PUTIN & MEDVEDEV – BỘ ĐÔI QUYỀN LỰC

Chủ biên: Hình Quảng Trình – Trương Kiến Quốc

Nguồn: Internet
Trình bày lại (31/09/‘16): QuocSan

Cục diện chính trị Nga thay đổi thường mang tính đột ngột, bí mật và khó dự đoán. Medvedev và Putin có quyền sắp xếp chính trị mang tính chiến lược đối với các nhà cầm quyền và những quyền lực tối cao của nước Nga. Putin và Medvedev đã làm rất tốt. Điều quan trọng là, chúng ta đang mong chờ sự kết hợp chính trị và cơ cấu chính trị độc đáo, tuyệt vời này sẽ mang lại những gì cho nước Nga.

LỜI NÓI ĐẦU

Chính trị nước Nga luôn thay đổi mạnh mẽ, nhưng mọi sự thay đổi đều gắn liền với lí do của nó. Nghiên cứu chính trị nước Nga là nhằm dõi theo sự thay đổi mạnh mẽ này, tuy nhiên mọi sự thay đổi đều khó có thể tìm ra nguồn gốc của nó. Nghiên cứu vấn đề cục diện thay đổi chính trị của nước này từ trước đến nay luôn mang tính thách thức, bởi vì nó thường đột ngột, bí mật và khó dự đoán trước. Dù vậy, chúng tôi vẫn cần tìm hiểu vấn đề chính trị nước Nga, phân tích sự phát triển, biến đổi và tìm ra xu thế thay đổi của nó. Cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2007 và cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 đã mang lại cho chúng tôi cơ hội và tư liệu rất tốt để quan sát cục diện thay đổi này.

Tháng 9 năm 2007, Viện nghiên cứu Nga, Đông Âu, Trung Á đã thành lập nhóm nghiên cứu với đề tài “Cuộc bầu cử Duma và tổng thống Nga,” triển khai công tác nghiên cứu, cuốn sách chính là thành quả nghiên cứu đề tài này. Vấn đề quan tâm chủ yếu của cuốn sách này là tiến hành phân tích cuộc bầu cử Duma quốc gia và bầu cử tổng thống, đồng thời thông qua những phân tích và phán đoán này để dự báo xu thế phát triển chính trị, kinh tế và ngoại giao của nước Nga trong tương lai. Hơn nữa, hai cuộc bầu cử nói trên không chỉ là cuộc bầu cử có ý nghĩa đơn thuần mà còn là sự sắp xếp chiến lược chính trị về quyền lực tối cao của các nhà cầm quyền Nga. Mặc dù sự sắp xếp chính trị mang ý đồ chiến lược của các nhà cầm quyền nước này, song những ý đồ chính trị này phải được xây dựng theo trình tự chính trị hợp pháp. Điều cần phải chỉ rõ là, Putin và Medvedev đã làm rất tốt, một mặt tất cả sự sắp xếp chính trị có độ khó cao đều tiến hành thuận lợi qua trình tự pháp luật hiện hành, một mặt tỉ lệ ủng hộ của người dân luôn ở mức cao cho thấy sự hậu thuẫn chính trị hùng hậu của Putin và Medvedev. Vấn đề mấu chốt là đã tạo ra được cặp bài trùng Medvedev và Putin, sự kết hợp chính trị và cơ cấu chính trị vô cùng độc đáo và tuyệt vời. Sự kết hợp chính trị này sẽ có ảnh hưởng vô cùng quan trọng đến tương lai của nước Nga và đáng để chúng ta quan tâm và nghiên cứu.

Putin là nhà chính trị kiệt xuất rất có trách nhiệm đối với đất nước, là người có tài năng tâm huyết chính trị, ôm ấp hoài bão chính trị và về một nước Nga lớn mạnh nhất chưa từng có trong lịch sử. Sự thay đổi chức vụ của Putin từ tổng thống xuống làm thủ tướng đã chỉ rõ 4 vấn đề rất quan trọng: Thứ nhất, Putin tôn trọng Hiến pháp Nga, không sửa đổi Hiến pháp để duy trì quyền lực tối cao; thứ hai, để hoàn thành sứ mệnh lịch sử đưa đất nước phục hồi và đi lên, Putin không ngại hạ thấp chức vụ từ tổng thống xuống làm thủ tướng để trực tiếp, chỉ huy tiến hành cải cách, tinh thần tự giác cao độ, thúc đẩy nước Nga phục hồi nhanh chóng; thứ ba, hạ thấp chức vụ cho thấy Putin không phải là người tham quyền cố vị mà là nhà chính trị rất có trách nhiệm với lịch sử; thứ tư, Putin kết hợp ban nhóm chính trị, kết hợp với các đối tác chiến lược có quyền lực tối cao cùng chí hướng để thực hiện sứ mệnh lịch sử của nước Nga.

