THẦN THOẠI HI LẠP

Sưu tầm và biên soạn:
Nguyễn Văn Dân
NXB Giáo Dục, 2005

Đánh máy: NewLove1986
Tạo eBook lần đầu: Sirenz
www.e-thuvien.com
Tạo lại (08/01/‘16): QuocSan.

MỤC LỤC:

Giới thiệu

Phần 1. TRUYỆN CÁC VỊ THẦN

Thế Giới Hỗn Mang Chaos

Các Vị Thần Titan

Thần Zeus

Thần Zeus ra đời

Cuộc tranh giành quyền lực

Đối mặt Typhon

Bình Trị Olympus

Thần Biển Poseidon

Vương Quốc Hades

Nữ Thần Hera

Thần Ánh Sáng Apollo

Python đền tội

Vị thần của y học

Cuộc tình với Daphne

Thi tài với thần dê Marsyas

Muse giao hảo

Nữ Thần Săn Bắn Artemis

Nữ Thần Thông Thái Athena

Con Gái Thần Zeus

Số phận nàng Arachne

Bản Lĩnh Athena

Thần Đưa Tin Hermes

Thần Chiến Tranh Ares

Nữ Thần Ái Tình Aphrodite

Nữ Thần Ái Tình Aphrodite

Mối Tình Với Thần Ares

Pygmalion và bức tượng ngà voi

Chàng Narcisus

Adonis

Cuộc chiến thành Troy

Thần Ái Tình Eros

Thần Ái Tình Eros

Chuyện tình với Psiche

Thần Lửa Hephaestus

Nữ thần Nông Demeter

Persephone bị bắt cóc

Kẻ bất phục tùng Erysichthon

Thần Mặt Trời Helius

Thần Mặt Trời Helius

Phaethon

Thần Rượu Nho Dionysus

Đoàn người Dionysus

Ông vua Licurgus

Các công chúa thành Orchomenus

Cướp biển Tyren

Người nông dân Icarius

Phần thưởng cho vua Midas

Thần Đồng Quê Pan

Nữ thần sông núi Syrins

Thi tài với Apollo

Thần Titan Prometheus

Sự trừng phạt của Zeus

Pandora

Phần 2. TRUYỆN CÁC NHÂN VẬT NỔI TIẾNG

Aeacus, vua người kiến

Các nàng Danaids

Tráng sĩ Perseus

Con trai Danae

Thách thức của Polydectes

Atlas hóa núi

Giải cứu Andromeda

Polydectes đền tội

Trở về Argus

Các Nhân Vật Khác

Sisyphus

Tantalus

Pelops

Nàng Europe

Tráng sĩ Cadmus

Daedalus

Dioscuri

Meleager

Chàng Cyparissus

Orpheus

Hyacinthus

Phần 3. CÁC TRUYỀN THUYẾT LIÊN HOÀN

Dũng sĩ Heracles và mười hai chiến công

Tuổi ấu thơ của Heracles

Heracles tại thành Thebes

1. Sư tử ở Nemea

2. Long xà Lerne

3. Lợn lòi Erymanthus

4. Con hươu sừng vàng

5. Đàn chim hồ Stymphale

6. Chuồng bò vua Augias

7. Bò mộng đảo Crete

8. Đàn ngựa của Diomedes

9. Chiếc thắt lưng của nữ hoàng Hippolyte

Cứu thoát công chúa Hesione

10. Đàn bò của Geryon

11. Táo vàng Hesperides

12. Cerberus

Eurytus

Nàng Deianeira

Làm nô lệ cho Omphale

Chinh phục thành Troy

Đánh bại Gigantes

Heracles hóa thần

Tráng sĩ Theseus

Theseus

Tìm cha

Theseus ở thành Athens

Tiêu diệt Minotaur

Cái chết Antiope

Theseus và Pirithus

Theseus bị sát hại

Các tráng sĩ tàu Argos

Sự tích bộ lông cừu vàng

Tráng sĩ Jason

Argosnauts

Đảo Lemnos

Bán đảo Cydicos

Argosnauts tại xứ Mysia

Đánh nhau với vua Amycus

Giải thoát Phineus

Núi đá Symplegades

Những người bạn mới

Ý nguyện của Hera

Gặp mặt

Cầu viện Medea

Thử thách của vua Aeetes

Trốn chạy

Argosnauts trở về

Jason trả thù

Tình yêu và thù hận

Truyện vua Oedipus thành Thebes

Oedipus

Bi kịch

Tha hương

Bảy tráng sĩ thành Thebes

Một mình chống vua Creon

Lần chinh phạt thứ hai

Cuộc chiến thành Troy

Helen

Giữa tiệc cưới

Chàng Paris phán xử

Nàng Helen bị bắt cóc

Quân đoàn Menelaus

Dũng sĩ Achilles

Thành trì Troy

Ngộ chiến

Lễ tế thần lần thứ hai

Vết thương của Philoctetes

Chín năm vây thành

Xích mích

Menelaus giao chiến

Lời thề bị phản bội

Ajax giao chiến

Cầu hòa

Cái chết của Patroclus

Achilles giao chiến

Lễ an táng Hector

Achilles tử trận

Cái chết của Ajax Telamon

Philoctetes trở lại

Bí mật con ngựa gỗ

Toàn thắng

Agamemnon hậu chiến

Âm mưu hoàng hậu

Orestes báo thù

Giải thoát

Cuộc hội ngộ bất ngờ

Hành trình của Odyseus

Đụng độ Polyphemus

Hòn đảo của nữ pháp sư Circe

Tiếng hát nhân điểu

Đối đầu thủy quái

Tình yêu của nữ thần Calypso

Công chúa Nausia

Trở lại Ithace

Giọt lệ âm thầm

Odyseus hồi cung

Đoàn tụ

Phụ lục: SỰ TÍCH CÁC CHÒM SAO

Sao Bạch Dương Aries (sinh từ 21.03 đến 19.04)

Sao Kim Ngưu Taurus (sinh từ 20.04 đến 20.05)

Sao Song Nam Gemini (sinh từ 21.05 đến 20.06)

Sao Cự Giải Cancer (sinh từ 21.06 đến 22.07)

Sao Sư Tử Leo (sinh từ 23.07 đến 22.08)

Sao Xử Nữ Virgor (sinh từ 23.08 đến 22.09)

Sao Thiên Xứng Libra (sinh từ 23.09 đến 22.10)

Sao Bò Cạp Scorpion (sinh từ 23.10 đến 21.11)

Sao Nhân Mã Sagittarus (sinh từ 22.11 đến 21.12)

Sao Dương Cưu Capricorn (sinh từ 22.12 đến 19.01)

Sao Bảo Bình Aquarius (sinh từ 20.01 đến 18.02)

Sao Song Ngư Pisces (sinh từ 19.02 đến 20.03)

Giới thiệu

Do sự phát triển sớm của nền văn minh đô thị, thần thoại Hi Lạp mang đậm tính bác học hơn là dân gian, mang tính quý tộc hơn là bình dân. Yếu tố thần thánh không hoàn toàn là một yếu tố tưởng tượng thuần túy của dân gian, mà nó đều được gắn liền với yếu tố trần tục, các nhân vật thần thánh có quan hệ chặt chẽ với các nhân vật lịch sử. Truyện và truyền thuyết lịch sử gắn bó khăng khít với nhau, nhiều lúc không phân biệt được đâu là truyện đâu là truyền thuyết. Yếu tố quý tộc cũng được thể hiện rất rõ: các nhân vật chủ chốt và các dũng sĩ tài ba trong các truyện và truyền thuyết đều là các vua chúa và hoàng hậu, là các hoàng tử và công chúa, các tộc trưởng và thủ lĩnh. Hầu như không có một nhân vật nào ở tầng lớp thấp được trở thành anh hùng hoặc dũng sĩ. Nô lệ và bình dân chỉ được đóng vai phụ. Đó là vì ở vào giai đoạn văn minh đô thị phát triển sớm như vậy thì mọi tài năng, kể cả tài võ nghệ đều phải được giáo dục, mà thời bấy giờ chỉ có giai cấp quý tộc mới có điều kiện được học hành. Đặc biệt là việc giáo dục được tiến hành một cách rất quy củ.

Phần 1
TRUYỆN CÁC VỊ THẦN

Thế Giới Hỗn Mang Chaos

Truyền thuyết của người Hi Lạp cổ xưa kể rằng thế giới ban đầu là một trạng thái hỗn mang, hồng hoang, vô biên, vĩnh hằng và chìm trong bóng tối âm u, nó được hiện thân bằng một vị thần khởi nguyên mà người Hi Lạp gọi là thần Chaos, trong tiếng Hi Lạp có nghĩa là thần Hỗn Mang.

Chính thần Hỗn Mang này là nguồn gốc sự sống của vạn vật, tức là cả thế giới muôn loài, trong đó có cả các vị thần bất tử, đều sinh ra từ thần Hỗn Mang vô biên. Cả nữ thần Gaia, tức nữ thần Đất, cũng được sinh ra từ thần Hỗn Mang. Gaia là một nữ thần cường thịnh và phì nhiêu đem lại sự sống cho tất cả những sinh vật nào sống trên cơ thể của nữ thần, và vị nữ thần này thâu tóm cả một miền đất rộng bao la vô bờ bến là Trái Đất của chúng ta. Còn ở trong sâu thẳm vô cùng dưới lòng Trái Đất lại là nơi đẻ ra vị thần Tartaros tối tăm – đó là vị thần Địa Ngục âm u khủng khiếp. Nó là sâu thẳm vô cùng của Vũ Trụ, bởi vì khoảng cách từ vực thẳm Tartaros đến thế giới Âm Phủ của loài người dưới lòng đất mà sau này thuộc quyền cai quản của thần Diêm Vương Hades cũng xa chẳng kém gì khoảng cách từ Thượng Giới đến Trái Đất của chúng ta.

Từ vị thần Hỗn Mang Chaos cũng sinh ra một vị thần có sức mạnh vô biên nữa là thần Ái Tình để đem lại sinh khí cho vạn vật, trong tiếng Hi Lạp vị thần này có tên là Eros. Và thế là thế giới bắt đầu hình thành. Thần Chaos vô biên còn đẻ ra vị thần Tăm Tối vĩnh hằng, có tên gọi trong tiếng Hi Lạp là thần Erebos, rồi lại đẻ ra nữ thần Nyx, tức nữ thần Bóng Đêm đen tối. Còn từ cuộc hôn phối của nữ thần Nyx với thần Erebos lại sinh ra thần Không Khí và Ánh Sáng vĩnh cửu của bầu trời xanh cao có tên là Aither (Aithe, hay còn được đọc theo tên Latin là Êthe) cùng với nữ thần Ban Ngày rạng rỡ vui tươi có tên là Hemera. Thần Aither rọi chiếu ánh sáng lên toàn thế giới và từ đó đêm và ngày bắt đầu diễn ra nối tiếp nhau theo một vòng tuần hoàn vĩnh cửu. Thế là, trong thần thoại Hi Lạp, Tăm Tối và Bóng Đêm sinh ra Ánh Sáng và Ban Ngày chứ không phải ngược lại.

Nữ thần Đất Gaia hùng mạnh và phồn thịnh lại sinh ra thần Bầu Trời trong xanh trải rộng bao la (hay còn được gọi là thần Thiên Vương), có tên trong tiếng Hi Lạp là thần Uranos; vị thần này ra đời lại dang rộng cánh tay bao bọc lấy Trái Đất rộng lớn. Như vậy là trong quan niệm của người Hi Lạp cổ xưa thì đất sinh ra trời chứ không phải trời sinh ra đất, cho dù trời rộng hơn đất rất nhiều. Sau đó nữ thần đất Gaia lại sinh ra núi non hùng vĩ vươn mình lên tận trời xanh, rồi lại sinh thêm ra thần Pontos hiện thân cho Biển Cả mênh mông đổ nước tràn ra khắp bề mặt Trái Đất và quanh năm vỗ sóng ì ầm. Vậy là trời, núi, biển đều là con đẻ của đất và tất cả bọn họ đều không có cha.

Các Vị Thần Titan

Thần Bầu Trời Uranos dang tay ôm cả thế giới Trái Đất. Sau đó thần lấy mẹ mình là nữ thần Đất Gaia để sinh ra sáu người con trai và sáu người con gái, tất cả đều là các vị thần khổng lồ hùng mạnh và đáng sợ. Trong tiếng Hi Lạp, sáu người con trai này có tên gọi là Titanes, gọi tắt là Titan, còn sáu người con gái kia có tên gọi là Titanides.

Sáu vị thần Tintan đó là: Oceanus [Ôkêanôx], Coeus [Côiôx], Hyperion, Crius, Iapetus và Cronos; và sáu vị nữ thần Titanides là: Tethys, Rhea, Themis, Mnemosyne, Phoebe và Theia.

Ngoài ra, tên gọi Titan và Titanides còn được dùng để chỉ các thế hệ thần con cháu của mười hai vị thần Titan và Titanides kể trên.

Oceanus là thần Hải Dương, hiện thân thành một đại dương mênh mông vô bờ bến vây bọc quang Trái Đất. Thần lấy một trong những nữ thần Titanides tên là Tethys và sinh ra ba nghìn con sông đem nước đổ ra biển cùng với ba nghìn nữ thần Hải Dương có tên là Oceanides (Ôkêaniđêx), trong đó có các vị thần nổi tiếng như: Stich, Asia, Electra, Doris, Eurynome, Metis, v.v … Thần Titan Coeus lấy nữ thần Titanides Phoebe sinh ra Asteria và Leto. Thần Titan Hyperion cùng với nữ thần Titanides Theia thì sinh ra vị thần Mặt Trời Helius, nữ thần Mặt Trăng Selene và nữ thần Rạng Đông đỏ tía với những ngón tay màu hồng đào có tên là Eos. Thần Titan Crius lấy nữ thần Êurybiê sinh ra thế hệ thần Titan thứ hai là thần Astreaus (Axtrêôx hay Axtraiôx), thần Palas và thần Perse. Thần Titan Iapetus lấy con gái thần Oceaus là thần Axia cũng sinh ra các vị thần thuộc thế hệ thần Titan thứ hai là Atlas, Prometheus, Epimetheus. Còn thần Titan em út Cronos lấy chị gái mình là Rhea để sinh ra một thế hệ thần mới để sau này được gọi là các vị thần trên nút Olympus, đó là ba vị nữ thần: Hestia, Demeter và Hera, cùng ba vị thần là Hades, Poseidon và Zeus.

Thần Titan thế hệ hai Astreaus lại lấy nữ thần Eos và sinh ra tất cả các vì sao lấp lánh trên bầu trời ban đêm cùng tất cả các vị thần gió, đó là thần Gió Bắc bão tố Boreas, thần Gió Đông Euros, thần Gió Nam ẩm ướt Notos và thần Gió Tây hiền hòa Dephiros đem lại những cơn mưa mát mẻ cho loài người.

Ngoài các vị thần Titan và Titanides, nữ thần Đất Gaia còn sinh hạ được ba vị thần khổng lồ Cyclop, đó là các vị thần chỉ có một con mắt trên trán. Bà cũng sinh ra ba vị thần khổng lồ khác mà mỗi vị có một trăm tay và năm mươi cái đầu to như những trái núi, họ có tên là Hecatoncheires, trong tiếng Hi Lạp có nghĩa là ‘người có một trăm tay’. Các vị thần này có một sức khỏe phi thường và đáng sợ, không có ai và không có gì có thể chống lại được họ.

Truyện kể rằng vì tức giận các con mình mà thần Uranos đã nhốt các con ở dưới đáy sâu trong lòng đất âm u, tức là trong bụng nữ thần Gaia, cấm không cho họ nhìn thấy ánh sáng ban ngày. Nữ thần Gaia, mẹ của họ, vô cùng đau khổ, bởi vì cái gánh nặng khủng khiếp trong bụng bà đã làm cho bà đau đớn. Thế là bà kêu gọi các con bà là các thần Titan nổi tiếng chống lại cha; nhưng các con bà đều sợ không dám làm theo lời bà. Chỉ có người con út là thần Titan nham hiểm Cronos là dám nổi loạn; và bằng một thủ đoạn ranh mãnh cùng với sự giúp đỡ của người mẹ, thần Cronos đã thiến cha mình, vứt bộ phận sinh dục của ông xuống biển rồi đem ông giam xuống Địa Ngục[1].

Để trừng phạt thần Cronos, nữ thần Bóng Đêm Nyx đã đẻ ra một bầy thần khủng khiếp: Thanatos – thần Chết; Eris – nữ thần bất hòa, Ate – nữ thần Dối Trá; Ke – nữ thần Tàn Sát; Hypnos – thần Ngủ cùng với bầu đoàn bóng ma tăm tối của thần. Ngoài ra nữ thần Nyx còn sinh ra nữ thần Báo Thù Nemesis hung dữ chuyên đi trả thù cho những kẻ bị ô nhục, và bà còn sinh ra nhiều vị thần khác nữa. Các vị thân này chuyên đi gieo rắc nỗi kinh hoàng, sự tan vỡ và dối trá, gieo rắc sự tranh chấp và bất hạnh cho cái thế giới mà trong đó Cronos đã chiếm đoạt ngai vàng của cha mình.

Vậy là thế giới đã hình thành. Nhưng nó còn phải trải qua những cuộc tranh giành quyết liệt mới có thể đi đến một trật tự có luật lệ để cho muôn loài được sống trong cảnh bình yên.

Thần Zeus

Thần Zeus ra đời

Với mặc cảm về tội giết cha, thần Cronos luôn luôn lo sợ là quyền lực của mình sẽ không tồn tại được lâu. Thần bị ám ảnh bời một ý nghĩ cho rằng rồi có lúc đến lượt các con thần sẽ lại nổi loạn trừng phạt thần như thần đã trừng phạt cha thần. Thế là thần liền ra lệnh cho vợ thần đồng thời vừa là chị gái thần là nữ thần Titanides Rhea phải đem ngay những đứa con mà nữ thần vừa sinh ra đến cho thần để thần nuốt chững ngay chúng không chút thương xót. Và thế là thần Cronos đã lần lượt nuốt năm người con của mình vào bụng, đó là ba người con gái Demeter, Hera, Hestia, và hai con trai là Hades và Poseidon.

Không thể để cho ông chồng tai ác nút chửng mất đứa con út của mình sắp sửa ra đời, Rhea liền khóc lóc van xin mẹ nàng là nữ thần Gaia giúp đỡ. Theo lời khuyên của Gaia, nàng bỏ trốn lên hòn đảo Crete trên biển Địa Trung Hải. Tại đây, trú trong một chiếc hang sâu trên nút Ida, nàng đã sinh hạ thần Zeus. Giấu con ở đó, nữ thần Rhea quay trở về và trao cho Cronos một hòn đá bọc trong chiếc tã lót thay cho đứa trẻ mới sinh. Không hề nghi ngờ, Cronos liền nuốt ngay cả hòn đá lẫn chiếc tã vào bụng.

Trong khi đó thần Zeus vẫn được nuôi dưỡng và trưởng thành tại đảo Crete. Tại đây hai nữ thần sông núi là Adrasteia và Ida đã hết lòng thương yêu nuôi nấng chàng, cho chàng uống sữa con dê thần Amalthea; từng đàn ong bay lên đỉnh núi Ida và núi Dicte lấy mật hoa mang về cho chàng; và mỗi khi cậu bé Zeus cất tiếng khóc là những người thổ dân Curet trên đảo lại lấy kiếm gõ vào khiên để khỏa lấp tiếng khóc của chàng, không để cho Cronos nghe thấy, tránh cho chàng khỏi phải chịu chung số phận bất hạnh với các anh trai chị gái chàng.

Cuộc tranh giành quyền lực

Zeus càng lớn càng cường tráng khỏe mạnh và khôi ngô tuấn tú. Sau khi biết chuyện về các anh chị của mình, chàng đã nổi loạn chống lại cha và buộc cha phải nhả các anh các chị của chàng ra. Cronos già nua không chống lại được sức trai của Zeus có thêm sự giúp sức của nữ thần Gaia và nữ thần Trí Tuệ Metis, vợ thứ nhất của Zeus, đã buộc phải lần lượt nhả những người con đã nuốt trong bụng của thần ra. Bị nhốt trong bụng cha bao năm trời, đến khi được thoát ra ngoài, các vị thần con đã trưởng thành thành những chàng trai, cô gái xinh tươi rạng rỡ. Vừa ra khỏi bụng cha, hai anh trai của Zeus lập tức tập hợp xung quanh Zeus tuyên chiến với Cronos và với các thần khổng lồ Titan để giành quyền cai trị thế giới.

Cuộc chiến giữa đôi bên diễn ra thật gay go ác liệt. Những người con của Cronos chiếm giữ đỉnh núi Olympus. Đứng về phe họ còn có một số thần khổng lồ Titan, trước tiên là thần Titan Hải Dương Oceanus với con gái của thần là Stich cùng với những người con của nàng là các thần Nhiệt Tình (Delos), Sức Mạnh (Cratos), Bạo Lực (Bia) và Chiến Thắng (Nike). Cuộc chiến đã đẩy số phận các vị thần trên núi Olympus vào vòng nguy hiểm. Kẻ thù của học là những vị thần khổng lồ Titan vô cùng hùng mạnh và đáng sợ. Nhưng thần Zeus lại được sự giúp đỡ của các thần khổng lồ một mắt Cyclop. Các vị thần Cyclop này đã rèn cho Zeus các lưỡi tầm sét để chàng ném vào các thần Titan.

Cuộc chiến đã kéo dài đến năm thứ mười mà hai bên vẫn bất phân thắng bại. Cuối cùng Zeus quyết định giải thoát các vị thần khổng lồ Hecatoncheires một trăm tay bị giam dưới vực thẳm trong lòng đất để nhờ họ giúp đỡ. Với thân hình oai phong và khổng lồ như những trái núi, các vị thần trăm tay năm mươi đầu này thoát ra từ trong lòng đất và lao ngay vào chiến trận. Họ bốc cả những tảng đá khổng lồ trên núi ném vào các vị thần Titan. Khi các vị thần Titan tiến tới chân núi Olympus thì hàng trăm tảng đá bay tới tấp vào đoàn quân của họ. Cả mặt đất rền rĩ, không trung vang lên những âm thanh náo loạn, vạn vật rung chuyển. Đến cả Địa Ngục Tartaros cũng bị chấn động vì cuộc chiến này. Thần Zeus liên tục phóng ra hết đợt này đến đợt khác những lưỡi sét chói lòa cùng những tiếng sấm chói tai. Ngọn lửa bao trùm toàn bộ mặt đất, nước biển sôi sùng sục, còn những đám khói và khí độc thì lan tỏa khắp nơi như một tấm vải liệm đen đặc.

Cuối cùng các vị thần Titan hùng mạnh cũng đã phải chịu lùi bước. Sức lực của họ trở nên cạn kiệt và họ phải chịu thua. Các vị thần trên núi Olympus lấy xiềng xích trói họ lại rồi quẳng họ xuống vực sâu của Địa Ngục tối tăm và họ sẽ phải vĩnh viễn bị giam ở dưới đó sau những chiếc cánh cổng bằng đồng thau vững chắc không thể nào phá vỡ. Bên ngoài cổng có các vị thần trăm tay Hecatoncheires ngày đêm canh gác để không cho một vị thần Titan nào thoát khỏi được cái vương quốc tăm tối vĩnh hằng này. Quyền cai trị thế giới của các vị thần Titan từ nay chấm dứt. Bắt đầu thời đại của các vị thần trên núi Olympus.

Tên gọi các vị thần trên núi Olympus[2] dùng để chỉ các thần thuộc thế hệ thần thứ hai sau thế hệ các thần khổng lồ, và sở dĩ họ được gọi như vậy là vì các vị thần này đã lấy quả núi Olympus[3]. làm đại bản doanh trong cuộc giao tranh với các vị thần Titan. Đó là các vị thần của phe thần Zeus bao gồm các anh chị em của thần Zeus cùng với những vị thần có liên quan khác. Trong tiếng Hi Lạp thì các vị thần này được gọi là ‘các thần Olympios’. Theo một quan niệm hẹp hơn thì tên gọi ‘Olympios’ được dùng để chỉ 12 vị thần chủ chốt trên núi Olympus, họ là 6 anh chị em của thần Zeus cùng 6 người con ưu tú của Zeus, đó là: Zeus, Poseidon, Hades, Demeter, Hera, Hestia, Ares, Hephaestus, Athena, Apollo, Artemis và Aprodite. Nhưng nhiều khi tên gọi này lại được dùng để dành cho thần Zeus cùng đoàn tùy tùng của thần ngự trên nút Olympus sau khi thần đã phân chia quyền lực và lãnh địa cai quản cho các anh em của mình.

Nhưng đó là chuyện về sau, còn giờ đây cuộc chiến vẫn chưa chấm dứt. Thấy thần Zeus cư xử tàn nhẫn với các vị thân Titan con mình, nữ thần Đất Gaia tỏ ra vô cùng tức giận. Bà liền cùng với thần Uranos đẻ thêm ra một thế hệ thần khổng lồ thứ hai, đó là các vị quái thần khổng lồ Gigantes[4]. Rồi bà sai các thần Gigantes đi đánh các vị thần núi Olympus để trả thù cho các vị thần Titan đang bị thần Zeus giam giữ dưới Địa Ngục. Các vị thần Gigantes là dạng quái thần có sức khỏe phi thường. Và mặc dù có nguồn gốc thần thánh nhưng họ lại không phải là hoàn toàn bất tử; song họ chỉ có thể bị hạ sát bởi sự hợp lực của một vị thần với một người trần. Sau khi dò la biết được điều bí mật đó, thần Zeus liền sai người đi cầu cứu tráng sĩ người trần Heracles. Các vị thần Gigantes dùng đất đá, cành cây xông lên núi ném tới tấp vào các vị thần Olympus. Nhưng nhờ có sự hợp lực của Heracles, các vị thần Olympus đã giết chết được nhiều thần Gigantes và cuối cùng buộc họ phải bỏ cuộc.

Đối mặt Typhon

Thấy các con mình liên tiếp bị thất bại trước các thần Olympus trẻ trung và kiên cường, nữ thần Gaia liền cầu viện đến một phương sách cuối cùng, bà ăn nằm với thần Địa Ngục tối tăm Tartaros và đẻ ra một con quái vật gớm ghiếc có một trăm cái đầu được gọi là quái thần Typhon. Với một trăm cái đầu mãng xà và với một thân hình vô cùng khổng lồ, con quái thần Typhon vọt ra khỏi bụng nữ thần Giaia cất lên những tiếng rú man dại làm rung chuyển cả không trung. Trong tiếng rú của nó có sự hỗn hợp của tiếng chó sủa, tiếng người thét, tiếng bò rống khi lên cơn điên và tiếng gầm của sư tử – tất cả hòa quyện vào nhau để làm thành một tiếng rú rợn người. Quanh mình con Typhon là những chiếc lưỡi lửa bốc cháy ngùn ngụt, còn mặt đất thì chao đảo dưới sức nặng của bước chân nó. Với sức mạnh khủng khiếp như vậy, Typhon hùng hổ tiến lên núi Olympus. Các vị thần trên núi Olympus run lên vì sợ. Nhưng thần Zeus, vị thần của sấm sét, dũng mãnh lao vào nó và thế là cuộc chiến bắt đầu diễn ra. Những chiếc lưỡi tầm sét lại tóe lửa trong tay thần Zeus, còn những tiếng sấm của thần phát ra thì làm vỡ cả không trung. Mặt đất và bầu trời lung lay đến tận gộc. Mặt đất lại trở thành một biển lửa y như trong cuộc chiến trước đây với các vị thần Titan. Khi con Typhon bước tới bên bờ biển thì sức nóng của nó làm nước biển sôi lên sùng sục. Hàng trăm mũi tên lửa do thần Zeus phóng ra bay đi tứ phía. Có vẻ như những mũi tên lửa đó sẽ làm cho cả không trung bốc cháy, và cho đến cả những đám mây đen đem theo giông bão cũng sẽ bị thiêu trụi. Nhưng con quái thần dũng mãnh Typhon đã tóm được thần Zeus, nó cắt gân tay, gân chân thần Zeus rồi nhốt thần vào một chiếc hang sâu trên đảo Sichilia[5]. Thần đưa tin Hermes cùng con trai là thần mục phu Pan đã tìm cách cứu Zeus. Hai cha con Hermes đến gảy đàn, thổi sáo cho Typhon nghe. Hermes đánh đàn ‘lia’ rất hay làm cho Typhon mê mẩn. Hermes liền bảo nếu lấy gân tay, gân chân của một vị thần để làm dây đàn thì tiếng đàn sẽ còn hay hơn nữa. Typhon ngốc nghếch liền lấy ngay gân tay, gân chân của Zeus trao cho Hermes. Hermes liền sai Pan lẻn vào hang tối nối lại gân cho Zeus. Lấy lại được sức khỏe như xưa, Zeus lao ra phóng lưỡi tầm sét thiêu cháy cả một trăm cái đầu của con Typhon thành tro, làm con vật ngã lăn ra đất. Thân nó tỏa hơi nóng khủng khiếp đến nỗi làm chảy cả mọi vật xung quanh. Thần Zeus tóm con quái thần ném xuống vực thẳm Địa Ngục Tartaros tăm tối, là nơi nó đã được sinh ra, rồi vác quả núi lửa Etna chặn lên trên.

Nhưng ngay cả khi bị giam kín dưới Địa Ngục, con Typhon vẫn đe dọa các vị thần linh cùng tất cả những gì là sinh vật sống. Cơ thể nó luôn giãy giụa làm khuấy động lòng đất, gây ra núi lửa phun trào. Tại đây nó ăn nằm với em gái mình là Echidna, cũng là một quái thần, với hình thù nửa đàn bà nửa rắn, đẻ ra một loạt quái vật như: chó ngao Cerberus, có nhiệm vụ canh cổng Âm Phủ; Khimaira; Long Xà xứ Lerne v.v … Nhiều khi con Typhon giãy giụa gây ra những trận động đất khủng khiếp.

Thế là một lần nữa các vị thần Olympus lại chiến thắng. Sau sự thất bại của quái thần Typhon sẽ không cò ai dám đương đầu với sức mạnh của họ. Giờ đây họ có thể bình yên cai trị toàn thế giới. Nhưng thần Zeus không có ý tham lam muốn cai quản thế giới một mình. Để thưởng công cho các anh chị ruột của mình, ông đã chia phần biển cả cho thần Poseidon; chia vương quốc của các linh hồn người chết dưới lòng đất cho thần Hades; để cho nữ thần Hera vừa là vợ vừa là chị gái mình cai quản công việc đời sống hàng ngày của hoàng cung trên thiên đình, cai quản đời sống gia đình và đời sống vợ chồng của muôn loài; giao cho nữ thần Hestia cai quản công việc nội trợ bếp núc; giao cho nữ thần Demeter công việc cai quản mùa màng, nghề nông. Về phần mình, với tư cách là chủ nhân của sấm sét, thần Zeus giữ lấy quyền cai quản Thượng Giới. Còn mặt đất thì vẫn thuộc quyền cai quản chung của tất cả sáu anh chị em. Mặc dù đã phân chia quyền lực như vậy, nhưng ngự ở trên cùng vẫn là thần Zeus. Thần là người cai quản tối cao đối với số phận của cả thần linh lẫn người trần, là người sắp đặt mọi việc trên thế gian. Từ nay trật tự được vĩnh viễn thiết lập trong vũ trụ với Zeus là vị thần tối cao của toàn thể muôn loài, không có sự tách biệt giữa các vị thần và loài người.

Bình Trị Olympus

Sau khi giành chiến thắng vinh quang trong cuộc tranh giàn quyền cai trị thế giới, Zeus ngự trên núi Olympus ngập trong ánh hào quang để coi sóc muôn loài, vây quanh ông là cả một bầy thần. Trong số các thần này có nữ thần Hera, vợ thần Zeus, có thần Apollo tóc vàng cùng với em gái sinh đôi của chàng là Artemis, có nữ thần Sắc Đẹp Aphrodite rạng rỡ như vàng, và có nữ thần Athena được phú cho nhiều sức mạnh. Ba vị nữ thần xinh đẹp được gọi là các nữ thần Hora làm nhiệm vụ canh cổng ra vào núi Olympus cao xanh. Họ buông một đám mây dày để đóng cổng núi. Mỗi khi các vị thần xuống núi hay từ dưới núi leo lên tòa lâu đài rực rỡ của thần Zeus thì ba vị nữ thần lại vén tấm mây dày che cổng núi lên cho họ đi qua. Bên trên đỉnh núi Olympus là bầu trời trong xanh vô tận tỏa ánh sáng rực rỡ màu vàng. Trong vương quốc Olympus của thần Zeus không có mưa gió tuyết lạnh; ở đây chỉ có một mùa hè vĩnh cửu, đầy ánh nắng và niềm vui. Phía dưới thấp hơn là những đám mây lững lờ trôi, đôi khi che khuất cả quang cảnh mặt đất xa xa, nơi có mùa thu và mùa đông đều đặn nối tiếp thay chỗ cho mùa hè và mùa xuân, cũng như có nỗi bất hạnh và nỗi buồn rầu cứ đều đặn nối tiếp niềm vui và hạnh phúc.

Các vị thần ăn uống tiệc tùng trong những tòa lâu đài bằng vàng do thần Lửa Hephaetus, con trai của thần Zeus, xây dựng. Còn thần Zeus ngự trên một chiếc ngai cao to bằng vàng. Khuôn mặt thần có một vẻ đẹp thánh thiện và đầy vẻ quyền uy. Ngồi một bên ngai vàng của Zeus là nữ thần Hòa Bình Irene và nữ thần chiến thắng Nike, một nữ thần có cánh luôn tháp tùng thần Zeus. Một bên là nữ thần Hera, hoàng hậu của vương quốc Olympus với sắc đẹp rạng rỡ uy nghi. Zeus dành cho vợ mình một vinh dự lớn lao: nàng được tất cả các vị thần trên núi Olympus tôn kính. Mỗi khi nàng bước vào phòng khách với vẻ đẹp rạng rỡ trong xiêm áo lộng lẫy thì tất cả các vị thần đều đứng dậy nghiêng mình cúi chào nàng. Còn Hera, kiêu hãnh vì quyền lực của mình, hiên ngang bước tới ngai vàng của mình bên cạnh thần Zeus – vị chúa tể của muôn loài. Bên cạnh Hera có nữ thần sứ giả của nàng, đó là nữ thần Cầu Vồng có tên Iris, một vị nữ thần có cánh bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng bắc cầu vồng để đem lệnh của bà chủ bay đến những miền xa xôi nhất của thế giới.

Nữ thần Tuổi Trẻ Hebe, con gái của thần Zeus, được giao nhiệm vụ tiếp thức ăn và rượu tiên cho các vị thần trong những buổi tiệc tùng. Sau này, khi Ganymedes, một hoàng tử thành Troy, được thần Zeus yêu quý ban cho sự bất tử và đưa về đây, thì Ganymedes được giao nhiệm vụ thay thế cho Hebe. Các nữ thần Duyên Dáng được gọi là Charites cùng với các nàng thơ Muse làm nhiệm vụ ca hát nhảy múa mua vui cho các vị thần. Với thân hình kiều diễm tươi trẻ vĩnh hằng, họ nắm tay nhau uốn lượn quanh bàn tiệc làm cho các vị thần trầm trồ thán phục. Những bữa tiệc trên núi Olympus tràn đầy hoan lạc. Đây chính là chỗ để các vị thần bàn bạc sắp xếp trật tự mọi công việc. Đây cũng là chỗ số mệnh của thế giới và của loài người được định đoạt.

Ngự trên đỉnh núi Olympus, thần Zeus ban phát số phận cho loài người; củng cố luật lệ và quy tắc trên toàn trái đất. Số phận của tất cả mọi người đều nằm trong tay Zeus: sung sướng hay bất hạnh, thiện hoặc ác, sống hay chết, tất cả đều phụ thuộc vào Zeus. Trước cửa cung điện của Zeus có hai chiếc vại lớn: một chiếc đựng quà thiện, một chiếc đựng quà ác. Hàng ngày Zeus sai lấy quà trong hai chiếc vại này đem phân phát cho mọi người trần. Thật khốn thay cho người trần nào được Zeus ban cho toàn những món quà lấy ở chiếc vại ác. Và thật khốn thay cho kẻ nào vi phạm luật lệ do thần đặt ra trên trái đất và không tuân thủ các quy định của thần! Khi ấy Zeus sẽ giận dữ cau đôi lông mày rậm và thế là mây đen kéo đến che kín bầu trời. Khi Zeus lên cơn giận thì tóc thần dựng đứng lên trông thật dữ tợn, còn đôi mắt thì trở nên sáng quắt; chỉ cần thần giơ bàn tay phải lên là sấm chớp rạch ngang bầu trời và cả dãy núi Olympus rung chuyển tận đáy.

Nhưng thần Zeus không cai trị một mình. Bên cạnh thần còn có nữ thần Themis, người vợ thứ hai của Zeus sau Metis, làm nhiệm vụ bảo vệ luật lệ. Theo lệnh của Zeus, nàng triệu tập các vị thần trên núi Olympus lại để nghe báo cáo xem luật lệ và quy tắc của vương quốc Olympus có bị vi phạm không. Ở trên núi Olympus còn có nữ thần Công Lý Dike, con gái của Zeus, làm nhiệm vụ giám sát việc thi hành công lý. Nếu Dike phát hiện ra bất cứ một quan tòa nào xử trái với luật lệ hiện hành thì Zeus sẽ trừng phạt kẻ đó thật nghiêm khắc. Dike không bao giờ tha thứ cho tội dối trá.

Zeus cai trị thế giới bằng luật lệ và công lý, ban phát cho mọi người niềm hạnh phúc và nỗi khổ đau. Mặc dù Zeus là người phân chia hạnh phúc và khổ đau cho mọi người, nhưng số phận của họ lại do các nữ thần Số Mệnh Moira quyết định một cách không khoan nhượng. Họ bao gồm ba người có tên là Clotho, Lachesis và Atropos, tất cả đều sống trên núi Olympus và ngay cả số mệnh của Zeus cũng phải nằm trong tay họ. Cả người trần lẫn thần linh đều phải chịu sự quy định của số mệnh. Không ai có thể cưỡng lại được quyền lực không khoan nhượng của số mệnh. Không thế lực nào có thể thay đổi được những gì đã được số mệnh sắp đặt trước cho thần linh và người trần. Bất cứ ai cũng phải phục tùng nó. Chỉ có các nữ thần Mora là biết được mọi ý đồ của số mệnh. Họ còn có biệt hiệu là ‘những cô gái quay xa’, bởi công việc của học là: một người kéo sợi, một người cắt sợi, còn người thứ ba thì gỡ sợi để xem kết quả của số phận. Sợi dây ở đây là sợi dây mạng sống của người trần. Nữ thần Moira Clotho kéo sợi sống của mỗi người trần vào chiếc guồng quay xa. Nữ thần Lachesis nhắm mắt rút lá số và cắt sợi dây cho từng người. Còn Atropos thì gỡ sợi để xem người đó sống được bao lâu rồi ghi kết quả số phận vào một cuộn giấy dài, và một khi số phận đã được ghi vào giấy rồi thì không có gì có thể thay đổi được nó.

Trên núi Olympus còn có một nữ thần số mệnh nữa là nữ thần May Rủi tên là Tyche. Nàng có một ống quà thần làm bằng chiếc sừng của con dê thần Amalthea, trong ống có chứa các mòn quà để nàng đem phân phát cho mọi người. Khi đi phân phát quà, nàng bịt mắt mình lại để cho việc phân phát hoàn toàn mang tính ngẫu nhiên, may rủi. Với đôi mắt bịt kín, nàng tùy hứng phân phát cho mọi người niềm hạnh phúc hay nỗi bất hạnh, sự giàu sang hay nghèo khó, điều tốt hay điều xấu, tùy theo từng món quà nàng bốc được trong ống đựng quà.

Đó là cuộc sống của thần Zeus trên núi Olympus. Nhưng câu chuyện của thần không chỉ bó hẹp trên núi Olympus. Thần không bao giờ ở trên núi một thời gian lâu mà luôn đi du ngoạn đó đây, và việc này đã gây ra bao sự kiện quan trọng cho thế giới muôn loài mà sau đây, mỗi khi tìm hiểu đến một sự tích có liên quan, chúng ta sẽ còn được chứng kiến chúng[6].

Bây giờ chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu các vị thần quan trọng khác của người Hi Lạp. Và xin các bạn lưu ý rằng, cũng giống như với thần Zeus, mỗi vị thần ở đây cũng chỉ được giới thiệu với những sự kiện chính. Vì sau này chúng ta sẽ còn được gặp lại họ ở những sự tích khác khi họ có liên quan đến những sự tích đó. Đây chính là biểu hiện rõ nét tính hệ thống của thần thoại Hi Lạp mà ở đầu sách chúng tôi đã nói tới, điều mà không phải dân tộc nào cũng có.

Thần Biển Poseidon

Ở dưới đáy biển sâu có một tòa cung điện tráng lệ nguy nga. Đó là cung điện của thần Biển Poseidon, anh trai của thần Zeus. Poseidon nắm quyền cai quản mọi vùng nước biển trên trái đất. Với chiếc đinh ba đáng sợ, thần Poseidon chỉ cần khua nhẹ tay trong nước là sóng biền nổi lên ầm ầm. Vợ của thần Poseidon là nữ thần Amphitrite xinh đẹp, con gái của vị thần biển già nua Nereus, bị Poseidon bắt cóc. Trước đây, một hôm đi dạo chơi bằng xe ngựa trên mặt biển, thần nhìn thấy nàng trên bờ đảo Nacsus đang nhảy múa nô đùa với các chị em của nàng cũng đều là các nữ thần biển. Poseidon đem lòng yêu cô nàng Amphitrite xinh đẹp và muốn bắt cóc nàng đưa lên xe đem về. Nhưng nàng chạy trốn đến lâu đài của thần Atlas, một vị thần khổng lồ Titan phải làm nhiệm vụ gánh đỡ bầu trời trên vai. Poseidon đã mất bao nhiêu thời gian tìm kiếm mà không tìm ra nàng Amphitrite xinh đẹp. Cuối cùng có một con cá heo tiết lộ chỗ ở của nàng cho thần biết. Để đền ơn, Poseidon đã cho con cá heo biến thành một chòm sao trên bầu trời. Sau đó thần bắt cóc Amphitrite đem về làm vợ.

Từ đó Amphitrite ở lại sống với Poseidon trong cung điện của thần dưới đáy biển sâu. Xung quanh Poseidon là một bầy thần biển luôn sẵn sàng đợi lệnh thần. Trong số đó có cả con trai Poseidon tên là Terion. Chàng có một chiếc tù và bằng vỏ ốc biển mà mỗi khi chàng thổi mạnh chiếc tù và thì bão tố khủng khiếp nổi lên ầm ầm. Trong số các thần biển còn có bốn mươi chín nữ thần biển được gọi là các nàng Nereids, đều là những chị em xinh đẹp của Amphitrite.

Poseidon là chủ nhân của mọi biển cả. Mỗi khi thần phóng xe ngựa chạy trên mặt nước thì sóng biển dạt sang hai bên nhường đường cho thần. Với vẻ đẹp rực rỡ như thần Zeus, thần Poseidon đánh xe bay như gió trên mặt biển rộng mênh mông, xung quanh có những con các heo nhào lộn đón mừng và từng đàn cá tung tăng bám theo cỗ xe thần thánh. Khi thần vung chiếc đinh ba khủng khiếp đập xuống mặt nước thì những con sóng biển bạc đầu dâng cao lên như những trái núi và biển cả nổi bão tố kinh hoàng, sóng biển đập vào vách đá làm rung chuyển cả mặt đất. Nhưng khi thần chĩa đinh ba lên đầu các ngọn sóng thì chúng ngoan ngoãn dịu đi, bão tố ngừng thổi và mặt biển trở lại hiền hòa trong xanh như mặt gương bao la.

Xung quanh Poseidon có rất nhiều các vị thần biển, trong đó có thần Nereus, cha của Amphitrite, ông già tiên tri của biển cả, người được coi là biết hết mọi bí mật của tương lai. Ông không bao giờ biết nói dối và lừa lọc, mà đối với các vị thần và những người trần ông chỉ biết nói sự thật. Ông chính là cha của năm mươi nữ thần biển Nereids. Các nàng Nereids, trong đó có nàng Amphitrite nổi tiếng – vợ của Poseidon, suốt ngày nô đùa trên sóng biển phô bày vẻ đẹp thần thánh rạng rỡ của mình. Họ thường nắm tay nhau múa hát trên bãi biển, trong tiếng sóng vỗ rì rào. Tiếng hát của họ cất lên vang vọng vào vách đá tạo những âm thanh du dương của biển cả. Các nữ thần Nereids này thường bảo vệ khách du hành trên biển, chỉ cho họ những con đường may mắn.

Trong số các vị thần biển còn có ông già Proteus, người có khả năng thay hình đổ dạng, có thể biến thành các loài động vật hoặc rồng rắn khác nhau. Cả ông cũng là một vị thần tiên tri. Có điều nếu muốn ông tiết lộ các sự kiện của tương lai thì phải tìm cách bất ngờ khống chế được ông để buộc ông phải nói ra.

Trong số các vị thần tùy tùng của Poseidon có thần Glaucos, con trai của thần Poseidon và là người có nhiệm vụ bảo vệ các thủy thủ và ngư dân trên biển. Glaucos cũng có tài tiên tri. Rất nhiều lần chàng lên bờ ban cho người trần những lời khuyên thông thái. Thần biển là những vị thần có sức mạnh lớn, nhưng tất cả bọn họ đều phải chịu dưới quyền cai trị của Poseidon[7], anh trai thần Zeus vĩ đại.

Mọi biển cả và toàn thể Trái Đất đều được bao bọc bởi thần Hải Dương Oceanus già nua, thuộc thế hệ thần Titan, cũng có đức tính chính trực và thanh cao như thần Zeus. Ông sống ở miền tây xa xôi nơi tận cùng của thế giới mà không màng đến các sự việc trên Trái Đất. Oceanus có ba nghìn con trai, đều là các thần sông suối, và ba nghìn con gái được gọi là các nữ thần hải dương Oceanids. Bằng nguồn nước sinh sống của mình, các con của thần Oceanus vĩ đại đem lại niềm vui và hạnh phúc cho loài người; họ ban cho cả Trái Đất dòng nhựa sống tràn trề. Nhưng từ khi các thần núi Olympus lên nắm quyền cai quản thế giới thay các vị thần Titan thì Oceanus cũng phải chịu dưới quyền cai quản của thần Biển Poseidon.

Vương Quốc Hades

Ở sâu dưới lòng đất âm u là vương quốc Âm Phủ của thần Hades, một vị thần lạnh lùng không khoan nhượng. Vương quốc của ông đầy bóng tối cùng những cảnh khủng khiếp. Nơi đó không bao giờ có ánh nắng tươi vui của mặt trời chói lọi. Đường xuống vương quốc sâu thẳm của thần Hades là những vực sâu thăm thẳm. Dưới đó có những con sông đen ngòm chạy ngoằn ngoèo ngang dọc, trong đó có con sông thần Stich với dòng nước bùn lầy sôi sục chảy bảy vòng quanh Trái Đất. Sông Stich được cai quản bởi nữ thần sông Stich là con gái của thần Oceanus có với nữ thần Tethys. Mỗi khi các thần núi Olympus phải đưa ra một lời thề nguyền với người trần thì họ đều mời nữ thần Stich ra là chứng.

Dưới Âm Phủ còn có hai con sông Cocitos và Acheron. Ở hai bên bờ tăm tối ảm đạm của chúng vang lên những tiếng rên rỉ của linh hồn người chết. Rồi đến con sông Lethe nổi tiếng mà bất cứ hồn người chết nào xuống đến đây cũng đều phải uống nước của nó để quên đi mọi chuyện trên trần thế. Trên những cánh đồng tăm tối của vương quốc Hades phủ đầy những cây hoa tuylip dại nhớt nhạt có những linh hồn người chết lượn lờ lang thang. Họ vừa đi vừa khóc than cho cuộc sống buồn thảm tối tăm vô nghĩa. Tiếng khóc của họ cất lên nghẹn ngào nghe như tiếng xào xạc của lá vàng rơi trong gió mùa thu. Không ai có thể quay trở về được một khi đã xuống dưới thế giới sầu thảm này. Trước cửa Âm Phủ có một con chó ngao Ceberus làm nhiệm vụ canh giữ không cho ai ra khỏi đây. Con chó này là một quái vật ba đầu, trên cổ có một đàn rắn quấn xung quanh thở phì phò trông thật khủng khiếp. Trên sống Acheron có một ông già lầm lì tên là Charon làm nhiệm vụ chở đò, đưa linh hồn người chết qua sông sang bên bờ cõi Âm. Ông được nhận một đồng tiền trả công cho việc này. Chính vì vậy mà ở nhiều dân tộc có tục lệ bỏ tiền vào miệng người chết. Ở dưới vương quốc tối tăm này của thần Hades, linh hồn người chết không bao giờ được biết thế nào là niềm vui.

Trong cung điện Âm Phủ, thần Hades ngự trên ngai vàng cùng với vợ thần là nàng Persephone xinh đẹp. Phục vụ cho Hades có các vị nữ thần báo thù không khoan nhượng Erinyes. Các vị nữ thần này cầm những chiếc roi rắn dõi theo từng bước chân của những kẻ gian ác không để cho họ yên một phút. Không ai có thể thoát khỏi được các vị thần báo thù, bởi vì họ luôn tìm ra được nạn nhân của mình bất kể kẻ đó trốn ở đâu. Bên cạnh ngai vàng của Hades là ba vị pháp quan làn nhiệm vụ xử tội người chết, đó là Minos, Aeacus và Rhadamanthys. Cũng ở đó còn có thần Chết Thanatos cầm thanh kiếm trong tay, mình khoác chiếc áo dài màu đen và có đôi cánh khổng lồ cũng màu đen. Khi Thanatos bay đến giường người chết để dùng kiếm cắt tóc và bắt linh hồn người đó đem đi thì từ đôi cánh của thần phả ra hơi lạnh của nhà mồ. Cùng đi với thần Thanatos có các nữ thần Tàn Sát tên là Ke. Họ vỗ cánh xông xáo bay không mệt mỏi trên các bãi chiến trường và vui sướng khi nhìn thấy các chiến binh lần lượt ngã xuống; họ ghé đôi môi đỏ như lưỡi lửa vào vết thương của những người vừa ngã xuống rồi say sưa hút dòng máu nóng và lôi linh hồn ra khỏi cơ thể người chết.

Cạnh ngai vàng của Hades cũng còn có chàng trai trẻ đẹp Hynos, đó là thần Ngủ. Chàng thường lướt nhẹ không một tiếng động bên trên mặt đất, tay cầm quả thuốc phiện và chiếc sừng đựng rượu ngủ. Chàng dùng cây gậy thần chạm khẽ vào mắt mọi người là cho mi mắt họ từ từ khép lại rồi đưa họ vào một giấc ngủ êm đềm. Thần Ngủ có một sức ru ngủ phi thường mà không có một người trần hoặc một thần linh nào có thể cưỡng nổi, ngay cả thần Zeus cũng bị thần Ngủ làm cho díp mắt lại và thiếp đi trong một giấc ngủ say sưa. Trong vương quốc của Hades có cả các vị thần mộng mị. Trong số này có những vị thần đem lại những giấc mơ tiên tri và mang lại niềm vui; có những vị thần khác lại chỉ đem lại những giấc mơ nặng nề khủng khiếp làm cho con người hoảng sợ; ngoài ra còn có những vị thần đem lại những giấc mơ lừa dối làm cho con người hoang mang, thậm chí đôi khi dẫn họ đến chỗ chết.

Trong vương quốc khủng khiếp của Hades còn có con ma Empusa đáng sợ với đôi chân lừa đi lang thang trong bóng tối. Con ma này thường lên trần gian hiện hình thành một phụ nữ xinh đẹp, dụ dỗ mọi người vào chỗ kín, giết chết, hút lấy máu rồi nuốt chửng thần thể người ta. Ở dưới vương quốc của Hades còn có con ma cái Lamia đáng sợ có hình dạng là một con mãng xà, ban đêm nó thường lên trần gian lẻn vào các nhà tìm bắt trẻ con để hút máu. Tất cả các loài ma này đều chịu sự cai quản của nữ thần ma thuật Hecate của thế giới cõi Âm, một nữ thần có ba mình và ba đầu. Vào những đêm không trăng nàng thường lên trần gian đi lang thang trong đêm tối trên đường và trong nghĩa địa cùng với bầu đoàn đáng sợ của nàng, theo sau họ là bầy chó ngao sống bên bờ sông Stich dưới Âm Phủ. Với một bầu đoàn như vậy, nàng gây ra nỗi đáng sợ và những giấc mơ hãi hùng cho loài người. Những người làm trò ma thuật và phù thủy thường cầu xin Hecate giúp đỡ họ hành nghề. Nhưng đồng thời nàng cũng là phương thuốc duy nhất giải được bùa bả phù thủy cho tất cả những ai biết giết chó cúng tế cho nàng tại các ngã ba đường.

Vương quốc của Hades[8] thật khủng khiếp và ai ai cũng ghét nó.

Nữ Thần Hera

Nữ thần Hera vĩ đại, vợ của thần Zeus toàn quyền bá chủ của thế giới, là người bảo trợ cho cuộc sống gia đình, cho sự thánh thiện và bền vững của nó. Nàng cho phép các đôi vợ chồng có nhiều con cái và ban phước lành cho những người mẹ mới sinh con.

Khi thần Cronos bị thần Zeus buộc phải nhả Hera cùng các anh chị em của nàng ra, thì, để tránh xa cuộc giao tranh giữa anh em thần Zeus với phe của thần Cronos, nữ thần Rhea, mẹ của anh chị em nhà Zeus, đã đưa thần Hera tới chỗ của thần Oceanus ở nơi tận cùng Trái Đất, tại đó nàng được nữ thần Tethys, vừa là vợ vừa là em gái thần Oceanus, nuôi dưỡng. Hera sống bình yên một thời gian dài cách xa núi Olympus, cho đến khi thần Zeus vĩ đại tình cờ nhìn thấy nàng trong một chuyến du hành. Vị thần sấm sét vĩ đại vừa nhìn thấy nàng đã đem lòng yêu quý và quyết định bắt cóc nàng đem về làm vợ. Các vị thần đã làm cho họ một đám cưới thật linh đình. Nữ thần Cầu Vồng Iris cùng với các nữ thần Duyên Dáng mặc cho Hera bộ váy áo đẹp nhất, làm cho nàng tươi đẹp lộng lẫy và rạng rỡ hẳn lên giữa đám thần linh trên núi Olympus. Nàng bước tới ngồi xuống bên cạnh thần Zeus, chúa tể của muôn loài. Tất cả các vị thần đều dâng quà mừng, đặt dưới chân nữ chúa của họ. Còn nữ thần Đất Gaia thì tặng nàng một cây táo ra quả vàng. Toàn thể đám đông cất tiếng hát bài hát tụng ca hoàng hậu Hera và thần Zeus.

Kể từ đó Hera cùng trị vì trên đỉnh núi Olympus với chồng mình. Cũng như Zeus, nàng cũng là chủ nhân của sấm sét. Chỉ cần một câu nói của nàng là mây đen ùn ùn kéo đến che kín cả bầu trời, và chỉ cần nàng phẩy tay ra hiệu một cái là bão tố kinh hoàng ầm ầm nổi lên.

Hera là một nữ thàn cực kì xinh đẹp. Nàng có một đôi mắt to, đôi tay trắng như ngó sen, với những lọn tóc vàng óng ả buông xuống hai vai như những làn sóng lượn dưới chiếc vương miện đội trên đầu. Trong đôi mắt của nàng rực chát ngọn lửa của sức mạnh và của vẻ uy nghi trong sáng. Các vị thần linh đều vô cùng kính trọng nàng, kể cả thần Zeus chồng nàng. Ông thường bàn bạc công việc với nàng. Chính vì thế mà hoàng hậu Hera cũng được coi là nữ hoàng của muôn loài, trị vì bên cạnh vị chúa tể của muôn loài là thần Zeus. Nhưng thỉnh thoảng cũng xảy ra chuyện cãi vã giữa hai vợ chồng. Đôi khi Hera có những ý kiến trái ngược với thần Zeus, và thế là họ bắt đầu xin ý kiến của toàn thể các vị thần. Có lúc thần Zeus nổi giận đe dọa sẽ dùng đủ các kiểu hình phạt để trừng phạt nàng. Thế là khi ấy Hera lại phải im lặng và nén cơn giận, vì nàng nghĩ rằng trước đây đã có lần thần Zeus lấy roi đánh nàng, xích nàng bằng sợi dây xích bằng vàng và treo nàng lơ lửng giữa trời và đất với hai chiếc đe nặng buộc ở hai chân.

Hera là một nữ thần hùng mạnh vô song. Mỗi lần đi du ngoạn, nàng mặc bộ váy áo dài lộng lẫy do chính nữ thần Athena dệt may, rồi với phong thái uy nghi kiêu hãnh nàng bước lên chiếc xe do hai con ngựa bất tử kéo. Nàng rời núi Olympus rong xe xuống trần. Chiếc xe của nàng được làm hoàn toàn bằng bạc, bánh xe bằng vàng ròng, những chiếc nan hoa làm bằng đồng thau sáng loáng. Trên mặt đất, Hera đi đến đâu là mùi hương thơm tuyệt diệu tỏa ra đến đấy và tất cả các loài sinh vật đều cúi rạp chào vị nữ hoàng vĩ đại của vương quốc Olympus.

Nhưng cũng như nhiều bà vợ khác, Hera là một bà vợ rất hay ghen. Mà thần Zeus là người rất đa tình và say mê đàn bà. Điều này đã làm cho Hera vô cùng đau khổ. Thế là, vì không trả thù trực tiếp được chồng, nàng đã trút giận một cách rất hung bạo lên tình địch của mình, thậm chí nhiều khi nàng còn trả thù đến cả những đứa con của tình địch. Nhiều người đã bị nàng hành hạ vô cùng dã man. Điển hình là vụ hành hạ cô gái người trân Io xinh đẹp, người tình của Zeus.

Io là con gái của Inachos, vua thành Argos. Vì xinh đẹp nên nàng đã được thần Zeus yêu. Để giấu Hera, Zeus đã biến Io thành một con bò cái tơ trắng như tuyết rất xinh xắn. Nhưng Hera vẫn đoán ra và xin chồng cho mình con bò đáng yêu đó. Zeus không thể từ chối nguyện vọng của vợ. Thế là từ đây nàng Io bất hạnh bắt đầu phải chịu một loạt cực hình. Ngay lập tức nàng bị Hera giao cho con quái vật trăm mắt có tên là Argos canh giữ. Con vật này có thể canh giữ suốt ngày đêm không rời mắt khỏi Io, vì mỗi khi ngủ nó chỉ nhắm có năm mươi con mắt. Io vô cùng buồn bực, nhưng lại càng buồn hơn là nàng không biết chia sẻ nỗi buồn cùng ai, bởi vì dưới dạng con bò cái, nàng không thể nào nói được nữa. Nhìn thấy nỗi đau của nàng, Zeus không cầm lòng được liền sai con trai Hermes đi cứu Io.

Hermes bay nhanh như gió đến nơi giam giữ Io. Chàng dùng cây sáo của thần Pan ru ngủ con quái vật Argos. Ngay khi con quái vật vừa nhắm nghiền cả một trăm con mắt, Hermes liền rút kiếm chém một nhát đứt đầu con vật. Thế là Io được giải thoát. Nhưng Hera vẫn chưa hả lòng. Nữ thần sai một con ruồi trâu khổng lồ đi hành hạ bò Io. Với chiếc ngòi có nọc độc, con ruồi trâu đã gây cho Io đau đớn đến phát điên lên, làm cho nàng phải chạy trốn hết nơi này đến nơi khác. Nàng chạy xuyên đất nước Hi Lạp, qua eo biển của Thổ Nhĩ Kì[9], chạy xuyên qua châu Á, rồi lại vượt qua một vùng biển nữa[10]. Nhưng chạy mãi chạy mãi hết xứ này đến xứ khác mà con ruồi trâu vẫn không buông tha nàng. Lưng nàng bỏng rát như bị một thanh sắt nóng gí vào. Io mệt rã rời nhưng vẫn có chạy miết lên phía bắc, đến tận vùng núi Caucasus (tức vùng núi Cacpa ngày nay). Nơi đây nàng gặp thần Prometheus đang bị xiềng vào một tảng đá do bị thần Zeus trừng phạt vì tội ăn cắp lửa trên thượng giới mang xuống hạ giới cho người trần. Prometheus liền ân cần tiên đoán cho nàng biết rằng chỉ khi nào đến được xứ Egypt (tức nước Ai Cập ngày nay) thì nàng mới hết bị hành hạ. Nàng lại gắng sức chạy tiếp, trên lưng vẫn bị con ruồi trâu quái ác bám theo. Lại phải trải qua bao đau khổ và nguy hiểm nữa cho đến khi nàng đến được xứ Egypt. Tại đây, bên bờ sông Nile, thần Zeus cho nàng được trở lại dạng người. Nàng sinh hạ được một cậu con trai đặt tên là Epaphus, kết quả của cuộc tình vụng trộm của nàng với thần Zeus. Cuối cùng Io cùng con trai trị vì xứ Egypt. Epaphos trở thành ông vua huyền thoại đầu tiên của nước Ai Cập cổ đại và là thủy tổ của một dòng tộc anh hùng vĩ đại, trong đó về sau có cả Heracles, tráng sĩ xuất sắc nhất của dân tộc Hi Lạp.

Máu ghen của Hera thật khủng khiếp. Sau này chúng ta sẽ còn có dịp được chứng kiến cái máu ghen ấy khi tìm hiểu các sự tích có liên quan đến Hera (chẳng hạn như sự tích Heracles). Mặc dù có tính ghen tuông khủng khiếp như vậy, nhưng Hera cũng là một người rất hiếu nghĩa. Nàng luôn biết ơn những người đã giúp đỡ nàng. Và với quyền uy cùng trí thông minh của mình, nữ thần Hera vĩ đại vẫn được coi là nữ hoàng của muôn loài. Đền thờ nữ thần được dựng lên ở nhiều nơi trên xứ sở Hi Lạp[11].

Thần Ánh Sáng Apollo

Python đền tội

Apollo, thần Ánh Sáng có mái tóc vàng óng, sinh ra trên hòn đảo Delos. Mẹ chàng là nữ thần Leto, nàng được thần Zeus yêu và ăn nằm với nàng. Tình yêu của Zeus đối với Heto đã làm cho nữ hoàng của muôn loài là Hera ghen ghét tìm mọi cách bức hại. Nữ thần Hera đã sai con long xà Python đi giết Leto. Bị con long xà Python theo đuổi, Leto lang thanh hết nơi này đến nơi khác mà không có nơi nào dám cưu mang nàng. Cuối cùng thần biển Poseidon đã phải tạo ra một hòn đảo trôi nổi trên đại dương để cho Leto trú chân. Khi Leto đặt chân lên được hòn đảo này thì ngay lập tức từ dưới đáy biển sâu mọc lên những chiếc cột trụ khổng lồ neo đứng hòn đảo lại, từ đó hòn đảo Delos đứng nguyên tại chỗ cho đến ngày nay. Xung quanh hòn đảo là sóng biển ì ầm. Trên đảo chỉ có đá mọc trơ trọi, khắp nơi không một bóng cây. Làm bạn với Leto chỉ có những con chim hải âu náu mình trong các hốc đá cất lên những tiếng kêu sầu não. Nhưng khi thần Ánh Sáng Apollo sinh ra thì khắp nơi tràn ngập những tia sáng chói lọi phủ ánh vàng rực rỡ lên những tảng đá của Delos. Tất cả bắt đầu tràn ngập một màu xanh cây cỏ và chan hòa ánh nắng: cả những tảng đá ở sát bờ biển, cả quả núi Kynthos cùng những thung lũng xung quanh, và cả mặt biển mênh mông sóng vỗ. Các nữ thần tập hợp trên đảo cất lên những bài hát ngợi ca vị thần mới chào đời. Họ đem những món ăn cao lương mĩ vị cùng mật hoa của thế giới thần tiên đem đến cho vị thần. Cả thiên nhiên cũng rộn ràng vui sướng cùng với các vị nữ thần.

Cuộc chiến đấu của Apollo với con long xà Python vào việc lập ra đền tiên tri ở thành Delphi

Với thân hình tỏa ánh hào quang sáng chói như ánh chớp, chàng trai trẻ Apollo bay lượn trên bầu trời trong xanh, trong tay cầm cây đàn Kithara, trên vai khoác cây cung bằng bạc, những chiếc mũi tên vàng kêu lanh canh trong ống đeo bên mình. Với phong thái kiêu hãnh và yêu đời, chàng bay cao lên tận trời xanh để trấn áp tất cả những gì xấu xa và những gì do bóng tối mang lại. Chàng bay đến nơi có con long xà Python khủng khiếp đang sinh sống – đây là con long xà đã từng theo đuổi hành hạ mẹ chàng – để trả thù cho mẹ.

Chẳng mấy chốc Apollo bay đến chỗ vực sâu tăm tối có con long xà đang náu mình. Xung quanh vực là những vách đá cheo leo dựng đứng, cao vút lên tận trời xanh. Đáy vực sâu hun hút chìm trong bóng tối âm u. Dưới đáy là một dòng nham thạch sủi bọt cuộn chảy sôi sùng sục, bên trên dòng nham thạch là một lớp sương mù dày đặc. Thấy Apollo đến, con Python khủng khiếp liền bò ra khỏi hang. Cái thân hình khổng lồ phủ đầy vảy của nó uốn lượn giữa các tảng đá. Nó tức giận quật mình làm đất đá nát vụn ra như cám và bốc lên một mùi tử khí ghê rợn. Các nữ thần sông núi sợ hãi bỏ chạy tán loạn. Con Python vươn thẳng mình hung hãn đầy vẻ dữ tợn, nó há to mồm chực nuốt chửng chàng Apollo tóc vàng. Đúng lúc đó cánh cung bạc của chàng dũng sĩ Apollo rung lên bần bật. Một mũi tên vàng phóng ra từ dây cung đã từng bách phát bách trúng lao đi xé rạch khoảng không như một ánh chớp, tiếp theo đó là một mũi tên nữa và lại tiếp một mũi nữa; một trận mưa tên vàng cắm tới tấp vào con long xà làm nó đổ vật ra đất tắt thở. Chàng Apollo tóc vàng cầm cây đàn kithara vừa gảy vừa cất lên khúc ca khải hoàn mừng chiến thắng. Apollo lôi xác con long xà đem về chôn tại thành phố Delphi, dựng lên tại đây một đền thờ và một đền tiên tri để ban truyền lời sấm của cha mình là thần Zeus cho muôn dân.

Đứng trên bờ vách đá ven biển, Apollo nhìn thấy ngoài khơi xa có một con thuyền của các ngư dân sống trên đảo Crete. Chàng liền hóa phép biến thành một con cá heo lao xuống biển xanh đuổi kịp chiếc thuyền. Rồi giống như một ngôi sao sáng chói, chàng hiện thành hình người leo lên ngồi vào mũi thuyền. Chàng cầm lái đưa con thuyền cập bến thành phố cảng Crisa. Chàng vừa gảy đàn kithara vừa dẫn những người dân chài của xứ đảo Crete này vượt qua một thung lũng phì nhiêu cho tới khi đến thành phố Delphi. Tại đây chàng giao cho những người này chức tư tế đầu tiên của đền tiên tri tại Delphi.

Vị thần của y học

Apollo còn có tài chữa bệnh. Cả người con trai của chàng là Asclepius cũng là thần y học. Liên quan đến Asclepius có chuyện kể rằng Asclepius không chỉ chữa bệnh cho người sống, mà chàng còn ngông cuồng chữa cho cả người chết sống lại. Điều này đã làm cho thần Zeus nổi giận dùng lưỡi tầm sét đánh chết chàng. Đau khổ vì mất con và vì không trả thù được thần Zeus, thần Apollo đã dùng cung tên bắn chết các vị thần khổng lồ một mắt Cyclop chỉ vì họ đã rèn lưỡi tầm sét cho thần Zeus. Thần Zeus liền trừng phạt Apollo bằng cách bắt chàng phải hầu hạ một năm trời như một kẻ nô lệ cho một người trần. Thế là thần Apollo phải chuộc tội bằng cách đi chăn bò cho Admetos, vua thành Pherai ở xứ Thesalia.

Cuộc tình với Daphne

Thần Apollo rạng rỡ và vui tính cũng đã gặp phải những điều phiền muộn đau khổ. Điều này xảy ra sau khi chàng giết chết con quái vật Phython. Khi chàng đang đứng bên cạnh cái xác của con quái vật mà chàng vừa hạ sát bằng những mũi tên vàng của mình với niềm kiêu hãnh hân hoan, thì chàng nhìn thấy thần Eros, vị thần Ái Tình trẻ tuổi đang giương cánh cung vàng. Chàng liền mỉm cười bảo Eros:

- Này cậu bé, cái vũ khí đáng sợ ấy của cậu dùng để làm gì? Cậu có biết là ta có tài bách phát bách trúng với những mũi tên vàng của ta không? Chẳng hay cậu định so tài với ta chăng? Hay cậu muốn nổi tiếng hơn ta?

Bị xúc phạm, Eros kiêu hãnh trả lời:

- Thưa thần Apollo, phải công nhận là những mũi tên của người không bao giờ trật đích, nhưng mũi tên của ta cũng sẽ cho người biết tay.

Eros dang đôi cánh vàng và trong nháy mắt đã bay lên đỉnh núi Parnasos. Tại đây, chàng rút trong ống ra hai mũi tên: một mũi làm cho người ta tan nát trái tim và đánh thức tình yêu, và chàng găm mũi tên này vào trái tim của Apollo; mũi tên thứ hai dùng để giết chết tình yêu thì được chàng phóng đi găm vào trái tim của nữ thần sông núi Daphne, con gái của thần sông Peneus.

Thế rồi một hôm số phận xui khiến thần Apollo bắt gặp nữ thần Daphne và làm cho chàng phải lòng ngay tức khắc. Nhưng vừa nhìn thấy Apollo tóc vàng xinh đẹp, Daphne liền vội vã bỏ chạy như ma đuổi, bởi vì mũi tên giết chết tình yêu của Eros đang cắm trong tim nàng, làm cho nàng không còn biết thế nào là tình yêu mà chỉ thấy hoảng sợ trước bất cứ người con trai nào. Trong khi đó thì mũi tên quái ác của thần Eros trong trái tim Apollo lại đang làm cho chàng khao khát tình yêu đến cháy bỏng đối với bất cứ một người con gái nào chàng bắt gặp đầu tiên, thế là chàng vừa vội đuổi theo Daphne vừa gọi:

- Hỡi nàng tiên xinh đẹp, hãy dừng chân lại đi! Tại sao nàng lại chạy trốn ta như chạy trốn một con sói dữ vậy? Ta có phải là kẻ thù của nàng đâu! Hãy nhìn kìa, chân nàng giẫm phải gai chảy máu hết cả rồi! Đứng lại đi, ta xin nàng! Ta không phải là một anh mục phu phàm trần, mà là thần Apollo, con trai của thần Zeus vĩ đại.

Nhưng nàng Daphne xinh đẹp vẫn chạy miết. Thần Apollo cũng bắt đầu đuổi theo như tên bắn. Chàng nhanh chóng đuổi kịp nàng. Chỉ một tích tắc nữa là chàng bắt được nàng. Thế là nàng Daphne kiệt sức liền gọi cha nàng là Peneus cứu giúp:

- Cha ơi cứu con với! Đất ơi hãy nuốt chửng ta đi! Hãy làm biến dạng cái hình hài của ta đi, bởi vì nó sẽ chỉ làm cho ta đau khổ!

Nàng vừa dứt lời thì thân thể nàng liền cứng đờ như khúc gỗ. Da nàng biến thành vỏ cây, tóc nàng biến thành lá, hai cánh tay nàng đang vươn lên trời cầu nguyện bỗng biến thành đám cành cây rậm rạp, còn hai chân nàng dính liền xuống đất thì biến thành rễ cây, và thế là toàn thân nàng biến thành một cây nguyệt quế. Apollo chỉ còn biết đau khổ đứng nhìn hồi lâu trước cây nguyệt quế đang còn tỏa hơi ấm của người con gái xinh đẹp. Cuối cùng chàng cất tiếng:

- Nguyện từ nay trở đi ta chỉ đội mũ bện bằng lá cây của nàng thôi, và ta cũng chỉ trang điểm cho cây đàn kithara cùng chiếc túi đựng tên của ta bằng lá cây của nàng! Nguyện cho lá cây của nàng không bao giờ khô héo và nàng sẽ mãi mãi xanh tươi!

Hình như cây nguyệt quế cũng đồng tình với ý nguyện của chàng, nó khẽ động lá xào xạc và uốn cong ngọn đáp lại Apollo. Từ đó trở đi Apollo chỉ đội mũ bện bằng lá cây nguyệt quế. Về sau, trong các trận đấu sức hoặc đấu thể thao của người dân Hi Lạp và La Mã, người nào thắng cũng được đội một vòng nguyệt quế.

Thi tài với thần dê Marsyas

Nữ thần Athena một hôm lấy cây làm ra một cây sáo hai nhánh. Nàng thổi lên thấy chiếc sáo phát ra những âm thanh rất hay. Nhưng khi vừa thổi sáo vừa soi mình xuống suối, nàng bỗng thấy khuôn mặt xinh đẹp của mình méo mó đi một cách xấu xí. Thế là nàng vứt chiếc sáo đi và nguyền rủa:

- Ta nguyền cho kẻ nào nhặt được chiếc sáo này sẽ phải gặp nỗi bất hạnh khủng khiếp!

Một hôm, trong khi đi chơi trong rừng ở xứ Phrygia, vị thần dê Marsyas nhặt được chiếc sáo đó. Chàng thổi lên thấy hay hay. Thế là chàng đem nó về nhà tập thổi, và chẳng bao lâu chàng trở thành một nghệ sĩ thổi sáo lừng danh. Kiêu hãnh về tài thổi sáo của mình, Marsyas liền thách thức cả thần Apollo, thần bảo trợ cho âm nhạc, thi tài với mình.

Phẫn nộ trước thái độ cả gan của gã thần dê tầm thường, thần Apollo nhận lời thách thức, nhưng với một điều kiện là kẻ nào thua sẽ bị kẻ thắng trừng phạt. Thần tới gặp Marsyas trong bộ quần áo dài lộng lẫy, với vành nguyệt quế đội trên đầu, và với cây đàn kithara bằng vàng cầm trên tay.

Đứng trước vẻ oai hùng của thần Apollo, Marsyas, người con của rừng xanh và đồng ruộng, với cây sáo đơn sơ trên tay, trông thật thảm hại. Làm sao mà anh ta có thể thổi sáo hay bằng tiếng đàn của thần âm nhạc Apollo được? Và tất nhiên Apollo đã thắng. Thần liền trừng phạt anh bằng cách trói tay Marsyas treo chàng lên một cành cây, lột da sống chàng rồi treo bộ da trong một chiếc hang. Đó là cái giá mà Marsyas đã phải trả cho thái độ cả gan của mình. Về sau, khi cơn giận dịu đi, thần Apollo hối hận về hành động tàn bạo của mình liền hóa phép biến chàng Marsyas thành một con sông. Tục truyền rằng mãi sau này, khi có tiếng sáo của người dân Phrygia vọng đến, bộ da của Marsyas lại bắt đầu động đậy như thể nó đang nhảy múa, còn khi tiếng đàn kithara hùng tráng của thần Apollo cất lên thì nó lại nằm yên bất động.

Muse giao hảo

Apollo thuộc thế hệ thần Olympus, vì thế cuộc sống của chàng phần lớn diễn ra trên núi Olympus. Nhưng chàng cũng thường đến núi Helicon chơi đùa cùng với các nữ thần nghệ thuật có tên gọi là nữ thần Muse. Nơi ở của các nữ thần này là con suối Hippocrene. Về sự tích con suối này có chuyện kể như sau:

Ông vua Pieros xứ Pieria có chín người con gái có tài ca hát rất hay. Quá tin vào tài năng của mình, chín cô con gái này đã kéo nhau đến núi Helicon, nơi ở của chín nữ thần nghệ thuật Muse, để thách thức chín nữ thần nghệ thuật thi hát. Kết quả là chín người con gái của Pieros đã thua cuộc và bị các nữ thần nghệ thuật trừng phạt biến thành các loài chim. Khoái chí trước sự thất bại của họ, quả núi Helicon sung sướng cứ nở phình ra và cao vọt lên tận trời. Thần Poseidon liền sai con ngựa bay Pegasus bay đến nện vó xuống đỉnh núi. Quả núi Helicon liền thu mình lại như cũ. Nhưng ở nơi vó ngựa nện xuống xuất hiện một dòng nước suối trong mát. Từ đó chín nữ thần nghệ thuật đã chọn con suối đó làm nơi sinh sống và vui đùa ca hát, còn con suối thì được gọi là suối Hippocrene, dịch nghĩa là ‘suối Vó Ngựa’.

Vào mùa xuân và mùa hè, trên những vạt rừng xanh mát của quả núi Helicon, nơi có con suối Vó Ngựa Hippocrene linh thiêng chảy suốt ngày đêm ấy, thần Apollo thường đến vui chơi ca hát nhảy múa cùng các nữ thần nghệ thuật. Thần Apollo cầm đàn kithara dẫn đầu đoàn nữ thần Muse nhảy điệu múa vòng tròn. Khi tiếng đàn của chàng vang lên thì chính vị nữ thần xinh đẹp này cũng cất lên những tiếng hát du dương bên dòng suối trong xanh. Thần Apollo cùng các nữ thần Muse còn kéo nhau đến núi Olympus để múa hát cho các thần núi Olympus xem. Những khi ấy, cả quả núi Olympus âm vang tiếng đàn của chàng và mọi người cùng nôi đùa như trong ngày hội.

Thần Apollo được thờ cúng trên toàn cõi Hi Lạp, người Hi Lạp coi chàng là thần ánh sáng, thần y học và cũng là thần bảo trợ cho nghệ thuật.

Nữ Thần Săn Bắn Artemis

Nữ thần Artemis, một nữ thần xinh đẹp tuyệt trần và trẻ mãi không già, là em sinh đôi với thần Apollo. Hai người gắn bó với nhau bằng một tình anh em trong sáng nhất và một tình bạn thân thiết nhất trên đời, và cả hai đều yêu mẹ tha thiết.

Là một người con gái có tuổi trẻ và sắc đẹp vĩnh hằng, nữ thần Artemis thường thích sống một cuộc sống độc thân hoang dã. Trái với phong tục của phụ nữ thời bấy giờ là mặc váy dài quét đất, Artemis thường chỉ mặc chiếc váy ngắn gọn gàng, deo chiếc cung tên do thần Thợ Rèn Hephaestus rèn cho và suốt ngày rong ruổi săn bắn trong rừng. Theo sau nàng là một bầu đoàn các nữ thần sông núi cũng trẻ đẹp như nàng. Từ đó nàng được coi là nữ thần Săn Bắn.

Artemis không thích tiếp xúc với người trần, nàng chỉ thích săn bắn trong rừng sâu và lúc nào mệt thì nghỉ ngơi tắm suối cùng với đám tì nữ là các nữ thần sông núi của mình. Thật vô phúc cho người nào nhìn thấy nàng tắm suối. Và kẻ vô phúc đó chính là chàng Actaeon, con trai của nàng công chúa Autonoe, con gái Cadmus, vua thành Thebai bảy cổng!

Chuyện kể rằng một hôm chàng trai trẻ Actaeon cùng bạn bè vào rừng săn bắn. Đến giữa trưa nóng bức, cả đoàn đi săn ngồi nghỉ dưới bóng cây râm mát. Riêng chàng Actaeon lại muốn đi tìm một con suối để tắm. Chàng lần tìm đến một thung lũng đầy hoa tươi cỏ lạ, là nơi nghỉ chân ưa thích của nữ thần Artemis mà chàng không biết. Chàng nghe thấy tiếng nước chảy rì rào sau đám hoa lá xanh tươi. Chàng liền hăm hở bước tới và bất ngờ được chứng kiến một cảnh tượng thần tiên: Artemis cùng các nữ thần sông núi đang khỏa thân nô đùa dưới dòng nước trong vắt. Chàng đứng sững như trời trồng. Bất đồ các nữ thần ngước nhìn lên bờ. Họ kêu ré lên khi nhìn thấy chàng. Artemis đỏ mặt lên vì thẹn và giận. Không một chút đắn đo suy nghĩ, nàng biến ngay chàng Actaeon tội nghiệp thành một con hươu.

Tự nhiên thấy trên đầu mình mọc ra hai chiếc sừng có gạc, thấy chân tay mình biến thàn chân hươu, thấy thân mình mọc đầy lông lá, Actaeon liền hoảng sợ bỏ chạy. Chỉ đến khi đi qua một con suối chàng mới nhìn rõ bộ dạng của mình. Thế là chàng hoảng hốt muốn kêu lên: “Ôi, khốn nạn thân tôi!”, nhưng nào chàng có nói được nữa đâu! Nước mắt chàng chảy lã chã xuống nước. Chàng đã biến thành hươu, nhưng ác thay trí óc chàng vẫn là trí óc con người. Chàng biết làm sao bây giờ? Biết chạy đi đâu?

Trong khi đó đàn chó săn của chàng liền nhanh chóng đánh hơi thấy mùi hươu. Chúng liền sủa ầm ĩ lao tới chỗ chàng. Chàng hươu Actaeon bỏ chạy thục mạng khắp cánh rừng Chithairon. Nhưng than ôi chạy đâu cho thoát! Chẳng mấy chốc đàn chó săn đã đuổi kịp chàng. Chàng gục xuống muốn kêu lên: “Buông ta ra! Ta là Actaeon, ông chủ của chúng mày đây!”, nhưng cổ họng chàng chỉ phát ra được những tiếng rên như cố bắt chước tiếng người. Trong nháy mắt đàn chó đã xé xác chàng ra từng mảnh.

Về sau, nữ thần Artemis trở nên hiền hậu hơn và có được những đức tính của một vị thần thiện. Nàng trở thành nữ thần bảo trợ cho ruộng đồng, cho thú vật, và, cũng giống như anh trai Apollo của mình, nàng được coi là nữ thần chữa bệnh cho muôn loài[12].

Nữ Thần Thông Thái Athena

Con Gái Thần Zeus

Nữ thần Athena còn có tên gọi là Palas-Athena, nàng được sinh ra từ chính bản thân thần Zeus. Khi vợ thứ nhất của thần Zeus là nữ thần Trí Tuệ Metis có thai lần thứ nhất, các nữ thần Số Mệnh Moira đã tiên đoán cho thần Zeus biết rằng Metis sẽ sinh một người con gái có tên là Athena có trí tuệ và một sức khỏe phi thường. Song họ cũng cho thần biết rằng nếu Metis sinh con gái xong thì lần sau nàng sẽ lại sinh tiếp một người con trai nữa và người con trai đó của thần Zeus sẽ lật đổ thần để chiếm ngai vàng, trị vì thế giới. Thần Zeus vô cùng hoảng sợ. Thần liền gặp Metis, ru ngủ nàng bằng những lời đường mật rồi nuốt chửng nàng cùng cái thai trong bụng nàng. Một thời gian sau thần Zeus cảm thấy đầu đau như búa bổ, thần liền cho gọi con trai thần là thần Thợ Rèn Hephaestus đến rồi bảo Hephaestus bổ đầu cho mình để chữa đau. Thần Hephaestus liền khéo léo tách sọ não của cha mình ra mà không hề làm nguy hại đến tính mạng của cha. Khi sọ não của thần Zeus vừa được tách ra thì một ánh chớp lóe lên và một người con gái trong đầu thần Zeus bay vụt lên trời như một chiến binh dũng mãnh, với đầy đủ giáp trụ sáng loáng từ đầu đến chân, trong tay cầm sẵn cây giáo dài cùng chiếc khiên thần, trước sự kinh hoàng của các vị thần Olympus.

Người con gái mới sinh huơ cây giáo dài sáng loáng và cất tiếng thét vang trời, là cho cả quả núi Olympus sáng lòa và rung chuyển ầm ầm đến tận gốc rễ. Nàng đứng hiên ngang trước mặt các vị thần linh với một vẻ đầy quyến rũ và oai phong. Đôi mắt xanh của nàng toát lên một vẻ thông thái thần thánh, và toàn thân nàng rạng rỡ một vẻ đẹp thiêng liêng tuyệt mĩ. Các vị thần linh hoan nghênh đón chào người con gái yêu quý của thần Zeus.

Từ đó nữ thần Athena trở thành người bảo về cho các tráng sĩ Hi Lạp. Nàng luôn luôn ban cho họ những lời khuyên thông thái và giúp họ những lúc nguy nan. Nàng còn là người bảo về cho thành quách của loài người, ban cho họ sự thông thái và kiến thức khoa học, dạy cho nghệ thuật và các nghề thủ công. Các cô gái Hi Lạp tỏ lòng sùng kính Athena vì nàng dạy cho họ các nghề nữ công. Bất cứ một người trần nào hoặc một vị thần nào cũng đều không thể sánh ngang tài được với nữ thần Athena trong nghề dệt vải. Vậy mà nàng Arachne, con gái một người thợ nhuộm tên là Idmon ở xứ Lydia, đã dại dột chuốc lấy họa vào thân vì dám coi thường nữ thần.

Số phận nàng Arachne

Tài dệt vải khéo léo của Arachne lúc bấy giờ đã nổi tiếng khắp xứ Lydia. Các nữ thần sông núi sống trên dãy núi Tmolos, cũng như ở dọc hai bên bờ con sông và Pactolos, thường kéo nhau đến xem nàng dệt vải với một thái độ vô cùng thán phục. Từ những sợi chỉ mảnh như sương mù nàng dệt nên những tấm vải trong suốt như không khí. Và nàng vô cùng tự hào về tài dệt vải có một không hai của mình. Một hôm nàng bảo mọi người:

- Ta dám thi với nữ thần Athena ấy chứ! Ta sợ gì bà ấy, làm sao bà ấy có thể thắng được ta!

Và thế là một hôm nữ thần Athena đóng giả làm một bà già tóc bạc lưng còng, yếu ớt chống gậy xuất hiện trước cửa nhà Arachne và bảo:

- Này cô gái, tuổi già không chỉ đem lại cho người ta nhiều điều phiền muộn, mà nó còn tích tụ được những bài học quý giá mà cuộc đời đã đúc kết được qua bao năm tháng. Hãy nghe lời khuyên của ta đây: cô hãy thi thố tài năng với những người trần như cô thôi chứ đừng tìm cách tranh tài với một nữ thần. Vậy cho nên cô hãy khiêm nhường cầu xin nữ thần tha thứ cho những lời ngạo mạn của cô đi. Nữ thần sẵn sàng tha thứ cho những ai cầu xin lòng khoan dung của nữ thần.

Arachne buông con thoi, đôi mắt phóng ra những tia lửa giận dữ. Vì quá tin vào tài năng của mình, nàng kiêu căng đáp:

- Bà già lẩm cẩm kia, hãy đi mà khuyên bảo lũ chị em và con gái của bà! Tự ta khắc biết mình phải làm gì. Ta nói thế nào là làm như thế. Nhưng tại sao nữ thần Athena không dám đến thi tài với ta?

- Ta đến rồi đây, Arachne! – bà già đáp và hiện nguyên hình là nữ thần Athena rạng rỡ.

Các tiên nữ và những người phụ nữ xứ Lydia cúi rạp mình trước người con gái yêu kiều của thần Zeus và cất lên những bài ca chúc tụng, chỉ có nàng Arachne là vẫn ngồi im. Athena đỏ bừng mặt giận dữ như thể bầu trời đang xuất hiện vầng hào quan đỏ tía của nữ thần Rạng Đông Eos. Arachne vẫn không chịu khuất phục vì nàng đang nóng lòng muốn thi tài với nữ thần mà không biết là cái chết chắc chắn đang đón đợi nàng.

Cuộc thi bắt đầu. Nữ thần Athena vĩ đại dệt nên giữa tấm vải hình ảnh ngôi đền Acropon tránh lệ ở thành Athens, trong đó nữ thần mô tả cuộc tranh cãi giữa mình với thần Poseidon để giành chủ quyền đối với miền Atice [Atikê] của Hi Lạp. Mười hai vị thần núi Olympus, trong đó có cả cha nữ thần là thần Zeus, được gọi đến để phán xử vụ tranh chấp. Thần Biển Poseidon, vị thần có khả năng làm rung chuyển cả trái đất, đang giơ cây đinh ba đập xuống một mỏm đá làm xuất hiện một con ngựa chiến. Còn nữ thần Athena, đầu đội mũ trụ, một tay cầm kiếm và khiên, tay kia giơ ngọn giáo cắm sâu xuống đất và ngay lập tức tại đó mọc lên một cây olive thần thánh. Các vị thần phán xử rằng chiến thắng thuộc về nữ thần Athena, bởi vì món quà mà nữ thần trao tặng cho người dân xứ Atice quý giá hơn nhiều so với món quà của thần Poseidon. Ở bốn góc tấm vải, nữ thần Athena thêu cảnh các thần linh trừng phạt những người trần nào không chịu tuân lệnh họ, còn xung quanh tấm vải, nữ thần thêu hình một vòng vương miện kết bằng lá cây olive.

Còn Arachne lại dệt trên tấm vải của mình những cảnh sinh hoạt của đời sống thần linh, trong đó các vị thần bày tỏ những nỗi đam mê trần thế. Xung quanh tấm vải nàng thêu một vòng hoa đan kết với dây trường xuân. Bức tranh thêu dệt của Arachne thật vô cùng hoàn hảo và không hề thua kém bức tranh của nữ thần Athena, nhưng những cảnh thêu của nàng tỏ ra phạm thượng và thậm chí còn coi thường các thần linh. Vô cùng giận dữ, nữ thần Athena đã xé toang tấm tranh vải dệt của Arachne và lấy con thoi đánh nàng. Nàng Arachne không chịu được nhục liền thắt cổ tự tử.

Trước cái chết của Arachne, nữ thần Athena trở nên động lòng và hối hận. Nữ thần thương tình liền rảy một thứ nước thần hóa phép biến nàng Arachne thành một con nhện để suốt đời nàng được dệt sợi, một nghề mà nàng vô cùng yêu quý và đã vì nó mà phải chết một cách thương tâm.[13]

Bản Lĩnh Athena

Là con của thần Zeus – chúa tể hùng mạnh của muôn loài – và của nữ thần Trí Tuệ Metis, nên Athena được thừa hưởng cả sức mạnh của cha lần trí thông minh của mẹ. Vi thế Athena được coi là nữ thần Thông Thái. Một ví dụ về trí thông minh của nàng là việc nàng thắng cuộc trong vụ tranh chấp miền Atice với thần Poseidon.

Atice là một miền giàu có của đất nước Hi Lạp, nơi có kinh đô là thành Kecropia hùng mạnh do ông vua Kecrop sáng lập. Athena xin vua cha là thần Zeus cho mình cai quản miền này. Nhưng thần Poseidon, anh trai thần Zeus, cũng muốn làm chủ Atice. Hội đồng thần thánh liền hứa sẽ trao quyền cai quản cho người nào có món quà quý giá nhất tặng cho người dân ở đây. Thần Poseidon sốt sắng tặng cho miền Atice một con ngựa chiến tuyệt đẹp. Trong khi đó Athena lại tặng cho họ một cây olive bình thường. Nhưng chính nhờ cây olive này mà cư dân ở đây đã nhanh chóng trở nên giàu có. Thế là Hội đồng thần thánh liền trao quyền cai quản miền Atice cho Athena và nàng trở thành người bảo trợ cho thành Kecropia, từ đó thành này được gọi là thành Athens theo tên của nàng[14].

Athena còn được coi là nữ thần bảo trợ cho nghệ thuật tạo hình, cho nghề thủ công mĩ nghệ, cho văn chương và cho cả nông nghiệp, cũng như cho bất cứ một hoạt động nào đòi hỏi sự khéo léo và óc sáng kiến. Nàng cũng cai quản cuộc sống xã hội và hoạt động nhà nước, là quân sư cho người Hi Lạp tại tòa án Athens và bảo vệ họ trong chiến tranh[15].

Thần Đưa Tin Hermes

Thần Hermes là con trai của thần Zeus có với tiên nữ Maia. Maia là người con gái đẹp nhất trong số bảy chị em con của thần Atlas có với nữ thần Pleione. Thấy nàng xinh đẹp, thần Zeus đã yêu và ăn nằm với nàng trong một cái hang trên núi Kilene và nàng sinh cho thần cậu con trai Hermes.

Vừa mới chào đời, cậu bé Hermes đã nghĩ đến việc thực hiện chiến tích đầu tiên: cậu đã lột tã rón rén lẻn ra ngoài hang không để cho mẹ mình trông thấy rồi chạy thẳng đến miền Thesalia ở phía bắc Hi Lạp, nơi anh trai của thần là thần Apollo đang bị thần Zeus trừng phạt phải đi chăn bò cho ông vua Admetos của thành Pherai, với ý định ăn cắp đàn bò của anh trai mình. Đến nơi, thần Hermes thấy Apollo đang mải chơi mà xao nhãng đàn bò. Thế là Hermes liền ăn cắp khoảng mười hai con bò cái, khoảng một trăm con bò đực, lấy thân cây lau và cành cây buộc móng bò lại để xóa dấu vết rồi nhanh chóng lùa bò vượt cả một quãng đường dài hướng xuống miền Peloponesus ở phía nam đất nước Hi Lạp. Trên suốt quãng đường dài cậu không gặp một ai, chỉ khi đi qua dãy núi miền Boiotia cậu mới gặp một ông già tên là Batos đang làm vườn. Cậu liền bảo ông già:

- Tôi cho ông một con bò đấy, nhưng ông đừng nói cho ai biết là đã nhìn thấy tôi lùa bò qua đây nhé!

Ông lão ngỡ ngàng vui sướng nhận món quà và rối rít thề thốt là sẽ không nói cho bất cứ ai biết. Hermes lại lùa bò đi tiếp. Nhưng đi được một quãng cậu liền nảy ra ý định thử xem ông già có giữ lời không, thế là cậu giấu bò vào rừng, thay hình đổi dạng rồi quay lại hỏi ông già:

- Này ông lão, lão có thấy một cậu bé một lùa một đàn bò qua đây không? Nếu lão chỉ cho ta biết cậu ấy đi hướng nào thì ta sẽ cho lão một con bò đực và một con bò cái.

Ông lão chẳng phải nghĩ ngợi nhiều, bởi vì lão đang tha thiết muốn có được thêm một con bò đực và một con bò cái nữa. Thế là lão liền chỉ ngay cho ông khác biết cậu bé Hermes đi về hướng nào. Hermes vô cùng tức giận lão già vì lão đã không giữ lời, cậu liền hóa phép biến lão thành một tảng đá để cho lão mãi mãi phải câm lặng vào cho lão một bài học nhớ đời rằng một khi đã hứa thì phải giữ lời.

Sau đó Hermes lại quay trở về với đàn bò của mình và lùa chúng đi tiếp. Cuối cùng cậu đến một nơi có tên gọi là Pylos sát bờ biển Địa Trung Hải[16]. Tại đây cậu giết hai con bò cái để tế thần linh, sau đó cậu xóa sạch dấu vết tại nơi giết bò rồi giấu đàn bò vào trong một cái hang. Cậu kéo bò đi thụt lùi vào hang để đề phòng nếu Apollo có đi tìm bò qua đây thì sẽ thấy dấu chân bò đi ra chứ không phải đi vào mà thôi không vào hang khám xét nữa.

Xong việc, Hermes yên tâm quay trở về chiếc hang của mình trên núi Cilene. Về đến cửa hang cậu nhìn thấy một con rùa, cậu bắt con rùa, lột lấy chiếc mai, lấy ba cành cây ghép vào, buộc thêm mấy sợi dây và thế là làm thành chiếc đàn lia đầu tiên. Thế rồi cậu rón rén bước vào hang, leo lên nôi và cuốn tã nằm ngủ tiếp như một đứa trẻ ngoan ngoãn.

Nhưng nữ thần Maia, mẹ của cậu đã biết hết mọi chuyện và bà liền trách mắng con trai:

- Con đã làm một việc thật xấu xa. Tại sao con ăn cắp bò của Apollo? Rồi anh ấy sẽ giận con lắm đấy. Con biết rõ là anh ấy mà nổi giận thì sẽ khủng khiếp như thế nào! Chẳng lẽ con không sợ những mũi tên bách phát bách trúng của anh con sao?

- Con không sợ anh Apollo – Hermes liền đáp – anh ấy cứ việc nổi giận. Nếu anh ấy định làm hại hai mẹ con ta thì con sẽ trả thù bằng cách cướp phá sạch đền thờ của anh ấy ở Delphi. Con sẽ lấy tất cả mọi thứ ở đó: cả ghế ngồi, cả vàng bạc và cả quần áo của anh ấy.

Sau khi thấy mất bò, Apollo liền bổ đi tìm. Nhưng chàng tìm mãi mà chẳng thấy. Cuối cùng một con chim biết bói đã đưa chàng đến Pylos. Nhưng ngay cả ở đây chàng Apollo tóc vàng cũng không tìm thấy bò. Khi đi qua trước cửa hang giấu bò của chàng, chàng đã không vào xem, bởi vì chàng thấy ngoài cửa hang có dấu chân bò đi ra cứ không thấy có dấu chân bò đi vào.

Cuối cùng, sau bao nhiêu ngày trời tìm kiếm vô ích, thần Apollo tìm thấy chiếc hang của nữ thần Maia. Khi nghe thấy Apollo đến gần hang, Hermes càng quấn chặt tã thu mình trong nôi. Apollo vô cùng nổi giận bước vào hang và nhìn thấy Hermes vẫn nằm trong nôi làm ra vẻ một đứa trẻ vô tội. Chàng bắt đầu trách móc Hermes và yêu cầu Hermes trả lại bò cho mình. Nhưng Hermes phủ nhận tất cả. Thậm chí cậu còn cam đoan với Apollo rằng cậu không hề nghĩ đến chuyện ăn cắp bò vào rằng cậu chẳng biết gì về chúng cả.

- Này chú em – Apollo giận dữ quát lên – nếu chú không trả lại bò cho anh thì anh sẽ quẳng chú xuống vực thẳm Tartaros đen tối mà ngay cả cha mẹ chú cũng không cứu được chú ra khỏi đấy đâu!

- Hỡi người con trai của nữ thần Leto! – Hermes đáp – Em không hề nhìn thấy bò của anh, em không biết chúng ở đâu và em cũng chẳng nghe ai nói gì về chúng cả. Đấy có phải là việc của em đâu? Em còn nhiều việc phải làm và phải lo nghĩ. Em chỉ muốn được ngủ trong lòng mẹ và trong những chiếc tã ấm cúng của em thôi. Không, em xin thề là thậm chí em cũng chẳng nhìn thấy cái kẻ đã ăn cắp bò của anh.

Cho dù có tiết lộ đến đâu thì thần Apollo cũng không làm cho cậu Hermes tí hon ranh mãnh tiết lộ được điều gì. Cuối cùng thần Apollo tóc vàng liền kéo Hermes ra khỏi nôi và cứ lôi cậu với chiếc tã quấn trên người như vậy đi thẳng đến núi Olympus gặp thần Zeus, cha của họ, để nhờ cha phán xử xem ai đúng ai sai. Mặc dù thần Zeus đã trổ hết tài ranh mãnh để biện bạch, nhưng cuối cùng thần Zeus vẫn ra lệnh cho cậu phải trả lại bò cho Apollo.

Thế là từ núi Olympus, hai anh em đi thẳng về Pylos. Dọc đường Hermes lại tạt qua nhà lấy cây đàn lia làm bằng mai rùa đem theo. Đến Pylos cậu chỉ cho Apollo chỗ giấu đàn bò, rồi trong khi Apollo vào hang lùa bò ra thì Hermes ngồi trên một tảng đá cạnh đó lấy cây đàn lia ra gảy. Âm thanh tuyệt diệu của cây đàn vang vọng cả thung lũng và lan tỏa khắp bãi biển xung quanh. Thần Apollo say sưa nghe tiếng đàn của Hermes với vẻ vô cùng thán phục. Vì quá say mê tiếng đàn của Hermes, thần Apollo liền đổi cả đàn bò mà Hermes đã ăn cắp của mình để lấy cây đàn lia huyền diệu.

Về sau, trong khi vừa chăn bò mà chàng đánh đổi được của Apollo, Hermes lại sáng tạo ra một loại nhạc cụ mới, đó là cây sáo ghép bằng bảy ống sậy. Cây sáo này cũng cất lên những âm thanh du dương, hay đến nổi một lần nữa Apollo lại gạ đổi cây gậy bằng vàng mà thần vẫn dùng để đi chăn bò của mình cho Hermes để đổi lấy cây sáo. Hermes đồng ý nhưng chàng còn đòi thêm một điều kiện là Apollo phải dạy chàng nghề tiên tri. Và thế là cây gậy vàng trở thành một trong những đồ dùng thân thiết của Hermes. Tự hào về tài trí của con trai mình, thần Zeus đã cho Hermes làm thần Đưa Tin của cả thế giới thần linh. Hermes còn được coi là thần bảo trợ cho nghề buôn bán và cho khách du hành. Vì tư cách ấy, chàng được dân chúng dựng tượng thờ ở tất cả các ngả đường. Nhưng thần cũng còn là người bảo trợ cho dân mục phu và là người đưa đường cho linh hồn người chết về cõi Âm[17].

Thần Chiến Tranh Ares

Ares là con trai của thần Zeus có với nữ thần Hera. Thần Zeus không yêu người con trai này. Thậm chí thần còn thường bảo với chàng rằng chẳng có một vị thần núi Olympus nào bất hạnh hơn thần chỉ vì thần có một người con trai như chàng, và rằng nếu như chàng không phải là con trai của thần thì thần đã quẳng chàng xuống vực thẳm Tartaros từ lâu.

Quả thực chàng Ares hung hãn chỉ thích trò chơi đánh nhau. Cùng với hai người con trai của mình là Deimos và Phobos, Ares xông xáo nổi bật lên giữa chốn trận tiền. Sát cánh cùng với họ còn có nữ thần Bất Hòa Eris và nữ thần Chiến Đấu Enio. Khi thấy cuốc chiến diễn ra dữ dội với những chiến binh rên rỉ gục ngã thì thần Chiến Tranh Ares vui mừng khôn xiết. Ares tỏ ra hân hoan mỗi khi thanh kiếm của chàng hạ sát được một chiến binh và khi chàng nhìn thấy dòng máu nóng chảy ra từ những vết thương. Chàng vung kiếm chém lia lịa sang bên trái lại quay sang bên phải mà không cần phải đắn đo suy nghĩ. Hàng đống xác chết chất đầy xung quanh chàng.

Tuy hung hãn và dữ tợn như vậy, nhưng không phải lúc nào thần Ares cũng là người chiến thắng. Biết bao nhiêu lần chàng đã phải chịu thất bại trước đối thủ của mình là nữ thần chiến binh Athena, con gái của thần Zeus và là chị gái của chàng. Nữ thần Athena đã chiến thắng chàng bằng trí thông minh và bằng niềm tin vững chắc vào sức mạnh của mình. Đôi khi cả những tráng sĩ người trần cũng đánh thắng chàng khi họ được nữ thần Athena sáng suốt trợ giúp. Cụ thể là trong cuộc chiến dưới chân thành Troy, chàng đã bị Diomedes đâm bị thương bằng cây giáo đồng; trong trận này chính Athena là người đã hướng dẫn cho Diomedes. Vết thương làm cho thần Ares kêu thét lên vang động cả chiến trường, ngang với tiếng thét của một vạn quân. Cả quân Hi Lạp lẫn quân Troy đều run lên kinh hãi. Còn thần Ares, với vết thương máu chảy đầm đìa, náu mình trong một đám mây đen bay thẳng về trời đi gặp cha mình là thần Zeus để kiện nữ thần Athena, nhưng thần Zeus không hề đoái hoài đến lời than vãn của chàng; thần không thích đứa con trai này, bởi vì chàng chỉ ham mê chém giết.

Ngay cả khi nữ thần Aprodite, nữ thần xinh đẹp nhất trong số các nữ thần và là người tình của thần Ares, đến trợ giúp cho chàng khi chàng đánh nhau với quân Hi Lạp dưới sự dẫn dắt của nữ thần Athena, thì phần thắng vẫn thuộc về Athena, người con gái mà thần Zeus yêu quý hơn tất cả. Nữ thần Athena dũng mãnh đã thổi thêm sức mạnh bội phần cho tráng sĩ Hi Lạp Diomedes để chàng đâm nữ thần Ái Tình Aphrodite xinh đẹp. Nước mắt giàn giụa, nữ thần Aprodite xinh đẹp phải bay về núi Olympus, theo sau nàng còn vang vọng tiếng cười đắc thắng và giễu cợt của nữ thần Athena[18].

Nữ Thần Ái Tình Aphrodite

Nữ Thần Ái Tình Aphrodite

Nữ thần Aphrodite chẳng cần đến tài đánh nhau như Athena mới khẳng định được địa vị quan trọng của mình. Với sắc đẹp tuyệt vời và với tài quyến rũ của mình, nàng có khả năng gieo rắc nỗi đam mê ái tình cho mọi con tim: cả những con tim của thần linh lẫn của người trần. Và chỉ với khả năng đó thôi nàng cũng có thể chế ngự được cả thế giới.

Quả thực không ai có thể tránh được ma lực tình yêu của Aphrodite, kể cả các vị thần linh. Chỉ có các nữ thần Athena, Hestia, Artemis là không chịu thần phục nàng. Với một thân hình cao dong dỏng, với những đường nét duyên dáng và với những lọn tóc vàng bồng bềnh như sóng lượn ôm xung quanh khuôn mặt đầy vẻ quyến rũ, Aphrodite là hiện thân cho sắc đẹp thánh thiện và cho tuổi trẻ vĩnh hằng. Mỗi khi nàng xuất hiện tỏng bộ váy áo tỏa ngát mùi hương và với một vẻ đẹp lộng lẫy, thì mặt trời lại càng chiếu sáng rực rỡ hơn và hoa lá lại càng nở rộ sặc sỡ hơn. Nhìn thấy nàng là các loài muông thú hoang dã từ khắp các ngã rừng lũ lượt kéo đến; chim chóc ùa tới bay lượn xung quanh nàng. Sư tử, hổ, báo, gấu, beo quấn quýt hiền lành bên chân nàng. Aphrodite bình thản bước đi giữa đám thú dữ, ngẩng cao đầu kiêu hãnh vì sắc đẹp quyến rũ của mình. Các nữ thần Mùa Màng Hora xinh đẹp cùng các nữ thần Duyên Dáng Charites là những người chuyên đi theo để phục dịch nàng. Họ mặc cho nàng những bộ váy áo lộng lẫy, chải chuốt mái tóc vàng cho nàng và đội cho nàng chiếc vành cài đầu rạng rỡ.

Aphrodite là con gái của thần Uranus. Khi thần Cronos, con trai của thần Uranus, nổi loạn lật đổ cha mình, ông đã cắt bộ phận sinh dục của cha quẳng xuống biển. Và thế là từ bọt trắng của bộ phận sinh dục của thần Uranus đã sinh ra nữ thần Aphrodite[19]. Nơi nàng sinh ra là vùng biển gần hòn đảo Kythera. Sau khi nàng ra đời, thần Gió Tây Zephyrus nhẹ nhàng êm ái đưa nàng dạt vào hòn đảo Kipros[20]; chính vì thế mà nàng còn có tên là Kipris. Tại đây nữ thần Aphrodite xinh đẹp liền được các nữ thần Hora tươi trẻ vây quanh đón chào. Họ mặc cho nàng bộ váy áo được dệt bằng những sợi tơ vàng, đội cho nàng vành hoa cài đầu được kết bằng những bông hoa tỏa ngát hương thơm. Thần Ái Tình Eros và thần Tương Tư Himeros liền đến đón nàng và đưa nàng bay về núi Olympus. Các thần linh hân hoan chào đón nàng. Và thế là từ đó Aphrodite ở lại sống cùng với các vị thần trên núi Olympus.

Mối Tình Với Thần Ares

Là vị thần hiện thân cho sắc đẹp và tình yêu trần tục, nữ thần Aphrodite đã làm say mê biết bao vị thần và người trần. Vậy mà thật trớ trêu, vị nữ thần đẹp nhất này lại bị thần Zeus gả cho một vị thần thọt chân xấu xí là thần Thợ rèn Hephaestus. Chính vì vậy mà nàng sẵn sàng trở thành tình nhân của nhiều vị thần khác, thậm chí của cả một số thanh niên trẻ đẹp người trần.

Một trong những vị thần được Aphrodite yêu là thần Chiến Tranh Ares. Ares và Aphrodite đã nhiều lần vụng trộm gặp nhau. Có lần thần Mặt Trời Helius bắt gặp hai người nằm ân ái với nhau trên giường của Aphrodite, thần liền báo cho Hephaestus biết. Hephaestus không nói năng gì. Vị thần thọt chân này lẳng lặng làm một chiếc lưới vô hình rồi giăng xung quanh giường của vợ. Một hôm như thường lệ, đôi tình nhân lại gặp nhau trên chiếc giường đó. Nhưng khi họ vừa trút bỏ quần áo nằm xuống thì tấm lưới vô hình chụp lên người họ và giữ họ gắn chặt cứng xuống giường không sao cử động được. Thế là Hephaestus liền đi gọi các tất cả các vị thần lại để chứng kiến cái cảnh tượng đáng xấu hổ này. Vừa được thả ra, Aphrodite liền xấu hổ bỏ chạy, còn các vị thần thì được một mẻ cười đau cả bụng.

Pygmalion và bức tượng ngà voi

Aphrodite thương ban thưởng hạnh phúc cho những ai sùng kính nàng. Trên đảo Kipros (Síp) lúc bấy giờ có một chàng nghệ sĩ điêu khắc rất tài hoa tên là Pygmalion, tài hoa thế nhưng chàng lại có tật rất ghét đàn bà và chỉ thích sống đơn độc. Một hôm chàng lấy một khúc ngà voi trắng toát tạc nên một bức tượng mô tả một người con gái đồng trinh có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Bức tượng bỗng lớn phổng lên như một người con gái sống thực. Nó có vẻ như đang hít thở, đang sắp cất bước và nói chuyện với chàng. Chàng nghệ sĩ đứng ngắm bức tượng hàng tiếng đồng hồ không chán mắt và cuối cùng người nghệ sĩ có tật ghét đàn bà này lại phải lòng chính bức tượng của mình. Chàng đeo vòng cổ, xuyến vàng cùng đôi hoa tai đắt giá cho bức tượng, mặc váy áo lộng lẫy cho nó và đội một vành hoa lên đầu nó. Rồi chàng cứ thì thầm không dứt:

- Ôi, giá mà nàng sống thật! Giá mà nàng nói chuyện được với ta thì hạnh phúc biết mấy!

Nhưng bức tượng vẫn lặng câm.

Rồi ngày hội tế nữ thần Aphrodite cũng đến. Pygmalion liền đem một con bò cái tơ trắng có đôi sừng nạm vàng đến tế nữ thần. Chàng vừa đưa hai tay về phía nữ thần vừa cầu khấn:

- Ôi, cầu xin các vị thần linh vĩnh hằng cùng nữ thần Aphrodite rạng rỡ như vàng! Nếu như nữ thần vẫn ban phước cho những ai cúng tế nữ thần, thì xin nữ thần hãy ban cho con một người vợ đẹp như bức tượng cô gái mà con vừa tạo ra bằng chính đôi tay mình!

Pygmalion chỉ xin có được một người vợ đẹp như bức tượng của mình chứ không dám xin thần linh ban sự sống cho chính bức tượng. Nhưng trên ban thờ trước mặt nữ thần Aphrodite bỗng bùng lên một ngọn lửa sáng lòa. Dấu hiệu đó có nghĩa là nữ thần báo cho chàng biết rằng thần linh đã nghe thấy lời cầu nguyện của chàng.

Chàng nghệ sĩ quay về nhà. Chàng bước ngay tại chỗ bức tượng, và sung sướng thay: bức tượng của chàng đã trở thành người thật! Trái tim chàng đang đập, còn trong mắt nàng ánh lên một tia sáng của sự sống. Thế là nữ thần Aphrodite đã cho Pygmalion một người vợ vô cùng xinh đẹp bằng chính tác phẩm của chàng.

Chàng Narcisus

Aphrodite sẵn sàng ban thưởng cho những ai sùng kính nàng, nhưng cũng trừng phạt nghiêm khắc kẻ nào không thần phục quyền năng của nàng. Đó là trường hợp của chàng Narcissus bất hạnh, con trai của thần sông Kephisus có với nữ thần sông núi Liriope.

Narcissus là một chàng trai có sắc đẹp tuyệt trần, nhưng chàng lại mắc chứng bệnh lãnh cảm và kiêu ngạo. Chàng không yêu bất cứ ai ngoài chính bản thân mình và cho rằng chỉ có mình là người duy nhất đáng yêu. Một hôm trong khi đi săn ở trong rừng, chàng để cho nữ thần sông núi Echo nhìn thấy. Choáng váng trước sắc đẹp của chàng, nữ thần Echo đã phải lòng chàng ngay tức khắc. Nhưng vì lãnh cảm và kiêu ngạo, Narcissus đã khước từ tình yêu của nàng. Nàng Echo buồn rầu lui về ở ẩn, sống xa lánh mọi người, dần dần nàng trở nên tiều tụy và thân thể nàng đi đến chỗ tàn tạ chỉ còn lại một âm thanh yếu ớt như là tiếng vọng[21]. Các nữ thần sông núi vô cùng căm giận chàng Narcissus, họ liền rủa nguyền:

- Này Narcissus, chúng ta nguyền cho ngươi là cuối cùng thì cũng sẽ có một lần ngươi mắc bệnh tương tư, mà cái người được ngươi yêu cũng sẽ không đáp lại tình yêu của ngươi!

Quả thực, nữ thần Aphrodite đã thấu hiểu hết mọi chuyện. Nữ thần vô cùng tức giận thấy có một kẻ được yêu mà không đáp lại tình yêu, là thứ tình cảm thiêng liêng quý giá mà chính nữ thần đã ban cho mọi người. Thế là nàng quyết định trừng phạt Narcissus.

Một hôm vào mùa xuân, sau một buổi đi săn mệt mỏi, Narcissus liền tìm đến một con suối để nghỉ ngơi. Đây là một con suối chưa có ai đặt chân đến bao giờ, kể cả những con vật sống trong khu rừng này. Thậm chí cũng chưa có một cánh cây gãy nào rơi xuống mặt nước, ngay cả những cánh hoa rừng cũng không theo gió bay đến rụng xuống nơi đây. Đó là một con suối vô cùng trong sạch, nó soi tỏ mọi vật xung quanh như một tấm gương. Khi chàng Narcissus cúi xuống uống nước thì chàng bỗng nhìn thấy hình bóng khuôn mặt và thân thể mình hiện ra rõ mồn một với tất cả vẻ đẹp của chúng dưới mặt nước trong xanh. Và bây giờ là lúc chàng phải hứng chịu hình phạt của nữ thần Aphrodite. Chàng kinh ngạc nhìn hình bóng mình phản chiếu dưới đáy nước, và, do nữ thần Aphrodite sai khiến, chàng lập tức phải lòng chính bản thân mình. Chàng đắm đuối quan sát hình bóng mình, chàng đưa tay ra và gọi chính bản thân mình. Rồi chàng cúi sát xuống mặt nước để hôn chính khuôn mặt mình. Nhưng đôi môi chàng chỉ cảm tháy mặt nước lạnh lẽo trong veo. Chàng quên đi tất cả, chàng không rời khỏi dòng suối nửa bước và cứ thế ngắm nhìn hình bóng mình không biết chán. Chàng Narcissus không còn thiết ăn, thiết uống và ngủ nghê gì nữa. cuối cùng chàng đưa tay về phía hình bóng mình dưới nước và tuyệt vọng kêu lên:

- Trời ơi! Ai có thể đau khổ hơn ta được đây? Chẳng có núi non biển cả gì cách trở, chỉ có một dải nước nhỏ hẹp này thôi mà hai ta chẳng đến được với nhau. Nào, hãy lên đây với ta đi, chàng trai yêu quý của ta ơi!

Nhưng khi nhìn kĩ dưới nước thì cuối cùng chàng cũng phát hiện ra là chàng đang phải lòng ngay chính bản thân mình. Chàng liền thì thầm với bóng mình dưới nước:

- Khốn nạn thân ta! Ta phải lòng ngay chính bản thân ta mất rồi. Rõ ràng mi chính là ta chứ còn ai nữa! Thôi chết rồi, ta sẽ chẳng còn sống được bao lâu. Nhưng ta không sợ chết; chỉ có cái chết mới là chấm dứt được cuộc tình đau khổ của ta.

Thế rồi chàng Narcissus cứ kiệt sức dần và cảm thấy cái chết đang đến gần, nhưng chàng không thể rời bỏ được cái hình bóng dưới nước của mình. Và chàng khóc. Nước mắt chàng nhỏ lã chã xuống dòng nước suối trong vắt làm gợn lên những vòng tròn lượn sóng làm hình bóng chàng tan vỡ ra từng mảnh rồi biến mất. Hoảng sợ, Narcissus vội kêu lên:

- Ôi, chàng ở đâu? Hãy quay về đi! Đừng bỏ ta! Ta không chịu được đâu. Ít ra chàng hãy để cho ta ngắm chàng chứ!

Mặt nước lại trở lại yên lặng và hình bóng chàng lại xuất hiện. Và thế là chàng lại say sưa ngắm nhìn hình bóng mình không biết chán. Người chàng khô héo đi như giọt sương trên cánh hoa đang bay hơi dưới ánh nắng mặt trời gay gắt. Trong khi đó thì nàng Echo vẫn yêu chàng tha thiết, mặc dù nàng chỉ còn lại là một tiếng vọng. Nhìn thấy chàng Narcissus đau khổ, trái tim nàng đau thắt lại.

- Khốn nạn thân ta! – Narcissus cất tiếng than.

- … thâ â â ân ta a a…! – nàng Echo nhại theo.

Cuối cùng chàng Narcissus chỉ còn đủ sức nói câu cuối cùng với hình bóng mình dưới nước:

- Vĩnh biệt!

Và nàng Echo cất giọng yếu ớt nhại lại:

- V… ĩ… n… h b… i… ệ… t!

Narcissus ngã gục xuống bãi cỏ xanh ven suối và trút hơi thở cuối cùng. Các tiên nữ trong rừng hối hận kéo đến khóc than bên xác chàng, cả Echo cũng đến. Các tiên nữ đi chuẩn bị cho chàng một ngôi mộ. Nhưng khi quay trở lại để mang xác chàng đi chôn thì họ không tìm thấy xác chàng đâu nữa. Ở chỗ xác chàng nằm mọc lên một loài hoa trắng rất thơm và được người đời đặt tên là hoa Narcissus, ở ta dịch là ‘hoa thủy tiên’[22].

Adonis

Mặc dù là một nữ thần có một quyền năng ái tình to lớn, nhưng Aphrodite đôi khi vẫn phải chịu đau khổ vì tình. Hồi bấy giờ trên đảo Kipros (Síp) có một ông vua tên là Kiniras. Ông này đã ăn nằm với chính con gái mình là Mira. Vì tủi nhục, Mira đã bỏ trốn vào rừng và được nữ thần Aphrodite hóa phép biến thành loài cây trám hương. Mười tháng sau, từ một vết khấc trên thân cây trám hương này đã sinh ra một cậu bé trai kháu khỉnh. Kinh ngạc trước sắc đẹp của đứa trẻ, Aphrodite đã đem đứa trẻ về nuôi và đặt tên là Adonis. Càng lớn cậu bé càng tỏ ra xinh đẹp tuyệt trần. Không có một người trần nào có được một sắc đẹp như chàng, ngay cả trong số các thần núi Olympus cũng không có ai đẹp bằng chàng. Nữ thần Aphrodite mê mẩn với sắc đẹp của chàng đến nỗi nàng quên hết mọi sự trên đời và suốt ngày chỉ nô đùa cùng chàng trai trẻ. Trước sắc đẹp của Adonis, Aphrodite cũng quên luôn cả sắc đẹp của chính mình. Nàng thường đưa Adonis và rừng săn bắn và luôn luôn nhắc nhở chàng đừng săn các loài thú dữ như sư tử, hùm, beo lợn lòi. Rất ít khi nàng để Adonis ở lại một mình. Còn khi nào có việc gì đột xuất phải vắng mặt thì nàng dặn đi dặn lại là chàng phải nhớ lời nàng.

Nhưng rồi một hôm Aphrodite đi vắng, Adonis phải ở nhà một mình. Buồn tình chàng bèn dẫn đàn chó săn vào rừng. Đàn chó săn phát hiện thấy một con lợn lòi khổng lồ liền sủa ầm lên và đuổi theo con mồi. Adonis thích thú chạy theo sau quên cả lời dặn của Aphrodite. Bị đàn chó bám riết, con lợn lòi chui vào một lùm cây lẩn trốn. Adonis giơ cây giáo lên chuẩn bị đâm con thú dữ, bất đồ con vật lao ra vồ lấy chàng Adonis tội nghiệp. Trong nháy mắt Adonis bị hai hàm răng nhọn hoắc của con vật xé nát[23].

Nghe tin Adonis chết, Aphrodite vô cùng đau khổ. Nàng liền bổ lên núi đi tìm xác chàng. Nàng chạy qua những con đường mòn đầy những cạnh đá và gai góc sắc nhọn, đôi chân mềm mại của nàng trầy xước nhỏ máu dọc theo những con đường mà nàng chạy qua. Cuối cùng nàng tìm thấy xác Adonis và ôm lấy xác chàng kêu khóc thảm thiết, tiếc thương cho cái chết quá trẻ của chàng. Để tưởng nhớ chàng, nữ thần đã hóa phép khiến cho nơi máu chàng đổ xuống mọc lên một loài cỏ thơm. Còn từ máu chân của nàng nhỏ xuống khi nàng chạy đi tìm Adonis mọc lên những cây hoa hồng đỏ thắm. Cảm thông trước nỗi đau của nữ thần Aphrodite, thần Zeus đã ra lệnh cho anh trai mình là thần Diêm Vương Hades cùng vợ của thần này là nữ thần Persephone trả lại linh hồn cho Adonis để chàng trở về dương thế với Aphrodite. Thế nhưng nữ thần Persephone cũng đã phải lòng chàng Adonis xinh đẹp nên không muốn thả cho chàng về. Và thế là thần Zeus phán xử rằng mỗi năm Adonis sẽ phải sống bốn tháng với Persephone dưới Âm Phủ, bốn tháng với Aphrodite trên Dương Thế, và bốn tháng còn lại chàng muốn sống ở đâu tùy thích. Thế là Adonis liền sống tám tháng với Aphrodite và chỉ dành bốn tháng cho Persephone. Những khi chàng trở về Dương Thế thì cây có ra hoa kết trái xanh tươi – đó chính là mùa xuân và mùa hè, còn khi chàng ở lại dưới Âm Phủ thì mặt đất khô héo rét mướt – đó chính là mùa đông của trần thế.

Cuộc chiến thành Troy

Nữ thần Aphrodite còn là nguyên nhân trực tiếp gây ra cuộc chiến tranh thành Troy.

Chuyện kể rằng tại tiệc cưới của ông vua Thesalia là Peleus với nữ thần Thetis, nữ thần Bất Hòa Eris do không được mời, nên giữa lúc tiệc cưới diễn ra náo nhiệt nhất nàng đã ném vào giữa bàn tiệc một quả táo vàng trên vỏ có ghi dòng chữ: “Tặng người đàn bà đẹp nhất”. Thế là cả ba vị nữ thần là Hera, Athena và Aphrodite đều đòi cho mình quả táo đó. Không có vị thần nào dám đứng ra phán xử vụ này. Thần Zeus liền trao cho một người trần là chàng Paris, con trai thứ của ông vua thành Troy Piramos, quyền phán xử xem ai là người đẹp nhất trong số ba nữ thần. Ba vị nữ thần xinh đẹp liền kéo nhau đến gặp Paris trên núi Ida gần thành Troy. Tại đây ba vị nữ thần liền thi nhau phô diễn sắc đẹp cơ thể của mình cho chàng Paris xem. Đứng trước ba vị nữ thần xinh đẹp tuyệt mĩ này, chàng Paris không biết chọn ai làm hoa hậu. Thế là ba vị nữ thần lại dùng đến một phương sách khác: mỗi người lại hứa tặng cho Paris một món quà đặc biệt. Nữ thần Hera hứa tặng cho chàng cả vương quốc Á châu; nữ thần Athena hứa ban cho chàng óc khôn ngoan và khả năng chiến thắng trong mọi cuộc giao tranh; còn Aphrodite chỉ đơn giản hứa với chàng là sẽ cưới cho chàng cô con gái người trần xinh đẹp nhất thế gian là hoàng hậu thành Sparte, Helen. Phần thưởng của Aphrodite thật thực dụng, nó đánh trúng tâm lí của chàng trai trẻ Paris. Thế là chàng trao quả táo vàng cho Aphrodite. Từ đó Aphrodite được coi là người đàn bà đẹp nhất của muôn loài. Sau đó Aphrodite dẫn Paris đến cung đình của Menelaus, vua thành Sparte, để bắt cóc nàng Helen đem về thành Troy. Quân Hi Lạp liền hợp sức lại kéo nhau đi đánh thành Troy để giành lại hoàng hậu Helen, gây ra cuộc chiến tranh tàn khốc kéo dài mười năm. Trong cuộc chiến tranh này, hai kẻ đối địch của Aphrodite là Hera và Athena ủng hộ quân Hi Lạp, còn Aphrodite thì kiên trì giúp quân Troy, đặc biệt là giúp Paris và Aeneas, con trai của chàng.

Nhìn chung, nữ thần Aphrodite được coi là nữ thần của sắc đẹp hài hòa và hoàn hảo; đồng thời, khác với thần Eros là thần của tình yêu lí tưởng, nàng được coi là nữ thần của tình yêu trần tục. Đi theo phục dịch nàng còn có thần Hôn Nhân Hymenaeus, vị thần này được mô tả như một chàng trai trẻ đẹp cầm đuốc dẫn đầu đám rước dâu. Chàng là con trai của thần Apollo có với một trong số nữ thần nghệ thuật. Có thể coi chàng tương đương với ‘Ông Tơ’ ở ta. Nữ thần Aphrodite được thờ cúng trên toàn cõi Hi Lạp, đặc biệt là ở đảo Kipros (Síp) và đảo Kithera[24].

Thần Ái Tình Eros

Thần Ái Tình Eros

Theo truyền thuyết gốc thì thần Ái Tình Eros là con trai của thần Hỗn Mang Chaos và là một trong những vị thần khởi nguyên đem lại sinh khí cho vạn vật. Nhưng về sau, do quyền năng gieo rắc tình cảm yêu đương của thần mà thần Eros lại được coi là con trai của nữ thần Aphrodite. Truyền thuyết sau này kể rằng thần Eros chính là sứ giả của nữ thần Aphrodite có nhiệm vụ ban phát những nỗi đam mê ái tình cho mọi người trần và cho cả các vị thần linh. Thần Eros được mô tả như một cậu bé con xinh xắn hiếu động, ranh mãnh và đôi khi tàn nhẫn. Chàng bay bằng đôi cánh vàng rực rỡ vượt qua biển cả núi non, nhanh như tên bắn và nhẹ nhàng như gió. Trên tay chàng cầm cây cung nhỏ bằng vàng, còn sau lưng chàng đeo chiếc ống đựng tên. Không ai có thể thoát khỏi được những mũi tên của chàng. Khi chàng đã bật dây cung thì mũi tên phóng ra không bao giờ trật đích. Ngay cả thần Apollo tóc vàng cũng không thắng được chàng. Khi mũi tên của chàng bắn trúc đích thì đôi mắt chàng rạng rỡ niềm vui và chàng kiêu hãnh ngẩng cao chiếc đầu có mái tóc xoăn và cất tiếng cười nắc nẻ giòn tan.

Những mũi tên của thần Eros có hai loại: một loại thức tỉnh tình yêu và một loại giết chết tình yêu trong trái tim người nào bị mũi tên găm phải. Nhưng ngay cả loại thứ nhất không phải lúc nào cũng đem lại niềm vui và hạnh phúc, mà nhiều khi nó cũng gây ra những nỗi khổ đau, dằn vặt, thậm chí chết chóc.

Zeus đã biết từ trước rằng cậu con trai này của nữ thần Aphrodite sẽ gieo rắc nhiều điều bất hạnh cho loài người, và thần đã muốn cho nó phải chết khi mới sinh ra. Nhưng có bà mẹ nào lại chấp thuận một điều như vậy? Và thế là Aphrodite liền đem cậu bé Eros mới sinh vào rừng sâu để giấu. Tại đó cậu được hai con sư tử cái hung dữ cho bú sữa. Cứ thế cậu trường thành và giờ đây, với bộ cung tên thần của mình, cậu bay đi khắp đó đây để gieo rắc niềm vui và bất hạnh cho loài người.

Chuyện tình với Psiche

Thế nhưng chính thần Eros cũng mắc phải nỗi đam mê tình ái. Truyện kể rằng ở dưới trần có một cô gái nổi tiếng xinh đẹp tên là Psyche. Sắc đẹp của nàng đã làm cho thần Eros mê mẩn và làm cho cả nữ thần sắc đẹp Aphrodite phải ghen ghét. Có một thầy tiên tri phán rằng cha mẹ Psyche sẽ phải gả nàng cho một con quái vật, thế là cha mẹ nàng liền đem bỏ nàng trên một quả núi cao. Quả nhiên Psyche đã bị một làn gió cuốn mang đến một cung điện xa xôi. Tại đây có một người lạ mà nàng không biết mặt – bởi vì người đó chỉ về gặp nàng vào ban đêm – đã sống với nàng như vợ chồng và cho nàng làm chủ một kho tài sản giàu có vô giá. Psyche đã sống hạnh phúc như vậy một thời gian. Nhưng điều kiện của niềm hạnh phúc này là không bao giờ nàng được tìm cách xem mặt chồng. Vì tò mò, Psyche đã trái lời hẹn ước: một đêm, lừa lúc chồng ngủ say, nàng lén thức dậy thắp một ngọn nến để xem mặt chồng. Thay cho nỗi hoài nghi về một con quái vật khủng khiếp, nàng được nhìn thấy một chàng trai vô cùng tuấn tú nằm ngủ bên cạnh mình, đó chính là thần Ái Tình Eros. Nhưng một giọt nến nhỏ xuống vai Eros làm cho chàng thức giấc. Thấy mình bị phát giác, Eros tức giận bay về trời. Tuyệt vọng, Psyche đi khắp nơi để tìm chồng. Nàng đi mãi đi mãi và cuối cùng lạc vào cung điện của Aphrodite. Tại đây, nữ thần ghen ghét đã bắt nàng phải trải qua bao nhiêu thử thách, cho đến khi thần Eros thương tình đưa nàng về núi Olympus xin phép thần Zeus cho nàng thành bất tử và hai người sống hạnh phúc bên nhau mãi mãi[25].

Thần Lửa Hephaestus

Thần Lửa Hephaestus là con trai của thần Zeus có với Hera. Chàng ra đời trên núi Olympus tràn ngập ánh nắng. Nhưng mới sinh ra chàng đã là một cậu bé yếu ớt và thọt chân. Khi các nữ thần đỡ đẻ cho Hera giơ đứa bé xấu xí lên cho nàng xem thì vị nữ hoàng của muôn loài này vừa xấu hổ vừa giận dữ liền túm ngay đứa bé quẳng xuống hạ giới[26].

Bị mẹ quẳng xuống trần, cậu bé Hephaestus bất hạnh rơi mã cho đến khi rớt xuống một vùng biển mênh mông. Các nữ thần Eurynome – con gái thần Hải Dương Oceanus và Thetis (con gái thần Biển Nereus) – thương tình đem cậu bé Hephaestus về một chiếc hang sâu dưới đại dương, tại đây cậu được các nữ thần nuôi dưỡng cho đến khi trưởng thành. Mặc dù xấu xí và thọt chân, nhưng Hephaestus lại có hai cánh tay rắn chắc và bộ ngực vạm vỡ. Và đặc biệt là đôi tay chàng khéo léo biết chế tạo ra những thứ đồ kim khí từ to lớn đến tinh xảo. Chàng đã chế tạo ra những món đồ tranh sức bằng vàng và bằng bạc cho hai vị nữ thần Eurynome để trả ơn công lao nuôi dưỡng của họ. Chàng mở một xưởng rèn ở trong hang để rèn giũa các đồ vật. Từ đó thần Hephaestus còn được gọi là thần Lửa hoặc thần Thợ Rèn.

Hephaestus vẫn nuôi trong lòng một mối hiềm thù sâu sắc đối với mẹ Hera của mình. Cuối cùng chàng nghĩ ra một cách để trả thù mẹ. Chàng rèn một chiếc ngai vàng bằng vàng thật lộng lẫy nguy nga rồi gửi về làm quà cho mẹ. Vị nữ hoàng của muôn loài không để đâu cho hết niềm vui khi nhìn thấy chiếc ngai vàng. Quả thực một vị nữ hoàng của muôn loài phải được ngồi trong một chiếc ngay vàng như thế mới xứng đáng. Nhưng đáng thương thay cho nàng! Sự việc lại xảy ra thật khủng khiếp: khi Hera vừa ngồi xuống ngai vàng thì những sợi dây xích rắn chắc vô hình liền cột chặt nàng vào ghế ngồi. Các vị thần liền lao đến để cứu nàng nhưng vô ích, chẳng ai có thể gỡ nổi những sợi dây xích chắc khỏe kia. Thế là các vị thần linh đều hiểu rằng chỉ có Hephaestus mới có thể giải thoát được cho mẹ chàng.

Hermes, sứ giả của thần linh, liền được phái ngay đi đón thần Thợ Rèn Hephaestus. Thần Hermes lao đi như tên bắn và chẳng mấy chốc đã có mặt tại chiếc hang của thần Hephaestus. Thần Đưa Tin Hermes khẩn khoản mời Hephaestus về núi Olympus để giải thoát cho mẹ. Nhưng thần Thợ Rèn nhất quyết đáp rằng chàng không hề có ý định giải thoát cho mẹ, vì chàng không bao giờ quên được tội các của mẹ đã gây ra cho chàng. Hermes nài nỉ cầu khẩn mãi cũng chẳng ích gì.

Nhưng rồi thần Rượu Nho Dionysus biết tin liền đến giúp sức Hermes. Thần Dionysus vui tính vừa đi vừa cất tiếng cười oang oang và đem cho thần Hephaestus một cốc rượu vang thơm lừng. Thần Hephaestus đỡ lấy cốc rượu và khoan khoái uống cạn. Thần Dionysus lại rót thêm cốc nữa, rồi lại cốc nữa. Cứ thế cho đến khi thần Hephaestus say mèm và giờ thì họ có thể đưa thần đi bất cứ đâu tùy thích. Thế là Hermes cùng Dionysus liền đặt Hephaestus lên lưng một con lừa rồi cả ba kéo nhau trở về núi Olympus. Hephaestus ngồi ngất ngưởng trên lưng lừa. Theo sau là bầy tiên nữ Mainades vui tươi cuốn những dây trường xuân quanh người vừa đi vừa nhảy múa. Các vị thần Dê say bét nhè vừa đi vừa nhảy lộn nhào trông thật kì khôi. Những ngọn đuốc bốc lửa đùng đùng, những tiếng thanh la hòa lẫn cùng tiếng cười đùa làm động cả không trung. Đi đầu là vị thần Rượu Nho vĩ đại Dionysus, trên đầu thần có một chiếc vành cài đầu được kết bằng thân cây nho mềm mại, còn trong tay thần cầm một chiếc gậy cuốn dây trường xuân. Đoàn người kéo nhau bay về trời trông thật tưng bừng náo nhiệt. Cuối cùng họ về tới núi Olympus. Trong nháy mắt Hephaestus đã mở được xích cho mẹ mình, bởi vì giờ đây chàng không còn nhớ được gì về nỗi oan ức mà mẹ chàng đã gây ra cho chàng.

Từ đó Hephaestus ở lại trên núi Olympus. Tại đây chàng mở một xưởng rèn và thu nạp các vị thần khổng lồ một mắt Cyclop làm đồ đệ. Chàng xây dựng cho các vị thần Olympus những tòa lâu đài bằng vàng, còn chàng cũng xây dựng cho mình một tòa lâu đài bằng vàng, bằng bạc và bằng đồng, trong đó chàng sống với vợ mình là nữ thần Aphrodite đẹp nhất muôn loài[27].

Tuy xấu xí, nhưng thần Thợ Rèn Hephaestus cư xử rất nhân từ với các vị thần linh cũng như đối với loài người. Chàng thường là người giải hòa những chuyện cãi vã giữa thần Zeus với nữ thần Hera. Chàng cũng đem tài năng khéo léo của mình dạy cho loài người nghề rèn giũa và chế tạo đồ kim hoàn. Vĩ đại thay cho người con trai thọt chân của thần Zeus[28]!

Nữ thần Nông Demeter

Persephone bị bắt cóc

Nữ thần Demeter là chị gái của thần Zeus vĩ đại. Nàng được thần Zeus trao cho quyền cai quản mùa màng và nghề nông dưới Hạ Giới. Nàng thường đi đây đi đó để dạy cho loài người nghề trồng trọt, chăm lo cho đất đai màu mỡ, cho cây cối ra hoa kết trái. Không có nàng thì đất đá trở nên khô cằn và cây cối khô héo mà chết. Với quyền năng này, nàng trở thành người bạn thân thiết của loài người và được người đời sùng kính tôn làm nữ thần Nông.

Nữ thần Demeter vĩ đại có với thần Zeus một người con gái vô cùng xinh đẹp tên là Persephone. Một hôm, Persephone cùng các tiên nữ chơi đùa hái hoa trên cánh đồng Enna tại đảo Sichilia (thuộc Italia bây giờ). Nàng nhảy múa như một con bướm chuyền từ những bông hoa hồng đỏ thắm đến những bông hoa huệ trắng tinh, vừa hái hoa vừa hít hà mùi hương thơm ngát mà không hề biết rằng số phận của mình đã được cha nàng là thần Zeus định đoạt.

Số là trong khi Persephone đang nhảy nhót tung tăng như vậy thì thần Diêm Vương Hades bất ngờ đi qua trông thấy. Thần Hades phải lòng nàng ngay tức khắc. Thần liền bay về núi Olympus xin thần Zeus cho phép mình lấy nàng làm vợ. Được thần Zeus đồng ý, thần Hades quay về cánh động Enna quyết định bắt cóc nàng Persephone. Thần cầu xin nữ thần Đất Gaia giúp sức. Nữ thần Gaia làm cho từ dưới đất mọc lên một bông hoa lạ có một vẻ đẹp tuyệt trần: mùi hương say đắm của nó tỏa ngát cả cánh đồng, Persephone nhìn thấy bông hoa liền đưa tay ra hái, bất đồ mặt đất chỗ bông hoa mọc nứt ra làm đôi và nàng nhìn thấy thần Hades tối tăm xuất hiện trên chiếc xe được kéo bởi những con ngựa có bộ lông đen tuyền. Thần Hades đưa tay ra đỡ lấy Persephone, đặt nàng lên xe và trong nháy mắt cả cỗ xe biến mất xuống sâu trong lòng đất. Persephone chỉ còn kịp hét lên một tiếng. Tiếng thét hãi hùng của nàng vang động khắp núi non biển cả và vọng đến núi Olympus. Ngoài thần Mặt Trời Helius, không có ai nhìn thấy nàng bị thần Hades bắt cóc như thế nào.

Nghe thấy tiếng thét của Persephone, nữ thần Demeter liền chạy bổ đến cánh đồng Enna. Nhưng đến đây nàng chẳng thấy tăm hơi con gái mình đâu. Nàng hỏi thăm các tiên nữ, nhưng chẳng ai trông thấy Persephone biến mất ra sao.

Nữ thần Demeter vô cùng đau khổ vì tự nhiên bị mất đi đứa con gái duy nhất hết mực yêu quý của mình. Nàng mặc cho mình bộ đồ tang rồi vừa khóc lóc thảm thiết vừa đi lang thang tìm kiếm con gái. Chín ngày liền nàng đi tìm khắp nơi, hỏi thăm hết người này đến người khác mà chẳng biết được tin tức gì về con gái mình. Cuối cùng sang đến ngày thứ mười nàng đến gặp thần Mặt Trời Helius; nước mắt lưng tròng nàng cầu khẩn thần Mặt Trời:

Hỡi thần Helius sáng chói! Thần là người đi khắp bầu trời và nhìn thấu mọi nơi trên trái đất; thần là người trông thấy tất cả và không có gì có thể thoát khỏi được cặp mắt của thần. Nếu thần còn có một chút lòng thương đối với người mẹ tội nghiệp này thì thần hãy nói cho ta biết con gái ta đang ở đâu! Ta đã nghe thấy tiếng kêu của nó và ta biết là nó đã bị bắt cóc. Hãy nói cho ta biết đi, kẻ nào đã bắt cóc nó? Ta đã tìm kiếm khắp nơi rồi mà chẳng thấy tăm hơi nó đâu!

Thần Helius sáng chói liền đáp:

- Hỡi nữ thần Demeter vĩ đại, nàng biết rõ ràng là tôi rất kính trọng nàng, nàng thấy là tôi cũng đang vô cùng thông cảm với nỗi đau của nàng. Tôi xin nói cho nàng biết rằng thần Zeus vĩ đại của chúng ta đã bằng lòng gả con gái nàng cho anh trai thần là thần Hades rồi. Thần Hades đã bắt cóc nàng Persephone đem về vương quốc Âm phủ khủng khiếp của ông ta rồi. Nàng hãy nén nỗi đau đi, thưa nữ thần vĩ đại! Bởi vì con rể của nàng cũng là một vị thần vĩ đại, còn con gái của nàng đã trở thành vợ một người anh trai hùng mạnh của thần Zeus vĩ đại.

Nghe thế, nữ thần Demeter lại càng đau buồn hơn. Nàng căm giận thần Zeus đến tột độ, bởi vì thần đã tự ý gã chồng cho con gái mà không hỏi ý kiến nàng. Nàng liền từ bỏ núi Olympus, thay hình đổi dạng thành một người thần bình thường, mặc bộ đồ rồi bỏ mặc công việc coi sóc mùa màng, nàng vừa đi lang thang vừa khóc sướt mướt thật thảm thương.

Từ đó trên mặt đất cây cỏ khô héo dần, rừng cây trụi lá, đồng ruộng cằn cỗi trơ trọi. Cả những cây hoa sặc sỡ cũng gãy gục úa tàn. Không còn một thứ cây nào sống sót. Nạn đói hoành hành khắp nơi, đi đến đâu cũng chỉ nghe thấy tiếng kêu khóc vật vã của những con người khốn khổ trước cảnh điêu tàn. Loài người có nguy cơ bị diệt vong. Nhưng nữ thần Nông Demeter, vì đang chìm đắm trong nỗi đau mất đứa con gái yêu quý, nên chẳng trông thấy gì và chẳng nghe thấy gì hết.

Cuối cùng nữ thần Demeter lạc đến thành Eleusis. Tại đây nàng tìm đến gốc cây olive gần chân thành và ngồi trên ‘tảng đá u sầu’ cạnh ‘con suối trinh nữ’. Nàng cứ ngồi bất động ở đó như một tảng đá. Vạt áo đen của nàng buông thõng xuống đất. Nàng gục đầu xuống gối, hai hàng nước mắt rơi lã chã xuống bộ ngực gầy guộc. Nàng cứ ngồi như thế một lúc lâu trong cảnh cô đơn, tủi cực, khóc thầm cho số phận đau đớn của con mình[29].

Đúng lúc đó các nàng công chúa con vua Celeus đi ngang qua. Họ ngạc nhiên khi thấy người đàn bà mặc đồ đen đang ngồi khóc bên suối. Họ bước đến ân cần hỏi thăm nàng là ai. Nhưng nữ thần không tiết lộ tên thật của mình mà chỉ nói rằng nàng tên là Deo, người xứ đảo Crete, rằng nàng bị bọn cướp bắt cóc, nhưng nàng đã trốn thoát được và phiêu bạt đến đây. Nữ thần Demeter xin họ đưa mình về làm tì nữ cho hoàng hậu. Thế là các nàng công chúa liền đưa nữ thần về ra mắt mẹ họ là hoàng hậu Metanira.

Các nàng công chúa con vua Celeus không hề biết là họ đang dẫn một vị nữ thần vĩ đại về nhà. Đến khi Demeter bước vào nhà và đầu nàng chạm vào ngưỡng trên của khung cửa thì cả căn nhà ngập trong một luồng ánh sáng chói lòa. Hoàng hậu Metanira ra đón khách và bà hiểu ngay rằng người mà các con gái bà đưa về nhà không phải là một người trần bình thường. Bà liền cúi rạp người trước mặt vị khách lạ và mời vị khách ngồi vào ngai vàng của hoàng hậu. Nữ thần Demeter không chịu ngồi vào ngai vàng mà nàng ngồi xuống một chiếc ghế đẩu dành cho người hầu, trong khi vẫn giữ vẻ mặt lạnh lùng trước mọi việc diễn ra xung quanh. Nhưng người hầu gái của hoàng hậu Metanira, cô nàng Iambe vui tính, khi nhận thấy nỗi đau khổ sâu xa của người đàn bà lạ mặt, liền tìm cách làm cho nàng vui. Cô tự nguyện phục vụ cả vị khách lẫn bà chủ Metanira của cô, cô vừa kể vui vừa cười vang khắp nhà. Trước thái độ vui nhộn của cô gái, lần đầu tiên kể từ khi mất con, nữ thần Demeter mới nhếch mép mỉm cười và lần đầu tiên nàng quyết định ăn cơm.

Demeter ở lại sống trong cung điện của nhà vua Celeus và chăm lo việc dạy bảo hoàng tử Demophon, con trai vừa mới ra đời của nhà vua. Một hôm Demeter quyết định luyện cho Demophon trở thành bất tử. Nàng bế đứa trẻ trên gối và ghì sát nó vào ngực mình để cho nó hít hơi thở bất tử của nữ thần. Nữ thần lấy thức ăn của thần linh chà xát lên người đứa trẻ. Còn đến đêm, khi mọi người đã đi ngủ, nàng bọc đứa trẻ vào một chiếc tã rồi đặt nó vào lò lửa đang bốc cháy ngùn ngụt. Nhưng đúng lúc đó hoàng hậu Metanria thức dậy trông thấy liền hoảng hốt kêu lên. Demeter tức giận lôi đứa trẻ ra khỏi lò rồi bảo với hoàng hậu:

- Người đàn bà nông nỗi kia! Ta đang muốn làm cho con trai nàng trở thành bất tử để không phải sợ bất cứ một sự nguy hiểm nào. Nàng nên biết ta chính là nữ thần Demeter đây.

Nói rồi Demeter hiện nguyên hình đầy vẻ uy nghi vô cùng xinh đẹp. Mái tóc vàng óng ả của nàng phủ xuống hai vai, đôi mắt ánh lên một vẻ thông minh thần thánh, còn từ váy áo nàng toát lên một mùa hương ngào ngạt. Toàn thân hình nàng tỏa ra một luống ánh sáng rực rỡ chiếu sáng tòa cung điện của vua Celeus. Hai vợ chồng Celeus quỳ sụp xuống trước mặt nữ thần.

Demeter ra lệnh cho họ xây cho mình một ngôi đền lớn tại thành Eleusis, bên bờ con suối Kaliroe, để nàng đến sống ở đó. Tại ngôi đền này, đích thân nàng chủ trì các cuộc lễ hội.

Trong khi đó mặt đất vẫn tiếp tục trở nên cằn cỗi. Trên đồng ruộng không có một cây cỏ nào mọc được. Nạn đói càng ngày càng trở nên khủng khiếp. Tiếng kêu của những người bị đói vang động đến chín tầng trời. Nhưng Demeter vẫn không thèm để ý. Cuối cùng loài người không còn đem lễ vật tế thần nữa, bởi vì tất cả các loài vật đều đã chết hết. Nhưng thần Zeus vĩ đại không muốn loài người phải chết. Thần liền sai nữ thần Sứ Giả Iris đi gặp Demeter. Nữ thần nhẹ nhàng bay vút đi như một con chim nhạn. Chẳng mấy chút nàng đã có mặt tại đền thờ của nữ thần Demeter tại thành Eleusis. Nàng hết kêu gọi lại cầu khẩn nữ thần Demeter trở về núi Olympus, nhưng Demeter vẫn bỏ ngoài tai mọi lời cầu khẩn của Iris. Thần Zeus lại sai các vị thần khác đến gặp Demeter. Nhưng Demeter tuyên bố rằng nàng chỉ quay về Olympus khi nàng thần Hades chịu trả con gái về cho nàng.

Thế là thần Zeus liền sai thần Hermes xuống vương quốc Âm Phủ truyền lệnh của thần Zeus buộc thần Hades phải trả Persephone về Dương Thế. Thần Hades buộc Persephone phải nuốt một hạt lựu, được coi là biểu tượng của cuộc sống hôn nhân vợ chồng. Bằng cách đó, Persephone sẽ mãi mãi vẫn là vợ của thần Diêm Vương. Persephone liền bước lên chiếc xe bằng vàng của chồng mình và cùng với Hermes trở về Dương Thế. Những con ngựa bất tử của thần Hades cất vó chạy băng băng, và trong nháy mắt họ đã có mặt tại thành Eleusis.

Demeter mừng vui khôn xiết, nàng bước ra ôm lấy con gái mình vào lòng. Thế là nàng lại được gặp con gái thân yêu. Cả hai mẹ con quay trở về núi Olympus. Nhưng vì Persephone đã nuốt hạt lựu, cho nên dù thế nào thì nàng cũng là vợ của thần Diêm Vương. Thần Zeus liền quyết định rằng hằng năm Persephone được sống sáu tháng với mẹ mình, còn sáu tháng nàng phải sống với chồng dưới Âm Phủ.

Từ đó, nữ thần Demeter lại làm cho đất đai sinh sản. Cây cối lại đâm chồi nảy lộc, ra hoa kết trái. Núi rừng lại được phủ một màu xanh tươi mát. Đồng ruộng lại cho những vụ tốt tươi. Chim chóc muông thú mừng vui nhảy nhót. Cả thiên nhiên sống dậy chào đón hai mẹ con nữ thần Nông Demeter vĩ đại – đó chính là thời điểm của mùa xuân và mùa hạ.

Nhưng đã đến lúc Persephone phải trở về với chồng dưới Âm Phủ. Thế là cứ mỗi lần như vậy nữ thần Demeter lại buồn rầu khoác cho mình bộ váy áo đen khóc lóc nhớ con. Cây cối úa vàng rụng lá, đồng ruộng trở lại hoang vu, mặt đất trở nên giá lạnh và bầu trời âm u buồn thảm – đó chính là thời điểm của mùa thu và mùa đông. Cả thiên nhiên như đang chia sẻ nỗi nhớ con kéo dài suốt sáu tháng của nữ thần Demeter nặng tình mẫu tử. Để rồi đến năm sau, cả thiên nhiên lại bừng tỉnh khi Persephone trở về, đem lại một mùa xuân rực rỡ tràn trề sức sống cho muôn loài.

Kẻ bất phục tùng Erysichthon

Demeter ở lại dạy cho mọi người nghề trồng trọt. Đầu tiên nàng trao hạt giống cho Triptolemus, con trai thứ của vua Celeus, và sai chàng đi gieo trồng ngoài cánh đồng gần thành Eleusis. Được Demeter ban phước lành, cánh đồng đã cho một vụ mùa bội thu. Sau đó Demeter ban cho Triptolemus một cỗ xe rồng bay rồi sai chàng đi khắp nơi dạy người dân nghề trồng trọt. Từ đó người dân khắp nơi đều thờ cúng nữ thần Demeter để tưởng nhớ tấm lòng nhân từ của nàng.

Nhưng có một kẻ không chịu thần phục nữ thần Demeter. Đó là ông vua xứ Thesalia Erysichthon. Erysichthon là kẻ ngạo mạn, coi thường mọi thần linh. Ông ta không bao giờ cúng tế thần linh. Thậm chí ông ta còn có một hành động xúc phạm ghê gớm đến nữ thần Demeter.

Chuyện kể rằng trong mộ khu rừng thiêng dành cho nữ thần Demeter có mộ cây sồi cổ thụ đã sống một trăm tuổi, được coi là hiên thần của nữ thần rừng rất thân thiết với nữ thần Demeter. Thế mà một hôm Erysichthon quyết định hạ cây sồi đề lấy gỗ đóng đồ. Mọi người hoảng sợ khuyên can ông, nhưng ông bỏ ngoài tai mọi lời khuyên ngăn. Ông vua vô đạo này còn hùng hổ quát lên:

- Cho dù cái cây sồi kia có là hiện thân của chính mụ Demeter đi nữa thì ta vẫn cứ đốn nó!

Erysichthon giật lấy chiếc rìu trong tay một kẻ gia nhân rồi bổ mạnh vào thân cây. Người ta nghe thấy một tiếng rên đau đớn trong thân cây và từ vỏ cây có một dòng máu nóng phọt ra. Đám gia nhân của ông vua kinh hãi đứng ngây như trời trồng trước cây sồi. Một người định ngăn Erysichthon lại, nhưng ông này tức giận chém chết ngay người đó và bảo:

- Đây là phần thưởng cho thái độ thần phục của mi trước thần linh!

Erysichthon tiếp tục hạ lệnh đốn cây sồi cổ thụ. Cây sồi đổ xuống cất lên một tiếng khóc bi thương, còn vị nữ thần rừng sống trong cây sồi cũng tắt thở theo.

Cả đoàn nữ thần rừng sống trong khu rừng thiêng đó mặc đồ đen kéo đến ra mắt Demeter, xin nàng trừng phạt kẻ vô lương đã nhẫn tâm giết chết người bạn thân thương của họ. Demeter nổi giận lôi đình. Nàng liền cho người nữ thần Đói. Một nữ thần rừng liền cưỡi chiếc xe rồng bay của Demeter bay thẳng đến xứ Skitia trên núi Caucasus. Tại đây, trên một quả núi rậm rạp, nàng tìm thấy nữ thần Đói đang ngồi ủ rũ trong hang với đôi mắt trũng sâu, da mặt vàng vọt, đầu tóc rối bù, trên người chỉ còn da bọc xương. Vị thần rừng đưa tin liền thông báo cho nữ thần Đói biết thánh chỉ của Demeter và yêu cầu thần Đói phải thi hành ngay.

Nữ thần Đói liền bay đến nhà Erysichthon và lập tức làm cho ông ta chịu một cơn đói khủng khiếp. Cơn đói làm cho ông ta cồn cào trong bụng. Ông ta càng ăn thì lại càng thấy đói hơn.

Erysichthon luôn mồm kêu đói. Người ta huy động mọi bếp ăn để nấu thức ăn cho ông mà không kịp. Thế rồi lương thực cũng hết. Chỉ trong vài ngày ông đã phải bán hết tài sản đi để phục vụ cho cơn đói điên cuồng của mình. Cuối cùng ông chỉ còn lại một người con gái duy nhất tên là Mestra. Mestra là người tình của Poseidon và đã được thần Biển này ban cho tài biến hình đổi dạng. Trong cơn túng bấn, Erysichthon đã phải đem con gái bán làm nô lệ để lấy tiền thỏa mãn cơn đói. Nhưng nhờ tài biến hình của mình, Mestra lại thay hình đổi dạng rồi trốn về nhà để cha đem mình đi bán lần nữa. Cứ thế nàng tiếp tục nuôi cha thêm một thời gian. Nhưng cuối cùng đến lúc đói quá Erysichthon đã lấy răng tự xé thịt cơ thể mình để ăn và ông đã chết trong cơn đói giày vò khủng khiếp, để lại một bài học cho những ai không thần phục ý chỉ của thần linh[30].

Thần Mặt Trời Helius

Thần Mặt Trời Helius

Một ngày bắt đầu bằng sự thức tỉnh của nữ thần Rạng Đông Eos. Đầu tiên nữ thần sai thần Sao Mai Eosphorus hiện lên báo hiệu. Một làn gió đông thổi nhẹ, rạng đông dần dần hừng sáng. Và kìa, nữ thần Eos với những ngón tay màu hồng đang bắt đầu mở cổng trời. Trong bộ váy áo màu vàng nghệ, nữ thần Rạng Đông Eos bắt đầu bay trên bầu trời, đem theo luồng ánh sáng màu hồng của buổi sáng. Nàng cầm những chiếc bình vàng đựng sương vừa bay vừa rắc xuống mặt đất những hạt sương lóng lánh như kim cương để tưới mát cho cỏ hoa. Trái Đất tỏa một mùi hương thơm ngát. Nó bừng tỉnh mừng vui đón chào vị thần Mặt Trời Helius đang chậm rãi theo sau nữ thần Rạng Đông hiện ra sáng chói trên bầu trời.\

Ngự trên chiếc xe bằng vàng do thần Hephaestus rèn và được kéo bằng những con ngựa bay, thần Mặt Trời chầm chậm nhô lên khỏi mặt biển. Những ngọn núi nhuốm ánh nắng đỏ rực trông như đang bốc lửa. Nhìn thấy thần Mặt Trời, các ngôi sao – con trai của nữ thần Rạng Đông Eos có với thần Titan Astraeus – lần lượt chạy khỏi bầu trời lẩn trốn vào bóng đêm đen tối. Chiếc xe của thần Mặt Trời cứ chầm chậm lên cao. Thần đội một chiếc vòng hào quang sáng chói và mặc một bộ quần áo dài lóng lánh. Cứ thể thần đi ngang qua bầu trời và phát ra những tia nắng chứa đầy sinh khí tỏa xuống trái đất, ban cho trái đất ánh sáng, hơi ấm và sự sống.

Sau khi kết thúc cuộc hành trình của một ngày làm việc, thần Mặt Trời đỗ xe xuống đại dương của thần Oceanus ở phía tây trái đất. Tại đây có một con thuyền bằng vàng đang đợi sẵn để đưa thần quay trở về xứ sở của thần ở phương đông, nơi có tòa cung điện nguy nga đang đón chờ thần. Ở đó, Mặt Trời nghỉ ngơi suốt cả đêm để sáng hôm sau thần lại cưỡi xe bay lên trời lặp lại cuộc hành trình như thường lệ.

Lúc thần Mặt Trời nghỉ ngơi cũng là lúc nữ thần Bóng Đêm Nyx chầm chậm cưỡi cỗ xe ngựa đen bay lên trời. Nàng trải tấm màn đen phủ kín Trái Đất. Xung quanh nữ thần Nyx có một bầy thần sao phát ra những tia sáng lấp lánh như đom đóm. Các thần sao bay tản ra khắp bầu trời mênh mông đang ngập chìm trong bóng đêm dày đặc. Và kia, ở đằng đông, một quầng sáng nhạt báo hiệu nữ thần Mặt Trăng Selene đang xuất hiện. Những con bò tót đang chầm chậm kéo cỗ xe của nữ thần Mặt Trăng bay lên trời. Trong bộ váy áo dài trắng với chiếc khăn voan trắng trùm đầu, vai đeo chiếc lưỡi liềm, nữ thần Mặt Trăng lặng lẽ cưỡi xe đi du hành từ đông sang tây, phát ra những tia sáng bạc dịu mát tỏa xuống Trái Đất. Sau khi kết thúc cuộc hành trình một đêm trên bầu trời, nữ thần Mặt Trăng đỗ xe xuống một chiếc hang sâu trên núi Ladmos ở Caira, nơi có chàng Endymion đẹp trai, trẻ mãi không già đang chìm trong giấc ngủ vĩnh hằng. Nguyên do Endymion là một chàng mục phu có sắc đẹp hiếm thấy. Vì muốn được trẻ mãi không già nên Endymion đã xin thần Zeus cho mình được ngủ vĩnh viễn. Nhìn thấy chàng đẹp quá, nữ thần Mặt Trăng Selene đã đưa chàng về hàng núi Ladmos. Thế là tại đây, sáng sáng nàng lại quay về ngồi ngắm chàng hàng giờ và thì thầm bên tai chàng những lời ngọt ngào yêu thương, trong khi chàng vẫn chìm đắm trong giấc ngủ triền miên.

Phaethon

Có một lần duy nhất thần Mặt Trời Helius không xuất hiện trên bầu trời để đem ánh sáng đến cho muôn loài. Số là Helius có với nữ thần biển Clymene, con gái nữ thần Tethys, một người con trai tên là Phaethon. Một hôm, Epaphus, con trai của thần Zeus có với nàng Io, nhạo báng bảo với Phaethon rằng:

- Tớ không tin cậu là con trai của thần Helius sáng chói. Chắc mẹ cậu nói dối cậu, và thực ra cậu chỉ là một đứa con của một người trần bình thường.

Phaethon đỏ mặt lên vì vừa giận vừa xấu hổ. Cậu chạy về nhà gục đầu vào lòng mẹ vừa khóc vừa kể cho mẹ nghe những lời nhạo báng của Epaphus. Nghe xong, mẹ cậu vừa đưa tay về phía mặt trời chói lọi vừa bảo với cậu:

- Ôi con trai của ta! Mẹ thề trước thần Helius rạng rỡ đang nhìn xuống chúng ta kia rằng thần chính là cha của con. Nếu mẹ nói sai thì mẹ sẽ bị trừng phạt không được hưởng ánh sáng của thần. Con hãy đi gặp cha con đi, vì cung điện của cha con cũng không xa ở đây đâu, rồi con sẽ thấy là mẹ nói đúng.

Phaethon lập tức lên đường đi tìm cha. Cậu nhanh chóng đến được cung điện của thần Helius. Tòa cung điện của thần đang phát ra những tia sáng lấp lánh của vàng bạc đá quý. Cả cung điện toát lên đủ bảy sắc cầu vồng. Thật là một công trình tuyệt mĩ của thần Hephaestus! Phaethon bước vào cung điện nhìn thấy Helius đang ngồi trên ngai vàng trong bộ quần áo màu đỏ tía. Nhưng cậu không thể đến gần được vị thần sáng chói kia, bởi vì đôi mắt trần tục của cậu không thể chịu được ánh sáng chói của chiếc vương miện trên đầu thần Helius. Nhìn thấy cậu, thần liền hỏi:

- Chuyện gì làm con phải tìm đến ta vậy, hỡi con trai?

- Ôi, thưa vị thần ánh sáng của muôn loài! Có phải thần là cha của con không? Nếu đúng như vậy thì thần hãy chứng minh cho con rõ điều đó đi!

Helius bỏ vương miện ra, ra hiệu cho Phaethon bước đến gần rồi bảo:

- Phải! Con đúng là con của ta. Mẹ Clymene của con đã nói đúng. Nhưng để cho con hết hoài nghi, ta sẽ cho con một điều ước, hãy xin ta bất cứ điều gì con muốn và ta thề trước nữ thần sông Stich rằng ta sẽ đáp ứng ý nguyện của con.

Thần vừa nói xong thì Phaethon liền xin thần cho mình mượn cỗ xe ngựa bay để mình đi chu du một chuyến trên bầu trời thay cho thần. Nghe thế, thần Helius vô cùng hoảng sợ.

- Này cậu bé điên rồ kia! Con nói gì vậy? – Helius kêu lên – Ôi, giá như ta có thể nuốt được lời hứa! Con đã xin ta một việc quá sức tưởng tượng, Phaethon ạ. Việc này nằm ngoài khả năng của con, bởi vì những người phàm trần như con không thể làm được công việc này. Ngay cả các vị thần linh bất tử cũng không thể ngồi vững được trong chiếc xe của ta. Kể cả thần Zeus vĩ đại cũng không điều khiển nổi nó. Vậy ai còn có thể mạnh hơn thần Zeus? Con hãy tưởng tượng xem: đầu tiên là một con đường dốc đứng, đến nỗi ngay cả những con ngựa bay của ta cũng phải cố gắng lắm mới leo lên được. Rồi đến quãng giữa chừng thì con đường lên tới một tầm cao chót vót đến nỗi ngay cả ta đây cũng không dám nhìn xuống dưới. Rồi đến cuối chặng thì con đường đổ dốc thẳng đứng xuống bờ đại dương thần thánh của thần Oceanus, đến nỗi nếu ta không thông thạo thì chiếc xe đã lăn xuống vực biển mà vỡ tan rồi. Con tưởng là trên đường đi con sẽ được gặp những cảnh tượng đẹp mắt ư? Con lầm rồi, bởi vì suốt dọc đường sẽ chỉ có những mối nguy hiểm rình rập, con sẽ phải đi qua những nơi khủng khiếp có những con thú dữ hoang dã sinh sống. Hơn nữa con đường lại rất hẹp, chỉ cần con đi chệch sang một bên là con sẽ đâm vào sừng của chòm sao Bò Tót đáng sợ, hoặc sẽ phải hứng chịu mũi tên của chòm sao Nhân Mã, hoặc sẽ gặp phải nanh vuốt của chòm sao Sư Tử dữ tợn, hay gặp phải nọc độc của chòm sao Bọ Cạp, hoặc sa vào đôi gọng kìm ghê sợ của chòm sao Tôm Hùm. Đường đi lên trời là một con đường đầy nguy hiểm. Xin con hãy hiểu rằng ta không muốn trở thành nguyên nhân cho cái chết của con. Ôi, giá mà con hiểu thấu được lòng ta thương con biết nhường nào! Con hãy xem cuộc đời xung quanh con đẹp đẽ biết bao nhiêu! Con hãy xin ta bất cứ điều gì trừ điều con vừa nó. Bởi vì điều đó sẽ chỉ đem lại cho con một sự trừng phạt khủng khiếp!

Nhưng Phaethon không chịu nghe, cậu ôm lấy cổ cha, tha thiết xin cha cho mình được toại nguyện.

- Thôi được, ta sẽ đáp ứng nguyện vọng của con. Con đừng lo, bởi vì ta đã thề trước nữ thần sông Stich rồi. Con sẽ được như ý. Vậy mà ta cứ tưởng con khôn ngoan hơn thế kia. – Helius buồn rầu bảo.

Nói xong thần đưa Phaethon đế chỗ để xe. Nhìn thấy chiếc xe, Phaethon đứng ngây ra mê mẩn: chiếc xe được làm toàn bằng vàng và trên xe lấp lánh muôn vàn đá quý. Người ta dẫn mấy con ngựa bay đến để thắng cương cho chúng, đó là những con ngựa được nuôi bằng những món ăn thần tiên. Nữ thần Rạng Đông với những ngón tay hồng bước ra mở cổng trời. Helius bôi lên mặt Phaethon một thứ mỡ thần để cho những tia lửa của chiếc xe mặt trời không thiêu cháy cậu, rồi thần đội lên đầu cậu chiếc xe vương miện lấp lánh. Vừa thở dài buồn rầu, Helius vừa dặn dò Phaethon:

- Hỡi con trai yêu quý của ta, hãy ghi nhớ lời khuyên cuối cùng của ta đây: đừng thúc ngựa chạy nhanh, phải ghì chặt dây cương. Những con ngựa này sẽ tự chúng bay đi, rất khó mà kềm chế được chúng. Còn về đường đi thì con cứ theo những vết xe cũ trên trời mà đi. Con không được cho xe bay lên cao quá, vì như thế thì con sẽ đốt cháy cả bầu trời; nhưng con cũng không được hạ thấp quá, vì như vậy con lại thiêu cháy mất Trái Đất. Con cũng không được cho xe chạy chệch sang trái hoặc sang phải, đường đi của con nằm ở giữa chòm sao Mãng Xà và chòm sao Ban Thờ. Mọi điều còn lại ta chỉ biết trông chờ vào số mệnh. Thôi đến giờ con phải lên đường rồi, bởi vì thần Bóng Đêm đã từ giã bầu trời; ta đã nhìn thấy nữ thần Rạng Đông với những ngón tay hồng đang hiện lên. Con hãy cầm cương cho chắc nhé. Nhưng con vẫn còn có thể thay đổi quyết định được, bởi vì cái ý thích điên rồ này sẽ chỉ dẫn con đi đến chỗ chết thôi. Hãy để cho ta đi ban phát ánh nắng cho Trái Đất. Đừng liều mạng như vậy, con yêu của ta!

Nhưng Phaethon vội nhảy lên xe và nắm lấy cương ngựa. Cậu vui sướng cảm ơn thần Helius cha cậu rồi thúc ngựa kéo lên đường. Bầy ngựa gõ móng phun lửa ra đằng mũi, nhẹ nhàng kéo chiếc xe bay lên trời lao nhanh vào đám sương mù rồi ngay lập tức bay theo con đường hình vòng cung trên bầu trời. Lần này bầy ngựa cảm thấy chiếc xe như nhẹ hơn. Nhưng rồi trong cơn cuồng nhiệt của chúng, chúng đã đi chệch ra khỏi con đường thường ngày Helius vẫn đi và cứ thế chúng bay trong cảnh mịt mù vô định. Còn Phaethon thì không thuộc đường và cũng không thể điều khiển được ngựa. Từ trên cao nhìn xuống, cậu bỗng tái mặt đi vì kinh sợ: Trái Đất đang ở cách xa cậu tít mù tắp. Cậu bắt đầu thấy bủn rủn chân tay, còn mắt cậu thì hoa lên không còn nhìn rõ gì nữa. Cậu thấy hối hận về việc làm của mình. Làm sao bây giờ? Cậu đã đi được một đoạn đường, nhưng trước mặt còn cả một quãng đường dài. Những con ngựa kia thì cậu không thể nào điều khiển được nữa rồi, bởi vì cậu không biết đến cả tên gọi của chúng cũng như không có đủ sức để ghìm cương chúng. Xung quanh mình cậu chỉ thấy những con quái vật đáng sợ của Thượng Giới và điều này càng làm cho cậu thêm phần kinh hãi.

Trên trời có một chỗ là nơi ở của chòm sao Bọ Cạp. Nơi đây có một con bọ cạp khổng lồ khủng khiếp đang nằm đợi. Thế mà bầy ngựa kéo xe lại đưa Phaethon đến đúng chỗ đó! Cậu bé Phaethon bất hạnh nhìn thấy con bọ cạp có lớp da phủ đầy một thứ chất độc màu đen đang giơ ngòi nọc độc lên để đe dọa. Hoảng sợ đến phát điên lên, Phaethon buông rơi dây cương. Thấy mình được tự do, bầy ngựa phóng đi như tên bắn. Lúc thì chúng bay vút lên tận chín tầng sao, lúc thì chúng hạ cánh xuống sát mặt đất. Nữ thần Mặt Trăng, em gái của thần Helius, hoảng hôn nhìn chiếc xe của anh trai mình phóng đi như tên bắn giữa bầu trời như thể không có mục đích và không người cầm lái. Ngọn lửa tỏa ra từ chiếc xe mặt trời bắt đầu bao bọc lấy Trái Đất. Nó thiêu cháy nhiều thành quách giàu có và thiêu đốt cả những cánh đồng lúa mênh mông. Nó đốt cháy cả những dãy núi rừng bạt ngàn cây cối như núi Parnasos với hai ngọn của nó là ngọn Kithairon rậm rạp và ngọn Helicon xanh mát quanh năm. Cả những dãy núi như Caucasus, Tmolos, Ida, Pelion và Oxa cũng bốc cháy ngùn ngụt. Một làn khói dày bốc lên che kín cả bầu trời. Phaethon không còn nhìn thấy đường đi nữa. Nước sông suối bắt đầu sôi sùng sục. Các nữ thần sông núi kêu khóc hoảng hốt lẩn trốn vào những chiếc hang sâu. Hơi nóng của chiếc xe mặt trời còn truyền xuống cả thế giới cõi Âm của thần Hades. Biển cả cũng bắt đầu khô kiệt và các nữ thần biển kêu khóc vì nóng. Đến lúc ấy nữ thần Đất Gaia vĩ đại liền đứng lên cất tiếng gọi to:

- Ôi, hỡi thần Zeus, vị thần sấm sét và vĩ đại nhất của muôn loài! Chẳng lẽ ta cũng sẽ phải chết cùng với vương quốc của anh trai Poseidon của người và cùng với tất cả muôn loài đang sống trên Trái Đất này sao? Người hãy nhìn đi! Thần Atlas đang phải khổ sở gánh đỡ sức nặng của bầu trời. Và cả bầu trời cùng các tòa cung điện thần thánh cũng có thể bị sụp đổ bất cứ lúc nào. Chẳng lẽ mọi thứ sẽ trở về với thời Hỗn Mang ban đầu ư? Người hãy cứu lấy những gì còn lại đi!

Nghe lời cầu xin của Gaia, thần Zeus liền giơ cánh tay phải oai nghiêm lên rồi phóng ra một tia chớp dập tắt ngay đám cháy. Sau đó thần dùng lưỡi tầm sét đánh tan chiếc xe của thần Mặt Trời. Chiếc xe vỡ vụn ra từng mảnh bay tứ tung khắp bầu trời, bầy ngựa chạy thục mạng mỗi con một ngả, còn Phaethon thì, với đầu tóc và quần áo bị bắt lửa, cậu rơi trong không trung như một ngôi sao sa cho đến khi rớt xuống dòng sông Eridanos[31], cách rất xa quê hương cậu. Tại đây, xác cậu được các nữ thần Hesperides – con gái của thần Atlas – thương tình vớt lên chôn cất ngay tại bờ sông.

Thần Helius vô cùng đau đớn, mặc dù thần biết trước là tai họa này nhất định sẽ xảy ra. Thần ngồi ôm đầu suốt cả ngày không ra khỏi nhà. Mặt đất hôm đó chỉ được chiếu sáng bởi những đám cháy còn sót lại.

Nghe tin con trai chết, nàng Clymene liền khóc lóc bổ đi tìm xác con. Cuối cùng nàng tìm đến dòng sông Eridanos và thấy xác con đã được chôn cất bên sông. Nàng đau khổ ôm lấy mộ con mà khóc. Bên cạnh nàng là các cô con gái của nàng có tên gọi là Heliades cũng ngồi quanh mộ khóc em trai mình. Nỗi đau của các nàng Heliades thật vô cùng sâu nặng. Họ khóc thảm thiết đến nỗi nước mắt họ biến thành hổ phách, còn bản thân họ thì được các thần linh hóa phép biến thành những cây dương liễu đứng ủ rũ và không ngừng nhỏ những giọt nước mắt xuống dòng sông Eridanos mát rượi.

Phaethon còn có một người bạn thân tên là Kycnos, con trai Sthenelus – vua của người Ligu. Kycnos cũng đến khóc bạn thảm thiết bên dòng sông Eridanos. Cảm động trước tình bạn của Kycnos, thần linh đã hóa phép biến cậu thành chim thiên nga trắng như tuyết. Từ đó chim thiên nga chỉ sống dưới nước, nó rất sợ lửa, vì lửa đã cướp đi người bạn thân thiết nhất của nó là cậu bé Phaethon nông nổi, con trai của thần Mặt Trời Helius rực rỡ[32].

Thần Rượu Nho Dionysus

Đoàn người Dionysus

Thần Zeus yêu một người con gái người trần xinh đẹp tên là Semele, con gái của Cadmus, vua thành Thebes. Một hôm, trong lúc tình tự, thần Zeus hứng chí thề thốt với nàng rằng thần sẽ đáp ứng mọi điều ước của nàng. Thần đã viện đến cả nữ thần sông Stich dưới Âm Phủ để chứng giám cho lời thề của mình. Và khi đã viện dẫn đến nữ thần sông Stich thì mọi lời thể sẽ trở thành linh thiêng không thể nuốt lời. Semele còn đang phân vân chưa biết ước gì thì nữ hoàng của muôn loài Hera, do ghen tuông thần Zeus chồng mình, đã tỉ tê xúi giục Semele:

- Nàng có muốn ngắm nhìn dung nhan thần thánh của thần Zeus, vị chúa tể của sấm sét không? Vậy nàng hãy xin thần cho mình được chiêm ngưỡng nguyên hình dung nhan hùng vĩ của thần đi! Nếu thực sự thần yêu nàng thì thần sẽ đáp ứng nguyện vọng của nàng.

Lúc đó nàng Semele đang có thai với thần Zeus. Nghe lời xúi bẩy của nữ thần Hera, nàng khẩn khoản xin thần Zeus cho mình được ngắm nhìn hình ảnh thật của thần mà không hề nghi ngờ mối nguy hiểm đang chờ đón nàng. Biết là sẽ đem lại tai họa cho nàng, nhưng thần Zeus không thể chối từ, bởi vì thần đã thể trước nữ thần sông Stich rồi. Thế là thần Zeus ngậm đắng nuốt cay hiện nguyên hình vẻ hùng vĩ sấm sét của vị chúa tể muôn loài. Một ánh chớp phóng ra kèm theo một tiếng sét làm rung chuyển cả cung điện của ông vua Cadmus. Sấm sét làm bốc cháy toàn bộ lâu đài và cung điện của nhà vua. Mọi vật sụp đổ tan tành. Semele hoảng hồn ngã gục xuống đất và nàng hiểu rằng lòng ghen tuông của Hera đã dẫn nàng đến cái chết.

Trước khi chết Semele đã đẻ non ra một đứa trẻ vô cùng yếu ớt. Lửa vẫn bốc cháy đùng đùng xung quanh. Nhưng chẳng lẽ một người con trai của thần Zeus vĩ đại lại bị chết thiêu một cách dễ dàng như vậy sao? Thế là bất ngờ từ dưới đất mọc lên một đám dây trường xuân. Đám dây xanh tốt bao bọc lấy đứa trẻ tránh cho nó khỏi bị lửa thiêu cháy.

Đứa trẻ đã được cứu thoát. Thần Zeus nhặt đứa trẻ lên và đặt tên cho nó là Dionysus. Nhưng Dionysus quá yếu đuối có nguy cơ không thể sống nổi, nên thần Zeus đã rạch đùi mình, giấu nó vào trong để nuôi tiếp. Sống trong cơ thể cha, thần Dionysus được tiếp thêm sức mạnh và sau khi đủ chín tháng mười ngày thần được sinh ra lần thứ hai từ bắp đùi của thần Zeus. Thần Zeus liền cho gọi thần Đưa Tin Hermes đến rồi sai thần này đem cậu bé Dionysus về cho em gái của nàng Semele là nàng Ino, có chồng là Athamas, vua thành Orchomenos, để cho hai vợ chồng họ nuôi dưỡng đứa bé.

Nữ thần Hera vẫn chưa nguôi cơn ghen. Thấy vợ chồng Ino nhận chăm sóc đứa con của Semele, nữ thần vô cùng căm giận liền quyết định trừng phạt họ. Nữ thần đã làm cho Athamas mất trí; trong cơn điên, Athamas đã giết chết con trai mình là Learchos. Ino cùng người con trai thứ hai là Melikertes hoảng hốt bỏ chạy, theo sau là Athamas vẫn tiếp tục đuổi theo. Hai mẹ con Ino chạy mãi cho tới tận bờ biển mà Athamas vẫn không buông tha. Trước mặt hai mẹ con giờ đây là vách đá dựng đứng, đằng sau là người chòng mất trí đang đuổi kịp đến nơi. Trong cơn tuyệt vọng, hai mẹ con liền quăng mình xuống biển. Các nữ thần biển Nereids thương tình cứu vớt họ và hóa phép biến cả hai mẹ con thành thần biển. Từ đó hai mẹ con Ino sống cùng với các nàng Nereids dưới biển sâu.

Còn Dionysus thì được thần Hermes cứu thoát khỏi cơn điên loạn của Athamas. Trong nháy mắt thần Hermes đã đưa Dionysus về thung lũng Nyse và giao cho các nữ thần sông núi ở đó nuôi dưỡng. Thế là Dionysus lớn lên thành một chàng trai khỏe đẹp khỏe mạnh và trở thành thần Rượu Nho. Thần dạy loài người cách trồng nho và cất rượu nho, đem lại cho đồng ruộng sự phì nhiêu, cho loài người sức mạnh và niềm vui sảng khoái. Còn những nữ thần sông núi đã nuôi dưỡng Dionysus ở thung lũng Nyse thì được thần Zeus đưa về trời hưởng công và được hóa phép biến thành một chòm sao có tên gọi là chòm sao Hyades.

Trở thành một vị thần vui tính, thần Dionysus đi chu du khắp đó đây. Thần đội một chiếc vành kết bằng dây nho trên đầu, trong tay cầm một cây gậy có núm bằng quả thông và quấn dây trường xuân xung quanh. Theo sau thần là các nữ thần sông núi Mainades và các vị thần đồng quê Satyrs vui nhộn đội trên đầu những chiếc vành hoa lá vừa đi vừa uống rượu nho và múa hát vui vẻ. Các vị thần Satyrs được mô tả là loài nửa người nửa ngựa, có sừng, chân và đuôi dê (vì thế người ta còn gọi là thần Dê).

Trong đoàn tùy tùng của thần Dionysus còn có một ông già tên là Silenus, con trai của thần Pan và là một nhân vật bán thần (nửa người nửa thần); ông có tài tiên tri và là thầy dạy học của Dionysus, ông được thần Dionysus trọng vọng cho cưỡi trên lưng một con lừa. Ông có bộ dạng kì khôi và lúc nào cũng say khướt, vừa ngật ngưỡng trên lưng lừa vừa mỉm cười hiền hậu, hòa cùng niềm vui với mọi người xung quanh. Đoàn người tưng bừng náo nhiệt vừa đi vừa thổi sáo múa hát vui vẻ vang động cả núi rừng đồng ruộng. Đi đến đâu họ cũng được người dân đem rượu nho ra đón tiếp. Với phát minh ra rượu nho, Dionysus thực sự đã đem lại niềm vui cho loài người.

Ông vua Licurgus

Với quyền năng của mình như vậy, thân Dionysus đã được loài người sùng kính. Nhưng tiếc rằng vẫn có người không chịu thần phục thần, thậm chí có kẻ còn dám coi thường và chống lại thần. Nhưng những kẻ chống đối như vậy chỉ chuốc lấy tai họa mà thôi. Đó là chuyện xảy ra với ông vua xứ Thrakia Licurgus.

Truyện kể rằng một hôm đoàn người của Dionysus đang hạ trại vui chơi tại một thung lũng râm mát ở miền Thrakia thì bị ông vua xứ này là Licurgus đem quân lính đến tấn công. Các nữ thần Mainades quẳng cả bình rượu bỏ chạy tán loạn. Cả Dionysus cũng phải bỏ chạy thục mạng và cuối cùng phải bỏ chạy xuống biển để thoát thân. Tại đây thần được nữ thần biển Thetis cứu giúp và cưu mang. Thần Zeus, cha của thần Dionysus, tức giận liền hóa phép làm cho Licurgus mất trí[33].

Các công chúa thành Orchomenus

Chuyện của Licurgus cho thấy rằng loài người không thể đùa cợt được với thần linh. Thế nhưng vẫn có những kẻ không lấy đó làm bài học. Đấy là chuyện của những người con gái của Minyas, vua thành Orchomenos.

Chuyện kể rằng khi một viên tư tế của Dionysus đến Orchomenos để loan báo mời tất cả con gái và đàn bà đến dự lễ hội chúc tụng thần Rượu Nho thì ba người con gái của Minyas là Ankithoe, Leukipe và Arsipe đã không chịu đi dự. Họ không muốn công nhận Dionysus là thần. Trong khi tất cả con gái đàn bà trong vùng đều kéo đến thung lũng râm mát, nơi thần Dionysus hạ trại làm lễ hội, để nhảy múa ca hát chúc tụng thần, thì ba cô gái vẫn ở nhà bình thản kéo sợi dệt vải. Thậm chí họ còn chẳng thèm nghe đến tên tuổi của Dionysus. Đến chiều tối họ vẫn say sưa với công việc của mình, xem ra cuộc vui lễ hội chẳng mảy may làm họ bận tâm. Nhưng đột nhiên có một điều kì diệu xảy đến với họ. Trong cung điện vang lên tiếng trống và tiếng sáo. Các cuộn sợi biến thành những dây nho trên có treo lủng lẳng từng chùm nho trĩu quả. Các khung cửi được phủ một lớp dây trường xuân dày đặc lá xanh. Khắp cung điện tỏa ngát mùi hoa hải đào và các mùi hoa khác. Ba cô công chúa con vua kinh ngạc nhìn cảnh tượng kì diệu này. Đột nhiên trong bóng tối hoàng hôn của cung điện xuất hiện những ánh đuốc báo điềm gở. Người ta nghe thấy tiếng gầm rú của các loài thú dữ. Khắp nơi trong cung điện xuất hiện những con sư tử, hùm, beo, linh miêu và gấu. Chúng gầm thét dữ tợn và sục sạo khắp các phòng. Ba cô công chúa hoảng sợ chạy trốn vào xó nhà. Nhưng vô ích: chẳng có chỗ nào để họ lẩn trốn được. Đây chính là sự trừng phạt của thần Dionysus. Nhưng không chỉ có vậy, ba cô công chúa còn thấy cơ thể mình trở nên rúm ró, rồi họ thấy lông chuột mọc ra đầy mình, còn hai bàn tay thì biến thành hai chiếc cánh có màng da mỏng. Trong phút chốc họ thấy mình biến thành những con dơi. Họ xấu hổ bay vào rừng. Từ đó họ lẩn trốn ánh sáng và chỉ sống chui rúc trong những chiếc hang sâu, ban đêm mới dám bay ra đi kiếm mồi.

Cướp biển Tyren

Dionysus còn gặp nhiều kẻ chống đối khác nữa, trong đó có những tên cướp biển hoành hành trên biển Tyren.

Chuyện rằng có một hôm thần Dionysus ngồi chơi trên bờ biển hóng mát. Làn gió nhẹ thổi phất phơ những lọn tóc đen buông xõa trên đôi vai vạm vỡ của thần. Ở phía ngoài khơi xa xuất hiện một con thuyền đang hối hả tiến vào bờ. Khi chiếc thuyền vào gần đến nơi, những người trên thuyền – mà thực ra là những tên cướp trên biển Tyren – nhìn thấy một chàng trai trẻ vô cùng xinh đẹp ngồi trên bờ biển hoang vắng. Chúng hò nhau chèo thuyền nhanh vào bờ. Thuyền vừa cập vào bờ chúng đã vội xuống túm lấy Dionysus bắt lên thuyền. Bọn cướp không hề biết là chúng đã gặp phải một vị thần. Chúng vô cùng vui sướng thấy rằng chúng đã vớ được một món hàng quý giá đến thế. Chúng tin rằng chúng sẽ kiếm được nhiều vàng bằng cách bán một chàng trai trẻ đẹp như vậy làm nô lệ.

Sau khi trèo lên thuyền, bọn cướp muốn xích vị thần trẻ tuổi lại bằng những sợi dây xích to nặng. Nhưng những sợi dây xính cứ tự động tuột khỏi tay chân thần, trong khi đó thần vẫn đứng yên lặng lẽ mỉm cười nhìn bọn cướp. Khi anh chàng cầm lái thấy dây xích không xích được tay chân Dionysus thì anh ta hoảng sợ bảo lũ bạn:

- Khốn nạn chúng ta rồi! Chúng ta đang làm gì thế này? Liệu có phải chúng ta đang định xích một vị thần không? Hãy nhìn kìa, ngay cả con thuyền của chúng ta cũng đang khó mà chở nổi anh ta. Liệu có phải thần Zeus hay thần Apollo hoặc thần Poseidon hùng mạnh đây không? Anh ta có vẻ không phải là một người trần bình thường. Có lẽ đây là một vị thần trên núi Olympus quang minh. Các anh hãy thả anh ta ra ngay đi, cho anh ta lên bờ đi, nếu không chưa biết chừng anh ta sẽ gọi giông bão đến thì chết cả lũ đấy!

Nhưng gã thuyền trưởng giận dữ đáp lại anh chàng cầm lái thông minh:

- Mi thật là đồ vô tích sự! Hãy xem gió đã thuận buồm rồi kia kìa! Thuyền của chúng ta sẽ lướt nhanh trên sóng biển mênh mông. Còn chuyện về gã thanh niên kia chúng ta sẽ để sau. Khi nào đến Ai Cập, đến đảo Kypros hoặc đến xứ sở của những người Hiperbore thì chúng ta sẽ bán hắn; hắn cứ việc tìm kiếm anh em và bạn bè ở đó. Không, không việc gì mà phải thả hắn, bởi vì chính thần linh đã xui khiến hắn đến với chúng ta.

Bọn cướp lặng lẽ căng buồm và con thuyền cưỡi sóng lướt ra xa. Bỗng nhiên trên thuyền xảy ra một chuyện kì diệu: người ta ngửi thấy một mùi rượu nho bốc lên thơm lừng cả khoảng không. Bọn cướp đứng ngây ra vì kinh ngạc. Và rồi chúng lại còn thấy hai bên mạn thuyền mọc ra những cành nho trĩu quả. Trên cột buồm xuất hiện những sợi dây trường xuân xanh thẫm quấn xung quanh, và khắp thuyền chỗ nào cũng thấy có hoa trái tốt tươi; những thanh đỡ mái chèo thì được quấn quanh bằng những tràng hoa sặc sỡ. Khi nhìn thấy những cảnh này, bọn cướp biển hoảng sợ cầu xin người lái thuyền cho thuyền chạy nhanh vào bờ. Nhưng tất cả đã quá muộn, chàng trai trẻ đã biến thành một con sư tử. Rồi, với một tiếng gầm rú ghê rợn, nó leo lên boong thuyền, hai mắt vằn lên những tia lửa giận dữ. Trên boong thuyền còn xuất hiện một con gấu cái xù xì, con thú há cái miệng rộng ngoác trông thật dễ sợ. Bọn cướp kinh hoàng chạy xúm cả chỗ bánh lái và chen lấn túm tụm quanh anh chàng cầm lái. Chỉ bằng một bước nhảy, con sư tử đã vồ được gã thuyền trưởng và xé xác gã ra từng mảnh. Lũ cướp biển thấy không còn lối thoát nào khác liền thi nhau nhảy xuống nước. Nhưng thần Dionysus đã biến chúng thành một lũ cá heo. Riêng anh chàng cầm lái thì thần tha chết cho. Thần lại hiện nguyên hình như trước rồi mỉm cười hiền hậu bảo anh ta:

- Đừng sợ! Ta rất quý nhà ngươi. Ta chính là Dionysus, con trai của thần Zeus vĩ đại đây.

Nói rồi thần bảo anh ta lái thuyền quay mũi vào bờ và thưởng quà cho anh ta. Còn những tên cướp biển tham lam và gian ác thì mãi mãi phải sống kiếp cá heo ngoài khơi xa.

Người nông dân Icarius

Dionysus không chỉ trừng phạt những người không thần phục mình, mà thần còn biết trả ơn những người giúp đỡ mình. Đó là trường hợp của ông nông dân Icarius.

Trong một chuyến hành hương đi qua miền Atice của Hi Lạp, Dionysus đã được Icarius cho trú ngụ và tiếp đãi rất ân cần, hiếu khách. Để trả ơn, Dionysus đã ban cho Icarius một cây nho, và thế là Icarius là người đầu tiên trồng nho ở miền Atice. Con gái Icarius là Erigone còn được thần Dionysus yêu và có với thần một cậu con trai tên là Staphilus. Cây nho đã đem lại cho Icarius một món lợi lớn. Nhưng tiếc thay, chính nó cũng đem lại số phận bất hạnh cho ông.

Một hôm có một toán mục phu đi qua nhà ông. Vốn có lòng hiếu khách, ông đã mời họ ăn cơm và đem rượu nho do chính thần Dionysus dạy ông làm ra tiếp. Nhưng khốn thay, đám mục phu kia khi ấy đã biết rượu nho là gì đâu. Trong cơn say lảo đảo, cả bọn đã tưởng rằng họ đã bị Icarius đầu độc, thế là họ liền xông vào giết chết Icarius. Giết xong họ mới biết là mình nhầm. Họ sợ hãi đem xác Icarius lên núi chôn rồi bỏ chạy. Erigone, con gái Icarius, trở về nhà không thấy cha đâu liền bổ đi tìm khắp nơi mà không thấy. Về sau, nhờ con chó của Icarius là Maira dẫn đường, nàng đã tìm thấy mộ cha. Tuyệt vọng vì đau khổ, Erigone đã treo cổ tự tử trên ngay chiếc cây bên cạnh mộ cha. Còn con chó trung thành cũng nằm chết ngay bên mộ của Icarius. Biết tin, Dionysus đã làm cho các cô gái trong vùng mất trí tự treo cổ lên cành cây, cho đến khi một thầy tiên tri cho dân chúng biết rằng đó chính là do thần Dionysus trừng phạt, và chỉ khi nào cái chết của Icarius được trả thù thì người dân xứ Atice mới thoát khỏi được sự trừng phạt của Dionysus. Thế là người ta mở cuộc điều tra và cuối cùng tìm ra những kẻ đã giết chết Icarius và xử phạt chúng một cách đích đáng. Sau đó Dionysus đưa linh hồn Icarius, Erigone và con chó Maira về trời và biến họ thành các chùm sao. Từ đó đêm đêm họ hiện ra trên bầu trời dưới tên gọi chòm sao Mục Phu, chòm sao Trinh Nữ và chòm sao Chó.

Phần thưởng cho vua Midas

Lại có những người được thần Dionysus ban thưởng nhưng vì quá tham lam và nông nổi nên lại không tận hưởng được phần thưởng của thần. Đó là trường hợp của Midas, ông vua xứ Phrygia.

Có lần đoàn tùy tùng vui nhộn của Dionysus đi qua dãy núi Tmolos thuộc xứ Phrygia[34]. Đoàn người kiểm lại bỗng thấy thiếu ông già Silenos. Ông này vì quá say nên đã tụt lại sau. Ông đang chân nam đá chân chiêu lê bước lên cánh đồng thì gặp mấy người nông dân. Họ liền lấy dây trói ông lại rồi giải ông về nộp cho vua Midas. Nhà vua nhận ra ngay người thầy dạy học của Dionysus, liền giữ ông ở lại tiếp đãi chín ngày liền. Đến ngày thứ mười, Midas đích thân dẫn Silenos đem trả cho Dionysus. Dionysus vô cùng vui sướng được gặp lại thầy học, để ban thưởng cho Midas, thần bảo ông hãy ước bất cứ điều gì thần cũng sẽ đáp ứng ý nguyện của ông. Thế là Midas liền bảo:

- Ôi, thưa vị thần Dionysus vĩ đại, thần hãy ra lệnh cho bất cứ điều gì con chạm vào sẽ biến ngay thành vàng ròng!

Dionysus cho ông được như ý. Tuy nhiên thần cảm thấy không vui là Midas đã không ước một điều khôn ngoan hơn.

Midas trở về nhà lòng đầy vui sướng. Dọc đường về qua rừng, trước tiên ông bẻ một cành sồi, lập tức cả cái cành cây xanh biếc trên tay ông liền biến thành một cành vàng rực rỡ. Sau đó khi đi qua cánh đồng, ông bức mấy cọng lúa, lập tức cả cọng lúa cùng bông lúa mì cũng biến thành vàng. Rồi ông hái một quả táo, quả táo cũng biến ngay thành một quả táo vàng, trông y như thể nó vừa được hái ở vườn táo vàng của các nữ thần Hesperides. Tất cả những gì tay ông chạm phải đều lập tức biến thành vàng ròng. Khi ông rửa tay dướt nước thì nước chảy khỏi tay ông cũng thành những giọt vàng, Midas vui sướng đến tột độ. Về đến lâu đài, gia nhân liền dọn cơm ra cho ông ăn, Midas sung sướng ngồi vào bàn. Nhưng than ôi! Ông vừa chạm tay vào một món ăn thì lập tức nó biến thành vàng. Ông lấy phóng xiết cắm miếng bánh mì đưa lên miệng thì lập tức nó biến thành mẩu bánh mì bằng vàng trong miệng ông. Cả ngụm rượu vang khi ông uống vào mồm cũng biến ngay thành một cục vàng đông cứng trong miệng. Bây giờ ông mới hiểu cái món quà mà thần Dionysus ban cho ông trở nên khủng khiếp đến mức nào. Ông hoảng hốt hiểu rằng chẳng mấy chốc ông sẽ chết vì đói. Ông liền giơ tay lên trời kêu lên:

- Ôi, thần Dionysus vĩ đại! Mong thần hãy thương con! Con xin thần tha thứ! Con xin trả lại món quà của thần!

Dionysus liền xuất hiện và bảo:

- Nhà ngươi hãy đến tắm ở dòng sông Pactolos để rửa sạch món quà của ta cùng sai lầm của nhà ngươi đi!

Nghe theo lệnh của Dionysus, Midas vội chạy đến sông Pactolos và nhảy ngay xuống tắm. Con sông thần này liền rửa sạch món quà mà ông đã nông nổi xin được của thần Dionysus. Từ đó con sông Pactolos biến thành một con sông vàng. Còn Midas thì được một bài học nhớ đời[35].

Thần Đồng Quê Pan

Nữ thần sông núi Syrins

Trong đoàn tùy tùng của Dionysus đôi khi còn có một vị thần nữa có tên gọi là Pan. Pan là con trai của thần Hermes có với nữ thần sông núi Driope. Khi cậu bé Pan mới sinh ra, Driope nhìn thấy con mình liền hoảng sợ bỏ chạy. Thần Pan ra đời có một hình thù rất kì dị: nửa người nửa vật. Thần có đôi chân và đôi sừng dê, và ngay khi ra đời đã có một bộ râu dê rất dài. Nhưng Hermes cha thần thì lại rất vui. Chàng đem Pan về cho các vị thần trên núi Olympus xem, tất cả các vị thần đều vui mừng đón nhận sự ra đời của thần Pan, và họ cất tiếng cười sảng khoái khi nhìn thấy cái hình hài kì dị của Pan.

Lớn lên thần Pan không ở lại sống với các vị thần trên núi Olympus, mà thần thích đi chu du khắp núi khắp rừng. Nhìn thấy ông, thần Ái Tình Eros nảy ra một ý nghĩ tinh nghịch, thần nảy dây cung găm vào tim ông một mũi tên thức tỉnh yêu đương.

Ở miền Arcdia có một nữ thần sông núi vô cùng xinh đẹp tên là Syrins. Cùng giống như nữ thần Artemis, nàng rất kiêu hãnh và khước từ tình yêu của bất cứ ai, và cũng giống Artemis, săn bắn là một thú vui ưa thích của nàng. Với bộ váy áo cắt ngắn gọn gàng, với ống tên đeo trên vai và cây cung cầm trên tay và với sắc đẹp trẻ trung rạng ngời, nhiều khi người ta tưởng nhầm nàng chính là nữ thần Artemis. Hai người giống nhau như hai giọt nước, chỉ có điều cây cung của Syrins được làm bằng sừng chứ không phải bằng vàng như cây cung của nữ thần Artemis vĩ đại.

Vậy là một hôm số phận xui khiến cho thần Pan được nhìn thấy nàng Syrins. Mũi tên của Eros găm trong tim đã làm cho thần phải lòng nàng ngay tức khắc. Nhưng nhìn thấy thần, nàng Syrins hoảng hốt bỏ chạy. Pan vội vàng đuổi theo. Syrins chạy được một quãng đường thì gặp một con suối sâu. Biết chạy đâu bây giờ? Nàng liền đưa tay về phía dòng suối cầu xin thần suối cứu nàng. Thần suối nghe lời liền biến nàng thành một cây sậy. Đuổi đến nơi, thần Pan đưa tay ra định ôm lấy nàng thì chỉ thấy một khóm sậy uốn mình xào xạc. Pan đứng lặng đi một lúc lâu rồi thở dài thương tiếc. Bỗng nhiên trong tiếng xào xạc êm ái của khóm sậy, thần nghe thấy như có giọng nói của nàng tiên nữ thân thương vừa biến mất khỏi tay thần. Thế là thần Pan chặt lấy vài thân cây sậy, tiện thành những đoạn dài ngắn khác nhau, lấy sáp ong ghép chúng lại với nhau làm thành một cây sáo nhiều ống. Thần ghé môi thổi thử thì thấy nó phát ra những âm thanh réo rắt du dương. Để tưởng nhớ người mình yêu, Pan đã đặt tên cho cây sáo của mình là Syrins. Từ đó thần Pan chỉ thích đi lang thang một mình trong rừng để thổi sáo Syrins.

Nhưng thần Pan chẳng mấy khi được thổi sáo một mình với kỉ niệm của người yêu, nghe thấy tiếng sáo của ông, các nữ thần sông núi liền kéo đến nhảy múa quanh ông, làm cho cảnh thiên nhiên trở nên náo nhiệt rộn ràng. Đôi khi ông còn gia nhập đoàn tùy tùng của Dionysus, mang tiếng sáo của mình góp vui cho mọi người. Đến giữa trưa, khi tiết trời trở nên nóng bức, Pan thường lui vào rừng sâu, hoặc trốn vào một chiếc hang mát mẻ để nghỉ ngơi. Những lúc như vậy, vô phúc cho người nào quấy rầy giấc ngủ của thần. Thần Pan rất hay nổi cáu và thần có khả năng đem đến cho mọi người những giấc mơ đen tối hãi hùng, hoặc thần có thể bất đồ xuất hiện trước mặt mọi người là cho người ta giật mình kinh sợ. Người nào yếu bóng vía sẽ phải bỏ chạy bán sống bán chết. Có lần thần đã gây ra một nỗi hoảng loạn như vậy cho cả một đoàn quân. Người ta hiểu rằng không nên chọc tức Pan, vì khi thần nổi cáu thì thật đáng sợ. Còn khi thần không có lý do gì để giận thì thần tỏ ra rất hiền từ. Thần giúp đỡ rất nhiều cho dân mục phu. Thần được coi là người bảo vệ cho các bầy gia súc nuôi ngoài đồng, vì thế thần được gọi là thần đồng quê.

Thi tài với Apollo

Thần Pan rất kiêu hãnh về tài thổi sáo của mình, một hôm ông dám thách cả Apollo thi tài. Cuộc thi được tiến hành trên núi Tmolos, trọng tài là thần của quả núi này. Thần Apollo đến với cuộc thi trong bộ quần áo dài đỏ tía, với chiếc đàn kithara bằng vàng cầm trên tay và một vành lá nguyệt quế đội trên đầu.

Pan bắt đầu thổi sáo trước. Những âm thanh bình thường phát ra từ cây sáo của thần Pan làm thành những bài ca êm ái vang vọng ra khắp những vạt rừng của quả núi Tmolos. Khi tiếng sáo của thần Pan vừa dứt thì thần Apollo liền búng tay lên những sợi dây bằng vàng của cây đàn kithara làm dậy lên những âm thanh vang lừng của một bản nhạc thần thánh. Tất cả mọi người đứng xem đều ngất ngây trước tiếng đàn của thần Apollo. Những sợi dây vàng của cây đàn kithara cất lên những âm thanh trang trọng, cả thiên nhiên lặng đi xúc động, đón nhận những đợt sóng trào của một bản nhạc du dương thần thánh. Những âm thanh cuối cùng của cây đàn kithara vừa dứt thì thần núi Tmolos liền tuyên bố Apollo thắng cuộc. Tất cả mọi người có mặt đều hoan hô thần gẩy đàn kithara vĩ đại. Chỉ có ông vua Midas, người cũng được mời đến để chứng kiến, là khen ngợi bài hát giản dị mộc mạc của Pan. Thần Apollo tức giận nắm lấy tai nhà vua kéo mạnh. Thế là đôi ta của ông vua Midas bị kéo dài ra trở thành một đôi tai lừa. Từ đó lúc nào ông vua dại dột cũng phải chít khăn kín để che đôi tai lừa. Ông không bao giờ để cho ai biết chuyện rủi ro của mình. Thế nhưng ông vẫn phải cắt tóc, thế là anh chàng nô lệ được ông sai làm nhiệm vụ cắt tóc cho ông đã phát hiện ra điều bí mật của ông. Sau khi cắt tóc xong ông cấm anh ta không được tiết lộ cho ai biết, nếu vi phạm sẽ bị xử tử. Nhưng anh này quá ngạc nhiên đến nỗi không thể giữ mồm, vì cái điều bí mật kì lạ kia càng ngày càng làm cho anh bồn chồn không thể chịu nổi. Anh liền đào một cái hố rồi chui đầu xuống đó thầm nói ra điều kì lạ chưa từng thấy kia: “Vua Midas có tai lừa!”. Nhưng từ cái hố đó lại mọc lên một cây sậy, lá sậy phất phơ trong gió nhanh chóng truyền đi cái tin gớm ghiếc do anh nô lệ tiết lộ. Thế là chẳng mấy chốc cả thiên hạ đều biết câu chuyện rủi ro của nhà vua.