Bộ đôi Medvedev và Putin là sự kết hợp hoàn hảo về thoả thuận chính trị giữa mục tiêu chiến lược và quyền lực tối cao. Trong đó sự kết hợp mục tiêu chiến lược là cơ sở nền tảng, sự kết hợp quyền lực tối cao thực chất chỉ là bộ khung của sự kết hợp nhóm Putin. Nếu đánh giá theo cuộc bầu cử Duma quốc gia và bầu cử tổng thống Nga thì có thể nói: Thứ nhất là đã đạt được mục tiêu Putin đề ra, tức là Đảng nước Nga thống nhất giành được trên 2/3 số ghế trong Duma quốc gia, thực hiện sự sắp xếp chiến lược quan trọng từ đỉnh cao của cơ quan lập pháp; thứ hai, Medvedev đắc cử tổng thống, Putin trở thành thủ tướng chính phủ, tạo ra bộ đôi Medvedev và Putin, thực hiện cuộc chuyển giao thuận lợi quyền lực tối cao nước Nga trong tay nhóm Putin, nhóm Putin vẫn nắm giữ chính trị và được người dân Nga công nhận. Medvedev trở thành lãnh tụ nhóm Putin, nhiều lần nhấn mạnh đã hoạch định chiến lược nước Nga, cần duy trì tính liên tục chính sách của nước Nga, nhưng chúng tôi có thể dự đoán, tổng thống Medvedev hoàn toàn có thể hoạt động và mang đặc trưng chính trị riêng, sẽ có khuynh hướng riêng, được Putin tán thành. Bởi vì, sự sắp xếp chính trị của Putin là cứng rắn chứ không mềm mỏng. Ở đây có 3 điểm đáng chú ý: Thứ nhất, Medvedev là nhân vật chính trị hiểu rõ nhất chính sách của Putin, trực tiếp tham gia xây dựng kế hoạch Putin; thứ hai, Medvedev là nhân vật chính trị được Putin tin cậy nhất và có khả năng thực hiện chiến lược và chính sách của Putin; thứ ba, Putin không muốn lãng phí thời kì quá độ, không muốn ảnh hưởng xấu đến tính hợp pháp của nguồn hậu thuẫn chính trị.

Tất nhiên, nước Nga trong thời gian tới còn phải đối mặt với hàng loạt những vấn đề và thách thức. Nhìn vào tình hình chung, điều cần phải chỉ ra là, vấn đề lớn nhất của nước Nga lại đến từ chính nội bộ nhóm Putin, đến từ mâu thuẫn trong nhóm, ngoài ra còn phải xem ảnh hưởng từ những mâu thuẫn không thể tránh khỏi của nhóm không cùng lợi ích với nhóm Putin trong nước Nga.

Nước Nga đang trên đường phục hồi. Trong tiến trình này, Nga ngày càng tận dụng những nhân tố về chính trị, kinh tế, văn hoá trong lịch sử nước mình. Nói cách khác, chính sách nước Nga ngày càng mang những nét đặc trưng rất Nga. Nhưng lịch sử nước này có truyền thống bài xích đối với nền kinh tế thị trường, song hy vọng truyền thống này sẽ không ảnh hưởng đến bước phát triển hơn nữa về nền kinh tế Nga. Trong lịch sử, Nga luôn hy vọng giải quyết các vấn đề về phát triển kinh tế, xã hội bằng phương thức phi thị trường, nhưng nếu muốn phát triển hiệu quả, bền vững thì nước này cần phải tận dụng và giải phóng hiệu quả các nhân tố của kinh tế thị trường, xây dựng toàn diện cơ chế kinh tế thị trường, như vậy kinh tế đất nước mới phát triển lành mạnh. Bởi vì áp dụng phương thức phát triển cưỡng chế kinh tế phi thị trường tạm thời có thể phát triển nhanh nhưng về lâu dài sẽ suy giảm. Hơn nữa sự phát triển nhanh được thúc đẩy bởi thể chế mệnh lệnh hành chính không thể che lấp hàng loạt vấn đề phát triển kinh tế sâu rộng. Điểm này rất đáng để cho các nhà cầm quyền nước Nga quan tâm, tránh lặp lại sai lầm.

Cuốn sách này được chia làm 3 phần, phần 1 chủ yếu tìm hiểu tiến trình bầu cử Duma quốc gia Nga năm 2007 và cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 2008. Phần này có 3 chương: Chương 1 bàn về tình hình chính trị Nga trước bầu cử, chương 2 miêu tả tiến trình bầu cử Duma quốc gia khoá V, chương 3 đánh giá quá trình tiến hành bầu cử tổng thống khoá V. Điều cần phải chỉ ra là nhiệm vụ chủ yếu của phần này, thuật lại tiến trình bầu cử Duma quốc gia và bầu cử tổng thống Nga, không những vậy, nét tiêu biểu của phần này là thông qua miêu tả hai cuộc bầu cử trên tiến hành phân tích chiến lược, sách lược tranh cử của các đảng phái chính trị nhất là sự sắp xếp chiến lược của nhà cầm quyền. Phần này giúp độc giả có thông tin và hàm ý chính trị khách quan, toàn diện, chính xác về hai cuộc bầu cử trên.