Bị thất bại, thần Pan lui vào rừng sống ẩn dật và chẳng bao giờ muốn tiếp ai. Tuy nhiên, thần Pan vẫn được dân mục phu tôn thờ là thần bảo trợ cho họ[36].

Thần Titan Prometheus

Sự trừng phạt của Zeus

Thần Prometheus là con trai của thần khổng lồ Titan Iapetus có với nữ thần hải dương Clymene và là anh em với Atlas, Epimetheus và Menoitius.

Thời bấy giờ, do bất bình trước những việc làm xấu xa của loài người, thần Zeus tỏ ra rất hà khắc đối với họ. Điều này đã làm cho nhiều vị thần ái ngại, nhưng hầu như không ai dám phản đối vị chúa tể của muôn loài. Thế nhưng vẫn có một vị thần luôn bày tỏ thiện cảm đối với loài người, đó là thần Prometheus, một vị thần khổng lồ Titan.

Khi ấy loài người đang sống trong cảnh hoang sơ, chưa biết phát minh ra nhiều nghề. Phần lớn các nghề nông và nghề thủ công đều do các thần linh ban tặng. Thần Prometheus cũng tham gia vào việc dạy loài người. Thần đã dạy loài người nghề cày ruộng, nghề đóng thuyền, rồi sau đó thần còn dạy cho loài người biết cả viết cả đọc. Điều này đã làm cho cuộc sống loài người trở nên hạnh phúc và làm cho thần Zeus rất tức giận.

Thần Zeus còn tức giận hơn nữa là Prometheus đã lừa dối cả thần Zeus để giúp đỡ loài người. Một hôm, tại một buổi tế lễ long trọng ở Mecone, thần Prometheus nhận nhiệm vụ chia phần, vật tế thần Zeus hôm đó là một con bò đực. Sau khi cúng lễ xong, thần Prometheus mổ thịt bò: một bên chàng xếp thịt và lòng bò vào với nhau rồi lấy miếng da bụng bò đậy lên trên; bên kia chàng chất một đống xương đã lọc hết thịt rồi đậy miếng mỡ trắng lên trên. Sau đó thần bảo thần Zeus hãy chọn lấy phần của mình, còn đâu sẽ là phần của loài người. Zeus đã chọn phần có miếng mỡ trắng, đến khi thấy dưới lớp mỡ chỉ toàn xương là xương, thần Zeus vô cùng tức giận liền trừng phạt loài người bằng cách lấy hết lửa của loài người đem về trời. Thần Prometheus lại tiếp tục bênh vực và giúp đỡ loài người, thần lấy trộm lửa từ lò rèn của thần Lửa Hephaestus đem xuống trần cho họ[37]. Lần này thì thần Zeus trừng phạt khủng khiếp hơn, thần không chỉ trừng phạt loài người, mà thần còn thẳng tay trừng phạt Prometheus. Để trừng phạt loài người, thần Zeus đã tạo ra một người đàn bà trần tục vô cùng xinh đẹp, nhưng lại có tính xảo quyệt dối trá, có tên là Pandora, để sai xuống trần gieo rắc những điều xấu xa cho loài người; còn đối với vị thần bảo trợ của loài người là chàng Prometheus quật cường thì Zeus đặt cho hình phạt thật khủng khiếp: thần Zeus sai hai chị em thần linh dũng mãnh là nữ thần Bạo Lực Bia với thần Sức Mạnh Cratos bắt trói thần Prometheus lại rồi đưa đến đỉnh núi Caucasus hoang vắng xa xôi quanh năm tuyết phủ. Tại đây, họ có nhiệm vụ xích thần Prometheus vào đỉnh núi đá. Hai người này có thân hình khổng lồ như thể được tạc bằng đá hoa cương, họ có một trái tim cứng rắn, không hề biết động lòng, trong mắt họ không bao giờ thấy lộ ra một tia sáng yêu thương, còn thần hình thì tỏ ra thô bạo như những tảng đá, theo sau họ là thần Lửa Hephaestus cúi đầu lê bước chân tập tễnh, với chiếc búa nặng trĩu trong tay. Thần sẽ phải thực hiện một con việc kinh khủng: thần phải tự tay mình xích người bạn tốt của thần là thần Prometheus vào đá. Số phận của bạn làm cho thần vô cùng đau lòng, nhưng thần không dám trái lệnh của Zeus, vị thần sấm sét không khoan nhượng.

Nữ thần Bạo Lực và thần Sức Mạnh lôi Prometheus lên đỉnh một tảng đá rồi giục thần Hephaestus làm ngay đi cho xong việc. Lời lẽ thô bạo của họ càng làm cho Hephaestus thêm đau lòng. Chàng miễn cưỡng cầm lấy búa và làm việc một cách uể oải. Nhưng nữ thần Bạo Lực luôn giục chàng:

- Nào nhanh tay lên đi! Đừng có đau khổ vô ích làm gì! Vì đây là kẻ thù của thần Zeus. Nên nhớ là thần Zeus đang theo dõi nhà ngươi đấy, nếu nhà ngươi không xiềng được cho chắc thì đừng có trách!

Thế là thần Hephaestus buộc phải xiềng chân tay Prometheus bằng những sợi dây xích chắc khỏe không bao giờ đứt. Giờ đây chàng mới căm ghét cái tay nghề của mình biết bao! Chính vì nó mà chàng phải làm cái công việc đau lòng này. Hai tên hộ vệ của thần Zeus không ngừng theo dõi chàng trong suốt thời gian chàng làm việc.

- Nện búa cho mạnh vào! Siết chặt còng vào! Liệu hồn đừng có nới còng ra đấy nhé! – Mụ thần Bạo Lực luôn mồm đe nẹt – Xích chặt vào để cho hắn biết thế nào là lừa dối thần Zeus.

- Những lời nói nhẫn tâm của mi sao mà hợp với cái bộ dạng xấu xa của mi thế! – Hephaestus vừa kêu lên vừa bắt tay vào việc.

Tảng đá rung chuyển dưới sức nặng của nhát búa, và tiếng búa nện âm vang từ đầu này đến đầu kia trái đất. Cuối cùng thì việc xích thần Prometheus cũng đã xong. Nhưng chưa hết: thần còn phải bị ghim cả cơ thể vào tảng đá bằng một chiếc đinh lớn đóng xuyên qua ngực thần. Hephaestus ngập ngừng thốt lên:

- Ôi, Prometheus! Ta thật đau lòng khi thấy người phải chịu đau khổ như thế này!

- Mi lại lẩn tránh đấy hả? – Mụ Bạo Lực giận dữ bảo Hephaestus – Đừng có khóc than cho một tên kẻ thù của thần Zeus như thế nữa! Hãy coi chừng đấy, đừng để cho đến lúc mi phải tự khóc than cho chính mình!

Cuối cùng thì mọi việc cũng đã hoàn tất, nữ thần Bạo Lực bảo với Prometheus:

- Thôi nhé, giờ thì nhà ngươi có thể tha hồ mà tỏ ra kiêu hãnh! Nhà ngươi cứ việc mà ăn cắp quà cáp của thần linh đem cho loài người. Để xem lũ người trần tục của nhà ngươi có giúp được gì cho ngươi không! Có lẽ ngươi sẽ phải tự nghĩ cách thoát thân thôi.

Nhưng Prometheus vẫn kiêu hãnh không nói gì. Trong suốt thời gian Hephaestus làm công việc xích chàng vào đá, chàng không hề hé răng nói một lời, cũng không hề rên rỉ hoặc tỏ ra đau đớn một chút nào.

Hai kẻ hộ vệ của thần Zeus bỏ ra về, cả thần Hephaestus đau khổ cũng phải lủi thủi đi theo sau. Còn lại một mình Prometheus, giờ đây chỉ có mây đen và biển cả mới có thể nghe thấy được lời chàng. Chỉ đến lúc ấy chàng mới cất lên một tiếng thở dài não lòng, và chỉ đến lúc ấy chàng mới gào lên than vãn cho số phận cay đắng của mình. Những lời khóc than của chàng bộc lộ một nỗi đau không thể tả nỗi:

- Ôi, hỡi thần Không Khí cao xanh Aithe thần thánh, hỡi các vị thần gió bay nhanh như tên bắn, hỡi các vị thần sông thần suối, hỡi các vị thần biển rì rào quanh năm, hỡi nữ thần Đất, mẹ của muôn loài, hỡi thần Mặt Trời sáng chói nhìn thấu mọi vật trên thế gian! Tất cả các vị hãy đến làm chứng cho ta. Các vị hãy ghi nhớ những nỗi cực hình mà ta phải chịu đựng. Các vị sẽ được chứng kiến nỗi nhục sẽ đeo đẳng ta hết năm này sang năm khác. Ôi, khốn nạn thân ta! Chẳng lẽ ta sẽ phải chịu cực hình vĩnh viễn như thế này sao? Liệu ta có thoát được những cảnh đau khổ này không? Ôi nhưng mà ta đang nói nhảm gì vậy? Ta biết rõ rằng ý chỉ của số mệnh là không thể cưỡng nổi. Ta sẽ phải chịu đựng những cực hình này. Nhưng mà vì sao chứ? Chỉ vì ta đã ban thưởng quà cáp cho người trần mà ta phải chịu cực hình khủng khiếp như vậy sao? Khốn nạn thân ta!

Nhưng kìa, trên không trung có tiếng cánh vỗ phần phật như thể có một đàn chim đang bay tới. Đó chính là các nữ thần hải dương Oceanides đang cưỡi xe bay từ đại dương xa xôi của vị thần Hải Dương già cả Oceanus kéo đến. Họ đã nghe thấy tiếng búa gõ của Hephaestus và tiếng than vãn của Prometheus. Nước mắt chảy ướt nhòa những khuôn mặt vô cùng xinh đẹp của Oceanides khi họ nhìn thấy vị thần Titan khổng lồ dũng mãnh đang bị xích vào tảng đá. Chàng là anh em họ với các nàng Oceanides: cha chàng là anh em với Oceanus, còn vợ chàng, nàng Hesione, là chị em với họ. Các nàng Oceanides kéo đến vây quan lấy Prometheus. Số phận của chàng làm cho họ vô cùng đau lòng, nhưng những lời nguyền rủa của chàng dành cho thần Zeus và cho các thần trên núi Olympus lại làm cho họ hoảng sợ. Họ sợ nếu thần Zeus nghe thấy sẽ trừng phạt chàng khủng khiếp hơn. Vì không biết nguyên nhân gì đã làm cho Prometheus phải chịu một hình phạt tàn nhẫn như thế, nên các nàng Oceanides liền xin chàng kể cho họ nghe.

Chàng liền kể đầu đuôi sự tình, từ lúc chàng giúp thần Zeus đánh nhau với các vị thần khổng lồ Titan ra sao, rồi chàng đã thuyết phục mẹ chàng là nữ thần Themis cùng nữ thần Đất Gaia đứng về phe thần Zeus như thế nào. Sau đó thần Zeus chiến thắng các vị thần Titan, rồi theo lời khuyên của chàng, thần Zeus đã giam họ xuống vực thẳm Tartaros. Ngay sau khi làm chủ được thế giới, thần Zeus đã phân chia quyền lực cho các anh em của thần trên núi Olympus mà không hề nhớ đến công lao của những vị thần Titan đã đứng về phe thần trong cuộc chiến vừa rồi. Thần Zeus căm ghét các vị thần Titan vì thần sợ sức mạnh khủng khiếp của họ. Ngay cả đối với Prometheus thần cũng không tin tưởng và còn tỏ ra không ưa chàng. Thần càng căm ghét chàng hơn khi chàng bênh vực những người trần bất hạnh đã sống từ thời thần Cronos trị vì thế giới, những người mà thần Zeus muốn triệt hạ. Nhưng Prometheus rất thương những người trần này, những người mà khi đó còn chưa có trí khôn. Chàng đã thổi vào linh hồn họ niềm tin, là thứ tình cảm mà họ vẫn chưa hề được biết, và chàng ăn cắp lửa của thần linh đem xuống trần cho họ, mặc dù chàng biết làm như thế sẽ không thoát khỏi sự trừng phạt của thần Zeus. Ngay cả lời tiên tri của nữ thần Themis mẹ chàng cũng không ngăn cản được ý nguyện kiêu hãnh của chàng muốn được cứu giúp người trần.

Các nàng Oceanides đang căng thẳng lắng nghe câu chuyện của chàng Prometheus kiêu hãnh, thì bên cạnh họ bỗng xuất hiện ông già thần Oceanus. Ông khuyên nhủ chàng hãy thần phục quyền năng của thần Zeus. Vì ông biết rõ rằng không thể chống lại được vị thần đã từng chiến thắng cả con quái thần Typhon khủng khiếp. Ông đau khổ khi thấy Prometheus phải chịu cực hình như thế kia. Ông ngỏ ý sẵn sàng bay đến núi Olympus để xin thần Zeus tha thứ cho chàng, mặc dù ông biết điều đó có thể sẽ làm cho thần Zeus nổi giận. Nhưng Prometheus kiêu hãnh đáp:

- Không, tốt hơn hết là ông hãy tránh xa nguy hiểm. Ta sợ rằng làm như thế ông chỉ tự chuốc lấy phiền toái mà thôi. Hãy để mặc ta chịu đựng số phận.

- Ôi, có lẽ là ta không thực hiện được ý nguyện của mình rồi! Hỡi Prometheus, cậu nên biết rằng ta đến đây chỉ vì ta lo lắng và thương cảm cho cậu.

- Thôi đủ rồi! Ông hãy đi khỏi đây ngay!

Oceanus buồn rầu lên xe quay về. Prometheus lại kể tiếp cho các nàng Oceanides nghe câu chuyện của mình. Chàng kể mình đã dạy cho loài người nhiều nghề thủ công, dạy cho họ cách làm tính, dạy họ cách đọc, cách viết, chỉ cho họ biết những thứ được gọi là kim loại và dạy họ cách lấy kim loại từ trong lòng đất để gia công chúng làm đồ dùng. Prometheus còn là người thuần dưỡng bò tót để kéo xe cho loài người. Chàng còn đóng cho họ con thuyền đầu tiên và trang bị cho con thuyền đủ thứ để cho họ có khả năng đi biển. Trước đây loài người không biết bào chế thuốc, họ chỉ nhờ cậy vào sự chữa chạy của thần linh. Prometheus lại là người đầu tiên tiết lộ cho họ cách bào chế thuốc. Tóm lại, Prometheus là vị thần đã dạy cho loài người tất cả những gì có thể làm cho cuộc sống của họ trở nên dễ chịu và hạnh phúc, vì thế mà thần Zeus đã căm ghét và trừng phạt chàng.

Nhưng thực ra cái lý do để thần Zeus trừng phạt Prometheus lại là vì chàng nắm giữ một bí mật có liên quan đến thần Zeus mà chàng không chịu tiết lộ. Vì có tài tiên tri, chàng biết rằng đến một ngày nào đó thần Zeus sẽ bị lật đổ khỏi ngai vàng, và quan trọng hơn là chàng biết cách để tránh cho thần Zeus khỏi mắc phải tai họa đó. Nhưng chàng dứt khoát không chịu nói cho thần Zeus biết. Không có sự đe dọa và hình phạt khắc nghiệt nào trên đời có thể làm cho Prometheus hé răng.

Nghe xong chuyện của Prometheus, các nàng Oceanides vô cùng kinh hãi. Họ vô cùng thán phục óc thông tuệ và ý chí sắt đã của Prometheus, người duy nhất dám chống lại vị chúa tể của muôn loài. Họ cũng hiểu rằng, với bí mật đó, thần Prometheus chỉ chuốc lấy những hình phạt càng khủng khiếp hơn thôi. Nhưng Prometheus vẫn khẳng khái nói:

- Hỡi thần Zeus, chúa tể của sấm sét! Hãy nhớ rằng sẽ đến ngày mi bị lật đổ. Mi sẽ mất quyền hành và sẽ bị quẳng xuống vực thẳm Tartaros. Khi ấy lời nguyền của thần Cronos cha mi sẽ thành hiện thực. Không có một vị thần nào biết cách bày cho mi tránh khỏi định mệnh tai ác này, chỉ có ta! Được rồi, giờ đây mi cứ việc tác oai tác quái với những chiếc lưỡi tầm sét của mi đi! Nhưng chúng sẽ chẳng giúp ích được gì cho mi đâu, bởi vì không ai có thể tránh khỏi được định mệnh. Khi nào mi bị biến thành cát bụi thì mi mới hiểu được sự khác nhau giữa quyền hành và nô lệ là như thế nào.

Prometheus vừa nói xong câu đó thì họ nghe thấy trên không trung có tiếng gió rít như tiếng một ngôi sao sa và trước mặt Prometheus xuất hiện vị thần Đưa Tin Hermes. Chính thần Zeus đã sai Hermes đến yêu cầu Prometheus nói cho biết điều bí mật: ai là người sẽ lật đổ ngai vàng của Zeus và làm cách nào để tránh được định mệnh đó. Hermes đe dọa rằng nếu Prometheus không nói thì sẽ phải chịu một hình phạt còn khủng khiếp hơn. Nhưng vị thần khổng lồ Prometheus vẫn hiên ngang không chịu khuất phục và giễu cợt trả lời Hermes:

- Mi thật là trẻ con nếu nghĩ rằng mi có thể moi được điều gì của ta. Hãy nghe ta nói đây: ta không bao giờ đánh đổi cực hình lấy kiếp sống của một kẻ nô lệ! Thà bị xích vào đá như thế này còn hơn là phải làm nô lệ cho thần Zeus bạo chúa!

- Vậy thì mi hãy nghe đây, hỡi Prometheus – thần Hermes bảo – nếu mi không tuân lệnh thần Zeus, thì chỉ bằng một đòn sấm sét, thần Zeus sẽ quẳng cả tảng đá này cùng với mi xuống vực thẳm Tartaros tối tăm. Ở dưới đó, trong nhà ngục bằng đá, mi sẽ phải chịu cực hình đau đớn hết năm này sang năm khác trong cảnh tối tăm không có một chút ánh sáng mặt trời. Rồi sau hằng trăm năm thần Zeus sẽ lại lôi mi lên mặt đất. Nhưng không phải để cho mi được sung sướng hưởng ánh sáng đâu, mà là để hằng ngày có một con chim đại bàng đến dùng móng vuốt và chiếc mỏ nhọn hoắt moi lá gan của mi ra ăn sống. Yên tâm đi, đến đêm lá gan của mi sẽ lại mọc ra như cũ để sáng hôm sau con chim lại bay đến moi ra dùng làm bữa điểm tâm! Cứ thế nỗi đau đớn của mi sẽ càng ngày càng khủng khiếp hơn. Mi sẽ phải chịu cực hình như thế cho đến khi có kẻ nào tự nguyện xuống Âm Phủ thay chỗ cho mi. Hãy nghĩ kĩ đi Prometheus, có phải là nghe lời thần Zeus sẽ tốt hơn không?

Nhưng vị thần khổng lồ kiêu hãnh vẫn kiên cường không chịu khuất phục. Thế là bất đồ chàng thấy đất dưới chân mình rung chuyển, một tiếng sấm rền vang kèm theo một ánh chớp chói lòa. Tảng đá dưới lưng chàng lung lay tận gốc rễ. Trong tiếng gầm rú của sấm sét và bão tố vang lên tiếng thét của Prometheus:

- Ôi mẹ ơi! Hãy xem thần Zeus xử sự bất công thế này đây!

Đúng lúc đó, với một tiếng rít khủng khiếp, tảng đá trên đó có Prometheus bị xích tách ra lăn xuống vực thẳm không đáy.

Trải qua hàng mấy trăm năm, một hôm thần Zeus lại lôi Prometheus lên mặt đất. Nhưng những cực hình của chàng chưa phải đã chấm dứt. Trái lại, chúng còn bị nhân lên gấp bội: chàng lại bị xích chặt và bị đóng đinh vào núi đá. Vào những ngày hè, khi thì ánh sáng mặt trời mặc sức thiêu đốt chàng, khi thì những cơn mưa đá quất tới tấp vào mặt chàng đau rát; còn vào những ngày mùa đông thì tuyết rơi chất đống trên người chàng làm cho chàng lạnh cóng đến tận xương tủy. Nhưng như thế đã hết đâu! Ngày ngày, một con chim đại bàng khổng lồ bay đến đậu trên ngực chàng, nó dùng những chiếc móng vuốt cứng như thép xé rách lồng ngực chàng ra rồi dùng mỏ moi gan ăn sống. Máu chàng chảy lênh láng, nhuộm đỏ cả tảng đá rồi đọng lại đen đặc dưới chân tảng đá. Từ những vũng máu đen ấy bốc lên một mùi hôi thối nồng nặc lan ra khắp vùng. Đêm đến vết thương trên ngực Prometheus lại liền lại, lá gan lại mọc ra như cũ để tới sáng hôm sau nó lại được dùng làm bữa sáng cho con chim đại bàng. Cực hình của chàng cứ diễn ra như vậy qua hàng trăm năm. Cuối cùng thần Prometheus gần như kiệt sức, nhưng lòng kiêu hãnh của chàng vẫn không hề chịu khuất phục.

Đến lúc này các thần Titan đều đã chịu thần phục thần Zeus từ lâu rồi, và thần Zeus cũng đã đưa họ ra khỏi vực thẳm địa ngục Tartaros. Sau đó tất cả các vị thần Titan đều kéo nhau đến chỗ Prometheus bị xiềng, họ ngồi vây quanh tảng đá của Prometheus và thi nhau khuyên chàng thần phục thần Zeus. Cả mẹ chàng là nữ thần Themis cũng đến cầu xin chàng bỏ bớt cái tính kiêu hãnh bướng bỉnh đi. Bà cầu xin chàng hãy thương bà, bởi vì bà không thể chịu nổi khi nhìn thấy chàng trai phải chịu cực hình như vậy. Ngay cả thần Zeus cũng đã quên đi mối hiềm thù xưa kia, giờ đây vương quốc của thần đã trở nên vững mạnh, không có cái gì có thể làm cho nó lung lay được, và thần không còn sợ một điều gì nữa. Thần cùng không còn tỏ ra là một bạo chúa nữa: thần đã thực hiện việc cai trị theo pháp luật, bảo vệ trật tự cho các quốc gia và cho loài người. Chỉ còn một điều duy nhất làm cho thần lo lắng, đó là bí mật mà chỉ có thần Prometheus mới biết. Thần Zeus sẵn sàng tha thứ cho Prometheus nếu chàng tiết lộ điều bí mật kia cho thần. Đã đến lúc Prometheus được thoát khỏi cực hình. Giờ đây người tráng sĩ vĩ đại được trao nhiệm vụ giải thoát cho Prometheus đã đến tuổi trưởng thành. Nhưng chàng Prometheus kiên cường vẫn không chịu tiết lộ điều bí mật, mặc dù sức lực chàng đang kiệt dần.

Cuối cùng thì trên con đường đi thực hiện nhiệm vụ của mình, người tráng sĩ nói trên đã có dịp đi qua nơi giam giữ Prometheus. Tráng sĩ đó chính là Heracles, người khỏe nhất trong số những người trần và kiêu hãnh chẳng kém gì một vị thần. Tới nơi, Heracles kinh hoàng nhìn thấy cực hình đau đớn của thần Prometheus và chàng vô cùng thương xót thần. Prometheus kể cho Heracles nghe về số phận cay đắng của mình, và, với tài tiên tri, thần tiên đoán cho tráng sĩ biết những chiến công anh dũng mà tráng sĩ sẽ còn tiếp tục thực hiện trong đời chàng. Heracles chăm chú lắng nghe tất cả những gì Prometheus nói, nhưng chàng vẫn còn chưa thấy được hết nỗi khủng khiếp trong cực hình của thần. Bỗng nhiên từ xa chàng nghe thấy tiếng vỗ cánh của một con chim khổng lồ, đó chính là con đại bàng đến để hưởng bữa tiệc máu của nó. Con chim khổng lồ bay lượn mấy vòng trên đầu Prometheus chuẩn bị lao xuống ngực thần, nhưng Heracles quyết định không cho phép nó hành hạ Prometheus thêm nữa, chàng cầm lấy cây cung, rút một mũi tên độc ra rồi vừa ngắm con chim vừa cầu viện thần Apollo thiện xạ giúp cho mũi tên của mình cắm trúng đích. Dây cung buông ra rung lên bần bật và mũi tên lao vút đi cắm trúng vào tim con chim khổng lồ. Con chim đại bàng rớt xuống ngay tại chân tảng đá. Đã đến giờ phút thần Prometheus được giải thoát! Từ đỉnh núi Olympus, thần Hermes bay đến gặp Prometheus, rồi với lời lẽ ngọt ngào, Hermes hứa với Prometheus rằng sẽ giải thoát cho thần ngay sau khi thần tiết lộ điều bí mật về việc thần Zeus phải làm thế nào để thoát khỏi được định mệnh tai ương dành cho thần. Cuối cùng thì thần Prometheus dũng mãnh cũng chịu nhượng bộ, thần nói:

- Ta biết là thần Zeus đang rất yêu nữ thần biển Thetis. Nhưng các vị nữ thần Số Mệnh Moira đã ấn định số phận cho nàng Thetis rằng bất kể ai là chồng nàng thì cũng sẽ sinh một người con trai dũng mãnh hơn cả cha nó. Cho nên thần Zeus không được lấy Thetis làm vợ mà hãy gả nàng cho một tráng sĩ người trần tên là Peleus.

Thế là bí mật đã được tiết lộ. Heracles liền vung chùy đập tan chiếc cùm giam giữ chân tay Prometheus và rút chiếc đinh thép ra khỏi ngực thần. Thần Prometheus vươn người đứng dậy: thần đã được tự do! Mọi cực hình đã chấm dứt. Vậy là lời tiên tri đã thành hiện thực: thần Prometheus sẽ được giải thoát bởi bàn tay của một người trần! Có lẽ đó là sự đền đáp của người trần đối với những gì thần đã làm cho loài người với tất cả tấm lòng yêu thương và cao thượng, bất chấp hiểm nguy và cực hình đau đớn dành cho bản thân mình. Nghe tin Prometheus được giải thoát, tất cả loài người cùng các vị thần đều hò reo vui sướng.

Từ đó thần Prometheus mang trên tay một chiếc vòng sắt có gắn viên đá lấy từ phiến đá mà ở đó thần đã phải chịu cực hình cay đắng suốt mấy trăm năm.

Cùng lúc đó thần nhân mã Chiron cũng tự nguyện xuống Âm Phủ chết thay cho Prometheus để Prometheus được bất tử, làm như thế Chiron cũng thoát được sự hành hạ bởi vết thương do Heracles vô tình gây ra cho ông.

Còn Thetis, sau khi lấy Peleus đã sinh ra Achilles, người mà sau này đã trở thành tráng sĩ dũng mãnh nhất trong số các tráng sĩ của dân tộc Hi Lạp[38].

Pandora

Chuyện kể rằng sau khi Prometheus ăn cắp ngọn lửa thần đem xuống trần cho loài người và dạy cho họ mọi kiến thức cần thiết cho cuộc sống, thì đời sống của người trần trên trái đất trở nên hạnh phúc hơn. Việc làm táo tợn này của Prometheus đã làm cho thần Zeus vô cùng tức giận. Thần liền bắt Prometheus phải chịu những cực hình vô cùng tàn nhẫn như chúng ta đã thấy. Chưa hết, thần còn nghĩ ra cách trút cho loài người mọi tội lỗi xấu xa.

Với ý đồ đó, thần Zeus sai thần Lửa Hephaestus lấy đất sét và nước nặn thành một người con gái vô cùng xinh đẹp, sau đó thần thổi linh hồn vào cho người con gái đất sét đó làm cho nàng có được một sức sống như một người trần, có một giọng nói dịu dàng êm ái, còn hai mắt nàng lại có cái nhìn giống như ánh mắt bất tử của thần linh. Nữ thần Athena, con gái của thần Zeus, được giao nhiệm vụ dệt cho nàng những bộ váy áo đẹp nhất. Nữ thần Ái Tình Aphrodite tóc vàng có nhiệm vụ ban cho nàng khả năng quyến rũ mê hoặc đàn ông. Còn thần Hermes thì ban cho nàng tính gian ngoan xảo quyệt.

Công việc làm xong, các vị thần linh trên núi Olympus đặt tên cho nàng là Pandora, có nghĩa là người đàn bà ‘có tất cả mọi thiên bẩm của thần linh’[39]. Thế là ra đời một người con gái vừa mang tính thần linh vừa mang tính người trần. Nhưng nàng được tạo ra chỉ để đem lại mọi bất hạnh cho người trần.

Sau đó thần Zeus sai Hermes đem tặng nàng Pandora cho Prometheus để hai người đưa nhau xuống trần sinh sống, nhưng thần Prometheus từ chối không nhận. Thế là Hermes lại đem Pandora đến tặng cho Epimetheus, anh trai của Prometheus, hiện đang sống dưới trần gian. Trước đó Prometheus đã nhiều lần dặn đi dặn lại người anh trai nông nổi này của mình là đừng bao giờ nhận bất cứ món quà gì của thần Zeus, vì chàng sợ rằng những món quà cầu vị chúa tể đang căm tức người trần này sẽ chỉ đem lại bất hạnh cho loài người. Nhưng trước sắc đẹp tuyệt trần của nàng Pandora, chàng Epimetheus với đầu óc nông cạn đã quên mất lời khuyên của của cậu em trai sáng suốt mà nhận ngay nàng làm vợ. Thần Zeus liền tổ chức một đám cưới linh đình cho họ. Trong tiệc cưới các vị thần linh đã tặng cho Pandora chiếc hộp đựng toàn các loài thần thiện để làm của hồi môn cho nàng. Tiệc xong, hai vợ chồng khấp khởi trở về nhà, Pandora tò mò hí hửng mở chiếc hộp ra xem làm cho các loài thần tiên lại bay về trời, Pandora hoảng hốt vội đậy nắp lại. Nhưng than ôi, trong hộp lúc ấy chỉ còn nữ thần Hi Vọng nằm ở dưới đáy hộp là chậm chân không kịp chạy ra ngoài, thế là nữ thần Hi Vọng phải ở lại để trở thành một tài sản mong manh của loài người. Pandora là kẻ được thần linh ban cho cái tính xấu xa gian xảo để nàng xuống trần gieo rắc thói hư tật xấu, con người từ đó mới biết thế nào là bệnh tật, là tội ác xấu xa và luôn phải đấu tranh với cái ác, họ chỉ còn lại một chút hi vọng mỏng manh đang còn nằm trong đáy hộp của Pandora mà thôi[40].

Phần 2
TRUYỆN CÁC NHÂN VẬT NỔI TIẾNG

Aeacus, vua người kiến

Thần sông Asopus có một người con gái vô cùng xinh đẹp tên là Aighina. Một hôm thần Zeus tình cờ nhìn thấy nàng, thần liền đem lòng yêu nàng và bắt cóc nàng đem lên một hòn đảo trên biển Địa Trung Hải có tên là Oimopia. Tại đây thần ăn nằm với nàng và nàng sinh cho thần một người con trai được đặt tên là Aiacos. Từ đó hòn đảo này được gọi là đảo Aighina theo tên của nàng.

Lớn lên, Aiacos trở thành vua của hòn đảo Aighina. Với một thiên bẩm thông minh, Aiacos trở nên nổi tiếng cùng lòng chính trực và yêu công lí mà không có một người nào có thể bì kịp được với chàng. Ngay cả các vị thần trên núi Olympus cũng kính trọng chàng, và trong các cuộc tranh chấp giữa họ với nhau, họ thường mời chàng làm người phân xử.

Chỉ có nữ thần Hera là căm ghét Aiacos. Nàng đem đến cho hòn đảo một nỗi bất hạnh lớn: tự nhiên hòn đảo của chàng bị một đám mây dày che phủ và cứ thế kéo dài bốn tháng liền. Khi ngọn gió nam cuối cùng cũng xua tan đám mây, thì nó đã để lại trên các hồ đầm, sông suối của hòn đảo Aighina từng bầy rắn độc lúc nhúc làm cho mọi thứ đều bị nhiễm chất độc chết người, cùng một bệnh dịch khủng khiếp lan khắp hòn đảo làm cho không một sinh linh nào sống sót ngoại trừ nhà vua Aiacos và các con của chàng. Tuyệt vọng, chàng đưa hai tay lên trời kêu than:

- Ôi, thần Zeus vĩ đại toàn năng! Nếu đúng Người là cha của con và nếu Người không hổ thẹn vì con cháu của mình, thì Người hãy trả lại các thần dân cho con, hoặc nếu không thì Người hãy cho con được thác xuống Âm Phủ đi cho xong!

Giữa trời nắng chang chang bỗng lóe lên một ánh chớp kèm theo một tiếng sấm vang trời. Aiacos hiểu rằng cha chàng đang báo hiệu cho chàng biết rằng Người đã nghe thấy lời cầu nguyện. Đúng chỗ Aiacos đang đứng có một cây sồi lớn được trồng để cung hiến cho thần Zeus, tình cờ đưa mắt xuống gốc cây sồi, Aiacos liền nhìn thấy một tổ kiến to, trong đó đàn kiến đông đúc đang miệt mài xây tổ. Nhìn đàn kiến, Aiacos bèn khấn:

- Ôi, hỡi người cha nhân từ, xin Người hãy cho con những thần dân cần cù như những con kiến này!

Vừa nói dứt lời thì Aiacos bỗng thấy cây sồi rung lá, mặc dù lúc bấy giờ không hề có một tí gió nào. Đó chính là thần Zeus đã báo hiệu cho chàng.

Đêm xuống, Aiacos có một giấc mơ kì lạ: trên các cành cây sồi thờ thần Zeus có từng đàn kiến bu kín, cành cây bắt đầu lay động làm cho kiến rơi lả tả như mưa. Vừa rớt xuống đất, bầy kiến liền lớn dần lên, rồi chúng đứng thẳng lên hai chân và biến thành người. Aiacos thức tỉnh và không dám tin vào giấc mơ của mình, thậm chí chàng còn khiển trách thần linh là đã không giúp chàng. Bỗng nhiên có tiếng huyên náo, chàng nghe thấy tiếng chân bước và tiếng người nói chuyện lao xao, những âm thanh quen thuộc mà từ lâu chàng chưa được nghe. Chàng tự hỏi: ‘phải chăng đây vẫn là một giấc mơ?’. Bỗng cậu con trai Telamon của chàng chạy ra và bảo:

- Cha ơi, ra mà xem! Thật là một chuyện là chưa từng thấy!

Aiacos ra khỏi nhà và chàng trông thấy mọi người đi lại y như chàng vừa thấy trong mơ. Những người này đúng là đã được đàn kiến biến thành. Họ liền tung hô phong Aiacos làm vua, còn Aiacos thì gọi họ là ‘Myrmeches’, tức là dân kiến[41]. Từ đó Aiacos lại tiếp tục cai trị những cư dân mới của hòn đảo với tất cả lòng chính trực và thông minh của mình cho đến lúc tuổi già. Vì lòng chính trực và công minh đó mà sau khi ông chết, các vị thần đã chọn ông, cùng với Minos và Rhadamanthys, làm pháp quan dưới Âm Phủ.

Các nàng Danaids

Epaphos, con trai của thần Zeus có với nàng Io, có một người con trai tên là Belus. Đến lượt mình, Belus lại có hai người con trai là Egypt và Danaus. Egypt trị vì ở miền đất nằm dọc ở hai bờ con sông Nile rộng lớn bao la ở Bắc Phi – từ đó miền đất này được gọi theo tên của Egypt, tức nước Ai Cập ngày nay. Còn Danaus trị vì ở xứ Lybia. Thần linh đã ban cho Egypt năm mươi người con trai, còn cho Danaus năm mươi người con gái xinh đẹp được gọi là các nàng Danaids. Sắc đẹp của các nàng Danaids đã làm cho năm mươi người con trai của Egypt bị mê hoặc, và họ ngỏ ý muốn cưới các nàng đó làm vợ. Nhưng cha con Danaus đã cự tuyệt lời cầu hôn của họ. Thế là năm mươi người con trai của Egypt liền kéo quân đi đánh Danaus. Bị thua, Danaus đóng một con thuyền có năm mươi mái chèo rồi cùng năm mươi người con gái chèo thuyền ra biển chạy trốn.

Qua bao ngày tháng lênh đênh trên biển, cuối cùng cha con Danaus tới hòn đảo Rodus. Ông cùng năm mươi người con gái nghỉ chân tại đây và ông dựng lên một ngôi đền để thờ cúng thần hộ mệnh của họ là nữ thần Athena. Nhưng cha con Danaus không ở lại định cư trên hòn đảo này, mà, vì sợ năm mươi người con trai của Egypt theo đuổi, họ lại tiếp tục chạy trốn cho tới miền Argolis của đất nước Hi Lạp, quê hương của bà cụ nội ông – nàng Io xinh đẹp nhưng khốn khổ. Chính cụ nội ông là thần Zeus đã che chở cho cha con ông trên quãng đường dài vượt biển đầy nguy hiểm. Cuối cùng thuyền của họ cũng an toàn đến được bờ biển của miền Argolis. Tại đây, Danaus cùng các nàng Danaids hi vọng rằng họ sẽ thoát được cuộc hôn nhân không mong muốn với những người con trai của Egypt.

Các nàng Danaids bước lên bờ với cành olive trên tay, một dấu hiệu cho thấy rằng họ đang cầu xin sự che chở. Nhưng trên bờ chẳng có một ai. Thế rồi từ đằng xa họ thấy xuất hiện một đám mây đen bụi mù cuồn cuộn kéo đến. Khi đám mây đến nơi họ mới nhận ra trong đó có ánh sáng phản chiếu lấp lánh của những thanh kiếm, của những chiếc mũ trụ và những cây giáo sắt. Có cả tiếng chiến xa ầm ầm vang động cả một vùng: đó chính là đội quân của vua xứ Argolis có tên là Pelasgos, con trai Palaithon. Nghe tin báo về sự xuất hiện của một chiếc thuyền lớn, Pelasgos liền kéo quân đến đón đầu. Khi đến đây họ chẳng thấy có một đội quân thù địch nào mà chỉ gặp ông già Danaus cùng với năm mươi người con gái vô cùng xinh đẹp của ông. Nước mắt giàn giụa, các nàng Danaids vừa giơ tay về phía Pelasgos vừa cầu xin ông che chở cho họ để tránh sự cưỡng bức của những người con trai ngạo mạn của Egypt. Họ nhân danh thần Zeus cầu xin Pelasgos đừng giao họ cho những người con trai kia. Đây chính là quê hương cụ nội họ: nàng Io bất hạnh.

Pelasgos ngập ngừng do dự, vì ông sợ phải đánh nhau với các vị chủ nhân hùng mạnh của xứ sở Aighytos. Thế nhưng ông còn sợ thần Zeus hơn nếu ông khước từ lời thỉnh cầu của những người nhân danh thần. Cuối cùng Pelasgos nghĩ ra một cách: ông khuyên Danaus tự mình đến thành Argos, đặt lên bàn thờ của thành mấy cành olive để làm tín vật cầu xin sự che chở của. Còn ông thì sẽ đi tập hợp người dân lại để hỏi ý kiến. Pelasgos hứa với các nàng Danaids rằng ông sẽ làm tất cả để thuyết phục người dân ở thành Argos giúp đỡ họ.

Nhà vua đi rồi, các nàng Danaids sốt ruột chờ đợi lời phán quyết của hội nghị nhân dân thành Argos. Họ biết những người con trai của Egypt hung dữ và đáng sợ đến mức nào, họ biết quá rõ chuyện gì sẽ xảy ra với họ nếu thuyền của người Egypt cập bến nơi đây. Họ chỉ là những người con gái chân yếu tay mềm và họ sẽ làm thế nào nếu những người dân xứ Argolis không giúp đỡ và cưu mang họ? Họ cảm thấy nỗi bất hạnh đang đến gần. Quả thực, chẳng bao lâu vị quan tuyên cáo đại diện cho các con trai của Egypt đã đến gặp họ. Ông sai gia nhân bắt tất cả những người con gái Danaids lên thuyền. Đúng lúc đó nhà vua Pelasgos lại xuất hiện. Nhà vua đứng ra bảo vệ các nàng Danaids mặc cho những lời đe dọa chiến tranh của vị quan tuyên cáo kia.

Nhưng than ôi! Tình thương của vua Pelasgos dành cho Danaus và các nàng Danaids đã dẫn đến tai họa cho ông và cho dân chúng xứ Argolis: các con trai của Egypt lập tức kéo quân đến thành Argos. Sau một trận giao tranh đẫm máu, Pelasgos bị thua trận và phải chạy lên phía bắc. Để đổi lấy hòa bình, Danaus đã phải gả năm mươi người con gái xin đẹp của mình cho năm mươi người con trai của Egypt và cũng nhờ thế mà ông được nối ngôi vua xứ Argolis.

Năm mươi người con trai của Egypt tổ chức đám cưới của họ với năm mươi người con gái Danaids thật linh đình và long trọng. Nhưng họ có ngờ đâu cái đám cưới linh đình này sẽ đem đến cho họ một số phận bất hạnh. Tiệc cưới kết thúc, cả thành Argos tắt nến đi ngủ. Một sự tĩnh lặng bao trùm lên tòa thành đang say sưa chìm trong giấc ngủ. Nhưng đột nhiên không khí yên tĩnh bị khuấy động bởi một tiếng kêu đau đớn như tiếng kêu của thần Chết. Lại một tiếng kêu nữa, rồi nhiều tiếng kêu khác tiếp theo. Hóa ra trong bóng đêm đen tối, các nàng Danaids đã làm một hành động gian ác khủng khiếp: được cha Danaus của họ trao cho mỗi người một con dao găm, các nàng Danaids lần lượt đâm chết người chồng đang ngủ say mê mệt sau đêm tân hôn của họ. Thế là những người con trai của Egypt đã phải chịu một cái chết khủng khiếp. Trong số họ chỉ có một người sống sót, đó là chàng Lynkeus đẹp trai, chồng của nàng Danaids có tên là Hypermnestra. Vì thương chồng, Hypermnestra đã không nỡ đâm dao vào ngực chồng, mà nàng đã đánh thức chàng dậy rồi giúp chàng chạy trốn khỏi cung vua.

Danaus vô cùng giận dữ khi thấy Hypermnestra đã không tuân lệnh mình. Ông lấy xích sắt xích nàng lại rồi giam nàng vào ngục. Các trưởng lão thành Argos họp nhau lại để xét xử nàng Hypermnestra vì tội khi quân (không tuân lệnh vua cha), Danaus khép cho nàng tội chết, nhưng đến khi Hypermnestra bị đem đi hành hình thì chính nữ thần Ái Tình Aphrodite rạng rỡ như vàng đã xuất hiện và cứu nàng thoát chết. Nhờ có sự can thiệp của nữ thần mà các vị trưởng lão thành Argos và ông vua Danaus đã phải trả tự do cho nàng. Hypermnestra đi tìm Lynkeus lúc ấy đang trú ngụ trong một quả đồi gần thành Argos rồi đưa chàng về thành Argos sinh sống hòa thuận cùng với vua cha. Các vị thần linh đã ban phúc cho họ có nhiều con cháu, trong đó có nhiều người trở thành anh hùng tráng sĩ tài ba, nổi bật nhất là chàng dũng sĩ Heracles.

Thần Zeus cũng thương tình không muốn trừng phạt những người con gái của Danaus. Thần ra lệnh cho nữ thần Athena và thần Hermes tẩy rửa cho họ khỏi tội lỗi đẫm máu do họ gây ra. Sau đó vua Danaus mở những cuộc thi tài để tôn vinh các vị thần trên núi Olympus. Những người nào giành chiến thắng trong các cuộc thi tài này thì lần lượt được cưới các nàng Danaids làm vợ.

Tuy nhiên, mặc dù tội chết có thể được rửa, nhưng tội sống khó thể tha. Khi bốn mươi chín nàng Danaids kia thác xuống thế giới Âm Phủ tối tăm, thần Diêm Vương Hades đã trừng phạt họ, bằng cách bắt họ phải múc nước từ một con sông ngầm dưới lòng đất để đổ đầy một chiếc thùng khổng lồ không đáy. Khi nước mấp mé miệng thùng, họ tường rằng họ sắp sửa được thoát tội thì bỗng dưng nước lại từ từ rút cạn và chiếc thùng lại trống rỗng không còn một giọt, thế là họ lại phải làm lại từ đầu. Cứ thế hết năm này sang tháng khác họ cứ liên tục phải múc nước để trả nợ cho tội ác mà họ đã gây ra trên Dương Thế.

Tráng sĩ Perseus

Con trai Danae

Chàng Lynkeus thoát chết sau này được nối ngôi vua thành Argos và con cháu về sau của chàng cũng được thừa hưởng ngai vàng trị vì ngôi thành. Đến đời người cháu của chàng là Acrisius lên làm vua thì sinh được một người con gái xinh đẹp tuyệt trần tên là Danae. Có một lời tiên tri phán rằng vua Acrisius sẽ bị chết bởi bàn tay cháu ngoại của mình. Thế là để thoát khỏi sự ứng nghiệm của lời tiên tri, Acrisius đã cho xây một cung điện bằng đồng và bằng đá thật kiên cố nằm sâu dưới lòng đất rồi nhốt nàng Danae vào trong đó để ngăn không cho ai được nhìn thấy nàng.

Nhưng thần Zeus là người nhìn thấu mọi sự vật trên thế gian, và dĩ nhiên nàng Danae xinh đẹp không thoát được con mắt thấu suốt của thần. Vẻ đẹp quyến rũ có một không hai của nàng Danae đã làm cho thần Zeus mê mẩn. Thần liền biến thành một trận mưa vàng lọt vào cung điện ngầm của nàng Danae để ăn nằm với nàng. Từ cuộc tình với thần Zeus, Danae sinh được một cậu con trai đẹp như tranh vẽ và nàng đặt tên cho cậu là Perseus.

Cậu bé Perseus sống với mẹ một thời gian dài ở trong tòa cung điện dưới lòng đất. Một hôm vua Acrisius nghe thấy dưới lòng đất vang vọng lên tiếng cười nói bi bô vui nhộn của một đứa trẻ, ông liền mở cửa bước xuống cung điện. Xuống đến nơi, ông sững sờ nhìn thấy một đứa bé trai xinh đẹp tuyệt trần và hoảng hốt khi biết rằng đó chính là con trai của thần Zeus có với con gái mình. Ông nghĩ ngay tới lời tiên tri và lập tức ông lại phải nghĩ cách làm thế nào để tránh được số mệnh. Nhưng ông không dám tự tay giết đứa con của thần Zeus. Cuối cùng ông sai đóng một chiếc hòm gỗ lớn, nhốt hai mẹ con Danae vào trong hòm rồi sai người quẳng chiếc hòm xuống biển.

Sóng biển dữ dội cuốn chiếc hòm ra khơi xa. Trải qua bao ngày bão tố, cuối cùng chiếc hòm dạt vào bờ hòn đảo Seriphos (thuộc biển Egie ngày nay). Đúng lúc đó có chàng ngư phủ Dictys đang đánh cá, nhìn thấy chiếc hòm, Dictys liền vớt lên. Khi mở hòm ra, chàng vô cùng kinh ngạc nhìn thấy một người đàn bà xinh đẹp tuyệt trần cùng một đứa con trai khôi ngô sáng sủa. Chàng liền đưa hai mẹ con nàng về cung điện của anh trai mình là Polydectes, vua đảo Seriphos.

Perseus lớn lên tại cung đình của vua Polydectes và trở thành một chàng trai tuấn tú dũng mãnh. Trong số các chàng trai trên đảo, chàng nổi bật lên như một ngôi sao bởi vẻ đẹp thần thánh của mình. Không ai sánh được với chàng về vẻ khôi ngô tuấn tú, về sức mạnh, về tài khéo léo và lòng dũng cảm. Chàng thật xứng đáng là một người con trai dũng mãnh của thần Zeus, vị chúa tể của muôn loài.

Thách thức của Polydectes

Thấy Danae xinh đẹp, Polydectes không kìm nổi dục vọng, nhưng với bản tính thô bạo, ông ta chỉ muốn dùng vũ lực để chiếm đoạt nàng, điều này làm cho Danae ghê tởm và căm ghét ông ta. Song ông ta không thể làm gì được nàng vì nàng được chàng Perseus dũng mãnh bảo vệ. Thế là trong đầu y chỉ có một ý nghĩ là làm thế nào trừ khử được Perseus đi. Cuối cùng y nghĩ ra một kế thâm hiểm là sai Perseus đi giết con quỷ Medusa. Y liền gọi Perseus. Y liền gọi Perseus đến và bảo:

- Nếu quả thực nhà ngươi là con của thần Zeus, thì ta tin là ngươi sẽ không lẩn tránh một vụ việc oai hùng nào, và chắc là trái tim ngươi sẽ không run sợ trước bất cứ một sự nguy hiểm nào. Vậy ngươi hãy chứng tỏ điều đó bằng cách đem chiếc đầu con quỷ Medusa về đây cho ta. Ta tin là thần Zeus sẽ không bỏ rơi con trai thần.

Perseus kiêu hãnh nhìn Polydectes rồi đáp:

- Được, tôi sẽ đem chiếc đầu của con quỷ Medusa về cho ông.

Rồi chàng từ biệt mẹ lên đường. Chàng sẽ phải đến được nơi tận cùng của thế giới ở phía cực tây, nơi có nữ thần Bóng Đêm Nyx và thần Chết Thanatos ngự trị. Nơi đó cũng là xứ sở của các nữ quái thần Gorgons sinh sống.

Gorgon là tên gọi của ba mụ la sát quát vật có tên riêng là Euryale, Stheno và Medusa, chúng là ba người con gái của thần biển Phorcys có với nữ thần biển Keto. Trong số ba nữ quái Gorgons này thì hai người đầu là bất tử, còn Medusa, nữ quái tai ác nhất, lại không phải là bất tử. Thân thể của ba nữ quái được phủ một lớp vảy bọc sáng loáng và cứng như thép, không có một thanh kiếm nào có thể đâm thủng được lớp vảy bọc này, trừ thanh kiếm cong của thần Hermes. Ba nữ quái Gorgons có những đôi tay bằng đồng thau, với những chiếc móng vuốt cứng như thép. Trên đầu chúng, thay cho mái tóc là những co rắn độc lúc nhúc miệng thở phì phò. Với những chiếc răng nanh sắc nhọn như dao găm, đôi môi đó như ngậm máu và đôi mắt long lanh dữ tợn, bộ mặt chúng hiện ra đầy vẻ tàn ác và trông thật gớm ghiếc, đến nỗi bất cứ ai chỉ cần nhìn vào mắt chúng một lần là lập tức bị hóa thành đá. Ba mụ Gorgons mang trên mình những đôi cánh bằng vàng sáng chói và nhờ có những đôi cánh đó mà chúng bay nhanh như gió. Và khốn thay cho những người nào gặp phải chúng trên đường, chúng sẽ lập tức dùng hai bàn tay bằng đồng rắn chắc xé xác họ ra từng mảnh để uống dòng máu nóng của họ.

Vậy là Perseus phải thực hiện một nhiệm vụ thật nặng nề, một nhiệm vụ vượt quá sức của một người trần. Nhưng các vị thần trên núi Olympus không thể để cho người con của thần Zeus bị chết oan. Họ liền sai thần Đưa Tin Hermes bay nhanh như chớp và nữ thần chiến binh Athena ban cho Perseus chiếc khiên bằng đồng sáng bóng đến nỗi chàng có thể nhìn thấy mọi vật phản chiếu trong đó như nhìn vào trong gương; còn thần Hermes thì ban cho chàng thanh kiếm cong sắc bén có thể chém sắt như chém bùn. Sau đó Hermes còn bày cho Perseus biết cách phải tìm ba mục Gorgons như thế nào.

Cuộc hành trình của Perseus thật lâu dài và gian khổ. Chàng phải đi qua biết bao xứ sở và có dịp làm quen với biết bao dân tộc trên trái đất và đến được miền đất tối tăm của ba mụ quái thần Graia. Ba mụ Graia này cũng là những người con gái của Phorcys và Keto, chúng có tên riêng là Dino, Enyo và Pephredo. Chúng là những mụ già có hình dạng thật xấu xí, tóc bạc trắng, chỉ có chung nhau một con mắt thần và một chiếc răng, và chúng phải luân phiên sử dụng. Khi một trong ba mụ già đeo con mắt duy nhất để nhìn thì hai mụ kia trở thành người mù, mụ có mắt sẽ dẫn đường cho hai mụ kia. Nhưng đúng vào thời điểm mụ có mắt tháo ra để chuẩn bị trao cho mụ thứ hai thì cả ba mụ đều bị mù. Vậy mà ba mụ mù dở này lại là những người canh giữ con đường dẫn đến xứ sở của ba mụ Gorgons và chỉ có chúng là biết rõ lối dẫn đến đó. Không có chúng chỉ đường thì không một ai biết được ba mụ Gorgons sống ở đâu. Chàng Perseus liền tìm cách rón rén bước đến sát bên ba mụ Graia. Và theo lời chỉ dẫn của Hermes, lừa lúc một trong ba mụ tháo con mắt ra để chuẩn bị trao cho một trong hai mụ kia, thì chàng liền nhanh tay giật lấy con mắt thần duy nhất ấy của chúng. Cả ba mụ Graia hoảng hốt kêu ầm lên, chúng kêu khóc gạn hỏi người lấy mắt của chúng là ai. Perseus liền xưng danh cho chúng biết. Chúng liền viện đến tất cả các vị thần linh, van xin chàng trả lại mắt và hứa sẵn sàng làm bất cứ điều gì mà tráng sĩ sai bảo. Thế là Perseus bảo chúng chỉ đường cho chàng đến xứ sở của ba mụ Gorgons. Ba mụ Graia do dự một lúc lâu, nhưng cuối cùng, vì muốn được nhận lại ánh sáng, chúng buộc lòng phải chỉ đường cho chàng: ba người chị Gorgons của chúng sống tại miền cực tây của thế giới. Perseus trả lại mắt và lập tức lên đường tiếp tục cuộc hành trình.

Perseus lại gặp các nữ thần sông núi, các nữ thần tặng cho chàng ba món quà: một chiếc mũ thần tàng hình của thần Diêm Vương Hades, một đôi dép có cánh giúp chàng có thể bay nhanh như gió, và một chiếc túi thần có thể tự nới rộng ra hoặc co hẹp lại tùy theo kích thước của đồ vật đựng trong đó. Perseus xỏ đôi dép có cánh vào chân, đội chiếc mũ tàng hình, khoác chiếc túi thần lên vai rồi bay nhan đến hòn đảo của ba mụ Gorgons.

Perseus bay vút lên tận trời xanh, qua bao xứ sở với những tòa thành nguy nga tráng lệ và rồi chẳng mất chốc, dưới chân chàng hiện ra mặt biển bao la. Tiếp đó chàng nhìn thấy một chấm đen hiện ra rõ dần trên mặt biển khơi. Chàng nhận ra đó chính là hòn đảo của ba mụ la sát Gorgons. Trên hòn đảo có một cái gì đó lấp lánh sáng chói trong ánh mặt trời. Perseus hạ xuống thấp hơn, như một con đại bàng, chàng lượn vòng trên hòn đảo và nhìn thấy ba mụ Gorgons khủng khiếp đang nằm trên một tảng đá. Cái ánh sáng lấp lánh sáng chói kia chính là ánh mặt trời phản chiếu trên những đôi tay bằng đồng của chúng đang duỗi dài trên tảng đá, trên lớp vảy thép và trên những đôi cánh bằng vàng lóng lánh của chúng. Những con rắn trên đầu chúng đang mơ màng ngủ dưới cái nắng chói chang. Vừa nhìn thấy ba mụ Gorgons, Perseus liền quay mặt đi chỗ khác, vì chàng biết là chỉ cần nhìn vào mắt chúng trong nháy mắt thôi là cũng đủ để cho chàng biến thành đá. Chàng liền lấy chiếc khiên của nữ thần Athena ra để soi. Thế là ba mụ Gorgons hiện ra trên chiếc khiên rõ như trong gương. Nhưng làm thế nào để biết ai trong số chúng là quái thần Medusa? Bởi vì cả ba đều giống nhau như đúc, và trong số chúng chỉ có Medusa là không phải bất tử, chỉ có mụ là có thể bị giết chết. Perseus đang vắt óc phán đoán thì thần Hermes hiện ra:

- Nào nhanh lên, Perseus! Hãy dũng cảm lao xuống đi, Medusa là con mụ nằm ngoài cùng về phía bờ biển ấy. Hãy chặt đầu nó đi! Nhưng hãy nhớ rằng không được để ánh mắt mình chạm vào mặt nó, vì chỉ cần thoáng nhìn vào cái bộ mặt gớm ghiếc đó thôi là chàng đi đời rồi! Nào, khẩn trương lên kẻo nó thức giấc!

Giống như đại bàng vồ mồi, Perseus lao vút xuống chỗ ba mụ Gorgon đang còn say sưa trong giấc ngủ. Chàng dùng chiếc khiên để soi đường. Lũ rắn trên đầu con quỷ Medusa cảm nhận thấy kẻ thù đang đến gần, chúng liền ngóc đầu lên phun nước bọt phì phì trông thật khủng khiếp. Con quỷ Medusa cựa quậy và khẽ hé mở mắt, nhưng đúng lúc đó thì thanh kiếm sắc ngọt của chàng vung lên như ánh chớp và chỉ bằng một nhát chàng đã chặt đứt chiếc đầu của nó. Một dòng máu đen phụt ra chảy lênh láng khắp tảng đá. Và cùng vọt theo dòng máu đen có con ngựa bay Pegasus và một quái thần Chrysao. Perseus nhanh chóng chặt lấy đầu quỷ Medusa bỏ vào chiếc túi thần rồi bay vọt lên trời. Thi thể máu me của con Medusa giãy giụa rồi lăn ùm xuống biển, tiếng động của nó làm cho hai con quỷ Gorgons kia thức giấc. Hai chị em Gorgons còn lại vỗ cánh bay vọt lên trời cao giận dữ nhìn ra xung quanh. Chúng sục sạo khắp không trung mà không tìm thấy tăm hơi kẻ giết em gái chúng đâu, bởi vì Perseus vừa bay nhanh lại vừa có chiếc mũ tàng hình do thần Hades tặng.

Chẳng mấy chốc Perseus đã bay về xứ sở Lybia (thuộc Bắc Phi ngày nay). Khi chàng bay qua những miền cát bỏng của xứ sở này, máu từ đầu con quỷ Medusa thấm qua túi nhỏ xuống cát biến thành từng đàn rắn độc bò lúc nhúc. Lũ rắn độc lan nhanh ra các miền xung quanh làm cho tất cả các loài sinh vật đều phải bỏ chạy đi nơi khác. Thế là từ đó lũ rắn độc đã biến xứ Lybia thành một miền hoang mạc.

Atlas hóa núi

Bay được một lúc lâu thì Perseus đến được xứ sở của thần khổng lồ Atlas. Atlas là con trai của thần khổng lồ Titan Iapetus và là anh trai thần Prometheus. Tại đây, trên những cánh đồng xanh mát có những đàn cừu lông mượt cùng những đàn bò béo mập ung dung gặm cỏ, có những khu vườn hoa quả sum xuê mà ở giữa có một cây táo có cành lá bằng vàng và quả của nó cũng bằng vàng lóng lánh. Thần Atlas canh giữ quả táo này như giữ gìn con ngươi của mắt mình, bởi vì đó là vật báu quý giá nhất của thần. Nữ thần Themis đã tiên đoán cho thần Atlas rằng một ngày nào đó sẽ có một người con trai của thần Zeus tới ăn cắp táo vàng của thần, Atlas rất sợ điều này, thần xây một bức tường cao bao quanh khu vườn có cây táo vàng, còn tại cổng vườn thần sai một con long xà phun lửa canh giữ. Thần chú ý không để cho bất cứ người lạ nào lọt vào lãnh địa của thần, bởi vì thần sợ rằng trong số đó có thể có một người con trai của thần Zeus.

Giờ đây, khi tới lãnh địa của thần, tráng sĩ Perseus dũng mãnh lễ phép ra mắt thần:

- Ôi, thưa thần Atlas, xin thần hãy cho tôi vào nhà nghỉ trọ, tôi là Perseus, con trai của thần Zeus, tôi vừa mới giết chết con quỷ Medusa. Xin thần hãy cho phép tôi được nghỉ ở nhà thần một chút vì tôi đang mệt mỏi quá sau chiến tích vừa rồi.

Vừa nghe thấy Perseus là con trai của thần Zeus, thần Atlas nhớ ngay tới lời tiên tri của Themis, thế là thần liền đáp không chút khách khí:

- Xéo ngay khỏi đây! Đừng có khoác lác về chiến tích với lại về thần Zeus với ta!

Atlas đuổi Perseus ra khỏi cửa. Nhìn hình dáng khổng lồ của Atlas, Perseus thấy mình không thể đánh nhau được với thần liền vội vã bỏ đi. Nhưng thái độ xúc phạm của thần Atlas và nhất là thần mắng chàng là kẻ nói dối đã làm cho chàng tức giận. Chàng liền bảo vị thần khổng lồ:

- Được thôi, thưa thần Atlas, vậy là thần đã xua đuổi tôi! Thế thì ít ra cũng xin thần nhận món quà mọn này của tôi!

Nói đoạn, chàng lôi chiếc đầu quỷ Medusa ra, rồi, vừa quay đầu đi chỗ khác, chàng vừa giơ chiếc đầu về phía thần Atlas. Trong nháy mắt thần Atlas biến thành một quả núi, râu tóc thần biến thành những cánh rừng rậm, tay chân biến thành những quả núi đá cao, còn đầu thần biến thành đỉnh núi cao ngất vươn lên tận trời xanh. Từ đó quả núi này được gọi là núi Atlas, nó có nhiệm vụ gánh đỡ cả bầu trời cùng tất cả các chòm sao của bầu trời trên Thượng Giới[42].

Sau khi biến thần Atlas thành núi, Perseus vào nhà thần nghỉ qua đêm. Đến sáng hôm sau, khi ngôi sao Mai thức dậy, chàng lại tiếp tục lên đường.

Giải cứu Andromeda

Đi thêm một quãng đường dài nữa, Perseus đến xứ sở Aethiopia[43], thuộc quyền cai trị của ông vua Cepheus. Trong khi đang bay trên không, chàng nhìn thấy một người con gái bị xích đứng vào một tảng đá bên bờ biển. Trông nàng chàng có thể tưởng rằng đó là một bức tượng cẩm thạch trắng muốt được tạo từ một tảng đá trắng nổi tiếng của đảo Paros, nếu như gió biển không thổi phất phơ mái tóc vàng của nàng và nếu như không có hai hàng lệ lã chã chảy dài từ đôi mắt xinh đẹp của nàng. Rung động trước vẻ đẹp tuyệt trần của của nàng, chàng trai trẻ Perseus bỗng chốc đem lòng yêu mến. Chàng liền đáp xuống bên nàng và dịu dàng:

- Ơi cô gái xinh đẹp, xứ sở này là của ai? Tên nàng là gì? Tại sao nàng lại bị xích vào đá thế này?

Người con gái liền sụt sùi kể cho chàng nghe rằng nàng chính là nàng công chúa Andromeda, con gái vua Cepheus. Nàng đang phải chịu hình phạt thay cho mẹ mình, số là mẹ nàng, hoàng hậu Caesope, đã phạm một tội tày đình đối với các vị thần linh: kiêu hãnh vì sắc đẹp của mình, bà đã dám tuyên bố rằng bà là người đẹp nhất thế gian, thậm chí còn đẹp hơn cả các nữ thần sông núi. Thế là các nữ thần sông núi tức giận liền cầu xin thần biển Poseidon trừng phạt vợ chồn Caesope. Thần Poseidon sai một con thủy quái lên tàn phá đất nước của vua Cepheus. Cepheus đến đền tiên tri của thần Amon xứ Libya để xem bói và được biết rằng đây là do tội phạm thánh của hoàng hậu Caesope và nhà vua chỉ thoát được sự trừng phạt bằng cách đem chính con gái mình tế cho con thủy quái. Thế là nhà vua đã phải đau lòng đem chính người con gái vô cùng xinh đẹp và yêu thương của mình xích vào tảng đá để đợi cho con thủy quái lên xé xác.

Nàng kể đến đây, mặt biển bỗng nổi sóng ầm ầm và ngoài khơi hiện lên con thủy quái há cái miệng khổng lồ trông thật khủng khiếp. Trong cơn hãi hùng, nàng Andromeda cất lên một tiếng thét thê thảm. Vua cha Cepheus cùng hoàng hậu Caesope đau lòng chạy lại vừa ôm lấy con gái vừa khóc.

Thế là Persus liền bảo họ:

- Đức vua và hoàng hậu muốn khóc thì vẫn còn nhiều thời gian để khóc, nhưng thời gian để cứu con gái của ngài thì không còn nhiều đâu! Tôi là Perseus, con trai của thần Zeus đây. Tôi sẽ cứu nàng thoát khỏi thủy quái.

Cepheus và Caesope vui sướng cảm ơn chàng, họ sẵn sàng làm bất cứ điều gì cho người cứu con gái họ, thậm chí Cepheus còn hứa sẽ trao toàn bộ vương quốc cho chàng. Lúc này con thủy quái đã lao gần đến bờ, nó lao nhanh như một con thuyền khổng lồ lướt sóng. Khi con thúy quái chỉ còn các một đường tên bay thì Perseus bay vút lên cao. Chiếc bóng của chàng trải dài trên mặt biển và con thủy quái giận dữ lao vào cắn xé nó. Đúng lúc đó chàng Perseus dũng mãnh liền lao xuống chém mạnh thanh kiếm con vào lưng con vật. Bị thương nặng, con vật vọt lên mặt sóng quẫy mình như một con lợn lòi đang bị bầy chó săn vây hãm, khi thì lặn xuống đáy biển, rồi lại vọt lên mặt nước. Cả một vùng biển sủi bọt ầm ầm, nước biển bắn tung tóe lên cả những quả núi cao trên đất liền. Con thủy quái há mồng lao vào Perseus, nhưng chàng nhanh chóng bay vọt lên cao như một con chim bói cá. Perseus vung kiếm chém liên tiếp, miệng con quái vật bị thương tuôn ra đầy nước và máu nóng. Đôi dép thần của Perseus bị nước biển thấm ướt đẫm làm cho chàng chao đảo trên không trung, thế là chàng lao nhanh tới một tảng đá nằm nhô ra biển, đứng bám chặt tay trái vào tảng đá, còn tay phải đâm liền ba nhát kiếm vào giữa chiếc ngực rộng của con thủy quái làm con vật ộc lên tắt thở. Cuộc chiến khủng khiếp chấm dứt.

Trên bờ người xem đã kéo ra đông nghịt từ lúc nào. Mọi người vua sướng reo hò ầm ĩ tung hô chúc mừng vị anh hùng dũng mãnh. Perseus cởi trói cho nàng Andromeda xinh đẹp, chàng ngỏ lời cầu hôn và đưa nàng về cung làm làm lễ cưới.

Polydectes đền tội

Vì lo cho mẹ chàng đang phải ở một mình với tên vua Polydectes thô bạo, Perseus không muốn ở lại lâu tại vương quốc của Cepheus, chàng liền xin phép đưa nàng Andromeda trở về đảo Seriphos.

Về đến nơi, chàng thấy người mẹ trẻ đẹp của mình đang phải chịu một thử thách nặng nề: trong thời gian Perseus vắng nhà, tên vua độc ác Polydectes không ngừng ve vãn nàng Danae mẹ chàng. Để cứu nàng tránh khỏi sự đeo đuổi của y, người em trai tốt bụng của y là chàng đánh cá Dictys đã đưa nàng vào trốn tại đền thờ thần Zeus. Perseus giận dữ bước vào cung điện của tên vua Polydectes và thấy y đang ăn chơi tiệc tùng cùng với lũ bạn bè. Polydectes không nghĩ là Perseus có thể trở về được vì y tin chắc rằng chàng đã bị các nữ quái thần Gorgons giết chết rồi. Y vô cùng ngạc nhiên khi nhìn thấy chàng, còn Perseus chỉ bình thản bảo y:

- Lệnh của ngài đã được thực hiện, tôi đem đầu con quỷ Medusa về cho ngài.

Polydectes không tin chàng có thể thực hiện được một chiến công vĩ đại như vậy, và thế là y bắt đầu cười nhạo và cho chàng là kẻ khoác lác. Cả lũ bạn của y cũng hùa theo nhạo báng chàng. Perseus vô cùng tức giận trước sự xúc phạm này. Với đôi mắt nảy lửa, chàng lôi chiếc đầu quỷ Medusa ra rồi quát to:

- Polydectes! Nếu mi không tin thì hãy trông đây!

Polydectes trố mắt nhìn vào chiếc đầu và trong nháy mắt y biến thành tượng đá. Cả lũ bạn trên bàn tiệc của y cũng phải chịu chung một số phận như vậy.

Trở về Argus

Perseus trao lại ngai vàng trị vì đảo Seripos cho Dictys, em trai Polydectes và là người đã giúp đỡ hai mẹ con chàng. Chàng trả lại cho thần Hades chiếc mũ tàng hình, trả các nữ thần sông suối đôi dép có cánh và chiếc túi thần, và trả lại thần Hermes thanh kiếm cong sắc bén. Còn chiếc đầu con quỷ Medusa thì chàng trao cho nữ thần Athena, nữ thần liền gắn nó vào chiếc áo giáp che ngực mình. Sau đó chàng đưa mẹ cùng nàng Andromeda quay trở về thành Argos. Chàng đang nóng lòng muốn được gặp ông ngoại.

Khi ông ngoại Perseus là Acrisius, vua thành Argos, nghe tin chàng trở về, ông liền nhớ lại lời tiên tri và vội vã bỏ ngôi vua chạy đến thành Larisa ở phía bắc. Trước khi về tới Argos, chàng dừng chân nghỉ chặng cuối cùng tại thành Larisa. Đúng lúc đó ở đây người ta đang tổ chức một hội thi tài thể thao, chàng Perseus dũng mãnh cũng xin tham gia. Trong cuộc thi ném đĩa, chiếc đĩa của chàng ném ra bay vút lên tận trời xanh rồi rơi xuống trúng đầu một người đàn ông đứng xem, ông già chết ngay tại chỗ. Khốn thay, sau khi tìm hiểu chàng mới biết người đó lại chính là ông ngoại Acrisius của chàng. Thế là do vô tình chàng chàng đã thực hiện lời tiên tri. Chàng đau lòng chôn cất ông ngoại ngay tại thành Larsia.

Sau sự cố giết nhầm người ông, Perseus không dám trở về trị vì thành Argos nữa, chàng đổi chỗ cho người em họ của mình là Megapenthes và thay chỗ anh ta lên làm vua thành Tirynthus.

Các Nhân Vật Khác

Sisyphus

Sisyphus là con trai của vị thần cai quản gió bão tên là Aeolus. Ông là người sáng lập ra thành Ephyra mà sau này được gọi là thành Corinthus.

Trên toàn cõi Hi Lạp không có ai sánh ngang ông với tài khôn ngoan láu cá, nhờ nó mà ông đã giành được một khối lượng của cải nhiều vô kể, và tiếng đồn về của cải của ông lan đi khắp nơi.

Khi thần Chết Thanatos đến bắt Sisyphus về cõi Âm theo như số mệnh đã định, thì, do đã dự cảm được điều này, ông đã dùng tài láu các của mình lừa xích được chân thần Chết. Từ lúc đó trở đi trên Trái Đất không còn ai phải chịu chết nữa, không ở đâu người ta phải làm đám ma và cúng tế cho các vị thần dưới Âm Phủ nữa. Trật tự do thần Zeus sắp đặt cho Trái Đất đã bị vi phạm. Thần Zeus tức giận liền sai thần Chiến Trang Ares đi giải thoát cho thần Chết. Thần Ares liền đến nhà Sisyphus giải thoát cho Thanatos, và ngay tức khắc vị thần này lại bắt ngay linh hồn của Sisyphus đem về Âm Phủ.

Nhưng ngay cả khi phải xuống dưới Âm Phủ Sisyphus vẫn nghĩ được cách thoát khỏi rắc rối: ông đã dặn trước vợ mình là đừng chôn xác mình và đừng cúng tế các vị thần Âm Phủ. Thần Diêm Vương Hades cùng vợ mình là Persephones đợi mãi mà không thấy có đồ cúng tế của vợ Sisyphus. Cuối cùng Sisyphus mới bước đến bên ngai vàng của thần Diêm Vương rồi khẽ khàng bảo:

- Ôi, thưa chủ nhân của các linh hồn chết, thần Hades vĩ đại, người dũng mãnh như thần Zeus, xin ngài cho phép tôi trở về Dương Thế, tôi sẽ ra lệnh cho vợ tôi cúng tế linh đình cho ngài. Rồi sau đó tôi lại trở xuống vương quốc Âm Phủ của ngài.

Trước những lời tỉ tê phỉnh nịnh như vậy, thần Hades đã cho phép Sisyphus quay về Dương Thế. Tất nhiên là Sisyphus không bao giờ quay xuống Âm Phủ nữa, ông cứ ở lại tòa cung điện của mình mà ung dung mở tiệc tùng, với lòng tự đắc cho rằng cho rằng mình là người trần duy nhất đã chết rồi mà còn quay trở về được Dương Thế.

Thần Hades nổi giận lôi đình liền lập tức sai thần Chết Thanatos đi bắt linh hồn Sisyphus. Thần Chết nhanh chóng có mặt tại cung điện của gã người trần láu cá nhất thế gian. Tại đây thần thấy Sisyphus đang mở tiệc ăn uống linh đình, thần Chết lập tức tóm lấy linh hồn của Sisyphus lôi về Âm Phủ. Lần này thì ông vua Sisyphus ranh mãnh vĩnh viễn phải lìa đời.

Vì tội lừa dối và thói láu cá của mình, Sisyphus đã phải chịu một hình phạt nặng nề dưới Âm Phủ: thần Hades bắt ông phải hằng ngày vần một tảng đá lên đỉnh một quả núi cao dốc đứng, Sisyphus phải lấy hết sức mình vần tảng đá lên, mồ hôi ông chảy đầm đìa như suối. Đỉnh núi đây rồi! Chỉ cần gắng sức một chút nữa thôi là Sisyphus hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng tảng đá tự nhiên bứt khỏi tay ông lăn xuống chân núi làm bụi đất tung lên mù mịt. Thế là Sisyphus lại phải quay bước xuống núi làm lại từ đầu. Cứ thế, hết ngày này sang ngày khác Sisyphus cứ phải vần tảng đá lên núi mà chẳng bao giờ lên được tới đỉnh. Đó là hình phạt nặng nề cho một kẻ dám coi thường thần linh.

Tantalus

Ở xứ Lydia, gần núi Sipylos có một thành trì cùng tên. Đây là quê hương của ông vua Tantalus, con trai của thần Zeus có với nữ thần sông núi Pluto. Tantalus trị vì tại thành Sipylos và được thần linh ban cho mọi thứ của cải, không ai trên thế gian có được cuộc sống giàu sang và hạnh phúc như ông. Những mỏ vàng khổng lồ trên núi Sipylos đã đem lại cho ông những món lợi không ai bì kịp. Đồng ruộng và vườn tược của ông lúc nào cũng cho những vụ mùa và hoa trái bội thu, còn trên những cánh đồng cỏ rộng mênh mông có từng đàn cừu, bò và ngựa béo tốt khỏe mạnh ung dung gặm cỏ. Của cải thừa thãi của Tantalus đã làm cho ông trở thành người giàu nhất trong thế giới người trần, đáng ra vua Tantalus đã có thể sống sung sướng cho đến lúc tuổi già, nếu như tính kiêu ngạo và gian ác của ông không dẫn ông đi đến chỗ chết.

Thần linh coi Tantalus là một người con cưng của họ và họ đối xử với ông như với một vị thần, đôi khi họ còn thân chinh xuống núi đến tận cung điện xa hoa của ông để mở tiệc ăn uống vui vẻ cùng ông. Thậm chí ông còn được thần linh mời lên núi Olympus, nơi không có một người trần nào được phép đặt chân lên, tại đây ông được tham dự những cuộc họp của thần linh, được ăn tiệc cùng với họ tại cung điện nguy nga của cha mình là thần Zeus, chúa tể của muôn loài. Niềm hạnh phúc quá lớn này đã làm cho Tantalus sinh lòng kiêu căng, ông còn đi đến chỗ cho rằng mình cũng ngang hàng với cả thần Zeus. Nhiều khi ông ăn cắp cả những món cao lương mĩ vị và rượu tiên của thần linh đem về khoản đãi bạn bè ở dưới trần. Thậm chí ông còn tiết lộ cả những điều bí mật của thần linh có liên quan đến số mệnh của trần thế.

Có lần, trong một bữa tiếc trên thiên đình, thần Zeus vĩ đại bảo Tantalus:

- Con trai của ta, con muốn xin cha bất cứ điều gì cha cũng sẽ cho con. Cha rất yêu quý con và sẵn sàng đáp ứng mọi ý nguyện.

Nhưng, quên mất mình là một kẻ phàm trần, Tantalus ngạo mạn đáp lại vị chúa tể của muôn loài:

- Con không cần tình thương của cha. Con chẳng thiếu gì cả, số phận của con còn tuyệt vời hơn số phận của cả các vị thần linh.

Thần Zeus không hài lòng nhưng thần nén giận không nói gì. Thần chỉ nhíu mày tỏ ý trách móc, nhưng thần vẫn yêu đứa con trai của mình. Rồi chẳng bao lâu sau đó Tantalus đã hai lần phạm phải tội xúc phạm thần linh, chỉ đến lúc ấy thần Zeus mới quyết định trừng phạt ông.

Số là trên hòn đảo Crete, nơi thần Zeus sinh ra, có một con chó vàng trước đây đã từng làm nhiệm vụ trông giữ thần Zeus khi thần còn bé và trông giữ con dê thần Amalthea, con dê có nhiệm vụ cho thần Zeus bú sữa. Khi thần Zeus lớn lên và chiếm ngôi chúa tể của cha mình là Cronos, thì thần đã để con chó vàng ở lại đảo Crete để cho nó canh giữ đền thờ của mình. Vua thành Ephesos là Pandareus, vì quá mê con chó nên đã bí mật đến đảo Crete ăn cắp nó đem về, nhưng vì sợ lộ nên ông nghĩ trước tiên hãy đem giấu con chó tại một nơi khác đã. Nhưng giấu ở đâu cho an toàn bây giờ? Ông nghĩ mãi rồi cuối cùng quyết định đem gửi con chó tại cung điện của vua Tantalus. Tantalus nhận lời và cất giấu con chó vàng giúp vua Pandareus. Thần Zeus vô cùng nổi giận liền sai thần Hermes đến gặp Tantalus bắt con chó về. Hermes ra mắt thần Tantalus và bảo:

- Gã Pandareus đã ăn cắp con chó vàng tại đền thờ thần Zeus trên đảo Crete rồi giao cho nhà ngươi giữ. Các thần linh trên núi Olympus là những người thấu suốt mọi việc, người trần không thể giấu họ được bất cứ điều gì! Nhà ngươi hãy trả con chó lại cho thần Zeus. Hãy liệu hồn đừng làm cho vị thần sấm sét nổi giận!

Nhưng Tantalus kiêu ngạo đáp:

- Đừng có hoài công đem thần Zeus ra dọa dẫm ta, ta chẳng nhìn thấy con chó vàng nào cả! Thần linh nhầm rồi, con chó không có ở đây.

Tantalus còn thề độc rằng mình nói thật. Lời thề độc này càng làm cho thần Zeus tức giận. Nhưng đây mới là lần xúc phạm đầu tiên. Và lần này vị thần sấm sét vẫn chưa trừng phạt ông ta.

Đến lần thứ hai thì Tantalus đã phạm phải một tội ác khủng khiếp. Một hôm, khi các vị thần linh hội họp ăn tiệc tại cung điện của Tantalus, ông này liền nảy ra một ý là hãy thử xem thần linh có phải là người thấu suốt mọi việc không, bởi vì ông không tin điều này. Thế là ông thết đãi các vị thần một bữa tiệc khủng khiếp: ông đã giết đứa con trai của mình tên là Pelops để nấu thịt cho các vị thần ăn. Nhưng các vị thần biết ngay ý đồ của Tantalus nên không một ai đụng đến món ăn đó, chỉ có nữ thần Demeter, khi ấy đang chìm đắm trong nỗi nhớ con gái và không để ý gì đến mọi chuyện xung quanh, nên đã ăn mất một miếng vai của Pelops. Các vị thần liền nhặt tất cả xương thịt của Pelops vào một chiếc chảo, đặt lên bếp rồi đốt lửa to đun lên. Thần Hermes dùng phép thần làm cho cậu bé sống lại, hiện thành một người còn đẹp trai hơn trước, chỉ có điều cậu thiếu mất một bên bả vai. Thần Zeus liền sai thần Lửa Hephaestus làm ngay cho cậu một bả vai bằng ngà voi trắng muốt, kể từ đó những người con cháu sau này của Pelops đều đều có một miếng da trắng lấp lánh bên bả vai phải.

Tội ác man rợ của Tantalus đã làm cho thần Zeus không nén nổi lòng kiên nhẫn nữa, vị thần sấm sét này liền quẳng Tantalus xuống địa ngục và ở đó ông phải chịu một cực hình khủng khiếp: suốt đời ông phải đầm mình trong một hồ nước trong nhưng luôn luôn phải chịu cảnh đói khát. Dòng nước trong vắt ngập đến cổ ông, chỉ cần cúi nhẹ xuống là ông có thể thỏa mãn được cơn khát khô họng, nhưng ông vừa cúi xuống là nước biến đi đâu hết, dưới chân ông chỉ còn lại lớp đất đen khô cằn. Trên đầu ông là những cành cây trĩu quả, những quả táo chín đỏ, những trái lê trái mận thơm phức, những chùm nho chín mọng đung đưa chạm vào cả tóc ông, nhưng ông vừa giơ tay ra định hái thì một làn gió nhẹ đã thổi các cành cây dạt ra xa. Ông chỉ được nhìn thấy chúng mà chẳng bao giờ được hái chúng. Song Tantalus không chỉ bị cơn đói khát hành hạ, mà ông còn bị một nỗi kinh hoàng làm thót tim: trên đầu ông có một tảng đá khổng lồ nằm chênh vênh bất cứ lúc nào cũng có thể rơi xuống đè bẹp ông. Đó chính là bài học khủng khiếp nhất cho những kẻ ngạo mạn: những cái gì thừa thãi mà kẻ sở hữu không biết trân trọng thì thần linh sẽ lấy đi tất cả và suốt đời kẻ đó sẽ phải chịu thiếu thốn chúng.

Pelops

Sau khi Tantalus chết, con trai ông là Pelops lên nối ngôi vua tại thành Sipylos. Nhưng triều đại của ông không tồn tại được lâu: Ilos, vua thành Troy thấy xứ sở của Pelops giàu có, liền kéo quân đến đánh. Bị bại trận, Pelops phải bỏ chạy, chàng chất hết của cải xuống thuyền và cùng mất người thân tín của mình chạy ra biển, chàng xuống tới phía nam đất nước Hi Lạp thì dừng chân tại một bán đảo lớn. Từ đó, theo tên của chàng mà bán đảo này được gọi là Peloponesos.

Một hôm, tại xứ sở mới này chàng gặp một nàng công chúa xinh đẹp tên là Hippodamia, con gái Oenomaus, vua thành Pisa ở phía tây bán đảo này. Chàng Pelops mê mẩn vì sắc đẹp của nàng và quyết chí sẽ lấy nàng làm vợ. Nhưng việc này khó có thể thực hiện được, một thầy tiên tri đã cho Oenomaus biết rằng ông sẽ chết vì tay của con rể ông. Để tránh tai họa ấy, Oenomaus quyết định sẽ không bao giờ cho con gái lấy chồng. Nhưng thực hiện điều đó bằng cách nào? Làm sao ông có thể từ chối tất cả những người đến cầu hôn con gái mình? Mà nàng Hippodamia lại là một người con gái xinh đẹp. Đã có rất nhiều tráng sĩ đến cầu hôn con gái ông, nếu từ chối họ mà không có lý do thì sẽ là xúc phạm họ. Cuối cùng ông tìm ra được một lối thoát: mở cuộc thi tài đua ngựa kén rể, kẻ nào thua cuộc thì phải trả giá bằng mạng sống của mình. Ông quyết định như vậy vì ông bết rằng trên khắp đất nước Hi Lạp không ai có tài đánh xe ngựa giỏi hơn ông, hơn nữa ông lại có những con ngựa đua do thần Chiến Trang Ares tặng có thể chạy nhanh hơn cả thần Gió Bắc Boreas. Vậy mà vẫn có rất nhiều tráng sĩ muốn liều chết, họ lần lượt đến ra mắt ông vua độc ác này, và tất cả đều phải chịu chung một số phận tàn nhẫn: họ bị giết chết và treo đầu ngay trước cổng cung để cho những người mới đến thấy mà biết trước số phận đang đợi họ nếu vẫn ngoan cố không chịu quay về. Thế nhưng, đến lượt Pelops, chàng vẫn không hề sợ hãi vì chàng đã quyết lấy cho được người con gái mình đã chọn. Chàng đi thẳng vào cung vua Oenomaus, ông vua bạo ngược lạnh lùng tiếp chàng và bảo:

- Cả nhà ngươi cũng muốn lấy con gái ta ư? Chẳng lẽ ngươi không nhìn thấy có biết bao tráng sĩ hiển hách đã chết vì nàng trong cuộc đua nguy hiểm này sao? Hãy suy nghĩ kĩ, nhà ngươi cũng không thoát được số phận như họ đâu!

- Tôi tin rằng các vị thần trên núi Olympus sẽ giúp tôi, và tôi sẽ lấy được nàng Hippodama làm vợ. – Pelops đáp.

Oenomaus mỉm cười độc ác, đã nhiều lần ông được nghe những lời nói như vậy rồi:

- Vậy thì nghe đây, hỡi cậu Pelops – nhà vua nói – đây là luật chơi: Đường đua xuất phát từ thành Pisa xuyên qua bán đảo Peloponesos cho đến miền Eo Đất và kết thúc tại đền thờ thần Biển Poseidon gần thành Corinthus. Nếu nhà ngươi đến được đền thở trước ta thì ngươi thắng cuộc, bằng không thì khốn nạn cho ngươi! Khi ấy mũi lao của ta sẽ đâm thủng ngực ngươi như đã từng đâm thủng biết bao tráng sĩ và nhà ngươi sẽ phải nhục nhã vĩnh viễn sống dưới Âm Phủ. Ta chỉ ban cho ngươi một đặc ân, giống như ta đã từng làm đối với những kẻ xấu số kia: ngươi sẽ xuất phát trước ta, bởi vì ta còn phải đem lễ vật đến cúng tế cho thần Zeus vĩ đại đã rồi sau đó ta mới lên xe. Hãy cố gắng tranh thủ đánh ngựa chạy nhanh đi trong khi ta tế thần.

Pelops lên đường, chàng hiểu rằng chỉ có cách dùng mẹo mới có thể thắng được ông vua tàn bạo này. Và chàng đã tìm được một trợ thủ, chàng bí mật đến gặp anh chàng đánh xe của ông vua Oenomaus tên là Myrtilus, con trai của thần Hermes, hứa hẹn thưởng công hậu hĩnh và đề nghị anh ta tháo chốt trục xe của Oenomaus. Myrtilus ngần ngừ một lúc lâu, nhưng cuối cùng thấy món quà thưởng hậu hĩnh, anh ta đã chấp thuận, anh bí mật tháo chốt trục xe và thay vào đó một chiếc chốt bằng sáp ong.

Sáng hôm sau, khi nữ thần Rạng Đông thức dậy cũng là lúc cuộc thi bắt đầu. Pelops cầu nguyện thần Biển Poseidon rồi nhảy lên xe. Oenomaus bước tới bên ban thờ thần Zeus rồi ra hiệu cho Pelops khởi hành. Những con ngựa của Pelops lao đi như tên bắn kéo chiếc xe chạy băng băng trên đường, chàng nhanh chóng mất hút trong đám bụi mù. Tình yêu dành cho nàng Hippodamia cùng với nỗi lo sợ bị mất đầu đang thúc giục chàng phải hết sức cố gắng. Đột nhiên chàng nghe từ xa có tiếng vó ngựa của Oenomaus, tiếng động mỗi lúc một gần. Oenomaus, vua thành Pisa, đang sắp đuổi kịp con trai vua Tantalus quá cố. Ngựa của nhà vua phi nhanh như gió và bánh xe làm tung lên những đám bụi mù trời. Pelops quất ngựa cho xe chạy nhanh hơn, chàng nghe thấy tiếng gió rít ghê rợn bên tai. Nhưng làm thế nào để thoát được những con ngựa chạy nhanh hơn cả gió Bắc kia? Oenomaus càng ngày càng đuổi sát, giờ đây Pelops cảm thấy được cả hơi thở nóng bỏng của những con ngựa ở đằng sau. Chàng còn nhìn thấy Oenomaus cười đắc thắng đang vươn người chuẩn bị phóng lao. Pelops lại cầu nguyện thần Biển Poseidon, và vị thần Biển đã nghe thấy: trong nháy mắt, bánh xe văng ra khỏi xe của nhà vua, chiếc xe lật nhào hất tung ông xuống đất, ông tắt thở ngay tức khắc.

Pelops hân hoan trở về thành Pisa, lấy nàng Hippodamia và trị vì cả xứ sở của Oenomaus. Khi Myrtilus đòi chàng chia cho một nửa đất nước để thưởng công như đã hứa thì chàng đã tiếc của nuốt lời. Để thoát nợ, Pelops đã dụ Myrtilus ra bờ biển rồi đẩy chàng từ trên vách đá cao xuống biển sâu[44]. Trong lúc rơi xuống biển, Myrtilus đã nguyền rủa Pelops cùng tất cả con cháu sau này của chàng. Sau khi Myrtilus chết, thần Hermes, cha chàng, đã hóa phép biến chàng thành một chòm sao. Còn con cháu về sau của Pelops đã phải chịu liên tiếp những nỗi bất hạnh đau đớn vì tội lỗi của ông tổ mình.

Nàng Europe

Agenor, vua thành Sidon trù phú, có ba người con trai và một người con gái đẹp như tiên nữ tên là Europe. Một hôm nàng mơ thấy một giấc mơ kì lạ: nữ thần Asia, con gái của thần Hải Dương Oceanus và là hiện thân cho châu Á, cùng với một châu lục khác hiện hình thành hai người đàn bà rồi lao vào đánh nhau để tranh giành nàng. Trong cuộc đánh nhau này, nữ thần Asia, người đã nuôi dưỡng Europe, bị thua và phải nhường Europe cho người đàn bà kia. Europe thức dậy vô cùng hoảng sợ vì nàng không hiểu ý nghĩa của giấc mơ này. Nàng bắt đầu cầu nguyện thần linh hãy che chở cho nàng tránh khỏi tai họa có thể đang rình rập nàng. Sau đó nàng mặc bộ váy áo màu đỏ tía có thêu kim tuyến rồi cùng với bạn bè ra cánh đồng bên bờ biển hái hoa. Các cô trinh nữ vừa tung tăng nhảy múa ca hát vừa hái những bông hoa đẹp nhất cho vào những chiếc giỏ bằng vàng. Thế nhưng cô công chúa con gái Agenor nổi bật lên giữa đám con gái xinh đẹp như nữ thần Ái Tình Aphrodite đứng giữa các nữ thần Duyên Dáng. Nàng chỉ hái những bông hoa hồng đỏ tía như lửa. Hái hoa xong, các cô gái kết tay nhau thành vòng tròn nhảy múa thật vui vẻ. Giọng cười trong trẻo của họ vàng xa ra tận ngoài biển khơi làm át cả tiếng sóng biển rì rầm.

Nhưng Europe đã không có được thời gian để hưởng cuộc sống hạnh phúc bình yên của cuộc đời trần thế. Đúng lúc nàng đang hái hoa thì thần Zeus nhìn thấy, mê mẩn trước sắc đẹp của nàng, thần Zeus quyết định bắt cóc nàng. Để cho nàng khỏi hoảng sợ, thần hóa phép biến thành một con bò đực xinh đẹp tuyệt trần. Con bò có một bộ lông lấp lánh như vàng, trên trán có một vệt sáng bằng bạc như ánh trăng, còn đôi sừng bằng vàng của nó thì cong vút như mặt trăng lưỡi liềm mới mọc. Con bò xinh đẹp xuất hiện trên bãi cỏ rồi nhẹ nhàng bước đến gần các cô trinh nữ. Các cô gái thành Sidon không hề sợ hãi, họ vây quanh con bò rồi âu yếm vuốt ve nó. Con bò bước tới chỗ Europe, nó đưa lưỡi liếm đôi tay nàng rồi hiền lành quỳ xuống bên chân nàng. Hơi thở của con bò tỏa ra mùi cao lương mĩ vị của thần tiên làm không trung thoang thoảng mùi hương. Nàng Europe đưa bàn tay dịu dàng vuốt ve bộ lông vàng của nó, ôm lấy đầu nó rồi hôn lên trán nó. Thế là con bò liền nằm xuống chân nàng như thể muốn mời nàng trèo lên lưng mình.

Vừa cười, Europe vừa trèo lên chiếc lưng rộng của con bò vàng. Các cô gái khác cũng muốn trèo lên theo, nhưng con bò đã đứng phắt lên lao nhanh ra biển, nó chỉ muốn bắt cóc người con gái nó yêu. Các cô gái thành Sidon hét lên khủng khiếp, nàng Europe khóc đưa tay về phía họ cầu cứu, nhưng họ có thể làm được gì? Con bò sừng vàng chạy nhanh như gió. Nó lao xuống biển và bắt đầu bơi như một con cá heo trên làn nước biển trong xanh, sóng biển dạt ra hai bên nhường đường cho nó, những giọt nước lăn trên lông bò giống như những viên kim cương mà không hề làm ướt lông. Từ dưới biển sâu hiện ra các nàng tiên biển xinh đẹp vây quanh con bò và cùng bơi theo nó, thậm chí thần Biển Poseidon cùng các nữ thần biển cũng xuất hiện để hộ tống vị thần Zeus vĩ đại. Thần Poseidon đánh xe ngựa đi trước dẫn đường, thần chĩa đinh ba làm ngưng sóng để cho em trai mình chạy qua. Nàng Europe ngồi trên lưng bò run lên vì sợ, một tay nàng giữ chặt lấy sừng bò, còn tay kia vén vạt váy tránh cho nước khỏi làm ướt. Nhưng nàng chẳng có gì phải sợ, mặt biển trở nên hiền hòa, còn những giọt nước biển thì không hề chạm vào người nàng. Gió biển thổi phất phơ mái tóc lượn sóng của nàng làm cho tấm khăn voan của nàng bay phấp phới.

Bờ biển xa dần rồi mất hút phía chân trời xanh thẳm. Xung quanh nàng chỉ còn biển cả mênh mông cùng trời xanh trên cao. Và rồi chẳng mấy chốc từ xa xuất hiện hòn đảo Crete, bò thần Zeus vội vã chạy nhanh vào bờ rồi thả Europe xuống. Tại đây, nàng Europe trở thành vợ thần Zeus và từ đó nàng ở lại sinh sống trên đảo Crete. Với thần Zeus nàng có ba người con trai là Minos, Rhadamanthys, Sarpedon. Tiếng tăm của ba người con dũng mãnh và thông minh này nhanh chóng lan truyền đi khắp thế gian.

Tráng sĩ Cadmus

Sau khi nàng Europe bị bị thần Zeus bắt cóc thì cha nàng là Agenor trở nên buồn rầu khôn xiết, không có cái gì có thể làm cho ông nguôi được nỗi buồn. Ông gọi ba người con trai của mình là Cadmus, Phoenix và Cilix lại rồi sai họ đi tìm Europe. Ông bảo họ rằng nếu họ không tìm được em gái mình thì ông sẽ giết chết cả ba. Ba anh em liền lên đường đi tìm Europe, chẳng bao lâu, họ hiểu rằng họ sẽ không bao giờ tìm được em gái nữa. Vì sợ vua cha trừng phạt, họ cũng chẳng dám quay về nhà, Phoenix và Cilix lần lượt lập ra hai xứ sở mới và ở lại trị vì: Phoenix lập ra xức Phoenikia (hay Phenisia); Cilix lập ra xứ Cilikia.

Còn Cadmus thì vẫn tiếp tục một mình đi tìm em gái. Chàng đi khắp đó đây hỏi thăm số phận của nàng Europe, nhưng tìm đâu cho thấy, khi mà thần Zeus đã đích thân giấu kĩ. Cuối cùng, khi đã mất hết hi vọng và sợ không dám quay về nhà, chàng quyết định ở lại nơi đất khách quê người. Chàng đến thành phố thánh Delphi xem bói tại đền tiên tri của thần Apollo để hỏi xem mình nên định cư ở đâu, thầy tiên tri phán rằng:

- Tại một bãi cỏ trống gần đây, chàng sẽ thấy một con bò cái hoang. Chàng hãy đi theo nó cho đến khi nó mệt nhoài nằm xuống ở đâu thì chàng lập thành quách ở đó. Và xứ đó chàng hãy đặt tên lài Boeotia.

Cadmus liền lên đường tìm một con bò cái, vừa ra khỏi thành chàng đã nhìn thấy trên bãi cỏ có một con bò cái trắng như tuyết đàng gặm cỏ trên một bãi đất trống mà không có ai trông giữ. Chàng cùng đoàn tùy tùng thân tín của mình, những người đã ra đi theo chàng từ thành Sidon, đứng đợi cho đến khi con bò thủng thẳng ra đi liền đi theo. Khi họ theo con bò đến lưu vực sông Kephisua thì bỗng nhiên con bò đứng lại, ngẩn đầu lên trời rống to lên một tiếng, quay nhìn đám người đi theo nó rồi lặng lẽ nằm xuống bãi cỏ xanh. Cadmus ngửa mặt lên trời cảm ơn thần Apollo rồi quỳ xuống hôn mảnh đất mới sẽ trở thành Tổ quốc của mình. Chàng cầu xin thần linh ban phước lành cho núi rừng và đồng ruộng nơi đây. Sau đó Cadmus dựng ngay một đàn tế bằng đá để cúng thần Zeus toàn năng, nhưng vì thiếu nước cúng nên chàng sai gia nhân đi tìm nước suối đem về.

Cách đó không ca có một cánh rừng đã từ mấy trăm năm nay chưa hề bị chặt một cây nào, ở giữa cánh rừng có một chiếc hang sâu nằm ẩn sau những bụi cây và được bao quanh bởi những tảng đá khổng lồ, từ chiếc hang sâu chảy ra một dòng suối trong vắt. Trong hang có một con long xà khổng lồ sinh sống để canh giữ con suối, nghe nói con long xà này là con cháu của thần Chiến Tranh Ares. Đôi mắt của nó phóng ra lửa, miệng nó có ba hàng răng độc với một chiếc lưỡi ba lớp, còn trên đầu nó có một chiếc mào vàng đung đưa trông thật đáng sợ. Khi đám gia nhân của Cadmus đến suối múc nước thì con long xà hiện ra phun nước bọt phì phì. Đám người sợ xanh mặt, bình nước rơi khỏi tay, còn họ thì đứng im như trời trồng. Con long xà dựng đứng lên, đầu nó vươn cao đến tận đỉnh những ngọn cây cổ thụ. Trước khi có ai đó kịp nghĩ đến chuyện bỏ chạy hoặc tự vệ, thì con long xà gớm ghiếc đã lao vào xé xác tất cả bọn họ.

Cadmus đợi mãi mà không thấy người của mình quay về, mặt trời sắp lặn, Cadmus khoác trên mình một chiếc áo da sư tử, đeo một chiếc kiếm ngắn trên thắt lưng, cầm một cây giáo trong tay rồi lên đường đi tìm đám gia nhân. Cadmus đi vào rừng và nhìn thấy đống thi thể bị xé nát của đám gia nhân thân tín, trên đó có con long xà khổng lồ đang nằm. Vừa đau khổ vừa tức giận, Cadmus thét lên:

- Ôi, các gia nhân thân tín của ta, ta sẽ trả thù cho các người, nếu không được thì ít ra ta cũng sẽ đi theo các người xuống dưới Âm Phủ!

Cadmus nâng một tảng đá to, lấy đà ném thẳng vào con long xà, một cú ném như thế có thể làm đổ cả một tòa tháp! Nhưng con long xà vẫn không hề gì, bởi vì những chiếc vảy cứng như thép bao bọc khắp mình đã bảo vệ cho nó. Thế là Cadmus cầm lấy giáo, lấy hết sức đâm thẳng vào lưng con quái vật. Những chiếc vảy cứng như thép cũng không ngăn cản được mũi giáo sắc nhọn của Cadmus đang cắm vào thân nó ngập lút đến tận cán gỗ, con long xà quay đầu dùng răng ngoạm mũi giáo định rút ra, nhưng ngọn giáo đã cắm sâu vào vết thương và con vật chỉ làm gãy được phần cán gỗ. Cổ họng nó phồng lên vì túi nọc và vì giận dữ, miệng nó sùi bọt rít lên tiếng keei vang khắp cánh rừng, cả không trung bốc mùi hôi thối của hơi thở con vật. Con long xà oằn mình giãy giụa làm nát cả cây cối, chiếc đuôi của nó quạt đất đá văng đi tứ phía. Nó há mồm đầy nọc độc định đớp Cadmus, nhưng chàng vừa dùng tấm da sư tử làm lá chắn vừa dùng kiếm chém tới tấp vào con vật. Con long xà định dùng răng bẻ thanh kiếm, nhưng nó không thể gặm gãy được lưỡi thép cứng rắn này. Cuối cùng chàng hoàng tử con trai vua Agenor đã chọc thủng cổ họng con vật và lấy hết sức đâm mạnh đến nỗi găm cả cổ nó vào một gốc cây sồi. Cây sồi cổ thụ oằn mình xuống bởi sức nặng của con vật. Cadmus kinh ngạc nhìn con quái vật bị hạ và sửng sốt vì sức nặng khổng lồ của nó. Bỗng nhiên chàng nghe thấy một giọng nói lạ tai:

- Hỡi người con trai của vua Agenor, chàng còn đứng đấy mà ngắm nghía con long xà ư? Chẳng bao lâu chàng cũng sẽ biến thành long xà và rồi mọi người cũng sẽ sửng sốt nhìn chàng thôi!

Cadmus nhìn quanh mà không nhận ra được giọng nói phát ra từ đâu. Chàng tráng sĩ run rẩy khi nghe thấy lời cảnh báo đó, tóc chàng dựng ngược lên vì kinh hãi. Chàng đứng ngây dại như trời trồng trước con long xà bị giết. Đúng lúc đó trước mặt chàng hiện ra nữ thần Athena, con gái yêu của thần Zeus. Nữ thần ra lệnh cho chàng nhổ hết răng của con long xà đem gieo xuống đất như ta gieo trồng hạt lúa vậy. Cadmus liền làm theo lệnh của nữ thần chiến binh có đôi mắt cú kia. Chàng vừa gieo xong thì lạ thay, từ dưới đất bắt đầu nhô lên những ngọn giáo, sau đó xuất hiện các chỏm mũ trụ, rồi đến đầu người và vai, đến những bộ ngực mặc áo giáp, những cánh tay cầm khiên và giáo, và cuối cùng, từ đó đã hình thành cả một đạo quân trang bị khí giới đầy người. Nhìn thấy đám địch thủ xa lạ, Cadmus nhặt một hòn đá ném vào bọn họ. Người nó cứ tưởng người kia ném đá, thế là bọn họ lao vào chém giết lẫn nhau. Cadmus đưa tay lên đốc kiếm theo phản xạ. Nhưng một trong số chiến binh kêu lên:

- Bỏ kiếm xuống! Nhà ngươi đừng có can thiệp vào cuộc chiến huynh đệ này!

Cuộc giao tranh giữa họ diễn ra thật đẫm máu và khốc liệt, họ dùng kiếm, dùng giáo chém giết nhau và lần lượt từng người ngã xuống mảnh đất vừa sinh ra họ. Cuối cùng chỉ còn lại năm người, đến lúc ấy, theo lệnh của Athena, một người trong số họ quẳng vũ khí xuống đất tỏ ý giảng hòa, thế là cả năm người nắm tay nhau kết tình bằng hữu. Sau đó họ giúp Cadmus xây pháo đài Cadmea, pháo đài đầu tiên của tòa thành Thebes tương lai.

Cadmus lập nên tòa thành Thebes vĩ đại có bảy cổng, đề ra luật lệ và lập lên cả một thành quốc. Thần linh trên núi Olympus gả nàng Harmonia, người con gái xinh đẹp của thần Ares có với nữ thần Aphrodite, cho Cadmus. Tiệc cưới của chàng tráng sĩ sáng lập nên thành Thebes diễn ra thật long trọng và linh đình. Tất các vị thần trên núi Olympus đều đến dự lễ cưới và tặng quà mừng hậu hĩnh cho đôi vợ chồng trẻ.

Từ đó Cadmus trở thành một trong những ông vua hùng mạnh nhất của đất nước Hi Lạp. Của cải của ông không đếm xuể, quân đội của ông vừa đông vừa thiện chiến, những tưởng rằng cuộc đời ông chỉ có hạnh phúc và niềm vui. Nhưng thần linh không chỉ ban cho ông hạnh phúc, ông cũng gặp phải nhiều nỗi đau: hai người con gái của ông là nàng công chúa Semele và Ino đều phải chịu chết trước mắt ông, đành rằng sau khi chết họ đều được thần linh đón về núi Olympus, nhưng dẫu sao thì ông vẫn không còn được nhìn thấy những đứa con gái thân thương ở bên mình; cháu ngoại ông là Actaeon, con trai của con gái Autonoe của ông, cũng bị chết bởi tay nữ thần Artemis, Cadmus đã phải làm một người ông khóc cháu.

Về già, vì quá đau khổ, ông đã cùng vợ mình rời bỏ thành Thebes đi phiêu bạt khắp nơi. Cuối cùng ông đến xứ Ilyria xa xôi, ông đau lòng nhớ đến những nỗi bất hạnh của gia đình mình: ông nhớ lại cuộc giao tranh giữa ông với con long xà và rồi ông nhớ tới lời của một giọng nói xa lạ phát ra khi ấy. Thế là ông cất tiếng kêu than:

- Phải chăng con long xà mà ta đã giết chính là con vật được dùng để cung hiến cho các thần linh? Nếu như vì cái chết của nó mà thần linh trừng phạt ta tàn nhẫn như thế này thì tốt hơn hết là ta hãy biến thành long xà cho xong!

Vừa nói xong câu đó thì thân thể ông bỗng duỗi thẳng ra và toàn thân ông mọc đầy vảy. Hai chân ông chập vào nhau và kéo dài ra làm thành một chiếc đuôi long xà cuộn tròn. Vẻ kinh hoàng, ông đưa hai tay, vật duy nhất trên cơ thể ông chưa bị biến dạng, về phía Harmonia và bảo:

- Ôi, Harmonia, hãy lại đây với ta! Hãy cầm lấy bàn tay ta đừng để ta biến hết thành long xà!

Ông không ngừng gọi Harmonia, ông còn muốn nói nhiều nữa, nhưng ông cảm thấy lưỡi ông bị chẻ ra làm đôi và trong miệng ông bắt đầu ngọ nguậy một chiếc lưỡi rắn, và từ môi ông chỉ phát ra những tiếng huýt gió phì phì.

- Ôi, Cadmus – hoàng hậu Harmonia kêu lên – hãy rũ bỏ cái hình hài này đi! Ôi, thần linh, tại sao các vị không biến cả ta thành long xà?

Bị biến thành một con long xà khổng lồ, Cadmus cuốn quanh người vợ chung thủy của mình đưa chiếc lưỡi rắn âu yếm liếm khuôn mặt bà. Harmonia buồn rầu khóc lóc đưa tay vuốt ve chiếc lưng đầy vảy của chồng. Thần linh cảm động liền biến cả nàng thành long xà. Từ đó Harmonia và Cadmus sống cuộc sống long xà cho đến hết đời.

Daedalus

Daedalus, một người con cháu của Erechtheus, là một họa sĩ, một nhà điêu khắc, một nhà kiến trúc sư của thành Athens. Tục truyền rằng từ những tảng đá trắng như tuyết ông có thể tạc được những bức tượng tuyệt vời giống như thể chúng là những sinh vật sống thực, những bức tượng của ông trông như thể đang nói chuyện và cử động. Daedalus đã tự mình sáng chế ra các dụng cụ để phục vụ cho công việc của mình. Ông đã phát minh ra chiếc rìu và mũi khoan, tiếng tăm của ông lan đi khắp vùng.

Nhà nghệ sĩ tài ba này có một người cháu tên là Talos, con trai của em gái Pardic của ông. Talos theo học nghề của bác mình, ngay từ nhỏ, cậu đã làm cho mọi người ngạc nhiên bởi trí thông minh và óc sáng tạo của cậu. Có thể tiên đoán rằng cậu bé Talos sẽ vượt xa thầy học của mình, Daedalus đem lòng ghen ghét và ông quyết định giết cậu.

Một hôm, hai bác cháu đang ngồi trên nóc đền Acropon của thành Athens, ngay sát mép bức tường đá, xung quanh không có một ai, Daedalus liền đẩy cháu xuống vực, cho rằng tội ác của ông sẽ không ai biết. Talos chết ngay tại chỗ, Daedalus nhanh chóng leo xuống khỏi đền nhặt xác Talos định bí mật đem đi chôn. Nhưng đúng lúc ông đang đào mồ thì những người dân thành Athens bắt gặp. Thế là tội của ông bị phát giác, tòa án Athens kết án ông tội chết.

Với tài trí thông minh, Daedalus đã vượt được ngục rồi đem theo con trai là Icarus bỏ trốn sang đảo Crete, lãnh địa của vua Minos, con trai thần Zeus có với nàng công chúa Europe. Thấy Daedalus có tài, vua Minos đã cưu mang ông. Để trả ơn, Daedalus đã xây dựng cho ông nhiều công trình kiến trúc nguy nga. Nhưng chẳng bao lâu Daedalus bị nhà vua căm ghét vì một tội không thể tha thứ.

Nguyên do là lúc bấy giờ đất nước của Minos đang bị một con bò mộng hùng dữ tàn phá, con bò mộng tuyệt đẹp này là của thần Biển Poseidon ban cho Minos để ông mê hoặc dân chúng trên đảo Crete, và nhở đó ông giành được quyền cai trị một mình hòn đảo này trong vụ tranh chấp quyền lực với hai người anh em của mình là Rhadamanthys và Sarpedon. Trước đó ông đã hứa với thần Biển là sẽ tế cho vị thần con bò ấy, nhưng sau khi lên ngôi ông lại nuốt lời vì tiếc con bò đẹp. Thế là thần Poseidon tức giận liền trừng phạt ông bằng cách làm cho con bò trờ nên dữ tợn tàn phá cả vương quốc. Chưa hết, thần còn khiến cho cả vợ vua là hoàng hậu Pasiphae xinh đẹp, người đã có nhiều người con trai con gái với nhà vua, mắc chứng bệnh phải lòng mê mệt con vật đến nỗi ăn nằm với nó rồi đẻ ra một con quái vật nửa người nửa bò gọi là Minotaur. Và chính Daedalus là người đã giúp cho hoàng hậu thực hiện được cuộc tình quái đản này bằng cách làm một con bò cái bằng gỗ cho hàng hậu nằm vào trong để làm tình với con bò mộng kia.

Vua Minos liền lẳng lặng sai Daedalus xây một mê cung nổi tiếng để nhốt con quỷ Nhân Ngưu Minotaur. Khi mê cung xây xong, lừa lúc hai cha con Daedalus vẫn đang còn ở trong mê cung và không để ý, nhà vua ra lệnh cho xây bịt cửa ra vào của mê cung lại hòng bỏ đói hai cha con Daedalus. Ở trong mê cung tăm tối một lúc lâu, cuối cùng trí thông minh đã mách bảo cho Daedalus một lối thoát, ông thốt lên:

- Cả đường bộ lẫn đường biển ta đều không có lối thoát, nhưng còn đường không thì sao? Minos có thể làm chủ được đất liền và biển cả, nhưng còn không trung thì ông ta không thể cai quản được!

Thế là Daedalus bắt tay vào việc, ông góp nhặt lông chim, lấy sợi lanh và sáp ong bện chúng lại rồi làm thành hai đôi cánh lớn. Trong khi ông miệt mài làm việc thì cậu con trai Icarus của ông vẫn vô tư chơi đùa bên cạnh. Cuối cùng hai đôi cánh cũng được làm xong, Daedalus buộc một đôi vào lưng, dang tay bám vào hai sải cánh, đập đập mấy cái và từ từ bay lên không. Icarus thích chí nhìn cha bay lượn trên không như một con chim khổng lồ. Daedalus hạ cánh xuống đất rồi dặn dò con trai:

- Hãy nghe cha đây, Icarus, chúng ta sẽ ra khỏi đây không chậm trễ. Con phải hết sức chú ý khi bay trên trời: con không được bay quá thấp sát mặt biển để tránh không cho những giọt nước mặn của sóng biển bắn lên làm ướt cánh; nhưng con cũng không được bay quá cao gần sát mặt trời, hơi nóng của mặt trời sẽ làm chảy sáp và rũ tung chiếc cánh của con. Hãy bay theo cha và đừng có tụt lại sau nhé!

Hai cha con buộc cánh vào lưng rồi nhẹ nhàng bay qua cửa sổ thoát lên trời. Những người ở dưới đất nhìn thấy họ bay cứ tưởng rằng họ là hai vị thần đang bay lượn trên bầu trời trong xanh. Thỉnh thoảng Daedalus lại ngoái đầu lại xem con trai mình bay như thế nào. Họ bay qua hòn đảo Delos và Paros rồi cứ thế tiếp tục bay xa nữa.

Chuyến bay tuyệt diệu đã làm cho Icarus rất thích thú, cậu bắt đầu hăng hái đập cánh mạnh hơn. Cậu nhanh chóng quên hết lời dặn của cha và càng đập mạnh cánh để bay lên cao. Cậu bay lên cao mãi cho đến khi gần sát mặt trời, trong nháy mắt những tia nắng nóng như lửa đã làm chảy lớp sáp ong gắn đôi cánh lông chim của chàng. Những chiếc lông chim rời ra bay tứ tung theo gió, không có cánh, Icarus rơi nhanh xuống biển chết đuối. Daedalus quay đầu lại nhìn tứ phía mà chẳng thấy Icarus đâu. Ông bắt đầu gào to:

- Icarus! Icarus! Con ở đâu? Trả lời đi!

Nhưng ông không nghe thấy tiếng đáp, ông nhìn xuống mặt biển thấy những chiếc lông chim nổi bập bềnh trên sóng liền hiểu ngay mọi chuyện. Ông đau đớn nguyền rủa trí thông minh của mình vì nó đã mách bảo ông cái các chạy trốn như thế này.

Thi thể Icarus trôi nổi một thời gian trên sóng biển, từ đó biển này có tên gọi là Icaria (nằm trong biển Ege ngày nay). Sau đó sóng biển đưa xác Icarus dạt vào bờ một hòn đảo. Tại đây dũng sĩ Heracles đi qua trông thấy đã vớt xác cậu đem chôn.

Còn Daedalus thì vẫn tiếp tục bay, cuối cùng ông đến đảo Sichilia (thuộc Italia bây giờ). Tại đây ông được vua Cocalos cưu mang. Sau đó vua Minos dò ra tung tích của Daedalus liền kéo quân đến đảo Sichillia để đòi vua Cocalos trả lại Daedalus cho mình.

Nhưng các cô công chúa con vua Cocalos không muốn bỏ một người nghệ sĩ tài ba như Daedalus. Họ liền nghĩ ra một mưu kế, họ bàn với cha mình chấp nhận lời đề nghị của Minos và mời ông vào cung như một vị khách quý. Sau đó họ mời vua Minos đi tắm, và trong khi ông đang tắm thì các cô công chúa đảo Sichilia liền đổ một chảo nước sôi lên đầu ông. Minos chết trong cơn đau khủng khiếp. Daedalus sống một thời gian dài trên đảo Sichillia và đã xây dựng cho vua Cocalos nhiều nhà cửa, công trình. Đến những năm cuối đời ông trở về quê hương mình là thành Athens, tại đây ông trở thành thủy tổ của tộc người Daedalids, một tộc người nổi tiếng vì có nhiều nghệ nhân tài giỏi.

Dioscuri

Tyndareus, vua thành Lacedaemon (tên cũ của thành Sparte) có một người vợ rất đẹp tên là Leda, nàng là con gái của Thestius, vua xứ Aetolia, Leda nổi tiếng trên toàn cõi Hi Lạp về sắc đẹp của mình. Một hôm tình cờ thần Zeus trông thấy nàng, thế là vị chúa tể của muôn loài liền phải lòng nàng ngay tức khắc. Thần hóa phép biến thành con thiên nga trắng toát sà xuống lòng Leda. Nàng Leda thích thú vuốt ve chơi đùa với con thiên nga, lập tức thần Zeus hiện thành hình người và ân ái với nàng. Ngay trong đêm đó Leda cũng ân ái với cả chồng mình là Tyndareus. Đủ ngày đủ tháng nàng sinh ra bốn quả trứng, từ bốn quả trứng nở ra bốn người con: nàng Helen và chàng Polydeuces [Pôlúc], được coi là hai người con của thần Zeus; nàng Clytaemnestra và chàng Castor, con của Tyndareus. Tuy nhiên cả bốn người đều được coi là con của cả thần Zeus lẫn của Tyndareus, và Tyndareus vẫn nuôi cả hai người con của thần Zeus như chính con đẻ của mình.

Lớn lên, Helen đẹp như tiên nữ và trở thành người con gái đẹp nhất thế gian; còn Polydeuces thì có sức mạnh như một dũng sĩ tài ba. Polydeuces thừa hưởng sự bất tử của cha đẻ là thần Zeus vĩ đại, còn em trai chàng là Castor thì chỉ là một người trần. Nhưng cả hai đều trở thành những tráng sĩ dũng mãnh của đất nước Hi Lạp, không ai có thể sánh được với Castor về tài đánh xe ngựa, bởi vì chàng có thể thuần hóa được cả những con ngựa bất kham nhất; Polydeuces thì là người tài giỏi nhất về tài nghệ đấu võ tay không. Cả hai, tuy cùng mẹ khác cha, nhưng đều được gọi là ‘Dioscuri’, nghĩa là ‘những người con của thần Dios (tức là Zeus)’. Hai anh em Dioscuri vô cùng thương yêu nhau, có thể nói so với tình bạn mẫu mực của Theseus với Pirithous thì tình anh em giữa họ cũng là một tình anh em mẫu mực, đi đâu và làm gì hai người cũng có nhau. Họ tham gia lập nhiều chiến công cùng với các tráng sĩ Hi Lạp.

Hai anh em Castor và Polydeuces có hai người anh em họ là Lynceus và Idas, con trai của vua Aphareus xứ Mesenia. Idas là một chiến binh dũng cảm, còn Lynceus thì có đôi mắt rất tinh tường, chàng có thể nhìn thấu xuống tận trong lòng đất, không có gì có thể thoát khỏi được con mắt của chàng. Họ đã lập nhiều chiến tích cùng hai anh em Dioscuri, nhưng rồi giữa họ lại xảy ra xích mích.

Số là có một lần cả bốn anh em đã cùng nhau đi sang miền Arcadia ăn cắp một đàn bò đem về chia nhau, Idas được giao nhiệm vụ chia phần. Với ý đồ muốn chiếm đoạt cả đàn bò cho hai anh em mình, Idas đã nghĩ ra một mẹo: chàng mổ thịt một con bò chia làm bốn phần, chia cho mỗi người một phần, cố ý dành cho hai anh em mình phần ngon và dễ ăn, rồi đề nghị người nào ăn hết phần của mình trước tiên thì sẽ được chia một nửa số bò, còn người nào ăn nhanh thứ hai thì được nhận nửa số bò còn lại. Idas đã ăn nhanh phần thịt của mình, sau đó giúp Lynceus ăn nốt phần của anh ta, thế là cả hai anh em Lynceus giành được cả số bò ăn cắp.

Castor và Polydeuces vô cùng tức giận khi thấy Idas đã lừa họ và họ quyết chí trả thù hai người anh em họ mà từ trước đến giờ họ đã kết tình bằng hữu không gì lay chuyển nổi. Hai anh em Dioscuri xông sang miền Mesenia anh cắp lại không chỉ đàn bò vừa lấy cắp ở Arcadia về, mà họ còn ăn cắp một phần trong số đàn bò riêng của Idas và Lynceus, rồi họ còn bắt cóc cả hai người vợ sắp cưới của hai người kia.

Hai anh em Dioscuri biết chắc là Idas và Lynceus sẽ không tha thứ cho hành động của họ, thế là họ nấp vào một gốc cây to để đợi hai người kia. Họ muốn đánh bất ngờ, bởi vì họ sợ phải giao tranh trực diện với chàng Idas dũng mãnh, người có lần đã dám đánh nhau với cả thần Apollo trong vụ tranh chấp nàng Marpesa xinh đẹp. Nhưng khốn thay họ đã quên mất là Lynceus có đôi mắt rất tinh tường, chàng đã đứng trên đỉnh tòa thành Taiges nhìn thấu suốt qua lớp vỏ cây và trông thấy hai anh em Dioscuri đang ẩn náu trong hốc cây. Thế là hai anh em Idas lao vào đánh trúng chỗ nấp của Dioscuri, trước khi hai người kịp chạy ra khỏi hốc cây thì Idas đã đâm một mũi lao xuyên thủng thân cây cắm vào ngực Castor làm cho chàng chết ngay tại chỗ. Polydeuces xông ra đánh hai người. Hai người con của Aphareus không chống đỡ nổi liền bỏ chạy, Polydeuces đuổi theo đến chỗ mộ của cha họ, chàng đâm chết Lynceus và bắt đầu một cuộc chiến một mất một còn với Idas dũng mãnh. Cuộc chiến diễn ra thật ác liệt, Idas có phần khỏe hơn Polydeuces, nhưng đúng lúc Idas sắp sửa đâm chết Polydeuces thì thần Zeus dùng lưỡi tầm sét đốt cháy Idas và thiêu cả thi thể Lynceus ra tro.

Polydeuces quay trở về bên gốc cây ngồi ôm xác em kêu khóc thảm thiết. Không chịu được cảnh phải chia lìa em trai, chàng liền quỳ xuống cầu xin cha chàng là thần Zeus hãy cho chàng cùng chết theo em trai mình. Thần Zeus hiện thành hình người trước mắt chàng và bắt chàng phải lựa chọn giữa hai con đường: hoặc là sống vĩnh viễn trẻ mãi không già cùng với các thần trên núi Olympus, hoặc là sống mãi mãi cùng em trai mình nhưng phải luân phiên một ngày dưới Âm Phủ tối tăm và một ngày trên Thượng Giới. Polydeuces không muốn xa em trai mà chàng muốn chia sẻ số phận với em trai mình, thế là chàng chọn cách thứ hai. Từ đó cứ một ngày hai anh em lang thang trên những cánh đồng tăm tối thì đến hôm sau họ lại được lên Thiên Đình sống cùng với các vị thần linh trong cung điện của thần Zeus. Người Hi Lạp cũng tế hai anh em Dioscuri như cúng các vị thần, đáp lại, hai anh em phù hộ cho họ khỏi nguy hiểm, che chở cho họ trong các chuyến du hành trong nước cũng như khi họ ra nước ngoài.

Meleager

Tại thành Calydon khi ấy có một ông vua tên là Oeneus trị vì, ông có với vợ là Althaea một người con trai tên là Meleager. Do sơ ý, có lần ông đã phạm một sai lầm đối với nữ thần Artemis: chuyện kể rằng một hôm, trong khi tổ chức lễ hội mừng vụ thu hoạch hoa quả, nhà vua đã dâng lễ cúng tế linh đình cho các thần linh trên núi Olympus, nhưng ông lại quên không cúng cho nữ thần Artemis. Nữ thần trừng phạt ông bằng cách phái một con lợn lòi khổng lồ hung dữ đến tàn phá khắp khu vực xung quanh thành Calydon. Con vật khổng lồ dùng răng nhổ cả những thân cây to, tàn phá những cánh đồng nho và đồng táo, ngay cả người dân nó cũng không buông tha nếu nó bắt gặp ai trên đường. Tình cảnh quanh thành Calydon thật thảm thương.

Thấy thế, hoàng tử Meleager quyết định đi diệt trừ con vật hung dữ. Để săn con lợn lòi nguy hiểm này, chàng đã kêu gọi sự trợ giúp của rất nhiều tráng sĩ trên toàn cõi Hi Lạp, trong số người này có: Castor và Polydeuces ở Sparte, Theseus ở Athens, vua Admetos ở Pherae, Ixon ở Iolcos, Iolaus ở Thebes, Pirithous ở Thesalia, Peleus ở Ethia, Telamon ở đảo Salamis, và nhiều người khác nữa.

Tham gia cuộc săn lợn lòi còn có một nữ dũng sĩ là nàng Atlanta ở xứ Arcadia, người có tài chạy nhanh như một con hươu, nàng sinh trưởng trên núi cao; ngay từ lúc mới lọt lòng nàng đã bị cha nàng sai đem lên núi vứt bỏ, bởi vì ông không thích con gái; tại đây nàng được một con sói cái cho bú sữa, và sau đó nàng được đám thợ săn nuôi dưỡng, lớn lên nàng có tài săn bắn chẳng kém gì nữ thần Săn Bắn Artemis. Heracles, dũng sĩ mạnh nhất trong các dũng sĩ Hi Lạp, thời gian này đang làm nô lệ cho nữ hoàng Omphale ở xứ Lydia nên không có điều kiện tham gia.

Các tráng sĩ tập hợp ăn uống tại cung vua Oeneus chín ngày liền, sau đó họ lên đường. Đàn chó săn hung dữ cất tiếng sủa âm vàng cả núi rừng. Bị bao vây, con lợn lòi hoảng hốt bỏ chạy, đàn chó săn hùng hổ săn đuổi theo. Các tráng sĩ liền lao theo con mồi, người nào cũng cố đâm nó, nhưng cuộc chiến không hề dễ dàng, nhiều tráng sĩ đã được nếm thử sức mạnh của những chiếc răng nanh đáng sợ của nó. Con lợn lòi đã quật chết tráng sĩ Ancaeus ở Arcadia, một thợ săn dũng cảm, khi chàng định chém con vật bằng chiếc rìu hai lưỡi của mình. Thế là khi ấy nữ dũng sĩ Atlanta liền giương cung nhằm con lợn lòi phóng ra một mũi tên sắc nhọn, cùng lúc đó Meleager cũng ập tới, chàng đâm mạnh một mũi lao kết liễu con vật. Cuộc săn kết thúc và mọi người hò reo mừng chiến thắng.

Nhưng phần thưởng sẽ được dành cho ai? Tham gia cuộc săn có rất nhiều tráng sĩ. Thế là xảy ra cãi cọ xung quanh việc chia phần. Còn nữ thần Artemis, tức giận Meleager đã giết chết con lợn lòi của nữ thần, đã khiến cho cuộc tranh chấp thêm phần căng thẳng. Meleager cho rằng Atlanta là người đầu tiên bắn bị thương con thú, nhưng cú kết liễu lại do chàng thực hiện, do đó chiến lợi phẩm phải do chàng định đoạt. Vì phải lòng Atlanta, Meleager đã lột da và chặt đầu con thú chia cho nàng, hành động này đã gây công phẫn trong hàng ngũ những người tham gia cuộc săn. Thế là xảy ra ẩu đả, và trong lúc hỗn chiến, Meleager đã giết chết hai người cậu ruột của mình.

Lúc Meleager mới ra đời, các nữ thần Số Mệnh đã bảo với bà mẹ của chàng là Althaea rằng:

- Con trai bà mệnh yểu, nó chỉ sống một thời gian bằng thời gian cháy hết của mẩu củi đang cháy dở trong lò kia.

Hoảng sợ, bà Althaea liền vội vàng dụi tắt mẩu củi đi rồi cẩn thận cất nó vào một chiếc hộp. Nhưng trong cái ngày mà Meleager giết chết hai em trai bà, bà đã nổi giận đem mẩu củi ra đốt cho nó cháy hết, và thế là bằng cách đó bà cũng kết liễu cả cuộc đời của Meleager. Về sau bình tĩnh lại, bà vô cùng hối hận và đã thắt cổ tự tử, và cả vợ Meleager là Cleopatra cũng thắt cổ tự tử theo.

Chàng Cyparissus

Trên hòn đảo Kios, tại thung lũng Carte có một con hươu của các nữ thần sông núi sinh sống, đó là một con hươu vô cùng xinh đẹp, bộ sừng của nó được phủ một lớp nhũ vàng, trên cổ nó có đeo một chuỗi tràng hạt, còn hai bên ta đeo những hạt châu báu quý giá. Con hươu này không hề sợ người, nó thường vào nhà bất cứ ai và vui sướng chìa chiếc cổ dài cho bất cứ người nào muốn vuốt ve nó. Tất cả người dân trong vùng đều yêu quý nó, nhưng người thương yêu nó nhất là chàng Cyparissus, chàng hoàng tử trẻ tuổi con vua đảo Kios và là người bạn thân thiết của thần Apollo. Cyparissus thường theo hươu vàng chơi đùa trên những thảm cỏ non và bên dòng suối trong xanh. Chàng kết những vành hoa thơm đội lên sừng con vật, đôi khi chàng còn cưỡi lên lưng hươu rồi vừa cười vừa thúc hươu đi lượn khắp thung lũng Carte mọc đầy hoa tươi.

Một hôm con hươu dạo chơi một mình trong rừng, lúc ấy là giữa trưa một ngày hè nóng bức, để tránh nắng, con hươu chui vào nằm dưới một bụi cây râm mát. Tình cờ hôm đó Cyparissus lại đang đi săn đúng nơi con hươu đang nằm, nhìn thấy bóng con hươu thấp thoáng trong bụi, chàng không nhận ra đó là con hươu của mình, chàng liền phóng một mũi lao đâm chết con vật. Khi nhận ra mình đã giết chết mất con vật thân thương, chàng vô cùng kinh hãi, trong cơn đau khổ, chàng quyết định sẽ chết theo con hươu. Thần Apollo hết lòng an ủi chàng mà không được, nỗi đau của chàng thật là sâu sắc! Thế là chàng cầu xin thần Apollo cho chàng được đau khổ mãi mãi. Đáp ứng lời thỉnh cầu của chàng, thần Apollo hóa phép biến chàng thành một thân cây, mái tóc dày của chàng biến thành tán lá xanh thẫm một màu u tối, còn xung quanh thân thể chàng mọc ra một lớp vỏ, cả người chàng biến thành một thân cây cao vút có ngọn nhọn hoắt như mũi tên chĩa thẳng lên trời, có tên gọi theo tên của chàng là cây Cyparissus (tên latin là ‘Cupressus’), tức cây hắc bá. Thần Apollo thở dài buồn rầu thì thầm nói với chàng:

- Ta sẽ khóc người mãi mãi, hỡi chàng trai trẻ tuyệt vời! Còn người cũng sẽ suốt đời được ở bên cạnh những người khổ đau mà chia sẻ nỗi đau của họ.

Từ đó, người Hi Lạp có phong tục treo cành cây hắc bá trước cửa ra vào mỗi khi trong nhà có người chết, trang trí lá cây hắc bá trên giàn thiêu và trồng cây hắc bá xung quanh mộ người quá cố. Vì thế cây này còn có tên gọi là loài ‘tử mộc’.

Orpheus

Tại xứ sở xa xôi Thrakia, thần sống Oegros và nữ thần nghệ thuật thơ ca Caliope có một người con trai tên là Orpheus. Được thừa hưởng tài nghệ của mẹ, Orpheus nhanh chóng trở thành một nghệ sĩ tài năng, thần Apollo lại còn tặng chàng một chiếc đàn lia. Orpheus đàn hát hay đến nỗi làm đá phải chuyển, thú dữ phải thuần, và những người cứng rắn nhất cũng phải mềm lòng. Khi đoàn tráng sĩ tàu Argos tiến hành một cuộc viễn chinh đi đoạt bộ lông cừu vàng, họ đã mời Orpheus đi theo để dọc đường ca hát cho họ nghe. Có vài lần, bằng giọng hát, Orpheus đã cứu được họ thoát chết.

Chuyện kể rằng có lần trên biển nổi lên một cơn bão khủng khiếp có nguy cơ đánh đắm con tàu, thế là Orpheus bắt đầu đàn hát, tiếng hát của chàng hay đến nỗi làm cho sóng bão phải dịu đi. Lần khác khi đoàn tráng sĩ tàu Argos đi qua hòn đảo của loài nhân điểu Sirenes, Orpheus cũng đã dạo cây đàn lia bằng vàng của mình và cất giọng hát vang át cả tiếng hát mê hoặc của lũ nhân điểu để cứu cả đoàn thoát chết.

Vợ chàng là một nữ thần sông núi xinh đẹp tên là Eurydice. Orpheus vô cùng yêu quý vợ, nhưng tiếc thay chàng không được hưởng cuộc sống hạnh phúc lâu dài cùng với vợ: sau ngày cưới ít lâu, một hôm vào mùa xuân Eurydice cùng các tiên nữ trẻ đẹp ra đồng hái hoa, bước chân tung tăng của nàng vô tình giẫm phải một con rắn độc. Con rắn cắn luôn vào chân nàng, Eurydice kêu thét lên một tiếng rồi ngã vật xuống, các tiên nữ lao tới bế nàng lên, nhưng mặt nàng đã trở nên tái mét và hai mắt nhắm nghiền. Chất độc của con rắn đã cướp đi mạng sống của nàng, các tiên nữ kêu khóc vang cả cánh đồng. Nghe thấy tiếng kêu khóc của họ, Orpheus vội chạy ra đồng và thấy thi thở người vợ đáng yêu của mình đã lạnh ngắt, chàng vô cùng tuyệt vọng. Chàng không thể chịu đựng được nỗi mất mát to lớn này, chàng ôm xác vợ ngồi khóc thảm thiết một lúc lâu, cả thiên nhiên cũng khóc theo chàng.

Cuối cùng Orpheus quyết định xuống thế giới Âm Phủ tối tăm để xin thần Diêm Vương Hades trả lại hồn sống cho vợ mình. Chàng tới cửa hang sâu tăm tối ở Taenaron để chui xuống Âm Phủ, xuống đến dòng sông Stich ngăn cách Dương Thế với thế giới cõi Âm, chàng ngồi đợi mà không biết làm thế nào sang được bên kia bờ để vào thế giới của thần Hades. Xung quanh là những chiếc bóng của linh hồn người chết đang chen chúc xô đẩy nhau, tiếng than khóc của họ nghe thoang thoảng như tiếng lá cây xào xạc. Ở ngoài sông có tiếng mái chéo khua nước, đó chính là chiếc thuyền của ông già Charon làm nhiệm vụ chở linh hồn người chết sang sông. Khi thuyền của ông Charon cập bờ, Orpheus xin ông cho chàng đi nhờ thuyền sang bờ bên kia cùng một chuyến với các linh hồn người chết, nhưng Charon từ chối. Mặc chàng hết lời cầu xin, ông chỉ đáp mỗi một câu: “Không!”.

Chẳng biết làm thế nào, Orpheus liền đem cây đàn lia bằng vàng ra gảy, âm thanh của cây đàn lan tỏa khắp mặt sông Stich, làm mê mẩn ông già Charon, ông cứ chống mái chèo đứng nghe quên cả nhiệm vụ, Orpheus vừa đàn hát vừa bước xuống thuyền. Trong tiếng đàn hát, ông già Charon chống sào đẩy thuyền ra xa như một người mộng du. Sang đến bờ cõi của vương quốc Âm Phủ, Orpheus lên bờ, rồi chàng vừa đàn vừa hát bước thẳng tới cung điện của thần Hades. Nghe thấy tiếng hát của chàng, linh hồn người chết kéo đến vây quanh chàng.

Orpheus bước tới ngai vàng của Hades và cúi đầu vái chào thần. Chàng bắt đầu gảy đàn to hơn, rồi chàng cất tiếng hát kể về tình yêu của chàng dành cho Eurydice và về cuộc sống hạnh phúc của họ trong những ngày tháng mùa xuân tươi đẹp; nhưng than ôi ngày tháng hạnh phúc đã nhanh chóng qua đi, Eurydice đã chết thật thảm thương… Orpheus tiếp tục hát về nỗi đau, về tình yêu bị tan vỡ và nỗi nhớ dành cho người vợ yêu thương đã bị cái chết phũ phàng cướp đi.

Cả vương quốc Âm Phủ xúc động nghe giọng hát tiếng đàn của Orpheus, thần Hades nghe hát gục cả đầu xuống ngực; tựa đầu vào vai chồng, nữ thần hoàng hậu Persephone nghe bài ca sầu thảm của Orpheus mà nước mắt giàn giụa. Bị mê hoặc trước giọng hát của chàng, cả linh hồn ông vua Tantalus cũng quên đi nỗi khổ dằn vặt vì đói khát, linh hồn vua Sisyphus cũng ngừng công việc dã tràng của mình, ông ngồi trên tảng đá nghe hát và chìm trong nỗi suy tư; các nàng Danaids cũng ngừng tay, quên mất chiếc thùng không đáy mà ngày ngày họ phải múc nước đổ cho đầy; ngay cả nữ thần Ma Thuật Hecate với ba chiếc đầu gớm ghiếc cũng ngồi ôm mặt để mọi người khỏi nhìn thấy nước mắt của mình; rồi cả các nữ thần Báo Thù Erinyes với trái tim lạnh giá cũng mềm lòng trước lời ca của Orpheus. Nhưng rồi tiếng đàn nhỏ dần, giọng hát của Orpheus yếu đi cho đến khi tắt lịm như một tiếng nấc nghẹn ngào đau đớn, một sự im lặng bao trùm khắp xung quanh.

Thần Hades là người đầu tiên phá tan bầu không khí yên tĩnh, thần hỏi Orpheus xuống đây để làm gì, thần long trọng thề rằng thần sẽ đáp ứng mọi nguyện vọng của chàng ca sĩ tài ba. Thế là Orpheus liền đáp:

- Ôi, thưa thần Hades dũng mãnh! Thần là người đón tiếp linh hồn của loài người chúng tôi khi chúng tôi chết. Tôi xuống đây không phải để chiêm ngưỡng những sự việc phi thường trong vương quốc của ngài, tôi cũng không xuống để bắt con chó ngao ba đầu Cerberus của ngài như dũng sĩ Heracles đã làm, tôi xuống đây thỉnh cầu ngài hãy cho tôi xin lại vợ tôi là Eurydice để tôi đưa nàng về Dương Thế. Xin ngài hãy trả lại sự sống cho vợ tôi, vì ngài đã thấy tôi đau khổ như thế nào khi mất nàng. Xin ngài hãy nghĩ mà xem, nếu có ai bắt mất nàng Persephone của ngài thì chắc chắn ngài cũng sẽ đau khổ chẳng kém gì tôi. Tôi không muốn đòi vĩnh viễn nàng Eurydice, rồi nàng sẽ phải trở lại vương quốc của ngài, cuộc đời của chúng tôi ngắn lắm, thưa thần Hades kính mến! Ngài hãy thương tình cho vợ tôi lại được hưởng niềm vui cuộc sống, bởi vì nàng còn quá trẻ khi phải xuống thể giới Âm Phủ của ngài.

Hades suy nghĩ một lúc lâu rồi cuối cùng thần bảo:

- Được rồi, Orpheus! Ta sẽ trả lại nàng Eurydice cho nhà ngươi. Hãy đưa nàng trở về Dương Thế, nhưng nhà ngươi phải tuân theo một điều kiện: nhà ngươi sẽ phải đi theo sự dẫn đường của thần Hermes, còn vợ ngươi sẽ đi sau ngươi; trong suốt quãng đường trở về Dương Thế, ngươi không được quay đầu nhìn lại. Hãy nhớ đấy! Nếu ngươi quay đầu nhìn lại phía sau thì ngay tức khắc Eurydice sẽ phải vĩnh viễn quay trở lại với vương quốc của ta.

Orpheus chấp nhận điều kiện và nóng lòng quay trở về Dương Thế. Thần Đưa Tin Hermes nhanh chóng dẫn hình bóng linh hồn của nàng Eurydice đến cho chàng xem, Orpheus sung sướng nhìn nàng, chàng muốn chạy tới ôm vợ mình vào lòng, nhưng thần Hermes đã ngăn chàng lại và bảo:

- Orpheus, chẳng lẽ ngươi không thấy đây chỉ là một hình bóng hay sao? Khẩn trương lên, vì chúng ta còn phải trải qua một chặng đường gian khổ đấy!

Cả ba lên đường, đi đầu là thần Hermes, sau đó đến Orpheus, và sau lưng chàng là bóng hình nàng Eurydice. Họ nhanh chóng rời vương quốc của thần Hades, ông già Charon lại trở thuyền đưa họ qua sông Stich. Và kia là con đường dẫn lên mặt đất, đường đi thật khó nhọc, con đường dốc đứng đầy sỏi đá. Xung quanh tối đen như mực.

Cái bóng của Hermes đi phía trước chỉ hiện ra lờ mờ, ở phía xa xuất hiện một dải ánh sáng, nơi đó chính là lối lên mặt đất. Bây giờ nếu quay mặt lại phía sau chắc là Orpheus có thể nhìn thấy được mặt nàng Eurydice, nhưng liệu có thực là nàng vẫn đang đi theo sau chàng không? Hay là nàng đã ở lại dưới Âm Phủ? Có thể nàng đã bị rớt lại phía sau vì đường đi khó chăng? Nếu vậy thì nàng sẽ vĩnh viễn bị lạc trong con đường tối tăm mất. Orpheus đi chậm bước lại và căng tai nghe ngóng, nhưng chàng chẳng nghe thấy gì, nhưng liệu bước đi của một cái bóng có thể nghe thấy được chăng? Orpheus càng lúc càng lo lắng khi nghĩ không biết chuyện gì đã xảy ra với Eurydice. Chàng càng dừng chân nhiều lần hơn. Xung quanh chàng ngày càng có nhiều ánh sáng, bây giờ hẳn là chàng có thể nhìn rõ được cái bóng của vợ mình. Cuối cùng chàng quên hết tất cả lời dặn của thần Hades, chàng dừng chân và quay đầu nhìn lại phía sau, chàng nhìn thấy chiếc bóng của vợ đứng ngay sát sau lưng mình. Chàng đưa tay về phía vợ, nhưng chiếc bóng cứ xa dần cho đến khi mất hút vào bóng tối dày đặc. Orpheus đứng ngây như hóa đá, lòng tràn đầy tuyệt vọng, chàng đã được chứng kiến cái chết lần thứ hai của người vợ thân thương, nhưng tiếc thay lần này thì do chính chàng gây ra!

Orpheus đứng như trời trồng một lúc lâu, có vẻ như sự sống đã từ bỏ chàng, rằng chàng chỉ còn như là một bức tượng đá. Cuối cùng chàng mới động đậy được chân tay. Chàng bước một bước, thêm một bước nữa rồi chàng quả quyết quay trở lại bờ con sông Stich đen ngòm. Chàng quyết định lại đến gặp thần Hades xin thần trả lại cho mình nàng Eurydice. Nhưng ông già Charon quyết không chở chàng sang sông nữa, Orpheus van xin thế nào cũng vô ích: những lời cầu khẩn của chàng không hề làm cho ông già động lòng. Suốt bảy ngày bảy đêm Orpheus ngồi khóc sướt mướt bên dòng sông Stich, chàng quên cả ăn, quên tất cả, chỉ rủa thầm các vị thần linh của thế giới Âm Phủ. Đến ngày thứ tám, chàng mới quyết định ròi dòng sông Stich trở về xứ Thrakia.

Cái chết của Orpheus

Đã qua bốn năm kể từ ngày Eurydice chết, nhưng Orpheus vẫn một lòng một dạ thờ nàng, chàng không muốn tục huyền với bất cứ một người đàn bà nào khác của xứ Thrakia. Một hôm, vào đầu mùa xuân, khi cây cố bắt đầu đâm chồi nảy lộc, chàng ca sĩ lừng danh ngồi trên một quả đồi thấp, dưới chân chàng là cây đàn lia nằm lăn lóc. Orpheus buồn rầu cầm cây đàn lên, chạm nhẹ vào dây đàn rồi bắt đầu hát. Khi tiếng đàn hát của chàng thánh thót cất lên, thì cả thiên nhiên lịm đi lắng nghe giọng hát du dương tuyệt diệu của chàng. Tiếng hát vang lên mạnh mẽ và quyến rũ đến nỗi xung quanh chàng có hàng đàn thú hoang kéo đến từ những miền núi rừng xa xôi như bị mê hoặc, từng đàn chim cũng đến nghe chàng đàn hát, ngay cả cây cối cũng rời chỗ đến mọc quanh chàng: những cây sồi và cây dương, những cây hắc bá và những cây tiêu huyền lá rộng, những cây tùng và thông, tất cả đứng chen chúc nhau xung quanh chàng để nghe chàng đàn há; không một cành cây, không một chiếc lá lay động, cả thiên nhiên bị mê hoặc bởi tiếng đàn và giọng hát tuyệt vời của Orpheus.

Bỗng nhiên từ xa vọng đến tiếng gào thét, tiếng trống và tiếng cười. Đó là tiếng những người phụ nữ cô đồng đang mở hội tế thần Rượu Nho. Họ kéo đến mỗi lúc một gần. Nhìn thấy Orpheus, một người cất tiếng thét lên:

- Kẻ thù của đàn bà đây rồi!

Một mụ cô đồng cầm lấy cây gậy núm thông ném vào người Orpheus, nhưng những sợi dây trường xuân quấn quanh cây gậy đã đỡ cho chàng ca sĩ không bị tổn thương; một cô đồng khác cầm đá ném chàng, nhưng, bị mê hoặc bởi tiếng hát, hòn đá rơi xuống trước chân của chàng như thể muốn chàng tha lỗi. Các mụ cô đồng càng gào thét to hơn xung quanh chàng ca sĩ, sự huyên náo của lễ hội đã át giọng hát của Orpheus, các mụ cô đồng vây xung quanh chàng và lao vào chàng như một đàn chim săn mồi. Họ dùng gậy, đá ném vào chàng như một trận mưa đá. Orpheus cầu xin họ tha chết, nhưng họ đâu có chịu nghe, họ căm thù chàng vì kể từ ngày vợ chàng mất, chàng không hể để ý đến bất cứ một người con gái nào của xứ Thrakia. Máu chảy đầm đìa, Orpheus ngã lăn ra đất hồn lìa khỏi xác. Lũ cô đồng vẫn chưa hả cơn giận, họ lao vào xé xác chàng ra từng mảnh, rồi ném đầu chàng cùng cây đàn lia xuống dòng sông Hebros. Và kì diệu thay! Sóng nước vỗ vào những sợi dây đàn làm rung lên những âm thanh khe khẽ, như thể cây đàn đang khóc than người ca sĩ bất hạnh, còn sóng vỗ vào bờ là ngân lên những tiếng rì rào thật não nùng như đáp lại điệu ca buồn của cây đàn. Cả thiên nhiên cũng đang khóc than chàng Orpheus: cây cối và hoa lá, thú rừng và chim muông, cho đến cả những tảng đá câm lặng cũng khóc than chàng, làm cho những dòng suối ngập tràn nước mắt. Để đưa tang chàng, các nữ thần sông, thần núi, thần rừng để tóc xõa và mặc đồ đen. Con sông Hebros đưa chiếc đầu và cây đàn lia của chàng ca sĩ đi xa mãi ra ngoài biển khơi. Cuối cùng sóng biển đưa cây đàn dạt vào bờ hòn đảo Lesbos (một hòn đảo trên biển Egie, nay là đảo Mytilen), từ đó hòn đảo này nổi tiếng về truyền thống thơ ca trữ tình, chính nhà thơ cổ điển sau này của Hi Lạp là Alcaeos và nữ sĩ sapho cũng là người của đảo Lesbos. Còn cây đàn lia bằng vàng được thần linh đem về trời hóa phép biến thành một chòm sao.

Linh hồn Orpheus xuống dưới Âm Phủ lại gặp Eurydice, chàng sung sướng ôm chầm lấy người vợ yêu quý của mình. Từ đó hai người không bao giờ rời nhau nửa bước, hai chiếc bóng hồn của Orpheus và Eurydice suốt ngày đi phiêu du trên những cánh đồng mọc đầy hoa lan. Bây giờ thì Orpheus không còn phải sợ gì mỗi khi chàng quay đầu lại nhìn xem vợ mình có còn đi theo sau mình nữa hay không.

Hyacinthus

Chàng trai trẻ Hyacinthus là một hoàng tử con vua thành Sparte, chàng đẹp như thiên thần và là bạn thân thiết của thần Apollo tóc vàng. Thần Apollo thường tới thành Sparte chơi với chàng, cả hai thường rủ nhau vào rừng săn bắn và luyện tập thể thao.

Một hôm, vào giữa một ngày nóng bức, Apollo và Hyacinthus cùng nhau thi ném đĩa. Thần Apollo dũng mãnh lấy sức ném mạnh chiếc đĩa đồng lên tận mây xanh, sau đó chiếc đĩa lấp lánh như một ngôi sao bắt đầu rơi xuống đất. Hyacinthus chạy nhanh tới chỗ chiếc đĩa sắp sửa rớt xuống, chàng muốn nhanh chóng nhặt chiếc đĩa lên ném để chứng minh cho thần Apollo thấy rằng chàng cũng không thua kém gì một vị thần trong môn thể thao này. Chiếc đĩa rơi xuống đất, nhưng vì nó rơi quá mạnh, nên nó lại nảy trở lại đập mạnh trúng vào đầu Hyacinthus. Chàng thét lên một tiếng đau đớn rồi ngã vật ra đất, máu từ vết thương phọt ra làm ướt đẫm cả mái tóc đen lượn sóng xinh đẹp của chàng.

Thần Apollo hoảng hồn chạy lại. Thần cúi xuống nâng đầu Hyacinthus đặt lên gối, cố ngăn không cho dòng máu nóng chảy ra. Nhưng vô ích, bộ mặt Hyacinthus càng ngày càng tái nhợt đi, đôi mắt trong sáng của chàng dại dần, đầu chàng gục xuống như một bông hoa héo tàn giữa trời nắng gắt. Thần Apollo tuyệt vọng gào lên:

- Trời ơi! Người đã chết bởi bàn tay của ta rồi! Tại sao ta lại ném đĩa thế này? Ôi, giá như ta có thể chuộc lỗi để xuống thế giới Âm Phủ tăm tối cùng người! Tại sao ta lại là người bất tử? Tại sao ta không thể theo người xuống thế giới giá lạnh của thần Diêm Vương?

Apollo ôm chặt người bạn thân thiết đang hấp hối vào ngực, nước mắt thần rơi lã chã xuống mái tóc đẫm máu của Hyacinthus. Chàng trút hơi thở cuối cùng trên tay thần, Apollo cúi gục xuống bên chàng nghẹn ngào khẽ nói:

- Chàng sẽ sống mãi trong lòng ta, hỡi chàng Hyacinthus tội nghiệp! Và kỉ niệm về chàng cũng sẽ sống mãi giữa mọi người!

Khi lời Apollo vừa dứt, từ dòng máu của Hyacinthus mọc lên một loài hoa thơm ngát có màu đỏ thẫm thấm đượm nước mắt của thần Apollo, nó được gọi theo tên chàng là hoa Hyacinthus (ta gọi là hoa huệ dạ hương. Từ đó Hyacinthus được sống mãi giữa thế giới loài người.

Phần 3
CÁC TRUYỀN THUYẾT LIÊN HOÀN

Dũng sĩ Heracles và mười hai chiến công

Tuổi ấu thơ của Heracles

Tại thành Myceane có một ông vua trị vì tên là Electryon. Một hôm, những người Teleboe (một bộ tộc ở miền trung tây Hi Lạp), dẫn đầu là các hoàng tử con vua Pterelaos, kéo đến cướp bò của Electryon, họ giết chết các con trai của Electryon khi những người con trai này muốn lấy lại đàn bò của mình. Thế là Electryon liền loan báo rằng ai đem được đàn bò của ông về và trả thù được cho những người con của ông, thì ông sẽ gả nàng công chúa xinh đẹp tên là Alcmene cho. Nhưng lúc đó vua Pterelaos lại giao đàn bò ăn cướp được cho Polycsenus, vua xứ Elis, và ông này lại trao cho một tráng sĩ dưới quyền mình là Amphitryon canh giữ. Thế là khi biết được tin loan báo của vua Electryon, Amphitryon liền đem đàn bò giao nộp lại cho vua Electryon và cưới nàng Alcmene làm vợ.

Nhưng Amphitryon không ở lại được lâu tài thành Mycenae, bởi vì trong lúc diễn ra tiệc cưới, do tranh chấp về chuyện đàn bò, chàng đã giết chết Electryon và buộc phải chạy trốn cùng với vợ mình. Alcmene bằng lòng đi theo chồng chỉ với một điều kiện là chồng mình phải trừng phạt những người con trai của Pterelaos vì tội họ đã giết chết các anh trai nàng. Thế là, sau khi đến thành Thebes và được vua Creon cưu mang, Amphitryon đã dẫn đoàn quân của Creon đi đánh quân Teleboe. Trong lúc Amphitryon vắng nhà, thần Zeus tình cờ nhìn thấy nàng Alcmene, rung động trước sắc đẹp của nàng, thần Zeus đã hiện hình giả làm Amphitryon lọt vào phòng nàng và ăn nằm với nàng. Sáng ra Amphitryon cũng trở về nhà và ân ái cùng nàng, thế là, từ cuộc tình với thần Zeus và với Amphitryon, nàng Alcmene sẽ phải sinh đôi hai người con. Tất nhiên người con trai của thần Zeus có với Alcmene sẽ là anh, bởi vì chàng lớn tuổi hơn cậu em một đêm.

Vào cái ngày mà người con trai vĩ đại của thần Zeus có với nàng Alcmene sắp sửa ra đời, các thần linh họp nhau lại trên núi Olympus. Vui sướng vì sắp sửa có được một đứa con trai, nhưng không muốn tiết lộ đó chính là con đẻ của mình, nên thần Zeus toàn năng chỉ bảo với các vị thần rằng:

- Hỡi các thần linh hãy nghe ta nói đây, ngày hôm nay dưới Hạ Giới sẽ ra đời một tráng sĩ vĩ đại, đó là một người con cháu của con trai Perseus của ta. Ta sẽ phải dành cho nó một món quà gì đây?

Nhưng nữ thần Hera là người có tính ghen tuông đến độc ác, nàng biết ngay đó chính là con của thần Zeus chồng nàng có với người con gái trần tục Alcmene. Để trả thù đứa con của thần Zeus sắp ra đời, nàng liền sai nữ thần Dối Trá Ate làm cho đầu óc thần Zeus u mê trong chốc lát, sau đó nàng mới rỉ tai thần Zeus nói rằng:

- Cả Amphitryon lẫn Alcmene đều thuộc dòng dõi Perseus, vậy xin vị chúa tể của muôn loài hãy trao quyền cai trị dòng giống của Perseus cho người con cháu nào của Perseus ra đời đầu tiên trong ngày hôm nay.

Vì không hiểu được mưu mô của Hera do đang bị u mê bởi nữ thần Dối Trá, nên thần Zeus đã chuẩn y ý kiến của Hera. Để cho chắc chắn, Hera còn bắt thần Zeus cầu khấn nữ thần sông Stich dưới Âm Phủ để thề, sau đó nàng sai con gái mình là nữ thần Hộ Sinh Ilithia đi làm cho con trai của thần Zeus có với Alcmene ra đời muộn hơn kì hạn và làm cho Eurystheus, con trai của Sthenelus, cũng thuộc dòng dõi Perseus, ra đời sớm hơn hạn định. Thế là hôm đó, Eurystheus mới được bảy tháng đã ra đời, vì đẻ non, sau này anh ta trở thành một người ốm yếu và bệnh tật; còn con trai của Zeus phải nằm trong bụng mẹ những mười tháng.

Khi nghe tin mọi việc đã diễn ra theo ý mình, Hera liền báo cho thần Zeus biết:

- Ôi thần Zeus vĩ đại! Ngày hôm nay tại thành Argos đã ra đời cậu bé Eurystheus, cậu là con trai của Sthenelus, một người con cháu của Perseus.

Khi ấy thần Zeus mới tỉnh hẳn cơn mê, thần buồn rầu vô hạn khi hiểu ra đó chính là mưu mô của nữ thần Hera. Thần cũng cay đắng tức giận cả nữ thần Dối Trá Ate, trong cơn giận dữ, thần túm lấy tóc nữ thần Ate quẳng từ trên núi Olympus xuống trần gian. Nữ thần Ate ngã xuống một quả đồi tại khu vực Phrygia, từ đó quả đồi được mang tên là đồi Dối Trá, sau này tại đây vua Ilos dựng lên thành trì Ilion (sau gọi là thành Troy). Và cũng từ đó thần Zeus cấm không cho nữ thần Ate được đặt chân lên núi Olympus nữa, thế là sự dối trá đã phải ở lại với con người để trở thành một tài sản đáng buồn của nhân loại.

Để an úi số phận con trai mình, thần Zeus thỏa thuận chắc chắn với Hera rằng con trai thần sẽ không phải chịu sự sai khiến suốt đời dưới quyền Eurystheus; chàng sẽ thực hiện mười hai chiến công hiển hách theo lệnh của ông này, sau đó không những chàng được thoát khỏi sự sai khiến của ông ta, mà chàng còn được trở thành người bất tử. Vị chúa tể của muôn loàn biết rằng con trai mình sẽ phải đương đầu với rất nhiều nguy hiểm, vì thế thần ra lệnh cho con gái yêu của mình là nữ thần Athena đi giúp chàng. Sau đó thần không ngớt buồn rầu khi thấy người con trai dũng mãnh của mình phải làm việc nặng nhọc dưới sự cai trị của cái gã Eurystheus ốm yếu hèn nhát, nhưng thần không thể phản bội lời thề của mình.

Sau một thời gian dài đau đớn mang thai, Alcmene sinh ra hai người con trai: đứa lớn là con của thần Zeus, nàng đặt tên là Alceides, gọi theo tên ông nội Alkeus của cậu bé; còn đứa nhỏ là con của Amphitryon, nàng đặt tên là Iphicles. Về sau cô thầy Pythia đổi tên Alceides thành Heracles, có nghĩa là ‘niềm vinh quang của Hera’, ám chỉ rằng những chiến công sau này của chàng dũng sĩ sẽ có nhiệm vụ tôn vinh nữ thần Hera.

Để cho Heracles trở thành bất tử, lúc chàng mới ra đời, thần Zeus đã sai thần Đưa Tin Hermes bế chàng đến bú sữa trộm nữ thần Hera khi nữ thần đang ngủ. Khi tỉnh dậy, Hera liền gạt đứa bé ra, nhưng đã quá muộn, dòng sữa chảy ra từ ngực nàng đã làm thành một vệt dài trên bầu trời, người phương Tây gọi đó là ‘Con Đường Sữa’ – the Milky Way[45].

Hera bắt đầu tìm cách hãm hại Heracles ngay từ những ngày đầu chàng chàng mới chào đời. Khi Heracles được tám tháng và đang còn phải cuốn tã nằm chung trong nôi với em trai mình là Iphicles, nữ thần đã sai hai con rắn độc to lớn tới để giết chết cậu. Khi đêm xuống, hai con rắn với những con mắt sáng quắc bò vào phòng Alcmene, chúng nhẹ nhàng bò lên chiếc nôi trong đó có hai đứa trẻ sinh đôi đang ngủ say sưa, chúng quấn lấy thân thể cậu bé Heracles và đang chuẩn bị siết chặt cho cậu ngạt thở mà chết. Nhưng cậu con trai của thần Zeus đã thức giấc, cậu liền đưa hai tay bé xíu của mình về phía hai con vật rồi tóm lấy cổ chúng bóp chặt, làm chúng chết ngay tại chỗ. Thấy động, Alcmene nhảy xuống giường, nhìn thấy hai con rắn, nàng kinh hãi kêu thét lên, các nàng hầu trong phòng cũng hoảng hốt kêu lên rồi chạy lại chỗ chiếc nôi. Nghe thấy kêu, Amphitryon cầm kiếm chạy vào. Tất cả đứng vây quanh chiếc nôi và được chứng kiến một điều kì diệu chưa từng có: hai con rắn khổng lồ đang nằm thoi thóp trong bàn tay bé xíu của cậu Heracles. Kinh ngạc trước sức khỏe của Heracles, Amphitryon hiểu ngay rằng cậu chính là con của thần linh. Ông liền cho gọi thầy tiên tri Tiresias đến để hỏi về đường hậu vận của đứa trẻ. Ông già tiên tri cho biết rằng Heracles sẽ lập được những chiến công hiển hách và về cuối đời chàng sẽ trở thành bất tử.

Khi được biết số phận vinh quang của Heracles, Amphitryon đã nuôi dưỡng chàng như nuôi dưỡng một người anh hùng. Ông không chỉ chăm lo đến việc bồi dưỡng sức khỏe cho chàng, mà ông còn lo việc học hành cho chàng: ông mời thầy về dạy cho chàng học võ, học đọc, học viết, học hát, học đàn. Bản thân ông dạy chàng cách đánh xe ngựa; vua Eurytus ở thành Oechalia dạy chàng môn bắn cung; Castor, một trong hai anh em Dioscuri, dạy chàng thuật đánh võ bằng khí giới. Nhưng Heracles tỏ ra giỏi võ nghệ hơn việc học chữ và ca hát, thầy dạy hát cho Heracles là Linos, em trai Orpheus, nhiều lần tỏ ra rất tức giận cậu học trò lười biếng của mình. Một hôm trong giờ dạy học hát, tức giận vì thái độ lười nhác của Heracles, Linos đã đánh chàng, Heracles nổi cáu với cây đàn kithara đập vào đầu Linos, nhưng chàng trai trẻ Heracles không ngờ cú đánh của mình lại mạnh đến mức làm cho thầy dạy hát của mình chết ngay tại chỗ.

Bị đem ra xử án, Heracles đã tự bào chữa như sau:

- Ngay cả Rhadamanthys, vị quan tòa công minh nhất trong số các quan tòa, cũng tuyên bố rằng kẻ nào bị đánh thì có quyền đánh trả.

Các quan tòa tuyên bố Heracles vô tội. Nhưng không muốn để xảy ra những sự việc tương tự như vậy, Amphitryon liền sai Heracles về quê chăn bò.

Trong thời gian này, Heracles lớn lên thành một chàng trai tuấn tú, chàng cao hơn hẳn mọi người một cái đầu, và sức khỏe của chàng thì không ai bì kịp. Nhìn chàng người ta có thể biết ngay chàng là con trai của thần Zeus, nhất là nhìn mắt chàng, một đôi mắt long lanh khác thường như đôi mắt thần linh. Không ai có thể đấu võ tay không được với chàng, còn bắn cung và phóng lao thì chàng tỏ ra vô cùng thành thạo, đến mức không bao giờ trật đích.

Đến năm mười tám tuổi, chàng đã lập được chiến công đầu tiên. Trên núi Kithairon gần đó có một con sư tử to lớn và vô cùng hung dữ, nó đã nhiều lần về bắt bò của cha chàng và của ông vua Thespius ở miền gần đó, không có một người thợ săn nào dám giết nó. Heracles đến gặp vua Thespius xin trú ngụ để hàng ngày đi săn con vật. Ban ngày chàng lên núi tìm con vật, tối đến chàng về cung của vua Thespius ngủ trọ. Nhà vua cùng hoàng hậu Megamede có năm mươi người con gái, thán phục sức khỏe và lòng dũng cảm của Heracles, nhà vua muốn có cháu trai là dòng giống của tráng sĩ, nên đã bố trí cho tráng sĩ ngủ mỗi đêm với một người con gái của mình. Thế là trong suốt năm mươi đêm, Heracles lần lượt ngủ với năm mươi người con gái của nhà vua, nhưng vì mệt mỏi sau một ngày leo núi đi tìm con sư tử, nên trong đêm tối chàng không phân biệt được cô nào với cô nào mà cứ tưởng rằng vẫn chỉ có một cô. Với năm mươi công chúa, chàng có năm mươi người con trai. Đến ngày thứ năm mươi thì chàng giết chết được con sư tử rồi lột lấy da làm áo. Chàng khoác chiếc áo da sư tử lên người, buộc hai đầu da chân trước ngực, còn da đầu sư tử thì chàng làm thành một chiếc mũ, sau đó, chàng nhổ một cây tần bì cả gốc cả rễ ở rừng Nemea để làm một chiếc chùy khổng lồ. Thần Hermes ban cho chàng thanh kiếm, thần Apollo cho chàng cung tên, thần Hephaestus rèn cho chàng chiếc áo giáp lưới sắt, còn nữ thần Athena thì dệt cho chàng bộ quần áo bằng chính đôi tay của mình. Chàng đến chào từ biệt vua Thespius rồi trở về thành Thebes bảy cổng.

Heracles tại thành Thebes

Sau khi giết chết con sư tử, Heracles lên đường quay về nhà vì đã hết hạn phải chăn bò, dọc đường chàng gặp đoàn sứ giả của vua thành Orchomenoslà Erginus sang thành Thebes đòi đồ cống nạp. Khi chàng vào thành Thebes thì được vua Creon cho biết đầu đuôi câu chuyện là trước đây, cha của Erginus bị một tráng sĩ Thebes là Perieres giết chế trong một vụ xích mích; Erginus đem quân đánh thành Thebes, giết chết được nhiều quân Thebes và cuối cùng hai bên giảng hòa với điều kiện là hàng năm thành Thebes phải nộp cống cho vua Erginus một trăm con bò trong thời hạn hai mươi năm. Heracles vô cùng bất bình, chàng liền trói đoàn sứ giả của Erginus lại, cắt mũi xẻo tai treo vào cổ chúng rồi bắt chúng đem về làm đồ cống nạp cho Erginus. Erginus vô cùng tức giận liền cất quân đi đánh thành Thebes lần thứ hai. Vua Creon hoảng sợ xin đầu hàng, nhưng Heralces kêu gọi trai tráng trong thành tập hợp lại rồi chàng cầm quân đi đón đánh Erginus.

Để ngăn cản kị binh địch, chàng tháo nước cho ngập đồng ruộng làm cho ngựa địch bị sa lầy. Cuối cùng chàng giết chết được ông vua Erginus và giành chiến thắng, nhưng trong cuộc chiến này, cha nuôi của chàng là Amphitryon đã bị giết chết. Sau đó chàng bắt thành Orchomenos hàng năm phải nộp cho thành Thebes một số đồ cống nhiều gấp hai lần so với đồ cống mà trước đây thành Thebes phải nộp cho họ. Để thưởng công cho chàng, vua Creon gả con gái lớn của mình là Megara cho chàng.

Heracles sống với người vợ trẻ tại thành Thebes một thời gian tràn đầy hạnh phúc, các thần linh ban cho chàng ba người con trai vô cùng xinh đẹp. Nhưng hạnh phúc của chàng không kéo dài được lâu, nữ thần Hera vẫn không buông tha chàng, nữ thần đã làm cho chàng mắc một chứng bệnh khủng khiếp: mất trí! Trong cơn điên dại, chàng đã giết chết tất cả những người con của mình và của cả em trai Iphicles, khi hết cơn điên, chàng mới thấy vô cùng đau khổ. Sự hành hạ của Hera thật là tàn khốc: nàng làm cho chàng điên để gây ra tội ác đối với chính người thân của mình, sau đó lại làm cho chàng tỉnh để thấy được tội ác của mình mà đau khổ suốt đời. Sau khi phạm tội, Heracles chán nản rời bỏ thành Thebes, đến thành Delphi xem bói tại đền thờ thần Apollo, cô thầy bói Pythia nhân danh Apollo phán rằng: để chuộc tội, Heracles phải sống ở thành Tirynthos và phục vụ cho ông vua thành Mycenae là Eurystheus mười hai năm, và chỉ sau khi thực hiện được mười hai kì công theo lệnh của Eurystheus, chàng mới được trở thành bất tử. Từ đây bắt đầu một cuộc đời gian truân nhưng đầy vinh quang hiển hách của người con trai thần Zeus.

1. Sư tử ở Nemea

Heracles đến ở tại thành Tirynthos và trở thành nô lệ của ông vua ốm yếu và hèn nhát ở thành Mycenae. Ông này vì sợ sức mạnh của chàng nên không dám để cho chàng đến gặp y tại thành Mycenae, mọi mệnh lệnh của y gửi cho Heracles đều do sứ giả của y là Copreus thân chinh đến Tirynthos truyền đạt lại cho Heracles.

Heracles không phải chờ đợi lâu cho đến khi nhận được cái lệnh đầu tiên của ông vua Eurystheus. Ông ta yêu cầu chàng phải đi giết con sư tử ở Nemea, con vật này là con trai của quái thần Typhon có với nữ quái thần Echidna và có một thân hình khổng lồ, nó xuất hiện ở gần thành Nemea và tàn phá hoa màu của tất cả các khu vực xung quanh. Heracles dũng cảm lên đường đi thực hiện nhiệm vụ nguy hiểm này. Khi đến Nemea, chàng đi thẳng lên núi để tìm hang ổ con vật, giữa trưa thì lên đến núi. Xung quanh không một bóng người, tất cả các loài sinh vật đều bỏ chạy khỏi nơi này vì sợ con sư tử hung dữ. Heracles đi sục sạo khắp núi rừng để tìm hang ổ của nó, cuối cùng khi bóng chiều đã ngả chàng mới tìm thấy nó trong một chiếc hang sâu rộng lớn có hai lối vào. Heracles lấy những tảng đá to chặn một cửa hang rồi ngồi rình trước cửa hang còn lại. Khi trời tối hẳn con sư tử khủng khiếp kia mới xuất hiện với một thân hình khổng lồ và một chiếc bờm vừa dài vừa dày, Heracles giương cung bắn liên tiếp vào con vật, nhưng cả ba mũi tên đều dội ngược lại khi chạm vào da con sư tử, lớp da rắn như thép. Con vật gầm lên một tiếng khủng khiếp âm vang như sấm, rồi nó đảo mắt nhìn bốn phía tìm kiếm cái kẻ đã cả gan bắn nó. Vừa nhìn thấy Heracles, nó đã lao vọt tới vồ chàng, cây chùy của Heracles vung lên như một ánh chớp và bổ xuống đầu con vật làm nó choáng váng ngã gục xuống đất. Heracles lao vào dùng đôi tay rắn chắc bóp chặt cổ con vật cho đến khi nó tắt thở.

Vác xác con sư tử lên vai, Heracles quay về Nemea làm lễ tế thần Zeus và mở hội thể thao ở Nemea để ăn mừng kì công đầu tiên của mình. Sau đó chàng đem xác con sư tử về thành Mycenae ra mắt Eurystheus, nhìn thấy con vật khổng lồ, ông vua này sợ xanh mặt, lúc này y mới thấy rõ sức mạnh của Heracles, y cấm chàng không bao giờ được đến gần cổng thành Mycenae nữa. Sau này khi Heracles đem chiến tích về những kì công của mình về nộp, thì y chỉ dám đứng trên tường thành sợ hãi nhìn xuống.

2. Long xà Lerne

Sau kì công thứ nhất của Heracles, Eurystheus lại sai chàng đi giết con long xà ở Lerne, đây là một con quái vật mình rắn với chín cái đầu rồng. Giống như con sư tử ở Nemea, con long xà này cũng là con trai của quái thần Typhon có với Echidna và nó sống trong một cái đầm lầy gần thành Lerne. Khi ra khỏi hang thì nó đi tìm bắt hàng đàn bò và tàn phá tất cả mọt vật xung quanh, thật nguy hiểm cho ai nếu người đó dám đánh nhau với con long xà này, bởi vì trong số chín cái đầu của nó thì có một cái đầu là bất tử, và trong số những cái đầu kia nết có một cái đầu nào bị chặt thì lập tức lại có hai cái đầu khác mọc ra ở ngay chỗ đó.

Heracles cùng với người cháu của mình là Iolaus lên đường đi Lerne. Khi đến chỗ khu vực đầm lầy gần thành Lerne, Heracles bảo Iolaus để xe đợi chàng tại một khu rừng nhỏ gần đó, còn mình thì đi tìm con long xà. Chàng tìm thấy con long xà ở trong một chiếc hang ở giữa đầm lầy. Sau khi nung nóng các mũi tên vào lửa cho nó rực đỏ lên, Heracles bắt đầu bắn liên tiếp vào con long xà, những mũi tên nóng đỏ bay tới đã làm cho con vật nổi cáu, nó bò ra khỏi hang, vươn cao đầu và chuẩn bị bổ xuống tráng sĩ. Nhưng người con trai của thàn Zeus giẫm một chân lên lưng nó đè mạnh xuống đất. Con long xà cuốn đuôi xung quanh chân Heracles và cố gắng quật ngã chàng xuống, nhưng tráng sĩ vẫn đứng vững như núi và lần lượt chém đứt từng cái đầu của nó.

Thanh kiếm của chàng vung lên rít gió trong không trung, những chiếc đầu của con long xà lần lượt bay hết chiếc này đến chiếc khác, nhưng nó vẫn không chết. Lúc đó Heracles hiểu rằng cứ mỗi cái đầu của con long xà bị chém đứt là nó lại mọc ra hai cái đầu khác. Sau đó lại có thêm một kẻ thù nữa xuất hiện trợ chiến cho con long xà, đó chính là một con cua khổng lồ từ dưới đầm nhảy lên giơ càng cắp hai chân Heracles. Thấy thế, Heracles liền gọi Iolaus đến giết con cua giúp chàng, sau đó chàng bảo Iolaus đốt rừng, lấy thân cây đang cháy gí vào vết đứt ở cổ con vật mỗi khi chàng chém đứt một chiếc đầu rồng của nó, làm như thế để cho chiếc đầu không mọc lại được. Con long xà bị mất đầu cứ đuối sức dần, cuối cùng Heracles chém đứt phăng chiếc đầu bất tử của con vật. Con long xà bại trận gục xuống đất tắt thở, Heracles chôn sâu chiếc đầu bất tử xuống đất rồi chặn một tảng đá khổng lồ lên trên. Sau đó chàng rạch xác con vật rồi nhúng cả bó tên của mình vào dòng máu độc của nó, từ đó vết thương do những mũi tên của chàng gây ra đều không thể nào chữa được. Heracles hân hoan quay về thành Tirynthos, nhưng ở đó một nhiệm vụ mới lại đang đợi chàng.

3. Lợn lòi Erymanthus

Lần này Eurystheus trao cho Heracles nhiệm vụ phải đi bắt sống con lợn lòi trên núi Erymanthus đem về, con lợn lòi này có một sức khỏe ghê gớm và nó tàn phá hoa màu của những khu vực xung quanh thành Psophis. Nó còn xé xác cả những người nào mà nó gặp phải trên đường đi của nó.

Heracles lên đường đi tìm con lợn lòi. Trên đường đi, chàng tạt qua nhà nhân mã Pholus và được ông ta tiếp đãi long trọng. Trong bữa tiệc đãi khách, Pholus mở một bình rượu vang lớn, mùi rượu thơm tỏa khắp vùng. Loài nhân mã rất tức giận Pholus, bởi vì bình rượu là tài sản chung của cả loài nhân mã, thế là họ xông vào nhà Pholus và thấy Pholus cùng Heracles đang ăn uống vui vẻ. Tất cả bọn họ xông vào đánh hai người, nhưng Heracles không hề sợ hãi, chàng nhanh nhẹn đứng phắt dậy rồi cầm những thanh củi đang cháy dở trong lò quăng tới tấp về phía đám nhân mã. Đám nhân mã hoảng sợ bỏ chạy vào rừng nấp vào hang của nhân mã Chiron, bạn của Heracles. Heracles đuổi theo họ vào hang, chàng giương cung bắn một mũi tên về phía họ, nhưng tiếc thay, mũi tên lại trúng phải đầu gối của nhân mã Chiron. Khi nhận ra mình đã bắn nhầm phải người bạn tốt bụng, chàng đau lòng vội vàng lấy nước rửa vết thương cho Chiron, nhưng muộn mất rồi, vết thương do chất độc của con long xà ở Lerne gây ra sẽ không thể nào chữa nổi. Và mặc dù Chiron là người bất tử, nhưng ông đã vui lòng chịu chết để đổi kiếp bất tử cho Prometheus.

Heracles đau lòng từ giã Chiron và chẳng mấy chốc đã tới núi Erymanthus, tại đây chàng tìm thấy con lợn lòi khổng lồ ở trong hang. Chàng hét to lên để gọi nó ra, sau đó chàng đuổi nó sa vào một đống tuyết dày trên đỉnh núi. Bị sa lầy trong đống tuyết, con lợn lòi phải chịu để cho Heracles trói lại đem về thành Mycenae. Khi nhìn thấy con lợn lòi khổng lồ, Eurystheus kinh hồn bạt vía nhảy vào một chiếc vại đồng để trốn.

4. Con hươu sừng vàng

Trên núi Ceryneia có một con hươu cái tuyệt đẹp sinh sống, nó là một trong năm con hươu mà nữ thần Artemis đã bắt gặp khi chúng đang gặm cỏ trên núi Lyceus và nữ thần đã nhận chúng là tài sản của mình. Trông chúng to hơn cả bò tót, nữ thần đã bắt được bốn con, còn con thứ năm này được nữ thần Hera đem đến thả trên núi Ceryneia để sau này thử thách Heracles. Giờ đây Heracles có nhiệm vụ phải bắt sống được con hươu này đem về cho Eurystheus. Đây là một con hươu vô cùng xinh đẹp vô cùng xinh đẹp, nó có đôi sừng bằng vàng và bốn chân bằng đồng, nó chạy nhanh như gió qua khắp núi rừng đồng ruộng của miền Arcadia mà không bao giờ biết mệt.

Heracles đã phải đuổi mất một năm mới bắt được con hươu. Chàng đuổi theo nó qua hết xứ sở này đến xứ sở khác, lên tận miền cực bắc của trái đất thì con hươu dừng lại bên dòng sông Istros[46]. Heracles sắp sửa tóm được nó thì nó lại chạy lộn trở lại cho tới xứ Arcadia, cuối cùng Heracles buộc lòng phải bắn cho nó bị thương nhẹ mới bắt được nó.

Đúng lúc chàng vác nó lên vai chuẩn bị ra về thì nữ thần Artemis xuất hiện, nữ thần nổi giận mắng chàng:

- Này Heracles, chẳng lẽ ngươi không biết đây là con hươu yêu quý của ta hay sao mà dám bắn nó? Làm như thế ngươi đã xúc phạm ta rồi đấy! Ngươi có biết là ta không bao giờ tha thứ cho tội xúc phạm không? Hay ngươi tưởng rằng ngươi hùng mạnh hơn cả các thần linh trên núi Olympus?

Heracles cúi rạp mình trước mặt nữ thần xinh đẹp rồi đáp:

- Ôi, thưa người con gái vĩ đại của nữ thần Leto, xin người đừng bất công kết tội tôi! Không bao giờ tôi dám xúc phạm các vị thần đáng kính trên núi Olympus, tôi không bao giờ quên cúng tế các vị thần linh, và tôi cũng không cho mình là ngang hàng với các vị thần linh, mặc dù tôi cũng là con trai của thần Zeus. Không phải là tôi tự ý đuổi bắt con hươu của Người, mà chỉ vì Eurystheus đã bắt tôi phải làm việc này, chính các thần linh đã ra lệnh cho tôi phải phục dịch ông ta và vì thế tôi không dám trái lệnh ông ta.

Nữ thần Artemis tha tội cho chàng, thế là người con trai của thần Zeus đem con hươu sống về cho Eurystheus.

5. Đàn chim hồ Stymphale

Gần thành Stymphale thuộc xứ thuộc xứ Arcadia có một chiếc hồ cùng tên, quanh hồ có một đàn chim hung dữ sinh sống đông đúc. Ngày ngày chúng bay đi tàn phá khắp nơi trong vùng, tấn công cả gia súc và con người. Chúng dùng móng vuốt và những chiếc mỏ bằng đồng để xé xác con mồi, nhưng đáng sợ hơn cả là loài chim này có những chiếc lông bằng đồng, và khi bay chúng có thể bắn lông ra như bắn những mũi tên vào những ai chúng coi là kẻ thù. Quanh vùng ai ai cũng sợ, thế là Eurystheus ra lệnh cho Heracles đi tiễu trừ đàn chim.

Heracles khó lòng mà thực hiện được nhiệm vụ này, thế là nữ thần chiến binh Athena liền đến giúp chàng. Nữ thần trao cho chàng hai chiếc trống đồng do thần Hephaestus rèn, và bảo chàng leo lên một quả đồi gần khu rừng có tổ của lũ chim kia mà đánh trống. Khi nào thấy lũ chim bay lên thì dùng cung tên bắn chúng. Heracles làm đúng như lời của nữ thần, bầy chim hoảng hốt bay lên trời, vừa bay lượn vừa phóng ra những chiếc lông nhọn xuống đất, nhưng không có chiếc lông nào bắn trúng Heracles, tráng sĩ giương cung bắt đầu bắn hạ từng con. Bầy chim hoảng sợ bay vút lên trời cao biến mất, từ đó chúng không bao giờ dám quay trở về Tirynthus. Ngay lập tức chàng lại nhận được lệnh đi thực hiện một nhiệm vụ mới.

6. Chuồng bò vua Augias

Augeas là ông vua xứ Elis và là con trai của thần Mặt Trời Helius, thần Mặt Trời đã ban cho ông rất nhiều của cải, trong đó có những đàn bò đông đúc. Tục truyền rằng ông có những hơn ba nghìn con bò, trong số đó có ba trăm con bò đực chân trắng như tuyết, hai trăm con bò đực có bộ lông đỏ tía, mười hai con bò đực lông trắng như thiêng nga, và một con bò đực đặc biệt có vẻ đẹp khác thường và rạng rỡ như một ngôi sao. Vậy mà chuồng bò của ông đã hơn ba mươi năm nay không hề được quét dọn, làm cho đất đai không có phân bón trở nên cằn cỗi. Thế là Eurystheus sai Heracles đi quét dọn tất cả các chuồng bò của Augeas.

Đến nơi, Heracles đề nghị với Augeas rằng chàng sẽ dọn sạch chuồng bò của ông trong vòng một ngày, nhưng để đổi lại ông phải chia cho chàng một phần mười số bò của ông. Augeas đồng ý, vì ông tin rằng không ai có thể dọn sạch chuồng bò của ông chỉ trong một ngày. Heracles liền phá thủng hai lỗ hổng lớn ở bức tường bao quanh chuồng bò, rồi chàng đắp đập đổi dòng hai con sông Alpheius và Peneius cho chúng chảy qua chuồng bò của vua Augeas. Thế là chỉ trong một ngày, nước hai con sông đã cuốn sạch phân bò trong khu chuồng của nhà vua đưa ra đồng, sau đó chàng xây lại bức tường như cũ. Khi Heracles đến gặp nhà vua để lấy phần thưởng như ông đã hứa, thì ông này vì tham lam đã nuốt lời, và chàng tráng sĩ đã phải trở về Tirynthus với hai bàn tay trắng.

Sau này Heracles đã trả thù vua Augeas một cách tàn khốc. Sau khi hết hạn phục vụ cho Eurystheus, Heracles đã kéo quân đi đánh xứ Elis, đánh thắng Augeas trong một cuộc chiến đẫm máu rồi giết ông ta bằng một mũi tên độc. Sau chiến thắng, chàng tập hợp quân đội cùng chiến lợi phẩm thu được của mình ở gần thành Pisa, đem lễ vật cúng tế thần linh rồi mở lễ hội thể thao Olympic. Từ đó người Hi Lạp cứ bốn năm một lần lại tổ chức lễ hội thể thao này trên cánh đồng thiêng mà xung quanh đồng chính tay Heracles đã trồng những cây olive để cúng tế nữ thần Athena.

7. Bò mộng đảo Crete

Trên đảo Crete khi ấy có một con bò mộng rất đẹp do thần Biển Poseidon làm xuất hiện từ dưới biển lên giúp cho Minos thu phục lòng dân để giành ngôi vua. Minos đã hứa là sau khi lên ngôi sẽ cúng tế cho thần Biển con bò này, nhưng vì tiếc con bò đẹp, Minos đã đánh tráo con bò khác để tế thần. Thần Poseidon tức giận khiến cho con bò hóa điên, con bò hung dữ chạy xông xáo khắp đảo và tàn phá tất cả những gì nó gặp trên đường đi. Eurystheus liền sai Heracles đi bắt con bò về cho ông ta.

Heracles rời lục địa Hi Lạp lên đường ra đảo Crete, chàng đón đường con vật rồi túm chặt lấy sừng nó. Trước sức mạnh của tráng sĩ, con bò phải ngoan ngoãn nghe theo sự sai khiến của chàng, Heracles cưỡi lên chiếc lưng rộng như cánh phản của nó rồi đánh bò bơi qua biển sang bán đảo Peloponesus về đất liền Hi Lạp. Chàng đưa nó về Micenae nộp cho vua Eurystheus, nhưng ông đã không dám để con bò của Poseidon sống chung với đàn bò của mình, thế là ông ta thả nó ra. Được tự do, con bò điên lại chạy khắp bán đảo Peloponesus, vượt lên phía bắc rồi cuối cùng chạy đến cánh đồng Marathon ở miền Atice. Tại đây nó đã bị tráng sĩ Therseus người thành Athens giết chết.

8. Đàn ngựa của Diomedes

Ông vua Diomedes xứ Thrakia có một đàn ngựa rất đẹp và có một sức khỏe phi thường, chúng được nuôi bằng một thứ thức ăn đặc biệt: đó là thịt người! Ông chủ của chúng thường giết tất cả những người lạ từ nơi khác đến đây để lấy thịt cho chúng ăn, vì thế chúng rất hung dữ. Nhà vua phải xích chúng bằng xích sắt vào chuồng, nếu không thì người ta không thể giữ yên được chúng. Eurystheus sai Heracles đi bắt đàn ngựa đó về cho ông ta, Heracles xuống thuyền lên đường thẳng tiến về phía miền Thrakia.

Trong chuyến đi này, Heracles còn thực hiện được một chiến công không kém phần hiển hách. Số là trên đường đến thành Thrakia, khi đi qua thành Pherae của vua Admetus, bạn của Heracles, chàng tráng sĩ liền nảy ra ý định vào thăm người bạn cũ. Nhưng than ôi! Chàng đã đến thăm thật không đúng lúc.

Lúc ấy, trong cung điện của vua Admetus đang tràn ngập một không khí sầu thảm: hoàng hậu vợ vua là Alcestis đang sắp sửa phải chết. Trước đây, các nữ thần số mệnh Moira, theo lời cầu khẩn của thần Apollo, đã tiên đoán rằng Admetus mệnh yểu, nhưng ông có thể thoát chết nếu đến giây phút cuối cùng có ai đó tự nguyện thế mạng thay cho ông. Khi giờ tận số của ông đã điểm, ông cầu xin cha mẹ mình, khi ấy đã rất già, hãy tự nguyện chết thay cho mình, nhưng cha mẹ ông đều từ chối; và cũng không một người dân nào của thành Pherae tự nguyện chết thay cho nhà vua của họ. Thế là người vợ trẻ đẹp Alcestis liền tự nguyện chết thay cho người chồng yêu quý của nàng. Đến ngày Admetus phải chết, Alcestis chuẩn bị để sang thế giới bên kia, nàng tắm rửa sạch sẽ, mặc đồ tang, đến đứng trước bếp lò cầu khẩn nữ thần Nội Trợ Hestia:

- Ôi, thưa nữ thần vĩ đại! Lần cuối cùng thiếp xin quỳ gối cầu nguyện nữ thần, hãy che chở cho những đứa con mồ côi của thiếp, bởi vì ngày hôm nay thiếp sẽ phải xuống vương quốc tối tăm của thần Hades. Xin nữ thần đừng để cho chúng phải chết trẻ như thiếp, mà hãy làm cho cuộc sống của chúng ở đây tràn đầy hạnh phúc và giàu sang.

Sau đó Alcestis đi khắp các bàn thờ thần linh để khấn vái. Cuối cùng nàng về phòng mình, vừa khóc vừa ngã gục xuống giường. Những đứa con của nàng ôm lấy nàng khóc lóc thảm thiết, các nữ tì của nàng cũng khóc. Tuyệt vọng, Admetus ôm lấy người vợ trẻ xin nàng đừng bỏ chàng mà đi, nhưng nàng đã sẵn sàng để chết. Thần Chết Thanatos đã bay đến cung điện nhà vua thành Pherae để sẵn sàng cắt lọn tóc của nàng Alcestis trẻ tuổi. Cảm thấy cái chết đang đến gần, Alcestis kêu lên:

- Ôi, ta đã nhìn thấy chiếc thuyền của thần Charon đang tiến về phía ta rồi. Ôi, sức ta đã kiệt! Cái chết đã đến rồi, mắt ta không còn nhìn thấy gì nữa! Ôi, các con của ta, mẹ xin vĩnh biệt các con, mong các con hãy sống hạnh phúc! Admetus, cuộc sống của chàng đáng quý hơn của thiếp, chỉ mong chàng hãy thương yêu các con như thiếp đã yêu chúng, xin chàng đừng đưa mẹ ghẻ về cho chúng, vì như thế chúng sẽ phải chịu khổ sở đấy.

Admetus vô cùng đau khổ đáp lại:

- Nàng chết đi sẽ làm cho mọi niềm hạnh phúc cũng chết theo, hỡi Alcestis! Cả đời ta, ta sẽ thương tiếc nàng mãi mãi. Hỡi các thần linh, các vị đã lấy mất người vợ tuyệt vời của ta rồi!

Nàng Alcestis vẫn còn thì thầm:

- Vĩnh biệt! Mắt thiếp đang nhắm lại vĩnh viễn, vĩnh biệt!

- Alcestis, hãy nhìn chúng ta một lần nữa! Đừng bỏ các con! Hãy để ta chết cùng nàng! – Admetus gào to, nước mắt đầm đìa.

Hai mắt Alcestis nhắm lại, toàn thân nàng lạnh toát, nàng đã chết. Admetus ôm lấy xác vợ mình khóc rống lên, ông ra lệnh tổ chức cho vợ mình một đám tang thật to, và suốt tám tháng liền cả tòa thành sẽ phải để tang khóc than cho nàng Alcestis, người đàn bà tốt nhất mà toàn dân trong thành đều yêu quý.

Heracles đến thành Pherae đúng hôm người ta đưa hoàng hậu Alcestis đến nơi an nghỉ cuối cùng, chàng tiến thẳng đến cung vua Admetus và gặp bạn mình ở trước cửa. Admetus long trọng tiếp đón người con trai của thần Zeus. Không muốn làm khách mất vui, Admetus cố giấu nỗi đau của mình, nhưng Heracles hiểu ngay rằng bạn mình đang có chuyện buồn, thế là chàng đề nghị Admetus cho mình biết nguyên nhân. Admetus trả lời quanh co làm cho Heracles tưởng rằng nhà vua có một người bà con xa xôi nào đó bị chết. Admetus đưa chàng vào phòng khách và khóa chặt những cánh cửa thông với buồng đàn bà con gái để cho tráng sĩ khỏi nghe thấy tiếng khóc than của họ. Tiệc rượu được dọn ra, Heracles vô tư ăn uống vui vẻ, còn những người phục vụ cũng cố tươi cười tiếp đãi chàng. Nhưng Heracles tinh ý nhận ra trong mắt họ có ngấn nước, chàng gặng hỏi và cuối cùng một người hầu nói cho chàng biết:

- Ôi, thưa vị khách đáng kính! Ngày hôm nay người vợ yêu quý của vua Admetus đã xuống Âm Phủ rồi!

Heracles vô cùng buồn rầu, nỗi buồn của chàng càng tăng thêm khi thấy mình đã vô tư ăn uống vui vẻ trong khi bạn mình đang gặp phải một chuyện bất hạnh. Chàng nghĩ cách đền đáp người bạn cao thượng Admetus, bởi vì Admetus đã biết ghìm nỗi đau sâu sắc của mình để tiếp đãi chàng thật long trọng. Thế là trong đầu Heracles nảy ra ý định cứu nàng Alcestis khỏi tay thần Chết.

Sau khi hỏi thăm gia nhân nơi chôn cất nàng Admetus, Heracles đi nhanh đến đó, chàng nấp sau phần mộ của hoàng hậu đợi thần Chết Thanatos đến hút máu người xấu số. Đột nhiên, chàng nghe thấy tiếng vỗ cánh nhè nhẹ và một luồng khí lạnh toát, đó là thần Chết đang bay đến để hút máu nạn nhân. Heracles liền xông ra ôm chặt lấy thần Chết, và giữa hai người diễn ra cuộc vật lộn quyết liệt. Heracles lấy hết sức để vật nhau với thần Chết, còn thần Chết thì vừa dùng hai bàn tay xương xẩu của mình bóp chặt ngực Heracles, vừa thổi khí lạnh chết chóc vào mặt Heracles. Nhưng cuối cùng người con của thần Zeus đã thắng, chàng trói thần Chết lại và ra điều kiện là chỉ tha cho thần nếu thần trả lại mạng sống cho hoàng hậu Alcestis. Thần Thanatos chấp thuận trả lại mạng sống cho Alcestis, Heracles thả thần Chết ra rồi dắt nàng Alcestis về cung.

Trong khi đó thì Ametus đang khóc than thảm thiết người vợ yêu quý của mình, ông vừa khóc vừa đi lang thang trong lâu đài vắng lặng. Nhưng bỗng nhiên trước mắt ông hiện ra tráng sĩ Heracles dắt trong tay một người đàn bà trùm khăn kín mặt. Heracles đề nghị Admetus cho người đàn bà này trú ngụ cho đến khi chàng đi Thrakia về, đây là người đàn bà mà chàng đã giành được trong một cuộc giao tranh quyết liệt. Nhưng Admetos không nhận và ông yêu cầu Heracles dẫn nàng đi nơi khác, vì ông không thể nhìn mặt một người đàn bà nào khác trong lâu đài của mình, khi mà ông vừa mất người đàn bà vô cùng yêu quý. Nhưng Heracles vẫn kiên quyết nài nỉ và thậm chí còn yêu cầu Admetus tự mình dẫn người đàn bà vào nhà chứ không được để cho gia nhân động vào. Cuối cùng Admetus đành phải chấp nhận, ông cầm tay người đàn bà dắt vào cung. Lúc ấy, Heracles mới bảo:

- Admetus, ngài đã nhận nàng, vậy ngài hãy chăm sóc nàng nhé! Bây giờ ngài có thể nói rằng con trai thần Zeus là người bạn trung thành của ngài. Hãy nhìn mặt người phụ nữ này đi! Nàng có giống Alcestis vợ ngài không? Đừng buồn nữa và hãy vui vẻ hưởng cuộc sống đi.

- Ôi, hỡi các thần linh hùng mạnh! – Admetus thốt lên khi vén chiếc khăn lên – đây chính là vợ ta, nàng Alcestis! Ồ, không, đó chỉ là cái bóng của nàng, vì nàng chẳng nói một lời nào cả!

- Không đâu – Heracles đáp – không phải là một cái bóng mà là người thật, tôi đã chuộc lại nàng sau một trận quần nhau quyết liệt với thần Chết đấy. Nàng sẽ nói được khi nào nàng được giải thoát khỏi sự cai quản của các vị thần Âm Phủ, khi các thần nhận được lễ vật cúng tế, sau ba ngày nữa. Bây giờ thì, Admetus, tạm biệt ngài! Cầu mong cho ngài được hạnh phúc và mãi mãi tôn trọng tục hiếu khách mà bản thân thần Zeus, cha tôi, đã tôn thờ.

- Ôi, hỡi người con vĩ đại của thần Zeus! Cậu đã trả lại niềm vui cuộc sống cho ta – Admetus nói – làm sao ta trả nợ được cậu? Hãy ở lại làm khách của ta đi! Ta sẽ sai mọi thần dân mở hội chúc mừng cậu và đem lễ vật tế thần linh thật linh đình. Hãy ở lại đây nhé!

Nhưng Heracles không thể ở lại nhà Admetus được, nhiệm vụ đang đợi chàng, chàng phải đi Thrakia bắt đàn ngựa của Diomedes về cho Eurystheus. Đến nơi, Heracles đánh nhau với Diomedes, giết chết ông này rồi xẻo thịt ông ta đem cho đàn ngựa của ông ta ăn. Sau khi được ăn thịt chủ, đàn ngựa bỗng trở nên hiền lành rồi ngoan ngoãn để cho chàng dẫn về nộp cho Eurystheus.

9. Chiếc thắt lưng của nữ hoàng Hippolyte

Nữ hoàng dân Amazon là Hippolyte, con gái thần Chiến Tranh Ares, có một chiếc thắt lưng bằng vàng do chính thần Chiến Tranh tặng, Hippolyte luôn đeo nó bên mình như là dấu hiệu quyền lực của nàng đối với toàn dân Amazon. Admete, con gái Eurystheus và là nữ tư tế của nữ thần Hera, khao khát có được chiếc thắt lưng đó. Thế là Eurystheus liền sai Heracles đi đoạt chiếc thắt lưng về cho ông ta.

Heracles liền kêu gọi các tráng sĩ trên toàn cõi Hi Lạp trợ giúp mình trong nhiệm vụ khó khăn này. Nhiều tráng sĩ nổi tiếng đã vui lòng đến giúp chàng, trong đó có cả tráng sĩ Theseus, người anh hùng vĩ đại của xứ sở Atice. Toán quân ít ỏi nhưng tinh nhuệ của Heracles xuống gọn trong một chiếc thuyền rồi lên đường thẳng tiến tới xứ sở của dân Amazon. Đoàn tráng sĩ đã phải đi một quãng đường dài, họ phải tới được miền bờ xa xôi của biển Eucseinus (biển Đen ngày nay), nơi có xứ sở của dân Amazon, với kinh đô là Themiscyra. Dân Amazon làn một bộ tộc đàn bà hiếu chiến, suốt ngày chỉ luyện tập đánh nhau, trong số họ có những nữ tướng rất tài ba.

Dọc đường, Heracles cùng các tráng sĩ dừng chân tại đảo Paros, nằm dưới sự cai trị của các hoàng tử con vua Minos. Trong một vụ xích mích, những người con của Minos đã giết chết mất hai người tùy tùng của Heracles, đoàn quân của Heracles tức giận đánh quân của các con vua đảo Minos. Họ giết nhiều người và bao vây kinh đô của hòn đảo. Các con vua Minos đã phải nộp hai người thay chỗ cho hai người của đoàn chiến sĩ bị giết thì họ mới tha cho, Heracles đã chọn hai người cháu của Minos là Alcheos và Sthenelus rồi tiếp tục lên đường.

Từ Paros, Heracles tới xứ Mysia, ông vua của xứ Mysia đón tiếp chàng rất long trọng. Trong thời gian này ông vua người Bebryc đem quân tới đánh vua xứ Mysia, đoàn quân của Heracles liền giúp quân Mysia đánh lại quân Bebryc cho vua xứ Mysia. Họ phá kinh đô của quân Bebryc và giao xứ Bebryc cho vua Mysia, vua xứ Mysia đã đổi tên xứ đó thành Heraclea để tưởng nhớ Heracles đã có công đầu. Sau chiến công này Heracles lại lên đường đi tiếp và cuối cùng đến thành Themiscyra – kinh đô của xứ sở người Amazon.

Tin tức về những chiến công của người con trai thần Zeus từ lâu đã bay đến xứ sở của dân Amazon, cho nên, khi thuyền của Heracles vừa đến kinh đô Themiscyra là các nữ tướng Amazon đã cùng với nữ hoàng của mình đã ra tận bờ biển đón tiếp chàng. Mọi người thán phục ngắm nhìn người con trai vĩ đại của thần Zeus, trông chàng giống như một vị thần bất tử nổi bật lên giữa đoàn quân đi theo chàng. Nữ hoàng Hippolyte hỏi tráng sĩ Heracles:

- Hỡi người con trai vinh quang của thần Zeus! Chàng đến thành trì của ta có việc gì? Chàng đem lại cho nơi này hòa bình hay chiến tranh?

Heracles đáp:

- Thưa nữ hoàng, không phải tôi tự ý kéo quân vượt cả một quãng đường dài đầy bão tố để đến đất nước của nữ hoàng, chính ông vua thành Mycenae Eurystheus sai tôi đến đây. Admete, con gái ông ta, muốn có được chiếc thắt lưng vàng của nữ hoàng, chiếc thắt lưng mà thần Ares đã tặng cho nữ hoàng. Eurystheus đã ra lệnh bắt tôi phải đi lấy nó về cho ông ta.

Hippolyte không muốn từ chối lời đề nghị của Heracles, nàng đang sắp sửa tự nguyện trao chiếc thắt lưng vàng cho tráng sĩ, nhưng nữ thần Hera muốn Heracles phải chết, vì nàng vô cùng căm ghét tráng sĩ. Thế là nàng biến thành một nữ tướng Amazon rồi xúi bẩy họ:

- Heracles nói dối! Hắn ta đến đây với một ý đồ xấu xa, hắn đang muốn bắt cóc nữ hoàng Hippolyte đem về làm nô lệ đấy!

Tin lời Hera, đoàn quân Amazon cầm khí giới xông vào toán quân của Heracles. Nữ tướng Aelo dẫn đầu quân Amazon xông lên như bão táp, nàng là người đầu tiên dũng cảm lao vào Heracles. Nhưng tráng sĩ đánh lại buộc nàng phải bỏ chạy, Heracles đuổi kịp và vung kiếm chém chết nàng. Nữ tướng Protoea cũng chém chết được bảy tráng sĩ của Heracles, nhưng cuối cùng nàng cũng không thoát khỏi được mũi tên của người con vĩ đại của thần Zeus. Thế rồi cùng một lúc có bảy nữ tướng Amazon xông vào Heracles, họ là những người tùy tùng của nữ thần Artemis và rất thành thạo trong nghề phóng lao. Họ dùng khiên che chắn rồi cùng một lúc phóng lao vào Heracles, nhưng Heracles đều tránh được, lập tức Heracles dùng chùy lần lượt hạ gục họ. Nữ tướng Melanipe, người chỉ huy đoàn quân Amazon, bị Heracles bắt làm tù binh cùng với nữ tướng Antiope, đoàn quân Amazon thua trận phải bỏ chạy. Nữ hoàng Hippolyte phải dàn hòa với Heracles, nàng trao cho chàng chiếc thắt lưng vàng để chuộc lại Melanipe, nhưng còn Antiope thì bị Heracles trao cho tráng sĩ Theseus để thưởng công cho lòng dũng cảm phi thường của chàng, Theseus đã đem Antiope về làm vợ, còn Heracles thì đem chiếc thắt lưng vàng về cho Eurystheus.

Cứu thoát công chúa Hesione

Trên đường trở về thành Tirynthos, thuyền của Heracles dừng chân tại thành Troy. Khi thuyền của họ cập bờ cách không xa thành Troy, một cảnh tượng đáng buồn hiện ra trước mắt họ: họ nhìn thấy nàng công chúa Hesione, người con gái xinh đẹp của Laomedon, vua thành Troy, đang bị xích vào một tảng đá ngay bên bờ biển. Giống như nàng Andromeda mà trước đây dũng sĩ Perseus đã từng cứu sống, Hesione cũng bị dùng làm một vật tế cho một con thủy quái ở dưới biển. Con thủy quái này là do thần Poseidon sai lên để trừng phạt vua Laomedon, số là thần Zeus đã sai thần Poseidon và thần Apollo giúp Laomedon xây thành Troy, sau khi công việc xong xuôi, ông vua keo kiệt đã không thèm trả ơn hai vị thần, mà ông ta còn dọa sẽ cắt tai hai vị thần nếu họ đòi trả công; thế là thần Apollo liền gây ra một nạn dịch khủng khiếp hoành hành xứ sở của Laomedon, còn thần Poseidon thì sai một con thủy quái từ dưới biển lên tàn phá đất nước và tàn sát dân lành. Thầy tiên tri phán rằng tai họa chỉ có thể được diệt trừ bằng cách tế mạng sống của chính công chúa con vua cho con thủy quái. Ông vua thiển cận đành phải xích con gái mình vào tảng đá bên bờ biển làm vật hiến sinh.