Phần 2 trình bày về con đường của Putin và những vấn đề liên quan, phần này gồm có 3 chương. Chương 4 trình bày về nguồn lực chính trị của Putin, chương này chủ yếu trả lời câu hỏi cơ bản, đó là vì sao Putin và Medvedev có thể giành thắng lợi to lớn, vững chắc trong hai cuộc bầu cử trên. Chương này nối tiếp chương trước và gợi mở cho chương sau, nghĩa là trả lời các câu hỏi trong phần 1, vừa tạo cơ sở để cuốn sách tiếp tục đi sâu tìm hiểu các vấn đề. Chương 5 trọng tâm phân tích và tổng kết “kế hoạch Putin,” nội dung của chương chủ yếu đề cập vấn đề chiến lược phát triển quan trọng của nước Nga, cố gắng chỉ ra sự sắp xếp và ý đồ chiến lược của Putin. Chương 6 bàn về cơ chế chính trị và cơ chế quyền lực tối cao thực hiện “kế hoạch Putin,” tức vấn đề “bộ đôi Medvedev và Putin,” đây là vấn đề hạt nhân, trọng tâm của cuốn sách này. Thực tế bộ đôi Medvedev và Putin đã xác định sự phát triển trong tương lai của nước Nga. Đồng thời bản thân vấn đề bộ đôi này chính là vấn đề lớn nhất nước Nga phải đối mặt trong thời gian tới, bởi vì cơ chế chính quyền này chưa từng có trong lịch sử nước Nga, mà đã là chưa từng có thì không thể học tập kinh nghiệm trước đó, cần phải mày mò, mà mày mò thì sẽ phải gặp rất nhiều vấn đề khó khăn. Do đó, chúng ta cần phải tiến hành phân tích tổng thể nhân tố bất lợi và có lợi trong cơ chế, chiến lược phát triển hiện tại và trong thời gian tới của nước Nga, để đưa ra kết luận phù hợp với tình hình thực tế nước Nga trong mức giới hạn cao nhất có thể.

Phần 3 chủ yếu bàn về hàng loạt vấn đề và thách thức chính trị nước Nga. Phần này gồm 4 chương, chương 7 bàn về cơ chế quan liêu trong phát triển chính trị Nga, nói cách khác, chiến lược phát triển nước Nga xây dựng sẽ được thực hiện thông qua cơ chế chính trị như thế nào và vấn đề hiệu quả thể chế quan liêu nước Nga, nước Nga giải quyết vấn đề tham nhũng tương đối nghiêm trọng ra sao? Chương 8 tập trung vào các vấn đề và thách thức tồn tại trong quá trình phát triển kinh tế xã hội Nga, bởi vì nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới của nước Nga là giải quyết vấn đề phát triển. Trong khi giải quyết vấn đề phát triển, nước Nga sẽ phải đối mặt với vấn đề kinh tế, xã hội như thế nào? Giải quyết ra sao? Đây đều là những vấn đề hết sức quan trọng. Chương 9 bàn về tình hình quốc tế khó khăn và xu thế phát triển chính sách mà nước Nga phải đối mặt trong quá trình phát triển, bởi vì Nga là một nước lớn, sự phát triển và thay đổi tình hình thế giới đều ảnh hưởng đến nước này.

Mùa hè năm 2007, tác giả đăng bài viết “Phương trình chính trị của nước Nga” trên tạp chí “Bình luận Trung Quốc” kì 7, đưa ra một số phán đoán về cuộc bầu cử tổng thống và phát triển chính trị Nga. Tác giả cho rằng bản thân bài viết này chính là một bộ phận của nghiên cứu bầu cử tổng thống Nga. Năm 2008, tác giả nhận lời mời đăng bài “8 năm của Putin” trên báo “Thế giới đương đại,” tiến hành phân tích về quá khứ và tương lai của nước Nga. Đề mục 3 tiến hành phân tích sơ bộ về xu thế phát triển của nước Nga trong tương lai.