Nhìn thấy tình cảnh bất hạnh của nàng công chúa Hesione, Heracles xin được giải thoát cho nàng, nhưng chàng đòi Laomedon phải trả cho mình sáu con ngựa thần của nhà vua. Nguyên sáu con ngựa này là của thần Zeus tặng cho vua Tros, ông nội của Laomedon, để bồi thường cho việc thần Zeus bắt Ganymede, con trai của Tros, tức là chú của Laomedon về Thượng Giới làm người tiếp rượu cho các vị thần linh. Trong tình cảnh quẫn bách này, Laomedon đành phải chấp thuận. Heracles liền sai người dân thành Troy đắp một chiến lũy bên bờ biển rồi chàng náu mình sau chiến lũy đó. Ngay khi Heracles vừa nấp vào sau chiến lũy thì con thủy quái xuất hiện. Nó há to cái miệng khổng lồ lao vào Hesione, Heracles liền nhảy ra khỏi chiến lũy gầm lên một tiếng rồi vào đâm một nhát kiếm ngập sâu vào ngực con vật làm nó gục xuống tắt thở. Thế là Hesione được giải thoát.

Khi Heracles đến đòi Laomedon phần thưởng thì ông vua keo kiệt này lại tiếc mấy con ngựa quý, ông ta không những không thưởng công cho chàng mà còn đuổi chàng ra khỏi thành. Heracles nuốt hận rời thành Troy, chàng không thể trả thù ngay ông vua xấu xa này được, bởi vì lúc này toán quân của chàng quá ít ỏi, mà thành Troy được các thần linh xây dựng tỏ ra rất kiên cố. Hơn nữa chàng còn đang phải nhanh chóng đem chiếc thắt lưng vàng về cho Eurystheus.

10. Đàn bò của Geryon

Chẳng bao lâu sau khi từ xứ của người Amazon trở về, Heracles lại phải lên đường đi làm một nhiệm vụ mới. Nghe nói ở miền cực tây của trái đất, trên đảo Erytheia, có một quái thần ba mình tên là Geryon sinh sống, thần là con trai của quái thần Chrysao có với nữ thần hải dương Caliore. Geryon có một đàn bò rất đẹp, thế là Eurystheus nảy ra một ý định ngông cuồng sai Heracles đi bắt đàn bò của Geryon về cho mình.

Heracles lên đường nhằm hướng tây mà đi, chàng vượt qua biển sang bờ bắc châu Phi, vượt qua những bãi sa mạc mênh mông nóng bỏng và đầy nguy hiểm, cuối cùng tới được miền cực tây của trái đất. Đến đây chàng dựng lên hai cột trụ để đánh dấu thắng lợi sau chặng đường đầu tiên của mình, về sau chúng được gọi là ‘cột trụ Heracles’, chính là hai mỏm núi đá đứng bên hai bờ của eo biển Gibralta ngày nay[47].

Ngồi trên bờ Đại Tây Dương, Heracles nghĩ cách làm thế nào để ra được hòn đảo Erytheia, xứ sở của Geryon nằm giữa biển khơi. Lúc đó mặt trời đang ngả về phía tây, chiếc xe của thần Mặt Trời Helius đang từ từ hạ xuống Đại Tây Dương, ánh nắng chói chang của nó làm Heracles lóa mắt và toàn thân nóng bức không thể chịu nổi. Heracles tức giận đứng phắt dậy cầm cây cung đáng sợ của mình lên định bắn thần Mặt Trời, nhưng thần Helius không tỏ ra bực bội, thậm chí thần còn mỉm cười thân thiện với chàng, vì thần rất quý đức tính dũng cảm phi thường của người con trai thần Zeus. Sau đó thần Helius mời Heracles xuống thuyền cùng đi với mình ra đảo Erytheia. Nguyên do là thần Helius ngày nào sau khi hạ cánh xuống Đại Tây Dương cũng có một chiếc thuyền đợi sẵn để đưa thần cùng với cả cỗ xe ngựa của thần vượt biển trở về cung điện vàng của thần ở phía miền cực đông trái đất. Heracles vui mừng nhảy xuống thuyền của thần Helius rồi nhanh chóng ra đảo Erytheia.

Vừa bước chân lên đảo, Heracles đã đã được con chó hai đầu hung dữ tên là Orthus đón tiếp, Heracles vung chùy đập cho nó một nhát chết tươi. Nhưng Orthus không phải là kẻ canh gác duy nhất của Geryon, mà tráng sĩ còn phải đánh nhau với gã khổng lồ Eurytion, kẻ chăn bò của Geryon. Heracles cũng nhanh chóng hạ được hắn ta, sau đó chàng lùa đàn bò ra bờ biển, nơi có chiếc thuyền của thần Helius đang đợi. Nghe thấy tiếng bò rống, Geryon chạy ra xem thì thấy Orthus và Eurytion đã bị giết chết, mà bò thì không thấy đâu, hắn liền đuổi theo kẻ đã cướp bò của mình, đến bờ biển thì hắn bắt kịp Heracles. Geryon là một quái thần khổng lồ có ba mình, ba đầu, sáu tay và sáu chân. Khi đánh nhau, hắn dùng ba chiếc khiên che chắn ba thân thể của mình rồi cùng lúc cả ba ngọn lao khổng lồ vào kẻ thù. Heracles đã không phải đương đầu một mình với con quái thần khủng khiếp này, chàng đã được nữ thần Athena giúp sức. Vừa nhìn thấy quái thần, Heracles liền bắn một mũi tên độc trúng vào một bên mắt của nó, chàng lại bắn tiếp một mũi tên nữa, rồi lại một mũi nữa… Sau đó chàng đập cho nó một đòn trời giáng, con quái thần vật ngã lăn ra đất tắt thở. Heracles đưa bò xuống thuyền của Helius và trở về bờ phía đông của Đại Tây Dương rồi trả lại thuyền cho Helius, đến đây, nhiệm vụ của chàng coi như đã hoàn thành nột nửa.

Từ đây trước mắt chàng còn rất nhiều khó khăn, chàng còn phải lùa bò vượt qua bao đường đất để trở về thành Mycenae. Heracles đã lùa bò vượt qua xứ Tây Ban Nha, qua dãy núi Pirine, qua miền Galia, qua núi Anps rồi qua xứ Italia. Khi xuống tới miền nam Italia, lúc đi qua thành Regium, một con bò cái tách ra khỏi đàn bơi qua eo biển chạy sang đảo Sichilia. Tại đây, vua Erys, con trai của thần Biển Poseidon, nhìn thấy con bò đẹp liền nhập nó vào đàn bò của mình. Heracles tìm mãi con bò mà không thấy, cuối cùng chàng nhờ thần Hephaestus trông hộ đàn bò, còn mình bơi sang đảo Sichilia để tìm. Tới đây, chàng tìm thấy nó lẫn trong đàn bò của ông vua Erys, nhưng Erys không chịu trả lại con bò. Tự tin vào sức khỏe của mình, ông ta thách chàng đấu võ, và tất nhiên phần thưởng cho kẻ thắng sẽ là con bò lạc kia. Nhưng làm sao Erys có thể đương đầu được với một đối thủ có sức khỏe như Heracles? Người con trai của thần Zeus đã dùng đôi tay rắn chắc của mình bóp cổ Erys rồi lấy lại con bò cái của mình và đi tiếp. Khi Heracles về đến bờ biển Ionia, nữ thần Hera còn làm cho đàn bò bị mất trí, trong cơn điên loạn, đàn bò chạy tứ tung khắp nơi, phải vất vả lắm Heracles mới gom được phần lớn trong số chúng lại rồi đưa về Mycenae giao cho Eurystheus. Ông này liền đem chúng cúng tế cho nữ thần Hera.

11. Táo vàng Hesperides

Tại đám cưới của Hera vớt thần Zeus, nữ thần Đất Gaia đã tặng cho Hera một món quà cưới là một cây táo vàng, thấy đẹp, nữ thần Hera đã đem cây táo vàng trồng tại khu vườn của mình ở gần núi Atlas. Sau đó nữ thần sai một con long xà trăm đầu canh giữ, con long xà này là con trai của quái thần Typhon có với nữ quái thần Echidna và nó không bao giờ ngủ. Để cho chắc chắn, nữ thần còn sai các nàng Hesperides, con gái nữ thần Hoàng Hôn, ngày đêm ở đó canh giữ[48]. Khu vườn này nằm ở miền cực tây của trái đất và không ai biết cụ thể nó ở chỗ nào, ấy vậy mà Eurystheus đã ra lệnh cho Heracles phải đem bằng được ba quả táo vàng về cho ông ta, mặc dù ông ta vẫn không biết là mình sẽ làm gì với những quả táo đó.

Heracles lên đường tìm vườn táo vàng, nhưng tìm đâu bây giờ? Chàng đi hết các miền của châu Âu rồi lại sang châu Á, đi tới cả những nơi mà chàng đã từng qua khi chàng lùa đàn bò của Geryon, chàng cũng đã hỏi thăm khắp nơi mà chẳng có ai biết đường đến vườn táo vàng. Chàng tới miền cực bắc của trái đất, nơi có con sông Eridanos cuộn sóng ầm ầm, bên bờ con sông này, Heracles được các nữ thần sông núi xinh đẹp đón tiếp long trọng. Sau đó họ còn cho chàng biết rằng muốn tìm được đường đến vườn táo vàng, chỉ có thể hỏi thần Nereus, ông già tiên tri của biển cả, nhưng chàng phải bất ngờ tóm được ông khi ông rời biển lên bờ.

Heracles phải mất một thời gian rất lâu để tìm ông già thần biển Nereus, một hôm chàng nhìn thấy ông bên bờ biển và vội vàng lao vào ông. Cuộc vật lộn với thần Nereus thật là vất vả, bởi vì thần có khả năng biến hóa thành các hình dạng khác nhau để hòng thoát khỏi hai cánh tay rắn chắc của Heracles, nhưng Heracles không chịu buông tha thần, cuối cùng chàng đã trói được thần. Để thoát thân, Nereus đã buộc phải tiết lộ bí mật về con đường đến vườn táo vàng cho Heracles biết.

Chàng lại vượt qua miền đất của xứ Libya, tại đây chàng gặp vị thần khổng lồ Antaeus, con trai của thần Biển Poseidon có với nữ thần Đất Gaia. Antaeus thường bắt những người qua đường phải vật nhau với hắn, và tất cả đều thua rồi bị hắn giết chết không chút thương xót. Khi gặp Heracles, Antaeus cũng bắt chàng phải vật nhau với hắn, nhiều lần Heracles quật hắn ngã xuống đất, nhưng cứ mỗi lần hắn ngã xuống là chàng lại thấy hắn khỏe lên gấp bội, vì thế, Heracles liền nhấc bổng hắn lên cao, một lúc sau, chàng thấy Antaeus cứ đuối sức dần trên tay chàng. Sở dĩ trước đây không có ai địch nổi hắn là vì họ không biết được một điều bí mật giúp hắn luôn lấy lại được sức lực trong khi vật, đó là một khi người hắn còn chạm đất, thì nữ thần Đất Gaia, mẹ hắn, vẫn luôn luôn tiếp sức cho hắn. Thế là Heracles bóp cổ cho hắn chết trên không.

Heracles đi tiếp cho đến khi tới xứ Egypt (Ai Cập ngày nay), mệt mỏi, chàng ngủ thiếp đi trong một cánh rừng nhỏ bên bờ sông Nile. Vua Egypt là Busiris, con trai của thần Biển Poseidon có với công chúa Lysianasa, con gái vua Epaphus trước đây, bắt gặp chàng đang ngủ liền ra lệnh trói chàng lại. Khi ấy nước Egypt đang phải trải qua một nạn hạn hán kéo dài đã chín năm nay, thầy tiên tri Phrasius, người gốc đảo Kipros (Síp), tiên đoán rằng nạn hạn hán sẽ hết chỉ khi nào hàng năm Busiris cúng tế cho thần Zeus một người lạ đi lại qua đây, thế là Busiris ra lệnh bắt ngay Prasius làm vật tế đầu tiên cho thần Zeus. Giờ đây ông ta cũng định đem Heracles đến tế thần Zeus như bao nhiêu người lạ khác đã đi qua xứ sở Egypt. Nhưng khi bị đưa lên bàn tế, chàng tráng sĩ đã dứt đứt dây trói rồi giết chết Busiris cùng với con trai ông ta là Amphidamas.

Dọc đường, Heracles còn phải đương đầu với nhiều vụ việc nguy hiểm khác nữa cho đến khi chàng tới được nơi tận cùng của trái đất, nơi có vị thần khổng lồ Titan tên là Atlas đang phải đứng gánh đỡ bầu trời. Heracles kinh ngạc nhìn vị thần khổng lồ hùng mạnh đang gánh đỡ cả bầu trời bao la rộng lớn trên đôi vai rộng của mình.

- Ôi, thưa thần Atlas vinh quang! – tráng sĩ cất tiếng – Tôi là Heracles, con trai của thần Zeus. Eurystheus, vua thành Mycenae giàu có, sai tôi đến gặp thần, ông ta bắt tôi phải lấy ba quả táo vàng trên cây táo mọc trong vườn của các nàng Hesperides.

- Ta sẽ cho ngươi ba quả táo, hỡi người con trai của thần Zeus! – thần Atlas đáp – nhưng trong khi chờ đợi ta đi lấy táo, thì ngươi phải gánh đỡ bầu trời thay ta một lát.

Heracles nhận lời đứng vào chỗ của thần Atlas, một sức nặng khủng khiếp đè lên đôi vai của người con trai của thần Zeus, chàng lấy hết sức cố giữ vững bầu trời trên vai mình. Tuy nhiên sức nặng cứ ngày một đè nặng xuống vai chàng, chàng gò lưng, các bắp thịt gồng lên như những trái núi, mồ hôi chảy ròng ròng; nhưng với sức khỏe phi thường và với sự trợ giúp của nữ thần Athena, chàng đã đỡ được bầu trời trên vai cho đến khi thần Atlas đem ba quả táo vàng đến. Thần bảo Heracles:

- Này Heracles, ba quả táo vàng của ngươi đây! Nếu ngươi muốn, ta sẽ đích thân đem ba quả táo đến tận Mycenae thay cho ngươi, ngươi cứ gánh đỡ bầu trời thay ta, rồi khi quay trở về ta lại thay chỗ cho ngươi.

Heracles hiểu ngay mưu mô ranh mãnh của vị thần Titan khổng lồ kia, Atlas muốn thoát khỏi nhiệm vụ nặng nề của mình, thế là chàng tương kế tựu kế:

- Được thôi, thưa thần Atlas, tôi đồng ý, chỉ có điều là thần hãy đỡ thay tôi một chút để tôi đi làm một chiếc gối đệm vai cho khỏi rát.

Thần Atlas lại đứng vào gánh đỡ bầu trời thay cho Heracles, thế là chàng tráng sĩ liền nhặt lại cung tên, cây chùy cùng ba quả táo vàng rồi nói:

- Tạm biệt, Atlas! Tôi đã gánh đỡ bầu trời cho thần trong thời gian thần đi lấy táo, nhưng tôi không muốn mãi mãi gánh đỡ nó.

Nói xong Heracles lên đường trở về Mycenae, đến gặp Eurystheus trao cho y ba quả táo vàng. Nhưng chẳng biết làm gì với chúng, Eurystheus lại cho lại Heracles, đến lượt mình Heracles lại trao cho nữ thần Athena, người con gái vĩ đại của thần Zeus và là người bảo vệ cho chàng suốt đường đi. Nữ thần Athena đem trả ba quả táo vàng về cho các nàng Hesperides, để cho chúng mãi mãi được ở trong vườn của chúng.

12. Cerberus

Ở dưới Âm Phủ có con chó ngao tên là Cerberus làm nhiệm vụ canh giữ Âm Phủ, có lẽ muốn diệt trừ Heracles, nên Eurystheus đã sai chàng đi bắt con chó ngao đó về, mặc dù y biết chắc rằng y sẽ không dùng con chó vào việc gì cả, cũng như trước đây ý đã từng sai chàng đi làm những nhiệm vụ mà y chẳng hề có ý thức về mục đích của những nhiệm vụ đó.

Đây là nhiệm vụ cuối cùng và khó khăn nhất của chàng tráng sĩ. Chàng sẽ phải xuống thế giới Âm Phủ tối tăm của thần Hades để bắt sống con chó ngao hung dữ kia. Con chó này có ba đầu, trên cổ có những con rắn quấn xung quanh, còn ở chót đuôi có một chiếc đầu long xà với cái miệng rộng hoác.

Heracles lên đường tới xứ Laconia, rồi lần theo chiếc hang sâu tăm tối gần mũi đất Taenaron ở mũi đất cực nam của bán đảo Peloponesus để xuống vương quốc tối tăm dưới lòng đất. Xuống đến gần cửa ra vào Âm Phủ chàng nhìn thấy tráng sĩ Theseus, vua thành Athens, và Pirithous, vua xứ Thesalia, đang bị xích vào tảng đá bên cạnh cửa; các thần linh đã trừng phạt hai người như vậy bởi vì hai người này dám cả gan xuống đây định bắt cóc hoàng hậu Persephone – vợ của thần Diêm Vương Hades. Therseus cầu khẩn Heracles:

- Ôi, hỡi người con trai vĩ đại của thần Zeus, xin hãy cứu ta ra khỏi đây! Người đã nhìn thấy ta đang phải chịu đau khổ như thế nào, chỉ có người mới có thể cứu được ta.

Heracles đưa tay tháo xích cứu Perseus ra, nhưng lúc chàng định cứu luôn cả Pirithous thì mặt đất rung chuyển ầm ầm, thế là Heracles hiểu rằng thần linh không muốn chàng cứu Pirithous – kẻ chủ mưu muốn bắt Persephones về làm vợ, Theseus chỉ là người miễn cưỡng phải trợ giúp. Chàng đành đi tiếp vào sâu trong thế giới âm u của thần Hades dưới sự dẫn dắt của thần Đưa Tin Hermes và có nữ thần Athena đi kèm. Khi Heracles vào sâu trong thế giới cõi Âm, hình bóng của những người chết hoảng hốt bay loạn xạ tứ tung, chỉ có hình bóng của Meleager – hoàng tử thành Calydon con vua Oeneus – là bám lấy Heracles van xin:

- Ôi, hỡi tráng sĩ Heracles dũng mãnh, vì tình bạn của chúng ta, tôi chỉ xin người một ân huệ duy nhất: hãy thương lấy người em gái côi cút tội nghiệp của tôi, nàng Deianeira xin đẹp mà cưới nó làm vợ, sau khi tôi chết chẳng có ai che chở cho nó cả!

Heracles hứa sẽ thực hiện ý nguyện của bạn mình rồi lại theo Hermes đi tiếp. Trên đường, chàng gặp hình bóng của con quỷ Medusa gớm ghiếc, nó giơ hai cánh tay đe bằng đồng ra đe dọa và vỗ đôi cánh bằng vàng, trong khi lũ rắn trên đầu nó bắt đầu ngọ ngoạy thì chàng tráng sĩ dũng cảm nắm tay vào đốc kiếm. Hermes ngăn chàng lại và bảo:

- Bỏ kiếm xuống, Heracles, đây chỉ là một cái bóng của con quỷ thôi, nó không làm hại được ngươi đâu.

Heracles gặp rất nhiều điều kì lạ trên đường đi của mình, cuối cùng Hermes dẫn chàng tới trước mặt ngai vàng của Hades. Diêm Vương cùng hoàng hậu Persephone vui mừng ngắm nhìn người con trai vĩ đại của em mình là thần Zeus, đã dám xuống vương quốc tối tăm và sầu thảm của thần Hades mà không hề sợ hãi: chàng hiên ngang và bình thản đứng trước mặt Hades, tay chống cây chùy khổng lồ, trên vai khoác chiếc áo da sư tử, sau lưng đeo cây cung và ống tên. Thần Hades cất tiếng chào mừng Heracles và hỏi chàng vì cớ gì mà phải xuống tận vương quốc Âm Phủ như thế này, Heracles cúi mình đáp:

- Ôi, hỡi thần Hades dũng mãnh, ông chủ của các linh hồn chết, xin ngài đừng giận vì lời cầu khẩn mà tôi sắp phải nói đây: xin hãy cho phép tôi đem con chó ngao ba đầu Cerberus về Mycenae. Ngài biết là không phải tự ý tôi xuống đây, và cũng không phải tự ý tôi đưa ra lời cầu khẩn này, mà chính Eurystheus – người thần linh đã ra lệnh cho tôi phải phục tùng – đã sai bảo tôi.

Hades đáp lại tráng sĩ:

- Ta sẽ thực hiện lời cầu khẩn của ngươi, hỡi người con trai của thần Zeus, nhưng ngươi sẽ phải dùng tay không mà thuần phục nó, nếu ngươi làm được thì ta sẽ cho phép ngươi đem nó về cho Eurystheus.

Heracles phải mất một thời gian lâu đi tìm con chó Cerberus, cuối cùng chàng thấy nó bên bở sông Acheron. Chàng dùng đôi tay rắn như thép của mình tóm lấy cổ con vật, nó bắt đầu gầm lên khủng khiếp âm vang cả Âm Phủ rồi lấy hết sức giãy giụa hòng thoát khỏi bàn tay của Heracles, nhưng đôi tay rắn chắc của tráng sĩ càng siết cổ nó chặt hơn. Cuối cùng, gần như nghẹt thở, con thú ngã vật xuống chân Heracles, thế là chàng trói nó lại dắt về Mycenae.

Khi lên đến mặt đất, con Cerberus hoảng sợ khi nhìn thấy ánh sáng mặt trời, toàn thàn nó toát mồ hôi lạnh và nước bọt đầy chất độc của nó nhỏ xuống từ ba chiếc miệng gớm ghiếc, nước bọt của nó rơi xuống đâu là cỏ độc mọc lên đến đó. Heracles dắt con chó ngao đến trước cổng thành Mycenae, khi nhìn thấy con chó gớm ghiếc, gã Eurystheus hèn nhát hoảng hồn quỳ xuống lạy tráng sĩ đề nghị chàng đưa ngay con vật trả về Âm Phủ, Heracles lại phải dắt con chó trả về cho thần Hades.

Sau khi thực hiện xong nhiệm vụ thứ mười hai, Heracles hết hạn phục vụ cho Eurystheus, giờ đây chàng có thể tự do quay về thành Thebes. Nhưng chàng không ở lại đây được lâu, vì có biết bao nhiệm vụ khác đang chờ đợi chàng. Heracles gả vợ mình là Megara cho cháu là Iolaus rồi lại đến thành Tirynthos.

Nhưng không chỉ có những chiến công đang chờ đợi chàng, mà chàng còn phải đương đầu với biết bao điều phiền muộn, bởi vì nữ thần Hera không ngừng buông tha chàng mà vẫn theo sát từng bước.

Eurytus

Tại thành Oechalia trên đảo Euboea có một ông vua trị vì tên là Eurytus, tài bắn cung của ông nổi tiếng khắp vùng Hi Lạp, đích thân thần Apollo đã dạy cho ông bắn cung và đã tặng cho ông một bộ cung tên. Hồi trẻ, Heracles đã học tài nghệ bắn cung của ông. Giờ đây, Eurytus đã loan tin khắp đất nước Hi Lạp rằng ông sẽ gả người con gái xinh đẹp của mình là Iole cho người nào thắng ông về tài bắn cung. Heracles, lúc ấy vừa hết hạn phục dịch cho Eurystheus, liền lên đường tới Oechalia, nơi đang tụ tập các nhân tài của đất nước Hi Lạp, và tham gia cuộc thi bắn cung. Chàng đã dễ dàng vượt qua thầy mình là Eurytus để có thể cưới được nàng Iole làm vợ, nhưng Eurytus đã nuốt lời hứa với cớ rằng ông ta không thể gả con gái cho một kẻ đã từng là nô lệ của Eurystheus, ông còn vi phạm tục hiếu khách thần thánh bằng cách xúc phạm tráng sĩ và cùng mấy người con ngạo mạn của mình đuổi chàng ra khỏi thành. Heracles ngậm ngùi rời đảo Euboea, nhưng chàng đã yêu Iole, chàng trở về thành Tirynthos, trong lòng nuôi mối hận thù đối với ông vua Eurytus vì hành động lăng nhục của ông ta.

Nàng Deianeira

Chuyện kể rằng sai khi Heracles bị Eurytus đuổi khỏi đảo Euboea, nhớ lại lời hứa với Meleager là sẽ lấy em gái anh ta trong chuyến đi bắt con chó ngao Cerberus dưới Âm Phủ, thế là Heracles đến thành Calydon ở xứ Aetolia, gặp vua Oeneus trị vì thành này để xin cưới nàng Deianeira làm vợ. Nhưng tại đây chàng đã gặp phải một tình địch đáng sợ, hiện đang có rất nhiều tráng sĩ đến cầu hôn Deianeira, trong đó có thần sông Achelous. Cuối cùng Oeneus quyết định là Deianeira sẽ trở thành vợ người nào giành chiến thắng trong cuộc thi đấu sức, tất cả những người tráng sĩ đến cầu hôn đều xin rút lui không dám đấu võ với thần Achelous dũng mãnh. Thấy chỉ còn lại một mình Heracles, Achelous liền bảo chàng:

- Mi nói rằng mi là con của thần Zeus có với Alcmene, chẳng qua chỉ là những lời lẽ bịp bợm!

Thế rồi Achelous bắt đầu mắng nhiếc Heracles và lăng nhục cả mẹ chàng là Alcmene. Heracles nhíu mày, hai mắt chàng nảy lửa tức giận rồi bảo:

- Này Achelous, mi nên biết rằng ta nói chuyện bằng nắm đấm giỏi hơn là bằng miệng, mi cứ việc thắng ta bằng lời nói, còn ta sẽ thắng mi bằng hành động!

Heracles hiên ngang bước tới bên Achelous rồi dùng hai cánh tay rắn chắc của mình ôm lấy ông ta, nhưng vị thần Achelous khổng lồ vẫn đứng vững, Heracles dùng hết sức vẫn không quật ngã được ông ta. Achelous sừng sững như núi đá trước sóng biển nổi bão, cả hai vật nhau như những con bò tót đang ghì sừng húc nhau, đã ba lần Heracles lấy sức lăng mạnh Achelous mà không được, đến lần thứ tư, chàng giật mình ra khỏi tay Achelous, rồi vòng ra đằng sau ôm chặt lấy lưng ông ta quật xuống đất với một sức nặng tưởng chừng như của cả một trái núi. Vị thần đầm đìa mồ hôi, phải cố hết sức mới rút được đôi tay ra, nhưng càng ngày càng bị Heracles đè mạnh xuống đất. Achelous vừa gò lưng vừa rên, hai gối ông ta khuỵu xuống, còn đầu thì chạm xuống đất. Để thoát thân, vị thần sông liền nghĩ ra một mẹo: ông ta biến ngay thành một con rắn trườn ra khỏi tay Heracles. Thấy thế, chàng tráng sĩ liền cười bảo:

- Từ nhỏ ta đã học được cách đánh nhau với rắn rồi! Phải công nhận là mi tài giỏi hơn những con rắn khác, nhưng mi không thể tài giỏi hơn con long xà ở Lerne đâu! Mặc dù trên cổ nó mỗi cái đầu bị chặt thì lại mọc ra hai cái đầu khác, nhưng ta vẫn đánh thắng nó đấy!

Heracles đưa tay tóm lấy cổ con rắn bóp chặt như bóp bằng gọng kìm, Achelous giãy giụa hòng thoát khỏi bàn tay của Heracles nhưng không thoát nổi, thế là ông ta lại biến thành một con bò tót lao vào Heracles. Chàng tráng sĩ tóm lấy con bò rồi quật mạnh nó ra đất, làm gãy cả một chiếc sừng. Đến đây thì Achelous đã chịu thua, nhà vua Oeneus gả công chúa Deianeira cho Heracles.

Sau đám cưới, Hercles ở lại cung vua của Oeneus một thời gian. Một hôm trong bữa tiệc, cậu bé hầu rượu Eumonos, con trai của Architeles, một người bà con của Oeneus, đã sơ ý đánh đổ nước nóng dùng để rửa chân vào tay Heracles. Trong lúc tức giận chàng đã tát một cái, mặc dù chàng chỉ tát bình thường, nhưng vì lực chàng quá mạnh, nên cậu bé chết ngay tại chỗ. Heracles rất buồn rầu hối hận, và mặc dù Architeles tha thứ cho chàng tội ngộ sát, nhưng chàng vẫn cùng vợ rời thành Calydon trở về thành Tirynthos.

Dọc đường, khi về đến sông Euenus, họ gặp một con nhân mã tên là Nesus, sống ở đây bằng nghề cõng thuê người đi đường muốn qua sông, nó để khách ngồi trên chiếc lưng rộng của mình rồi bơi qua sông. Heracles đặt nàng lên lưng con nhân mã, còn mình thì quẳng cây chùy cùng cung tên sang bờ bên kia trước rồi dũng cảm nhảy xuống dòng sông chảy xiết. Khi vừa sang đến bờ bên kia, chàng bỗng nghe thấy tiếng kêu thét của Deianeira. Hóa ra, vì mê hoặc bởi sắc đẹp của Deianeira, con nhân mã Nesus đang định cưỡng hiếp nàng, bị nàng cưỡng lại, y liền bế nàng bỏ chạy. Heracles giận dữ gọi to:

- Nesus! Mi định chạy đâu? Mi tưởng rằng chạy trốn mà thoát được tay ta ư? Dù mi có chạy nhanh đến đâu thì cũng không thoát được mũi tên của ta!

Chàng giương cung bắn một mũi tên, mũi tên tẩm chất độc của máu con long xà ở Lerne bay vút tới trúng vào lưng Nesus xuyên ra đằng trước ngực. Con nhân mã gục xuống, máu chảy ròng ròng, nó thoi thóp nói với Deianeira:

- Ôi, hỡi người con gái của Oeneus, nàng là người cuối cùng ta đưa sang ngang trên dòng sông Euneus chảy xiết này. Nàng hãy lấy máu của ta và giữ gìn cho cẩn thận để làm bùa yêu, nếu sau này Heracles không còn yêu nàng nữa, thì nàng hãy tẩm thứ máu này vào áo người rồi đem cho người mặc, từ khắc người sẽ quay trở về với nàng và sẽ yêu nàng mãi mãi đến mức không người đàn bà nào có thể tranh được chỗ của nàng trong trái tim người.

Deianeira lập tức lấy máu của con nhân mã đựng vào một chiếc túi rồi đem giấu đi. Nesus gục xuống tắt thở, Heracles và Deianeira trở về thành Tirynthos và sống một cuộc sống hạnh phúc. Nhưng nữ thần Hera chẳng bao giờ để cho Heracles hưởng hạnh phúc trọn vẹn.

Làm nô lệ cho Omphale

Một thời gian sau, con trai Hermes là Autolycus, chàng thanh niên láu cá nhất trong số những người Hi Lạp, đã ăn cắp đàn bò của Eurytus rồi đổ tội cho Heracles. Ông vua thành Oechalia tưởng rằng tráng sĩ đã ăn cắp bò của mình để trả thù chuyện cũ, chỉ có Iphitus, người con trai của Eurytus là không tin Heracles lại làm một chuyện như vậy. Chàng đích thân đi tìm bò để chứng minh cho sự vô tội của Heralces, người mà chàng đã gắn bó bằng một tình bạn không gì lay chuyển nổi. Trên đường đi tìm bò, Iphitus đến thành Tirynthos, tại đây, Heracles đã đón tiếp chàng thật nồng hậu. Nhưng một hôm, khi cả hai đang ngồi trên bức tường cao của thành Tirynthos, Heracles bỗng nhiên lên cơn điên khủng khiếp, đây là cơn điên do nữ thần Hera gây ra cho chàng; trong cơn điên, chàng nhớ lại nỗi nhục mà Eurytus cùng các con ông ta đã gây ra cho chàng; thế là không tự chủ được mình, chàng liền tóm lấy Iphitus quẳng xuống đất. Iphitus rơi từ trên đỉnh cao xuống chết ngay tại chỗ. Vì tội vi phạm tục hiếu khác và quan hệ tình bạn này, Heracles bị thần Zeus trừng phạt bằng cách làm cho chàng mắc một căn bệnh rất nặng.

Bị kiệt sức vì căn bệnh, cuối cùng Heracles cố lê bước đến thành Delphi xem bói. Nhưng cô thầy bói Pythia tại đền tiên tri của thần Apollo lại không chịu nói cho chàng biết đường hậu vận của chàng, tức giận, chàng liền vào đền lấy trộm chiếc ghế ba chân mà Pythia vẫn dùng để ngồi khi xem bói. Hành động này đã làm cho thần Apollo tức giận, thần đi gặp Heracles đòi lại chiếc ghế, nhưng tráng sĩ không chịu trả. Thế là xảy ra một trận ẩu đả quyết liệt giữa hai người con của thần Zeus: một là vị thần bất tử, một là tráng sĩ vĩ đại nhất trong số những người trần. Nhưng thần Zeus không muốn Heracles chết, thế là từ trên đỉnh núi Olympus, thần phóng ra một lưỡi tầm sét tách hai người ra, hai anh em giảng hòa với nhau. Khi ấy cô thầy bói Pythia mới cho Heracles biết lời giải như sau:

- Chàng sẽ được khỏi bệnh chỉ khi nào chàng bán mình làm nô lệ ba năm. Tiền bán được chàng phải trao cho Eurytus để chuộc tội cho việc chàng đã giết chết con trai Iphitus của ông ta.

Thế là Heracles lại phải mất tự do một lần nữa, chàng ra chợ nô lệ để tự bán mình. Nữ hoàng xứ Lydia là Omphale, con gái Iardanos đã mua chàng về. Tiền bán được, chàng đưa cho Hermes đích thân đến trả Eurytus, nhưng ông vua ngạo mạn này không chịu nhận, thế là ông ta vẫn là kẻ thù không khoan nhượng của Heracles.

Omphale là vợ vua Tmolos, sau khi chồng chết, nàng lên ngôi nữ hoàng trị vì thay chồng. Sau khi được nàng mua về, Heracles đã giúp nàng tiễu trừ bọn cướp và những lũ quái vật, chàng đã đánh nhau với hai anh em tướng cướp Cercopes, với ông vua độc ác Syleus, với anh em tướng cướp “thợ gặt” Lityerses,… và đều chiến thắng được chúng. Đặc biệt tên Lityerses có tài gặt lúa rất giỏi, hắn thường bắt người lạ đi qua lãnh địa của hắn thì phải thi gặt lúa với hắn, người nào cũng thua và bị hắn chặt đầu. Heracles đi qua đó cũng bị hắn thách đố và hắn bị chàng giết chết. Thần phục trước những hành động dũng cảm của Heracles và sau khi biết được tông tích của chàng, nữ hoàng Omphale đã trả lại tự do cho chàng và cưới chàng làm chồng. Với Omphale, Heracles có một người con trai tên là Lamos. Thời gian Heracles ở với Omphale cũng là lúc diễn ra cuộc săn lợn lòi ở Calydon[49], chính vì thế mà chàng không có điều kiện tham gia.

Nhưng dù được tự do trong khi sống với nữ hoàng xứ Lydia Omphale thì Heracles cũng không ở được lâu với nàng. Sau đó ba năm, chàng lại lên đường đi thực hiện những chiến công mới.

Chinh phục thành Troy

Sau ba năm sống với Omphale, Heracles bắt đầu kêu gọi các tráng sĩ rồi tập hợp quân thành mười tám chiến thuyền kéo đi đánh thành Troy để trả thù vua Laomedon vì tội ông ta đã lừa dối chàng trước đây. Khi đến nơi, Heracles giao cho tráng sĩ Oecles nhiệm vụ trông giữ thuyền cùng với một toán quân nhỏ, còn chàng cùng đoàn quân còn lại tiến thẳng tới chân tường thành Troy. Ngay khi Heracles vừa rời thuyền thì vua Laomedon đã dẫn quân mai phục kéo tới đánh úp Oecles, giết chết anh ta và tiêu diệt gần hết toán quân của anh. Nghe tiếng đánh nhau hỗn loạn ở phía sau, Heracles quay trở lại và đuổi Laomedon chạy vào thành. Cuộc vây thành Troy không phải diễn ra lâu, các tráng sĩ đã trèo lên tường cao nhảy vào trong thành.

Cuộc chiến đấu diễn ra thật ác liệt, Heracles dùng cung tên bắn chết Laomedon cùng các con trai của ông ta. Chỉ có người con trai út tên là Podarces là được chàng tha chết cho, còn nàng công chúa Hesione xinh đẹp thì chàng ban thưởng cho Telamon để làm vợ tráng sĩ này, vì Telamon đã tỏ ra vô cùng dũng cảm; đồng thời Heracles cho phép công chúa được chọn một tù nhân để chàng trả lại tự do cho, thế là Hesione liền chọn anh trai Podarces của mình.

- Hắn sẽ là tên tù nhân đầu tiên bị giữ lại làm nô lệ! – Heracles quát lên – Hắn chỉ được tự do nếu nàng chuộc hắn.

Hesione liền tháo chiếc khăn choàng trên đầu ra làm vật thế chấp để chuộc anh trai mình, từ đó Podarces được gọi là Priamos (có nghĩa là ‘người được chuộc’). Heracles trả lại ngai vàng thành Troy cho Priamos rồi chàng lại dẫn đoàn quân đi lập những chiến công mới.

Trên đường từ thành Troy trở về, đoàn thuyền của Heracles gặp phải một cơn bão khủng khiếp do nữ thần Hera gây ra, xem ra nữ thần nhất quyết muốn cho người con này của thần Zeus phải chết. Để cho thần Zeus không biết gì, nữ thần đã cầu xin thần Ngủ Hypnos làm cho thần Zeus ngủ say. Thế là cơn bão đã đánh dạt con thuyền của Heracles vào hòn đảo Kos, những người dân trên đảo tưởng rằng thuyền của Heracles là thuyền của cướp biển, họ lấy gạch đá ném quân Heracles không cho họ vào bờ. Đến đêm, Heracles lên đảo, đánh thắng thổ dân ở đây, giết vua đảo là Eurypylus, con trai thần Poseidon, rồi triệt phá toàn bộ hòn đảo.

Khi tỉnh dậy và được biết con trai của Heracles của mình vừa phải trả qua một cơn nguy hiểm như thế nào, thần Zeus nổi giận lôi đình, thần xích nữ thần Hera bằng một chiếc xích bằng vàng, buộc hai chiếc đe nặng vào hai chân nữ thần rồi treo nữ thần lơ lửng giữa trời. Những vị thần nào muốn xin cho nữ thần Hera đều sẽ bị thần Zeus đuổi khỏi núi Olympus. Thần đi tìm thần Ngủ Hypnos, và nếu như nữ thần Bóng Đêm không che giấu anh ta thì chắc là anh ta đã bị thần Zeus đuổi khỏi núi Olympus rồi.

Đánh bại Gigantes

Trong cuộc tranh giành quyền lực cai quản thế giới, các vị thần trên núi Olympus, đứng đầu là thần Zeus, đã phải đánh nhau với các thần khổng lồ Gigantes.

Các vị thần Gigantes có một sức khỏe phi thường, được nữ thần Đất Gaia sinh ra để trả thù cho các thần Titan, thế hệ con thứ nhất của nữ thần, đã bị thần Zeus cùng với các vị thần Olympus đánh bại. Các thần Gigantes không hề sợ các vị thần Olympus, bởi vì mẹ họ đã cho họ một thứ thuốc có khả năng chữa được các khí giới của các vị thần gây ra. Nhưng còn đối với các vết thương do người trần gây ra thì nữ thần Gaia không tìm được thuốc, dù nữ thần đã đi khắp nơi để tìm kiếm, vì thần Zeus đã cắt hết loại cây thuốc này và cấm nữ thần Rạng Đông, nữ thần Mặt Trăng và thần Mặt Trời soi sáng Trái Đất giúp nữ thần Gaia.

Biết được điều này, thần Zeus đã sai con gái yêu của mình là nữ thần Athena đến đảo Kos gọi Heracles về trời giúp thần Zeus đánh lại các thần Gigantes. Thế là, với cây cung bách phát bách trúng, tráng sĩ Heracles đã giúp cha mình kết liễu các thần Gigantes. Có thể nói, quyền lực của thần Zeus được củng cố một phần là nhờ có công lao của người con trai trần tục vĩ đại của thần.

Heracles hóa thần

Khi Heracles bị bán làm nô lệ cho nữ hoàng Omphale, thì Deianeira đã phải đưa các con rời thành Tirynthos, sau đó nàng được ông vua thành Thrachis xứ Thesalia là Capis cưu mang.

Đã qua ba năm ba tháng kể từ khi Heracles ra đi, Deianeira rất lo cho số phận của chồng, bởi vì nàng không biết một tin tức gì về chàng cả, thậm chí nàng còn không biết liệu chàng có còn sống hay không. Linh tính báo điềm gở làm cho Deianeira đau khổ, nàng liền gọi cho con trai mình là Hylos đến bảo:

- Ôi, con trai yêu quý của ta! Thật xấu hổ nếu con không đi tìm cha! Đã mấy năm nay chúng ta không biết tin tức gì của cha con cả.

- Theo người ta nói – Hylos đáp – thì sau khi làm nô lệ cho nữ hoàng Omphale ba năm, cha con đã kéo quân đi đánh thằng Oechalia ở xứ Euboea để trả thù ông vua Eurytos rồi.

- Này con trai – mẹ cậu ngắt lời – cha con chưa bao giờ để mẹ phải lo lắng như bây giờ. Khi ra đi cha con đã để lại cho mẹ một tờ giấy ghi lời tiên tri mà cha đã đi xem tại đền tiên tri ở Dodona, trong giấy ghi rằng nếu cha con vắng nhà ba năm ba tháng, thì hoặc là người đã chết, hoặc là người sẽ trở về sống một cuộc sống yên bình và hạnh phúc, cha đã ra lệnh cho mẹ để lại những miền đất đai được thừa kế ở đây cho các con nếu cha chết. Mẹ đang rất lo cho số phận của cha, thôi mẹ xin con, con hãy đi tìm cha đi.

Tuân theo ý nguyện của mẹ, Hylos lên đường nhằm hướng thành Oechalia đi tìm cha.

Sau khi Hylos rời thành Thrachis, vị quan tuyên cáo của thành Thrachis đến báo cho Deianeira biết rằng sứ giả của Heracles là Lichas đã về tới đây. Chàng đã đem tin lành đến cho nàng, Heracles vẫn sống và đã đánh thắng Eurytos, đã hạ thủ thành Oechalis và chẳng bao lâu sẽ trở về nhà trong niềm vinh quang chiến thắng. Tiếp theo sau vị quan tuyên cáo là sứ giả Lichas đến gặp Deianeira, anh ta dẫn về một đoàn tù nhân, trong đó có nàng Iole, con gái Eurytos. Deianeira mừng vui khôn xiết khi đón tiếp Lichas, anh ta cho nàng biết rằng Heracles vẫn khỏe mạnh như trước, và đang còn phải tổ chức ăn mừng chiến thắng, tế lễ thần linh rồi mới trở về nhà. Deianeira nhìn đám tù nhân, đôi mắt nàng dừng lại trước một người con gái xinh đẹp rồi hỏi Lichas:

- Này Lichas, người con gái kia là ai thế? Cha mẹ cô ta tên là gì? Ta thấy cô ta tỏ ra đau khổ hơn những kẻ khác. Liệu có phải đó là con gái của Eurytos không?

Lichas đáp:

- Thần không biết cô ta là ai, thưa nương nương, hình như cô ta xuất thân từ một dòng dõi cao sang ở Euboea. Suốt chặng đường cô ta không hề nói một lời, và kể từ khi rời thành Oechalis, đôi mắt cô ta lúc nào cũng tuôn lệ.

- Tội nghiệp cô gái! Ta sẽ không thể làm cho cô ấy đau khổ thêm nữa! Nhà người hãy dẫn đám tù nhân vào cung đi, ta sẽ tới ngay đây.

Sau khi Lichas đi khỏi, một gia nhân mới bước tới nói với Deianeira rằng:

- Xin nương nương hãy nghe con nói đã! Vừa rồi Lichas đã không nói cho nương nương biết hết sự thật: cô gái đó chính là con gái của Eurytos, tên là Iole. Vì yêu nàng, trước đây Heracles đã thi bắn cung với Eurytos để giành nàng làm vợ. Người đã thắng trong cuộc thi này, nhưng ông vua ngạo mạn đã nuốt lời hứa, thậm chí ông ta còn lăng mạ người và đuổi ra khỏi thành. Vì yêu Iole mà người đã đi chinh phạt thành Oechalia và giết chết ông vua Eurytos. Heracles bắt Iole về đây không phải làm nô lệ mà là để làm tì thiếp.

Deianeira rất buồn, nàng trách Lichas đã giấu nàng sự thật. Lichas đành phải thú nhận là vì mê sắc đẹp của Iole nên Heracles muốn cưới nàng làm tì thiếp. Deianeira đau khổ vô cùng, vậy là trong thời gian xa cách lâu ngày Heracles đã quên nàng thật rồi! Thật bất hạnh cho nàng! Nàng sẽ phải làm gì bây giờ? Nàng rất yêu người con trai vĩ đại của thần Zeus nên không muốn chia sẻ chàng cho bất cứ người nào khác. Trong cơn đau đớn, Deianeira nhớ lại túi máu của con nhân mã Nesus và lời nói của nó ngày nào: “Hãy tẩm máu của tôi vào áo của Heracles thì người sẽ yêu nàng mãi mãi, không một người con gái nào có thể tranh được chỗ của nàng trong trái tim người.”

Deianeira đắn đo lo sợ khi nghĩ lời con nhân mã, nhưng tình yêu mãnh liệt dành cho Heracles và nỗi sợ bị mất chồng cuối cùng đã thắng. Nàng đi lấy máu của con nhân mã bấy lâu nay nàng vẫn giấu kín trong một chiếc lọ ra, tẩm nó vào chiếc áo khoác sang trọng mà nàng đã tự tay dệt cho Heracles, sau đó nàng gói áo vào một chiếc hộp kín rồi gọi Lichas vào bảo:

- Này Lichas, nhờ ngươi đem chiếc hộp này đến ngay cho Heracles, trong hộp có chiếc áo choàng mà Heracles sẽ phải mặc khi làm lễ tế thần Zeus. Hãy bảo với chàng rằng chiếc áo này chưa có một người trần nào được mặc và chưa có một tia nắng nào của thần Mặt Trời chiếu vào. Hãy nhanh chân lên, Lichas!

Lichas cầm chiếc hộp rồi lập tức lên đường. Sau khi Lichas đi khỏi, Deianeira thấy lòng mình bồn chồn không yên, nàng trở vào cung và kinh hãi nhìn thấy miếng vải len mà nàng vừa dùng để tẩm máu cho chiếc áo đã biến thành tro. Khi nãy nàng đã vứt nó xuống đất, tia nắng mặt trời chiếu vào đã làm cho chất độc của con long xà ở Lerne nóng lên và thiêu cháy miếng vải len, còn dưới đất nơi miếng vải rơi xuống xuất hiện một đám bọt đầy chất độc. Deianeira kinh hoàng khi nghĩ rằng Heracles sẽ chết khi mặc chiếc áo tẩm độc, linh tính về một tai họa không thể tránh khỏi ngày càng làm cho nàng đau khổ.

Chẳng bao lâu sau khi Lichas đi khỏi thì Hylos quay về. Mặt tái xanh như tàu lá, với đôi mắt nhòa lệ, cậu nhìn mẹ mình nghẹn ngào nói:

- Ôi, mẹ ơi! Giá mà lúc này mẹ không còn phải sống trên đời hoặc là có một người nào khác thay con gọi mẹ, hay giá mà mẹ minh mẫn hơn bây giờ! Mẹ có biết là mẹ đã giết chồng của mẹ và cha của con không?

- Ôi, thật bất hạnh cho ta! Con nói gì đấy, hỡi con trai của ta? Ai đã nói với con như thế? Tại sao con lại kết tội mẹ như vậy?

- Con đã chính mắt được chứng kiến cơn đau đớn của cha chứ không phải là nghe người nào nói!

Thế là Hylos liền kể cho mẹ nghe những gì đã diễn ra trên quả núi gần thành Oechalia: sau khi dựng đàn tế, đúng lúc Heracles đang chuẩn bị dâng lễ vật cúng tế các thần linh và trước hết là tế thần Zeus, thì Lichas đem chiếc hộp đựng áo đến. Người con trai của thần Zeus vui mừng mở hộp mặc chiếc áo mà vợ mình đã dệt làm quà, rồi bắt đầu hành lễ. Trước tiên chàng cúng tế thần Zeus mười hai con bò mộng đã được chọn lựa kĩ lưỡng, tổng cộng có một trăm con bò sẽ được dâng tế các vị thần trên núi Olympus. Ngọn lửa lung linh cháy sáng trên các đàn tế, Heracles đứng trước đàn giơ hai tay lên trời cầu khẩn thần linh. Ngọn lửa rực cháy sưởi nóng Heracles làm chàng đổ mồ hôi. Bỗng nhiên chiếc áo dính chặt vào người tráng sĩ và làm cho da thịt chàng bỏng rát đau đớn, chàng hoảng hốt gọi Lichas đến và hỏi anh ta đã đem cho mình chiếc áo gì thế này, Lichas vô tội không biết trả lời thế nào, bởi vì chàng đã nói ngay từ đầu rằng đó là chiếc áo của nương nương Deianeira gửi cho chồng. Trong cơn đau khủng khiếp, Heracles không tự chủ được liền cầm chân Lichas đập chàng vào một tảng đá làm chàng chết ngay tại chỗ. Heracles định cởi chiếc áo, nhưng nó đã dính chặt vào người chàng, chàng ngã lăn ra đất giãy giụa kêu gào âm vang cả miền Euboea. Chàng nguyền rủa cái ngày chàng cưới nàng Deianeira, sau đó chàng gọi con trai đến rồi rên rỉ bảo con:

- Ôi con trai của ta! Đừng bỏ mặc ta trong nỗi bất hạnh như thế này, hãy đỡ ta dậy và đưa ta đi khỏi đây. Đừng để cho con mắt một kẻ phàm tục nhìn thấy ta, nếu thương ta thì con đừng để ta chết ở đây!

Hylos đau khổ dìu cha đứng dậy, đặt cha lên một chiếc cáng rồi đưa xuống thuyền về Thrachis.

Kể đến đây Hylos kết thúc câu chuyện như sau:

- Rồi mẹ sẽ được nhìn thấy người con trai vĩ đại của thần Zeus ngay bây giờ, có thể vẫn còn sống, hoặc có thể đã chết. Ôi mẹ ơi, rồi thì các nữ thần Báo Thù sẽ trừng phạt mẹ, mẹ đã giết chết mất một con người tốt nhất trên thế gian. Sẽ chẳng bao giờ mẹ còn được gặp một người tráng sĩ nào như cha con nữa đâu!

Deianeira lặng lẽ lui vào buồng trong không nói một lời. Nàng lấy thanh kiếm hai lưỡi ra, bà vú nuôi nhìn thấy vội vã gọi Hylos. Hylos chạy vội vào, nhưng muộn mất rồi: mẹ chàng đã cắm ngập mũi kiếm vào ngực, đứa con bất hạnh chạy lại ôm lấy xác mẹ vừa hôn vừa khóc lóc thảm thiết.

Đúng lúc đó Heracles hấp hối được đưa vào cung, dọc đường chàng đã ngủ thiếp đi, nhưng khi chiếc cáng vừa đặt xuống thì chàng liền thức giấc. Vì đau đớn, chàng không còn biết gì nữa, chàng gào lên:

- Ôi, hỡi thần Zeus anh minh! Con đang ở đâu thế này? Các chàng trai của xứ sở Hi Lạp đâu, hãy giúp ta với! Vì các người mà ta đã quét sạch khỏi mặt đất cùng biển cả các loài quái vật và mọi điều xấu xa, vậy mà bây giờ không có ai trong các người muốn giúp ta chấm dứt nỗi đau này. Các người có thể dùng lửa hoặc kiếm cũng được, miễn là để cho ta được nhanh chóng ra đi. Ôi, hỡi thần Hades vĩ đại, người anh của thần Zeus! Hãy cho con giấc ngủ ngàn thu!

- Cha ơi, hãy nghe con nói đây! – Hylos giàn giụa nước mắt nói – Mẹ đã vô tình phạm tội với cha, cha có cần phải trả thù không? Khi biết mình là nguyên nhân đã gây ra nỗi đau của cha, mẹ đã đâm kiếm vào tim tự vẫn rồi!

- Ôi, hỡi các vị thần linh! Ả ta đã chết và tôi không thể trả thù ả được nữa rồi! Nàng Deianeira nham hiểm đã không bị chết dưới tay ta!

- Cha ơi, mẹ không có lỗi! Khi nhìn thấy nàng Iole trong nhà mình, mẹ muốn dùng bùa yêu để giành lại tình yêu của cha. Mẹ đã tẩm chiếc áo của cha bằng máu của con nhân mã đã bị cha bắn gục mà không biết trong đó có chất độc của con long xà ở Lerne.

- Ôi, đau đớn thân ta! – Heracles thốt lên – Thế là lời tiên tri của thần Zeus cha ta đã thành hiện thực: ta sẽ không chết bởi bàn tay của một người trần, số phận đã bắt ta phải chết bời mưu mô của một kẻ đã xuống dưới vương quốc tối tăm của thần Hades. Vậy ra Nesus, kẻ đã bị ta giết chết, đã đem đến cho ta cái chết này đây, chính là sự bình yên mà lời tiên tri ở Dodona đã tiên đoán cho ta: sự bình yên của cõi chết, phải, chết là hết lo âu! Hylos, hãy thực hiện ý nguyện cuối cùng của ta: hãy đưa ta cùng các chiến hữu thân tín của ta lên núi Oeta, ngọn núi cao nhất ở đây, dựng cho ta một giàn thiêu ở trên đỉnh núi và thiêu sống ta đi. Hãy làm nhanh lên để cho ta được chấm dứt cảnh đau đớn.

- Ôi, con xin cha, đừng bắt con trở thành kẻ giết cha! – Hylos cầu xin.

- Không, con sẽ không phải là kẻ giết người, mà là con sẽ giúp cha thoát khỏi đau đớn. Cha còn có một ý nguyện nữa muốn con phải thực hiện: hãy cưới Iole làm vợ.

Nhưng Hylos không muốn thực hiện lời ước nguyện này, chàng bảo:

- Không, thưa cha, con không muốn lấy người con gái đã làm cho mẹ con phải chết.

- Ôi, Hylos, hãy nghe lời ta! Đừng có làm cho ta phải đau đớn nữa! Hãy cho ta được chết thanh thản! – Heracles nài nỉ.

Hylos đành chấp thuận, Heracles liền hối thúc con trai:

- Nào nhanh lên con, hãy cho cha lên giàn thiêu trước khi ta lại phải chịu cảnh đau đớn! Nhanh lên! Vĩnh biệt con trai!

Bạn bè chiến hữu của Heracles cùng Hylos đưa chàng lên đỉnh núi Oeta, tại đây họ dựng một giàn thiêu khổng lồ rồi đặt chàng tráng sĩ vĩ đại lên trên. Cơn đau của Heracles càng ngày càng tăng, Heracles giật chiếc áo choàng làm bong từng mảng da trên người chàng, càng đau đớn gấp bội. Lối thoát duy nhất lúc này chỉ là cái chết, chết trên giàn thiêu còn dễ chịu hơn, nhưng không có một ai trong số bạn bè của tráng sĩ dám châm lửa đốt giàn thiêu. Cuối cùng Heracles đã thuyết phục được Philoctetes, một tay cung nổi tiếng, bằng cách thưởng cho anh ta bộ cung tên với những mũi tên đã tẩm chất độc của con long xà Lerne, nhưng bắt anh ta phải hứa với chàng không được tiết lộ cho ai biết chính xác nơi chàng bị chết thiêu, vì anh ta là nhân chứng cuối cùng chứng kiến cái chết của chàng. Philoctetes châm lửa đốt giàn thiêu, ngọn lửa bùng lên sáng rực, nhưng sáng rực hơn vẫn là những tia chớp của thần Zeus cũng bắt đầu phóng ra. Tiếng sấm vang ầm cả không trung, Heracles giãy giụa giữa ngọn lửa bốc cao, rồi chàng ngã xuống hẻm vực ở gần đó, rơi xuống một dòng suối, từ đó dòng suối này trở thành con suối nước nóng, và hẻm vực có tên là hẻm Thermopyles[50]. Trên trời xuất hiện cỗ xe ngựa kéo bằng vàng của nữ thần Athena và Hermes, hai vị thần đáp xuống đón chàng tráng sĩ vĩ đại nhất của đất nước Hi Lạp về trời. Thế là Heracles đã trở thành vị thần bất tử, đúng như thỏa thuận giữa thần Zeus với nữ thần Hera ngay từ đầu.

Khi cỗ xe chở Heracles về trời, tất cả các vị thần linh đều ra tận cổng trời đón chàng, đi đầu là thần Zeus và Hera. Nữ thần Hera đã quên hết mối hiềm thù xưa, nàng trở thành người mẹ bất tử của Heracles. Các thần linh đã tổ chức một buổi lễ cho hai người kết nghĩa mẹ con, nữ thần còn gả con gái của mình là nàng Hebe, nữ thần Tuổi Trẻ vĩnh hằng, cho chàng dũng sĩ tài ba. Từ đó Heracles sống hạnh phúc cùng với người vợ trẻ đẹp bên cạnh các vị thần linh trên núi Olympus quanh năm rạng rỡ ánh sáng mặt trời.

Sau này, khi bị gạn hỏi về nơi Heracles ra đi, Philoctetes đã không nói gì, nhưng chàng lại dẫn mọi người lên đúng chỗ giàn thiêu rồi giậm mạnh một chân xuống đất để mách bảo. Thế là bí mật cuối đời của Heracles đã bị tiết lộ.

Tráng sĩ Theseus

Theseus

Thành Athens lúc bấy giờ có một ông vua tên là Pandion trị vì. Một thời gian sau ông bị những người con trai của Metion, một họ hàng của ông, chiếm ngôi, ông phải sang lánh nạn tại thành Megarae. Tại đây ông lấy con gái vua Pilas tên là Pilia và lên nối ngôi vua. Với Pilia, Pandion có bốn con trai: Aegeus, Licos, Nisos và Palas.

Sau khi cùng với hai anh em mình đánh đuổi được những người con của Metion ra khỏi miền Atice, Aegeus trở lại làm vua thành Athens. Ông trị vì một thời gian dài trong cảnh thanh bình và hạnh phúc, chỉ hiềm mỗi một nỗi là ông không có con. Cuối cùng ông đến đền tiên tri của thần Apollo ở thành Delphi để hỏi thần Ánh Sáng xem tại sao thần linh lại không cho ông con cái. Thầy tiên tri đưa ra một câu trả lời không rõ ràng, ông suy nghĩ mãi mà vẫn không hiểu ý nghĩa ẩn giấu của lời giải, ông quyết định đến thành Troezen gặp ông vua Pitheus thông thái của xứ Argolis để hỏi ý kiến. Ông vua này cho biết rằng Aegeus sẽ có một người con trai mà về sau sẽ trở thành tráng sĩ dũng mãnh nhất của thành Athens. Vua Pitheus cũng muốn thành Troezen trở thành quê hương của chàng tráng sĩ đó nên ông đã gả con gái mình là Aethra cho Aegeus.

Sau khi lấy Aegeus, Aethra sinh cho nhà vua một chàng hoàng tử[51], Aegeus đặt tên cho con mình là Theseus. Sau đó vua Aegeus phải rời thành Troezen trở về thành Athens, trước khi đi ông ra lệnh cho vợ phải giấu tông tích của Theseus và chỉ khi chàng khôn lớn và tỏ ra là một người con nối dõi xứng đáng với cha chàng thì mới nói cho chàng biết. Nhằm mục đích đó, ông đã đem thanh kiếm và đôi dép của mình giấu dưới một tảng đá trên núi gần thành Troezen rồi bảo Aethra:

- Khi nào con trai Theseus của ta có đủ sức vần được tảng đá ra để lấy thanh kiếm và đôi dép, thì nàng hãy bảo nó mang chúng đến gặp ta. Ta sẽ nhìn vào đó để nhận con.

Từ nhỏ cho đến năm mười bảy tuổi, Theseus vẫn sống trong cung điện của ông ngoại mình. Với tài năng thông thái nổi tiếng, Pitheus đã hết lòng nuôi dạy người cháu, và ông vô cùng vui sướng khi thấy rằng cháu ngoại ông tỏ ra tài giỏi hơn tất cả những chàng trai cùng lứa. Khi Theseus vừa tròn mười bảy tuổi thì khắp trong vùng không có một ai sánh kịp với chàng về sức mạnh, về trí thông minh và tài nghệ võ công. Hơn thế nữa, Theseus lại là một chàng trai trẻ đẹp, cao lớn, tuấn tú, có đôi mắt trong sáng, với mái tóc đen nhánh lượn sóng phủ xuống tận vai. Nhưng trên trán chàng có một lọn tóc bị xén, bởi vì chàng đã cắt lọn tóc để tế thần Apollo. Thân thể trẻ trung và gọn gàng của chàng tráng sĩ toát lên một sức mạnh phi thường.

Tìm cha

Khi Aethra thấy con trai mình có sức mạnh hơn người, nàng dẫn chàng đến chỗ tảng đá có giấu thanh kiếm và đôi dép của Aegeus và bảo:

- Con trai của ta, con hãy vần tảng đá này ra.

Theseus dùng tay không nhẹ nhàng vần tảng đá ra một cách dễ dàng, dưới tảng đá hiện ra một thanh kiếm và một đôi dép. Lúc đó mẹ chàng mới bảo:

- Đây chính là thanh kiếm và đôi dép của cha con, người là Aegeus, vua thành Athens. Con hãy nhặt chúng lên, chúng sẽ là tín vật để cha nhận ra con.

Theseus từ biệt mẹ mình cùng ông ngoại rồi lên đường đến thành Athens tìm cha. Chàng không nghe theo lời dặn của mẹ và ông ngoại là đi đường biển sẽ ít gặp nguy hiểm, mà chàng đi thẳng theo đường bộ. Con đường quả là gian nan vất vả, Theseus đã gặp biết bao nỗi hiểm nguy và chàng cũng đã lập ra biết bao chiến công hiển hách. Ngay khi đến biên giới giữa thành Athens và thành Epidaurus chàng đã gặp tên cướp khổng lồ tên là Periphetes, tên cướp này là con trai của thần Lửa Hephaestus. Giống như cha, hắn cũng bị thọt chân, nhưng có đôi tay chắc khỏe và một thân hình lực lưỡng. Periphetes là một tên cướp rất đáng sợ, không ai đi qua nổi quả núi nơi hắn sinh sống, bởi vì người nào đi qua cũng đều bị hắn giết chết bằng một quả chùy bằng sắt. Nhưng Theseus đã dễ dàng chế ngự hắn, để đánh dấu chiến công đầu tiên của mình, chàng lấy cây chùy sắt của hắn rồi tiếp tục lên đường.

Đến khu vực Eo Đất nối liền bán đảo Peloponesus với đất liền, chàng gặp tên cướp độc ác có tên là Sinis, tên này có một cách giết người rất tàn bạo: hắn vít cong hai cây thông chụm đầu vào nhau, buộc vị khách qua đường xấu số vào hai thân cây, sau đó thả cho hai cây tách nhau ra; hai cây thông bật trở lại vị trí đứng thẳng với một sức mạnh khủng khiếp và xé xác nạn nhân thành từng mảnh. Theseus đã dùng cách giết người của hắn để trả thù cho tất cả những người đã bị hắn giết chết: chàng trói tên Sinis lại, vít cong hai cây thông khổng lồ chụm vào nhau, buộc tên cướp vào hai cây thông rồi buông cho chúng bật trở lại. Con đường qua Eo Đất đã được tự do, về sau, để tưởng nhớ chiến công của mình tại đây, Theseus đã lập ra lễ hội thể thao Eo Đất.

Tiếp theo chàng đi qua thành Cromyon, lúc này các khu vực xung quanh thành Cromyon đang bị một con lợn lòi khổng lồ tàn phá. Con lợn lòi này chính là con đẻ của quái thần Typhon có với nữ quái thần Echidna, người dân ở đây đã cầu xin tráng sĩ cứu họ thoát khỏi con vật hung dữ đó. Theseus đã đuổi theo con vật và dùng kiếm chém chết nó.

Sau đó Theseus lại lên đường, đến gần biên giới giữa Eo Đất với thành Megarae, nơi có những vách đá cao vút dựng đứng bên bờ biển nổi sóng ầm ầm, chàng gặp một nguy hiểm mới. Ngay bên bờ vác đá có một tên cướp tên là Sciron sinh sống, hắn bắt tất cả những người đi qua chỗ đó phải rửa chân cho hắn. Ngay khi nạn nhân của hắn vừa cúi xuống để rửa chân cho hắn thì hắn liền đá mạnh người đó văng xuống biển sâu đang cuộn sóng, nạn nhân đập mạnh vào những mỏm đá sắc nhọn mọc nhô lên khỏi mặt nước và xác anh ta bị một con rùa khổng lồ sống dưới đó ăn thịt ngay tức khắc. Khi tên Sciron cũng định đạp Theseus ngã xuống biển thì chàng liền túm lấy chân hắn quẳng xuống biển sâu.

Đến tới gần thành Eleusis, Theseus lại phải đánh nhau với tướng cướp Cercion khét tiếng. Hắn làm chủ thành này và đã từng giết chết rất nhiều người qua đường. Hắn có một con gái tên là Alope, nàng được thần Poseidon yêu và có với thần một người con trai tên là Hipothon. Vì sợ cha biết, Alope đã phải sai bà vú đem đứa con mới đẻ vào rừng, Hipothon được một người mục phu đem về nuôi. Cercion phát hiện ra tội chữa hoang của con gái liền giết chết nàng. Nhưng giờ đây đến lượt hắn bị Theseus dùng hai cánh tay rắn như thép bóp chết, chàng trao lại ngai vàng cho Hipothon rồi tiếp tục lên đường.

Sau khi rời thành Eleusis, Theseus tới lưu vực sông Cephissos ở miền Atice, tại đây chàng gặp tên tướng cướp Damastes, còn được gọi là Procrustes, có nghĩa là ‘kẻ căng thây’. Tên tướng cướp này nghĩ ra một hình phạt cực kì đau đớn dành cho tất cả những ai vô phúc gặp phải hắn: hắn có một cái giường, bắt được người nào hắn đều buộc nạn nhân nằm trên cái giường đó; nếu người nào thấp lùn thì hắn kéo thân hình người đó ra cho đến khi hai chân chạm mép giường; nếu người nào cao lớn thòi chân ra khỏi giường thì hắn chặt chân người đó đi để cho vừa. Đến lượt Theseus, tên tướng cướp cũng định bắt chàng phải nằm lên giường, nhưng không giống như những lần trước, số phận lại làm cho hắn phải đổi vai diễn. Chính hắn đã bị chàng Theseus dũng mãnh quật ngã nằm trên giường, tất nhiên chiếc giường quá nhỏ so với thân hình khổng lồ của hắn, và thế là hắn đã bị tráng sĩ dùng chính cái hình phạt mà hắn đã dùng để giết mọi người để kết liễu hắn. Đây là chiến công cuối cùng của Theseus trên đường đi tìm cha. Theseus không muốn vào thành Athens gặp cha với thân thể bị vấy máu, chàng vào đền thờ thần Zeus cúng tế để gột rửa tội sát sinh của mình, sau đó chàng mới vào tìm gặp vua cha là Aegeus.

Theseus ở thành Athens

Với vẻ khôi ngô tuấn tú rạng rỡ, Theseus hiên ngang bước đi trên đường phố Athens. Chàng mặc bộ quần áo của dân Ionia, mái tóc dày của chàng buông kín hai vai, trong chiếc áo dài, trông chàng giống một cô gái hơn là một chàng dũng sĩ vừa lập một loạt chiến công hiển hách. Con đường chàng đi chạy qua trước cửa đền thờ thần Apollo đang được xây dựng, lúc đó những người thợ xây đang lợp mái đền tưởng chàng là con gái liền buông lời chọc ghẹo. Tức giận trước những lời trêu chọc đó, Theseus bước nhanh tới một chiếc xe bò đang kéo trên đường, chàng tháo ách bò, cầm cả chiếc xe quăng lên, chàng quăng mạnh đến nỗi chiếc xe bò bay qua cả nóc đền, sạt qua đầu mấy người thợ lợp mái. Đám thợ hoảng sợ xanh mặt khi thấy đây không phải là một cô gái mà là một chàng trai có sức khỏe địch nổi muôn người, giờ thì họ đang lo là chàng tráng sĩ sẽ trả thù tàn bạo những lời suồng sã của họ, nhưng Theseus bình thản bước tiếp. Cuối cùng chàng tới cung điện của vua Aegeus, chàng không nói ngay cho vị cha già biết chàng là ai, mà chàng chỉ nói mình là một khách qua đường xin được trú chân.

Aegeus không thể nhận ra con trai mình, nhưng nữ pháp sư Medea thì biết ngay thân phận của chàng. Do phạm tội giết con, Medea đã bỏ chạy khỏi thành Corinth đến lánh nạn tại thành Athens, và nàng phỉnh nịnh Aegeus rằng nếu lấy nàng ông sẽ có nhiều con trai, nàng còn hứa sẽ dùng pháp thuật làm cho ông trẻ lại[52]. Thế là Aegeus cưới Medea làm vợ và nàng sai khiến được cả chồng. Với tham vọng khát khao quyền lực, nàng hiểu ngay mối nguy hiểm gì đang chờ đợi nàng nếu Aegeus nhận ra kẻ lạ mặt mới đến cung điện kia là ai. Để khỏi bị mất quyền hành, Medea đã nghĩ cách trừ khử tráng sĩ, nàng tỉ tê với chồng rằng Theseus chính là một tên do thám của kẻ thù và cần phải bỏ thuốc độc giết chàng đi. Vì sợ mất ngôi, Aegeus đã đồng ý cho Medea đầu độc Theseus.

Aegeus mở tiệc khoản đãi Theseus, Medea đặt trước mặt chàng cốc rượu vang pha thuốc độc. Nhưng đúng lúc đó Theseus rút kiếm ra, vua Aegeus nhận ngay ra đó là thanh kiếm mà cách đây mười bảy năm ông đã giấu dưới tảng đá thành Troezen, ông nhìn tiếp xuống chân chàng trai và nhìn thấy chàng đang đi đôi dép của ông ngày nào. Aegeus vội bước tới gạt đổ cốc rượu pha thuốc độc rồi ôm chầm lấy Theseus, hai cha con nhận nhau mừng mừng tủi tủi. Aegeus lập tức đuổi Medea ra khỏi thành, Medea đành đem theo đứa con trai có với ông tên là Medos sang xứ Media (một miền thuộc Tiểu Á ngày nay).

Aegeus loan báo cho toàn dân trong kinh thành Athens biết con trai ông đã trở về và ông kể cho họ nghe những chiến công vĩ đại mà chàng đã lập được trên đường từ Troezen đến Athens. Dân chúng thành Athens cùng tỏ lòng vui sướng với nhà vua của họ và cất tiếng tung hô vang trời đón chào vị vua trẻ tương lai.

Tin tức về sự trở về thành Athens của Theseus bay đến tai những người con trai của Palas, em trai Aegeus, cùng với sự tiêu tan về hi vọng của họ được thừa kế ngai vàng thành Athens sau khi Aegeus chết. Nhưng những người con tàn ác của Palas không muốn để mất quyền lực ở Athens, họ quyết định dùng vũ lực để chiếm thành, năm mươi người con trai của Palas, đứng đầu là cha họ, kéo quân đi đánh thành Athens. Biết Theseus có sức mạnh vô địch, họ nghĩ ra một mưu kế: một bộ phận tiền quân của họ tiến đến sát chân thành Athens, còn đại quân thì mai phục phía sau để đánh úp Aegeus. Nhưng sứ giả của Palas là Leus đã tiết lộ kế hoạch của chủ mình cho Theseus biết, tráng sĩ lập tức quyết định mình phải làm gì: chàng tấn công thẳng vào toán quân mai phục và giết chết cho đến người cuối cùng. Sức mạnh và lòng cam đảm của họ cũng không cứu được họ, khi đám quân dưới chân thành Athens nghe tin đại quân mai phục của họ đã bị giết chết hết, họ kinh hoàng bỏ chạy như những kẻ hèn nhát. Giờ đây Aegeus đã có thể yên tâm trị vì với bàn tay bảo vệ của con trai mình.

Nhưng Theseus không chịu ăn không ngồi rồi tại thành Athens, lúc bấy giờ tại miền Atice có một con bò tót hoang dã xuất hiện ở gần làng Marathon. Con bò này chính là do tráng sĩ Heracles đã đem từ đảo Crete về theo lệnh của Eurystheus rồi thả nó ở đấy, nó xông xáo khắp đó đây phá hoại hoa màu của những người nông dân. Theseus lên đường quyết thực hiện một chiến công mới, đến làng Marathon, chàng gặp một bà già có tên là Hecale, bà già cho chàng trú chân và khuyên chàng trước khi đi giết con vật hãy đem lễ vật cúng tế thần Zeus để thần phù hộ cho. Theseus làm theo lời khuyên của bà, sau đó chàng tìm được nơi ẩn náu của con bò rừng. Con vật lao vào định húc Theseus khi vừa nhìn thấy chàng, nhưng chàng nắm chặt lấy hai sừng của nó, con vật lắc đi lắc lại nhưng không thoát khỏi được đôi tay rắn như thép của Theseus. Sau khi ghì đầu con vật xuống đất, Theseus trói con bò lại rồi dùng sức thuần hóa nó, cuối cùng con vật phải chịu đầu hàng và ngoan ngoãn nghe theo sự sai khiến của chàng. Theseus dắt con bò về nhà bà già Hecate thì thấy bà đã mất, chàng làm lễ cúng bà già quá cố để tưởng nhớ lòng hiếu khách và lời khuyên của bà. Sau đó chàng dắt bò về thành Athens để cúng tế cho thần Apollo.

Tiêu diệt Minotaur

Khi Theseus dắt bò về đến thành Athens thì tất cả miền Atice đang âu sầu ủ rũ: mấy ngày nay đã ba lần ông vua hùng mạnh của đảo Crete là Minos sai sứ giả đến đòi đồ cống, mà đồ cống này lại là một thứ đồ cống khắc nghiệt và nhục nhã. Cứ chín năm là người dân thành Athens lại phải cử bảy người con trai và bảy người con gái đến đảo Crete để làm mồi cho con quỷ Nhân Ngưu Minotaur đang bị giam giữ trong một mê cung lớn ăn thịt.

Sở dĩ vua Minos bắt thành Athens phải nộp thứ đồ cống dã man này là vì vua thành Athens đã gây ra cái chết cho con trai ông có với nàng Pasiphae là Androgeus, chàng là một vận động viên nổi tiếng đánh thắng mọi đối thủ tại các cuộc thi tài ở Athens do vua Aegeus tổ chức. Vì ghen ghét, Aegeus đã sai chàng đi đánh nhau với con bò tót ở Marathon, và thế là chàng bị bò tót xé xác. Để trả thù, vua Minos đã gây chiến đánh thành Athens, cuối cùng hòa bình được lập lại với điều kiện là cứ chín năm Aegeus phải cống cho Minos bảy người con trai và bảy người con gái để làm thức ăn cho con quỷ Nhân Ngưu.

Nhìn thấy cảnh rầu rĩ của tất cả mọi người, Theseus quyết định đi cùng với đám con trai con gái bị dùng làm đồ cống để tìm cách chấm dứt cảnh triều cống khủng khiếp này. Tất nhiên, cách duy nhất chỉ có thể là đánh nhau với con quỷ Nhân Ngưu, Theseus quyết định: hoặc là chàng sẽ giết chết nó, hoặc là chính chàng sẽ phải chết. Vị cha già Aegeus không muốn đứa con trai của mình lao vào chỗ chết, mặc dù biết chàng có sức khỏe vô địch, nhưng Minotaur lại là một con vật vô cùng khủng khiếp; vả lại, dù có giết được nó thì cũng sẽ vĩnh viễn phải ở lại trong mê cung, một công trình xây dựng của kiến trúc sư Daedalus nổi tiếng[53], có vô vàn ngõ ngách rắc rối, một khi ai đã lạc vào đây thì sẽ không bao giờ tìm được lối ra. Ý Theseus đã quyết, chàng đem lễ vật đến Delphi cúng thần Apollo cầu xin thần che chở cho, nhưng đến đây thầy tiên tri của thần Apollo phán rằng muốn thực hiện được chiến công của mình thì trước khi đi hãy cầu xin nữ thần Ái Tình Aphrodite giúp đỡ. Thế là Theseus đem lễ vật cúng tế nữ thần Aphrodite rồi lên đường ra đảo Crete.

Khi thuyền của chàng đến nơi, chàng cùng đoàn trai gái trẻ được dẫn đến gặp vua Minos. Ông vua hùng mạnh xứ đảo Crete để ý ngay đến chàng tráng sĩ trẻ đẹp đứng lẫn trong đám trai gái dùng làm vật tế. Cả nàng công chúa Ariadna xinh đẹp cũng để ý ngay đến chàng. Và nữ thần Aphrodite, nữ thần phù hộ cho Theseus, liền thổi vào trái tim nàng Ariadna một tình yêu mãnh liệt dành cho chàng Theseus, nàng quyết định sẽ giúp Theseus, vì chàng không thể chịu được khi nghĩ đến cảnh chàng tráng sĩ tuấn tú kia bị con quỷ Minotaur xé xác trong mê cung.

Nhưng trước khi vào mê cung, Theseus còn lập được một chiến công mới nữa. Chuyện là ông vua Minos lúc bấy giờ đã có thái độ nhục mạ đối với một cô gái trong đoàn cống nạp người Athens, Theseus đã bênh vực cô ta. Kiêu hãnh về nguồn gốc của mình, Minos đã chế nhạo Theseus, ông tức giận vì một kẻ thường dân người Athens lại dám đương đầu với mình, một người con trai của thần Zeus. Theseus cũng đáp lại ông ta đầy vẻ kiêu hãnh:

- Ông ngạo mạn vì xuất thân từ thần Zeus, nhưng ta cũng không phải là con của một kẻ phàm trần, bởi vì cha ta chính là thần Biển Poseidon vĩ đại, người có thể làm rung chuyển cả trái đất.

- Nếu nhà ngươi là con của thần Poseidon thì hãy chứng minh cho ta xem bằng cách đem cho ta chiếc nhẫn này về. – nói xong Minos tháo một chiếc nhẫn vàng trên tay ném xuống biển.

Sau khi cầu khấn cha chàng là Poseidon, Theseus dũng cảm lao mình từ trên vách đá dựng đứng xuống mặt biển đang cuộn sóng. Những giọt nước mặn bắn tung tóe lên tận bờ, còn Theseus thì mất hút trong sóng biển ầm ầm. Tất cả mọi người kinh hoàng nhìn theo chàng và tin chắc rằng chàng sẽ không bao giờ trở về nữa. Công chúa Ariadna kêu lên tuyệt vọng, nàng tin rằng Theseus đã chết.

Nhưng ngay khi sóng biển vừa khép lại trên đầu Theseus thì chàng được thần biển Terion, con trai của thần Poseidon, đưa về thủy cung của cha chàng. Thần Poseidon vui mừng đón tiếp người con trai của mình và đưa cho chàng chiếc nhẫn của Minos. Còn hoàng hậu Amphitrite, vợ Poseidon, thì tỏ ra rất vui trước sắc đẹp và lòng dũng cảm của Theseus, nàng đã đội lên đầu chàng một chiếc vương miện bằng vàng. Sau đó Terion lại đưa chàng lên bờ đúng chỗ chàng vừa nhảy xuống.

Như vậy là Theseus đã chứng minh cho Minos thấy chàng đúng là con trai của thần Biển Poseidon. Nàng công chúa Ariadna, con gái vua Minos, vô cùng vui sướng vì thấy Theseus đã trở về bình yên.

Nhưng thử thách sắp tới mới là một thử thách vô cùng nguy hiểm, chàng sẽ phải giết bằng được con quỷ Minotaur, đó là con vật nửa người nửa bò có sức khỏe vô địch. Nhưng đến đây chàng được Ariadna giúp đỡ, nàng đã giấu cha trao cho Theseus một thanh kiếm sắt và một cuộn chỉ. Khi Theseus cùng đoàn cống nạp được đưa vào mê cung, chàng đã buộc một đầu sợi chỉ vào cửa ra vào, rồi vừa đi qua các dãy hành lang ngoắc ngoéo chàng vừa gỡ cuộn chỉ ra, để sau đây, nếu chàng chiến thắng được con Nhân Ngưu thì chàng chỉ việc lần theo sợi chỉ mà quay trở ra. Theseus đi mãi rồi cuối cùng chàng đến được nơi ở của con quỷ sâu trong mê cung. Nhìn thấy chàng, con vật rống lên một tiếng khủng khiếp, nó cúi gầm đầu, chĩa đôi sừng nhọn hoắt lao vào tráng sĩ. Thế là bắt đầu một cuộc giao tranh quyết liệt, nhiều lần con Minotaur đã dữ tợn lao vào tráng sĩ, nhưng nó đều bị chàng dùng kiếm đánh trả. Cuối cùng chàng lừa miếng nắm được một sừng của con vật rồi đâm thẳng mũi kiếm sắc nhọn vào ngực nó làm nó gục xuống chết ngay. Sau khi giết chết con vật, Theseus dẫn đoàn trai gái cống nạp lần theo sợi chỉ thoát ra ngoài. Nàng Ariadna vui mừng đón chàng, những chàng trai cô gái thoát nạn kết những vành hoa hồng lên đầu nắm tay nhau thành một vòn tròn nhảy múa chúc tụng chàng tráng sĩ cùng nữ thần Aphrodite, người bảo trợ cho chàng.

Bây giờ thì họ phải tìm cách thoát khỏi cơn thịnh nộ của vua Minos, Theseus bí mật sai người chọc thủng thuyền của quân Crete rồi cả đoàn cùng xuống thuyền của mình chèo nhanh ra biển trở về Athens. Nàng Ariadna cũng đi theo chàng vì nàng yêu chàng tha thiết. Trên đường về, Theseus dừng chân tại đảo Nacsus, trong lúc nghỉ ngơi sau một chuyến đi dài mệt mỏi, chàng mơ thấy thần Rượu Nho Dionysus hiện lên bảo chàng hãy để nàng Ariadna lại hòn đảo này, bởi vì các vị thần linh đã gả nàng cho thần Rượu Nho. Chàng Theseus buồn rầu đành để người con gái yêu quý của mình rồi lại tiếp tục lên đường, bởi vì chàng không dám trái ý của thần linh. Thế là Ariadna trở thành nữ thần và làm vợ thần Dionysus vĩ đại. Đoàn tùy tùng của thần Dionysus vui mừng tung hô chàng đón người vợ mới của thần Dionysus.

Chiếc thuyền của Theseus lại căng buồm lướt sóng trở về nhà, chẳng mấy chốc ở phía xa đã xuất hiện bờ đất của xứ Atice. Buồn rầu vì mất nàng Ariadna, Theseus quên mất lời ước hẹn với cha khi ra đi là nếu chiến thắng chàng sẽ giương buồm trắng lên để báo tin, giờ đây, thuyền của chàng vẫn giương buồm đen như lúc ra đi. Lúc này vị vua già Aegeus đang đứng bên bờ biển trông ngóng đợi con, từ xa ông đã trông thấy một chấm đen. Chấm đen cứ lớn dần khi vào đến gần bờ, ông nhận ra đó chính là chiếc thuyền của con trai ông, nhưng sao thế kia? Những cánh buồm của con thuyền hiện ra một màu đen ảm đạm, vậy là con trai Theseus yêu quý của ông đã chết rồi. Tuyệt vọng, ông lao mình xuống biển tự tử, sóng biển đưa xác ông dạt vào bờ. Từ đó biển này có tên là biển Aegeus, gọi theo tên của ông[54]. Vào đến bờ, trong khi đem lễ vật cúng tế thần linh, Theseus mới kinh hoàng được biết rằng mình đã vô ý trở thành nguyên nhân cho cái chết của cha, chàng đau lòng làm lễ long trọng chôn cất cha rồi sau đó thay cha trị vì Athens.

Cái chết Antiope

Theseus tỏ ra thông minh tài trí trong việc cai trị thành Athens, nhưng chàng không ở lì một chỗ mà nhiều lần chàng rời thành Athens đi tham gia lập chiến công cùng với các tráng sĩ Hi Lạp khác. Chàng đã tham gia chuyến săn lợn lòi ở Calydon[55], tham gia chuyến viễn chinh của các tráng sĩ tàu Argos đi đoạt bộ lông cừu vàng, và giúp Heracles đi đánh các nữ tướng Amazon để đoạt chiếc thắt lưng vàng của nữ hoàng Amazon Hippolyte. Sau khi hạ được thành Themiscyra – thành trì của dân Amazon – Heracles đã bắt một nữ tướng tên là Antiope để thưởng công cho Theseus, Theseus đem Antiope về và tổ chức một lễ cưới thật linh đình với nàng[56].

Nhưng người dân Amazon quyết định sẽ trả thù người Hi Lạp vì đã tàn phá thành trì của họ và giải thoát cho nữ tướng Antiope, vì họ tưởng rằng nàng đang phải chịu cảnh sống nô lệ hà khắc tại cung điện của Theseus. Họ tập hợp một đội quân đông đảo toàn đàn bà con gái tràn vào miền Atice. Trước sức mạnh như vũ bão của các nữ tướng Amazon, quân Athens đã phải rút lui vào trong thành. Quân Amazon tràn được cả vào trong thành, buộc người dân Athens phải rút lên đền thượng Acropon bất khả chiến bại. Quân Amazon đóng trại ngay cả trên đồi xử án và bao vây quân Hi Lạp trong nội thành. Quân Hi Lạp kiên quyết chống trả nhưng vẫn chưa đẩy lùi được quân Amazon. Cuối cùng thì trận chiến quyết định cũng diễn ra.

Chính bản thân hoàng hậu Antiope cũng sát cánh cùng chồng là Theseus chiến đấu chống lại các nữ tướng Amazon, những người trước đây đã từng là chị em và chiến hữu của nàng. Nàng không muốn từ bỏ chồng, người tráng sĩ mà nàng đã thương yêu, thế nhưng nàng có biết đâu cái chết thảm khốc đang rình rập mình: một ngọn lao nhọn hoắt phóng ra từ tay một nữ tướng Amazon rạch chớp sáng loáng đâm thẳng vào ngực Antiope làm cho nàng ngã xuống chết ngay dưới chân chồng. Cả hai phe kinh hãi nhìn vị hoàng hậu chết trận, Theseus đau khổ cúi xuống ôm xác người vợ trẻ. Cuộc chiến đẫm máu chấm dứt, trước cái chết bi thương của nàng Antiope xinh đẹp, không ai còn thiết đánh nhau nữa. Cả quân Amazon lẫn quân Athens đều khóc than chôn cất vị hoàng hậu trẻ tuổi. Quân Amazon quay trở về đất nước họ, một thời gian dài ở Athens người ta vẫn tiếc thương nàng Antiope xinh đẹp đã phải chết khi còng quá trẻ.

Theseus và Pirithus

Ở Thesalia có một bộ tộc hiếu chiến gọi là người Lapit hay Lapithae, vua của họ là một tráng sĩ dũng mãnh tên là Pirithous. Nghe tin về lòng dũng cảm và tài võ nghệ của Theseus, Pirithous muốn được so tài cùng chàng. Để khiêu chiến, nhà vua trẻ tuổi đến cánh đồng làng Marathon ăn cắp một đàn bò của Theseus; nghe tin, Theseus liền đuổi theo quân thủ phạm và chẳng mấy chốc đã đuổi kịp Pirithous. Trong bộ áo giáp sáng loáng, hai người đứng đối mặt nhau trông như hai vị thần dũng mãnh, người nọ thán phục vẻ oai hùng và khôi ngô tuấn tú không ai bị kịp của người kia. Thế là cả hai liền bắt tay nhau, trao đổi khí giới và kết tình bằng hữu.

Chẳng bao lâu sau cuộc tao ngộ này, Theseus được Pirithous mời đến Thesalia dự đám cưới của mình với nàng Hippodamia. Buổi tiệc diễn ra thật long trọng và vui vẻ, rất nhiều tráng sĩ nổi tiếng từ khắp mọi miền của Hi Lạp được mời đến dự, trong đó còn có cả loài nhân mã, một giống loài nửa người nửa ngựa. Vì khách quá đông, nên một số người phải ngồi ăn tiệc trong một chiếc hang rộng rãi mát mẻ. Mùi nhựa thơm bốc lên ngào ngạt, những bài ca hôn lễ ngân vang, và những tiếng cười đùa của khách tràn ngập cả cung điện, tất cả đều hoan hô chúc tụng nhà vua trẻ tuổi và hoàng hậu, một cô gái đẹp như trăng rằm. Đột nhiên, trong cơn say rượu, Eurytos, một gã nhân mã khỏe nhất và hung dữ nhất bỗng lao vào hoàng hậu, ôm lấy nàng và muốn bắt cóc đem đi, thấy thế, đám nhân mã cũng lao vào những người phụ nữ, mỗi tên bắt lấy một cô. Theseus, Pirithous cùng các tráng sĩ khác ra tay can thiệp, tiệc cưới bị gián đoạn và biến thành một cuộc chiến quyết liệt. Cốc, tách, chai, lọ, chân bàn gãy, cây đèn, cây nến đều được sử dụng làm vũ khí, bởi vì các tráng sĩ không mang theo khí giới. Dần dần các tráng sĩ đẩy lùi được bọn nhân mã ra khỏi cung điện, nhưng cuộc chiến vẫn tiếp tục diễn ra ở bên ngoài. Đám nhân mã nhổ cây và dùng gạch đá tấn công các tráng sĩ, dẫn đầu là Theseus, Pirithous, Pelias và Nesto – con trai của Neleus. Xung quanh họ từng chồng thi thể lũ nhân mã chất cao như núi, cuối cùng lũ nhân mã còn lại phải bỏ chạy lên núi Pelion.

Theseus bị sát hại

Hippodamia, người vợ trẻ đẹp của Pirithous đã không sống được lâu, nàng đã ra đi ở giữa độ tuổi đẹp nhất của mình. Pirithous vô cùng thương tiếc vợ, nhưng rồi thời gian trôi qua, nhà vua trẻ tuổi cũng quyết định lấy vợ kế. Pirithous đến Athens gặp người bạn tri kỉ Theseus của mình, và cả hai bàn tính kết hoạch bắt có nàng Helen – một cô gái vẫn còn rất trẻ, nhưng sắc đẹp của nàng đã nổi tiếng khắp đất nước Hi Lạp. Hai chàng tráng sĩ bí mật đến thành Lacedaemon (về sau gọi là thành Sparte) thuộc xứ Laconia, và lừa lúc nàng đang múa hát vui vẻ với bạn bè tại một buổi lễ hội tế nữ thần Artemis, họ đã bắt cóc nàng đem đi. Theseus và Pirithous đưa nàng lên núi ở xứ Arcadia, từ đó họ đi qua thành Corinth, qua Eo đất rồi đem Helen về thành Athens thuộc miền Atice, người dân thành Lacedaemon đuổi theo họ nhưng không kịp. Về đến Athens, hai người bạn rút thăm xem ai sẽ được lấy người con gái tóc vàng xinh đẹp nhất thế gian này làm vợ, Theseus đã giành phần thắng, nhưng trước đó hai người đã thề với nhau rằng ai giành được nàng Helen thì người đó phải giúp người kia tìm vợ. Thế là Pirithous yêu cầu Theseus giúp mình đi bắt cóc hoàng hậu Âm Phủ Persephone về làm vợ, Theseus kinh hoàng khi nghe lời đề nghị đó, nhưng chàng không thể phản bội lời thề.

Theseus gửi Helen lại cho mẹ mình là Aethra trông nom rồi lên đường xuống Âm Phủ cùng Pirithous, hai người tìm đến một chiếc hang sâu tăm tối cạnh làng Colonus gần thành Athens để xuống thế giới cõi Âm. Xuống đến nơi, hai người ra mắt thần Diêm Vương Hades và xin thần cho họ đón nàng Persephone, vợ của thần, về Dương Thế làm vợ Pirithous. Thần Hades vô cùng tức giận, nhưng thần không để lộ ra mặt, mà mời hai người ngồi xuống một chiếc ngai được tạc bằng đá tảng đặt ngay trước cửa ra vào Âm Phủ. Hai tráng sĩ vừa ngồi xuống thì lập tức họ bị dính chặt vào chiếc ngai không thể nào cựa quậy được, đó chính là hình phạt của thần Hades dành cho họ vì tội xấc xược.

Trong khi Theseus đang ở dưới Âm Phủ thì hai anh em trai của nàng Helen là Castor và Polydeuces đi tìm nàng khắp nơi, cuối cùng họ cũng tìm thấy nơi Theseus cất giấu nàng Helen. Lập tức họ tấn công thành Athens, và, vì không có Theseus ở nhà chống đỡ, họ nhanh chóng chiếm được thành này. Castor và Polydeuces giải thoát cho em gái mình và bắt cả Aethra, mẹ của Theseus, đem về làm nô lệ, còn thành quốc Athens thì họ trao cho Menestheus, một kẻ thù cũ của Theseus.

Theseus phải ở lại dưới Âm Phủ một thời gian dài, tại đó chàng phải chịu những cực hình đau đớn, để cuối cùng chàng được dũng sĩ Heracles cứu thoát. Được trở về Dương Thế mà Theseus chẳng thấy vui chút nào: không ngờ cuộc đời một tráng sĩ dũng mãnh như chàng lại có thể bị tàn lụi bởi ý định ngông cuồng của một người bạn. Giờ đây tòa thành bất khả chiến bại khi xưa đã bị chiếm đóng, Helen thì đã được giải thoát đem đi, mẹ chàng thì bị bắt về Sparte làm nô lệ, Demophon và Acamas – hai con trai của chàng đã buộc phải chạy khỏi thành Athens, còn quyền lực thì đã bị tên khốn kiếp Menestheus chiếm đoạt.

Theseus rời bỏ miền Atice lánh ra đảo Scyros, nơi mà chàng có quyền sở hữu một ít đất đai. Nhưng bất hạnh vẫn theo đuổi chàng đến tận nơi đây, vua Scyros tên là Lycomedes đã không muốn trả lại đất cho chàng, ông ta dụ chàng ra bờ vách đá rồi đẩy chàng ngã xuống biển sâu. Thế là chàng tráng sĩ dũng mãnh nhất của miền Atice đã bị chết bởi bàn tay độc ác của một kẻ hèn hạ. Chỉ sau khi Menestheus chết một thời gian, các con của Theseus mới quay trở về thành Athens; sau đó họ đi tham gia đánh thành Troy. Tại đây, họ tìm thấy bà nội Aethra của mình, người đã bị Paris, hoàng tử con vua Priamos của thành Troy, đem luôn về làm nô lệ khi anh chàng này bắt cóc Helen.

Các tráng sĩ tàu Argos

Sự tích bộ lông cừu vàng

Tại tòa thành Orchomenos ở xứ Boeotia có một ông vua Athamas trị vì, ông có vợ là nữ thần Mây Nephele và có hai người con: một người con trai tên là Phrycsus và một người con gái tên là Hele. Nhưng về sau Athamas đã bỏ Nephele để lấy vợ khác là Ino, con gái của Cadmus, và có với Ino hai người con trai là Learchos và Melicertes. Ino căm ghét hai người con vợ trước của chồng và định bụng sẽ làm cho chúng chết, ả xúi giục những người phụ nữ của thành Orchomenos sấy khô hạt giống lúa mì trước khi đem gieo, làm cho hạt giống không nảy mầm được và mùa màng bị thất thu. Cả thành Orchomenos bị lâm vào nạn đói, vua Athamas sai người đến thành Delphi xem bói, ả Ino nham hiểm mua chuộc đoàn người đi xem bói để họ nói dối nhà vua. Khi từ thành Delphi trở về, những người này đã tâu với nhà vua rằng:

- Tâu đức vua, cô thầy bói Pythia phán rằng, ngài phải đem con trai Phrycsus tế các thần linh thì đồng lúa lại cho hoa kết quả.

Để cứu thành Orchomenos thoát khỏi tai họa, Athamas đành phải quyết định cúng tế cho các thần linh đứa con trai yêu quý của mình, và theo tục lệ thì phải tế luôn cả con gái của ông cùng với con trai. Ino vô cùng vui sướng vì đã đạt được mục đích.

Người ta lập đàn tế rồi đưa Phrycsus cùng Hele lên để cho thầy cúng làm lễ hiến sinh. Nhưng đúng lúc viên thầy cúng đang định giơ dao giết hai đứa trẻ thì xuất hiện một con cừu đực biết bay có bộ lông vàng, đó chính là món quà của thần Hermes tặng cho nữ thần Nephele để nữ thần sai đến cứu hai người con của mình. Phrycsus cùng Hele liền trèo lên lưng con cừu và bay lên không trung về phía bắc.

Con cừu bay nhanh như gió, nó qua đồng qua núi và chẳng mấy chốc mặt biển hiện ra dưới chân họ. Hoảng hốt bởi độ cao choáng ngợp, Hele run tay không giữ chặt được vào lưng con cừu nên ngã xuống biển chết, Phrycsus vô cùng đau khổ mà không thể nào cứu được em gái. Nơi Hele ngã xuống từ đó có tên là biển Helespontos, nghĩa là biển của nàng Hele (nay là eo biển Dardanen).

Con cừu tiếp tục bay mãi cho đến khi tới bờ sông Phasis ở miền Colchis xa xôi thì thả Phrycsus xuống[57]. Đây là xứ sở thuộc quyền cai trị của pháp sư Aeetes, con trai thần Mặt Trời Helius, ông đã cưu mang Phrycsus, và đến khi cậu trưởng thành thì nhà vua gả con gái Chalciope cho. Phrycsus giết con cừu lông vàng để tế thần Zeus, còn bộ lông vàng thì chàng đem tặng vua Aeetes, Aeetes treo bộ lông cừu vàng tại khu rừng thiêng của thần Chiến Tranh Ares và sai một con long xà hung dữ canh gác. Con long xà này có cái miệng phun ra lửa và không bao giờ ngủ.

Tin tức về bộ lông cừu vàng lan đi khắp đất nước Hi Lạp. Các con cháu sau này đất tổ của vua Athamas biết rằng sự sống còn và thịnh vượng của dòng tộc họ phụ thuộc vào việc làm chủ bộ lông cừu vàng đó, và thế là họ quyết tâm đoạt bằng được nó bằng bất cứ giá nào.

Tráng sĩ Jason

Cretheus, em trai vua Athamas, lập nên tòa thành Iolcos ở xứ Thesalia bên bờ một con vịnh trong xanh. Cùng với thời gian, nhờ có những đồng ruộng phì nhiêu cùng với nghề buôn bán và đi biển, tòa thành này phát triển rộng thêm ra và trở nên thịnh vượng. Sau khi Cretheus chết, con trai ông là Aeson lên nối ngôi, nhưng Pelias, con trai của mẹ chàng có với thần Biển Poseidon, đã lật đổ chàng để chiếm ngôi, thế là Aeson phải sống như một người dân thường.

Chẳng bao lâu, Aeson lấy vợ và sinh được một người con trai vô cùng xinh đẹp, vì sợ gã Pelias độc ác giết chết con mình – người danh chính ngôn thuận được quyền cai trị thành Iolcos – để trừ khử hậu họa cho hắn, nên Aeson quyết định giấu kín chuyện này, chàng đưa con lên núi Pelion để nhờ thần nhân mã Chiron sống trong một cái hang ở đây nuôi dưỡng. Sau đó Aeson loan tin rằng con trai mình đã chết ngay khi vừa lọt lòng mẹ, thậm chí chàng còn đem lễ vật cúng lễ linh đình cho con trai.

Chiron là thần nhân mã thông minh nhất và tốt bụng nhất trong số loài nhân mã, ông đã cùng với mẹ mình là Philira và vợ là Chariclo hết lòng thương yêu dạy dỗ đứa bé. Ông đặt tên cho nó là Jason và dạy nó đủ các nghề: đánh kiếm, phóng lao, bắn cung, đàn hát,…, nghĩa là tất cả những gì ông biết. Lớn lên, chàng trai tỏ ra có tài võ nghệ, có sức khỏe và lòng dũng cảm không ai bì kịp. Còn về sắc đẹp thì trông chàng khôi ngô tuấn tú như một vị thần. Jason sống ở nhà Chiron cho đến năm hai mươi tuổi thì chàng quyết định từ biệt ông để xuống núi trở về thành Iolcos đòi Pelias trả lại ngai vàng cho mình.

Khi về đến Iolcos, Jason đi thẳng vào chợ, nơi đang có đông người tụ tập. Mọi người kinh ngạc nhìn chàng trai tuấn tú mà tưởng rằng chàng là thần Apollo hoặc thần Hermes, chàng không ăn mặc như người dân Iolcos. Trên vai chàng khoác một tấm da báo đốm hoa, và chỉ đi một chiếc dép bên chân phải, mái tóc dày của chàng buông xuống hai vai, và toàn thân chàng toát lên một sức mạnh và một vẻ đẹp như một vị thần trai trẻ. Jason chống hai cây lao đứng yên, trong khi những người dân trong thành vẫn không ngớt nhìn ngắm chàng. Đúng lúc đó thì Pelias cưỡi một cỗ xe sang trọng đi qua, ông ta nhìn chàng trai và giật mình run sợ: trước đây thầy tiên tri đã đoán rằng y sẽ chết bởi tay một người từ trên núi xuống và chỉ đi dép có một chân. Pelias che giấu nỗi sợ hãi và ngạo mạn hỏi chàng trai lạ mặt:

- Này chàng trai trẻ, ngươi là người ở đâu, thuộc dòng giống nhà ai? Hãy nói cho thành thật, bởi vì ta chúa ghét sự dối trá.

Jason bình thản đáp:

- Thầy Chiron thông thái đã dạy phải trung thực, và ta chưa bao giờ phản bội điều đó. Hỡi các công dân, ta không phải là người lạ của các người, mà đã sinh ra ở đây, tại thành Iolcos này, ta là Jason, con trai Aeson, trở về để đòi lại ngai vàng hợp pháp của ta từ tên Pelias nham hiểm.

Người dân Iolcos chỉ đường cho chàng về nhà cha mình, Aeson nhận ngay ra con trai và ông rơi nước mắt vui sướng khi thấy chàng đã trở thành người dũng mãnh, trẻ đẹp. Tin tức về sự trở về của Jason lan nhanh đến tai những người anh em của Aeson: Pheres, vua thành Pherae, và Amythaon ở xứ Mesenia cùng hai người con trai của ông là Admetos và Melampus; tất cả đều vội vàng kéo đến gặp Jason. Năm ngày năm đêm họ hội họp cùng nhau, và Jason bày tỏ với họ ý nguyện muốn đòi lại ngai vàng, tất cả đều đồng tình với ý nguyện của chàng và họ cùng nhau kéo đến gặp Pelias. Jason đòi ông ta trả lại ngai vàng, và chàng hứa sẽ để lại cho ông ta tất cả tài sản mà ông ta đã lấy của dòng họ Aeson. Pelias sợ không dám trái ý, nhưng y nham hiểm bảo chàng:

- Được thôi, ta đồng ý, nhưng ta chỉ xin cậu một điều: có lần ta đã nằm mơ thấy Phrycsus, người đã chết ở miền Colchis xa xôi, yêu cầu ai đó trong dòng tộc của chúng ta phải đi Colchis lấy bộ lông cừu vàng về; ở Delphi, chính thần Apollo cũng đã ra lệnh cho chúng ta phải đi Colchis, nhưng ta đã già rồi, không thể làm được một nhiệm vụ to lớn như vậy. Vậy nên cậu, một chàng trai trẻ dũng mãnh, hãy đi thay ta, rồi ta sẽ trả lại ngai vàng.

Argosnauts

Ngay khi nói chuyện xong với Pelias, Jason bắt đầu chuẩn bị cho chuyến viễn chinh đi Colchis. Chàng đi khắp đất nước Hi Lạp kêu gọi tất cả các tráng sĩ tài ba đi cùng chàng để đoạt bộ lông cừu vàng, và tất cả đều hưởng ứng, kể cả dũng sĩ Heracles, người tráng sĩ tài ba nhất trong số các tráng sĩ cũng nhận lời tham gia đoàn viễn chinh. Họ tụ họp ở Iolcos, có mặt cả hai anh em Dioscuri là Castor và Pelydeuces – con trai của thần Zeus có với nàng Leda, cùng với hai người anh em họ của họ là Idas và Lynceus; hai vị thần có cánh là Calais và Zetes – con trai của thần Gió Bắc Boreas có với nàng Orithya, con gái của vua thành Athens Erechtheus; Meleagros ở thành Calydon; tráng sĩ Ancaeus dũng mãnh; Admetos và Telamon, cùng nhiều tráng sĩ khác. Trong số họ còn có mặt chàng ca sĩ lừng danh Orpheus. Chưa bao giờ đất nước Hi Lạp được chứng kiến một cuộc hội tụ các tráng sĩ đông như vậy, họ đều là những chàng trai dũng mãnh và trẻ đẹp như thần, mọi người dân Iolcos trầm trồ thán phục khi được nhìn ngắm họ. Liệu có cái gì có thể ngăn cản được bước đi của họ, có ai chống lại được họ, và cái gì có thể làm cho họ sợ hãi?

Cả một con tàu cũng đã được đóng xong và chuẩn bị sẵn sàng dưới tay chàng Argos, con trai của Aresto, với sự trợ giúp của nữ thần Athena. Nữ thần đã gắn vào bánh lái con tàu một miếng gỗ lấy từ thân cây sồi thiêng tại khu rừng thuộc đền tiên tri của thần Zeus ở Dodona. Con tàu có chín cặp mái chèo, trông thật hoành tráng và được các tráng sĩ đặt tên là tàu Argos theo tên của người đã đóng nó, còn đoàn tráng sĩ viễn chinh này thì được gọi theo tên con tàu là các tráng sĩ Argosnauts, tức là ‘các tráng sĩ tàu Argos’. Đoàn tráng sĩ muốn bầu dũng sĩ Heracles làm thủ lĩnh, nhưng chàng không nhận mà đề cử Jason, người cầm lái sẽ là Tiphys, còn Lynceus được cử ngồi ở đằng mũi, bởi vì chàng có đôi mắt có thể nhìn thấu mọi vật.

Tất cả đã sẵn sàng, con tàu Argos được hạ thủy, các tráng sĩ chất đồ ăn thức uống lên tàu. Họ xuống thuyền và từng sối ngồi vào chỗ mái chèo, những đôi tay rắn chắc bắt đầu khua mái chèo quạt nước rào rào. Con tàu Argos dũng mãnh tiến ra biển, các tráng sĩ giương cánh buồm trắng như tuyết, gió thuận thổi căng cánh buồm và con tàu rẽ nước nhẹ nhàng lướt nhanh trên sóng như một con chim hải âu.

Đi theo đoàn tráng sĩ không chỉ có nữ thần Athena với nhiệm vụ che chở cho các tráng sĩ, mà cả nữ thần Hera cũng luôn luôn theo sát để bảo vệ họ. Nữ thần Hera tức giận Pelias vì ông này đã không cúng tể lễ vật cho nữ thần. Riêng tráng sĩ Jason được Hera yêu quý một cách đặc biệt, bởi vì trước đây có lần nàng đã thử chàng trai trẻ bằng cách hóa phép biến thành một bà già tiều tụy ngồi bên một bờ sông chờ Jason, lúc đó đang trên đường xuống núi trở về thành Iolcos sau hai mươi năm sống với thần nhân mã Chiron, để nhờ chàng đưa qua sông; Jason cẩn thận cõng bà lên vai và giúp đỡ bà, dòng nước chảy xiết đã cuốn trôi mất chiếc dép bên chân trái của chàng. Thần Apollo cũng che chở cho các tráng sĩ tàu Argos, chính thần đã khuyến khích họ đi đoạt bộ lông cừu vàng.

Đảo Lemnos

Sau một đoạn đường ngắn không gặp gì trắc trở, đoàn tráng sĩ tới hòn đảo Lemnos xanh tươi hoa lá. Tại đây có nữ hoàng trẻ tuổi Hypsipyle trị vì, trên đảo này không có đàn ông, phụ nữ trên đảo đã giết chết hết chồng mình vì đàn ông trên đảo đã phạm tội phụ bạc họ, chỉ có Thoas, cha của Hypsipyle, là được nàng tha cho thoát chết. Khi các tráng sĩ cập bến và cử một sứ giả vào thành, các phụ nữ trên đảo đã tập hợp nhau lại ở giữa chợ để hội kiến, và Hypsipyle đã khuyên mọi người không cho các tráng sĩ vào thành, họ sợ rằng các tráng sĩ sẽ phát hiện ra tội ác của họ, nhưng bà già Polycso phản đối:

- Ai sẽ bảo vệ các người nếu hòn đảo này bị tấn công? Ai sẽ chăm lo cho các người khi các người về già? Hãy cho những người đàn ông kia ở lại với chúng ta.

Thế là họ cử một người đi theo sứ giả ra tàu mời các tráng sĩ vào thành. Jason mặc bộ quần áo màu đỏ tía do chính tay nữ thần Athena dệt rồi tiến lên đảo. Nữ hoàng Hypsipyle đón tiếp chàng rất trọng thể rồi mời chàng ở lại làm khác trong cung điện của mình, các tráng sĩ khác cũng theo Jason, chỉ còn lại một số ít, trong đó có Heracles là ở lại tàu.

Các tráng sĩ ở lại ăn uống tiệc tùng linh đình trên đảo mấy ngày liền, dường như họ đã quên mất nhiệm vụ quan trọng của mình. Cuối cùng Heracles phải bí mật gọi họ ra tàu, chàng đã nghiêm khắc mắng nhiếc họ quá ham chơi mà quên mất công việc phải làm, các tráng sĩ vô cùng xấu hổ, họ quyết định rời đảo ngay tức khắc. Khi họ xuống thuyền chuẩn bị nhổ neo thì những người phụ nữ trên đảo kéo ra xin họ đừng bỏ đi. Nhưng các tráng sĩ đã quyết, họ đành lau nước mắt tiễn đưa. Con tài Argos lại rẽ sóng ra khơi, bỏ lại đằng sau những người con gái bất hạnh sống trong cảnh thiếu vắng đàn ông.

Bán đảo Cydicos

Khi tàu Argos vượt biển Propontis, dọc đường họ dừng chân tại bán đảo Cydicos, tại đây có bộ tộc người Dolion, con cháu của thần Poseidon, đứng đầu là ông vua Cydicos. Cách không xa bán đảo Cydicos có quả núi Areton, trên đó có tộc người khổng lồ sáu tay sinh sống, nhưng vì tộc người Dolion có thần Poseidon bảo vệ, nên tộc người khổng lồ kia không làm gì được họ.

Vua Cydicos đón tiếp đoàn tráng sĩ rất ân cần và đã dành cả một ngày để thết đãi họ. Sáng hôm sau đoàn tráng sĩ lại lên đường, nhưng khi thuyền của họ vừa đến gần bờ vịnh bên kia thì tộc người khổng lồ sáu tay xuất hiện và chúng bắt đầu lấy đá ném, ngăn không cho họ ra khơi. Heracles rút cung tên và bắt đầu bắn hạ từng tên một, các tráng sĩ nhảy lên bờ dùng lao đánh nhau với chúng. Chẳng mấy chốc lũ người khổng lồ đã bị giết chết không còn một mống.

Đoàn người lại lên đường đi tiếp, gió thuận thổi căng cánh buồm và con tàu Argos yên lặng lướt sóng suốt cả ngày. Đến đêm, gió bắt đầu đổi hướng và nổi bão đẩy con tàu quay trở lại lối cũ về đúng cái nơi họ xuất phát ban sáng mà họ không hề hay biết. Tàu lại cập bến bán đảo Cydicos, trong đêm tối, những người dân ở đây tưởng rằng họ là bọn cướp liền xông vào định giết họ. Thế là xảy ra một cuộc chém giết khủng khiếp, vua Cydicos được cấp báo liền kéo quân đến cứu các thần dân của mình thì bị Jason giết chết, khi bình minh vừa hé sáng, mọi người chợt nhận ra là họ đã đánh nhầm nhau. Trong suốt ba ngày đoàn tráng sĩ đã khóc than bên thi hài của ông vua trẻ tuổi, người vừa mới cưới vợ được mấy hôm, sau đó họ tổ chức một lễ tang trọng thể theo phong tục Hi Lạp cho nhà vua. Trong cơn tuyệt vọng, hoàn hậu Clite vợ Cydicos, người con gái trẻ đẹp của thầy tiên tri Merope, đã thắt cổ tự tử.

Argosnauts tại xứ Mysia

Sau một quãng đường ngắn nữa, đoàn tráng sĩ tàu Argos tới bờ biển xứ Mysia (một khu vực miền tây Tiểu Á), tại đây họ cập bến để bổ sung lương thực. Trong đoàn có một chàng trai trẻ đẹp tên là Hylas, anh là bạn của Heracles nên được mời đi theo, lúc lên bờ, Heracles đã nhờ anh ra suối múc nước, nhìn thấy Hylas, các nàng tiên núi mê sắc đẹp của chàng trai liền bắt cóc đem đi mất.

Chàng dũng sĩ Heracles vào một cánh rừng cạnh đó để kiếm gỗ làm một mái chèo mới thay cho chiếc cũ bị gãy, tìm thấy một cây thông cao to, chàng dùng đôi tay rắn chắc nhổ cả rễ cây thông lên. Khi đang vác thân cây quay trở ra thì Heracles gặp Polyphemus, anh này báo cho chàng biết rằng anh đã nghe thấy tiếng kêu cứu của Hylas, hai người liền bổ đi tìm. Sáng hôm sau, khi các tráng sĩ nhổ neo lên đường thì họ thấy thiếu mất ba người, có cả Heracles và Polyphemus, Jason đau khổ gục đầu ủ rũ. Telamon, người bạn thân tín của Heracles, bước đến bên Jason hùng hổ trách móc:

- Anh còn ngồi im như thế được ư? Tôi sẽ không đi tiếp nếu các anh không quay lại tìm hai người ấy.

Sau đó Telamon xông tới chỗ Tiphys bắt anh ta phải bẻ lái cho thuyền quay trở lại, mọi người ra sức can ngăn mà không được: Telamon không muốn nghe ai và chàng kết tội tất cả đã bỏ Heracles và Polyphemus ở lại Mysia. Bỗng nhiên thần biển tiên tri Glaucos xuất hiện, nắm lấy mũi tàu rồi bảo với các tráng sĩ:

- Heracles và Polyphemus phải ở lại Mysia theo ý nguyện của thần Zeus, Heracles còn phải quay về để phục dịch cho Eurystheus và thực hiện mười hai kì công; còn Polyphemus sẽ lập ra thành Kios. Họ đang tìm kiếm Hylas, người đã bị các tiên núi bắt cóc trên đảo Mysia.

Nói xong, Glaucos lại lặn sâu xuống biển các tráng sĩ đã yên tâm, Telamon dàn hòa với mọi người và ngồi vào mái chèo của mình. Con tàu Argos lại rẽ sóng băng băng tiếp tục chặng đường.

Đánh nhau với vua Amycus

Đến sáng hôm sau đoàn tráng sĩ lại cập bờ xứ Bithynia (một khu vực miền tây bắc Tiểu Á), ở đây có tộc người Bebryc sinh sống, dưới quyền cai trị của ông vua Amycus, con trai của thần Poseidon, ông tỏ ra tự phụ về sức khỏe và tài đấu võ vô địch của mình. Amycos thường bắt tất cả những người lạ đi qua đây phải đánh nhau với ông, và đều bị ông giết chết bằng những nắm đấm khủng khiếp. Amycos đã chào đón các tráng sĩ bằng những lời lẽ xúc phạm, và thách họ cử ra một người tài giỏi nhất đấu võ với ông ta, tất nhiên nếu người đó có đủ bản lĩnh. Các tráng sĩ vô cùng tức giận, Polydeuces – con trai của thần Zeus và Leda, bước ra khỏi hàng quân, bình tĩnh chấp nhận lời thách đố của Amycos.

Cũng giống như con quái thần Typhon khủng khiếp, Amycos hiện ra trong một chiếc áo khoác đen và với cây gậy khổng lồ trên vai, ông lạnh lùng nhìn Polydeuces đang đứng trước mặt trong tư thể hiên ngang rạng rỡ như một ngôi sao. Hai bên chuẩn bị đấu võ, Amycos quẳng gậy, hai người quấn dây da vào tay để chuẩn bị đấu tay không. Trận đấu bắt đầu, Amycos lao vào Polydeuces như một con bò điên, Polydeuces không hề nao núng đánh trả lại bằng những cú đấm thành thạo. Đánh nhau một lát, họ dừng tay để lấy hơi rồi lại xông vào nhau, Amycos giơ tay định nện cho Polydeuces một cú trời giáng vào đầu, nhưng chàng tráng sĩ trẻ tuổi né người rồi giáng cho y một quả vào tai mạnh đến nỗi làm cho y ngã gục xuống đất. Các tráng sĩ tàu Argos hoan hô nhiệt liệt chiến công của chàng Polydeuces dũng mãnh.

Polydeuces thắng trận, nhưng chàng không giết Amycos, mà chỉ trói y lại rồi bắt y phải thề từ nay sẽ tôn trọng tục hiếu khách đối với người lạ. Sau đó, Amycos mở tiệc tiếp đãi các tráng sĩ và cung cấp cho họ đồ ăn thức uống để dự trữ trên tàu.

Giải thoát Phineus

Rời xứ Bithynia, chẳng bao lâu tàu Argos tới miền Thrakia và các tráng sĩ lại lên bờ tìm lương thực, họ nhìn thấy một ngôi nhà bên bờ biển liền bước vào hỏi thăm. Trong nhà có một ông già mù tiều tụy đến nỗi đôi chân đứng không vững, ông ta bước đi được vài bước thì kiệt sức và lại phải ngồi xuống, các tráng sĩ thương tình đỡ ông dậy. Theo lời kể, ông là Phineus, con trai Agenor và trước đây là vua xứ Thrakia, ông đã được thần Apollo ban cho tài tiên tri, nhưng vẫn bị u mê không phân biệt được sự thật khi chuyện xảy đến các con mình. Ông đã bỏ vợ cũ là Cleopatra, con gái thần Gió Bắc Boreas, lấy một người vợ mới và nàng đã vu cho các con ông tội cưỡng hiếp nàng, ông hồ đồ chọc mù mắt chúng, và bị thần Apollo trừng phạt cho đui mù, giao cho các vị nữ thần có cánh Harpia có nhiệm vụ thường xuyên hành hạ ông. Mỗi khi ông bày biện thức ăn ra, thì các nữ thần Harpia không biết ở đâu đã nhanh chóng bay vào nhà vơ vét ăn uống hết cả mâm cơm, rồi thải ra một mùi hôi thối ghê tởm. Thần linh báo cho Phineus biết rằng ông sẽ chỉ được giải thoát khỏi sự trừng phạt này khi nào ông gặp được hai người anh của vợ cũ ông, Cleopatra, là Detes và Calais đi cùng đoàn tráng sĩ tàu Argos. Ông cầu xin họ giúp đỡ cho mình, đằng nào thì họ cũng là anh rể của ông.

Hai chàng tráng sĩ làm một bữa tiệc thịnh soạn để Phineus ăn cho đỡ đói, nhưng ông vừa ngồi vào bàn là các nữ thần Harpia đã bay đến nuốt tất cả các món ăn rồi thải ra khắp nhà một mùi hôi thối khủng khiếp, rồi họ bay đi. Detes và Calais vội vàng vỗ cánh bay theo họ, đến quần đảo Plotae thì họ đuổi kịp, hai người định rút kiếm đâm chết các nữ thần Harpia, thì họ nghe thấy tiếng gọi của nữ thần Cầu Vồng Iris, sứ giả có đôi cánh bảy màu của các thần trên núi Olympus. Iris ngăn tay kiếm của họ lại rồi bảo thần Zeus đã ra lệnh cho các nữ thần Harpia không đến nhà Phineus nữa. Thế là hai người con của thần Gió Bắc liền quay về Thrakia. Từ đó quần đảo Plotae được gọi là quần đảo Strophade, nghĩa là ‘quần đảo Quay Về’.

Ngay khi các nữ thần Harpia vừa đi khỏi là các tráng sĩ Argos lại làm cho Phineus một bữa ăn khác, và cuối cùng thì ông cũng được thỏa mãn cơn đói khát của mình. Ăn xong, ông tiết lộ cho các tráng sĩ biết họ sẽ gặp phải những mối nguy hiểm gì trên đường từ đây đến Colchis, và nói cho họ biết cách thoát khỏi nguy hiểm, ông khuyên họ ngay khi đến được Colchis thì phải cầu khấn nữ thần Aphrodite, vì chỉ có nữ thần mới có thể giúp cho Jason chiếm được bộ lông cừu vàng.

Núi đá Symplegades

Đoàn tráng sĩ không ở lại lâu nhà Phineus, bởi vì họ đang vội phải đi. Con tàu Argos đang lướt băng băng trên sóng thì họ nghe từ xa có tiếng động, vang lên ngày một rõ và mạnh giống như tiếng rít của giông bão đang đến gần, thỉnh thoảng hình như lại bị tắc nghẽn bởi tiếng sấm. Rồi những quả núi đá Symplegades hiện ra, chúng tách xa nhau, sau đó lại lao vào nhau gây nên một tiếng va đập chói tai, mặt biển sôi lên sùng sục quanh chúng, những đám bụi nước khổng lồ bắn tung tóe lên tận trời xanh để rồi khi những hòn núi chập lại thì sóng biển xoay tròn tạo thành một vực xoáy khủng khiếp.

Các tráng sĩ nhớ lại lời dặn của ông vua già có tài tiên tri Phineus, Euphemus thả một con chim bồ câu đã chuẩn bị sẵn cho nó bay qua khe hai ngọn núi, nếu nó bay thoát thì con tàu Argos cũng sẽ đi qua trót lọt. Con chim bay vút đi như một mũi tên qua khoảng trống, các tảng núi đá lại lao vào chọi nhau với một sức mạnh ghê gớm đến nỗi như rung chuyển cả bầu trời. Những giọt nước mặn bắn tung tóe vào các tráng sĩ, còn con tàu thì quay tròn giữa các ngọn sóng như thể bị một luồn xoáy cuốn vào. Con chim bồ câu đã thoát qua phía bên kia hai quả núi mà chỉ bị giật đứt mất vài chiếc lông đuôi, các tráng sĩ hò reo phấn khởi và hăng hái gắng sức chèo. Một con sóng khổng lồ sủi bọt cuốn con tàu quăng vào hẻm vực vừa hé ra giữa hai quả núi, nhưng có một con sóng khác hất con tàu trở lại, các mái chèo bị sóng đánh uốn cong như những chiếc cần câu. Con tàu Argos kêu lên răng rắc, xoáy tít trong luồng nước và có nguy cơ bị đánh chìm dưới sức nặng của những con sóng khổng lồ. Những quả núi lại đang lao vào nhau, tính mạng con tàu như ngàn cân treo sợi tóc, đúng lúc đó thì nữ thần Athena ra tay cứu giúp: nữ thần đưa một bàn tay giữ chặt một tảng núi đá đứng yên, còn tay kia đẩy mạnh con tàu vụt qua hẻm vực. Một mảnh gỗ ở đầu bánh lái bị vỡ khi hai quả núi tiếp tục đập vào nhau, rồi chúng tách ra và đứng yên vĩnh viễn cho đến ngày nay, đó là vì số mệnh đã định rằng chúng sẽ thôi va đập nếu có một con thuyền vượt qua được chúng. Từ đây các tráng sĩ tin chắc rằng chuyến đi sẽ kết thúc tốt đẹp.

Những người bạn mới

Các tráng sĩ tàu Argos tiếp tục hành trình bình yên một thời gian dài dọc theo bờ biển Pontos Eucseinus, có nghĩa là ‘biển hiếu khách’ (biển Đen ngày nay), trước đây biển này tên là Acseinus (biển ‘không hiếu khách’), nhưng các tráng sĩ đã chinh phục được mặt biển này và nó trở thành một vùng biển hiền hòa yên bình. Trước mắt hiện ra một hòn đảo, con thuyền đang lướt nhanh về phía đó thì một con chim khổng lồ từ đảo bay ra, đôi cánh rộng của nó vỗ lấp lánh trong ánh mặt trời, nó bay lượn vòng bên trên tàu rồi phóng một chiếc lông xuống tráng sĩ Oeleus. Chiếc lông bắn như một mũi tên cắm vào vai Oeleus làm máu phọt ra, Oeleus đau đớn kêu lên buông rơi cả mái chèo. Các tráng sĩ chạy tới rút chiếc lông ra thì kinh ngạc nhận thấy đó là một chiếc lông bằng đồng sắc nhọn. Từ trên đảo lại có một con chim khác bay tới, Clytius đã cầm cung đứng đợi, khi nó vừa bay tới gần thì chàng liền bật dây cung bắn nó rơi xuống biển. Các tráng sĩ đoán đây là những con chim ở hồ Stymphale và hòn đảo kia chính là hòn đảo của thần Ares. Amphidamas bảo mọi người mặc áo giáp lưới sắt và cầm khiên để tự vệ. Tàu cập bờ, các tráng sĩ lấy lao và kiếm gõ vào khiên để xua đàn chim khổng lồ đi, chúng bay tới chỗ con tàu rồi phóng lông xuống như mưa, nhưng đều bị những chiếc khiên kia đỡ lại, thế là đàn chim chịu thua bay đi mất hút phía chân trời.

Các tráng sĩ lên bờ và chuẩn bị nghỉ ngơi thì có bốn chàng trai trẻ xuất hiện, họ tỏ ra vô cùng mệt mỏi, quần áo thì rách tả tơi. Hỏi ra, họ là những người con trai của Phrycsus, rời Colchis để quay về thành Orchomenos, nhưng dọc đường gặp giông bão và thuyền của họ đã bị sóng biển nuốt chửng, còn họ may mắn được sóng đánh dạt lên hòn đảo này. Các tráng sĩ rất vui vì cuộc hội ngộ, nhất là Jason, vì ông nội chàng Creteus – vua thành Iolcos – chính là em trai ông nội của bốn người này – vua Athamas thành Orchomenos. Các tráng sĩ tặng cho họ thức ăn và quần áo, nói với họ về mục đích đến vương quốc Aeetes đoạt bộ lông cừu vàng. Người lớn tuổi nhất trong số bốn chàng trai cũng có tên là Argos, xin được giúp đoàn tráng sĩ, nhưng chàng cảnh báo cho họ biết trước rằng vua Aeetes, con trai thần Mặt Trời Helius, rất dũng mãnh và tàn bạo.

Sáng hôm sau, các tráng sĩ lại lên đường đi tiếp, họ phải đi một quãng đường dài nữa và cuối cùng đã nhìn thấy ở phía chân trời hiện lên những đỉnh núi cao xanh thẳm của dãy Cacasus, miền Colchis đang ở trước mặt họ. Các tráng sĩ khua mái chèo đẩy con tàu lướt nhanh về phía trước.

Mặt trời đang từ từ lặn xuống ngoài biển khơi, bóng tối của hoàng hôn đang trải dài trên mặt biển. Mọi người bỗng nghe thấy trên đầu có tiếng vỗ cánh làm nổi lên một cơn gió rít vù vù, họ ngẩng đầu lên thì thấy một con đại bàng khổng lồ đang bay về phía dãy núi Caucasus, đó chính là con đại bàng đang bay tới chỗ tảng đá xích thần Titan Prometheus để moi gan theo lệnh của thần Zeus. Con đại bàng mất hút về phía chân trời và chẳng mấy chốc các tráng sĩ đã nghe thấy tiếng rên đau đớn của thần Prometheus, hòa lẫn trong tiếng vỗ sóng của mái chèo.

Bờ biển bắt đầu hiện ra, các tráng sĩ nhìn thấy cửa sông Phasis, họ cho con tàu đi ngược dòng sông rồi dừng lại tại một khúc ngoặt có những bụi cây rậm rạp che phủ. Jason chắp tay cảm tạ các vị thần linh và cầu xin các vị thần của miền Colchis cùng linh hồn các tráng sĩ đã khuất hãy giúp chàng thực hiện cái nhiệm vụ đầy nguy hiểm sắp tới. Sau đó cả đoàn ngủ thiếp đi vì mệt mỏi, giờ đây họ đã tới đích, kinh đô của vua Aeetes đang ở cách họ không xa, nhưng họ vẫn còn phải đương đầu với nhiều nỗi nguy hiểm nữa.

Ý nguyện của Hera

Sau khi các tráng sĩ tàu Argos tới được miền Colchis, Hera cùng Athena liền họp nhau lại trên núi Olympus bàn cách làm thế nào để giúp Jason đoạt được bộ lông cừu vàng. Cuối cùng hai vị nữ thần đi gặp nữ thần Ái Tình Aphrodite, nhờ nàng làm cho nữ pháp sư Medea, con gái của Aeetes, phải lòng chàng Jason, vì chỉ có pháp sư Medea mới có thể giúp Jason hoàn thành nhiệm vụ đầy nguy hiểm của chàng. Aphrodite đang ngồi ở nhà một mình trên chiếc ngai vàng lộng lẫy, đang chải mái tóc đẹp tuyệt trần của nàng bằng một chiếc lược vàng; nhìn thấy hai vị nữ thần quyền uy đến, nàng bước ra đón và ân cần tiếp họ. Sau khi mời họ ngồi xuống những chiếc ghế vàng do thần Hephaestus rèn, nữ thần Ái Tình mới hỏi họ nguyên cớ đến tìm nàng. Hera và Athena bày tỏ ý nguyện của họ cho Aphrodite biết, nàng liền chấp thuận ngay.

Aphrodite đi tìm đứa con trai tinh nghịch của mình, thần Tình Yêu Eros, đang chơi súc sắc với Ganymedes, nàng bước đến bên họ, hôn cậu rồi bảo:

- Này con trai, mẹ muốn cho con biết một điều bí mật, con hãy cầm cung tên bay nhanh xuống mặt đất. Ở đó, tại xứ sở có tên là Colchis, con hãy tìm nàng Medea, cô công chúa con vua Aeetes, và làm cho nàng ta phải lòng chàng Jason. Nếu con làm đúng như lời mẹ dặn thì mẹ sẽ cho con thứ đồ chơi mà trước đây nữ thần Adrasteia đã làm cho thần Zeus khi còn bé.

Eros đòi phải cho cậu đồ chơi ngay, nhưng vì biết tính láu cá của cậu, nên mẹ cậu nhất quyết chỉ cho cậu khi nào thực hiện xong nhiệm vụ được giao. Eros đành phải vâng lời, chàng về nhà lấy cung tên rồi vỗ đôi cánh vàng sáng chói bay xuống Hạ Giới tới xứ Colchis.

Gặp mặt

Hôm sau, từ tờ mờ sớm các tráng sĩ đã thức dậy, họ họp nhau lại bàn bạc rồi quyết định rằng jason phải đi cùng với bốn người con của Phrycsus đến gặp vua Aeetes xin lại bộ lông cừu vàng. Đi theo chàng có thêm vài tráng sĩ nữa, nếu ông vua ngạo mạn từ chối thì các tráng sĩ sẽ phải dùng vũ lực.

Jason cầm cây gậy giảng hòa đi đến cung điện của vua Aeetes, nữ thần Hera sai một đám sương mù dày đặc tới che phủ cho Jason cùng đoàn tùy tùng của chàng để tránh cho họ khỏi bị những người dân ở đây xúc phạm. Khi đoàn người của chàng tới gần cung điện thì đám sương mù tan đi, trước mắt họ hiện ra tòa cung điện nguy nga của vua Aeetes với bức tường thành bao quanh và những ngọn tháp vươn lên tận trời xanh, hai cánh cổng lớn được trang hoàng bằng đá hoa cương với những hàng cột bằng đá trắng đỡ chiếc vòm cổng lấp lánh dưới ánh mặt trời. Tất cả những đồ trang hoàng lộng lãy bên trong cung điện đều do thần Lửa Hephaestus rèn để trả ơn cho thần Mặt Trời Helius, cha của Aeetes, vì có lần trước đây, trong một trận đánh nhau với các thần Gigantes, Hephaestus đã kiệt sức nằm trên cánh đồng Phlegrene và đã được thần Mặt Trời Helius đưa về trên chiếc xe bằng vàng của mình. Trong cung có nhiều tòa nhà cao to, vua Aeetes cùng hoàng hậu sống trong tòa nhà sang trọng nhất; tòa nhà sang trọng thứ hai dành cho hoàng tử Absyrtus – hoàng tử có vóc dáng xinh đẹp đến nỗi những người dân ở miền Colchis đã mệnh danh cho chàng là Phaethon, nghĩa là ‘rạng rỡ’ theo tên của con trai thần Mặt Trời; những tòa nhà còn lại được dành cho công chúa Chalciope – con gái của Aeetes và là vợ góa của Phrycsus, và cho công chúa Medea, con gái út của Aeetes đồng thời là một nữ pháp sư đại tài và là nữ tư tế của thần Ma Thuật Hecate.

Khi Jason cùng đoàn tùy tùng của chàng bước vào sân cung điện, thì đúng lúc đó nàng Medea bước ra sân để sang tòa nhà của chị gái mình là Chalciope. Nhìn thấy người lạ, nàng thốt lên một tiếng kêu hoảng hốt, Chalciope nghe thấy liền chạy ra và nàng bắt gặp các con trai mình, nàng vô cùng vui sướng ôm chầm lấy con hôn rối rít, bởi vì nàng đang mất hết hi vọng được gặp lại các con. Nghe tiếng ồn ào, nhà vua Aeetes cũng đến, ông mời khách vào nhà rồi sai gia nhân dọn một bữa tiệc thịnh soạn đãi khách.

Khi Jason ngồi nói chuyện với nhà vua, thì thần Tình Yêu Eros cũng xuất hiện, náu mình sau một chiếc cột, cậu rút một mũi tên vàng đặt sẵn vào dây cung, luồn ra sau lưng Jason và bắn trúng mũi tên vào giữa tim nàng Medea. Bị mũi tên cắm vào tim, nàng Medea bỗng nhiên thấy yêu chàng Jason vô hạn.

Trong bữa tiệc vua Aeetes đãi khách, Argos, cháu ngoại nhà vua đã kể cho ông nghe chuyện bốn anh em họ bị đắm thuyền, chuyện các tráng sĩ đã tìm thấy họ ra sao, và nguyên do Jason cùng các tráng sĩ của chàng đến miền Colchis này. Aeetes vừa nghe nói Jason muốn xin bộ lông cừu vàng thì mắt ông đã đỏ vằn lên giận dữ và nhíu mày vẻ hăm dọa. Ông không thể tưởng tượng được là các tráng sĩ đến đây chỉ để xin bộ lông cừu vàng, ông lại chuyển sang nghi ngờ các con của Phrycsus muốn làm chủ cả miền Colchis nên đã dẫn từng ấy tráng sĩ về đây. Aeetes bắt đầu quở trách Jason, ông muốn đuổi chàng ra khỏi cung điện và thậm chí còn dọa sẽ giết chàng. Telamon, tráng sĩ cùng đi theo chàng vào cung, đang định trả miếng cãi lại ông ta, thì Jason ngăn lại, chàng cố thuyết phục nhà vua rằng họ chỉ đến đây để xin lại bộ lông cừu vàng, chàng hứa sẽ làm bất cứ điều gì ông muốn. Aeetes suy nghĩ một lát, cuối cùng ông quyết định sẽ trừ khử Jason, thế là ông bảo chàng:

- Thôi được rồi! Nhà ngươi sẽ được bộ lông cừu vàng, nhưng trước tiên phải thực hiện cho ta việc này: hãy lấy chiếc cày bằng sắt của ta, bắt mấy con bò tót có chân bằng đồng và miệng phun ra lửa để kéo cày, sau đó nhà ngươi hãy cày trên cánh đồng dành cho thần Ares. Cày xong, lấy chiếc răng long xà gieo trồng trên cánh đồng đó, và khi từ những chiếc răng ấy sinh ra một đội quân mặc áo giáp sắt, thì ngươi sẽ phải đánh nhau và giết chết hết được chúng.

Jason suy nghĩ một lát rồi đáp:

- Tôi xin đồng ý, thưa đức vua, nhưng đức vua cần phải giữ lời hứa, ngài thấy rằng tôi không hề né tránh điều kiện của ngài.

Nói xong, Jason ra về cùng với đoàn tùy tùng của mình.

Cầu viện Medea

Khi về tới tàu Argos, Jason thuật lại toàn bộ câu chuyện cho các tráng sĩ nghe, cả đoàn ngồi trầm ngâm suy nghĩ và tự hỏi phải làm thế nào để thực hiện được điều kiện của nhà vua. Cuối cùng, Argos con trai Phrycsus nói:

- Dì Medea của tôi là một pháp sư nổi tiếng, nếu bà đứng về phía chúng ta thì sẽ không còn có một sự nguy hiểm đáng sợ nào cả.

Argos vừa nói xong thì có một con chim bồ câu bay ngang qua, đuổi theo nó là một con chim ưng, con bồ câu sà xuống và trốn vào trong nếp áo choàng của Jason, còn con chim ưng thì rơi xuống boong tàu.

- Đây là một điềm lành mà thần linh đã ban xuống để báo tin cho chúng ta – thầy tiên tri Mopsus reo lên – và điều đó cũng có nghĩa là chính các thần linh đang khuyến khích chúng ta đi cầu cứu Medea. Các anh nhìn xem, chẳng phải kia chính là con bồ câu chúng ta cung hiến cho nữ thần Aphrodite theo yêu cầu của vua Phineus sao?

Các tráng sĩ tàu Argos nghe theo lời khuyên của thầy tiên tri Mopsus, mọt người làm lễ tế nữ thần Aphrodite, còn Argos con trai Phrynus thì khẩn trương về cung điện. Trong khi đó thì Aeetes cho tập trung toàn thể dân chúng của thành ở ngoài chợ, ông thông báo cho toàn dân biết về cuộc viếng thăm của những người khách lạ và ông ra lệnh cho quân đội phải canh giữ con tàu để không một ai chạy thoát. Aeetes định bụng sẽ đốt con tàu cùng với toàn thể các tráng sĩ trên đó sau khi Jason bỏ mạng trên cánh đồng dành cho thần Ares; còn những người con của Phrycsus sẽ phải chịu nhục hình đau đớn cho đến chết.

Đêm xuống, cả tòa thành chìm trong giấc ngủ say sưa, sự yên tĩnh đang bao trùm lên khắp nơi, trừ tòa nhà của nàng Medea. Nàng đang nằm mơ thấy một chuỗi các sự việc làm cho lòng nàng thấy xốn xang: lúc thì nàng mơ thấy Jason đánh nhau với lũ bò tót, và phần thưởng dành cho người chiến thắng chính là bản thân nàng; lúc thì mơ thấy chính mình đánh nhau với lũ bò tót khạc ra lửa và nàng đã thắng chúng một cách dễ dàng; lúc thì nàng thấy cha mẹ nàng không muốn gả nàng cho Jason vì chàng không thắng được lũ bò tót; Aeetes và Jason cãi nhau, nàng phải giảng hòa hai người, nhưng cha nàng rất tức giận và ông đã quát mắng nàng… Medea thức dậy mặt đầm đìa nước mắt, nàng muốn sang nhà chị Chalciope, nhưng nàng lại xấu hổ cho mình, đã ba lần nàng đặt tay lên then cửa nhưng rồi lại quay vào giường. Thế rồi nàng gục xuống giường khóc nức nở, một nô tì nghe thấy liền chạy đi báo cho Chalciope, và họ đến ngay lập tức.

- Ôi, em gái thân yêu của ta – Chalciope bảo – làm sao mà em lại khóc thế này? Có phải em đã nghe thấy cha nói về điều gì khủng khiếp mà ông sẽ làm với các con chị không?

Medea không đáp, mãi sau nàng mới nói:

- Chị ạ, em vừa mơ thấy những giấc mơ báo điềm dữ, cái chết đang rình rập những người con của chị cùng với những người ngoại xứ kia. Ôi, giá mà thần linh ban cho em sức mạnh có thể giúp được họ!

Chalciope kinh hoàng khi nghe thấy những lời nói của Medea, nàng ông chặt lấy cô em và cầu xin cô giúp đỡ. Medea liền bảo:

- Được rồi, sáng mai chị hãy tìm cách nhắn với Jason đến đền thờ nữ thần Hecate gặp em nhé. Nhưng chị phải giữ bí mật, nếu không cha sẽ giết chết cả hai chúng ta.

Chalciope đi khỏi và còn lại Medea một mình, lòng nàng rối như tơ vò với những tình cảm đối nghịch nhau: nàng sợ làm trái ý cha, nhưng lại muốn giúp chàng Jason, người mà nàng đang yêu say đắm. Thậm chí nàng còn nghĩ đến chuyện uống thuốc độc tự tử, ngay lúc nàng lấy lọ thuốc ra, thì nữ thần Hera lại khơi dậy trong lòng nàng một nỗi khát khao cuộc sống, thế là lại cất nó đi, quên hết mọi nỗi phân vân, trong đầu chỉ còn nghĩ đến Jason, nàng quyết định giúp chàng.

Medea đã dậy từ sáng tinh mơ, nàng lấy trong chiếc hộp đựng các thứ thuốc ma thuật ra một lọ thuốc bôi có tên là ‘dầu của Prometheus’, được bào chế từ nhựa của rễ một thứ cây mọc trong máu của thần Prometheus. Ai bôi thứ thuốc này vào người thì không một thứ sắt đồng và lửa nào có thể làm hại được, người đó sẽ có một sức khỏe phi thưởng và trở thành bất khả chiến bại trong vòng một ngày. Khi chân trời vừa hửng sáng thì Argos đến gặp các tráng sĩ tàu Argos, thông báo cho về cuộc hẹn của Medea với Jason. Mặt trời xuất hiện, Jason đi cùng với Argos và thầy tiên tri Mopsus đến đền tiên tri nữ thần Hecate. Sáng nay nữ thần Hera đã làm cho Jason tỏ ra thật là đẹp trai tuấn tú, đến nỗi ngay cả các tráng sĩ cũng nhìn chàng không chán mắt.

Medea nhìn thấy Jason đến và trái tim nàng bắt đầu đập dồn làm nàng không nói nên lời, hai người đứng yên lặng như vậy một lúc lâu. Cuối cùng chàng tráng sĩ cầm tay Medea nói:

- Quận nương, người con gái xinh đẹp tuyệt trần, cớ sao quận nương cứ cúi mặt xuống đất như vậy? Có gì mà nàng phải sợ ta? Hay nàng đang nghĩ ta đang giấu giếm một ý đồ xấu xa nào đó chăng? Không, ta đến đây không phải với những ý đồ đen tối, mà là để cầu xin nàng giúp ta. Nữ thần Hecate sẽ không dung thứ cho sự dối trá ngay trong ngôi đền của nữ thần, cả thần Zeus cũng vậy. Vậy nàng hãy nói cho ta biết sự thật, nàng có muốn giúp ta không? Rồi đây, tên tuổi nàng sẽ được tất cả các tráng sĩ vĩ đại đi theo ta đến đây tôn vinh trên toàn cõi Hi Lạp.

Medea chỉ im lặng đứng nhìn Jason với đôi mắt tràn đầy yêu thương. Trong tình cảm xốn xang, trông nàng lại càng đẹp hơn lên gấp bội. Nàng run rẩy lấy trong thắt lưng ra lọ thuốc bôi thần diệu, đưa cho Jason rồi nói khẽ như thì thầm:

- Hỡi chàng Jason, hãy nghe cho kĩ đây: đến đêm chàng ra sông tắm, sau đó mặc một bộ quần áo đen, đào trên bờ một cái hố sâu và bên trên lập đàn tế nữ thần Hecate một con cừu đen tẩm mật ong. Rồi chàng hãy quay thẳng về tàu, nhưng không được ngoái đầu lại nhìn, cho dù có nghe thấy tiếng nói và tiếng chó sủa giận dữ. Trời sáng, chàng hãy bôi thứ thuốc này lên người, cây lao, thanh kiếm và chiếc khiên, nó sẽ ban cho chàng một sức mạnh vô địch và chàng sẽ thực hiện được nhiệm vụ của mình. Khi các chiến binh mọc lên từ dưới đất, chàng hãy ném một hòn đá vào họ và chờ đợi, thời điểm cũng là một nhân tố quan trọng cho sự thành công của chàng.

Medea ngừng lời, hai mắt nàng nhòa lệ khi nghĩ đến lúc nàng sẽ phải chia tay với Jason. Nàng cúi đầu buồn rầu nói tiếp:

- Chàng rồi sẽ trở về quê hương, nhưng xin chàng đừng quên Medea, ít nhất thì thỉnh thoảng cũng hãy nghĩ đến, bởi vì cô ta đã cứu chàng thoát chết.

Medea hỏi thăm quê hương chàng ở đâu, Jason kể cho nàng nghe về tòa thành Iolcos, về thung lũng xanh tươi hoa lá bao quanh tòa thành. Rồi chàng đề nghị Medea hãy đi cùng chàng đến đất nước Hi Lạp, quả quyết rằng nàng sẽ được tất cả mọi người trọng vọng như một vị nữ thần.

- Ôi, giá mà cha nàng cho phép chúng ta kết tình bè bạn! – Jason thốt lên – giá mà Aeetes cho nàng theo ta!

- Không, chuyện đó không thể có được – Medea thở dài nói – Cha thiếp rất khắt khe và khó tính. Chàng hãy quay về một mình, nhưng xin chàng đừng quên thiếp. Ôi, ước gì mỗi khi chàng quên thì có một cơn gió mạnh đưa thiếp đến gặp chàng để nhắc nhở chàng nhớ đến Medea.

Hai mắt Medea lại nhòa lệ, Jason nhìn nàng và chợt thấy mình yêu nàng đến cháy bỏng, chàng đề nghị nàng hãy trốn đi theo mình đến Iolcos. Medea chắc là cũng muốn theo chàng, bởi vì nàng không chịu nổi sự chia tay với người mình yêu, nàng đau khổ khi nghĩ đến nó. Nữ thần Hera truyền cho nàng thêm can đảm, vì nữ thần rất muốn Medea đến Iolcos, để với sự giúp đỡ của nàng, ông vua Pelias, người mà nữ thần căm ghét sẽ phải chết dưới tay Jason. Hai người chia tay nhau, Jason còn hứa là sẽ đến đền thờ nữ thần Hecate gặp nàng một lần nữa và để quyết định xem họ sẽ phải làm gì. Thế là Medea vui vẻ lên xe ra về, lòng rất vui vì Jason đã chia sẻ tình cảm của nàng.

Thử thách của vua Aeetes

Tối hôm đó, Jason mặc bộ quần áo đen đi ra bờ sông Phasis, đợi đến nửa đêm thì nhảy xuống tắm trong dòng nước lạnh giá, sau đó chàng đào một cái hố sâu rồi bên trên lập đàn tế nữ thần Hecate. Ngay khi buổi tế vừa xong thì mặt đất rung chuyển và nữ thần Hecate vĩ đại xuất hiện, trong tay cầm bó đuốc đang cháy, xung quanh nữ thần có các con quái vật khủng khiếp cùng những con long xà phun lửa ra đằng mồm; ngoài ra còn có những con chó gớm ghiếc của thế giới Âm Phủ sủa ầm ĩ bên cạnh nữ thần. Khi nhìn thấy Hecate, các nữ thần sông núi ở quanh vùng vừa hoảng sợ la hét vừa bỏ chạy. Jason cảm thấy kinh hãi, nhưng nhớ lời dặn của Medea, chàng không quay đầu lại mà cứ thẳng đường trở về con tàu Argos.

Trời vừa sáng, các tráng sĩ tàu Argos liền cử Telamon cùng Meleager đến gặp vua Aeetes để lấy răng long xà, Aeetes đưa cho họ chiếc túi đựng những chiếc răng của con long xà đã bị Cadmus giết chết trước đây, rồi chuẩn bị ra cánh đồng Ares xem Jason thực hiện điều kiện của mình như thế nào. Aeetes mặc áo giáp sắt, đội mũ trụ sáng chói như ánh mặt trời, cầm cây lao và chiếc khiên mà sức nặng của chúng chỉ hợp với dũng sĩ Heracles, rồi ông bước lên chiếc xe ngựa do con trai Absyrtus của ông cầm cương điều khiển. Các tráng sĩ cũng chuẩn bị để kéo nhau ra cánh đồng của thần Ares.

Jason bôi thứ thuốc thần diệu vào cây lao, thanh kiếm và chiếc khiên của mình, sau đó chàng bôi lên khắp người và ngay tức khắc cảm thấy mình có được một sức mạnh vô địch. Chàng cảm thấy các bắp thịt của mình trở nên rắn như thép và toàn thân mình như thể được làm bằng sắt. Khi các tráng sĩ bơi thuyền gần đến cánh đồng của thần Ares, họ đã thấy ông vua Aeetes đang đứng đợi ở đó, còn trên các sườn núi quanh đấy đông nghịt người xem. Jason bước lên bờ trong bộ áo giáp lóng lánh như một ngôi sao sáng chói, chàng đi ra đồng, thấy một chiếc cày sắt và một chiếc ách bằng đồng. Thế là chàng liền cầm khí giới đi tìm những con bò tót thở ra lửa, bỗng nhiên trong chiếc hang gần đấy có hai con bò tót xông ra, chúng rống lên dữ tợn rồi lao vào tráng sĩ, từ mũi và mồm chúng phụt ra những chiếc lưỡi lửa. Jason cầm khiên che người đón đợi chúng, hai con bò cắm đầu húc sừng vào chiếc khiên. Chắc không ai có thể chống đỡ được một cú húc mạnh như vậy, nhưng Jason vẫn đứng vững như một tảng đá. Hai con bò rống lên rồi liên tiếp tấn công chàng làm tung những đám bụi mù. Nhưng cuối cùng Jason đã tóm được sừng của từng con rồi lôi chúng về chỗ đặt cày. Hai con bò lắc sừng phun lửa vào người tráng sĩ, nhưng không làm hại gì được chàng. Sau đó, được Castor và Polydeuces giúp sức, chàng đã bắt ách được cho hai con bò tót rồi dùng cây lao thúc cho chúng kéo cày hết cả cánh đồng. Cày xong, chàng lấy răng long xà ra gieo và tháo bò cho chúng chạy đi, hai con bò rống lên chạy trốn vào chiếc hang sâu của chúng. Như vậy là chàng đã làm xong phần đầu của nhiệm vụ. Bây giờ Jason phải đợi để cho từ răng long xà mọc lên các chiến binh, chàng đi ra sông Phasis, lấy mũ múc nước uống cho đã cơn khát.

Nhưng Jason không có được nhiều thời gian để nghỉ ngơi, bởi vì trên cánh đồng bắt đầu xuất hiện những ngọn lao, chẳng mấy chốc cả cánh đồng như được phủ kín bằng một chiếc bàn chải đồng dựng ngược. Bỗng nhiên mặt đất như bị rung chuyển rồi từ dưới đất bắt đầu xuất hiện những chiếc mũ trụ, những chiếc đầu của các chiến binh ló ra, sau đó cả cánh đồng tràn ngập các chiến binh mặc áo giáp sắt sáng loáng. Nhớ lời Medea dặn, Jason vội cầm một tảng đá khổng lồ mà bốn tráng sĩ khỏe nhất chưa chắc đã vần nổi được, chỉ với một tay ném thẳng vào giữa đám chiến binh. Lập tức họ cầm khí giới lao vào đâm chém nhau quyết liệt, thế là Jason cũng xông vào cầm kiếm hạ sát hết người này đến người khác, đến nỗi chẳng mấy chốc cả cánh đồng chất đầy xác các chiến binh, tất cả đều bị bàn tay dũng mãnh của Jason giết chết.

Chiến công của Jason đã được thực hiện trước con mắt kinh hoàng của Aeetes, ông vô cùng thán phục sức mạnh siêu nhân của chàng tráng sĩ. Nhưng rồi nhà vua lại cau mày và đôi mắt long lên giận dữ, không nói một lời, ông cho xe phóng nhanh về thành, trong đầu chỉ nghĩ đến việc làm thế nào để trừ khử được chàng trai ngoại bang phi thường này. Còn Jason thì trở về tày Argos nghỉ ngơi trong vòng tay hân hoan của đoàn tráng sĩ.

Trốn chạy

Trở về cung, vua Aeetes cho vời những công dân thông thái nhất của xứ Colchis lại thương nghị, họ họp nhau bàn đến tận khuya để tìm cách làm thể nào diệt trừ được các tráng sĩ tàu Argos. Nhà vua nghi ngờ rằng sở dĩ Jason hoàn thành được nhiệm vụ là do có sự trở giúp của Medea. Medea cảm thấy có một sự nguy hiểm ghê gớm đang rình rập nàng và Jason, nàng không tài nào chợp mắt được. Nàng nhảy xuống giường rồi trong đêm tối, rón rén ra khỏi cung vua, đi theo những lối đi ngóc ngách mà chỉ có nàng biết để ra bờ sông Phasis, nơi các tráng sĩ tàu Argos đang đốt lửa ăn mừng. Nàng bước tới gần khẻ gọi Jason và Phrontis, con trai út của Phrycsus, bảo với họ rằng mình có linh tính sự nguy hiểm đang rình rập họ, và đề nghị Jason phải cùng nàng đi đánh cắp bộ lông cừu vàng ngay lập tức. Jason mặc áo giáp rồi đi cùng Medea đến cánh rừng thiêng của thần Ares.

Xung quanh bao phủ một bóng đen dày đặc, chỉ có bộ lông cừu vàng là rực sáng trên một cành cây. Khi Jason và Medea bước vào cánh rừng thiêng, thì một con long xà khủng khiếp ngóc đầu lên phun ra những lưỡi lửa đỏ rực. Thế là Medea cầu cứu thần Ngủ Hypnos, nàng thì thầm mấy câu thần chú và vảy xuống đất một thứ thuốc thần diệu. Con long xà ngã xuống đất mê man, cái đầu của nó còn ngóc lên vẻ ngái ngủ, Medea lại vảy thuốc mê vào đầu con long xà, nó nhắm mắt và ngậm miệng lại. Con long xà nằm dài ra đất ngủ mê mệt dưới gốc cây, Jason trèo lên lấy bộ lông cừu vàng rội vội vàng trở về tàu.

Các tráng sĩ vây quan Jason và Medea, cùng nhau trầm trồ ngắm nhìn bộ lông cừu. Nhưng bây giờ không phải là lúc bỏ phí thời gian, họ phải rời ngay Colchis trước khi nhà vua phát hiện ra chuyện này. Jason cắt đứt những sợi dây buộc tàu, các tráng sĩ vội vã ngồi vào bên mái chèo và con tàu Argos lao nhanh ra cửa sông như một mũi tên. Chẳng mấy chốc họ đã ra tới cửa biển, các tráng sĩ gò lưng khua mái chèo đưa con tàu lướt nhanh ra xa bờ biển của miền Colchis. Sáng hôm sau nhà vua Aeetes phát hiện ra Medea đã bỏ chạy theo các tráng sĩ tàu Argos, ông ra lệnh cho quân lính phải đuổi theo, nếu không đuổi kịp thì sẽ bị mất mạng. Quân Colchis kéo một đoàn tàu thuyền ra khơi, đi đầu là Absyrtos, con trai của nhà vua.

Argosnauts trở về

Con tàu ra đến giữa biển khơi thì gặp một cơn gió thuận, các tráng sĩ giương buồm và lại lướt nhanh trên sóng biển Eucseinus. Họ đi như thế được ba ngày liền, cuối cùng ở phía chân trời hiện ra bờ biển của miền Scythia, các tráng sĩ quyết định đi ngược dòng sông Istros để rồi theo một nhánh sông của nó rẽ xuống biển Adriatic[58].

Khi các tráng sĩ tới miền châu thổ sông Istros thì trên miền đồng bằng châu thổ và trên tất cả các hòn đảo của con sông đã có quân Colchis, đến đây trước bằng đường tắt, chiếm đóng. Các tráng sĩ hiểu rằng họ không thể nào đánh thắng được đội quân đông đặc kia, thế là họ nghĩ ra một mưu kế: thương lượng với chủ tướng của đội quân kia là Absyrtos, rằng sẽ nhốt Medea vào một ngôi đền để nộp lại cho vua Aeetes.

Nhân danh Medea, Jason gửi cho Absyrtos những món quà hậu hĩnh và yêu cầu anh ta đến một ngôi đền vắng để gặp Medea. Khi Absyrtos vừa vào đến cửa đền thì Jason xông ra dùng kiếm chém chết anh ta, và Jason và Medea đã phạm vào một tội ác khủng khiếp: giết một kẻ không có vũ khí trong tay, ngay trong đền thờ. Sau đó Jason đã chặt thi thể Absyrtos ra từng mảnh rồi quăng xuống sông Istros. Quân Colchis kinh hoàng vội vàng đi vớt những mẩu xác của chủ tướng đang trôi nổi khắp trên mặt sông, thừa dịp đó, các tráng sĩ tàu Argos cho tàu vượt qua vòng vây chạy nhanh lên mạn ngược của con sông.

Họ cho tàu chạy một lúc lâu và cuối cùng xuôi theo một nhánh sông Istros ra biển Adriatic rồi hướng mũi thẳng về miền Ilyria. Đúng lúc đó có một cơn bão khủng khiếp nổi lên, những đợt sóng cao như trái núi quật con tàu từ tứ phía, xé rách buồm tàu và làm cho nó kêu lên răng rắc như muốn vỡ nát. Các tráng sĩ tàu Argos có nguy cơ mất mạng, bỗng ở phía bánh lái cất lên một giọng nói phát ra từ miếng gỗ sồi lấy ở khu rừng thiêng tại Dodona và được gắn vào con tàu kể từ khi nó được đóng. Giọng nói ra lệnh cho các tráng sĩ phải cho tàu chạy về phía hò đảo của nữ pháp sư Circe để cho bà rửa sạch tội của Jason và Medea. Ngay khi họ quay tàu hướng lên phía bắc thì cơn bão dịu đi, và thế là mọi người hiểu rằng đó chính là ý chỉ của thần linh.

Các tráng sĩ cho tàu chạy theo sông Eridanos[59], rồi theo sông Eodanos[60], rồi xuôi xuống biển Tyren. Họ đi một thời gian lâu nữa và cuối cùng tới hòn đảo thiêng có tên là Aia của nữ pháp sư Circe, em gái Aeetes và là cô ruột của Medea. Circe đã làm lễ tế thần Zeus để tẩy rửa tội ác cho Jason và Medea.

Sau đó các tráng sĩ lại lên đường đi tiếp, dọc đường họ còn phải đương đầu với nhiều nỗi nguy hiểm nữa. Họ đã di qua trước miệng của hai con thủy quái Sly;a và Charybda, và đáng ra họ đã bị chúng nuốt chửng nếu như nữ thần Hera không ra tay giúp đỡ. Các tráng sĩ còn phải đi qua cả hòn đảo của loài nhân điểu Sirens, một loài nữ quái mặt đàn bà thân chim, nơi đây họ nghe thấy tiếng hát du dương có sức quyến rũ không thể cưỡng lại của chúng nhằm lôi kéo họ va vào đá ngầm mà chết. Nhưng khi ấy ca sĩ lừng danh Orpheus đã dạo cây đàn lia bằng vàng của mình và cất giọng hát vang át cả tiếng hát của lũ nhân điểu.

Sau một quãng đường dài nữa, các tráng sĩ tới hòn đảo Scheria[61] của người Phaeaces. Vua người Phaeaces là Alcinous đã tận tình đón tiếp họ và lẽ ra đến đây họ đã có thể nghỉ ngơi thoải mái sau một chuyến đi biết bao nguy hiểm như vậy, nhưng chưa được một ngày thì đoàn thuyền chiến của quân Colchis đuổi đến nơi. Quân Colchis yêu cầu Alcinous phải giao Medea lại cho họ, Alcinous tuyên bố rằng Medea phải được trả về cho quân Colchis nếu nàng không phải là vợ của Jason. Tối đến, hoàng hậu Arete đã sai người tới báo cho Jason biết ý định của Alcinous, ngay tối hôm đó Jason và Medea đã làm lễ cưới, và ngày hôm sau chàng thề trước mặt vua Alcinous và quân Colchis rằng Medea đã là vợ chàng. Thế là Alcinous quyết định Medea phải theo chồng, còn quân Colchis không dám quay về đành ở lại định cư ở đảo Scheria.

Sau khi nghỉ ngơi ít ngày trong cung vua Alcinous, các tráng sĩ lại lên đường đi tiếp. Sau một quãng đường dài nữa không gặp trắc trở gì, họ thấy ở phía chân trời xuất hiện bờ của bán đảo Peloponesus, các tráng sĩ hân hoan vui sướng khi nghĩ họ sắp sửa được về tới nhà thì bỗng nhiên một cơn bão mạnh chưa từng thấy nổi lên cuốn con tàu ra khơi xa và quăng nó lên một hòn đảo hoang. Con tàu Argos bị sa lầy tại một con vịnh phủ đầy rong, họ vô cùng thất vọng, buồn rầu đi lang thang trên bờ đảo, hai chân bước không vững vị kiệt sức và chán nản. Nguy cơ chết đói tại đây đang hiện ra trước mắt họ, nhưng các nữ thần sông núi đã đến giúp Jason và tiết lộ cho chàng biết họ đang ở xứ Libya, các tráng sĩ sẽ phải khiêng con tàu vượt qua sa mạc Libya, nhưng họ chỉ được phép kéo tàu ra khỏi vũng lầy khi hoàng hậu biển cả Amphiterite tháo ngựa ra khỏi chiếc xe của nàng. Nhưng khi nào thì xảy ra chuyện đó? Điều này các tráng sĩ không thể nào biết được. Bỗng nhiên họ nhìn thấy một con ngựa trắng như tuyết từ dưới mặt biển vọt lên rồi phi nước kiệu trên sa mạc, họ hiểu rằng đây chính là con ngựa của Amphiterite. Thế là các tráng sĩ kéo con tàu lên cạn, rồi trong suốt mười hai ngày liền, họ phải khiêng con tàu trên vai đi xuyên qua sa mạc trong cái nóng và khát. Cuối cùng họ đến được xứ sở của các nàng Hesperides, các nữ thần Hoàng Hôn canh giữ vườn táo vàng, và được các nàng chỉ cho con suối do chính tay dũng sĩ Heracles đào trong núi đá. Các tráng sĩ thỏa thuê uống nước suối cho đã cơn khát, sau đó họ lấy nước dự trữ rồi lên đường về nhà.

Đi một đoạn nữa, con tàu Argos gặp chiếc hồ Tritonis, hồ của thần Biển Terion, các tráng sĩ không biết làm thế nào để ra được tới biển. Theo lời khuyên của Orpheus, họ cúng thần hồ một chiếc ghế ba chân, thế là trước mặt họ xuất hiện một chàng trai trẻ đẹp, chàng trai đưa cho Euphemos một nắm đất như là một dấu hiệu hiếu khách của thần Terion rồi chỉ đường cho các tráng sĩ ra biển. Sau đó các tráng sĩ lại cúng thần Terion một con cừu đực, và trước mặt họ hiện ra chính thần Terion, thần hóa phép gọi một cơn gió xoáy bốc cả con tàu đưa ra biển khơi. Các tráng sĩ chèo thẳng tới đảo Crete, tại đây họ bị một con quái vật khổng lồ tên là Talos ngăn chặn khi họ muốn lên bờ lấy nước dự trữ, đây chính con quái vật do thần Zeus sai đến làm nhiệm vụ canh đảo Crete. Nó có một sức mạnh ghê gớm với hiện thân là một khối sắt khổng lồ tự nung đỏ để phát ra hơi nóng thiêu cháy kẻ thù, thường xuyên đi quanh đảo để không cho ai lên bờ. Medea đã dùng pháp thuật ru ngủ làm nó ngã gục xuống đất, nàng bảo các tráng sĩ rút chiếc đinh đồng chốt cái mạch máu duy nhất trong cơ thể nó ra, làm máu nó chảy lên láng và con quái vật Talos vĩnh viễn không bao giờ dậy được nữa.

Trên đường từ đảo Crete trở về đất liền Hi Lạp, tráng sĩ Euphemos đánh rơi nắm đất do Terion tặng xuống biển, nắm đất liền biến thành một hòn đảo và họ đặt tên nó là đảo Caliste, về sau những người con cháu của Euphemos đã định cư ở đây và đổi tên đảo thành đảo Thera (nay là đảo Santorin). Sau đó, trong một đêm tối trời bỗng nổi lên một cơn bão trên biển, các tráng sĩ đang lo sợ không biết làm thể náo để tìm được đường đi thì một mũi tên vàng lóe sáng trên bầu trời. Rồi liên tiếp các mũi tên vàng được bắn lên soi sáng cả một vùng biển, đó chính là thần Apollo dùng các mũi tên vàng của mình để soi đường cho các tráng sĩ. Dưới ánh sáng, các tráng sĩ đưa con tàu vào hòn đảo Anaphi để tránh bão. Cuối cùng cơn bão qua đi, mặt biển trở lại hiền hòa, một cơn gió thuận nổi lên đưa con tàu Argos thẳng tiến ra khơi, và chẳng mấy chốc họ về tới thành Iolcos.

Các tráng sĩ dân lễ hậu hĩnh cúng tế các thần linh để cảm tạ sự giúp đỡ của họ trong chuyến đi đầy gian nan nguy hiểm của mình. Các thần dân của thần Iolcos vô cùng vui sướng làm lễ ăn mừng sự trở về của đoàn tráng sĩ, họ tung hô ca ngợi các tráng sĩ và vị chủ tướng trẻ tuổi Jason, người đã thành công lấy được bộ lông cừu vàng về cho dòng họ Athamas.

Jason trả thù

Jason đem bộ lông cừu vàng đến ra mắt vua Pelias, nhưng ông đã nuốt lời hứa không chịu trao trả ngai vàng cho chàng. Jason nuốt giận, nhưng chàng quyết sẽ trả thù thật tàn khốc ông vua xảo quyệt này.

Trong khi đó, được biết Medea là một nữ pháp sư tài ba, vị cha già của Jason là Aeson đã cùng chàng cầu xin nàng cho ông được trẻ lại. Medea hứa sẽ thực hiện điều này nếu nàng xin được nữ thần Hecate giúp sức.

Vào một đêm trăng rằm, Medea mặc một bộ váy áo đen, đi chân đất và xõa tóc ra khỏi nhà. Tất cả vạn vật đều đang chìm trong giấc ngủ say sưa, màn đêm yên tĩnh không một tiếng động, Medea im lặng đi tới một ngã ba đường, giơ hai tay lên trời cất tiếng gọi ba lần thật to. Sau đó nàng quỳ gối thì thầm cầu nguyện các vị thần linh cũng như nữ thần Hecate. Nghe thấu tiếng cầu khẩn của nàng, nữ thần Hecate sai một chiếc xe có những con long xà có cánh kéo xuất hiện trước mặt Medea. Chín ngày chín đêm liền Medea cưỡi xe hết lên rừng lên núi lại xuống sông xuống biển hái các loại cây cỏ thần diệu đem về. Trở về nhà Aeson, nàng lập hai đàn tế: một để cúng nữ thần Hecate, một để cúng nữ thần Tuổi Trẻ, trước đàn tế nàng đào hai cái hố, bên trên nàng lập một đàn tế nữa đặt đồ cúng là những con cừu đen có rưới mật ong và sữa dành cho nữ thần Hecate. Medea còn cầu khẩn thần Hades và nữ thần Persephone đừng bắt đi mạng sống của ông già Aeson. Sau đó nàng gọi cho cha Aeson đến, dùng pháp thuật ru ngủ ông rồi đặt ông nằm trên đám lá cây cỏ thần diệu, nàng lấy một chiếc chảo đồng đun một thứ nước thuốc, khi nước sôi sủi bọt trắng xóa thì Medea nhúng vào chảo một cành cây khô, cành cây lập tức trở nên xanh tươi, ra lá ra hoa vào xuất hiện mấy quả xanh. Nàng rút cành cây ra vảy xuống đất, chỗ nào có giọt nước rơi xuống đều mọc lên những cây hoa cỏ xanh tươi. Thấy thứ nước thuốc đã có hiệu nghiệm, Medea lấy kiếm cứa cổ ông già Aeson cho dòng máu già của ông chảy ra hết, sau đó nàng lấy thứ thuốc nước trong chảo rót vào mạch máu nơi vết cắt. Và kì diệu thay! Mái tóc ông già trước đây trắng như tuyết nay bắt đầu trở nên đen nhánh, những vết nhăn và vẻ hốc hác già nua trên mặt ông mất hẳn, hai má ông trở lại hồng hào. Aeson thức dậy thấy mình trẻ lại và tràn trề sức lực.

Sau khi Aeson trẻ lại, mọi người vô cùng thán phục tài pháp thuật cao thâm của Medea, nàng gợi ý cho các cô con gái của Pelias rằng nàng có thể làm cho cha họ trẻ lại như nàng đã làm với Aeson. Để cho họ tin tưởng hơn nữa vào pháp thuật của mình, nàng chọc tiết một con cừu đực, quẳng nó vào chảo nước thuốc đang sôi, trong nháy mắt từ trong chảo nhảy ra một con cừu con tung tăng kêu be be. Các cô con gái của Pelias kinh ngạc trước hiện tượng kì diệu này và đồng ý ngay cho Medea làm cha họ trẻ lại.

Medea đun một chảo nước sôi, nàng dùng pháp thuật ru ngủ Pelias, gọi các cô con gái của ông ta vào phòng rồi ra lệnh cho họ cắt cổ ông ta. Nhưng các cô gái sợ không dám làm.

- Đồ hèn nhát! – Nàng quát lên – hãy cầm kiếm chém cổ cho dòng máu già của cha các ngươi chảy hết đi rồi ta sẽ rót máu trẻ vào cho.

Các cô gái vẫn không dám cắt cổ cha mình, nhưng cuối cùng họ cũng đành nhắm mắt cầm kiếm chém cha. Bị mấy vết thương đau đớn làm cho thức giấc, Pelias gượng ngồi dậy rên rỉ kêu lên:

- Ôi các con của ta, các con làm gì thế này? Tại sao các con lại muốn giết ta?

Các cô gái hoảng sợ nhìn dòng máu chảy lênh láng và thấy cha mình gục xuống tắt thở. Trong căn phòng bỗng xuất hiện một cỗ xe do những con long xà có cánh kéo, Medea trèo lên xe rồi mất hút trước con mắt kinh hoàng của các cô gái. Pelias chết, con trai ông là hoàng tử Acastus tổ chức cho ông một đám tang thật linh đình, sau đó Acastus đuổi Jason ra khỏi thành Iolcos. Jason đã phải rời bỏ quê hương cùng với Medea sang lánh nạn tại thành Corinth.

Tình yêu và thù hận

Đến Corinth, Jason và Medea được vua Creon cưu mang, tại đây Medea sinh được hai người con trai. Có vẻ như hai vợ chồng trẻ sẽ có được hạnh phúc ngay cả ở nơi đất khách quê người, thế nhưng số phận đã không cho họ được như thế. Mê hoặc bởi sắc đẹp của công chúa Glauce, Jason đã phản bội tình yêu của Medea, chàng xin cưới Glasuce, và vua Creon thuận lòng trao con gái cho chàng dũng sĩ tài ba.

Khi thấy Jason phản bội mình, Medea rất buồn, nàng ngồi câm lặng như một tảng đá, không ăn không uống, không nói một lời. Rồi dần dần nỗi buồn của nàng biến thành một nỗi căm giận không gì tả nổi: tại sao người cháu nội của thần Mặt Trời Helius lại để bị kẻ khác giễu cợt thế này? Không! Nàng không thể chấp nhận được điều đó, nàng sẽ trả thù, và sự trả thù của một nữ pháp sư như nàng thì sẽ vô cùng khủng khiếp! Nàng sẽ trả thù Jason, trả thù cá Glauce và vua Creon, thậm chí nàng còn nguyền rủa cả những đứa con của mình có với Jason, nàng cầu xin thần Zeus và nữ thần Themis chúng giám cho sự đối xử bất công của Jason đối với nàng và hãy trừng phạt họ. Trong khi đó, vì sợ pháp thuật của Medea và sợ nàng trả thù, vua Creon vội đến gặp nàng, bắt nàng phải ngay tức khắc đưa con rời thành Corinth. Medea xin ở lại thêm một ngày nữa để có thời gian chuẩn bị ra đi, Creon đồng ý.

Vua thành Athens tên là Aegeus trên đường từ Delphi về Troezen đã ghé thăm thành Corinth, tình cờ gặp Medea, ông liền có cảm tình ngay với nàng. Ông thân mật chào nàng rồi hỏi nàng vì cớ gì mà buồn rầu thế kia, Medea kể hết sự tình cho ông nghe và xin ông cho trú ngụ tại Athens, nàng còn hứa sẽ cho ông nhiều con nếu ông cưới nàng làm vợ. Aegeus thề trước thần linh rằng sẽ cưu mang nàng và không bao giờ trao nàng cho kẻ thù, nhưng nàng phải tự mình đến Athens, vì ông không muốn gây xích mích với vua Creon.

Như vậy là Medea sẽ có một chỗ trú ngụ chắc chắn, nàng sai một nô tì gọi Jason và bảo chàng đưa các con đến, sau đó nàng bảo Jason hãy thuyết phục vua Creon để cho các con được ở lại thành Corinth cùng với cha nó.

Trước tiên, để trả thù Glauce và Creon, Medea nghĩ ra một có là nàng muốn cảm ơn Glasuce vì công chúa đã nhận lời cưu mang các con nàng, nên gửi cho Glauce một chiếc áo và một chiếc vương miện bằng vàng làm quà tặng. Glauce vừa mặc áo và đội vương miện vào thì chất độc trong áo liền ngấm vào cơ thể nàng, còn chiếc vương miện thì siết chặt lấy đầu nàng như một chiếc kìm sắt. Chất độc làm chiếc áo bốc lửa thiêu cháy Glauce, nàng chết trong cơn đau khủng khiếp, vua Creon hốt hoảng chạy lại định cứu con gái cởi bỏ chiếc áo thì cũng liền bị dính chặt vào, thế là ông cũng bi thiêu cháy cùng con gái.

Khi nghe tin Creon và Glauce chết, Medea vô cùng hả hê vui sướng, nhưng cái chết của hai cha con nhà vua vẫn không đủ để làm dịu cơn khát trả thù. Nàng còn muốn giết chết cả chính các con mình có với Jason để trả thù người chồng bội bạc, làm cho chàng càng đau khổ, hơn nữa nàng tin rằng đằng nào thì các con nàng cũng sẽ nhanh chóng bị người nhà của vua Creon giết chết để trả thù tội ác của nàng. Medea chạy nhanh vào cung của Jason, nàng ôm các con vào lòng khóc nức nở, vì nàng vẫn rất yêu chúng, nhưng lòng căm hận đòi trả thù mạnh hơn cả tình mẫu tử, và chẳng bao lâu từ trong cung vọng ra tiếng kêu khóc rên rỉ của những đứa trẻ.

Lúc này, Jason biết tin Medea đã giết chết cha con Creon, Jason vội chạy về cung điện của mình vì sợ rằng người nhà của Creon sẽ tìm đến giết hai con mình để trả thù mẹ chúng. Về đến nơi chàng thấy cửa đóng kín mít, trong khi chàng đang nghĩ cách phá cửa thì nhìn thấy Medea cưỡi chiếc xe long xà, do chính thần Helius phái đến, bay lên không trung, dưới chân nàng là thi thể hai đứa con trai của mình. Chàng hoảng hốt cầu xin Medea để các con lại cho chàng chôn, nhưng ngay cả niềm an ủi cuối cùng đó cũng không được Medea chấp nhận và nàng nhanh chóng mất hút về phía chân trời. Về sau, ở Corinth, do âm mưu sát hại Theseus bị bại lộ, nàng bị đuổi ra khỏi thành và đến sống ở xứ Media[62].

Từ đó Jason chẳng bao giờ được biết đến niềm vui, chàng đi lang thang đó đây một thời gian dài mà chẳng biết làm gì. Một hôm chàng đi qua miền Eo Đất, nơi con tàu Argos nổi tiếng của chàng đã được kéo lên bờ để cung hiến cho thần Biển Poseidon. Mệt mỏi, Jason nằm dài bên bóng con tày ngay dưới chỗ bánh lái rồi ngủ thiếp đi. Trong khi chàng đang ngủ say sưa thì chiếc bánh lái khổng lồ mục nát gãy gục rơi xuống và chôn vùi chàng trong đống đổ nát của chúng, kết liễu một cách buồn thảm cuộc đời một tráng sĩ tài ba.

Truyện vua Oedipus thành Thebes

Oedipus

Polybus, vua thành Corinth, và hoàng hậu Merope có một đứa con trai tên là Oedipus. Ngày nọ, một người bạn trong cơn say đã nói với Oedipus rằng chàng là một đứa con rơi, chàng nghi hoặc về nhà gặng hỏi cha mẹ, nhưng Polybus và Merope vẫn nhất quyết bảo rằng chàng là con đẻ của họ. Oedipus liền quyết định đến Delphi để xem bói. Thông qua miệng cô thầy bói Pythia, thần Apollo đã bảo cho chàng như sau:

- Hỡi chàng Oedipus, chàng có một số phận thật khủng khiếp! Chàng sẽ giết cha và lấy chính mẹ mình, còn từ mối tình loạn luân này, chàng sẽ sinh ra những đứa con bị thần linh nguyền rủa và bị mọi người ghét bỏ.

Oedipus vô cùng kinh hãi, làm sao thoát khỏi số phận tội lỗi này? Chàng quyết định không trở về thành Corinth nữa, nếu đúng Polybus và Merope là cha mẹ chàng thật thì sao?

Rời khỏi thành Delphi, Oedipus chẳng biết mình sẽ đi về đâu, tới chân núi Parnasus, tại một quãng đường hẹp dẫn tới một ngã ba, chàng gặp một chiếc xe ngựa chở một ông già vẻ mặt uy nghiêm và có kẻ hầu người hạ theo sau. Người đánh xe giơ roi quát tháo bắt Oedipus tránh đường cho họ; vì đang trong tâm trạng buồn bực, Oedipus tức giận nhảy lên đánh người đánh xe rồi định bỏ đi, nhưng ông già đã lấy gậy đập vào đầu chàng. Oedipus nổi khùng lên lôi ông già xuống đấm cho một cú, nhưng cú đấm mạnh đến nỗi làm ông già chết ngay tức khắc. Vẫn chưa hả giận, chàng còn rút kiếm xông vào chém chết hết những người gia nhân theo hầu, chỉ có một người chạy thoát được.

Oedipus lại lên đường đi tiếp và cuối cùng chàng đến được thành Thebes, chàng vẫn nghĩ là mình vô tội, bởi vì không phải chàng là người ra tay đánh trước mà chỉ tự vệ thôi. Trong thành lúc này đang ngự trị một bầu không khí vô cùng ảm đạm, người dân trong thành đang phải chịu hai tai họa khủng khiếp giáng xuống cùng một lúc: có một con quái vật tên là Sphinx đang ngự trên quả núi Sthyngione trước cổng thành Thebes để hàng ngày tàn sát những người qua đường ở đây; thêm nữa, một kẻ gia nhân của hoàng cung vừa chạy về báo cho hoàng gia biết rằng vua Laeos vừa bị một kẻ lạ mặt giết chết. Lúc này hoàng cung liền cử Creon, em trai hoàng hậu Iocaste, lên kế vị ngôi vua, Creon lập tức thông báo là ai cứu được thành Thebes thoát khỏi được con quái vật Nhân Sư Sphinx thì ông sẽ nhường ngôi và gả chị gái là hoàng hậu cho. Thông cảm với nỗi đau của dân chúng, Oedipus đi gặp con Sphinx để giết nó.

Con Sphinx này là một con quái vật khủng khiếp do hai quái thần Typhon và Echidna sinh ra, nó có cái đầu đàn bà, hai bên vai có cánh, mình chó, đuôi rắn và vuốt sư tử, được nữ thần Hera phái đến để trừng phạt thành Thebes vì Laeos đã mắc tội xúc phạm nữ thần. Nó ngồi trên quả núi cạnh đường đi và đặt cho người qua đường một câu đố do chính các nữ thần Muse mách cho, người nào không giải được sẽ bị nó giết chết, có biết bao nhiêu người đã phải bỏ mạng dưới móng vuốt của nó. Khi Oedipus đến nơi, con Sphinx cũng hỏi chàng:

- Này anh chàng kia, hãy trả lời cho ta biết: con gì buổi sáng đi bốn chân, buổi trưa đi hai chân còn buổi chiều đi ba chân? Ta cũng xin mách cho ngươi biết rằng không có con vật nào trên trái đất thay đổi cách đi như nó; và khi nó đi bốn chân thì là lúc nó yếu nhất và đi chậm nhất.

Oedipus chẳng cần nghĩ ngợi trả lời ngay:

- Hỡi con quái vật ngu ngốc kia, đó chính là con người! Khi nó nhỏ, tức là buổi sáng của cuộc đời, thì nó còn yếu và phải bò bằng cả hai tay hai chân; đến buổi trưa, thì nó trưởng thành và đi bằng hai chân; còn khi về già, tức là buổi chiều của cuộc đời nó, thì nó trở nên lưng còng chân yếu và phải chống gậy, nghĩa là đi bằng ba chân.

Nghe xong lời giải của Oedipus, con Sphinx vỗ cánh quăng mình từ trên đỉnh núi đá xuống biển, thần linh đã định rằng khi nào có người giải được câu đố thì con Sphinx sẽ phải chết. Thế là Oedipus cứu được thành Thebes thoát khỏi được tai họa.

Khi Oedipus trở về thành, dân chúng tung hô đón chào chàng và vua Creon lập tức nhường ngôi cho chàng. Sau khi lên làm vua, Oedipus lấy hoàng hậu Iocaste và có với bà hai người con trai là Polinices và Eteocles cùng với hai người con gái là Antigone và Ismene.

Bi kịch

Cuộc sống của hoàng cung và của người dân thành Thebes diễn ra trong một thời gian dài, nhưng số phận đã bắt Oedipus luôn luôn phải chịu đau khổ. Thành Thebes lại phải chịu một tai họa mới: thần Apollo đã gieo rắc một bệnh dịch khủng khiếp trong thành, và nơi đây trở thành một nghĩa địa khổng lồ. Người chết nằm đầy đường đầy chợ, khắp nơi vang lên tiếng than khóc như ri, bệnh dịch còn giết chết cả hàng đàn gia súc và làm cho cây trồng chết khô chết héo. Nạn đói càng làm cho tai họa tăng lên gấp bội, tòa thành Thebes huy hoàng dường như đang sống những ngày cuối cùng của nó. Oedipus vô cùng đau khổ trước nỗi bất hạnh to lớn của dân chúng, ông liền sai Creon, em trai của Iocaste, tới thành Delphi xem bói.

Creon nhanh chóng trở về đem theo câu trả lời của cô thầy tiên tri Pythia: thần Apollo trừng phạt thành Thebes vì cái chết của vua Laeos chưa được báo thù. Nhưng biết ai là kẻ đã giết Laeos? Oedipus liền cho gọi thầy tiên tri mù lòa Tiresias đến hoàng cung để hỏi về thủ phạm cái chết của Laeos, nhưng Tiresias không dám nói. Đến khi Oedipus nổi giận thì ông mới đành tiết lộ rằng chính nhà vua đã giết chết Laeos, cha đẻ của mình, khi Laeos trên đường đến Delphi xem bói, hỏi thần Apollo làm thế nào để giải thoát khỏi sự hoành hành của con quỷ Sphinx khát máu.

Laeos là con trai của Polydo, vua thành Thebes bảy cổng có với hoàng hậu Nychtis, và là cháu nội của Cadmus. Cách đây khá lâu, khi anh ruột Laeos là Labdacus chết, do có chuyện tranh giành ngôi vua, nên Laeos đã phải bỏ chạy đến lánh nạn tại cung vua Pelops ở thành Pisa. Tại đây, chàng Laeos đã có một nỗi đam mê đồng tính dành cho hoàng tử con vua Pelops tên là Chrysippus và sau khi được phục hồi ngôi vua, Laeos đã bắt cóc Chrysippus đem về thành Thebes. Vừa tức giận vừa tuyệt vọng, Pelops đã nguyền rủa Laeos là chàng sẽ bị chính con trai mình giết chết. Trở về thành Thebes, Laeos lấy Iocaste, con gái của Menoeceus, đã lâu mà vẫn không có con, ông liền đến thành Delphi xem bói. Cô thầy bói Pythia, nữ tư tế của thần Apollo liền cho ông một lời tiên tri thật khủng khiếp: ông sẽ có một người con trai, nhưng ông sẽ chết dưới tay của nó! Laeos vô cùng hoảng sợ, ông quyết định sẽ giết ngay đứa con trai khi nó vừa mới chào đời. Quả nhiên, chẳng bao lâu hoàng bậu Iocaste sinh được một hoàng tử, người cha tàn ác liền lấy que sắt nhọn đam thủng gót chân đứa trẻ để luồn dây trói chân nó lại rồi sai gia nhân đem lên núi Cithaeron vứt cho thú dữ ăn thịt. Nhưng vì thương tình, người gia nhân đã trao đứa bé cho một người mục phu chăn bò trên núi, ông này lại là gia nhân của vua Polybus của thành Corinth, liền đem đứa bé về cho chủ mình. Vì không có con, Polybus và hoàng hậu Merope quyết định nuôi đứa bé như nuôi chính đứa con kế vị của mình. Ông đặt tên cho nó là Oedipus, có nghĩ là ‘kẻ bị phồng chân’, vì đứa trẻ bị vết thương làm sưng chân.

Vậy là điều sai khiến của số mệnh đã được thực hiện: Oedipus đã giết nhầm chính cha mình, đúng như lời nguyền của Pelops, mà không biết; và phạm thêm tội loạn luân vô cùng khủng khiếp là trở thành chồng của mẹ mình. Ban đầu Oedipus tỏ ra vô cùng tức giận vì tưởng rằng Creon xui Tiresias bịa chuyện để cướp ngôi, nhưng sau khi tất cả các nhân chứng được mời đến, từ ông lão gia nhân của Laeos đến người mục phu của vua Polybus ở thành Corinth, thì Oedipus mới tin rằng số phận đã bắt ông phải trở thành người bất hạnh nhất thế gian.

Trong khi đó, hoàng cung lại phải chịu hứng chịu một nỗi bất hạnh nữa: choáng váng bởi cái tin sét đánh kia, hoàng hậu Iocaste đã vào buồng thắt cổ tự tử. Oedipus phát điên lên vì đau khổ, ông rút chiếc ghim cài áo của Iocaste rồi tự móc mắt để trừng phạt mình. Ông không còn muốn nhìn thấy ánh sáng mặt trời, không còn muốn nhìn thấy các con đồng thời vừa là em mình, không muốn nhìn thấy cả thành Thebes, đối với ông tất cả đã hết và ông sẽ không thể có được một niềm vui nào trong cuộc sống nữa. Ông nhờ Creon chăm nom con cái cho mình rồi xin được rời bỏ thành Thebes đi tha hương. Creon chưa để ông đi ngay mà vẫn để ông sống ẩn dật trong cung, nhưng người dân thành Thebes sợ rằng nếu cứ để ông sống ở đây thì sẽ làm cho thần linh nổi giận mà trừng phạt cả đất nước, thế là họ đòi phải đuổi ông đi ngay tức khắc. Cả hai người con trai ông cũng không phản đối quyết định này, vì họ đang mong được nắm quyền cai trị đất nước.

Tha hương

Đau khổ trước tình cảnh bất hạnh đến cùng cực của vua cha, nàng công chúa Antigone quyết định đi theo để giúp người cha tội nghiệp, nàng đã dắt cha đi hết xứ sở này đến xứ sở khác và chia sẻ cùng ông mọi nỗi vất vả khổ đau.

Cho đến một hôm, hai cha con đến một cánh rừng nhỏ ở gần một tòa thành, trong rừng có những cây nguyệt quế xanh tươi xen lẫn những cây olive lóng lánh một màu xanh ánh bạc. Oedipus mệt mỏi ngồi xuống một phiến đá dưới bóng một cây nguyệt quế, còn Antigone thì đứng đợi để hỏi thăm xem đây là đâu. Một người nông dân đi ngang qua cho nàng biết đây là làng Colonos, và tòa thành ở đằng kia là thành Athens, nơi tráng sĩ Theseus vĩ đại trị vì; còn cánh rừng thiêng đã được cung hiến cho các nữ thần Hiền Hòa Eumenides. Nghe thấy thế, Oedipus vô cùng vui sướng rằng kiếp sống đày đọa của mình sắp được kết thúc, bởi vì ông đã được thần Apollo tiên đoán cho từ lâu rằng sau một cuộc hành hương vất vả gian truân, ông sẽ chết trong một cánh rừng thiêng của một số vị nữ thần vĩ đại, rằng người nào cho ông trú ngụ thì sẽ được hưởng một phần thưởng đền bù to lớn, còn những ai xua đuổi ông thì sẽ bị thần linh trừng phạt. Giờ thì ông có thể tìm thấy được sự yên tĩnh cho mình rồi, ông liền bảo người nông dân đi gọi tráng sĩ Theseus đến.

Dù không tin rằng một ông già mù lòa ốm yếu như thế kia lại có thể đem lại được lợi ích gì cho ông vua thành Athens hùng mạnh, tuy nhiên Theseus vẫn đưa ông về làng kể cho mọi người nghe. Một lúc sau người dân làng Colonos vội vã kéo nhau ra cánh rừng của các nàng Eumenides để xem kẻ nào to gan dám bước chân vào đó, trong khi họ còn không dám nhắc đến tên tuổi của các vị nữ thần này. Khi nghe Oedipus xưng danh thì họ hoảng hốt bảo hai cha con họ hãy lập tức đi khỏi đây ngay, họ cho rằng một người mắc những tội tày trời như Oedipus thì không thể ở lại trong cánh rừng thiêng này được, vì họ sợ các nữ thần nổi giận. Oedipus cố nài nỉ họ mà không được, cuối cùng ông đề nghị họ hãy đợi cho đến khi vua Theseus đến quyết định. Đúng lúc đó họ nhìn thấy từ xa có một cỗ xe đang chạy đến, trên xe có một người phụ nữ đội chiếc mũ rộng vành che kín cả mặt. Khi xe tới nơi, Antigone nhận ra đó chính là em gái Ismene của mình, Ismene nhảy xuống ôm lấy cha khóc ầm lên:

- Cha ơi! Cả chị nữa, Antigone! Cuối cùng thì chúng ta lại được gặp nhau rồi. Anh Eteocles chiếm ngôi và đuổi anh cả Polynices ra khỏi thành, Polynices đã đến thành Argos cầu cứu và hiện giờ đang kéo quân về thành Thebes để đòi lại ngai vàng. Thầy tiên tri ở Delphi đã phán rằng người nào được cha ủng hộ thì người đó sẽ thắng trong cuộc giao tranh huynh đệ này, và chẳng mấy chốc nữa Creon sẽ đến đây bắt cha về thành Thebes để ủng hộ phe của ông ta với anh Eteocles, vì hiện tại ông ta đang giúp Eteocles chống lại Polynices.

Niềm vui được gặp lại con gái của Oedipus đã nhanh chóng bị xua tan, ông chẳng muốn giúp một người nào cả, vì cả hai chỉ ham muốn quyền lực mà chẳng hề có ý muốn an ủi, giúp đỡ người cha bất hạnh, họ đã không hề có một lời nào mời cha ở lại thành Thebes khi số phận buộc ông phải ra đi. Thấy ông quyết chí ở lại, người dân ở Colonos khuyên ông hãy lập đàn cúng tế các nữ thần Eumenides.

Ismene liền đem lễ vật vào rừng để cúng tế, nàng vừa đi khỏi thì đoàn xa giá của vua Theseus cũng kéo đến, Theseus ân cần chào hỏi Oedipus và hứa sẽ bảo vệ ông. Nhà vua cũng biết rõ số phận cay đắng của Oedipus, và chính chàng cũng đã từng nếm trải cuộc sống phiêu bạt tuổi nhục, nên chàng không thể không cứu giúp ông. Oedipus cảm ơn Theseus và hứa đến lượt mình cũng sẽ phù hộ cho chàng, ông nói rằng nấm mồ của ông ở đây sẽ luôn luôn là vật che chở cho người dân thành Athens.

Đúng như Ismene dự báo, sau khi Theseus đi khỏi thì mọi người thấy Creon dẫn một toán quân kéo đến, ông ta thuyết phục Oedipus quay trở về Thebes và hứa sẽ dành cho ông một cuộc sống bình yên giữa bầy con cái. Nhưng Oedipus không còn muốn trở về cái nơi mà ở đó ông đã gặp biết bao đau khổ, Creon liền bắt hai con gái của Oedipus để buộc ông ta phải theo về Thebes. Oedipus cầu khấn thần linh và nguyền rủa Creon, hắn lại sai lính bắt luôn cả ông. Bất bình trước hành động hỗn xược của Creon, người dân Colonos xông vào cứu ba cha con Oedipus, nhưng bọn họ không thể nào địch nổi toán quân có vũ khí. Nghe thấy tiếng kêu cứu, Theseus liền dẫn quân quay trở lại và buộc Creon phải thả họ ra rồi cúp đuôi ra về. Oedipus cảm tạ Theseus và cầu phúc cho chàng.

Sau đó lại xuất hiện Polynices, anh ta nước mắt vòng quanh xin cha ủng hộ mình đoạt lại ngai vàng, nhưng Oedipus không muốn nghe, ông nguyền rủa anh ta là nếu hai anh em đánh nhau thì cả hai sẽ chết. Thế là Polynices cũng đành phải ra về mà không đạt được mục đích.

Lúc này, trên bầu trời trong xanh bỗng xuất hiện một tia chớp và tiếp sau là tiếng sấm vang rền, tất cả mọi người sửng sốt đứng ngây như trời trồng. Lại một tia chớp và một tiếng sấm nữa, mọi người run lên vì sợ, Oedipus bình tĩnh bảo con gái:

- Hỡi các con của ta! Hãy đi gọi vua Theseus lại đây, thần Zeus đã báo hiệu cho ta biết là mình sắp phải xuống vương quốc của thần Hades đây. Các con đi ngay đi.

Oedipus vừa nói xong thì tiếng sấm lại nổ vang trời như thúc giục ông hãy khẩn trương nói lời tạm biệt với con gái. Theseus khẩn trương quay trở lại, nghe thấy tiếng Theseus, ông liền bảo chàng:

- Hỡi vị chủ nhân của thành Athens! Ta sẽ đưa người đến nơi ta nằm chết, nhưng xin đừng tiết lộ cho ai biết ngôi mội của ta, vì nó sẽ bảo về tòa thành của người còn vững hơn cả một đống gươm giáo. Ta sẽ nói điều bí mật mà ta không thể nói ra ở đây, đến khi nào sắp chết thì người mới được tiết lộ cho con trai mình nhé. Nào, chúng ta đi thôi!

Theseus, Antigone và Ismene đi theo Oedipus vào sâu trong cánh rừng, ông thoăn thoắt dẫn đường như một người mắt sáng, vì thần Hermes và nữ thần Peserphone đang chỉ đường cho ông. Họ bước tới nơi có một chiếc hang sâu, đây chính là cửa mở dẫn xuống vương quốc của thần Diêm Vương Hades. Oedipus ngồi xuống một tảng đá rồi gọi hai con gái đến bảo:

- Các con, từ giờ phút này các con sẽ không còn có cha nữa, thần Chết đang đến bắt ta, và các con cũng sẽ thoát gánh nặng.

Hai cô con gái ôm lấy Oedipus khóc lóc, ông gọi Theseus đến rồi đặt tay hai người con vào bàn tay của chàng, nhờ chàng che chở. Theseus cảm động thề sẽ đáp ứng nguyện vọng của ông, sau đó Oedipus bảo hai con ra về, họ không được nhìn thấy điều gì sắp xảy ra, và cũng không được nghe điều bí mật.

Antigone và Ismene cất bước quay lui, đi được một đoạn họ ngoái đầu nhìn lại cha lần cuối, nhưng họ không nhìn thấy nữa, chỉ còn lại một mình Theseus đang lấy tay che mặt như thể chàng vừa được chứng kiến một cảnh tượng khủng khiếp. Theseus quỳ sụp xuống và bắt đầu cầu khấn, thế là người cha bất hạnh nhất thế gian của họ đã bình thản ra đi, và mãi mãi sẽ không một ai biết được ông chết như thế nào.

Bảy tráng sĩ thành Thebes

Sau khi Oedipus đi khỏi thành Thebes, hai con trai của ông là Eteocles và Polynices chia nhau cai quản đất nước, họ thỏa thuận sẽ thay nhau mỗi người cai trị một năm, nhưng đến lượt mình, Eteocles đã câu kết với Creon đuổi Polynices ra khỏi thành. Polynices liền chạy sang thành Argos cầu cứu vua Adrastus.

Vua Adrastus có một người em họ là Amphiaraus, trước đây do xích mích vì tranh giành quyền cai trị thành Argos, Amphiaraus – một tướng lĩnh dũng mãnh và có tài tiên tri – đã giết chết cha Adrastus để chiếm ngôi. Về sau, khi giành được Argos, Adrastus đã làm lành với Amphiaraus và gả em gái mình là Eriphyle cho. Tuy nhiên trong thâm tâm ông vẫn không quên mối thù, và ông bắt Amphiaraus phải thể rằng Eriphyle sẽ là người hòa giải mọi sự hiểu lầm có thể xảy ra giữa họ, và nhất nhất họ phải tuân theo quyết định của nàng. Ông hi vọng bằng cách ấy sau này sẽ có dịp trả thù.

Polynices đến thành Argos vào lúc trời tối, đến gần cung điện của vua Adrastus thì gặp tráng sĩ Tydeus, con trai Oeneus – vua thành Calidon, cũng bị đày biệt xứ vì vừa phạn tội giết chú mình và hai con trai của ông. Do một chuyện xích mích, hai người lao vào đánh nhau chí tử, thấy ồn ào Adrastus bước ra và ngạc nhiên thấy hai chàng trai trẻ đánh nhau quyết liệt. Trên khiên của một người có khắc hình con sư tử, con trên khiên của người kia có hình con lợn lòi, nhớ lại một lời tiên tri phán rằng ông sẽ phải gả hai cô con gái của mình cho một con sư tử và một con lợn lòi, thế là ông hòa giải giữa hai người rồi mời họ vào trong cung để chuyện trò hỏi han. Sau đó nhà vua gả con gái Deiphyle cho Polynices, người có chiếc khiên mang hình con sư tử, và Argia cho Tydeus.

Sống trong cung của Adrastus, Polynices vẫn không quên được mối thù với em trai mình, chàng quyết định cầu xin bố vợ tổ chức một cuộc chinh phạt đánh thành Thebes để cướp lại ngôi vua. Adrastus đồng ý, nhưng ông ra một điều kiện: họ phải mời được Amphiarus – một tướng lĩnh dũng mãnh và có tài tiên tri, cùng tham gia chuyến viễn chinh.

Polynices và Tydeus đi thuyết phục Amphiaraus, nhưng ông nhất quyết không chịu tham gia, vì có tài tiên tri, ông biết là thần linh không ủng hộ họ việc này. Nếu họ gây chiến, họ sẽ bị giết chết hết chỉ trừ Adrastus, và nếu Amphiaraus tham gia thì cũng sẽ cầm chắc cái chết trong tay, vả lại ông không thể làm trái ý thần Zeus và thần Apollo được, vì ông là người được họ rất yêu quý.

Nhưng biết Eriphyle có tính tham tiền, Polynices đã mang đồ gia bảo của mình là sợi dây chuyền vàng của hoàng hậu Harmonia, vợ của Cadmus – ông vua thành Thebes đầu tiên, đem tặng cho Eriphyle để nhờ bà thuyết phục Amphiaraus tham gia chiến trận. Bằng cách đó, Amphiaraus buộc phải đi đến cái chết dưới chân thành Thebes, vì lời thề khiến ông không thể trái lời vợ mình.

Rất nhiều tráng sĩ đã nhận lời tham gia cuộc viễn chinh này vì họ thấy chính Amphiaraus cũng tham gia, trong số họ có các tráng sĩ dũng mãnh nhất là Capaneus, Parthenopeus, Hippomedon. Cùng với Adrastus, Polynices, Tydeus và Amphiaraus, họ tiến hành một cuộc viễn chinh với tên gọi là ‘Bảy tráng sĩ đánh thành Thebes’, dưới sự chỉ huy của Adrastus. Sau khi chuẩn bị mọi việc xong xuôi, Adrastus dẫn đoàn quân lên đường.

Gần đến thành Nemea, đoàn quân dừng lại để nghỉ ngơi, mọi người chia nhau đi tìm suối lấy nước, nhưng theo lệnh thần Zeus, các nữ thần sông núi đã bịt hết tất cả các sông suối lại. Cuối cùng họ gặp nàng Hypsipyle đang bế cậu bé Opheltes, con trai của vua Lycurgos thành Nemea. Hypsipyle trước đây là nữ hoàng của đảo Lemnos, do che chở cho cha mình là Thoas khỏi bị tội chết mà đã bị phụ nữ trên đảo kết án tử hình và đã chạy trốn ra biển, sau đó lại bị bọn cướp biển bắt đem bán làm nô lệ cho vua Lycurgos, giờ đây nàng đang là vú nuôi cho Opheltes. Họ hỏi thăm nàng đường lấy nước, nàng liền đặt đứa bé xuống ven đường rồi dẫn quân Argos vào trong rùng sâu chỉ cho họ một con suối. Họ vừa đi khỏi thì một con rắn khổng lồ từ trong bụi cây lao ra cuốn chặt lấy đứa bé. Đứa bé hoảng hồn kêu lên, mọi người quay ra nhưng đã muộn: Opheltes đã chết, Amphiaraus hiểu rằng đây là điềm gở của thần linh báo cho quân Argos, ông đổi tên cho Opheltes là Archemorus, nghĩa là ‘người dẫn đường đến cái chết’, và khuyên mọi người hãy quay về, nhưng các tráng sĩ khác không nghe.

Đến nơi, bảy tráng sĩ chia nhau cầm quân mỗi người tấn công một cổng của thành Thebes bảy cổng. Để được thần linh phù hộ, quân Thebes đã phải nghe theo lời tiên tri của Tiresias đem tế mạng sống con trai của Creon là Menoeceus.

Thành Thebes là một tòa thành kiên cố, được sự trợ giúp của thần linh, cố thủ vững vàng làm cho quân Argos ra sức tấn công mà không vào được. Nhiều tráng sĩ đã bị gục ngã dưới chân thành, thậm chí chàng tráng sĩ có sức mạnh siêu nhân Capaneus còn bị thần Zeus dùng sét đánh chết khi chàng định trèo tường vào thành, tráng sĩ Parthenopeus cũng bị đối thủ ném đá làm vỡ đầu chết tươi.

Như vậy là các thần linh không cho phép các tráng sĩ của thành Argos chiếm được Thebes, kết quả là Polynices và Eteocles phải đấu tay đôi với nhau, ai thắng sẽ được quyền cai trị. Eteocles bước ra khỏi cổng thành với khí giới sáng loáng trong tay, bên trại quân Argos Polynices cũng cầm vũ khí bước ra. Hai anh em nhìn nhau đầy vẻ căm hờn, trong cuộc chiến huynh đệ này phải có người còn người mất. Nhưng các thần linh vẫn không quên lời nguyền của Pelops và của Oedipus, và họ đã định là cả hai sẽ phải chết.

Hai anh em không chịu chấp nhận số phận, họ quyết tâm giành chiến thắng trong cuộc chiến sinh tử này. Chẳng nói chẳng rằng, Polynices phóng ngay ngọn lao trúng đùi Eteocles, Eteocles lại phóng ngọn lao về phía Polynices, trúng ngay áo giáp của Polynices gãy làm đôi. Hai người rút kiếm xông vào nhau, quần nhau quyết liệt, Eteocles lừa miếng đâm một nhát vào bụng Polynices. Polynices ngã gục xuống đất, máu từ vết thương vọt ra lai láng, Eteocles hò reo chiến thắng, chạy lại định lột áo giáp của anh trai. Đúng lúc đó Polynices thu hết sức tàn đâm một nhát vào ngực Eteocles rồi trút hơi thở cuối cùng, Eteocles cũng đổ gục xuống nằm chết đè lên người anh, dòng máu của hai anh em hòa cùng vào nhau nhuộm đỏ cả mặt đất. Quân hai bên hoảng hốt nhìn kết cục khủng khiếp của cuộc đấu giữa hai anh em.