Lời giới thiệu của Ban biên tập và các tác giả

Chủ biên: Hình Quảng Trình, Trương Kiến Quốc

Phó chủ biên: Lý Nhã Quân, Bàng Đại Bằng

Hình Quảng Trình – Lời nói đầu, Chương cuối

Phần 1

Lỹ Nhã Quân – Chương 1, 2

Hách Hách – Chương 3

Phần 2

Bàng Đại Bằng – Đề mục 1, 4, 5 chương 4, chương 5

Lý Trung Hải – Đề mục 2 chương 4

Khương Nghị – Đề mục 3 chương 4

Lý Dũng Huệ – Chương 6

Phần 3

Trương Hạo Kì – Chương 7

Lý Trung Hải – Đề mục 1, 2 chương 8

Cao Tế Hương – Đề mục 3 chương 8

Từ Hồng Phong – Chương 9

Hách Hách – Phụ lục 1

Trương Hạo Kì – Phụ lục 2

Trương Hiểu Huệ – Phụ lục 3 (dịch)

Bàng Đại Bằng – Tài liệu tham khảo

Đề tài này tập trung công sức của nhiều nhà nghiên cứu của Viện nghiên cứu, các nhà lãnh đạo Viện nghiên cứu và các trưởng phòng đều tham gia vào công tác nghiên cứu. Để chuẩn bị tư liệu, nhóm nghiên cứu đã biên tập các bài báo, nhiều lần mở hội thảo tranh luận. Để đi sâu thảo luận vấn đề hơn nữa, từ ngày 20 đến 21 tháng 5 đã diễn ra “diễn đàn quốc tế lần thứ 21” của Viện khoa học xã hội Trung Quốc do các tác giả điều hành dưới sự chỉ đạo của phòng các vấn đề quốc tế, Cục nghiên cứu khoa học, Viện nghiên cứu. Chủ đề của diễn đàn lần này là “Cuộc bầu cử tổng thống Nga và xu thế trong thời gian tới,” tập trung thảo luận viễn cảnh và xu thế phát triển chính trị, kinh tế, ngoại giao, văn hoá xã hội nước Nga sau cuộc bầu cử tổng thống tháng 3 năm 2008. Đồng chí Vũ Dần, phó viện trưởng Viện khoa học xã hội Trung Quốc dù bận rộn nhưng vẫn dành thời gian đến tham dự và có lời phát biểu khai mạc. Điều này cho thấy lãnh đạo viện coi trọng và khích lệ nghiên cứu vấn đề nước Nga. Tại diễn đàn, tôi thay mặt anh em trong nhóm nghiên cứu đề tài bày tỏ sự cảm ơn đối với các nhà lãnh đạo và các đồng chí đã quan tâm, giúp đỡ biên soạn và xuất bản cuốn sách này; cảm ơn sự cố gắng của các đồng chí như đồng chí Trương Diệu Dân ở Nhà xuất bản Trường Xuân. Điều đặc biệt khiến chúng tôi vui mừng là các đồng chí thanh niên mẫn cán đang ngày một trưởng thành, có tố chất, tiềm năng học thuật cho chúng tôi thấy được hy vọng to lớn hơn về tương lai của Viện nghiên cứu.

Tất nhiên, cuốn sách này là thành quả của nhiều tác giả cùng biên soạn, nên không tránh khỏi những lỗi về mặt gắn kết và do những hạn chế về khả năng tìm hiểu thay đổi chính trị nước Nga của chúng tôi, cuốn sách còn tồn tại một số vấn đề hy vọng quý bạn đọc sẽ đưa ra những ý kiến đóng góp quý báu để chúng tôi có thể hoàn thiện cuốn sách tốt hơn nữa.

Hình Quảng Trình
Ngày 25 tháng 5 năm 2008

PHẦN I:
CUỘC BẦU CỬ DUMA QUỐC GIA VÀ TỔNG THỐNG NGA KHOÁ V

Từ khi nước Nga thông qua Hiến pháp mới năm 1993 đến nay, cuộc bầu cử Duma quốc gia và bầu cử tổng thống Nga, 4 năm một lần đã trở thành tâm điểm của đời sống xã hội chính trị Nga. Nga là nước theo chế độ tổng thống, trung tâm là quyền lực tổng thống, vai trò của Duma quốc gia trong thể chế chính trị tương đối mờ nhạt. Bầu cử Duma quốc gia ngoài việc phản ánh sự thay đổi tương quan lực lượng chính trị xã hội thì không có nhiều ảnh hưởng thực chất đến sự vận hành của chính trị nước Nga. Trong khi đó, cuộc bầu cử tổng thống luôn được các giới quan tâm, không chỉ liên quan đến sự chuyển giao chính quyền Nga mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến phương hướng phát triển trong tương lai của nước Nga. Theo Hiến pháp Nga, nhiệm kì tổng thống không quá 2 kì, vì vậy mà từ sau thời kì lãnh đạo của Boris Yeltsin, vấn đề người kế nhiệm tổng thống đã chính thức được đưa vào chương trình nghị sự của tổng thống. Cuối năm 1999, để đảm bảo an toàn của bản thân và gia đình sau khi mãn nhiệm và để không ảnh hưởng đến sự phát triển trong tương lai của nước Nga, sau nhiều lần xem xét, Yeltsin đã tiến cử một Putin trung thành, mẫn cán, chưa có tiếng tăm trở thành người kế nhiệm của mình. Bằng cách từ chức sớm, Yeltsin đã giúp Putin chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000.