Sau mấy giây phút ngỡ ngàng, hai bên lao vào nhau chém giết. Lần này thì các thần linh quyết định trừng phạt nghiêm khắc quân Argos: tráng sĩ Hippomedon bị tử trận, tráng sĩ người Thebes Melanipus đánh bị thương nặng chàng tráng sĩ Tydeus. Mặc dù bị thương sắp chết, Tydeus vẫn đủ sức cầm lao đâm chết đối thủ[63]. Trong cơn hấp hối, Tydeus vẫn còn kịp thì thào xin nữ thần Athena hãy cho con trai Diomedes của chàng sự bất tử, điều mà lẽ ra nữ thần đã xin thần Zeus ban cho chàng. Amphiaraus cũng bị tráng sĩ Periclymenos của thành Thebes rượt đuổi, khi Periclymenos đuổi gần kịp thì thần Zeus dùng sét đánh làm đất nứt ra ngay trước mặt Amphiaraus, nuốt chửng cả người lẫn xe ngựa của ông xuống đó. Như vậy là tất cả các tráng sĩ quân Argos đều tử trận, chỉ còn một mình Adrastus chạy thoát về được tới thành Argos nhờ có con ngựa Arion chạy nhanh như gió, một món quà do Heracles trao tặng cho ông trước đây.

Một mình chống vua Creon

Sau khi quân Argos bị bại trận và hai anh em con trai Oedipus tự giết lẫn nhau, Creon lên làm vua thành Thebes và ông trở thành một ông vua tàn bạo. Ông ra lệnh cho dân chúng thành Thebes làm lễ mai táng cho những quân sĩ Thebes bị tử trận, còn xác của quân Argos thì cứ bỏ mặc cho quạ rỉa, kể cả Polynices, ai trái lệnh sẽ bị xử tử.

Nhìn thấy xác anh trai mình bị làm nhục, Antigone vô cùng đau khổ, không còn biết sợ là gì nữa, nàng quyết định một mình ra chỗ xác của người anh, bốc nắm bụi đất rắc lên đó để làm thủ tục mai táng, sau đó nàng ngồi khóc lóc thảm thiết bên xác anh mình.

Việc làm của Antigone đã làm cho ông vua độc ác tức giận, ông ta ra lệnh bắt giam Antigone để đợi hành quyết. Mọi người đều không đồng tình với việc làm của Creon, nhưng họ sợ không dám phản đối ông vua bạo chúa này, chỉ có con trai ông là hoàng tử Haemon là dám nói thẳng vào mặt ông. Nhưng Creon mắng con trai là đồ bám váy đàn bà, bởi vì Antigone chính là vợ chưa cưới của Haemon, Haemon cũng khảng khái đáp lại là chàng chỉ bênh vực lẽ phải và chỉ muốn cứu cha thoát khỏi sự trừng phạt của thần linh. Creon liền ra lệnh lôi Antigone ra để cho ông ta xử tử ngay trước mặt con trai, Haemon thét lớn:

- Không! Nàng sẽ không chết trước mặt ta! Cha ơi, cha nên biết là cha sẽ không bao giờ còn được nhìn thấy mặt con nữa đâu, cha cứ việc một mình làm những việc ngu ngốc cùng với những kẻ nịnh thần của cha.

Nói xong chàng bỏ đi, mọi người khuyên Creon hãy nhượng bộ Haemon, nhưng Creon vẫn không nghe, ông ta ra lệnh đem Antigone đi chôn sống trong nhà mồ dòng họ nội của nàng. Nàng sẽ phải sống trong cái nhà mồ lạnh lẽo đó cho đến khi thần Chết đến bắt đi, và sẽ chẳng có ai để tiễn đưa nàng.

Sau khi Antigone bị đem đi chôn sống thì một đứa trẻ dắt thầy tiên tri mù Tiresias đến gặp Creon, Tiresias bảo rằng thần linh đang tức giận vì nhà vua không cho chôn cất tử thi những kẻ bị giết. Nhưng Creon ngoan cố nói rằng cho dù chính con chim đại bàng của thần Zeus có cắp thịt đem lên đánh rơi ngay cạnh ngai vàng của thần Zeus thì ông ta vẫn nhất định không cho chôn. Tiresias tức quá liền bảo rằng cả nhà Creon sẽ bị trừng phạt.

Sau khi Tiresias đi rồi Creon mới thấy hoảng sợ, ông ta vội đích thân ra ngoài thành đốc thúc việc mai táng xác của Polynices. Sau đó ông quay về nhà mồ để đưa Antigone ra khỏi đó, nhưng đã quá muộn: Antigone đã thắt cổ tự tử, bên cạnh lành hoàng tử Haemon đang ngồi ôm xác nàng khóc lóc. Creon van xin chàng hãy ra về, nhưng chẳng nói chẳng rằng, Haemon rút kiếm đâm ngay vào giữa tim trước con mắt kinh hoàng của người cha rồi gục ngã bên xác người vợ chưa cưới của mình. Creon đau khổ đến cùng cực, ông hối hận ôm lấy xác người con trai cuối cùng của mình khóc lóc thảm thiết.

Nhưng nỗi bất hạnh dành cho Creon không phải chỉ có thế, nghe tin con trai chết, hoàng hậu Eurydice liền lẳng lặng vào phòng và cầm dao đâm vào ngực tự tử như con trai mình. Khi Creon bế xác con về, nhìn thấy xác vợ, ông tuyệt vọng không còn muốn sống nữa và cũng rút kiếm tự vẫn theo.

Lần chinh phạt thứ hai

Đã mười năm trôi qua kể từ khi diễn ra cuộc chinh phạt thành Thebes, giờ đây những người con của bảy tráng sĩ đánh thành đợt đầu nay đã lớn, họ quyết định tiến hành cuộc chinh phạt lần thứ hai để trả thù cho cha họ. Tham gia đánh thành Thebes lần này có Aegialeus, con trai Adrastus; Diomedes, con trai của Tydeus; Thersander, con trai Polynices; Promachos, con trai Parthenopeus; Sthenelus, con trai Capaneus; Polydo, con trai Hippomedon và Euryalus, con trai của Menestheus. Lần này thì chức tổng chỉ huy được giao cho Diomedes, người con trai dũng mãnh chẳng kém gì cha Tydeus.

Lần này đội quân của thành Argos không đông, nhưng họ đã được thần linh ủng hộ ngay từ đầu, và cũng ngay từ đầu họ phải đáp ứng một điều kiện do cô tiên tri Pythia ở Delphi phán: cuộc chinh phạt sẽ giành được chiến thắng nếu trong quân Argos có sự tham gia của Alcmaeon, con trai Amphiaraus. Thersander thân chinh đi mời chàng Alcmaeon, nhưng Alcmaeon không muốn đi, vì chàng chưa trả được thù cho cha. Thersander liền lợi dụng lòng tham của Eriphyle, mẹ của Alcmaeon, như trước đây cha chàng là Polynices đã lợi dụng. Chàng đem chiếc áo quý của hoàng hậu Harmonia, vợ Cadmus, do chính tay nữ thần Athena dệt, tặng cho Eriphyle, để bà thuyết phục Alcmaeon đi tham gia chiến trận.

Đến thành Potniae ở gần thành Thebes, nơi có một đền tiên tri của Amphiaraus, mọi người vào đền xin ý kiến của hương hồn Amphiaraus, và được biết rằng thế hệ những người con này sẽ thắng, nhưng Aegialeus, con trai Adrastus, sẽ phải chết thay cho người cha đã thoát chết lần trước.

Quân Argos kéo đến vây thành Thebes, quân Thebes dưới sự dẫn dắt của ông vua trẻ tuổi Laodamas hung hăng, con trai Eteocles, xông ra đón đánh. Hai bên đánh nhau quyết liệt, cuối cùng, Aegialeus bị ngọn lao của Laodamas đâm chết, nhưng ông vua thành Thebes cũng bị Alcmaeon giết chết. Thế là thành Thebes thất thủ, quân Argos thắng trận trở về. Chỉ có Thersander – con trai Polynices – là ở lại cai trị, sau khi chàng cho xây dựng lại tòa thành bảy cổng một thời hùng mạnh này.

Cuộc chiến thành Troy

Helen

Hồi bấy giờ tại thành Lacedaemon (sau này là thành Sparte) có ông vua nổi tiếng là Tyndareus trị vì, ông đã bị một kẻ tiếm quyền tên là Hippocoon lật đổ và đuổi khỏi vương quốc. Sau một thời gian dài đi lang thang, ông được Thestius, vua thành Pleuron ở xứ Aetolia, cho trú ngụ. Thestius rất có cảm tình với Tyndareus nên đã gả người con gái đẹp như tiên nữ của mình là Leda cho chàng, về sau, khi Heracles đánh thắng Hippocoon và giết chết hai cha con y, thì chàng đã gọi Tyndareus về và lập lại ngôi vua cho ông. Thế là Tyndareus đưa Leda về thành Sparte làm hoàng hậu. Nàng Leda xinh đẹp có bốn người con, trong đó nàng Helen tóc vàng xinh đẹp và chàng Polydeuces là con của nàng có với thần Zeus, còn nàng Clitaemestra và chàng Castor là con của nàng có với Tyndareus.

Helen có một sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành, không có một cô gái người trần nào sánh được với nàng; ngay cả các nữ thần cũng phải ghen tức với nàng. Nghe thấy tiếng tăm sắc đẹp nổi tiếng toàn cõi Hi Lạp của nàng, chàng tráng sĩ vĩ đại của xứ Atice là Theseus đã bắt cóc nàng về làm vợ, nhưng hai anh trai Dioscuri của nàng là Polydeuces và Castor đã giải thoát cho nàng. Từ đó liên tiếp có các tráng sĩ đến cung điện của Tyndareus để cầu hôn Helen, ai cũng muốn có được người con gái đẹp nhất trần gian về làm vợ. Tyndareus không biết chọn ai, ông sợ cuộc tranh giành giữa đám người cầu hôn và thậm chí họ còn có thể gây chiến chống lại cả ông. Cuối cùng chàng tráng sĩ Odyseus nổi tiếng khôn ngoan đã khuyên Tyndareus:

- Helen sẽ tự quyết định lấy ai làm chồng, còn tất cả những người cầu hôn sẽ phải cùng nhau thề rằng họ sẽ không bao giờ cầm vũ khí chống lại người mà Helen đã chọn, mà khi cần họ phải đem hết sức ra để giúp anh ta.

Tyndareus nghe theo lời khuyên của Odyseus, tất cả những người cầu hôn đều vui vẻ cùng nhau ăn thề, và Helen đã chọn chàng tráng sĩ Menelaus, con trai của Atreus, vua thành Mycenae. Menelaus lấy Helena, và sau khi Tyndareus chết, chàng lên nối ngôi vua tòa thành Sparte, sống yên bình trong cung điện của Tyndareus mà không hề ngờ được việc chàng lấy người con gái đẹp nhất trần gian kia về sau lại đem đến cho chàng biết bao điều phiền muộn.

Giữa tiệc cưới

Khi thần Prometheus, sau bao năm trời chịu sự trừng phạt khủng khiếp vì tội chống lại thần Zeus và giúp đỡ loài người, cuối cùng đã tiết lộ điều bí mật to lớn: bất cứ ai lấy nữ thần biển Thetis, con gái của thần biển Nereus, thì đều sẽ sinh ra một người con trai có sức khỏe hơn cha nó và có nguy cơ nó sẽ lật đổ cha mình. Prometheus khuyên thần Zeus không nên cưới nữ thần Thetis, mà hãy gả nàng cho tráng sĩ Peleus. Các thần linh sẽ làm theo lời Prometheus nhưng muốn đặt một điều kiện cho Peleus: chàng phải chiến thắng nữ thần Thetis trong một cuộc đấu sức.

Tráng sĩ Peleus là con trai của ông vua công minh Ajaxus, Ajaxus lại là con trai của thần Zeus có với Aegina, con gái thần sông Asopus. Peleus có một người em trai tên là Telamon, bạn thân của Heracles, hai anh em vì phạm tội giết một người anh em cùng cha khác mẹ nên đã bị cha đuổi khỏi vương quốc. Peleus đến thành Phthia giàu có của xứ Thesalia và được ông vua Eurytion cho trú ngụ, ông còn gả con gái tên là Antigone cho chàng và chia cho chàng một phần ba vương quốc. Sau đó, trong cuộc săn lợn lòi ở Calydon có cả bố vợ và con rể đều tham gia, Peleus đã giết nhầm phải Eurytion, và chàng đã bỏ thành Pthia để sang thành Iolcos xin vua Acastus đồng thời là bạn mình cho trú ngụ. Nhưng đến đây chàng lại gặp phải một nỗi bất hạnh khác: vợ Acastus phải lòng chàng và muốn được lấy chàng. Bị khước từ tình yêu, hoàng hậu đã trả thù bằng cách vu cáo cho chàng tội định cưỡng hiếp nàng. Tin lời vợ, Acastus ngấm ngầm quyết định trả thù chàng, một hôm ông rủ chàng lên núi Pelion săn bắn, sau đó khi Peleus mệt mỏi nằm ngủ thiếp đi dưới một gốc cây, Acastus lẳng lặng giấu thanh kiếm do các thần linh tặng cho Peleus giúp chàng trở thành bất khả chiến bại đi. Giờ đây, khi không có thanh kiếm nữa thì chàng sẽ bị loài nhân mã hoang dã xé xác, nhưng thần nhân mã Chiron tốt bụng đã giúp chàng tìm lại thanh kiếm thần, nhờ đó mà chàng dễ dàng đẩy lui được bọn nhân mã hoang dã khi chúng định tấn công chàng. Về sau, được sự giúp đỡ của hai anh em Dioscuri Castor và Polydeuces, Peleus đã đánh chiếm thành Iolcos, giết chết hai vợ chồng Acastus.

Sau khi được thần Hephaestus thông báo cho biết ý nguyện của các thần linh, Peleus liền đi thẳng đến chiếc hang được dùng làm nơi nghỉ ngơi của nữ thần Thetis khi nàng lên trên cạn, chàng náu mình vào trong đó ngồi đợi. Chẳng mấy chốc, Thetis hiện lên khỏi mặt nước và đi vào hang, Peleus xông ra ôm choàng lấy nàng. Nữ thần hóa phép để thoát thân, đầu tiên nàng hóa thành con sư tử cái, sau đó thành con rắn rồi thậm chí biến cả thành nước. Nhưng hai cánh tay rắn chắc của Peleus vẫn không chịu buông tha, cuối cùng Thetis đành chịu thua và chấp thuận làm vợ chàng.

Các thần linh tổ chức đám cưới của Peleus với Thetis thật linh đình ngay tại hang của thần nhân mã Chiron, có tất cả các vị thần trên núi Olympus đều đến dự. Thần Apollo gảy đàn kithara đệm cho các nữ thần Muse múa hát chúc tụng Peleus và Thetis; Chiron tặng Peleus cây lao có chiếc cán làm bằng gỗ tần bì rắn như thép; Poseidon tặng hai con ngựa bất tử Balius và Santhos, về sau hai con ngựa này được truyền lại cho Achilles; còn các vị thần khác thì tặng chàng một bộ áo giáp sắt tuyệt đẹp.

Trong khi tất cả các vị thần đều ăn uống vui vẻ, thì chỉ có nữ thần Bất Hòa Eris không được mời vô cùng tức giận, nàng đến vườn táo của các nữ thần Hoàng Hôn Hesperides hái một quả táo vàng, viết ngoài vỏ dòng chữ: “tặng người đàn bà đẹp nhất”. Rồi trong lúc bữa tiệc đang diễn ra náo nhiệt nhất, nàng ném quả táo đó vào giữa bàn tiệc, thế là xảy ra sự tranh giành giữa ba vị nữ thần có mặt tại bữa tiệc: Hera, Athena và Aphrodite. Cả ba vị nữ thần đều xinh đẹp rạng rỡ và đều nghĩ mình xứng đáng có quả táo vàng với danh hiệu ấy, các vị thần liền đề nghị thần Zeus làm trọng tài. Nhưng thần Zeus không muốn nhận nhiệm vụ tế nhị này, thần liền sai thần Hermes cầm quả táo và dẫn ba vị nữ thần đến núi Ida gần thành Troy gặp chàng hoàng tử trẻ đẹp Paris, con trai của vua thành Troy Priamus, nhờ chàng phán xử xem ai là người đẹp nhất. Thế là tiệc cưới kết thúc bằng sự bất hòa giữa ba vị nữ thần, và sự bất hòa đó sẽ đem đến cho loài người cuộc chiến tranh đẫm máu trong suốt mười mấy năm ròng.

Chàng Paris phán xử

Khi ấy Paris đang phải chăn bò trên núi Ida, số là trước khi chàng ra đời, mẹ chàng là Hecuba đã nằm mộng thấy một giấc mơ khủng khiếp: thành Troy bị thiêu cháy. Thầy tiên tri giải nghĩa cho chồng nàng là vua Priamus biết rằng hoàng hậu Hecuba sẽ sinh một cậu hoàng tử mà sau này trở thành nguyên nhân làm cho thành Troy thất thủ. Thế là khi Hecuba sinh con, Priamus đã sai một người gia nhân tên là Agelaus đem cậu bỏ trên núi Ida. Nhưng cậu bé không chết mà được một con gấu cái cho bú sữa, một năm sau Agelaus lên núi và lại gặp cậu, ông ta liền đem cậu về nuôi và đặt tên là Paris. Lớn lên, hàng ngày Paris vẫn lên núi chăn bò cùng với dân mục phu, dần dần cậu trở thành một chàng trai tuấn tú và có một sức khỏe hơn người, vì thế dân trong vùng còn gọi chàng là Alecsandros, có nghĩa là ‘kẻ chiến thắng’.

Khi nhìn thấy Hermes đưa ba vị nữ thần đến tìm mình, Paris hoảng sợ định bỏ chạy, nhưng Hermes nhanh chân giữ chàng lại, đưa cho chàng quả táo rồi bảo:

- Này Paris, trước mặt cậu là ba vị nữ thần, cậu hãy chọn vị nào đẹp nhất rồi trao quả táo này cho vị đó, đây là nhiệm vụ thần Zeus trao cho cậu.

Cả ba vị nữ thần bắt đầu trổ tài phô diễn sắc đẹp cơ thể của mình, Paris tỏ ra vô cùng lúng túng. Chàng nhìn ba vị nữ thần mà không quyết định được ai là người đẹp nhất, thế là mỗi vị nữ thần liền tìm cách thuyết phục chàng bằng một món quà thật hấp dẫn: nữ thần Hera hứa tặng cho chàng cả vương quốc Á châu; nữ thần Athena hứa ban cho chàng óc khôn ngoan và khả năng chiến thắng trong mọi cuộc giao tranh; còn Aphrodite thì chỉ đơn giản hứa với chàng là sẽ cưới cho chàng cô con gái người trần xinh đẹp nhất thế gian là hoàng hậu Sparte Helen, con gái của thần Zeus có với nàng Leda. Phần thưởng của Aphrodite thật thực dụng, nó đánh trúng tâm lí của chàng trai trẻ Paris, thế là chàng trao quả táo vàng cho Aphrodite.

Từ đó Aphrodite được coi là nữ thần xinh đẹp nhất, và cũng từ đó Paris luôn được Aphrodite che chở. Còn Hera và Athena thì đem lòng căm ghét Paris cùng với cả thành Troy, và họ quyết chí tìm cách hủy diệt tòa thành này cùng với toàn thể thần dân của nó.

Nàng Helen bị bắt cóc

Từ ngày mất con trai, hoàng hậu Hecuba luôn tỏ ra đau khổ buồn rầu, một thời gian dài trôi qua, một hôm Priamus tổ chức một cuộc thi đấu võ nghệ để tưởng nhớ đứa con mà ông nghĩ là đã chết. Phần thưởng là một con bò một đẹp nhất trong số đàn bò của nhà vua, đây là con bò thuộc đàn bò do chính Paris đang chăn dắt.

Về phần Paris, sau vụ phán xử quả táo vàng, chàng quyết định xuống núi trở về thành Troy, và vì tiếc con bò đẹp, chàng quyết định đem cả con bò theo mình về thành. Đến nơi, thấy cuộc thi đấu võ, chàng xin tham gia và đã thắng tất cả các đối thủ. Các con của Priamus vô cùng tức giận vì một kẻ chăn bò phàm tục đã thắng được họ, một trong số đó là Deiphobus đã tuốt kiếm toan giết chàng. Hoảng sợ, Paris chạy trốn vào sau ban thờ thần Zeus, tại đây chàng gặp công chúa Casandra, em gái chàng. Nhờ có tài tiên tri, Casandra đã đoán biết ngay chàng chăn bò kia là ai, nàng thông báo cho vua cha biết, và thế là Priamus cùng Hecuba vui mừng khôn xiết đưa chàng về cung. Casandra có lưu ý cho vua cha biết rằng Paris sẽ làm cho thành Troy thất thủ, nhưng chẳng có ai tin lời nàng, bởi vì trước đây do nàng phản bội tình yêu của Apollo, vị thần ban phát cho nàng tài tiên tri, nên thân đã cho nàng một số phận thật buồn thảm: sẽ không ai tin những lời tiên tri của nàng.

Sống sung sướng trong cung vua được một thời gian, Paris dường như đã quên mất lời hứa của nữ thần Aphrodite, nhưng chính nữ thần đã nhắc nhở chàng, thế là chàng quyết định đến thành Sparte để bắt có hoàng hậu Helen. Helenus, một người con trai khác của Priamus, cũng được Apollo ban cho tài tiên tri, cho chàng biết rằng Helen chỉ đem lại cái chết cho chàng. Nhưng chàng không nghe, chàng đem quân xuống thuyền thẳng tiến về thành Sparte. Nhìn thấy anh mình đi vào chỗ chết, nàng Casandra giơ hai tay lên trời kêu than:

- Khốn nạn cho thành Troy cùng thần dân của nó! Ta đang nhìn thấy tòa thành ngập trong máu lửa, ta đang nhìn thấy những kẻ ngoại bang bắt đàn bà con gái đưa về làm nô lệ!

Nhưng chẳng ai chịu nghe lời nàng, chẳng ai chịu can ngăn Paris. Thuyền của Paris đi được một quãng thì gặp một cơn bão khủng khiếp, nhưng chàng vẫn không dừng lại. Khi thuyền đến cửa sông Eurotas, Paris cho thả neo rồi chàng cùng với chiến hữu của mình là Aeneas lên bờ đi gặp nhà vua thành Sparte.

Vua Menelaus đón tiếp họ với cả lòng thịnh tình, trong bữa tiệc, lần đầu tiên Paris được nhìn thấy hoàng hậu Helen, chàng trầm trồ thán phục vẻ đẹp siêu phàm của nàng và nhìn nàng không chán mắt. Và cả Helen, do bị nữ thần Ái Tình Aphrodite xui khiến, cũng phải lòng chàng Paris đẹp trai. Vài ngày sau, Menelaus có việc phải ra đảo Crete, trước khi đi, nhà vua dặn Helen phải đối đãi khách cho tử tế, mà không hề ngờ là các vị khách này sẽ đem lại cho nhà vua một sự xúc phạm ghê gớm như thế nào.

Ngay khi Menelaus đi khỏi, Paris liền quyết định sử dụng dịp may có một không hai này. Nhờ sự giúp đỡ của Aphrodite, Paris đã dùng những lời đường mật thuyết phục Helen theo chàng về Troy. Sẵn có cảm tình với Paris, nàng Helen dễ dàng nghe theo, thế là chàng bí mật đưa Helen xuống thuyền. Không chỉ thế, Paris còn lấy hết cả của cải trong cung Menelaus. Còn Helen vì tình yêu mới mà quên hết tất cả: quên cả chồng, quên cả Tổ quốc, cả con gái Hermione.

Khi thuyền của Paris ra đến ngoài khơi thì thần biển tiên tri Nereus hiện lên cảnh cáo cho họ biết về cái chết của Paris và sự thất thủ của thành Troy. Paris và Helen đang phân vân thì nữ thần Aphrodite lại rỉ tai họ là cứ yên trí vì đã có nữ thần che chở cho họ. Thế là họ lại yên tâm cho thuyền thẳng tiến, một cơn gió thuận chẳng bao lâu đã đưa họ trở về đến thành Troy.

Quân đoàn Menelaus

Ngay khi Helen rời thành Sparte theo Paris về Troy, thì các vị thần linh liền sai nữ thần Cầu Vồng Iris bay ra đảo Crete báo cho Menelaus biết cái tin dữ này. Menelaus thu quân trở về Sparte ngay, nhà vua trẻ vô cùng tức giận khi thấy Helen đã lừa dối mình. Chàng đi gặp ngay anh trai Agamemnon của mình để hội kiến, Agamemnon khuyên chàng hãy tập hợp tất cả các tráng sĩ trước đây đã đến cầu hôn Helen vì họ đã thề giúp đỡ chàng khi Helen chọn chàng làm chồng. Menelaus nghe lời anh trai, và trước tiên họ cùng nhau đi gặp ông vua già Nestor thông thái của thành Pylos.

Nestor là một ông già sống rất lâu, giờ đây ông đã sống qua ba thế hệ, ông là một trong những người thông thái nhất trên toàn cõi Hi Lạp và có tài thao lược. Ông rất tức giận khi nghe Menelaus cho biết vụ bắt cóc Helen và quyết định tham gia cuộc viễn chinh đánh thành Troy cùng với hai con trai ông là Thrasymedes và Antilochos. Menelaus mời ông tham gia để làm quân sư cho đoàn quân, ông còn đồng ý theo họ đi khắp đất nước Hi Lạp để kêu gọi các tráng sĩ tham gia.

Rất nhiều tráng sĩ đã đồng ý đi đánh thành Troy, trong số họ có: Diomedes, vua thành Argos, con trai dũng sĩ Tydeus và dũng mãnh chẳng kém gì thần Chiến Tranh Ares; tráng sĩ thông thái Palamedes, hoàng tử xứ đảo Euboea; vua Idomeneus xứ đảo Crete, người cháu dũng cảm của Minos; Philocteles, bạn của dũng sĩ Heracles, người đã được Heracles trao cho bộ cung tên độc trước khi chết, theo lời tiên tri thì thành Troy sẽ không thể bị chinh phục nếu không có những mũi tên độc này. Tham gia đoàn viễn chinh còn có hai chàng Ajax: một là con trai của Telamon, vua đảo Salamis, là chiến hữu của Heracles và là một trong số những chiến sĩ dũng cảm nhất ở Hi Lạp; một là con trai Oeleus, vua xứ Locris, có tài chạy nhanh, chỉ kém Achilles. Ngoài ra còn có nhiều tráng sĩ khác nữa, ông già Nestor cho biết là dứt khoát phải mời bằng được tráng sĩ Odyseus, vua xứ Ithaca, con trai của Laertes va là người rất khôn ngoan sắc sảo.

Nhưng Odyseus không muốn đi đánh nhau, bởi vì chàng vừa cưới cô vợ Penelope trẻ đẹp, em họ của Helen, và vừa mới sinh được một cậu con trai tên là Telemachos. Khi thấy Menelaus, Agamemnon, Nestor và Palamedes đến tìm, Odyseus liền giả vờ điên để khỏi phải tham gia cuộc viễn chinh: ông vua trẻ tuổi vác cày ra đồng, bắt ách cho một con ngựa và một con lừa kéo, còn trên luống cày thì chàng đem muối ra gieo. Nhưng mưu mô của Odyseus không thoát khỏi được cặp mắt tinh tường của chàng hoàng tử thông thái Palamedes, anh này liền bế cậu bé Telemachos còn đang cuốn tã đến đặt trước đường cày của Odyseus. Khi cậu bé sắp sửa bị lưỡi cày cắt làm đôi, Palamedes vẫn khoanh tay đứng nhìn, Odyseus đành vứt cày chạy tới nhấc bổng con trai lên, quay lại bảo Palamedes:

- Thôi được rồi, cậu đã thắng, ta phải đi để giữ trọn lời thề, nhưng có ngày cậu sẽ phải hối hận về hành động này.

Dũng sĩ Achilles

Thầy tiên tri Calchas còn cho đoàn tráng sĩ biết rằng họ sẽ không thể hạ thủ được thành Troy nếu không có sự tham gia của dũng sĩ Achilles, con trai của vua Peleus có với nữ thần Thetis. Số phận đã định rằng con trai của Thetis sẽ là một tráng sĩ dũng mãnh nhất trên toàn cõi Hi Lạp vào thời kì sau Heracles, nhưng số phận cũng định rằng chàng sẽ chết dưới chân thành Troy bởi một mũi tên độc. Thế là Thetis cố hết sức tìm cách tránh cho con trai mình thoát khỏi cái số phận tai ác kia, khi chàng mới ra đời, nữ thần Thetis đã đem chàng xuống Âm Phủ nhúng chàng xuống dòng sông Stich để làm cho da thịt chàng trở nên bất khả thương vong, nhưng Thetis không biết trên người chàng vẫn còn có một chỗ có thể bị tổn thương: đó là gót chân của chàng, chỗ mà nữ thần đã cầm giữ khi nhúng chàng xuống nước. Như thế vẫn chưa yên tâm, nàng còn quyết luyện cho con trai trở thành bất tử, ngay khi chàng còn là một đứa bé, nàng đã bôi thuốc tiên vào người chàng rồi hơ chàng trên lửa, rồi một hôm khi nàng đang làm như thế thì Peleus thức dậy trông thấy. Peleus hãi hùng vội cầm kiếm xông vào Thetis, nàng hốt hoảng vứt đứa con lại rồi chạy về thủy cung của cha nàng và từ đó không bao giờ trở về với Peleus nữa. Peleus bế Achilles đem lên núi Pelion nhờ bạn mình là thần nhân mã Chiron nuôi dưỡng và dạy dỗ. Thần Chiron nuôi chàng bằng óc gấu và gan sư tử, Achilles trở thành một tráng sĩ dũng mãnh. Khi mới lên mười sáu tuổi, chàng đã giết được những con sư tử và lợn lòi dữ tợn; còn về tài chạy nhanh thì chàng có thể đuổi kịp được cả hươu mà không cần có chó săn trợ giúp; về tài nghệ đánh nhau bằng khí giới thì không ai bì kịp được chàng; thần Chiron còn dạy chàng chơi đàn lia và hát. Mặc dù không sống với chồng con nữa, nhưng Thetis vẫn không quên con trai mình và thỉnh thoảng lên khỏi thủy cung để xem Achilles sống ra sao, nữ thần luôn theo dõi lo lắng cho chàng dù cho chàng ở bất cứ đâu.

Vì biết số phận của con trai, nên khi Achilles lớn lên thành một chàng trai trẻ đẹp, Thetis đã cải trang cho chàng thành gái rồi đưa chàng đến cung điện của vua Lycomedes ở đảo Scyros ẩn náu. Tại đây vua Lycomedes cho chàng sống lẫn với các cô công chúa của nhà vua, trong số đó có nàng Deidamia đã yêu chàng và sinh cho chàng một cậu con trai tên là Neoptolemus (còn được gọi là Pyrus).

Khi Menelaus chiêu mộ các tráng sĩ để đi đánh thành Troy cũng là lúc thầy tiên tri Calchas cho biết là họ phải tìm Achilles và chỉ chỗ ẩn náu của chàng cho họ. Odyseus và Diomedes lập tức lên đường đến Scyros tìm, Odyseus đã nghĩ ra một mẹo để nhận diện Achilles giữa các công chúa giả dạng: hai người đóng giả làm nhà buôn đến cung điện của nhà vua Lycomedes, bày ra trước mặt các nàng công chúa đủ các loại hàng hóa như vải quý, dây chuyền, xuyến vàng, hoa tai, khăn choàng thêu kim tuyến, và ở giữa họ đặt một thanh kiếm, một chiếc mũ trụ, một chiếc khiên và một chiếc áo giáp. Các cô công chúa thích thú ngắm nhìn những đồ trang sức bằng vàng và những hàng dệt đắt tiền, nhưng Achilles, đứng lẫn trong số họ chỉ chú ý đến các đồ binh khí. Bỗng nhiên ở gần cung điện vàng lên những tiếng reo hò và tiếng binh khí va vào nhau loảng xoảng, đó chính là đám tùy tùng của Diomedes và Odyseus, các nàng công chúa hoảng hốt bỏ chạy, còn Achilles thì nắm lấy một thanh kiếm và một chiếc khiên rồi lao ra đón đánh kẻ thù. Chàng tưởng rằng nhà vua đang bị tấn công, thế là họ nhận ra Achilles, chàng vui mừng nhận lời tham gia cuộc viễn chinh đánh thành Troy. Chàng được dân Myrmidones đi theo làm quân sĩ, cùng với chiến hữu thân tín là Patroclus và ông già thông thái Phoenic. Peleus đã trao lại những món quà cưới trước đây của mình là bộ áo giáp, cây lào và hai con ngựa bất tử cho Achilles.

Thành trì Troy

Khi Dardanus, con trai của thần Zeus có với nữ thần Electra, từ xứ Arcadia của Hi Lạp đến miền Phrygia (thuộc tiểu Á), ông được vua Teucer ở đây cưu mang, gả con gái cho rồi ban cho một mảnh đất mà trên đó, ông lập ra tòa thành Dardanus. Trong một cuộc thi tài, Ilos, con trai Tros và chính là chắt của Dardanus, đã thắng tất cả các tráng sĩ và được vua xứ Phrygia thưởng cho năm mươi người con trai và năm mươi người con gái; nhà vua còn cho chàng một con bò lang thang, bảo chàng đi theo con bò đến khi nó dừng lại ở đâu thì lập một tòa thành ở đó, rằng thầy tiên tri đã phán rằng tòa thành này sẽ có được một niềm vinh quang to lớn. Ilos làm theo lời nhà vua, chàng đi theo con bò đến đồi nữ thần Dối Trá Ate thì nó dừng lại, chàng lập một tòa thành Ilion ở đây, đặt theo tên mình và chàng cầu xin thần Zeus ban cho phước lành. Sáng ra chàng thấy trước mặt có bức tượng tạc hình nữ thần Athena. Về sau, tòa thành được gọi là Troy theo tên của cha Ilos, đến thời Laomedon, con trai Ilos thì thần Poseidon và Apollo đã đến giúp xây một bức tường cố thủ bất khả xâm phạm bao quanh tòa thành, với sự giúp sức của tráng sĩ Ajaxus, nhưng chỗ duy nhất do Ajaxus xây thì có thể bị phá vỡ.

Trong thời gian các tráng sĩ Hi Lạp chuẩn bị đánh thành Troy thì Priamus, cháu của Ilos và là con trai Laomedon, đang trị vì tại tòa thành này. Priamus rất giàu có, ông sống trong một cung điện nguy nga cùng với hoàng hậu Hecua và năm mươi người con, trong số đó có chàng con trưởng Hector là đặc biệt nổi tiếng bởi lòng dũng cảm và sức mạnh phi thường.

Các tráng sĩ Hi Lạp sẽ phải vất vả để chiếm được thành Troy vì sự vững chắc của nó.

Ngộ chiến

Toàn bộ đoàn quân Hi Lạp, dưới sự thống lĩnh của vua Agamemnon, tập trung tại bến cảng Aulis để đi đánh thành Troy. Trên bờ có một trăm nghìn quân đứng đợi để chuẩn bị xuống 1186 chiến thuyền, trước khi đi, các tráng sĩ và những người chỉ huy tập trung trước các đàn tế dưới bóng cây tiêu huyền cổ thụ để làm lễ tế thần. Bỗng nhiên dưới một đàn tế xuất hiện một con rắn khủng khiếp đó như máu, nhanh chóng trèo lên đến đỉnh ngọn cây, trên đó có một tổ chim với tám con chim con cùng với mẹ của chúng. Con rắn nuốt chửng đàn cả chim rồi hóa thành một tản đá. Ông già tiên tri Calchas liền giải nghĩa cho điềm báo đó là các tráng sĩ sẽ phải vây thành Troy chín năm, và chỉ năm thứ mười họ mới chiếm được thành sau hàng loạt khó khăn vất vả. Các tráng sĩ vui mừng liền nhổ neo lên đường tiến thẳng về phía miền Tiểu Á.

Đi được một đoạn thì vào một đêm, quân Hi Lạp cập bờ miền Mysia, tại đây có tráng sĩ Telephus là con trai của dũng sĩ Heracles trị vì. Tưởng rằng đã đến lãnh địa của thành Troy, quân Hi Lạp bắt đầu tàn phá đất nước của Telephus. Telephus kéo quân ra đánh, thế là cuộc chiến đẫm máu bắt đầu, phải vất vả lắm các tráng sĩ Hi Lạp, đứng đầu là Achilles mới đuổi được Telephus chạy vào thành.

Sáng ra quân Hi Lạp mới biết là mình nhầm, họ giảng hòa với Telephus rồi buồn rầu chôn cất những người đã ngã xuống. Telephus hứa giúp họ nhưng từ chối đi theo họ, bởi vì vợ chàng chính là con gái của vua Priamus.

Sau khi chôn cất người chết xong, quân Hi Lạp lại tiếp tục lên được. Ra đến ngoài khơi thì một cơn bão khủng khiếp nổi lên đánh tan tác cả đoàn thuyền, đoàn thuyền đi lang thang hồi lâu trên biển rồi cuối cùng mới lại quay trở về đúng nơi xuất phát, chuyến xuất hành đầu tiên thất bại.

Lễ tế thần lần thứ hai

Lần thất bại này làm cho quân Hi Lạp nản lòng, họ lần lượt bỏ ra về và họ hiểu rằng phải có một người dẫn đường, đó chỉ có thể là Telephus, nhưng chàng lại đang bị thương do Achilles đâm trúng đùi trong trận ngộ chiến. Telephus chạy chữa hết cách nhưng vết thương có vẻ nặng thêm, chàng đến đền tiên tri ở Delphi xem bói thì biết rằng chỉ có kẻ gây ra vết thương này mới chữa trị nó lành lặn được. Telephus liền đến gặp Agamemnon nhờ ông thuyết phục Achilles giúp đỡ. Achilles ngạc nhiên, bởi vì chàng chẳng biết gì về nghề thuốc cả, nhưng tráng sĩ Odyseus thông thái bảo chàng hãy cạo lấy một ít bụi sắt trên chiếc lao của mình, rắc lên vết thương, Achilles làm theo và quả nhiên vết thương liền hẳn. Telephus vô cùng vui sướng, chàng nhận lời chỉ cho quân Hi Lạp đường đến Troy, điều mà trước đó chàng đã khăng khăng cự tuyệt.

Nhưng suốt mấy ngày nay gió nược từ ngoài khơi thổi vào, cơn gió này do nữ thần Artemis gây ra để trả thù việc Agamemnon đã giết mất con hươu cái linh thiêng của nữ thần. Quân Hi Lạp vẫn phải đóng trại bên bờ vịnh aulis để đợi thời cơ. Cuối cùng thầy Calchas phán rằng:

- Nữ thần Artemis chỉ thuận tình giúp đỡ quân Hi Lạp khi nào họ tế cho nữ thần nàng Iphigenia, người con gái xinh đẹp của Agamemnon.

Nghe tin này, Agamemnon rất buồn, thậm chí ông còn toan từ bỏ cuộc viễn chinh. Menelaus ra sức cầu khẩn ông hãy phục tùng ý chỉ của nữ thần Artemis, còn các tướng lĩnh Hi Lạp thì kiên quyết bắt ông phải thi hành mệnh lệnh của thần linh. Cuối cùng, Agamemnon cho người về kinh đô mời hoàng hậu và Clitaemestra cùng công chúa Iphigenia đến Aulis, nói dối là để tổ chức đám cưới cho công chúa với tráng sĩ Achilles trước khi chàng ra trận. Khi hai mẹ con Iphigenia đến gặp Agamemnon tại lều trại của ông, họ mới được biết sự thật, hoàng hậu Clitaemestra vô cùng đau lòng và phẫn nộ. Trong khi đó Achilles đã đem lòng yêu Iphigenia khi vừa nhìn thấy nàng công chúa xinh đẹp, và chàng không đang tâm đứng nhìn nàng bị đưa lên bàn hiến sinh, chàng hứa sẽ kiên quyết bảo vệ nàng.

Các tướng lĩnh và binh sĩ Hi Lạp đứng đầu là Odyseus, đùng đùng nổi giận kéo nhau tới trước cửa lều Agamemnon, đòi bắt Iphigenia ra để làm lễ tế thần. Nhưng Achilles, tay kiếm tay khiên, đã hùng dũng đứng chắn trước cửa lều sẵn sàng bảo vệ người yêu đến giọt máu cuối cùng.

Đúng lúc đó thì nàng Iphigenia bước ra, nàng bình tĩnh nói với mọi người rằng nàng đồng ý tự hiến sinh vì lợi ích chung. Nàng không muốn chống lại ý chỉ của nữ thần Artemis, người con gái vĩ đại của thần Zeus, nàng sẽ chết để đem lại vinh quang cho đất nước Hi Lạp. Trước ý chí sắc đá của Iphigenia, Achilles đành nén nước mắt chấp thuận, cả đoàn ứa nước mắt cảm phục và tiếc thương người con gái anh hùng của đất nước Hi Lạp.

Iphigenia bước tới nơi đặt đàn tế cúng nữ thần Artemis, nàng kiêu hãnh ngẩng cao đầu đi giữa hai hàng quân với vẻ mặt rạng rỡ xinh đẹp tuyệt trần. Agamemnon không thể kìm được khi nhìn đứa con thân yêu còn quá trẻ đang phải đi đến chỗ chết, ông vội vã kéo vạt áo lên che mặt. Iphigenia đứng im trước đàn tế, tất cả cùng im lặng như tờ trước giờ phút trọng đại này. Thầy tiên tri Calchas rút con dao găm dùng để làm lễ hiến sinh ra rồi đặt nó vào một chiếc sọt bằng vàng, theo tục lệ người ta đội lên đầu công chúa một chiếc vương miện. Tráng sĩ Achilles bước tới, trong tay bê một chiếc bình đựng nước thánh và bột mì pha muối, chàng rẩy nước lên đàn tế và lên người Iphigenia, còn bột mì thì chàng rắc lên đầu công chúa, rồi chàng cầu khấn nữ thần Artemis phù hộ cho đoàn quân đến được thành Troy một cách bình yên và chiến thắng kẻ thù. Calchas cầm con dao lên, tất cả cúi mặt xuống không dám nhìn, ông già tiên tri giơ dao đâm mạnh ngập sâu vào ngực cô gái.

Nhưng Iphigenia không gục ngã xuống chết như lẽ thường, vì đến phút cuối, nữ thần Artemis thương tình và cảm phục lòng can đảm của Iphigenia nên đã bắt cóc nàng đem đi. Khi mọi người ngẩng đầu lên thì chỉ thấy một con hươu đang giãy giụa làm máu bắn tung tóe lên cả đàn tế, ông già tiên tri Calchas vui sướng reo lên:

- Đây chính là vật tế dành cho nữ thần Artemis, người con gái của thần Zeus vĩ đại! Nữ thần đã thuận tình phù hộ chúng ta.

Và quả thật, con hươu cái còn chưa bị thiêu cháy hết trên đàn tế mà gió đã đổi chiều thuận, quân Hi Lạp vui mừng nhổ trại để chuẩn bị xuống thuyền. Agamemnon vội trở về lều thuật lại mọi việc xảy ra cho vợ nghe, giục bà nhanh chóng trở về Mycenae.

Còn công chúa Iphigenia thì được nữ thần Artemis đem đến miền Tauris xa xôi bên bờ biển Eucseinos và trở thành nữ tư tế tại một đền thờ nữ thần (Tauris nay là bán đảo Crưm, thuộc Ucraina, nằm bên bờ biển Đen).

Vết thương của Philoctetes

Đoàn chiến thuyền của Hi Lạp lướt sóng bình yên dưới làn gió thuận, chẳng bao lâu họ đã nhìn thấy hòn đảo Lemnos. Ở cách hòn đảo này không xa có một hòn đảo hoang tên là Chryses, tại đây có một đàn tế cúng nữ thần sông núi Chryses, người bảo trợ cho hòn đảo, được tráng sĩ Jason dựng lên trong chuyến viễn chinh đi tìm bộ lông cừu vàng. Heracles trong chuyến đi đánh thành Troy để trả thù ông vua Laomedon cũng đã từng rẽ vào đây cúng tế. Ông già tiên tri Calchas cho quân Hi Lạp biết rằng họ phải tìm được đàn tế này để cúng thì mới chiếm được thành Troy; Philocteles, bạn của Heracles, biết rõ đàn tế ở đâu, nên chàng nhận nhiệm vụ dẫn đường cho quân Hi Lạp đến đó. Đường đi phủ đầy những bụi cây rậm rạp, khi mọi người vừa nhìn thấy chiếc đàn tế đổ nát giữa đám bụi hoang, thì bất ngờ có một con rắn to nằm trong bụi cây đang canh giữ nơi này bỗng lao ra cắn một miếng vào chân Philocteles. Mọi người lao vào tìm cách cứu chàng, nhưng chất độc của con rắn đã ngấm vào vết thương. Philocteles biết rằng đây chính là sự trừng phạt của Heracles lúc này đã hóa thần, chàng đã hứa với dũng sĩ sẽ giữ bí mật nơi Heracles bị chết thiêu, và chính cái chân này đã giẫm xuống đất để chỉ cho những người đi tìm vị trí giàn thiêu của Heracles khi chàng bị gặng hỏi.

Sau khi cúng tế xong, các tướng lĩnh khiêng Philocteles xuống thuyền rồi lên đường đi tiếp, nhưng vết thương của chàng càng ngày càng trở nên đau đớn, nó bắt đầu mưng mủ và bốc lên một mùi thối khủng khiếp, Philocteles rên rỉ hết ngày đêm. Quân sĩ cũng bắt đầu không chịu nổi cái mùi thối của vết thương, cuối cùng họ nghe lời Odyseus, lừa lúc chàng đang ngủ, sai người đưa chàng quay trở lại đảo Chryses rồi bỏ chàng ở đó cùng với bộ cung tên nổi tiếng do Heracles để lại cho chàng. Philocteles đã phải sống khổ cực chín năm ròng trên đảo Chryses với vết thương luôn hành hạ, trước khi được đón về thành Troy để kết thúc bấy nhiêu năm đổ máu vô ích của quân Hi Lạp.

Chín năm vây thành

Quân Hi Lạp vui sướng vì cuối cùng thì cuộc hành trình của họ cũng đã tới đích, nhưng khi họ cho thuyền vào đến bờ lãnh thổ của thành Troy, thì quân Troy đang đứng đợi đông nghịt ở trên bờ dưới sự chỉ huy của hoàng tử Hector, người con trai dũng mãnh của ông vua già Priamus. Nhìn thấy cảnh tượng đó, quân Hi Lạp biết chắc rằng người nào đặt chân lên đất Troy đầu tiên sẽ bị giết chết ngay tức khắc, đó cũng chính là điều mà các thầy tiên tri đã đoán cho quân Hi Lạp. Trong số các tráng sĩ Hi Lạp có chàng Protesilaus, một người rất ham muốn chiến công, đang háo hức muốn nhảy lên bờ để xông vào hàng ngũ quân địch, nhưng chàng cũng không dám quyết, vì chàng biết rõ lời tiên tri kia.

Odyseus cũng biết lời tiên tri này, nhưng nếu không có người nào nhảy lên thì quân binh sẽ nao núng tinh thần, và mãi mãi chỉ đứng trên thuyền mà nhìn quân địch. Thế là chàng tráng sĩ nổi tiếng khôn ngoan này nghĩ ra một mẹo để lôi kéo quân sĩ mà vẫn bảo toàn mạng sống cho mình: chàng quẳng chiếc khiên lên bờ rồi thành thạo nhảy lên trúng vào chiếc khiên đó. Protesilaus nhìn thấy Odyseus nhảy lên bờ, thế là nghĩ rằng đã có người đặt chân lên đất Troy đầu tiên rồi, và nỗi khát khao chiến công làm cho chàng quên tất cả, liền tuốt kiếm nhảy lên xông vào quân địch; lập tức chàng bị tráng sĩ Hector vĩ đại đón tiếp bằng một mũi lao sắc nhọn. Protesilaus trở thành người đầu tiên đổ máu nhuộm đỏ cho niềm vinh quang của quân Hi Lạp tại cuộc chiến tranh Troy. Quân Hi Lạp liền nhảy ào lên vào một cuộc hỗn chiến đẫm máu nổ ra. Trước sức mạnh như vũ bão của địch, quân Troy phải rút chạy về thành vào đóng chặt cổng thành lại. Ngày hôm sau, hai bên tạm đình chiến để thu dọn tử sĩ.

Quân Hi Lạp củng cố trận địa, họ đóng trại trên miền đất chạy dọc theo bờ biển, nằm giữa hai quả núi Sigeyon và Roeteyon. Phía trông về thành Troy họ đắp một chiến lũy và đào một chiến hào, hai đầu trại họ dựng hai chiếc lều cho hai tráng sĩ dũng mãnh nhất của họ là Achilles và Ajax Telamon để làm nhiệm vụ cảnh giới. Giữa trại là chiếc lều của tổng chỉ huy Agamemnon, bên cạnh là quảng trường hội họp cùng chiếc lều của Odyseus. Sau đó, quân Hi Lạp cử vua Menelaus và chàng Odyseus đi gặp vua Troy để điều đình, đoàn sứ giả của quân Hi Lạp được vị đại thần thông thái Antenor, một người vẫn có quan hệ thân tình với một số tướng lĩnh Hi Lạp, đón tiếp rất long trọng. Vua Priamus mở một cuộc hội nghị để tiếp đoàn sứ giả, và vua Menelaus trình bày ngắn gọn nhưng kiên quyết về ý định đòi phía Troy phải trả lại vợ mình là nàng Helen, cùng mọi tài sản đã bị chàng Paris cướp về; tiếp đó là lời phát biểu của Odyseus. Vua và quần thần Troy chăm chú lắng nghe những lời lẽ hùng biện đầy sức thuyết phục của ông vua thông thái trẻ tuổi xứ Ithace, họ gần như đã sẵn sàng chấp nhận mọi đều nghị của quân Hi Lạp, ngay cả nàng Helen xinh đẹp cũng hối hận về hành động nông nổi của mình. Vị đại thần Antenor cũng khuyên mọi người tránh một cuộc chiến tranh tàn khốc vô nghĩa, nhưng các hoàng tử của vua Priamus nhất quyết không nghe, nhất là chàng Paris, vì chàng không cam chịu từ bỏ người phụ nữ đẹp nhất trần gian. Mọi người còn đang phân vân chưa quyết thì hoàng tử Helenus, nhà tiên tri của thành Troy và là con trai Priamus, đã đứng lên nói rằng quân Troy không việc gì phải sợ, vì các thần linh hứa sẽ phù hộ họ. Đoàn sứ giả ra về mà không đạt kết quả, cuộc chiến đẫm máu lại tiếp tục diễn ra.

Cậy có kinh thành kiên cố bất khả xâm phạm, quân Troy nhất quyết không chịu ra khỏi thành, quân Hi Lạp bắt đầu bao vây và đã ba lần họ thử tấn công mà không vào được, thế là họ bắt đầu đi tàn phá các vùng xung quanh và các thành trì lệ thuộc thành Troy. Lần lượt các đảo Tenedos, Lesbos và các thành Pedasos, Lyrnesos cùng các thành khác đều bị chiếm. Tráng sĩ Achilles còn cầm quân đánh chiếm cả tòa thành Thebes, một tòa thành cùng tên với tòa thành vĩ đại ở xứ Boeotia, nơi có Etion, cha của Andromache vợ Hector trị vì; Achilles đã giết Etion, bắt hoàng hậu về làm nô lệ, chàng còn bắt hai nàng Chryseis và Briseis xinh đẹp, lần lượt là con gái của hai tư tế của thần Apollo là Chryses và Briseus. Quân Hi Lạp đem Chryseis về nộp cho chủ tướng Agamemnon.

Trong chín năm bị vây hãm, quân Troy đã tổn thất rất nặng nề, phải chịu đựng rất nhiều khó khăn, và nhiều tráng sĩ của họ đã ngã xuống; về phần quân Hi Lạp thì cũng phải chịu nhiều mất mát, tráng sĩ thông thái Palamedes bị thiệt mạng, nhưng không phải bởi bàn tay của kẻ thù mà do sự trả thù và lòng đố kị của Odyseus. Palamedes đã nghĩ ra nhiều sáng kiến giúp cho quân Hi Lạp, vì lẽ đó mà chàng rất được quý trọng và ủng hộ; thấy thế Odyseus vô cùng ghen ghét, thêm việc trước đây chính Palamedes đã phát hiện ra mẹo giả điên của chàng, nên chàng càng quyết chí sẽ trả thù, và thời cơ đó đã đến: sau chín năm vây thành khổ cực, Palamedes bắt đầu khuyên các tướng lĩnh chấm dứt chiến tranh và quay về nhà; lời dụng cơ hội này, một đêm Odyseus đem một túi vàng lẻn vào giấu trong lều của Palamedes. Chàng tuyên truyền rằng Palamedes đã bị Priamus mua chuộc, rồi cho lệnh lục soát lều Palamedes. Túi vàng được phát hiện cùng với một bức thư giả mạo Priamus gửi cho Palamedes mà Odyseus đã chuẩn bị từ trước. Agamemnon liền ra lệnh xử tử Palamedes, trước khi chết chàng chỉ nói một câu:

- Ôi chân lí, ta khóc than cho mi vì mi đã chết trước ta!

Xích mích

Đã đến năm thứ mười mà quân Hi Lạp vẫn chưa chiếm được thành Troy, một hôm vị tư tế của thần Apollo tên là Chryses đến gặp quân Hi Lạp, xin được chuộc lại nàng Chryseis. Mọi người đều đồng ý cho ông chuộc, nhưng Agamemnon tức giận bảo Chryses:

- Ông hãy xéo đi, nếu còn lảng vảng quanh đây thì dù ông có là tư tế của thần Apollo ta cũng không tha cho ông đâu.

Chryses hoảng sợ vội rời trại của quân Hi Lạp rồi buồn rầu đi lang thang trên bờ biển. Tại đây, trong cơn tuyệt vọng, ông giơ hai tay lên trời cầu khấn thần Apollo:

- Ôi, hỡi thần Apollo dũng mãnh! Xin thần hãy trừng phạt quân Hi Lạp để trả thù cho nỗi nhục của ta.

Nghe thấy lời cầu khấn của Chryses, thần Apollo vội rời núi Olympus bay thẳng đến lều trại của quân Hi Lạp, hóa phép gieo rắc một loại bệnh dịch khủng khiếp, họ mắc bệnh chết như ngả rạ. Suốt chín ngày liền, đâu đâu cũng thấy giàn thiêu xác đỏ lửa, đến ngày thứ mười thì tráng sĩ Achilles triệu tập tất cả các tướng lĩnh lại để bàn bạc, chàng bảo với Agamemnon rằng:

- Hỡi người con trai của Atreus, chúng ta sẽ phải quay trở về nhà thôi, bởi vì chúng ta đã mất khá nhiều người rồi, cả trong chiến đấu lẫn bởi bệnh dịch. Nhưng có lẽ trước hết chúng ta phải hỏi các thầy tiên tri về sự trừng phạt khủng khiếp này của thần Apollo.

Achilles vừa nói xong, ông già tiên tri liền đứng dậy, nói nếu Achilles bảo vệ cho ông khỏi cơn giận của Agamemnon, thì ông mới dám nói ra sự thật. Sau đó ông nói:

- Thần Apollo, người con trai vĩ đại của nữ thần Leto, nổi giận bởi vì Agamemnon đã xúc phạm viên tư tế Chryses của thần. Chỉ khi nào chúng ta trả lại nàng Chryseis mắt đen cho ông và cúng tế thần một con bò đực, cơn giận của thần mới nguôi ngoai.

Nghe nói thế, Agamemnon vô cùng tức giận, ông liền đòi phải đổi cho ông một món chiến lợi phẩm của người khác, Achilles thét lên:

- Đồ tham lam đê tiện! Ông lại còn định đòi chiến lợi phẩm của chúng ta, trong khi không ai được chia phần nhiều như ông. Chúng ta đến đây chiến đấu không phải cho bản thân mình, mà là cho Menelaus và chính ông. Vậy thì tôi thà quay về quê Pthia còn hơn là ở đây làm giàu cho ông!

- Mi cứ việc mà về! – Agamemnon cũng quát lên – ta căm ghét mi hơn tất cả mọi thứ trên đời, đừng có dọa ta. Mi hãy nghe đây: ta sẽ trả Chryseis, nhưng phải đổi lại nàng Briseis của mi. Đừng tưởng mi mạnh bằng ta mà nhầm!

Achilles nổi giận lôi đình, tuốt kiếm định xông vào Agamemnon, nhưng chàng bỗng nghe tiếng nữ thần Athena thì thầm bên tai:

- Hãy bình tĩnh, hỡi Achilles dũng mãnh! Chẳng bao lâu, ngay tại chỗ này ngươi sẽ được đền bù nhiều hơn. Hãy nghe lời thần linh đi.

Achilles đành nuốt giận tra kiếm vào vỏ, chàng còn sỉ vả Agamemnon là đồ hút máu của dân, hèn nhát, bét nhè, chó má. Vị quân sư già Nestor cố sức can ngăn hai người mà không được. Achilles đùng đùng trở về lều trại cùng với chiến hữu Patroclus và các chiến binh người Myrmidones dũng cảm của mình. Một lúc sau, các quan tuyên cáo của Agamemnon vâng mệnh đến lều trại của Achilles để bắt nàng Briseis, họ bối rối thấy chàng trầm ngâm trước cửa lều mà không dám nói ý chỉ của Agamemnon. Achilles liền bảo:

- Xin chào các vị, ta biết các vị không có lỗi gì, các vị đến bắt nàng Briseis? Patroclus, hãy giao nàng cho họ. Các vị hãy làm chứng cho ta, là sẽ đến lúc quân Hi Lạp cần đến bàn tay cứu mạng của ta, cái gã Agamemnon mất trí kia sẽ không cứu được họ đâu.

Sau đó, Achilles một mình đi ra một bãi biển vắng cầu khấn mẹ mình là nữ thần Thetis trả thù cho chàng, chàng xin mẹ hãy thuyết phục thần Zeus phù hộ cho quân Troy đánh thắng quân Hi Lạp và đuổi họ phải chạy về thuyền của mình, để cho Agamemnon một bài học xương máu về sai lầm của ông ta, đã làm nhục một người con vĩ đại nhất của đất nước Hi Lạp. Từ giờ phút đó không bao giờ Achilles ra khỏi lều tham gia bất cứ một trận đánh nào của quân Hi Lạp nữa.

Menelaus giao chiến

Trước sự van nài của nữ thần Thetis, đòi trả thù cho con trai nữ thần, thần Zeus đành phải nghĩ cách làm cho quân Hi Lạp bại trận. Ngay đêm đó thần sai thần Mộng Mị Oneirus đến báo một giấc mộng khích động Agamemnon rằng ngày hôm nay quân Hi Lạp sẽ chiếm được thành Troy. Sáng ra Agamemnon lập tức triệu tập các tướng lĩnh lại để thông báo cho họ lệnh công thành, từng đoàn quân Hi Lạp rầm rập kéo đến chân thành Troy chuẩn bị tấn công.

Thần Zeus lại sai nữ thần Cầu Vồng Iris bay đến thông báo cho quân Troy biết cuộc tiến quân của Hi Lạp, quân Troy cùng các đồng minh của họ lập tức cầm khí giới chuẩn bị đội hình chiến đấu. Cổng thành mở ra và từng đoàn quân, đi đầu là đoàn của dũng sĩ Hector, vừa đi vừa hò reo kéo ra ngoài chân thành. Quân Hi Lạp cũng đang kéo đến trong một sự im lặng đáng sợ, những đám mây bụi bốc lên mù trời. Quân đội hai phe tiến sát đến bên nhau, nhưng cuộc chiến vẫn chưa bắt đầu, hoàng tử Paris đẹp trai xuất hiện khoác trên vai một tấm da báo, sau lưng đeo bộ cung tên, ngang hông đeo một thanh kiếm sắc, còn hai tay cầm hai cây lao. Chàng dõng dạc ra hỏi trong đám tráng sĩ Hi Lạp có ai dám ra đọ sức với chàng, Menelaus xuống khỏi xe hùng dũng bước ra trước hàng quân trong bộ áo giáp sáng chói. Menelaus đang háo hức muốn trừng phạt kẻ đã bắt cóc nàng Helen xinh đẹp của mình. Nhìn thấy Menelaus, Paris sợ thót cả tim vội lẩn trốn sau đám tướng lĩnh, Hector mắng em trai mình:

- Hóa ra mày chỉ giỏi võ mồm! Mày biết tài nghệ Menelaus như thế nào thì còn bắt cóc vợ hắn làm gì để đem bất hạnh đến cho cả thành Troy? Thà mày đừng có trên đời này còn hơn là làm cho chúng ta xấu hổ.

Bị tự ái, Paris đáp:

- Anh nói đúng lắm, Hector. Nhưng anh yên tâm, em sẽ đấu tay đôi với Menelaus trước mặt hàng quân vì nàng Helen, xem ai mới xứng đáng làm chồng nàng.

Hector liền đứng ra trước hàng quân Hi Lạp dõng dạc tuyên bố cuộc đấu tay đôi giành nàng Helen. Menelaus đáp:

- Hỡi hai bên quân sĩ! Từ lâu chúng ta đã chờ đợi giây phút này để chấm dứt cuộc đổ máu giữa hai bên. Ta sẽ đánh nhau với Paris, và dù cho ai trong chúng tôi bị chết, thì các vị cũng hãy giảng hòa với nhau. Trước hết chúng ta sẽ lập đàn cúng tế các thần linh. Các người phải gọi Priamus tới đây đích thân thề trước thần linh thực hiện sự hòa giải này, vì ta không tin vào những người con xảo quyệt của hắn.

Tất cả đám quân sĩ hò reo hưởng ứng, Hector cho người đi gọi ngay vua cha đến. Trong khi đó nữ thần Iris hóa phép biến thành nàng Laodice xinh đẹp, con gái của vua Priamus, rồi đến gặp Helen rủ nàng trèo lên tòa tháp canh tại cổng Schene, nơi có các vị trưởng lão đang tập trung cùng với vua Priamus để xem cuộc huyết đấu sắp diễn ra. Helen vội khoác bộ váy áo lộng lẫy rồi cùng hai nữ tì bước nhanh theo Iris, vừa đi nàng vừa nghĩ đến người chồng cũ, Tổ quốc và thành Sparte thân yêu, và thế là đôi mắt nàng nhòa lệ. Các trưởng lão Troy trông thấy nàng đến thì trầm trồ nhìn nàng không chán mắt:

- Ôi, chúng ta không thể kết tội cả người Hi Lạp lẫn người Troy về việc họ đã đổ máu vì một người đàn bà đẹp như thế này. Quả thực, nàng đẹp như một nữ thần, nhưng cho dù nàng có tỏ ra quyến rũ đến đâu thì tốt hơn hết là để cho nàng quay trở về Hi Lạp, để tất cả chúng ta sẽ không có nguy cơ bị diệt vong.

Vua Priamus gọi Helen lại để hỏi nàng về các tráng sĩ đang đứng dưới chân thành, nàng đưa tay chỉ cho nhà vua thấy đâu là Agamemnon hùng mạnh, đâu là tráng sĩ Oyseus khôn ngoan, đâu là Ajax Telamon, đâu là Idomeneus và những người khác nữa. Priamus vô cùng thán phục vẻ đẹp rạng rỡ và tư thế oai phong của họ. Đúng lúc đó các quan tuyên cáo đến mời Priamus ra trước hàng quân.

Vua Priamus được Agamemnon và Odyseus tiếp đón long trọng. Trong buổi cúng tế cho các thần linh trên núi Olympus, họ cùng thề sẽ thực hiện đúng theo thỏa thuận, sau đó vua Priamus dõng dạc nói trước hai hàng quân:

- Hỡi các chiến binh dũng cảm của đất nước Hi Lạp và của Troy! Tôi xin rút lui vào trong thành, tôi không có đủ can đảm đứng nhìn cuộc giao tranh giữa con trai mình với vị vua trẻ Menelaus dũng mãnh. Chỉ có thần Zeus mới biết được ai trong số họ sẽ ngã xuống sau trận đấu này.

Hector và Odyseus đo khoảng đất dùng làm nơi đấu võ, rồi họ bỏ lá thăm vào một chiếc mũ trụ, lắc lên và rút thăm xem ai là người được quyền phóng lao trước.

Paris và Menelaus cầm khí giới tiến ra võ đài, đôi mắt họ sáng quắc. Mũi lao do Paris ném mạnh vừa chạm vào chiếc khiên đồng khổng lồ rắn chắc của Menelaus đã gãy làm đôi. Đến lượt Menelaus, chàng ngửa mặt lên trời cất cao giọng cầu khấn thần Zeus phù hộ cho mình trả thù Paris, để từ nay không còn kẻ nào dám vi phạm tục lệ hiếu khách của thần; chàng huơ cây lao lấy hết sức phóng mạnh về phía Paris. Chiếc lao đâm thủng khiên, xuyên qua áo giáp và xé rách cả áo trong của Paris và chàng đã chết nếu không kịp thời nhảy sang một bên. Menelaus lao tới chém một nhát kiếm vào mũ trụ của Paris, mạnh đến nỗi làm thanh kiếm gãy tan thành bốn đoạn. Bị mất kiếm, Menelaus xông vào tóm lấy mũ trụ Paris lôi mạnh về phía quân mình, chiếc quai mũ thít chặt vào cổ Paris lôi chàng đi sềnh sệch. Ngay lúc đó nữ thần Ái Tình Aphrodite lấy dao cắt đứt chiếc quai da, Paris ngã xuống nằm sóng soài dưới đất. Menelaus liền lấy một cây lao khác để đâm Paris, nhưng nữ thần Aphrodite lại ra tay một lần nữa, một đám mây đen bao bọc Paris rồi bốc chàng lên đưa về trong thành Troy. Menelaus quay nhìn tứ phía mà không nhìn thấy đối thủ đâu. Agamemnon cất cao giọng tuyên bố:

- Các quân sĩ hãy nghe đây! Các vị đã chứng kiến chiến thắng của Menelaus, vậy thì bên Troy hãy giao trả nàng Helen và những đồ cướp được của cậu ta. Ngoài ra, bên Troy còn phải nộp cống.

Nhưng không có ai trả lời.

Lời thề bị phản bội

Thấy Menelaus chiến thắng, thần Zeus muốn chấm dứt chiến tranh ở đây, nhưng nữ thần Hera vẫn chưa thỏa mãn vì Paris chưa chết. Thế là nữ thần cầu xin thần Zeus hãy để cho trận chiến tiếp tục bằng cách sai nữ thần Athena đến gặp quân Troy khích động, thần Zeus miễn cưỡng chấp thuận.

Nữ thần Athena biến thành Laodocus, con trai của Antenor, rồi đi gặp Pandarus, người kính xạ thủ cung nỏ nổi tiếng, xui anh ta bắn một mũi tên vào Menelaus. Pandarus cầu khấn thần Apollo rồi giương cung bắn, nhưng nữ thần Athena lại nhanh chóng bay sang hàng ngũ quân Hi Lạp để che chở cho họ, vì trong cuộc chiến này, nữ thần Athena và Hera đứng về phe họ chống lại Paris, người đã không chọn họ làm hoa hậu. Thế là đáng ra Menelaus bị tử trận bởi mũi tên của Pandarus nếu như nữ thần Athena không làm giảm sức mạnh của mũi tên quái ác kia, làm cho nó chỉ xuyên qua áo giáp và cắm nhẹ vào thân thể chàng, vết thương không sâu nhưng cũng làm chảy máu khá nhiều. Agamemnon hoảng hốt cho gọi thầy thuốc Machaon đến chữa trị, nhân cơ hội đó, quân Troy tiến công. Agamemnon tức giận tự mình đốc thúc quân lính xông lên. Quân Hi Lạp lao vào trận dưới sự dẫn dắt của nữ thần Athena, còn quân Troy tiến đánh dưới sự ủng hộ của thần Chiến Tranh Ares, người tình nữ thần Aphrodite. Hai bên lao vào đánh giáp lá cà, tiếng hò reo chiến thắng vang lên hòa lẫn tiếng rên rỉ của những người hấp hối.

Quân Troy bắt đầu lùi bước trước sức ép của quân Hi Lạp. Thấy thế, thần Apollo tức giận quát lên:

- Hãy dũng cảm lên, hỡi quân Troy! Quân Hi Lạp cũng chỉ bằng xương bằng thịt như các ngươi thôi và không có Achilles.

Quân Troy lại hăng máu xông lên, nhưng quân Hi Lạp cũng không hề nao núng, làm cho cuộc chiếc càng thêm ác liệt. Nhiều quân sĩ và tráng sĩ của cả hai bên đã ngã xuống, nữ thần Athena càng cổ vũ cho phe mình, thổi sức mạnh vô địch cho tráng sĩ Diomedes, con trai Tydeus, giúp chàng trở nên một tráng sĩ dũng mạnh vô cùng đáng sợ. Chẳng mấy chốc quân Troy lại bị đẩy lui.

Nhìn thấy Diomedes hung hăng như một con mãnh thú, xạ thủ nổi tiếng Pandarus người Troy liền giương cung bắn một mũi tên cắm vào vài chàng làm máu nhuộm đỏ cả áo giáp. Pandarus hân hoan tưởng Diomedes sẽ chết, lớn tiếng cổ vũ cho quân Troy xông lên. Diomedes gọi Sthenelus đến rút mũi tên ra cho mình, chàng cầu khấn nữ thần Athena giúp mình giết chết kẻ đã bắn mình bị thương. Athena lại tiếp thêm sức mạnh và lòng dũng cảm cho chàng, khuyên chàng không nên đánh nhau với các vị thần bất tử, nhưng riêng nữ thần Aphrodite là có thể dùng lao đâm bị thương. Diomedes lại xông vào trận như một con sư tử.

Tráng sĩ Aeneas bên quân Troy lại đi tìm Pandarus để hợp sức cùng đánh Diomedes. Khi cỗ xe ngựa chở họ lao đến chỗ Diomedes, Pandarus phóng mạnh mũi lao đâm thủng khiên, cắm vào áo giáp của Diomedes nhưng không xuyên thủng được nó. Pandarus vui sướng tưởng kẻ địch sẽ ngã gục xuống chết thì bất ngờ một ngọn lao phóng ngược lại từ Diomedes làm anh ta ngã xuống chết tươi. Aeneas nhảy xuống đánh trả, Diomedes nhặt một tảng đá to hai người bê không nổi, rồi chỉ bằng một tay ném mạnh vào đùi Aeneas làm anh ngã xuống đất, mẹ chàng là Aphrodite lấy áo cho chàng và định đưa chàng ra khỏi chiến trận, thoát khỏi mũi lao chí tử tiếp theo của Diomedes. Nhưng Diomedes hung hăng trờ tới cầm lao đâm vào bàn tay mềm mại của Aphrodite, nữ thần kêu thét lên một tiếng đánh rơi Aeneas, thần Apollo vội kéo một đám mây đen đến che chở cho chàng. Diomedes hăm dọa quát vào mặt nữ thần:

- Xéo khỏi nơi đây ngay, hỡi người con gái của thần Uranus! Chẳng lẽ tài quyến rũ các cô gái yếu đuối của người vẫn chưa làm cho người thỏa mãn hay sao?

Nước mắt vòng quanh, Aphrodite bỏ chạy về núi Olympus. Diomedes định lao vào Aeneas nhưng đã bị thần Apollo ngăn lại:

- Bình tĩnh lại đi, con trai của Tedeus! Đừng có cả gan đánh nhau với những người bất tử! Vì những kẻ trần tục không bao giờ thắng được thần linh đâu.

Diomedes nhảy lùi lại, thần Apollo liền bế Aeneas lên đem đến đền thờ của mình trong thành Troy rồi giao cho mẹ mình là nữ thần Leto cùng em gái là nữ thần Artemis chữa trị. Sau đó Apollo tìm đến thần Chiến Tranh Ares, cầu xin thần hãy ra tay làm cho Diomedes bớt hung hăng đi. Thần Ares hóa phép biến thành tráng sĩ Acamas xứ Thrakia, chạy khắp chiến trận cổ vũ cho quân Troy, lúc này Aeneas cũng đã quay lại chiến trường. Quân Troy được tiếp thêm khí thế lại lao vào phản công; quân Hi Lạp với các tráng sĩ dũng mãnh Ajax Telamon, Odyseus và Diomedes đi đầu và với Agamemnon xông xáo chạy đi chạy lại đốc thúc quân sĩ, vẫn kiên cường chiến đấu. Trận chiến lại trở nên ác liệt hơn, quân Troy được sự dẫn dắt của hoàng tử Hector dũng mãnh, bây giờ được tiếp thêm sức mạnh bởi sự trợ giúp của thần Chiến Tranh Ares và nữ thần Chiến Đấu Enyo. Diomedes hoảng sợ kêu lên:

- Hỡi các anh em, đích thân thần Chiến Tranh Ares đang chiến đấu bên cạnh Hector kia, thảo nào mà anh dũng cảm đến thế! Chúng ta rút lui thôi, không được đánh nhau với thần linh.

Thừa thế, quân Troy xông lên chém giết, thêm nhiều tráng sĩ Hi Lạp lại ngã xuống. Tráng sĩ người Lycia tên là Sarpedon, đồng minh của Troy, đã đâm chết tráng sĩ Tlepolemus, con trai của Heracles, nhưng Tlepolemus cũng kịp đâm trúng đùi Sarpedon. Thấy Sarpedon bị thương, dũng sĩ Hector xông lên chém giết làm quân Hi Lạp chết như ngã rạ.

Tình cảnh như vậy, nữ thần Hera liền xin phép thần Zeus cho phép mình ngăn chặn bàn tay của thần Ares, nàng hóa phép biến thành tráng sĩ Stentor, người có tài hét to, khi chàng hét lên thì có thể át được tiếng thét của cả năm mươi người. Mượn tiếng Stentor, Hera hô hào quân Hi Lạp xông lên chiến đấu dũng mãnh hơn nữa. Còn nữ thần Athena thì đi tìm Diomedes và thấy chàng đang ngồi băng bó vết thương do Pandarus gây ra, nữ thần mắng chàng là độ sợ chết.

- Không, thưa người con gái mắt xanh của thần Zeus – Diomedes đáp – tôi không sợ phải đánh nhau với quân Troy, nhưng chính nữ thần đã ra lệnh cho tôi là không được đánh lại các thần linh.

- Ôi, hỡi con trai Tydeus yêu quý – Athena bảo chàng – giờ thì ngươi không phải sợ bất cứ một vị thần nào cả. Chính ta sẽ phù hộ cho ngươi, hãy đi chống trả thần Ares, trước đây ông ta đã hứa sẽ giúp quân Hi Lạp, vậy mà bây giờ lại đeo đuổi Aphrodite giúp quân Troy.

Nói rồi nữ thần thay chỗ Sthenelus làm người đánh xe cho Diomedes, chiếc trục xe bằng gỗ sồi rên xiết dưới sức nặng của nữ thần. Không để cho thần Ares nhìn thấy mình, nữ thần đánh xe tiến thẳng tới chỗ thần lúc này vừa đâm chết tráng sĩ Periphas. Nhìn thấy Diomedes, thần Ares quay sang phóng một mũi lao về phía chàng, nữ thần Athena dùng sức quạt mạt cho nó đi chệch sang bên cạnh rồi thổi luồng sinh khí cho sức Diomedes nhân lên gấp bội. Diomedes đâm lao mạnh vào Ares một nhát rồi rút ra, Ares thét lên một tiếng kêu đau đớn bằng cả tiếng thét của mười nghìn quân sĩ cộng lại, tiếng thét làm rung chuyển cả hai phe quân sĩ. Thần Ares cưỡi đám mây đen bay về núi Olympus khóc lóc với thần Zeus kể tội Athena đã giúp Diomedes đánh thần bị thương. Thần Zeus tức giận mắng chàng rằng giá mà chàng không phải là con trai thần thì thần đã quẳng chàng xuống vực thẳm Tartaros từ lâu rồi, sau đó thần cho gọi thần Y Học Paean đến chữa vết thương cho Ares. Nữ thần Athena và Hera cũng bay về núi Olympus.

Ajax giao chiến

Nhìn thấy sức chiến đấu dũng mãnh của Diomedes, chàng tiên tri Helenus đề nghị Hector trở vào thành cúng tế nữ thần Athena để xin nữ thần làm dịu bớt cơn hung hăng của chàng. Sau đó, Hector cùng Paris lại nai nịt gọn gàng kéo nhau ra trận, quân Troy lại phấn khởi hò reo như được tiếp thêm sức lực, họ lại lao vào chiến đấu ác liệt. Hector, Paris và Glaucus xông vào hạ sát được nhiều tráng sĩ Hi Lạp. Quân Hi Lạp bắt đầu bị đẩy lui, trên núi Olympus thần Apollo cũng thuyết phục nữ thần Athena hãy cho quân Troy thắng trận này để kết thúc trận chiến. Vì biết rằng số phận chưa cho phép quân Hi Lạp chiến thắng dễ dàng như thế, nên Athena đành miễn cưỡng chấp nhận.

Trong lúc cuộc chiến đang diễn ra ác liệt thì tráng sĩ Hector giơ tay hô quân sĩ dừng lại; Agamemnon thấy thế cũng làm theo. Khi mọi người đã yên lặng, Hector thách bên Hi Lạp cử một tráng sĩ ra đấu tay đôi với chàng, với điều kiện là kẻ nào chiến thắng sẽ không được làm nhục thi thể của người bị giết. Quân Hi Lạp im phăng phắc, không có ai dám đánh nhau với Hector, Menelaus tức giận định xông ra, nhưng Agamemnon ngăn lại, ông sợ em trai mình không phải là đối thủ của Hector, người mà ngay cả tráng sĩ Achilles cũng ngại đương đầu. Thấy thế ông già quân sư Nestor liền lên tiếng mắng nhiếc thậm tệ quân Hi Lạp, lập tức có chín tráng sĩ từ trong hàng bước ra: tổng chỉ huy Agamemnon, Diomedes, hai chàng Ajax, Idomeneus, Meriones, Eurypylus, Thoas và Odyseus. Theo gợi ý của ông già Nestor, các tráng sĩ rút thăm xem ai phải ra đấu, họ cầu khấn thần linh cho Ajax con trai Telamon, Diomedes hoặc Agamemnon rút trúng thăm…

Ajax rất vui bước ra vũ đài, trông chàng hùng dũng như thần Chiến Tranh Ares trong chiếc áo giáp bằng đồng, một tay cầm một chiếc khiên to như tòa tháp, tay kia cầm một cây lao to nặng. Quân Troy kinh hãi, ngay cả Hector cũng giật mình kinh sợ. Hai tráng sĩ gườm nhau, người được ra tay trước là Hector, chàng phóng lao nhưng không đâm thủng được khiên của Ajax. Đến lượt Ajax, mũi lao đã đâm thủng khiên xuyên qua áo giáp làm rách một mảng áo trong của Hector, nhưng chàng đã nhảy sang một bên thoát chết. Hai người lại nhặt lao rồi tiếp tục cuộc đấu, chiếc lao của Hector gãy làm đôi khi đâm vào khiên của Ajax, và Ajax một lần nữa đâm thủng khiên của Hector làm chàng bị thương ở cổ. Hector vẫn không chịu thua, chàng nhặt một hòn đá to nén trúng chiếc khiên đồng của Ajax mạnh đến nỗi làm nó cất tiếng âm vang cả trận địa; Ajax cũng nhặt một hòn đá to hơn, ném vào Hector làm vỡ tan chiếc khiên và làm chàng bị thương một bên chân, ngã khuỵu xuống đất, nhưng thần Apollo vội nâng chàng dậy.

Hai người tuốt kiếm định xông vào nhau, nhưng hai vị quan tuyên cáo của hai bên đã lấy gậy ngăn họ lại và bảo:

- Hỡi các tráng sĩ, hãy dừng tay! Tất cả chúng ta đã thấy các vị đều là những chiến binh dũng mãnh và thần Zeus đều yêu quý cả hai. Trời đã tối rồi, xin các vị hãy nghỉ ngơi để ngày mai đấu tiếp.

- Này vị tuyên cáo kia – Ajax lên tiếng bảo với người của Troy – nhà ngươi hãy để cho Hector có ý kiến, vì chính anh ta là người thách đấu. Ta sẵn sàng dừng tay nếu anh ta cũng muốn như vậy.

- Hỡi người con trai của Telamon, thần linh đã ban cho anh một cơ thể cường tráng với một sức mạnh và trí khôn ngoan. Anh quả là tráng sĩ hiển hách nhất trong số các tráng sĩ Hi Lạp, chúng ta hãy tạm dừng trận đấu ngày hôm nay. Nhưng trước khi chia tay, chúng ta hãy trao đổi một món quà để làm kỉ niệm cho cuộc đấu này, hãy để cho các tráng sĩ hai bên nhớ rằng chúng ta đã chiến đấu dũng mãnh như hai kẻ thù không đội trời chung, nhưng lại chia tay nhau trong hòa bình như những người bạn.

Nói xong, Hector rút chiếc kiếm nạm bạc trao cho Ajax, còn Ajax thì trao cho chàng một chiếc thắt lưng quý mày đỏ tía. Cuộc chiến đấu của họ đã kết thúc, quân Troy vui mừng vì thấy chủ tướng của họ thoát chết và cả đoàn quân hân hoan hộ tống chàng về thành; quân Hi Lạp cũng vui mừng, Agamemnon đã mở tiệc chúc mừng Ajax và mời tất cả tướng lĩnh tới dự.

Cầu hòa

Vì phải giữ lời hứa với Thetis, thần Zeus quyết định sẽ tự mình ra tay để làm cho quân Troy trừng phạt quân Hi Lạp. Sáng hôm sau, thần ban lệnh cấm tất cả các vị thần không một ai được xuống núi can thiệp vào cuộc chiến nữa, thần đích thân bay xuống núi Ida ở gần thành Troy xem hai bên đánh nhau. Thần Zeus phóng lưỡi tầm sét xuống giữa hàng quân Hi Lạp làm cho quân sĩ bỏ chạy tán loạn, Hector đốc thúc quân sĩ tràn sang phóng hỏa đốt thuyền của quân Hi Lạp, đang lao đao cầm chắc thất bại trong tay. Agamemnon cầu khấn thần Zeus hãy cứu giúp họ, thần sai một con đại bàng quắp một con hươu thả xuống ban thờ của thần, quân Hi Lạp lại phấn khích xông lên đẩy lùi quân Troy.

Nhưng rồi thần Zeus lại kích thích chí khí của quân Troy để họ dồn quân Hi Lạp tới tận chiến thuyền của họ. Hector tung hoành trong hàng ngũ quân Hi Lạp như một con mãnh thú. Ngồi trên núi Olympus thấy quân Hi Lạp sắp bị tiêu vong, nữ thần Hera đau lòng gọi nữ thần chiến binh Athena đi giúp họ. Athena vội vàng mặc áo giáp rồi cùng Hera bay xuống núi, thần Zeus liền sai nữ thần Cầu Vồng Iris ngăn họ lại, hai nữ thần đành ngậm ngùi trở về. Khi thần Zeus quay về, thấy họ ngồi ủ rũ mới hỏi nguyên do, rồi thần giải thích rằng quân Hi Lạp chỉ giành được chiến thắng khi nào Agamemnon đem quà đến giảng hòa với Achilles để chuộc tội đã xúc phạm chàng.

Trời bắt đầu tối, theo ý kiến của Hector, quân Troy không quay trở về thành mà đóng quân ngay ngoài trời để sáng mai đánh trận quyết định đuổi quân Hi Lạp ra khỏi lãnh địa của vương quốc Troy. Tình hình bi đát, vị quân sư già Nestor khuyên Agamemnon giảng hòa với Achilles, ông nghe lời chuẩn bị ngay những món quà thật hậu hĩnh để cho người đem sang tặng Achilles. Ông còn trả cả nàng nô lệ Briseis cho Achilles, và hứa khi đoàn quân chiến thắng trở về sẽ gả một trong số con gái cho chàng với nhiều thành quách giàu có làm của hồi môn. Các tướng lĩnh vui mừng đồng tình với Agamemnon và họ cử ra một đoàn sứ giả thương lượng gồm các tráng sĩ Ajax con trai Telamon, Odyseus và Phoenic cùng hai vị quan tuyên cáo là Eurybates và Odyus, họ là những người được Achilles yêu quý hơn cả.

Achilles mở tiệc khoản đãi linh đình các vị sứ giả, Odyseus thông báo ý định của Agamemnon cho Achilles biết, và dùng những lời lẽ thống thiết thuyết phục Achilles giảng hòa để giúp quân Hi Lạp chống trả quân thù. Achilles đáp sẽ không làm hòa cho dù ông ta có đem hết tài sản cho chàng; rằng chàng sẽ chỉ ra trận khi nào quân Troy đánh đến lều trại của mình. Hai tráng sĩ kia cũng ra sức nói thêm vào, nhưng họ không lay chuyển được ý chí sắt đá của Achilles, đoàn sứ giả buồn rầu ra về.

Cái chết của Patroclus

Không mời được tráng sĩ Achilles về, đích thân Agamemnon phải ra trận để đốc thúc và cổ vũ tinh thần cho quân Hi Lạp, ông cầm lao xông xáo như một con mãnh hổ và quân Troy gục ngã như rạ dưới mũi lao của ông. Agamemnon thật xứng đáng là một chủ tướng, nhưng rồi trong lúc hỗn chiến, ông bị tráng sĩ người Troy tên là Con đâm trúng cánh tay, ông vẫn còn kịp rút kiếm chém đứt đầu đối thủ rồi mới chịu rời trận chiến.

Lợi dụng lúc Agamemnon bị thương, Hector đốc thúc quân sĩ xông lên. Bên Hi Lạp lại có nhiều người bị ngã xuống, Odyseus lớn tiếng gọi Diomedes đến và hai người phải hợp sức mới đẩy lui cuộc tấn công của quân Troy. Cứ thế, dưới sự điều khiển của thần Zeus, thế trận lúc thì nghiêng về bên này, lúc thì nghiêng về bên kia, và cuộc chiến cứ diễn ra ác liệt hết ngày này đến ngày khác, cho đến khi xảy ra một sự kiện như gây bước ngoặt lớn.

Đó là lúc quân Troy, được thần Zeus dung túng, xông lên được chiến thuyền của quân Hi Lạp và đã châm lửa phóng hỏa được một chiếc, quân Hi Lạp có nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn. Đúng lúc đó, họ nhận được một sự tiếp viện bất ngờ nhất: Achilles đang ngồi trong lều trại của mình, chỉ nghe thấy những tiếng thét của Hector, hiểu rằng các tướng lĩnh Hi Lạp đã bị giết chết hết hoặc đã bị thương nặng; rồi chiến hữu của chàng là Patroclus cũng chạy vào dở khóc dở mếu:

- Ôi, hỡi người con trai của Peleus! Quân Hi Lạp đang gặp họa lớn rồi, quân địch nhảy lên được thuyền của ta. Chẳng lẽ cậu không muốn cứu họ thật ư? Nếu vậy thì hãy cho tôi mượn bộ giáp trụ cùng các binh sĩ của cậu, quân địch sẽ tưởng tôi chính là Achilles và với sức lực vẫn chưa bị hao tổn, binh sĩ của cậu sẽ đẩy lùi được chúng.

Achilles còn đang phân vân thì bỗng nhiên chàng nhìn thấy ngọn lửa bùng lên trên một con thuyền, chàng tức giận thét to:

- Nhanh lên, Patroclus! Chúng đang đốt thuyền của chúng ta! Cậu hãy cầm lấy vũ khí của ta, còn ta sẽ đi tập hợp quân Myrmidones.

Patroclus vớ ngay lấy vũ khí của Achilles, riêng cây lao là chàng phải bỏ lại, vì nó quá nặng so với sức của chàng. Automedon, người đánh xe của Achilles, chạy đi thắng ngựa vào xe, còn Achilles thì đi tập hợp quân sĩ, vốn đang sung sức và hóa hức muốn xông ra trận như những con sói đang sẵn sàng lao vào con mồi. Achilles cổ vũ và khuyến khích họ chiến đấu dũng cảm, để cho cái gã Agamemnon kia hiểu rằng hắn đã nông nổi như thế nào khi dám xúc phạm đến chàng. Quân Myrmidones vừa xông ra vừa hò reo vang ầm cả trận địa. Quân Troy nhìn thấy Patroclus trong bộ giáp trụ của Achilles, tưởng rằng chàng đã hóa giải hiềm khích với Agamemnon để đến cứu nguy cho quân Hi Lạp, họ không còn nghĩ được gì nữa ngoài chuyện bỏ chạy, Patroclus thừa thế xông lên.

Nhìn khí thế mãnh liệt của Patroclus, thần Zeus để cho chàng tung hoành cho đến khi đuổi được quân Troy đến sát chân thành. Khi Patroclus dũng mãnh bắc thang leo lên tường để vào trong thành, nếu như thần Zeus không ra lệnh cho thần Apollo ngăn chàng lại thì chắc là thành Troy đã bị chiếm rồi. Ba lần Patroclus cố trèo lên tường thì cả ba lần đều bị thần Apollo đẩy xuống, đến lần thứ tư thì thần Apollo quát lên:

- Hãy lùi lại đi, tráng sĩ Patroclus! Số phận dành cho Achilles chứ không phải cho mi quyền tiêu diệt thành Troy!

Patroclus hoảng sợ lùi bước.

Hector cho xe chạy về đến cổng Schene thì dừng lại, phân vân không biết nên quay lại đánh nhau với Patroclus hay là chạy vào trong thành. Đúng lúc đó thần Apollo hiện hình thành cậu ruột chàng, khuyên chàng quay lại đón đầu Patroclus ngoài đồng ruộng. Hector cho xe quay lại, Patroclus tiến tới đâm chết người đánh xe của chàng, Hector liền nhảy xuống đánh nhau giáp lá cà với Patroclus. Lần này thì thần Zeus không để cho Patroclus chiến thắng nữa, đích thân thần Apollo ra tay đánh chàng vào lưng và vai, sau đó thần tước hết khí giới và giáp trụ của chàng, và chàng nhanh chóng bị Hector hạ sát. Trước khi chết, Patroclus bảo với Hector:

- Này Hector, giờ thì mi có thể tự hào là mình đã thắng, nhưng ta thực sự đã thua thần linh chứ không phải là mi. Hãy cứ vênh váo mà chờ để chết dưới tay tráng sĩ Achilles.

Hector đắc thắng lột áo giáp của Achilles trên người Patroclus mặc vào, điều này làm cho thần Zeus không hài lòng, và thần đã định đoạt cái chết cho kẻ dám mặc áo của một anh hùng vô địch. Các tráng sĩ Hi Lạp xông vào cướp xác Patroclus, Hector và quân Troy cũng xông vào giành giật, biết bao chiến binh lại ngã xuống xung quanh xác của Patroclus. Tráng sĩ Ajax con trai Telamon bảo Menelaus đi tìm Antilochos, con trai Nestor, để anh ta báo tin cho Achilles.

Trong khi đó, Achilles đang ngồi trước cửa lều chờ đợi Patroclus thì con trai của Nestor rụt rè bước đến bên chàng, nén nước mắt báo cho chàng về cái chết của Patroclus. Achilles nghe như bị sét đánh ngang tai. Chàng ngã lăn ra đất bứt đầu bứt tai gào khóc thảm thiết, nữ thần Thetis hiện lên ôm chàng vào lòng rồi hỏi:

- Làm sao mà con khóc thảm thế này? Thần Zeus đã thực hiện lời cầu khấn của con rồi còn gì?

- Con biết, thưa mẹ yêu quý, nhưng con còn sống làm gì khi người bạn thân thiết nhất của con là Patroclus không còn ở trên đời này nữa! Con phải trả thù tên Hector khốn nạn.

- Nhưng con biết là số phận cũng bắt con phải chết nếu con giết được Hector.

- Thì thần Chết cứ việc đến bắt con ngay bây giờ đi. Ôi, những chuyện xích mích chỉ làm cho người ta mất trí, con sẽ quên hết mọi sự hiềm thù với Agamemnon và sẽ lại tiếp tục ra trận. Không ai có thể tránh được cái chết, nhưng nếu dũng sĩ mạnh nhất Hi Lạp trước đây Heracles đã chết một cách đau đớn và nhục nhã, thì Achilles này sẽ khác.

Nghe xong, nữ thần Thetis chỉ xin chàng một điều: chàng chỉ được ra trận khi nào nữ thần đem về cho chàng bộ giáp trụ và khí giới mới do chính thần Thợ Rèn Hephaestus chế tạo.

Trong khi đó quân Hi Lạp đang phải vất vả chống trả quân Troy để giữ xác Patroclus, và chắc là họ đã để mất xác chàng rồi nếu nữ thần Hera không kịp thời sai Iris đi gọi Achilles. Nhưng Achilles lại không có áo giáp, nữ thần Iris bảo chàng chỉ cần ra đứng trên chiến lũy để dọa quân Troy khiếp sợ. Achilles đi ra phía chiến lũy, nữ thần Athena ban cho chàng chiếc khiên và quấn quanh đầu chàng một đám mây với quần sáng tuyệt đẹp. Achilles gầm lên một tiếng, quân Troy bạt vía kinh hồn, những con ngựa hoảng sợ nhảy lùi lại phía sau, những người đánh xe kinh hãi khi nhìn thấy cái quần lửa trên đầu Achilles. Ba lần chàng thét lên thì ba lần quân Troy hoảng loạn, mười hai quân sĩ Troy bị mất mạng, một số chết vì chạy vướng chân vào mũi lao, một số bị ngựa xéo. Quân Troy bỏ chạy, xác Patroclus được đặt lên cáng và đưa về lều của Achilles.

Quân Troy trở về trại của mình dưới chân thành để hội kiến, họ đứng để họp bàn vì sợ Achilles đến đánh bất ngờ. Bên trại quân Hi Lạp, Achilles cho người tắm rửa sạch sẽ thi thể Patroclus, tẩm nước thơm lên người chàng rồi đặt chàng lên giường, tất cả quân sĩ Myrmidones kéo đến khóc than bên thi thể chàng.

Achilles giao chiến

Sáng sớm hôm sau nữ thần Thetis đã đem giáp trụ và khí giới về cho con trai, thấy Achilles đang ngồi khóc bên xác Patroclus, để an ủi chàng, nữ thần vội đưa ngay các đồ binh khí ra cho chàng xem. Chúng phản chiếu sáng loáng đến nỗi không một chiến binh Myrmidones nào có thể nhìn chúng lâu được. Mắt Achilles sáng lên, chàng cầm khí giới lên và trầm trồ thán phục, quyết định ra trận ngay tức khắc. Duy có một điều làm chàng còn băn khoăn, đó là chưa chôn được Patroclus; nhưng mẹ chàng đã hứa sẽ dùng rượu tiên để ướp xác Patroclus.

Achilles bước tới trại của quân Hi Lạp, gọi tất cả mọi người lại, tuyên bố giảng hòa với Agamemnon rồi hối thúc mọi người đi đánh quân Troy. Agamemnon đứng lên, cảm động nhận lỗi và tuyên bố sẽ trao ngay những món quà mà ông đã hứa tặng cho Achilles. Nhưng Achilles không cần quà mà giờ đây chỉ muốn trả thù cho Patroclus, Odyseus khuyên chàng hãy nghỉ ngơi ăn uống cho lại sức để ngày hôm sau quyết chiến. Và mặc dù Achilles không muốn nhận, nhưng Agamemnon cứ sai người đem quà ra cùng với cả nàng Briseis trao cho chàng, họ cùng trở lại lều trại của Achilles.

Với sự có mặt của Achilles, cuộc chiến trở nên ác liệt và đẫm máu hơn bao giờ hết, đến nỗi các vị thần trên núi Olympus phải kéo nhau xuống để cùng tham gia với họ. Thần Zeus tuyên bố sẽ không can thiệp vào cuộc chiến, nhưng thần cho phép các vị thần tự do lựa chọn phe của mình. Achilles nói với hai con ngựa của mình khi bước lên xe:

- Hỡi Santhos và Balius, các con của nữ thần Podarge, hãy đưa ta trở về, chứ đừng để ta phải nằm chết ở ngoài chiến trường như người bạn Patroclus của ta.

Bỗng nhiên, con ngựa Santhos, con vật đã được nữ thần Hera ban cho tài tiên tri, liền quay đầu lại nói với chàng bằng tiếng người:

- Hỡi tráng sĩ Achilles vĩ đại, ngày hôm nay người sẽ sống sót trở về, nhưng giờ tận số của người không còn xa nữa đâu: người sẽ không thoát khỏi mũi tên của thần Apollo nếu Hector bị giết dưới tay người.

Achilles giận dữ quát lên:

- Ta biết là số phận bắt ta sẽ phải chết ở đây, nơi đất khách quê người, nhưng ta sẽ không từ bỏ nếu chưa lấy máu được tên Hector để trả thù cho Patroclus.

Nói xong chàng bảo Agamemnon quất ngựa cho xe tiến ra trận, hai bên lao vào cuộc hỗn chiến trong đám bụi mịt mù. Achilles tung hoành ngang dọc như một con mãnh hổ, quân Troy gục ngã dưới chân chàng như rạ, nhưng người chàng đang tìm kiếm chỉ là Hector. Apollo đã cấm Hector đánh nhau với Achilles, thần bắt chàng phải đứng lẫn trong đám hậu quân; nhưng khi thấy Achilles giết chết đứa em trai út của mình, thì chàng quên hết lời dặn của Apollo và xông vào chỗ Achilles. Nhìn thấy Hector, đôi mắt nảy lửa của Achilles sáng bừng lên vui sướng, chàng quát lên:

- A, mi ở đây rồi, đừng chạy trốn nữa để ta sớm đưa mi về chầu Diêm Vương.

- Chưa biết ai trong chúng ta sẽ phải chết. Mặc dù ta không mạnh bằng ngươi, Achilles, nhưng ngươi nên biết là mũi lao của ta cũng rất nhọn.

Hector phóng mũi lao, nữ thần Athena liền thổi cho nó rơi xuống trước chân của Achilles. Achilles xông vào Hector, thần Apollo đã kịp thời bay đến quăng một đám mây đen kịt bao bọc lấy Hector rồi bốc chàng đi chỗ khác. Ba lần Achilles xông vào thì cả ba lần mũi lao của chàng chỉ đâm vào khoảng trống của đám mây đen, chàng giận dữ kêu lên:

- Khốn kiếp! Chính là vì thần Apollo đã cứu mi, nhưng rồi ta cũng sẽ tóm được mi.

Achilles lại quay sang chém giết quân Troy, họ hoảng hốt bỏ chạy tán loạn trước vị hung thần khủng khiếp này. Đến một lúc, các vị thần không chỉ thỏa mãn với việc trợ chiến những người con cưng của mình, mà lại còn quay ra trực tiếp đánh lẫn nhau: một bên là Hera, Athena và Hephaestus, còn bên kia là Ares, Apollo, Artemis và Aphrodite. Họ đánh nhau quyết liệt chẳng kém gì người trần, làm cho thần Zeus cũng phải bật cười. Đánh nhau chán chê, các vị thần kéo nhau về núi Olympus, riêng thần Apollo lại vội vã bay xuống hỗ trợ thành Troy.

Ngồi trên một tòa tháp cao trên tường thành, ông vua già Priamus nhìn thấy Achilles đang đuổi quân Troy chạy tán loạn, ông liền ra lệnh mở cổng thành để cho quân sĩ chạy về. Trong khi đó thần Apollo đến bên tráng sĩ Agenor cổ vũ cho chàng đánh lại Achilles, Agenor phóng lao trúng mãnh giáp che đùi của Achilles, chàng liền xông đến đánh Agenor, nhưng Apollo kéo một đám mây đen bao bọc cứu anh ta thoát chết. Sau đó thần hóa phép biến thành Agenor rồi chạy ra phía cánh đồng, Achilles vội đuổi theo. Thế là quân Troy lại có cơ hội chạy vào trong thành, chỉ còn một mình Hector ở ngoài chiến trường đang chôn chân tại chỗ.

Thần Apollo dụ Achilles đuổi theo một hồi lâu rồi lại hiện nguyên hình, Achilles tức giận quay trở lại chân thành Troy. Nhìn thấy Achilles trở về, ông vua già Priamus cùng bà mẹ Hecuba van nài Hector hãy chạy nhanh vào trong thành, nhưng Hector quyết định đương đầu với Achilles, chàng không thể lẩn tránh được cuộc giao chiến này: quân Troy sẽ kết tội chàng đã làm cho thành Troy thất thủ, họ đã tin tưởng quá nhiều vào sức mạnh của chàng.

Achilles ngày càng tiến đến gần, đến lúc này Hector mới hoảng sợ bỏ chạy xung quanh thành Troy, và Achilles liền đuổi theo. Họ cứ chạy như thế ba vòng liền xung quanh thành như một con chim ưng đang đuổi một con bồ câu. Khi họ chạy đến vòng thứ tư thì thần Zeus lấy chiếc cân vàng cân số mệnh của hai tráng sĩ, bên Hector trĩu xuống phía Âm Phủ, thần Apollo đành từ bỏ chàng. Nữ thần Athena đến bên Achilles bảo chàng dừng lại và hứa sẽ cho chàng chiến thắng Hector, sau đó hóa thành Deiphobus, em trai Hector, hiện ra trước mặt Hector, bảo chàng dừng lại và hứa sẽ giúp đỡ chàng.

- Hỡi người con trai của Peleus! – Hector nói với Achilles khi hai người đã đứng đối diện nhau – Chúng ta sẽ đánh nhau, nhưng với một điều kiện: kẻ thắng sẽ không được làm nhục thi thể của người kia!

- Không, ta không cần có một sự thỏa thuận nào, hỡi kẻ thù không đội trời chung kia! Tốt hơn hết mi hãy lấy hết sức đỡ đòn đi.

Achilles phóng mạnh cây lao về phía Hector, chàng cúi mình tránh được, nữ thần Athena nhanh tay bắt lấy mũi lao ném trả lại cho Achilles. Hector cũng ném cây lao trúng vào chiếc khiên của Achilles, nhưng nó lại bắn sang bên như một cây sậy yếu ớt dưới lực đỡ của chiếc khiên cứng cáp do thần Hephaestus rèn. Hector rút kiếm xông vào Achilles, Achilles cũng xông tới đâm một mũi lao vào cổ Hector làm chàng gục xuống. Trước khi chết, Hector cố van xin Achilles:

- Xin người đừng để cho chó xé xác ta, cha mẹ ta sẽ trả cho chàng một giá cao để chuộc ta.