Trong 8 năm, Putin đã giành được những thành tích nổi bật trong việc điều hành đất nước, sức mạnh và địa vị trên trường quốc tế của nước Nga được tăng cường mạnh mẽ. Putin luôn giành được sự ủng hộ cao của dân chúng nước Nga, giúp ông có được vốn chính trị và biện pháp khống chế cục diện chính trị Nga hơn Yeltsin. Tháng 5 năm 2008, Putin sắp kết thúc nhiệm kì tổng thống lần 2. Khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 ngày càng đến gần, thì càng có nhiều lời kêu gọi trong nước hy vọng Putin tiếp tục tái nhiệm. Putin từng nhiều lần công khai tuyên bố, ông không vi phạm Hiến pháp để theo đuổi nhiệm kì tổng thống lần 3, nhưng đồng thời cũng nói rõ, ông còn dồi dào sức lực, vẫn muốn “tiếp tục phục vụ cho chính trị Nga.”

Một thời gian, “câu hỏi của năm 2008” được nhiều người Nga quan tâm là “Sau năm 2008 Putin sẽ tiếp tục nắm chính quyền bằng cách nào?.” Nhiều năm trước đó, các cố vấn của Putin đã vạch ra nhiều phương án để Putin tiếp tục nắm chính quyền sau năm 2008. Đảng lớn nhất trong nghị viện Nga – Đảng nước Nga thống nhất tự xưng là “Đảng Putin,” hy vọng Putin có thể tiếp tục nắm chính quyền. Các nhân vật cốt cán ở các địa phương thân chính phủ tích cực cổ động quần chúng, chuẩn bị tổ chức một cuộc vận động xã hội ủng hộ Putin làm “Lãnh tụ dân tộc.” Tất cả những điều này đều dự báo rằng: Cuộc bầu cử nghị viện khoá V năm 2007 và cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 sắp tới đã không khỏi mang dấu ấn cá nhân của Putin, ý chí cá nhân của Putin có ảnh hưởng, to lớn đến kết quả bầu cử.

Trong năm diễn ra bầu cử, người dân chú ý đến từng hành động của Putin, đón chờ ông sẽ đưa ra lựa chọn như thế nào.

Chương I:
PUTIN TIẾN HÀNH SẮP XẾP CHO CUỘC BẦU CỬ

Từ năm 2001, Putin đã thúc đẩy nghị viện thông qua “Luật chính đảng Nga,” sửa đổi “Luật bầu cử đại biểu Duma quốc gia Nga,” thay đổi triệt để hiện tượng các đảng phái đua nhau thành lập trong thời kì của Yeltsin, quy phạm chặt chẽ thể chế chính đảng Nga. Dưới sự ủng hộ mạnh mẽ của Putin, Đảng tích cực ủng hộ lợi ích chính quyền – Đảng nước Nga thống nhất đã giành thắng lợi hoàn toàn trong cuộc bầu cử nghị viện năm 2003, trở thành đảng lớn nhất trong nghị viện. Đây chính là sự bảo đảm về chính trị và chế độ để Putin “tiếp tục ảnh hưởng đến chính trị Nga” sau khi mãn nhiệm năm 2008. Để bảo vệ Hiến pháp, không để cho các nước phương Tây giương chiêu bài dân chủ, Putin lựa chọn “không sửa đổi Hiến pháp, không theo đuổi nhiệm kì tổng thống lần 3,” nhưng đồng thời ông cũng bắt đầu quá trình chọn người kế nhiệm trong đội ngũ của mình. Đêm trước cuộc bầu cử nghị viện năm 2007 và bầu cử tổng thống năm 2008, câu hỏi “Putin sẽ chọn người kế nhiệm như thế nào” luôn là đề tài được xã hội Nga quan tâm nhất.

I. Sắp xếp chế độ trước bầu cử, Putin xây dựng “đảng chính quyền”

Theo Hiến pháp Nga và các điều luật hữu quan, với tư cách là cơ quan lập pháp, Duma quốc gia Nga là nơi hoạt động chủ yếu các chính đảng, các đảng phái tham gia nghị viện phụ trách xây dựng chế độ pháp luật của đất nước; tiến hành phê duyệt các dự thảo mang tính chính sách như ngân sách, chính sách thuế chính phủ đưa ra và có quyền phê duyệt ứng cử viên thủ tướng chính phủ. Thời kì Yeltsin nắm chính quyền, Đảng cộng sản Nga với số đông phái phản đối không thoả hiệp với chính quyền đương nhiệm trong thời gian dài chiếm vai trò đảng lớn nhất trong nghị viện, dẫn đến rất nhiều dự thảo luật cải cách xã hội chính phủ Yeltsin đưa ra không được thông qua một cách thuận lợi. Cuộc tranh chấp giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành chính trong một thời gian dài đã trở thành một trong những nguyên nhân chính dẫn đến những biến động xã hội Nga thời kì này.

Năm 2000, Putin đề ra tư tưởng “Nhà nước pháp quyền.” Để nhanh chóng chấm dứt tranh chấp giữa chính phủ với nghị viện tồn tại suốt thời kì Yeltsin, để giúp các quy định pháp luật chính phủ đưa ra được nghị viện thông qua thuận lợi, từ năm 2001, Putin một mặt thúc đẩy nghị viện thông qua “Luật chính đảng Nga,” mặt khác tích cực gây dựng liên minh các thế lực trung lập thân chính phủ trong nghị viện. Trong 8 năm, ông đã xây dựng được “Đảng chính quyền,” chính đảng tích cực ủng hộ lợi ích chính quyền.

1. Nghiêm chỉnh xây dựng pháp luật, xây dựng thể chế chính đảng kiểu mẫu

Dưới sự tích cực ủng hộ của Putin, ngày 21 tháng 6 năm 2001, Duma quốc gia Nga đã thông qua bộ “Luật chính đảng Nga” đầu tiên. Trước đó, luật pháp thi hành cho hoạt động chính đảng Nga, ngoài các bộ luật liên bang như “Hiến pháp Nga” và “Luật bầu cử nghị viện,” thậm chí còn bao gồm “Luật tổ chức liên hiệp xã hội Liên Xô” được thông qua từ thời kì Liên Xô vẫn còn hiệu lực. Sau khi “Luật chính đảng Nga” được thông qua, các đảng phái Nga chủ yếu sẽ hoạt động theo “Hiến pháp Nga” và “Luật chính đảng Nga.” “Luật chính đảng Nga” nghiêm chỉnh quy định khái niệm, vai trò, cũng như phương thức tổ chức hoạt động của các đảng phái chính trị. Căn cứ theo bộ luật này: Cương lĩnh, điều lệ của các đảng phái chính trị phải quy định mục tiêu chính trị là tham gia bầu cử vào các cơ quan chính đảng đất nước và phải chịu sự thẩm tra tư cách của Bộ Tư pháp; chỉ có đảng phái chính trị có số đảng viên chính thức trên 10.000 người và có chi bộ trên 100 đảng viên ở hơn một nửa khu vực trong cả nước mới được Bộ Tư pháp cấp phép đăng kí; xoá bỏ khái niệm chính đảng địa phương, các chính đảng phải mang tính chất Liên bang Nga: Nhà nước sẽ hỗ trợ kinh phí cho các chính đảng nhận được hơn 3% số phiếu bầu vào Duma quốc gia…

Sau khi Bộ luật chính đảng này được thông qua, hàng loạt đảng phái có số lượng thành viên ít, tầm ảnh hưởng hạn chế tự giải tán hoặc liên minh với các đảng phái khác vì không đáp ứng quy định Luật chính đảng, dẫn tới số lượng chính đảng ở Nga giảm mạnh. Nếu như ngày 1 tháng 1 năm 1999, có 141 chính đảng mang tính liên bang và các tổ chức xã hội được Bộ Tư pháp cấp giấy phép đăng kí, thì sau khi bộ luật này được thông qua vào năm 2001, trong cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2003, chỉ có 44 chính đảng chính thức được Bộ Tư pháp cấp giấy phép. Đến tháng 9 năm 2007, số lượng đã giảm xuống còn 15 chính đảng. Như vậy, trong thời gian Putin nắm chính quyền, hiện tượng các chính đảng đua nhau thành lập đã được xoá bỏ tận gốc, thể chế chính đảng Nga cũng đã được quy phạm rõ ràng.