- Không, đồ chó đáng khinh bỉ!

- Ôi, một trái tim đá! Nhưng nhà ngươi đừng có làm cho thần linh nổi giận! Thần Apollo sẽ giúp em trai Paris của ta bắn chết ngươi tại cổng Schene.

Đó là những lời nói cuối cùng của Hector, Achilles gọi tất cả quân sĩ Hi Lạp đến ăn mừng chiến thắng. Achilles còn nảy ra một ý đồ khủng khiếp: chàng lột áo giáp của Hector, xuyên thủng gót chân chàng, luồn một sợi dây chắc qua lỗ thủng rồi buộc vào xe của mình. Sau đó Achilles nhảy lên xe, tay giơ cao áo giáp của Hector, đánh xe cho chạy quanh thành Troy kéo theo cái thi thể tím bầm của kẻ bị giết.

Ngồi trên thành Troy, hai ông bà Priamus nhìn thấy thi thể con trai mình bị làm nhục thì bứt đầu bứt tai kêu khóc thảm thiết, những người xung quanh cũng kêu khóc như ri. Vợ Hector là Andromache vội chạy ra xem, trông thấy cảnh tượng đó, nàng cũng ngã ra bất tỉnh. Những người phụ nữ Troy đều khóc than cho người anh hùng vĩ đại nhất thành Troy.

Lễ an táng Hector

Các vị thần trên núi Olympus nhìn xuống đã được chứng kiến toàn bộ, suốt mười một ngày đêm thi thể chàng Hector vẫn nằm phơi sương ngoài cửa lều Achilles. Thần Apollo vô cùng tức giận, thần trách móc các vị thần linh đã dung túng cho Achilles làm cái điều bất lương đó, thế là dẫn đến cãi cọ. Thần Zeus giảng hòa bằng cách cho gọi nữ thần Thetis đến, sai nàng ra lệnh cho con trai trả xác Hector về Priamus, sau đó thần Zeus lại sai nữ thần Iris báo cho vua Priamus đến lều trại của Achilles xin xác con trai về.

Khi Priamus đến gặp Achilles, ông đã làm cho chàng nhớ đến vị cha già thân yêu của mình ở nhà, nước mắt chàng rơi lã chã hòa cùng một dòng với nước mắt của người cha bất hạnh đến xin xác con trai. Achilles ân cần mời ông ngồi vào ghế rồi sai người tắm rửa sạch sẽ cho thi thể Hector, mặc quần áo đẹp cho chàng. Rồi Achilles tự tay bế xác Hector lên một chiếc cáng được trang hoàng lộng lẫy để cho các chiến hữu của chàng đưa ra xe. Achilles làm cơm khoản đãi Priamus, chàng còn hỏi ông cần bao nhiêu ngày làm lễ tang để ra lệnh không gây chiến trong những ngày đó, Priamus xin mười ngày.

Về tới thành Troy, vua Priamus tổ chức lễ thiêu xác cho Hector thật long trọng, toàn dân Troy đều thương tiếc khóc lóc, cả nàng Helen, người con gái ngoại bang bị Paris bắt cóc, và làm thành nguyên nhân dẫn đến cái chết của chàng, cũng khóc thương chàng. Chưa bao giờ Hector có một lời trách móc nàng, thậm chí còn luôn bảo vệ không cho những kẻ khác xúc phạm nàng.

Achilles tử trận

Sau khi Hector chết, thành Troy bắt đầu sống những ngày nặng nề, không còn ai dám chiến đấu tay đôi với Achilles. Đúng lúc đó thì họ nhận được một sự tiếp viện bất ngờ: đội quân nữ tướng Amazon do con gái của thần Chiến Tranh Ares – nữ hoàng Penthesilea trẻ đẹp dẫn đầu, Penthesilea muốn chuộc lỗi đối với nữ thần Artemis vì trước đây đã có lần làm cho nữ thần tức giận. Nhưng đội quân này không phải là đối thủ của Achilles, chàng đã dễ dàng hạ sát được Penthesilea. Khi lột mũ trụ của nàng ra, Achilles vô cùng sửng sốt trước vẻ đẹp tuyệt vời của nàng, trong tim chàng bỗng rộn lên một tình yêu mãnh liệt dành cho người nữ tướng dũng cảm của dân Amazon, nhưng nàng đã chết bởi chính tay chàng.

Sau Penthesilea lại đến đội quân của vua Memnon xứ Aethiopia ở tận bên bờ biền của thần Hải Dương Oceanus xa xôi, kéo đến trợ giúp cho thành Troy. Memnon là con trai của Tithonus – anh ruột Priamus – có với nữ thần Rạng Đông Eos, nghe tin chú mình đang gặp nạn liền kéo quân đến cứu.

Là con trai của một vị nữ thần, Memnon quả là một đối thủ xứng đáng của Achilles. Một cuộc chiến ác liệt lại diễn ra dưới chân thành Troy. Achilles không muốn đối đầu với Memnon, vì chàng sợ sẽ bị mũi tên của thần Apollo trừng phạt nếu chàng giết anh ta. Nhưng khi Memnon giết chết Antilochos, con trai của Nestor, người bạn thân khác của Achilles, thì chàng đã quên hết tất cả, liền lao vào đâm chết Memnon, chàng vẫn chưa hả giận, xông lên chém giết quân Troy tơi bời. Quân Troy bỏ chạy tán loạn đến tận cổng Schene.

Nếu như lúc đó không có thần Apollo xuất hiện thì Achilles đã lọt được vào thành Troy, thần Apollo quát chàng dừng lại nhưng chàng không nghe, vì chàng đang căm tức thần Apollo đã nhiều lần ngăn cản bước chân chàng và cứu Hector thoát chết. Thần Apollo nổi giận lôi đình, quên mất lời hứa khi tham dự đám cưới của Peleus và Thetis là sẽ chăm sóc cho Achilles, thần náu mình trong một đám mây đen, hướng mũi tên của Paris nhằm trúng vào gót chân của Achilles, nơi duy nhất trên người chàng có thể bị thương. Achilles khuỵu xuống, cảm thấy ngay cái chết đã đến gần, chàng rút mũi tên ra rồi gục xuống đất, đau đớn nguyền rủa thần Apollo đã giúp đỡ Paris, vì chàng biết ngoài thần linh không ai có thể giết chết được chàng. Achilles gắng đứng dậy, rồi như một con sư tử đang giãy chết, chàng còn lao vào giết thêm được nhiều chiến binh Troy nữa. Chân tay Achilles lạnh dần, chàng lảo đảo tựa người vào cây lao, sau đó quát lên với đám quân Troy:

- Đáng thương cho các ngươi, ngay khi ta chết ta cũng vẫn trả thù được các ngươi!

Nghe thấy thế, quân Troy sợ hãi bỏ chạy, sức lực Achilles cũng đuối dần và cuối cùng chàng gục xuống tắt thở. Ngay khi Achilles đã chết mà quân Troy cũng không dám đến gần, phải một lúc sau họ mới lấy lại được bình tĩnh và xông lên cướp xác Achilles. Quân Hi Lạp cũng ùa tới và thế là cuộc chém giết lại diễn ra xung quanh xác chàng tráng sĩ vĩ đại. Thần Zeus phóng ra một lưỡi tầm sét ngăn cản quân Troy cướp xác, lợi dụng lúc đó tráng sĩ dũng mãnh Ajax Telamon liền vác Achilles về trại dưới sự yểm trợ của Odyseus.

Khi Ajax về tới trại, quân Hi Lạp tắm rửa sạch sẽ cho Achilles, bôi dầu thơm lên người, mặc quần áo đẹp cho chàng rồi đặt chàng nằm lên một chiếc cáng trang hoàng lộng lẫy. Toàn thể quân sĩ Hi Lạp kéo đến đứng quanh cáng khóc lóc thảm thiết tiếc thương người tráng sĩ tài ba nhất của đất nước Hi Lạp. Nữ thần biển Thetis cùng các chị em của mình cũng ngoi lên mặt nước, khi biết con trai của mình đã chết, nữ thần rống lên một tiếng thật khủng khiếp, đến nỗi làm cho quân sĩ Hi Lạp sợ hãi suýt nữa thì bỏ chạy nếu ông già thông thái Nestor không ngăn lại. Nữ thần Thetis cùng các chị em của mình ngồi bên Achilles suốt mười bảy ngày liền, sau đó họ mới dựng giàn thiêu tráng sĩ, cho hài cốt vào chiếc bình bằng vàng mà trước đây thần Dionysus đã tặng cho nữ thần Thetis, vốn đã đựng tro hài cốt của Patroclus. Họ chôn chiếc bình xuống cùng mộ với Antilochos, bên trên đắp một nắm đất cao to đến mức ngoài khơi xa người ta cũng có thể nhìn thấy được.

Cái chết của Ajax Telamon

Sau khi Achilles chết, bộ giáp trụ bằng vàng của chàng trở thành vô chủ, nữ thần Thetis ra lệnh sẽ trao cho người nào đã tỏ ra xuất sắc nhất trong cuộc chiến bảo vệ xác con trai mình. Nhưng cả Ajax và Odyseus đều xứng đáng nhận phần thưởng này, cuối cùng Agamemnon quyết định trao quyền phán xử cho các tù binh người Troy. Nữ thần Athena bay xuống giúp Odyseus, vì nữ thần vốn sủng ái Odyseus, và hơn nữa còn không ưa Ajax vì chàng ỷ vào sức mạnh của mình mà coi thường sự giúp đỡ của thần linh. Nữ thần xui Agamemnon và Menelaus đếm gian phiếu, và bộ giáp trụ thuộc về Odyseus.

Đến đêm, khi mọi người đã ngủ say, Ajax rút kiếm, ra khỏi lều định bụng sẽ giết chết Agamemnon và Menelaus. Nhưng nữ thần Athena lập tức làm cho chàng mất trí, trong cơn điên loạn, chàng lao vào một đàn bò đâm chém bừa bãi vì tưởng rằng đó là quân lính của Agamemnon. Sau đó chàng lùa những con bò sống sót về lều của mình và tiếp tục chém giết chúng. Khi tỉnh lại Ajax vô cùng kinh hãi, chàng đau khổ ra bờ biển rút kiếm tự sát, quân Hi Lạp đã làm lễ mai táng long trọng cho chàng, và một nấm mồ mới lại được đắp bên cạnh nấm mồ Achilles.

Philoctetes trở lại

Quân Hi Lạp vẫn tiếp tục vây thành Troy, nhưng không thể nào chiếm được thành. Một hôm, trong trận phục kích, Odyseus bắt được Helenus, con trai của Priamus và là người có tài tiên tri. Bị tra hỏi, chàng đành tiết lộ cho quân Hi Lạp rằng thành Troy chỉ bị thất thủ khi nào có bộ cung tên độc của Heracles và con trai Neoptolemus của Achilles, mà bộ tên độc này đang nằm trong tay Philoteles, chàng tráng sĩ bị bỏ rơi tại đảo Chryses do vết thương ở chân. Odyseus lập tức lên đường đi mời hai tráng sĩ.

Khi đến cung điện của Lycomedes, vay đảo Schyros, Odyseus không phải vất vả gì thuyết phục Neoptolemus lên đường trả thù cho cha, mặc cho mẹ chàng là Deidamia khóc lóc can ngăn. Nhưng việc thuyết phục Philocteles sẽ khó khăn hơn nhiều, chàng đã bị bỏ lại tại một chiếc hang trên hòn đảo hoang Chryses gần đảo Lemnos, vết thương vẫn không ngừng hành hạ chàng trong suốt gần mười năm trời. Philocteles đã phải vô cùng vất vả săn bắn kiếm sống trên hòn đảo không người này, và trong thâm tâm chàng mối thù với những kẻ chủ trương bỏ rơi chàng là hai anh em Agamemnon và Odyseus ngày càng sâu đậm. Odyseus biết chắc mình sẽ bị bắn chết ngay tức khắc nếu gặp lại Philocteles, chàng tráng sĩ khôn ngoan liền nghĩ ra một mẹo…

Neoptolemus đến gặp Philocteles, bảo rằng chàng vừa rời bỏ thành Troy trở về vì bị các tướng lĩnh Hi Lạp, rồi mời Philocteles cùng về Hi Lạp với mình. Philocteles vô cùng đau khổ khi nghe tin Achilles, Patroclus và Ajax đã chết, Neoptolemus bảo chàng giao lại giữ bộ cung tên cho mình giữ.

Vừa lúc đó bỗng có một quân sĩ đến báo rằng Phoenic đem quân đến bắt Philocteles về Troy, và mặc dù đang phải chịu đau đớn nhưng Philocteles vẫn cố chạy lên bờ. Neoptolemus thương tình liền nói hết sự thật cho chàng biết, kể cả kế hoạch của Odyseus, và khi chàng vừa định trao lại bộ cung tên thì Odyseus chạy ra ngăn lại. Philocteles định nhảy xuống biển tự tử, Odyseus ra lệnh cho quân sĩ khiêng chàng lên thuyền, Neoptolemus lại thương tình trao trả cung tên cho chàng. Thấy thế Odyseus liền vội vàng bỏ chạy, vì chàng biết những mũi tên độc kia lợi hại đến mức nào.

Neoptolemus cố thuyết phục Philocteles một lần nữa, nhưng vô ích, chàng không bao giờ quên mối hận thù với Odyseus. Mọi người đang phân vân không biết làm thế nào thì vị thần bất tử Heracles xuất hiện trong vầng hào quang sáng chói, thần ra lệnh cho Philocteles phải đến thành Troy, nơi đó có một tráng sĩ vĩ đại nhất sẽ chữa chân cho chàng và chàng sẽ lập được nhiều chiến công hiển hách trong trận tấn công thành Troy. Philocteles nghe theo, lên thuyền cùng Odyseus trở về Troy.

Bí mật con ngựa gỗ

Đến chiến trường Troy, Neoptolemus tỏ rõ là một tráng sĩ dũng cảm, xứng đáng là con trai Achilles, chàng đã giết chết được Eurypylus, con trai Telephus, một tráng sĩ dũng mãnh đến cứu viện cho thành Troy sau khi Memnon chết. Còn Philocteles cũng đã dùng mũi tên độc bắn chết Paris, nhưng quân Hi Lạp vẫn không chiếm được thành Troy. Theo một lời tiên tri, Odyseus và Diomedes cải trang lẻn vào thành đánh cắp bức tượng thờ nữ thần Athena đem về, một khi quân Troy còn giữ bức tượng thì quân Hi Lạp sẽ không thể chiếm được thành.

Nhưng ngay cả sau khi bị mất tượng thì thành Troy kiên cố vẫn bất khả xâm phạm, thế là Odyseus nghĩ ra một kế: chàng sai đóng một con ngựa gỗ khổng lồ rỗng ruột, một số quân sĩ sẽ lên thuyền rút lui về sau đảo Tenedos. Mấy ngày sau quân Troy đứng trên thành ngạc nhiên nhìn thấy những biến động lạ trong trại quân Hi Lạp, rồi họ vô cùng vui sướng khi thấy những cột khói bốc lên từ phía trại địch, báo hiệu quân Hi Lạp đã rút lui. Quân Troy tràn xuống, đi lại khắp nơi mà không gặp tên địch nào, họ hân hoan reo hò mừng thắng lợi. Họ phát hiện một con ngựa gỗ khổng lồ, không hiểu đây là gì, có người bàn quẳng con ngựa xuống biển, có người bảo đem nó vào thành đặt trên đền thượng, thế là xảy ra cãi nhau. Một viên tư tế của thần Apollo có tên là Laocon xuất hiện, khăng khăng khuyên quân Troy hãy phá hủy con ngựa gỗ đi, nhưng các thần linh liền làm cho đầu óc quân Troy mụ mị đi không nghe lời Laocon dù ông có nói gì đi nữa, vì số mệnh đã đến lúc phải được thực hiện.

Quân Troy đang phân vân thì bỗng nghe thấy có tiếng quát tháo, họ nhìn ra thì thấy mấy người chăn bò bắt được một tù binh Hi Lạp tên là Sinon, em họ của Odyseus. Sinon khóc lóc kể cho vua Priamus nghe rằng chàng đã bị Odyseus bắt làm vật hiến sinh để cho quân Hi Lạp trở về tổ quốc được bình yên, và chàng đã chạy thoát được, trốn ở đây đợi quân Hi Lạp rút hết thì mới ra đầu hàng quân Troy. Priamus ra lệnh cởi trói cho Sinon rồi hỏi về con ngựa gỗ, Sinon liền thề trước các thần linh rằng con ngựa gỗ đó là do quân Hi Lạp bỏ lại để tạ lỗi cùng với nữ thần Athena vì đã đánh cắp bức tượng nữ thần, rằng nó sẽ là vật phù hộ vững vàng cho quân Troy.

Lúc đó cha con Laocon đang lập đàn cúng tế thần Poseidon bên bờ biển, nữ thần Athena sai hai con rắn khổng lồ từ dưới biển ngoi lên, chúng có chiếc mào đỏ như máu, ngóc đầu quăng mình lao tới quấn chặt lấy hai cậu con trai của Laocon. Laocon chạy tới định cứu lấy con trai thì lập tức ông cũng bị hai con rắn quấn chặt. Cái chết của ba cha con Laocon càng củng cố lời khai của Sinon, xong xuôi hai con rắn lại chạy về đền thờ của nữ thần Athena.

Quân Troy phá một mảng tường thành để rước con ngựa gỗ vào, vì không có một chiếc cổng nào đủ rộng, họ hò reo dùng dây cáp to kéo con ngựa vào thành và đưa lên đền thượng. Công chúa Casandra hoảng hốt khi nhìn thấy con ngựa gỗ, nhưng nàng nói thế nào cũng chẳng ai nghe, vì số mệnh đã định rằng những lời tiên đoán của nàng không bao giờ được ai tin.

Đến đêm, khi mọi người đã ngủ say, Sinon đốt một đống lửa ở ngoài cổng thành rồi chạy đến bên con ngựa gỗ cất tiếng gọi. Năm trăm tráng sĩ dũng cảm nhất, trong đó có Odyseus, vốn đang ẩn mình bên trong con ngựa gỗ, lần lượt mở cái chốt cửa bí mật ra khỏi bụng ngựa rồi cầm đuốc tỏa ra khắp phố. Nhà cửa bắt đầu bốc cháy ngùn ngụt, bên ngoài đại quân Hi Lạp cũng kịp thời kéo đến xông vào thành qua chỗ tường bị phá vỡ nơi con ngựa được đưa vào. Một cuộc chiến ác liệt diễn ra, quân Troy thức dậy vớ được cái gì thì đánh trả bằng cái đó, quân Hi Lạp hung hãn không trừ một ai, đàn bà trẻ con kêu khóc như ri. Cuối cùng quân Hi Lạp tiến đến cung điện của vua Priamus, nhà vua cùng các con cháu đều bị giết. Menelaus xông vào giết chết Deiphobus, người vừa cưới Helen sau khi Paris chết, trong cơn tức giận chàng toan giết cả Helen, nhưng Agamemnon ngăn lại. Đồng thời nữ thần Aphrodite lại truyền tình cảm yêu thương vợ cho Menelaus, chàng tha thứ cho Helen rồi dẫn nàng trở về thuyền.

Trong số các tráng sĩ Troy chỉ có một mình Aeneas cùng với cha già và đứa con nhỏ Ascanius của chàng là được nữ thần Aphrodite cứu thoát. Quân Hi Lạp cũng tha chết cho ông già Antenor, vì ông luôn khuyên quân Troy trả lại nàng Helen cùng những tài sản của Menelaus do Paris cướp về.

Thành Troy vẫn tiếp tục cháy mấy ngày liền, những đám khói bốc lên tận trời xanh. Thần linh thương tiếc cho sự diệt vong của một tòa thành vĩ đại. Ban đêm các dân tộc ở quanh đó nhìn thấy khói lửa bốc lên ngùn ngụt thì hiểu rằng thành Troy, một tòa thành hùng mạnh nhất trên toàn cõi châu Á hồi bấy giờ, đã thất thủ.

Toàn thắng

Quân Hi Lạp vơ vét hết của cải và bắt đàn bà con gái đem xuống thuyền trở về Hi Lạp. Khi thuyền tiến sang đến bờ bên kia của eo biền Helespontos thì họ nhìn thấy hồn Achilles xuất hiện, đòi quân sĩ phải tế công chúa Polycsena cho chàng, nàng là con gái của Priamus, trước đây bị chàng bắt và được coi là vợ chàng. Mặc dù rất thương tiếc người con gái xinh đẹp, nhưng Neoptolemus vẫn phải nghe theo ý nguyện của cha, giết nàng làm vật tế.

Quân Hi Lạp tiếp tục lên được trở về Tổ quốc, họ gặp phải vô vàn khó khăn nguy hiểm nữa, có người đã phải bỏ mạng chẳng bao giờ gặp lại được người thân. Menelaus đã phải mất bảy năm phiêu bạt khắp bốn phương trời mới trở về được thành Sparte. Agamemnon cũng vất vả không kém để tìm về được Micenae, nhưng gian truân nhất vẫn là cuộc hành trình của tráng sĩ Odyseus trở về đảo Ithace.

Agamemnon hậu chiến

Âm mưu hoàng hậu

Khi lên đường đi đánh thành Troy, Agamemnon, vua thành Micenae, đã hứa với vợ mình là hoàng hậu Clitaemnestra rằng sẽ báo tin cho nàng biết ngay khi cuộc chiến kết thúc. Ông đã bố trí gia nhân suốt dọc đường đi, và quy định ám hiệu bằng cách đốt lửa trên đỉnh núi; các gia nhân của ông ở từng chặng khi thấy ánh lửa sẽ tiếp tục đốt lửa, cứ như thế tin báo sẽ nhanh chóng bay về cung điện.

Chín năm đằng đẵng trôi qua, bắt đầu bước sang năm thứ mười, là năm mà theo lời tiên tri thì thành Troy sẽ thất thủ, hoàng hậu cũng biết rõ điều đó. Giờ đây tin thắng trận của chồng sẽ bay về bất cứ lúc nào, đêm đêm Clitaemnestra sai một người nô lệ trèo lên nóc cung điện để theo dõi ngọn lửa báo tin. Anh chàng nô lệ đã phải ngồi canh trên mái nhà hết đêm này sang đêm khác, bất kể mưa gió bão bùng, qua mùa hè nóng bức và mùa đông tuyết rơi rét buốt thấu xương, anh ta sốt ruột trông ngóng cái tin báo hiệu ngày mình thoát khỏi công việc này.

Trong khi đó, hoàng hậu Clitaemnestra cũng sốt ruột không kém, nhưng không phải vì nhớ chồng, bởi vì nàng đã đem lòng yêu anh chàng em họ của chồng là Aegisthus, và hai kẻ gian phu dâm phụ này đang bàn mưu tính kế để hãm hại Agamemnon ngay khi ông trở về trong niềm vui chiến thắng. Thế rồi, sau bao đêm ròng rã trông ngóng, ánh lửa cuối cùng cũng đã xuất hiện trên đỉnh núi phía xa, chàng nô lệ vui mừng đi báo tin cho hoàng hậu biết.

Cuối cùng đoàn quân thắng trận của Agamemnon kéo về đến nơi, đi đầu là cỗ xe ngựa của Agamemnon, theo sau là đoàn quân đội những vành hoa thắng trận trên đầu, cuối cùng là đoàn xe chở đầy chiến lợi phẩm và đám đàn bà con gái bị bắt về làm nô tì. Cùng ngồi trên xe với Agamemnon là công chúa thành Troy, nàng Casandra, con gái Priamus, tài tiên tri của nàng đã không cứu nổi thành Troy.

Dân chúng thành Micenae hò reo vang trời chúc tụng vua Agamemnon đại thắng, Clitaemnestra cũng đích thân ra đón ông. Nàng ra lệnh cho trải những tấm thảm màu huyết dụ suốt dọc đường cho tới cung điện để đón chồng như đón một vị thần. Sợ thần linh nổi giận trước hành vi sùng kính quá mức này của vợ, Agamemnon vội cởi dép đi chân đất trên thảm, theo sau ông là hoàng hậu Clitaemnestra. Đến trước cửa cung điện, hoàng hậu dừng lại, ngửa mặt lên trời kêu lên:

- Ôi, hỡi thần Zeus, hãy ngay lời cầu nguyện của con mà giúp con thực hiện kế hoạch!

Khân xong, nàng bước theo chồng vào cung. Dân chúng đứng chen chúc ngoài cổng nghe thấy bỗng lặng đi, họ linh cảm thấy có chuyện chẳng lành sắp sửa xảy ra, và họ cứ đứng đấy không chịu giải tán.

Đột nhiên bên trong vọng ra tiếng thét khủng khiếp: Clitaemnestra đã giết chết Agamemnon khi ông từ trong nhà tắm bước ra, nàng quăng lên người ông một tấm lưới dài làm cho ông vướng víu như một con cá sa lưới và hứng chịu ba nhát rìu độc ác từ tay nàng Clitaemnestra. Hoàng hậu xuất hiện trước công chúng, trên tay cầm chiếc rìu đẫm máu, tự đắc như thể vừa thực hiện được một chiến tích vĩ đại, theo sau nàng là Aegisthus trong chiếc ngự bào và vương trượng trong tay. Dân chúng vô cùng phẫn nộ nhưng không làm gì được, họ đành giải tán với lòng thương xót cho cái chết của Agamemnon. Aegisthus và Clitaemnestra cũng hân hoan quay trở vào cung, từ đây trị vì một xứ sở Micenae rộng lớn.

Orestes báo thù

Thời gian nhanh chóng trôi qua, một hôm trước ngôi mộ của Agamemnon xuất hiện hai chàng trai trẻ mặc quần áo du hành. Một người tuổi chừng mười tám, đeo ngang lưng một thanh kiếm. Chàng trai trẻ bước đến bên ngôi mộ, cắt một lọn tóc đặt lên đó rồi làm lễ tế, chàng chính là Orestes, con trai Agamemnon, được bà vú nuôi cứu thoát vào cái hôm Agamemnon chết. Bà vú đã đem chàng đến xứ Phokis giao cho vua Strophius nuôi dưỡng.

Người thứ hai là bạn chàng, có phần lớn tuổi hơn, cầm trong tay hai cây giáo, chàng chính là hoàng tử con vua Strophius có tên là Pylades. Sau khi Orestes làm lễ tế cha xong thì trước cửa cung điện xuất hiện mấy người nô tì mặc váy áo màu đen, họ kéo nhau ra chỗ ngôi mộ của Agamemnon, trong số đó có cả nàng Electra, con gái ông vua bị sát hại, dưới lớp áo đen và mái tóc ngắn giống như những người khác. Orestes và Pylades vội nấp vào chỗ khuất, các nàng bước đến, bắt đầu khóc than rồi đi vòng ba lượt quanh mộ. Chẳng là vì Clitaemnestra vừa mới gặp một giấc mơ kinh hoàng báo hiệu một sự trả thù, nên đã phái những người này đến cầu xin hương hồn Agamemnon tha thứ cho nàng.

Song Electra và đám nô tì người Troy vô cùng căm ghét bà hoàng hậu độc ác, họ đã bị bà ngược đãi thậm tệ, nên thay vì cầu xin tha thứ, Electra đã nguyền rủa Clitaemnestra và cầu xin thần linh hãy trừng phạt mẹ mình. Tế lễ xong, các nàng nô tì sắp sửa ra về thì Electra phát hiện lọn tóc trên mộ, nàng xem kĩ thì thấy nó rất giống lọn tóc của mình, hiểu ngay đó chính là Orestes. Nàng đang phân vân tìm kiếm thì Orestes xuất hiện, lặng lẽ bước đến rồi khẽ gọi tên chị mình. Electra không nhận ra ngay, bởi vì họ xa nhau từ khi còn bé, Orestes liền chỉ cho nàng bộ quần áo mà chính tay nàng đã may cho em. Electra vui mừng chưa hết thì Orestes lại kể về mục đích về đây lần này: cô thầy bói tại đền tiên tri Delphi đã phán rằng chàng sẽ bị thần Apollo làm cho mất trí nếu không trả được thù cha. Orestes bảo chị mình phải giữ kín chuyện này.

Chẳng bao lâu sau khi Electra trở về, Orestes cùng Pylades đến gõ cửa cung điện tìm hoàng hậu. Khi Clitaemnestra bước ra sau khi được người hầu báo lại, chàng bảo với bà rằng Orestes đã chết và vua xứ Phokis không biết nên làm gì với cái xác ấy nên phái chàng đến chờ lệnh. Clitaemnestra vô cùng vui sướng, liền sai người đi thông báo cho chồng nàng, Aegisthus biết, khi ấy ông đang có việc ra khỏi cung. Aegisthus vội vã quay về cung một mình, bỏ lại đám lính hộ vệ vì nghĩ rằng không còn cần phải thận trọng như thế nữa. Nhưng vừa bước vào cửa, Aegisthus đã bị một nhát kiếm của Orestes xuyên thủng ngực, gục ngã tắt thở ngay tức khắc. Một tên nô lệ hoảng hốt chạy vào báo cho Clitaemnestra biết, bà hiểu ngay đã đến lúc mình phải đền tội.

Với thanh kiếm đẫm máu trong tay, Orestes đi thẳng vào phòng của hoàng hậu, bà liền quỳ sụp dưới chân chàng cầu xin chàng tha chết, dù sao bà vẫn là mẹ chàng, từng nuôi chàng bằng dòng sữa của mình. Nhưng Orestes không thể tha thứ cho mẹ, vì đó là ý chỉ của thần Apollo, chàng kéo bà đến bên xác Aegisthus cho hai người được chết cùng nhau.

Dân chúng nghe tin, hò reo kéo đến trước cửa cung vua đón chào hoàng tử Orestes, tất cả họ đều hiểu chàng đã làm theo ý nguyện của thần linh, và có quyền được trả thù cho cha. Nhưng các vị nữ thần Báo Thù không khoan nhượng Erinyes xuất hiện, trên đầu có những con rắn độc quấn xung quanh, đôi mắt nảy lửa phóng ra những cái nhìn giận dữ khủng khiếp. Orestes hoảng sợ chạy đến đền tiên tri của Apollo ở thành Delphi cầu mong che chở, theo sau chàng các vị nữ thần Erinyes vẫn không chịu buông tha.

Giải thoát

Vào đến nơi, các vị nữ thần liền bị thần Apollo ru ngủ, sau đó thần ra lệnh cho Orestes chạy đến thành Athens để cầu xin sự che chở của một bức tượng cổ tạc hình nữ thần Athena, thần sai em trai mình là thần Hermes đi theo. Khi Orestes và Hermes vừa đi khỏi thì linh hồn của Clitaemnestra xuất hiện đánh thức các vị nữ thần Báo Thù dậy đuổi theo Orestes, phải khó khăn lắm họ mới tỉnh được cơn mê. Thấy Orestes đã trốn thoát, họ trách móc thần Apollo, nhưng Apollo rút cung tên ra đe nẹt họ để đuổi họ đi, các vị nữ thần giận dữ bay lên trời đuổi theo Orestes.

Trong khi đó Orestes đã tới được thành Athens, chàng vội tìm đến đền thờ nữ thần Athena ngồi ôm lấy bức tượng tạ hình nữ thần đặt trong đền. Chẳng mấy chốc các vị nữ thần Báo Thù cũng bay đến nơi, họ hò hét xông vào đền, nhưng lại không dám bắt Orestes vì sợ phạm vào bức tượng thiêng của nữ thần Athena.

Nữ thần Athena xuất hiện với bộ khí giới sáng loáng trong tay. Các nữ thần Erinyes giận dữ đòi Athena giao Orestes, chàng phải bị trừng phạt vì tội giết mẹ mình, còn Orestes thì xin nàng che chở cho mình vì thần Apollo muốn thế. Nghe xong chuyện, nữ thần Athena liền lập một tòa án với các vị trưởng lão của thành Athens được chọn làm quan tòa, ở trên một quả đồi dành cho thần Ares ở ngoài thành Athens.

Sau khi các vị quan tòa kéo đến đồi Ares, người ta đem đến hai chiếc hòm để họ bỏ phiếu, là những viên sỏi, khi xét xử, bản thân nữ thần Athena cũng tham gia xét xử với tư cách quan tòa. Dân chúng khắp nơi kéo đến xem rất đông.

Phiên tòa bắt đầu, các nữ thần Erinyes buộc tội Orestes và đòi phải trừng phạt chàng, người bào chữa cho chàng chính là thần Apollo, thần bình tĩnh biện minh cho hành động của Orestes, chàng đã trả thù chính đáng tội ác khủng khiếp của Clitaemnestra, kẻ đã giết hại chồng mình là Agamemnon; vả lại, Orestes chỉ làm theo lệnh của thần. Sau đó, các quan tòa bỏ phiếu, quy ước rằng nếu hai bên hòm phiếu bằng nhau thì Orestes trắng án. Kết quả là số phiếu của hai bên bằng nhau, trong đó nữ thần Athena là người bỏ phiếu tha bổng Orestes, vì nàng không có mẹ mà chỉ có cha là thần Zeus, nên nàng rất thông cảm với tình cha con của Orestes.

Thế là Orestes thoát được sự truy đuổi của các nữ thần Erinyes, các vị nữ thần này tức giận đe dọa là sẽ làm cho cả miền Atice khốn đốn. Nữ thần Athena xoa dịu họ và thuyết phục họ hãy ở lại, họ sẽ được ở trong một chiếc hang linh thiêng và sẽ được tất cả dân chúng miền Atice thờ cúng. Các vị nữ thần Erinyes ưng thuận, dân chúng miền Atice, theo sự chỉ dẫn của nữ thần Athena, rước họ trở về ngôi đền của họ trong chiếc hang linh thiêng dưới chân đồi Ares. Từ đó, các vị nữ thần Erinyes khủng khiếp trở thành các vị nữ thần nhân từ bảo vệ cho miền Atice, và cái tên Erinyes của họ được đổi thành Eumenides[64].

Cuộc hội ngộ bất ngờ

Thế nhưng có một số nữ thần Erinyes không chịu tuân theo phán quyết của tòa án trên đồi Ares, họ vẫn tiếp tục truy đuổi để hành hạ Orestes. Cuối cùng Orestes lại phải chạy đến thành Delphi để lánh nạn tại đền thờ của thần Apollo. Thần Apollo ra lệnh cho chàng đến xứ Tauris xa xôi đem bức tượng của nữ thần Artemis về, bức tượng nằm trong một đền thờ nữ thần do Iphigenia làm nữ tư tế. Đây là một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm, bởi vì bộ tộc ở miền Tauris có tục lệ bắt tất cả những người ngoại xứ đi ngang đây làm vật hiến sinh trước bức tượng để tế nữ thần. Tuy nhiên, Orestes vẫn quyết chí ra đi, vì chàng muốn bằng mọi giá phải thoát khỏi được sự truy đuổi của các nàng Erinyes.

Orestes và Pylades, người bạn trung thành tình nguyện sát cánh cùng Orestes, đến được xứ Tauris một cách bình yên, họ giấu thuyền ở giữa các tảng đá ven bờ biển, bảo đoàn tùy tùng ở lại trên thuyền đợi, rồi cả hai đi thẳng đến ngôi đền thờ nữ thần Artemis. Họ không dám ăn cắp bức tượng giữa ban ngày, nên đành đợi đến đêm mới hành động, nhưng không may cho họ là có mấy người mục phu trông thấy và gọi quân lính đến bắt. Sau một cuộc ẩu đả, Orestes và Pylades bị bắt trói đem về nộp cho vua Thoas. Vua Thoas quyết định đem họ tế mạng cho nữ thần Artemis.

Trong khi đó, nữ tư tế Iphigenia đã có một giấc mơ hãi hùng: một cơn động đất làm sụp đổ tòa cung điện nguy nga của cha nàng, những gì còn lại chỉ là một cây cột trên đó có vướng những lọn tóc vàng. Tỉnh dậy, Iphigenia nghĩ rằng một người em trai của mình đã chết, và dâng một lễ vật tế em. Đúng lúc đó, đám gia nhân của nhà vua giải Orestes và Pylades đến đền thời bảo Iphigenia giết họ làm lễ tế nữ thần. Sau khi biết hai tù binh là người Hi Lạp. nàng liền hỏi về số phận của vua Agamemnon và Orestes. Thế rồi, Iphigenia quyết định sẽ chỉ giết một chàng trai để làm vật hiến sinh, còn người kia thì nàng thả về Hi Lạp để báo tin cho Orestes rằng chị Iphigenia của chàng vẫn còn sống. Lúc này hai chị em mới nhận được ra nhau, họ vô cùng vui sướng, nhưng không biết làm thế nào để thoát khỏi xứ Tauris.

Iphigenia bảo với vua Thoas rằng bức tượng của nữ thần Artemis đã bị uế tạp, phải được đem ra biển để tẩy rửa cho sạch, rồi nàng sẽ làm lễ ngay bờ biển nên phải đem cả hai kẻ hiến sinh theo. Vua Thoas không nghi ngờ gì, họ nhằm đúng chỗ cất giấu con thuyền của Orestes mà hướng ra đó, đám nô tì của Iphigenia khiêng bức tượng, còn đám gia nhân của nhà vua thì dẫn hai tù binh. Ra đến nơi, Iphigenia lệnh cho đám gia nhân quay lui, vì họ không được phép xem các lễ nghi tẩy rửa, sau đó nàng cởi trói cho em trai và người bạn đồng hành Pylades. Cả ba vội vã chạy tới chỗ giấu thuyền, đám gia nhân nhìn thấy tưởng rằng nữ tư tế Iphigenia đang bị bắt cóc, liền lao tới chặn tốp người của Orestes. Cuộc ẩu đả xảy ra, đám gia nhân thua cuộc đành bỏ chạy, Orestes cùng đoàn người của chàng xuống thuyền và các tay chèo nhanh chóng chèo thuyền ra khơi.

Nhưng số phận không cho phép họ chạy khỏi xứ Tauris một cách dễ dàng như vậy, một cơn bão khủng khiếp bỗng nổi lên ném con thuyền trở về nơi xuất phát. Nếu vua Thoas mà biết được thì chắc chắn họ sẽ bị giết chết, nhưng nữ thần Athena đã ra tay cứu giúp, nàng ra lệnh cho nhà vua phải để cho họ được trở về Hi Lạp cùng với các nô tì của Iphigenia đi theo. Thế là cuộc đời lưu đày của Iphigenia chấm dứt, nàng được trở về Tổ quốc, nơi mà nữ thần Artemis đã bắt cóc nàng đem về xứ sở xa xôi này.

Cuộc hành trình diễn ra suôn sẻ, về đến quê hương, Orestes giết ngay Aletes, con trai của Aegisthus và là kẻ đang chiếm đoạt ngôi vua thành Micenae trong thời gian chàng chạy trốn khỏi các nữ thần Báo Thù Erinyes. Chàng gả chị gái Electra cho người bạn trung thành Pylades, còn Iphigenia thì vẫn làm tư tế cho nữ thần Artemis tại một ngôi đền được dựng bên bờ biển, cách thành Athens không xa.

Orestes vốn được cha hứa hôn từ nhỏ với cô em họ của chàng là Hermione, con gái vua Menelaus có với nàng Helen xinh đẹp, nhưng sau chiến tranh thành Troy, Menelaus lại gả Hermione cho Pyrus, con trai Achilles và là vua xứ Epires. Giờ đây, Orestes mới nghĩ tới cách chiếm lại người vợ đính ước, lừa lúc Pyrus đến thành Delphi xem bói, chàng tìm đến nơi bắt cóc Hermione đem về. Trở về nhà thấy mất vợ, Pyrus liền đuổi theo đòi lại, hai bên đánh nhau và Pyrus bị Orestes giết chết. Với Hermione, Orestes có một người con trai tên là Tisamenus và trị vì đất nước trong cảnh hạnh phúc bình yên.

Hành trình của Odyseus

Đụng độ Polyphemus

Sau khi rời thành Troy, đoàn thuyền của Odyseus đã gặp được một cơn gió thuận và nó lướt nhẹ trên mặt biển rộng mênh mông. Đi được một quãng đường dài, đoàn người đổ bộ lên một hòn đảo hoang và nhận thấy ở đây có rất nhiều dê núi sinh sống, và có lẽ vì chưa hề có người đặt chân lên đây, nên bọn dê không hề hoảng sợ khi thấy họ, vậy là họ có một nguồn thức ăn dự trữ dư dã. Cạnh hòn đảo này có một hòn đảo nữa to hơn, nghe nói đó là đảo của các quái thần Cyclop, Odyseus tò mò muốn biết họ trông như thế nào.

Ngay sáng hôm sau, cả đoàn chèo thuyền sang hòn đảo của các Cyclop, đến sát bờ họ nhìn thấy một chiếc hang lớn, xung quanh mọc đầy cây nguyệt quế và trước cửa hang có một hàng rào kết bằng những tảng đá khổng lồ. Odyseus chọn ra mười hai chiến hữu tin cẩn, đem theo một túi rượu vang cùng đồ ăn thức uống rồi kéo nhau vào hang. Trong hang có rất nhiều những chiếc rổ đựng phó mát cùng những chiếc bình đựng đầy mật ong và sữa chua, các chiến hữu khuyên Odyseus lấy một ít thức ăn rồi quay về thuyền, nhưng chàng muốn chờ được tận mắt trông thấy vị quái thần Cyclop.

Đến tối thì tên Cyclop trở về, hắn quẳng một bó củi khổng lồ vào trong hang. Nhìn thấy hắn, tốp người của Odyseus kinh hoàng chạy trốn vào cái xó tối nhất của chiếc hang: người hắn to như trái núi, trên mặt chỉ có một con mắt ở giữa trán. Cyclop lùa cừu và dê vào trong hang rồi bít kín cửa bằng một tảng đá khổng lồ, hắn bắt đầu vắt sữa các con vật. Đến lúc đốt lửa nấu cơm thì hắn mới phát hiện ra những người lạ mặt, liền cất giọng vang như sấm hỏi một cách thô lỗ:

- Các ngươi là ai? Ở đâu đến? Xem ra là những tên cướp biển phải không?

- Chúng tôi là người Hi Lạp – Odyseus đáp – và chúng tôi đang từ thành Troy quay về thì bị bão đánh dạt vào đây, xin ông cho chúng tôi trú ngụ, thần Zeus sẽ trừng phạt kẻ nào không tuân theo tục hiếu khách của thần.

- Ta thấy ngươi không phải người ở đây, hỡi tên khách lạ kia! – gã Cyclop giận dữ quát – một khi mà ngươi tưởng rằng ta sợ các vị thần của ngươi. Cái gã Zeus kia thì có liên quan gì đến ta? Ta không sợ hắn và ta cũng không có ý định tha cho các ngươi. Thuyền của các ngươi ở đâu?

Odyseus hiểu ngay tại sao hắn hỏi đến thuyền của họ, chàng đáp:

- Thuyền chúng tôi bị bão đập nát mất rồi, chỉ có bây nhiêu người thoát chết.

Cyclop lẳng lặng đưa bàn tay khổng lồ túm lấy hai trong số họ, đập mạnh đầu họ vào đá làm họ chết ngay tức khắc, sau đó hắn nướng họ trên bếp lửa và xẻo thịt ăn. Những người còn lại kinh hãi đến lạnh cả xương sống, nhưng gã Cyclop đánh chén no nê đã lăn ra ngủ. Odyseus rút kiếm ra định giết hắn, nhưng nhìn thấy tảng đá khổng lồ chặn cửa hang, họ sẽ không thể thoát ra nếu không có tên khổng lồ. Sáng hôm sau, Cyclop lại giết thêm hai chiến hữu nữa của Odyseus để ăn thịt, rồi hắn lùa dê cừu ra ngoài, dùng đá bịt kín cửa hang lại. Odyseus vắt óc nghĩ cách thoát thân.

Trong hang có một chiếc cọc gỗ khổng lồ dài như một cây cột buồm, mọi người dùng kiếm vát nhọn một đầu cọc, rồi giấu nó vào một chỗ kín. Tối đến, thêm hai chiến hữu nữa làm mồi cho tên Cyclop, khi hắn định đi ngủ thì Odyseus đưa cho hắn một cốc rượu vang.

- Cho ta một cốc nữa rồi nói tên của mi, ta muốn tặng cho mi một món quà.

Odyseus rót cho hắn cốc thứ hai, rồi lại thêm cốc thứ ba.

- Tên tôi là Không-có-ai.

- Được rồi, Không-có-ai này, ta sẽ ăn thịt mi cuối cùng, đó là chính là món quà quý nhất – Hắn cười bảo Odyseus.

Uống xong cốc thứ ba, tên Cyclop ngã lăn ra đất thiếp đi, Odyseus liền ra hiệu cho các chiến hữu của mình đem chiếc cọc gỗ ra, đưa đầu nhọn vào bếp lửa đốt, cả bọn nâng chiếc cọc cắm vào con mắt duy nhất của gã Cyclop. Hắn rống lên một tiếng khủng khiếp, nhổ chiếc cọc đang bốc khói ra. Các Cyclop ở xung quanh liền chạy lại đứng ở ngoài cửa hang hỏi vọng vào:

- Có chuyện gì thế hả Polyphemus? Ai đã chọc tức mày vậy? Có kẻ ăn cắp cừu hả?

Tên Cyclop Polyphemus đáp:

- Không-có-ai dùng mưu giết ta!

Thế là các Cyclop kia tức giận quát lên:

- Nếu như không có ai chọc tức mày thì đừng có rống lên như thế! Còn nếu mày bị ốm thì đó là do ý chỉ của thần Zeus.

Nói xong chúng bỏ đi. Sáng hôm sau, Polyphemus vừa rên rỉ vừa vần tảng đá mở cửa hang, đứng đó sờ lưng từng con cừu, con dê để lùa ra ngoài. Odyseus buộc mỗi ba con cừu lại làm một, rồi buộc một chiến hữu nằm treo dưới bụng con cừu ở giữa, còn mình thì túm chặt lấy đám lông bụng của con cừu to nhất – con cừu yêu quý của Polyphemus. Thoát được cái chết tưởng như cầm chắc trong tay, đoàn người vội vàng lùa cừu lên thuyền rồi chèo mạnh ra khơi. Khi đã ra được khá xa, Odyseus liền cất tiếng gọi to:

- Này gã Cyclop, thần Zeus đã trừng phạt tội ác của ngươi, từ nay ngươi không thể giết được ai nữa!

Polyphemus tức giận cầm một hòn đá ném ra phía tiếng nói, suýt nữa thì rơi trúng mũi thuyền. Một con sóng khổng lồ do hòn đá sinh ra đẩy chiếc thuyền vào bờ, nhưng Odyseus cầm sào chống mạnh xuống đất đẩy thuyền ra khơi, chàng lại cất tiếng gọi:

- Hỡi Polyohemus, kẻ chọc mù mắt ngươi chính là Odyseus, vua xứ Ithace.

Gã Cyclop gầm lên vì giận:

- Ôi, lời tiên tri đã thành hiện thực! Ta cứ tưởng mi phải là một gã khổng lồ nào đáng sợ, không ngờ chỉ là một con giun đất thế kia!

Polyphemus cầu khấn cha hắn là thần Poseidon trừng phạt Odyseus, sau đó hắn lại ném một hòn đá còn to hơn trước, rơi xuống ngay sát bánh lái phía sau con thuyền. Một con sóng khổng lồ nữa đẩy con thuyền ra xa, Odyseus và các chiến hữu đã thoát chết, họ khóc than cho những người vừa hi sinh.

Hòn đảo của nữ pháp sư Circe

Sau một quãng đường vượt qua bao nguy hiểm chết người nữa, đoàn thuyền của Odyseus cập bờ hòn đảo Aea, nơi có nữ pháp sư Circe sinh sống, người con gái có mái tóc vô cùng xinh đẹp này chính là con gái của thần Mặt Trời Helius. Các tráng sĩ nghỉ ngơi hai ngày tại một con vịnh yên tĩnh, đến ngày thứ ba Odyseus mang kiếm xách lao lên bờ và săn được một con hươu khổng lồ. Sáng hôm sau, Odyseus chia người ra làm hai đoàn cho chàng và Eurylochus chỉ huy, họ bốc thăm xem đoàn nào phải lên đảo thăm dò.

Đoàn của Eurylochos và chẳng mấy chốc họ tìm được tới cung điện của vị pháp sư xinh đẹp Circe, nàng ân cần mời họ vào nhà và đãi mỗi người một cốc rượu vang có yểm bùa. Trong khi họ đang uống rượu thì Circe chỉ gập vào từng người biến họ thành lợn, rồi nhốt họ vào chuồng.

Chỉ có một mình Eurylochos trốn thoát vì chàng không vào cung điện, hoảng hốt chạy về thuyền kể cho các tráng sĩ nghe. Odyseus lập tức lên bờ tìm đến cung điện của Circe, nghĩ cách cứu các bạn mình. Dọc đường chàng gặp Hermes, thần dạy cho chàng cách cứu các chiến hữu rồi cho chàng một thứ rễ cây thần diệu giúp chàng tránh được pháp thuật của Circe. Odyseus đường hoàng bước vào cung và bình thản uống cạn cốc rượu nữ pháp sư mời. Circe trỏ gậy vào chàng và bảo:

- Giờ thì mi vào chuồng mà đầm phân cùng với các bạn mình!

Nhưng Odyseus tuốt kiếm chỉ vào ngực Circe, nàng quỳ xuống trước mặt chàng kêu lên:

- Chàng là ai? Chưa có ai thắng được pháp thuật của ta. Thôi đúng chàng là Odyseus khôn ngoan rồi, từ lâu thần Hermes đã tiên đoán là chàng sẽ đến thăm. Chàng hãy tra kiếm vào đi.

Odyseus tra kiếm vào vỏ, Circe liền dùng pháp thuật biến các chiến hữu của chàng trở lại thành người. Sau đó nàng mở tiệc khoản đãi linh đình, những người còn lại trên thuyền cũng được mời vào dự. Họ ở lại cung điện của Circe đúng một năm trời Odyseus mới xin nàng cho mọi người tiếp tục lên đường trở về Tổ quốc, Circe khuyên chàng xuống Âm Phủ hỏi hương hồn thầy tiên tri Tiresias về đường hậu vận của mình. Odyseus làm theo, và thế là chàng biết được hết mọi chuyện xảy ra ở nhà từ lúc chàng ra đi, và những chuyện sắp xảy ra với mình.

Tiếng hát nhân điểu

Sau khi xuống Âm Phủ trở về, Odyseus chia tay với nàng Circe xinh đẹp rồi tiếp tục cuộc hành trình. Một cơn gió thuận thổi căng buồm đẩy thuyền rẽ sóng băng băng, chẳng mấy chốc họ đã nhìn thấy hòn đảo Sirenes hiện ra phía chân trời. Odyseus bảo các chiến hữu:

- Hỡi các anh em, chúng ta sắp sửa đi qua hòn đảo của loài Sirenes, đây là loài nhân điểu có giọng hát vô cùng du dương mà chúng dùng để mê hoặc những người đi biển, lôi kéo họ đâm vào những bãi đá ngầm hoặc đưa lên bờ ăn thịt. Từ trước đến nay chưa có ai cưỡng lại được tiếng hát của chúng. Các bạn hãy lấy sáp ong bịt tai lại, còn tôi thì sẽ bị buộc chặt vào cột buồm, bởi vì tôi muốn biết tiếng hát của chúng khủng khiếp như thế nào. Nếu tôi có đòi cởi trói thì mọi người hãy siết chặt dây vào.

Gió ngừng thổi, các tráng sĩ hạ cánh buồm xuống rồi ngồi vào chỗ mái chèo. Với đôi tai bị bịt kín bằng sáp ong, họ gò lưng ra sức chèo mạnh đưa con thuyền lao nhanh về phía hòn đảo. Odyseus bắt đầu nghe thấy giọng hát kì diệu phát ra:

- Ôi, hỡi chàng Odyseus hiển hách, xin mời chàng hãy ghé lên đây chơi với chúng em, nghe chúng em ca hát rồi ra về cũng không muộn. Chàng sẽ được thấy những điều kì thú mà không có một nơi nào trên thế gian có được.

Rồi chúng bắt đầu hát những bài ca tuyệt diệu mà Odyseus chưa bao giờ được nghe, chàng cố cưỡng lại lời mời chào ngọt ngào của chúng, nhưng lại càng bị mê hoặc. Chàng ra hiệu cho các tráng sĩ cởi trói, và họ càng siết chặt dây hơn, chỉ đến khi thuyền đã đi xa khỏi nơi khủng khiếp ấy thì Odyseus mới thả ra. Mọi người quay đầu nhìn lại thì thấy bọn nhân điểu đã lao mình xuống biển hóa thành đá, bởi vì số mệnh đã định rằng nếu có một người trần nào thoát được chúng thì chúng sẽ phải chết.

Đối đầu thủy quái

Vừa qua khỏi hòn đảo của loài Sirenes, Odyseus lại nghe thấy phía trước có tiếng nước réo ầm ầm, chàng biết là mình sắp phải đi qua trước mặt hai con thủy quái Scyle và Charybdis. Hai con thủy quái này nằm phục ở hai chiếc hang đối diện nhau qua eo biển ngăn cách đảo Sichilia với miền đất liền Italia, chúng có những cái miệng rộng hoác nuốt chửng được cả những con thuyền đi qua đây. Riêng con Scyle có những sáu cái mồm rộng và mỗi cái có ba hàm răng sắc nhọn.

Odyseus thúc các chiến hữu chèo mạnh để vượt qua eo biển, trong khi chàng đang sợ hãi nhìn những con sóng sôi sùng sục quanh cái miệng rộng như một chiếc hang khổng lồ của con Charybdis, thì con Scyle lao đầu ra từ chiếc hang đối diện, nó vươn dài sáu cái cổ rồi há sáu cái mồm rộng ngạm sáu chiến hữu của Odyseus lôi vào hang. Các tráng sĩ kinh hoàng cố sống cố chết chèo mạnh cho con thuyền lao vụt đi qua trước mặt cả con thủy quái Charybdis. Họ vất vả vượt qua những luồng nước cuộn sóng ầm ầm do chúng dây ra, rồi dừng chân nghỉ tại hòn đảo Thrinacia của thần Mặt Trời Helius (tức đảo Sichilia của Italia ngày nay).

Nhưng nhớ tới lời tiên tri của linh hồn Tiresias dưới Âm Phủ, cùng với lời khuyên của nàng Circe, rằng họ sẽ gặp một chuyện nguy hiểm ở đây, liền hối thúc các bạn đi tiếp. Nhưng họ quá mệt mỏi nên phải nghỉ ngơi lại và tìm đồ ăn thức uống, trên đảo có rất nhiều bò của thần Helius sống thành từng đàn, nhưng nữ pháp sư Circe đã dặn họ là không được giết chúng.

Đêm hôm đó, thần Biển Poseidon đã làm cho bão nổi lên để trừng phạt Odyseus tội đã chọc mù mắt vị thần khổng lồ Cyclop Polyphemus, con trai của thần. Cơn bão kéo dài suốt một tháng trời làm cho các tráng sĩ không thể nào ra khơi được, và dù họ đã cố tìm cách săn bắn và đánh cá, nhưng cũng không thoát được nguy cơ bị chết đói. Thế là lừa lúc Odyseus ngủ say, các chiến hữu của chàng đã giết trộm mấy con bò. Khi Odyseus tỉnh dậy, họ mới hứa khi về tới nhà sẽ lập một đền thờ nguy nga cho thần Helius.

Giết bò xong thì bão tố diệu đi và cơn gió thuận xuất hiện, mọi người mừng rỡ nhổ neo lên đường, nhưng vừa đi khỏi đảo được một quãng thì dông bão khủng khiếp lại bắt đầu nổi lên. Sấm chớp nổ đùng đùng đánh gãy cột buồm, rơi xuống đầu người lái thuyền làm anh ta chết ngay tại chỗ. Con thuyền quay cuồng trong bão tố và trong nháy mắt bị đập nát ra từng mảnh. Tất cả tráng sĩ đều bị sóng nuốt chửng, Odyseus may mắn vớ được một mẩu cột buồm và một mảnh ván thuyền.

Bão tan, Odyseus nằm lênh đênh trên mảnh ván, và một cơn gió nam thổi nhẹ từ từ đưa chàng tiến về phía cái miệng đen ngòm của con thủy quái Charybdis đang há ra trước cửa hang. Odyseus hoảng hốt nhảy xuống bám vào một cành cây vả mọc cạnh cửa hang, mảnh ván thuyền cùng nước biển chui tọt vào miệng con thủy quái. Một lúc lâu sau, lợi dụng lúc con thủy quái đùn nước biển cùng với mảnh ván thuyền trong bụng ra, Odyseus bám lấy tấm ván và theo luồng sóng trôi ra khơi. Suốt chín ngày liền chàng lênh đênh trên tấm ván nát, và cuối cùng dạt vào hòn đảo của nữ thần sông núi Calypso.

Tình yêu của nữ thần Calypso

Nữ thần sông núi Calypso sống trên hòn đảo có tên là Ogygia, nàng vô cùng vui mừng được gặp chàng tráng sĩ Odyseus khôn ngoan và dũng mãnh ngay trên xứ sở của mình. Calypso đưa chàng về cung, đón tiếp với tất cả thịnh tình, lại thấy chàng đẹp trai và tài trí, nên Calypso đem lòng yêu Odyseus, bắt chàng phải ở lại với nàng.

Năm tháng dằng dặc trôi qua, mặc dù được sống bên nàng tiên nữ đẹp tuyệt trần, nhưng Odyseus vẫn không quên người vợ trẻ đang vò võ đợi mình ở nhà. Chàng cầu xin nữ thần cho mình về quê, Calypso hứa sẽ cho chàng bất tử, nhưng Odyseus vẫn một mực xin được về nhà. Bảy năm trôi qua, đến năm thứ tám thần Zeus thương tình liền sai thần Hermes đến ra lệnh cho Calypso phải để Odyseus về.

Calypso rất buồn, nhưng không dám trái lệnh thần Zeus, nàng ra bờ biển tìm Odyseus khi ấy đang ngồi nhìn về phương xa khóc thầm trong nỗi nhớ nhà da diết. Calypso bảo Odyseus đóng một chiếc bè ra khơi, nàng chất đầy đồ ăn thức uống lên bè rồi bịn rịn chia tay chàng tráng sĩ thân yêu, ở với chàng suốt bảy năm nàng đã rất hạnh phúc.

Lại trải qua mười tám ngày lênh đênh biển, cuối cùng chàng thấy đất liền, đó chính là đảo Scheria của người Phaeaces. Chàng đang khấp khởi mừng thầm thì thần Poseidon cũng vui sướng không kém khi nhìn thấy chiếc bè của chàng, thần vung đinh ba đập mạnh xuống nước làm cho sóng bão lại nổi lên ầm ầm. Odyseus kinh hoàng, phen này cầm chắc cái chết trong tay, đúng lúc đó thì nữ thần biển Leucothea xuất hiện, nàng ra lệnh cho Odyseus cởi bỏ quần áo và choàng chiếc khăn của nàng mà bơi vào bờ. Khi chàng còn đang chần chừ thì Poseidon lại vung một đợt sóng khổng lồ to như trái núi ném xuống chiếc bè của chàng, thế là Odyseus vội làm theo lời nữ thần. Poseidon khoái chí chắc mẩm phen này chàng sẽ bị bão tố nhấn chìm, thần hả hê thúc ngựa quay về thủy cung. Nhưng ngay lập tức nữ thần Athena xuất hiện làm dịu cơn bão, và Odyseus phải bơi hai ngày hai đêm nữa mới vào được bờ, bám vào một tảng đá leo lên, chàng trút bỏ chiếc khăn choàng ném xuống biển trả lại cho nữ thần Leucothea. Sau đó chàng lê bước vào rừng, tìm đến một bụi cây bên bờ suối rồi quăng mình vào trong bụi ngủ thiếp đi vì kiệt sức.

Công chúa Nausia

Trong khi Odyseus ngủ mê mệt bên dòng suối thì nữ thần Athena báo mộng cho công chúa Nausia, người con gái hiền dịu của vua đảo Scheria là Alcinus, bảo nàng ra suốt giặt giũ. Theo sự xui khiến, nàng đem theo mấy người nô tì đến dòng suối đúng nơi Odyseus đang nằm, họ cởi váy áo xuống suối tắm rồi đem bóng ra nô đùa trên bãi cỏ. Tiếng đùa giỡn làm cho Odyseus thức giấc, chàng bẻ lá che thân rồi bước ra. Nhìn thấy chàng trai lạ mặt tóc tai bơ phờ ở giữa rừng xanh, mấy cô nô tì hoảng hốt bỏ chạy, chỉ riêng có Nausia là vẫn đứng yên tại chỗ, vì nữ thần Athena đã truyền cho nàng can đảm. Odyseus không dám đến gần:

- Ôi, hỡi người con gái xinh đẹp tuyệt trần như nữ thần Artemis, nếu nàng là người trần thì cha mẹ nàng hẳn là rất hạnh phúc. Xin nàng thương tôi, kẻ suốt hai mươi năm không ngừng đương đầu với sóng biển. Cầu chúc cho nàng mọi điều tốt lành.

- Hỡi chàng trai lạ mặt kia, hẳn thần linh đã ban cho chàng một trí thông minh sắc sảo. Nhưng là ai thì cũng có cả phúc lẫn họa, chàng hãy chấp nhận những gì thần Zeus đã cho chàng. Ở xứ sở của ta chàng sẽ không phải thiếu thốn gì cả, ta là con gái của vua Alcinus, chủ nhân của người Phaeaces ở đây.

Nausia gọi đám nô tì đến bảo đưa quần áo và thức ăn cho chàng, nàng dặn Odyseus khi đến cổng thành thì phải ở ngoài đợi, còn khi vào cung thì trước tiên phải quỳ xuống cầu xin hoàng hậu Arete cứu giúp, bởi vì hoàng hậu được các thần dân kính nể như một vị nữ thần.

Vào trong cung, Odyseus được nữ thần Athena phủ kín bằng một đám mây mù để không một ai trông thấy, chỉ đến khi chàng bước đến trước mặt hoàng hậu trong phòng khách của nhà vua thì đám mây ta, và mọi người ngạc nhiên trước sự xuất hiện của một chàng tráng sĩ khôi ngô. Odyseus quỳ xuống trước mặt hoàng hậu xin bà cứu giúp, vua Alcinus cầm tay chàng dắt đến ngồi bên cạnh mình rồi tiếp đón ân cần, ông tưởng chàng là một vị thần vi hành vì Athena đã ban cho chàng một vẻ đẹp rạng rỡ cao sang. Odyseus kể hết mọi chuyện từ khi rời hòn đảo của nữ thần Calpso, nhà vua kinh ngạc thốt lên:

- Ôi, thần linh, giá mà con gái của ta có một người chồng như chàng trai này thi ta sẵn sàng ban cho một gia tài lớn. Ta sẽ giúp cậu, người Phaeaces chúng ta không sợ bất cứ một chuyến đi biển gian truân nào.

Ngày hôm sau, nhà vua Alcinus sai người chuẩn bị thuyền và lại mở tiệc khoản đãi chàng với tất cả lòng thịnh tình. Ông đề nghị chàng kể mọi chuyện xảy ra trong hành trình của mình, và chàng đã nói về cuộc chiến thành Troy, quãng đường về đầy nguy hiểm trước khi đến được đảo của nữ thần Calypso. Mọi người thán phục người con thông minh và dũng cảm của xứ đảo Ithace.

Trở lại Ithace

Đích thân nhà vua đốc thúc công việc chuẩn bị cho Odyseus trở về, ông dâng lễ tế thần Zeus rồi mở tiệc chia tay. Nàng Nausia xinh đẹp cũng bịn rịn bước tới chia tay tráng sĩ, buồn rầu và không muốn xa chàng:

- Thế là chàng sắp được nhìn thấy quê hương rồi, đừng quên thiếp nhé.

- Nếu thần Zeus phù hộ cho tôi trở về được, thì ngày nào tôi cũng cầu nguyện nàng như cầu nguyện một vị nữ thần, tôi sẽ không quên ơn nàng.

Trời đã tối hẳn, Odyseus theo đoàn người ra bờ biển. Tại đây, năm mươi tay chèo lực lưỡng đã đợi sẵn trên thuyền. Các thần linh ru cho Odyseus một giấc ngủ say sưa suốt cả chặng đường trở về quê, thần Zeus cũng bảo thần Biển Poseidon chỉ được trừng phạt người Phaeaces khi họ quay trở lại bến cảng của họ, vì tội đã đưa Odyseus về quê. Con thuyền nhanh chóng đưa Odyseus về đảo Ithace và chàng được khiêng lên bờ cùng tất cả quà cáp của vua Alcinus. Các tay chèo vội đưa thuyền trở về ngay, và khi vừa cập bến Scheria, thần Poseidon đã biến cả con thuyền thành núi đá ngay trước bến cảng.

Trong khi đó Odyseus thức dậy ngơ ngác không nhận ra mình đang ở đâu, vì nữ thần Athena đang phủ kín một đám sương mù dày đặc xung quanh, chàng tuyệt vọng tưởng rằng người Phaeaces đã bỏ mình ở lại trên một hòn đảo hoang. Odyseus buồn bã đi dọc theo bờ biển và gặp một chàng trai trẻ, hỏi thăm thì biết đây chính là đảo Ithace, nhưng Odyseus thận trọng nói dối mình là người ở đảo Crete, đang đi nhờ thuyền đến thành Pylos thì bị bọn cướp thuyền quẳng lên bờ. Chàng trai mỉm cười hiện nguyên hình là nữ thần Athena, nữ thần khen chàng khôn ngoan và hứa sẽ giúp đỡ chàng. Nữ thần xua tan đám sương mù, Odyseus nhận ngay ra quê hương mình, chàng xúc động cúi xuống hôn mảnh đất thân yêu sau bao năm xa cách. Athena dặn dò mọi việc rồi bay đi Sparte để đón con trai Telemanchos của chàng về.

Giọt lệ âm thầm

Khi Odyseus sắp về đến nơi, nữ thần Athena đã bay ngay tới Ithace xem xét tình hình để có thể giúp đỡ Odyseus. Đến nơi, nữ thần hóa phép biến thành Mentes, vua của người Taphi, rồi đến cung điện của Odyseus, nàng ngạc nhiên thấy trong phòng khách có rất nhiều đàn ông ngồi chơi để đợi được tiếp đãi. Telemanchos nhìn thấy vị khách mới liền dẫn vào nhà ân cần hỏi han. Athena, trong bộ dạng của Mentes, giới thiệu mình là bạn của Odyseus và hỏi về những người khách bên ngoài, Telemanchos ghé tai cho nữ thần biết rằng đó là bọn người cầu hôn kéo đến đòi mẹ chàng phải chọn một trong số chúng làm chồng; bọn chúng từ khắp nơi trên lãnh thổ của Odyseus kéo về đông đến những một trăm linh tám tên.

Bọn người cầu hôn bảo rằng vua Odyseus đã chết, hoàng hậu phải chọn một người khác làm chồng; không những thế, chúng còn ăn chơi phung phí tài sản của hoàng cung hòng làm cho mẹ chàng khánh kiệt. Nhưng hoàng hậu Penelope là một người đàn bà hết mực thủy chung, đã trải qua hai chục năm mà nàng vẫn kiên trì chờ chồng. Để tránh những hành vi đe dọa của bọn người cầu hôn, nàng đã nghĩ ra một kế: nàng hứa là khi nào dệt xong tấm vải mà nàng đang dệt dở thì sẽ nhận lời kết hôn với một người trong số chúng; nhưng ban ngày nàng dệt được bao nhiêu, thì đến đêm nàng lại tháo ra bấy nhiêu.

Nghe thấy thế, nữ thần khuyên Telemanchos đến thành Pylos gặp ông già Nestor, rồi sau đó đến thành Sparte gặp vua Menelaus để hỏi thăm số phận của cha chàng. Nói xong, Athena biến thành một con chim bay vụt đi, lúc đó Telemanchos mới biết mình vừa được nói chuyện với một vị thần.

Odyseus hồi cung

Eumaeus, người trông coi công việc chăn lợn của hoàng cung, nhìn thấy đàn chó dữ xông ra lao vào một gã ăn mày xách gậy xách bị đứng ngoài cổng nhà mình, và suýt nữa chúng đã xé xác ông ta nếu như Eumaeus không kịp thời xua chúng.

- Hỡi vị khách lạ, ta đã mang một nỗi đau đủ lớn là cái chết vị chủ nhân Odyseus, ta không muốn thêm một người chết nữa đâu.

Lão ăn mày vào nhà và Eumaeus tiếp đãi lão rất ân cần, lão xin được ở nhờ để ngày ngày đi ăn xin. Telemanchos trở về nhà Eumaeus, cậu sai ông về cung bí mật báo cho mẹ mình biết và tránh bọn người cầu hôn, vì chúng có âm mưu giết cậu. Telemanchos nhìn thấy lão ăn mày, lão bắt đầu kể về thân phận quyền quý của mình, từng tiếp đãi Odyseus ở Crete khi chàng đi ngang qua trên đường đi đánh thành Troy; vì thất cơ lỡ vận mà lão trở thành khánh kiệt như vậy, khi đi qua xứ Thesprotia lão có ghé thăm đền tiên tri ở Dodona xem bói, và biết rằng Odyseus còn sống, chàng sẽ trở về trong tháng này. Họ bàn kế hoạch giết hết bọn cầu hôn.

Thấy Telemanchos trở về cùng một gã ăn mày, bọn người cầu hôn rất căm tức, chúng ra vẻ niềm nở với chàng và lại kéo nhau đến cung điện để bắt mọi người tiếp đãi. Lão già đi đến chỗ từng người xin ăn và chịu đựng những lời nhạo báng xúc phạm của bọn chúng. Đến tối, khi mọi người đã ra về, Telemanchos cùng lão ăn mày cất hết khí giới treo trong phòng khách.

Sau khi Telemanchos đi ngủ, hoàng hậu Penelope bước vào phòng khách cùng với các nô tì, đang bê một chiếc ghế làm bằng ngà voi nạm bạc đem đến đặt trước lò sưởi cho nàng ngồi. Hoàng hậu sai họ đem ra một chiếc ghế khác đặt cạnh nàng để mời ông lão ăn mày, người được Telemanchos giới thiệu là biết tin về Odyseus.

Nàng Penelope rất muốn tin Odyseus còn sống, nhưng làm sao tin được sau suốt hai mươi năm trời nàng chờ đợi biệt tăm? Nàng ra lệnh các nô tì chuẩn bị giường êm nệm ấm cho ông lão ăn mày, bảo bà vú già Euryclea rửa chân cho ông trước khi đi ngủ. Dáng dấp và giọng nói của lão ăn mày làm bà vú Euryclea nhớ lại chàng Odyseus mà trước đây bà chăm sóc, bà múc nước vào một chiếc chậu đồng rồi bê đến rửa chân cho ông khách. Euryclea phát hiện ra một vết sẹo ở chân ông, sửng sốt làm đổ cả chậu nước, hai mắt nhòa lệ, bà vui sướng cất giọng run run hỏi ông:

- Odyseus cũng từng có một vết sẹo thế này khi đi săn lợn lòi trên núi Parnasus! Ôi!

Euryclea muốn gọi hoàng hậu, nhưng lão ăn mày ra hiệu bà im lặng, bà vui sướng đi lấy một chậu nước khác rửa chân cho ông. Khi lão ăn mày quay lại chỗ ngồi gần lò sưởi, Penelope than thở về số phận của mình, nàng kể cho ông nghe một giấc mơ gần đây, về một con đại bàng xé xác những con ngỗng trắng tuyết, và tất cả đàn bà con gái Ithace đều khóc than thương tiếc chúng. Lão ăn mày bảo rằng ý nghĩa giấc mơ là quá rõ ràng nên chẳng có gì phải thắc mắc cả, nhưng hoàng hậu vẫn không tin chồng nàng sẽ trở về. Nàng cho ông lão biết về cuộc thi bắn tên ngày mai để thử thách bọn người cầu hôn: ai dùng cây cung của Odyseus bắn trúng được mục tiêu thì nàng sẽ lấy làm chồng. Ông nói:

- Odyseus sẽ về trước khi có kẻ nào đó giương được cây cung và bắn trúng mục tiêu.

Đoàn tụ

Sáng hôm sau bọn người cầu hôn lại kéo đến tụ tập tại phòng khách để ăn chơi phá phách. Bàn tiệc lại được dọn ra, Telemanchos kê một chiếc bàn và một chiếc ghế ngay cạnh cửa ra vào để cho ông lão ăn mày ngồi rồi ra lệnh đem ra thức ăn và rượu đến cho ông. Sau đó chàng cất tiếng hăm dọa mọi người:

- Ông lão ăn mày sẽ ngồi ở đây ăn uống cùng với các vị khách của ta, ta sẽ không cho phép ai được xúc phạm ông, nơi đây không phải là một cái quán rượu để chứa chấp những đồ cặn bã.

Bọn người hầu nhôn nhao phản đối, nhưng rồi mọi người vẫn ăn uống vui vẻ. Cuối cùng hoàng hậu Penelope đứng lên đi sang căn phòng có chứa những đồ vật quý giá của Odyseus, và nàng quay lại với cây cung cùng ống tên trong tay. Đây là cây cung do vua Eurytus, một tay cung nổi tiếng tặng cho Odyseus, nàng bước tới bảo với đám người cầu hôn:

- Các vị hãy nghe đây, người nào trong số các vị mắc được dây giương cung lên rồi bắn xuyên qua mười hai chiếc vòng nhẫn thì thiếp sẽ xin lấy làm chồng.

Nói rồi nàng giao cây cung cho Eumaeus, Telemanchos dựng mười hai cây sào trên đỉnh có buộc những chiếc vòng nhẫn làm thành một hàng dọc. Sau đó cậu muốn thử giương cung đầu tiên, nhưng ba lần vẫn không uốn được cây cung. Những người cầu hôn đều lần lượt thử, không có tên nào làm nổi.

Trong khi đó Eumaeus cùng anh chàng gia nhân Philoetius trung thành bước ra khỏi phòng khách, ông lão ăn mày thấy thế cũng bước ra theo. Lão ăn mày bảo bà vú già Euryclea khi nào lão cầm cây cung thì phải nhốt tất cả các nô tì ở lại trong phòng, còn Philoetius thì đi đóng tất cả các cửa ra vào lại. Sau đó lão quay vào phòng và lại lặng lẽ ngồi vào chỗ của mình.

Bọn người cầu hôn bôi mỡ vào cây cung rồi đem hơ lửa cho dễ uốn, nhưng vô ích, vẫn không có tên nào làm được, đến lúc ấy lão ăn mày xin phép cho mình được giương thử cung. Bọn người cầu hôn bật cười chế nhạo lão. Telemanchos bảo mẹ mình hãy lui về phòng, cậu ra lệnh cho Eumaeus đem cung tên đến cho ông lão ăn mày.

Ông lão cầm lấy cây cung ngắm nghía một lúc lâu, nhẹ nhàng uốn cong nó, mắc dây vào rồi đưa ngón tay bật thử, dây cung rung lên bần bật thật đáng sợ. Mặt mũi bọn người cầu hôn tái xanh như tàu lá.

Ngoài trời bỗng nổi lên một tiếng sấm vang rền, lão ăn mày rút một mũi tên, vẫn ngồi yên trên ghế, nhằm vào mục tiêu bật dây cung. Mũi tên lao vút đi xuyên suốt qua mười hai chiếc vòng nhẫn.

- Hỡi hoàng tử Telemanchos, ta đã không làm cho con phải hổ thẹn đấy chứ? Giờ chúng ta hãy chuẩn bị cho đám người cầu hôn này một bữa tiệc mới, và lần này thì một điệu đàn kithara mới sẽ cất lên trong bữa tiệc của chúng ta.

Telemanchos đeo kiếm, cầm lao bước đến cạnh ông lão. Lão ăn mày lột bỏ bộ quần áo rách rưới, đứng hiên ngang trước ngưỡng cửa, và nữ thần Athena trả lại cho lão hình dạng thật. Nhìn thấy thân hình tráng kiện oai phong của Odyseus, cả lũ người cầu hôn hoảng sợ bạt vía kinh hồn. Chàng đạp đổ ống tên ra sàn nhà dưới chân mình rồi quát vào mặt bọn chúng:

- Mục tiêu thứ nhất ta đã bắn trúng, giờ thì ta chọn mục tiêu khác mà từ trước đến nay chưa có ai nhằm vào nó! Thần Ánh Sáng Apollo sẽ giúp ta!

Odyseus buông dây cung bắn thẳng vào kẻ cầu hôn láo xược nhất có tên là Antinus, xuyên đúng vào cổ họng của hắn, hắn lảo đảo ngã xuống đất chết tươi. Bọn còn lại như bừng tỉnh, chúng liều mạng lao tới tường nhà để lấy khí giới mà trước đây vẫn treo ở đó, nhưng tường nhà trống trơn không còn một thứ vũ khí nào. Odyseus lại quát lên:

- Bọn mi tưởng là ta đã chết ư? Tưởng là có thể tha hồ cướp phá cung điện của ta ư?

Cả bọn hoảng hốt rút kiếm phòng thân lao vào hai cha con Odyseus, nhưng hai cha con tung hoành ngang dọc giữa bàn tiệc như hai con mãnh hổ. Eumaeus và Philoetius cũng rút kiếm lao vào. Nữ thần Athena hiện thành tráng sĩ Mento, người bạn trung thành của Odyseus, xông vào trợ chiến cho bốn người. Họ chém giết lũ người cầu hôn như những con chim ưng săn lùng đàn bồ câu, chẳng mấy chốc bọn chúng nằm chết ngổn ngang không còn một mống.

Odyseus bắt những kẻ nô tì nào ủng hộ bọn người kia đến dọn sạch phòng khách, và không tha tội chết cho chúng. Cuối cùng chàng ra lệnh đem hương trầm tẩy uế phòng khách, tất cả gia nhân trong cung đều kéo đến chúc tụng vị vua kính yêu của họ đã trở về trong tư thế thật oai hùng. Odyseus cũng vui mừng chảy cả nước mắt khi cuối cùng mình cũng đã về được ngôi nhà cùng những người thân yêu.

Trong khi đó, Euryclea chạy đến phòng riêng của hoàng hậu Penelope để báo tin vui cho nàng. Mặc dù không tin rằng một mình Odyseus có thể giết được một trăm linh tám kẻ cầu hôn, nhưng nàng vẫn theo vú già ra phòng khách. Penelope không biết phải xử sự thế nào, nàng nhìn Odyseus nửa tin nửa ngờ. Hiểu được tâm trạng của người vợ thủy chung đã phải chịu biết bao thử thách nặng nề đến mức không còn dám tin vào niềm hạnh phúc quá lớn và quá bất ngờ như thế này, chàng Odyseus khôn ngoan liền ra lệnh cho bà vú Euryclea đi dọn giường sẵn cho mình. Thế là nàng Penelope liền bảo bà vú:

- Phải đấy, vú Euryclea ạ, vú đi dọn giường đi, nhưng không phải trong căn buồng của Odyseus, mà hãy cho người khiêng chiếc giường trong phòng ngủ ra.

- Ôi, hoàng hậu ơi! – Odyseus nói – ai có thể khiêng nổi chiếc giường do chính tay ta làm? Nàng biết rõ là nó được làm từ đoạn gốc sống của một cây olive lớn mọc ngay cạnh cung điện. Chính tay ta đã chặt cây olive để đóng giường lên, ta còn dát vàng dát bạc và khảm ngà voi cho nó. Hay là trong lúc ta vắng nhà đã có kể nào đón gốc cây rồi khiêng chiếc giường sang chỗ khác?

Nghe thấy thế, hoàng hậu Penelope liền ôm chầm lấy Odyseus khóc trào nước mắt. Hai vợ chồng cứ đứng như thế vừa ôm nhau vừa khóc một hồi lâu, mọi người xung quanh cũng khóc theo. Trời đã tối, Odyseus sai thắp đèn lên và mọi người nhảy múa ca hát vang nhà. Cuối cùng Telemanchos ra lệnh cho mọi người đi ngủ, Odyseus và Penelope cũng lui về phòng mình, nhưng họ không ngủ được, hai người lần lượt kể cho nhau nghe những nỗi gian truân cực khổ mà mỗi người đã phải chịu đựng trong suốt hai mươi năm qua. Và nữ thần Athena hài lòng đã ra lệnh cho nữ thần Rạng Đông Eos hãy thong thả, để đêm nay dài thêm chút nữa cho đôi vợ chồng thủy chung được dịp dốc bầu tâm sự đã bị dồn nén bấy lâu nay.

Phụ lục: SỰ TÍCH CÁC CHÒM SAO

Sao Bạch Dương Aries (sinh từ 21.03 đến 19.04)

Nữ thần Mây Nephele có với vua Athamas thành Orchomenos ở xứ Boeotia hai người con tên là Phrycsus và Hele. Do âm mưu của người vợ thứ hai là Ino, Phrycsus và Hele bị đem làm vật cúng tế các thần linh để cứu thành Orchomenos khỏi bị mất mùa, đúng lúc đó, con cừu lông vàng Aries đã đến cứu họ theo lệnh của Nephele. Khi băng qua đại dương, Hele chẳng may rơi xuống biển chết (biển này về sau được đặt tên là Helespontos), còn Phrycsus được đưa đến xứ Colchis, cưới con gái vua Aeetes. Tại đây, chàng giết con cừu lông vàng để cúng tế thần Zeus, bộ lông tặng cho vua Aeetes; thần Zeus biến con cừu thành chòm sao để tôn vinh lòng dũng cảm của con vật[65].

Sao Kim Ngưu Taurus (sinh từ 20.04 đến 20.05)

Thần Zeus, vị chúa tể muôn loài lại rất đa tình và có tật say mê đàn bà. Có lần, Zeus đem lòng yêu thương nàng Europe, con gái vua Agenor thành Sidon, liền hóa thân thành con bò trắng Taurus đến chơi đùa với nàng. Khi Europe vừa cưỡi lên lưng thì thần Zeus lao vào biển cả, bắt cóc nàng đến đảo Crete, tại đây nàng sinh cho thần ba con trai. Zeus hóa Taurus thành một chòm sao đại diện cho tình yêu, sức mạnh và vẻ đẹp[66].

Sao Song Nam Gemini (sinh từ 21.05 đến 20.06)

Sao Song Nam đại diện cho hai anh em người hùng: Castor và Polydeuces với nguồn gốc không rõ ràng, nhưng tất cả bốn anh chị em Helen, Polydeuces, Clytaemnestra và Castor đều được coi là con của Leda và thần Zeus. Trong một cuộc xích mích với anh em họ mình là Idas và Lynceus, Castor đã bị đâm chết dưới sự chứng kiến của thần Zeus chốn thiên đường, thần Zeus vốn quý mến Polydeuces nên đã dùng lưỡi tầm sét đánh chết Idas và Lynceus. Polydeuces xin thần được chết theo em, thế là thần Zeus cho hai anh em được sống luân phiên một ngày dưới Âm Phủ, một ngày trên núi Olympus[67].

Sao Cự Giải Cancer (sinh từ 21.06 đến 22.07)

Với bản tính hay ghen, nữ thần Hera luôn tìm cách hãm hại những ai được thần Zeus để ý, thậm chí hại cả con của họ, lần này chính là dũng sĩ Heracles. Trong lúc chàng dũng sĩ mạnh nhất trong các dũng sĩ này đang thực hiện chiến công thứ hai của mình, tiêu diệt con long xà Hydra ở Lerne, nữ thần Hera sai con cua khổng lồ đến giết chàng. Với sự giúp sức của cháu mình là Iolaus, Heracles dễ dàng tiêu diệt cả hai con quái vật, nữ thần Hera tiếc con cua đã chết vì nhiệm vụ nên hóa nó thành chòm sao Cự Giải, đây là lần đầu tiên một chòm sao trong hệ sao chiêm tinh được đặt tên bởi một vị thần không phải là thần Zeus[68].

Sao Sư Tử Leo (sinh từ 23.07 đến 22.08)

Sau khi dũng sĩ Heracles thực hiện chiến công thứ nhất của mình, giết con sư tử ở Nemea, chàng lột da con sư tử nộp lại cho Eurystheus vua thành Mycenae. Eurystheus hoảng sợ chỉ dám nhìn từ trên thành xuống, Heracles lấy da sư tử làm áo khoác và dùng đầu nó làm mũ, linh hồn con sư tử bay lên trời biến thành một chòm sao[69].

Sao Xử Nữ Virgor (sinh từ 23.08 đến 22.09)

Người Hi Lạp cổ tin rằng, người phụ nữa là nguồn gốc của sự độc ác và rắc rối. Chiếc hộp của nàng Pandora, với những loài yêu tinh ác quỷ được chứa đựng ở bên trong, là biểu tượng cho việc con người bị hư hỏng do đàn bà. Sau khi Pandora truy ra các con quỷ, nàng vội đóng nắp lại, chỉ có Astraea, vị thần Hi Vọng còn lại bên trong như món quà mong manh của loài người, nàng là con gái của Zeus và Themis đồng thời là chị của Pudicitia tức thần Khiêm Tốn. Chòm sao Virgor là biểu tượng của nữ thần Astraea[70].

Sao Thiên Xứng Libra (sinh từ 23.09 đến 22.10)

Sau khi con gái Persephone của mình bị thần Diêm Vương Hades bắt về làm vợ, nữ thần Nông Demeter buồn rầu làm cho mùa màng thất bát. Thần Zeus ra lệnh cho anh trai Hades thả Peserphone về Dương Thế sống sáu tháng với mẹ mình trên núi Olympus, sáu tháng với chồng dưới Âm Phủ. Chòm sao Libra vẽ hình chiếc xe kéo bằng vàng của thần Hades đang chở Persephone trở về, để cây cối tốt tươi vào mùa xuân và hạ[71].

Sao Bò Cạp Scorpion (sinh từ 23.10 đến 21.11)

Câu chuyện nổi tiếng nhất về chòm sao Bò Cạp rằng con Bò Cạp này bò ra khỏi mặt đất theo lệnh của Hera nhằm phục vụ cho việc báo thù, đó là cắn vào chân Orion cho đến chết. Cả Orion và Bò Cạp đều được vinh danh cho tên những chòm sao, nhưng nằm ở vị trí đối nhau mà chúng không thể gặp nhau. Do đó, khi chòm Bò Cạp mọc thì chòm Orion lặn như thể vị thần khổng lồ của bầu trời này vẫn còn sợ con Bò Cạp[72].

Sao Nhân Mã Sagittarus (sinh từ 22.11 đến 21.12)

Chòm sao Sagittarus (Archers) là để tưởng nhớ nhân vật thần thoại Chiron, con của con gái thần Biển Oceanus có với Cronos, là kẻ tử tế và dễ thương nhất của dòng tộc Centaurs có hình dạng nửa người nửa ngựa. Dù đa số thành viên dòng tộc này rất bạo lực và đần độn, Chiron lại khá khôn ngoan, biết thương người, từng dạy học cho các anh hùng Hi Lạp Achilles và Jason. Nổi tiếng nhưng Chiron sống trong một hang động ở vùng nông thôn. Không may, Heracles bắn tên trúng nhầm người bạn Chiron khi chàng đang đánh đuổi bọn Nhân Mã phá hoại. Chiron dùng mọi kỹ năng y học để chữa vết thương nhưng thất bại vì mũi tên tẩm nọc độc của Lernean Hydra, con rắn nhiều đầu. Vì là thần, Chiron chỉ đau đớn chứ không chết. Prometheus chứng kiến thảm kịch này và tìm cách giúp đỡ bằng cách biến Chiron từ thần thành người để có thể rời mặt đất đi đến thiên đường, biểu tượng bằng chòm sao Nhân Mã[73].

Sao Dương Cưu Capricorn (sinh từ 22.12 đến 19.01)

Capricorn hay dê biển là hình ảnh của nam thần xứ Babylon, đầy quyền năng tên là Ea. Ông có nửa dưới cơ thể là cá, đầu và mình dê, sống trong đại dương nhưng mỗi đêm đều ngoi lên để canh giữ đất liền.

Nhưng thần thoại Hi Lạp không nói đến dê biển mà nói đến Pan, một bán thần (demigod) có nửa trên là người nửa dưới là dê. Ông là con của thần Hermes và một nữ thần sông núi, khi Pan ra đời, nữ thần hét lên vì khiếp sợ và bỏ chạy mất trong khi Hermes thương đứa con dị dạng, đưa nó lên Olympus nơi các vị thần khác cũng thích cậu bé. Từ đó Pan trở thành vị thần của các mục đồng và gia súc, gánh vác trách nhiệm của cha. Pan không ở lại Olympus mà thích sống trong những bóng cây trên núi[74].

Sao Bảo Bình Aquarius (sinh từ 20.01 đến 18.02)

Trong nhiều nền văn hoá cổ đại, kể cả Babylon, Ai Cập và Hi Lạp, có một vị thần tên ‘Thần mang nước’ hay ‘Thần đổ nước’, cưu mang và duy trì sự sống, do đó quyền lực làm cho nước đổ xuống từ thiên đường nằm trong số quyền năng được con người cổ đại tôn kính nhất.

Theo thần thoại Hi Lạp thì Zeus là ‘Thần mang nước’, chòm sao Aquarius là biểu tượng cho ‘Thần mang nước Zeus’.

Một thần thoại khác lại nói đến Deucalion, người sống sót duy nhất sau trận Đại hồng thủy và ‘Thời đại đồ sắt’ trong thần thoại Hi Lạp. Con người cũng tàn bạo như thú dữ giết chóc lẫn nhau, kể cả cha con. Thất vọng, thần Zeus tạo ra trận lụt lớn trên trái đất, tiêu diệt loài người. Trong chuyến thăm trần gian cuối cùng, Zeus thấy cặp vợ chồng Deucalion và Pyrha, dù sống trong túp lều đơn sơ không đủ thức ăn, vật dụng, vẫn ân cần tiếp đãi mình nên ông mới cho họ sống qua trận lụt, đồng thời giúp họ tạo ra chủng tộc người mới mạnh hơn và có đạo đức. Deucalion chính là ‘Người mang nước’ tượng trưng bằng chòm sao Aquarius.

Sao Song Ngư Pisces (sinh từ 19.02 đến 20.03)

Truyện kể rằng, một lần nữ thần Ái Tình Aphrodite cùng con trai Eros đang đi dọc bờ sông, thì bất thình lình con quái vật một trăm đầu Typhon xuất hiện định nuốt chửng họ, trừ thần Zeus ra, không ai có thể khống chế được con quái vật này. Aphrodite và Eros liền nhảy xuống sông và được hai con cá dẫn đến nơi an toàn, sau này nữ thần biến chúng thành chòm sao Song Ngư, hình hai con cá đan đuôi vào nhau để tưởng nhớ ngày chúng cứu hai mẹ con[75].

HẾT.

[1] Theo một dị bản khác thì Cronos đã giết chết cha mình rồi thay ông trị vì vũ trụ. Từ máu chảy của Uranos sinh ra một thế hệ đàn con mới của thần này là các thần Báo Thù Erinyes, các thần khổng lồ Gigantes và các nữ thần sông núi Nymphe.

[2] Hay đơn giản là các vị thần Olympus.

[3] Trong tiếng Hi Lạp là ‘Olympos’, tên gọi dành cho nhiều quả núi Hi Lạp cổ đại, trong đó quả núi Olympus nổi tiếng là quả núi cao nhất ở gần miền cực bắc Hi Lạp, nằm giữa miền Machedonia và Thesalia của nước này, được người Hi Lạp cổ xưa cho là nơi ở của các vị thần linh (ngày nay trong tiếng Hi Lạp hiện đại nó được gọi là ‘Olimbos’). Chúng ta không nên nhầm lẫn núi Olympus với thành phố Olympia. Thành phố này nằm trong một thung lũng dưới chân một dãy núi thuộc hòn đảo lớn Peloponesos ở miền tây nam Hi Lạp, cách rất xa quả núi thiêng Olympus; nơi đây có con sông Apheus chảy qua và là nơi diễn ra các kì đại hội thể thao gọi là ‘Olympic’. Cho nên việc Đài truyền hình Việt Nam đặt tên cho một chương trình là ‘Đường lên đỉnh Olympia’ là một việc làm thiếu chính xác. Bởi lẽ thành phố Olympia nằm ở thung lũng thì không thể có đỉnh được.

[4] Theo một dị bản khác thì các thần Gigantes đã được sinh ra từ máu của Uranos khi ông bị Cronos giết chết.

[5] Gọi theo tiếng Pháp là đảo Xixin, thuộc Italia ngày nay.

[6] Trong thần thoại La Mã, thần Zeus có tên gọi là ‘Iupite’, đọc theo tiếng Pháp là ‘Giuypite’.

[7] Người La Mã gọi Poseidon là ‘Neptunux’, đọc theo tiếng Pháp là ‘Neptuyn’.

[8] Trong thần thoại La Mã, Hades có tên là ‘Pluto’, gọi theo tiếng Pháp là ‘Plytông’.

[9] Từ đó eo biển này có tên là eo biển Bosphore, có nghĩa là ‘lối bò chạy qua’.

[10] Từ đó biển ấy được gọi theo tên của nàng là biển Ionia.

[11] Trong thần thoại La Mã, Hera có tên là Iuno, gọi theo tiếng Pháp là ‘Giuynông’.

[12] Trong thần thoại La Mã, nữ thần Artemis được đồng nhất với nữ thần Diana.

[13] Nhưng cũng có dị bản kể rằng nữ thần Athena không cho chàng chết, nữ thần tháo dây thắt cổ ra rồi bảo:
- Mi phải tiếp tục sống, đồ ngoan cố! Nhưng mi sẽ phải sống treo và sẽ phải suốt đời dệt sợi. Và đó cũng là hình phạt cho cả con cháu sau này của mi!
Và nữ thần hóa phép biến nàng Arachne thành một con nhện. Thế là nàng Arachne phải suốt đời treo mình lo lửng trên không để dệt nên những chiếc mạng hết ngày này sang ngày khác như cuộc đời của một thợ dệt.

[14] Ở nước ta quen gọi theo tiếng Pháp là ‘Aten’, nay là thủ đô của Hi Lạp.

[15] Trong thần thoại La Mã, nữ thần Athena được đồng nhất với nữ thần Minerva.

[16] Nay là cảng Navarin của Hi Lạp.

[17] Trong thần thoại La Mã, thần Hermes có tên gọi là Mercurius, ở ta thần còn được gọi theo tiếng Pháp là ‘Mécquya’.

[18] Trong thần thoại La Mã, thần Ares được đồng nhất với thần Marx.

[19] Có dị bản kể rằng nàng là con gái của thần Zeus có với Dione, và một dị bản nữa kể rằng nàng sinh ra từ bọt biển (trong tiếng Hi Lạp ‘aphros’ có nghĩa là ‘bọt’).

[20] Ở ta gọi theo tiếng Pháp là đảo ‘Síp’.

[21] Trong tiếng Hi Lạp, ‘ekho’ có nghĩa là ‘âm thanh’.

[22] Theo một dị bản khác thì người trừng phạt Narcissus không phải là nữ thần Aphrodite mà là nữ thần Báo Thù Nemesis.

[23] Có dị bản kể rằng cái chết của chàng là do người tình của nữ thần Aphrodite là thần Chiến Tranh Ares vì ghen tuông nên đã sai con lợn lòi hung ác đến để xé xác chàng.

[24] Trong thần thoại La Mã, Aphrodite được đồng nhất với nữ thần Venus, ở ta dịch âm theo tiếng Hán là ‘Vệ Nữ’.

[25] Trong thần thoại La Mã, thần Eros được đồng nhất với thần Amo hoặc với thần ‘Cupido’, gọi theo tiếng Pháp là ‘Quypiđông’.

[26] Có dị bản kể rằng cái tật thọt chân của chàng là do khi còn bé chàng đã bênh mẹ mình là Hera khi thần Zeus và Hera cãi nhau và vì thế chàng đã bị thần Zeus cầm chân quẳng xuống trần thế làm cho chàng bị què chân.

[27] Có dị bản kể rằng vợ chàng không phải là Aphrodite mà là Charis, một trong ba vị nữ thần Duyên Dáng có sắc đẹp tuyệt trần.

[28] Trong thần thoại La Mã, thần Hephaestus được đồng nhất với thần lửa Vulcanux, phiên âm theo tiếng Pháp là ‘Vuyncanh’. Thần Vulcanux có xưởng rèn trên đỉnh ngọ núi Etna, một ngọn núi lửa nổi tiếng của Italia bây giờ. Tục truyền rằng mỗi khi ngọn núi Etna phun lửa chính là lúc thần Vulcanux đang thổi bễ làm việc.

[29] Nguyên bản: ‘khóc thầm cho số phận đau đớn của mình’ [NewLove].

[30] Trong thần thoại La Mã, nữ thần Demeter có tên gọi là Cheres, tiếng Pháp là ‘Cérés’.

[31] Tức sông Pô ngày nay của Italia.

[32] Trong thần thoại La Mã, thần Helius có tên gọi là Sol [Xôl].

[33] Có dị bản kể rằng thần đã đánh chết Licurgus.

[34] Ở miền tây bắc bán đảo tiểu Á ngày nay.

[35] Trong thần thoại La Mã, thần Dionysus có tên gọi là Baccus, gọi theo tiếng Pháp là ‘Bácquýt’.

[36] Trong thần thoại La Mã, thần Pan được đồng nhất với thần Faunus.

[37] Có dị bản kể rằng thần lấy lửa từ bánh xe lửa của thần Mặt Trời.

[38] Ở ta quen gọi theo tiếng Pháp là ‘Asin’.

[39] Trong tiếng Hi Lạp, ‘pan’ có nghĩa là ‘tất cả’, ‘doron’ có nghĩa là ‘thiên bẩm’.

[40] Có dị bản kể lại rằng tại tiệc cưới các thần linh đã cố ý tặng cho Pandora một chiếc hộp làm quà cưới và dặn chỉ khi nào về dưới hạ giới mới được mở ra xem. Trong đó là các loài yêu tinh ác quỷ xấu xa, đã bay ra tứ tung khắp trái đất khi Pandora mở nắp hộp, chỉ còn nữ thần Hi Vọng nằm dưới đáy hộp là chậm chân không kịp bay ra nên ở lại. Từ đó loài người mới biết thế nào là bệnh tật, là tội ác xấu xa. Các loài yêu tinh này bất cứ lúc nào cũng có thể gõ cửa vào từng nhà, như những vị khách không mời mà đến. Chúng rón rén đi lang thang khắp đó đây, lầm lũi chẳng nói chẳng rằng, bởi vì thần Zeus đã tước mất thiên bẩm nói năng của chúng rồi.

[41] Trong tiếng Hi Lạp, ‘myrmeth’ có nghĩa là ‘kiến’.

[42] Quả núi này nay là núi Atlas nằm ở vùng Bắc Phi.

[43] Tức nước Ethiopia thuộc châu Phi ngày nay.

[44] Có dị bản kể rằng do Myrtilus đã phải lòng Hippodamia mà Pelops đã giết chàng.

[45] Tiếng Pháp: ‘la voie de lactée’, ở ta gọi là ‘sông Ngân Hà’.

[46] Tức sông Đanuýp ngày nay – người Hi Lạp xưa tưởng sông Đanuýp ở miền Trung Âu là biên giới cực bắc của trái đất.

[47] (Nằm giữa Tây Ban Nha và Maroc, nối liền Địa Trung Hải với Đại Tây Dương). Có dị bản kể rằng ban đầu hai mỏm đá gắn liền với nhau, đến lúc đó chúng mới bị Heracles tách đôi ra để thông nước Địa Trung Hải với Đại Tây Dương.

[48] Có truyền thuyết coi các nàng Hesperides là các nữ thần Bóng Đêm, có truyền thuyết lại coi họ là con của thần Zeus, thần biển Phorcys, thần khổng lồ Titan Atlas.

[49] Xem truyện ‘Meleager’ – ‘Truyện các nhân vật nổi tiếng’.

[50] Có nghĩa là ‘cổng nóng’.

[51] Nhưng theo một dị bản khác thì đó là con trai của thần Biển Poseidon có với Aethra.

[52] Xem truyện ‘Các tráng sĩ tàu Argos’.

[53] Xem ‘Daedalus’ – ‘Truyện các nhân vật nổi tiếng’.

[54] Theo tiếng Pháp là biển ‘Egiê’.

[55] Xem truyện ‘Meleager’ – ‘Truyện các nhân vật nổi tiếng’.

[56] Xem truyện ‘Dũng sĩ Heracles và mười hai chiến công’.

[57] Phasis nay là sông Rhion ở Caucasus (Cápca), còn Colchis là khu vực ngoại Caucasus bên bờ biển Đen.

[58] Người Hi Lạp cổ không hiểu rõ địa lí châu Âu, họ tưởng rằng con sông Istros (sông Đanuýp ngày nay) có một nhánh ăn thông ra biển Adriatic.

[59] Sông Pô ngày nay của Italia.

[60] Tức sông Rôn của Thụy Sĩ và Pháp ngày nay.

[61] Một hòn đảo tưởng tượng, có thể là đảo Corphu.

[62] Xem truyện ‘Tráng sĩ Theseus’.

[63] Lược bỏ một đoạn.

[64] Tiếng Hi Lạp có nghĩa là ‘hòa dịu’.

[65] Xem: ‘Các truyền thuyết liên hoàn’ – ‘Các tráng sĩ tàu Argos’ – ‘Sự tích bộ lông cừu vàng’.

[66] Xem: ‘Truyện các nhân vật nổi tiếng’ – ‘Nàng Europe’.

[67] Xem: ‘Truyện các nhân vật nổi tiếng’ – ‘Dioscuri’.

[68] Xem: ‘Các truyền thuyết liên hoàn’ – ‘Dũng sĩ Heracles’.

[69] Xem: ‘Các truyền thuyết liên hoàn’ – ‘Dũng sĩ Heracles’.

[70] Xem: ‘Truyện các vị thần’ – ‘Thần Titan Prometheus’ – ‘Pandora’.

[71] Xem: ‘Truyện các vị thần’ – ‘Nữ thần Nông Demeter’ – ‘Nàng Persephone bị bắt cóc’.

[72] Sách không đề cập đến chuyện này.

[73] Xem: ‘Các truyền thuyết liên hoàn’ – ‘Dũng sĩ Heracles’ – ‘Lợn lòi Erymanthus’.

[74] Xem: ‘Truyện các vị thần’ – ‘Thần Đồng Quê Pan’.

[75] Xem: ‘Truyện các vị thần’ – ‘Thần Zeus’ – ‘Đối mặt Typhon’.