Sau năm 2004, để mở rộng hơn nữa vai trò của các chính đảng trong việc điều hành đất nước, Putin liên tục đề ra các biện pháp cải cách về thể chế đảng phái chính trị, trong đó bao gồm: Tăng mạnh số đảng viên tối thiểu của các đảng phái chính trị từ 10.000 lên đến 50.000 đảng viên, số đảng viên trong các chi bộ trên 1/2 số bang của mỗi đảng phải không ít hơn 500 người, số đảng viên các chi bộ ở 1/2 số bang còn lại phải không ít hơn 250 người. Bộ Tư pháp Nga có quyền tiến hành kiểm tra số lượng đảng viên của các đảng phái hàng năm, yêu cầu các đảng phái không đạt tiêu chuẩn tiến hành đăng kí lại theo kì hạn. Đảng phái không được cấp phép đăng kí sẽ bị xoá bỏ tư cách chính đảng, hoặc trở thành đoàn thể chính trị xã hội, hoặc tự giải tán; xoá bỏ hạn chế thủ tướng chính phủ liên bang và các quan chức cấp bộ trưởng đảm nhiệm chức vụ lãnh đạo các chính đảng và tổ chức xã hội khác quy định trong Luật chính phủ. Các biện pháp trên đã hạn chế hơn nữa hoạt động của các đảng phái vừa và nhỏ, tăng cường sự giám sát của cơ quan Nhà nước đối với hoạt động của các đảng phái, tạo tiền đề về luật pháp để các quan chức chính phủ trực tiếp tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội và tiến tới “Đảng chính quyền” lãnh đạo nghị viện. Tháng 4 năm 2005, nghị viện thông qua Luật bầu cử đại biểu Duma quốc gia Nga mới do Putin đệ trình, tiến hành quy định lại các nguyên tắc bầu cử nghị viện. Luật bầu cử nghị viện mới có 6 nội dung chính: (1) xoá bỏ “cơ chế đại biểu hỗn hợp” thực hiện từ năm 1993, quy định đại biểu Duma quốc gia bầu theo “chế độ đại biểu tỉ lệ,”[1] tức 450 ghế trong Duma quốc gia chia theo tỉ lệ số phiếu bầu các đảng phái đủ tư cách vào nghị viện giành được; (2) tăng số phiếu bầu của các đảng phái cần giành được để vào nghị viện từ 5% lên 7%; (3) nghiêm cấm các chính đảng hoặc các tổ chức chính trị liên hiệp tổ chức “liên minh tranh cử” tham gia bầu cử; (4) bỏ mục “phản đối tất cả các chính đảng” (hoặc “phản đối tất cả các ứng cử viên”) trên phiếu bầu; (5) xoá bỏ hạn chế về tỉ lệ bầu cử tối thiểu, tức không tuyên bố bầu cử không có hiệu lực vì tỉ lệ đi bầu cử quá thấp; (6) cho phép thêm một số thành viên ngoài đảng trong danh sách ứng cử của các đảng phái… Ngoài ra, luật bầu cử nghị viện mới còn quy định, trước bầu cử, mỗi một chính đảng cần phải giành được trên 200.000 chữ kí ủng hộ của cử tri trong thời hạn quy định, hoặc nộp 60 triệu rúp tiền đảm bảo cho Ủy ban bầu cử Trung ương. Số tiền đảm bảo tham gia tranh cử của các đảng phái có tỉ lệ phiếu bầu dưới 4% sẽ chuyển vào ngân sách liên bang và nộp cho chính phủ liên bang. Nhưng các chính đảng tham gia Duma quốc gia khoá trước không cần phải thu thập chữ kí ủng hộ của cử tri hoặc nộp tiền bảo đảm.

Sự ra đời của luật bầu cử nghị viện mới đã dẫn đến làn sóng tranh luận trong xã hội Nga, được coi là một bộ luật “tước đoạt quyền tham gia bầu cử nghị viện của thành viên các đảng phái nhỏ, hoặc cá nhân không đảng phái.” (Mikhail Tulski: Nước Nga) Thứ nhất: do nâng cao mức chính đảng tham gia nghị viện, đồng thời cấm “liên minh tranh cử” tham gia bầu cử nghị viện, về sau, có thể bầu cử thắng lợi chỉ những đảng có ảnh hưởng rộng rãi trong xã hội, còn lượng lớn đảng nhỏ do không giành được trên 7% phiếu bầu, cũng không thể tham gia tranh cử dưới hình thức “liên minh tranh cử,” sẽ hoàn toàn mất đi cơ hội tham gia nghị viện; thứ hai: bầu cử nghị viện Nga trong tương lai, xoá bỏ nhóm bầu cử theo chế độ tự ứng cử, hoàn toàn theo phương thức chia ghế nghị viện cho các đảng giành thắng lợi theo tỉ lệ, không chỉ tước đoạt tư cách tham gia tranh cử nghị viện của cá nhân không đảng phái, mà còn làm cho đảng viên các đảng nhỏ mất cơ hội tham gia tranh cử ở khu vực bầu cử theo chế độ tự ứng cử, từ đó mà tham dự nghị viện. Như trong cuộc bầu cử nghị viện năm 2003, tập đoàn “Yabloko” và “liên minh lực lượng cánh tả” đảng cánh tả chủ chốt đều không thể vượt qua ngưỡng 5%, nhưng đảng viên trúng cử làm nghị viện ở nhóm bầu cử tự ứng cử. Sau khi luật bầu cử mới được thông qua, hiện tượng này không lặp lại; thứ ba, cùng với việc nhân sĩ không đảng phái và thành viên đảng nhỏ rút lui khỏi bầu cử nghị viện, khái niệm “nhóm nghị viện độc lập” trong Duma quốc gia Nga sẽ tự biến mất, nghị sĩ trong Duma chủ yếu sẽ theo đuổi mục tiêu là vì lợi ích thực tế của các chính đảng; thứ tư, luật bầu cử yêu cầu nghiêm ngặt các đảng tham gia bầu cử phải thu thập chữ kí cử tri và giao nộp tiền bảo đảm tranh cử, làm cho phần lớn các đảng nhỏ vì thiếu tiền và ít được ủng hộ mà bị buộc phải từ bỏ tham gia tranh cử.

2. Công khai ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất, ra sức xây dựng “Đảng chính quyền”

Để nhanh chóng thực hiện chiến lược phát triển đất nước do bản thân đề ra, Putin cần phải dựa vào đội ngũ các đảng chiếm đa số ghế trong nghị viện. Tháng 4 năm 2002, dưới sự ủng hộ của Putin, tổ chức 3 đảng lớn, vừa, thân chính phủ trong nghị viện gồm Đảng đoàn kết, “Phong trào tổ quốc” và Đảng toàn Nga tuyên bố hợp nhất thành “Đảng chính quyền” thống nhất lấy tên là Đảng nước Nga thống nhất, Putin đích thân tham dự đại hội thành lập của đảng này. Tháng 10 năm 2003, trong thời gian tiến hành bầu cử nghị viện khoá IV, Putin tuyên bố: Đảng nước Nga thống nhất, là chính đảng ông tin cậy từ khi lên nắm chính quyền, công khai ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất. Do được sự ủng hộ nhiệt tình của Putin và tận dụng uy tín của Putin trong dân chúng, Đảng nước Nga thống nhất đã giành thắng lợi to lớn trong cuộc bầu cử nghị viện năm 2003, thay đổi vị thế đảng lớn nhất trong bầu cử nghị viện khoá trước của Đảng cộng sản Nga. Trong 10 năm trở lại đây, mới xuất hiện “Đảng chính quyền” giữ vai trò chủ đạo trong nghị viện Nga.

Luật chính đảng và luật bầu cử nghị viện mới ra đời đã tạo ra không gian phát triển rộng lớn hơn cho sự phát triển của Đảng nước Nga thống nhất. Trước mắt, số lượng đảng viên của đảng này lên đến gần 2 triệu người, có hơn 50.000 tổ chức cơ sở trên khắp liên bang. Đội ngũ đảng viên rộng khắp các tầng lớp trong xã hội Nga, trong đó bao gồm hàng loạt quan chức chính phủ các cấp và rất nhiều cá nhân có tiếng nói trong xã hội, như Chủ tịch Duma quốc gia Nga Gryzlov, bộ trưởng tình trạng khẩn cấp quốc gia, thị trưởng Mátxcơva Yuri Luzhkov, tổng thống Tatarstan Mintimer Shaeymiev… Dù về số lượng đảng viên hay là số ghế trong nghị viện, Đảng nước Nga thống nhất đều đã vượt xa các đảng khác, trở thành đảng thực sự và lớn nhất của nước Nga. Để mở rộng hơn nữa ảnh hưởng trong dân chúng, trong cương lĩnh Đảng nước Nga thống nhất đã tự xưng là “Đảng nhân dân đại diện cho lợi ích của toàn thể nhân dân.”

Dưới sự ủng hộ nhiệt tình của Putin, Đảng nước Nga thống nhất đã giành thắng lợi to lớn trong cuộc bầu cử nghị viện năm 2003 và càng ra sức phát triển theo hướng đảng cầm quyền. Tháng 11 năm 2005, Đảng nước Nga thống nhất tổ chức Đại hội Đảng lần thứ VI, chuyển trung tâm công tác của Đảng từ đấu tranh chính đảng sang các vấn đề phát triển kinh tế xã hội đất nước. Tháng 12 năm 2006, Đảng nước Nga thống nhất tổ chức Đại hội Đảng VII, chủ yếu bàn về vấn đề chiến lược đất nước 10 năm tới. Không những vậy, trong nhiệm kì tổng thống lần 2 của Putin, tận dụng đa số ghế trong nghị viện, Đảng nước Nga thống nhất hết lòng ủng hộ Putin đưa ra các phương châm chính sách, các dự thảo luật cải cách xã hội chính phủ đề ra như: “Luật Thuế thu nhập,” “Dự án Luật Tiền tệ hoá phúc lợi,” “Luật đất đai,” “Luật Tài nguyên nước Liên bang,” “Luật lao động Liên bang Nga”… đều được thông qua một cách thuận lợi. Để phát huy vai trò to lớn giúp Putin thực hiện “chiến lược xây dựng đất nước hùng mạnh,” Đảng nước Nga thống nhất cũng trở thành trụ cột chính trị cho chính quyền Putin. Trong cuộc bầu cử sắp diễn ra vào năm 2007, Đảng nước Nga thống nhất đề ra mục tiêu phấn đấu là giành trên 2/3 số ghế trong nghị viện.

Đồng thời, để giảm ảnh hưởng của các đảng phái đối lập trong nước, Putin thực hiện các biện pháp hạn chế, công kích, phân hoá… như lôi kéo các phe trong nội bộ phái đối lập, công kích phái đối lập qua tuyên truyền dư luận, lợi dụng số đông trong nghị viện xây dựng điều luật nhằm hạn chế hoạt động của phe đối lập. Trong khoảng thời gian Putin cầm quyền, đại diện của phe đối lập cánh tả trong nghị viện – Đảng cộng sản Nga, không ngừng chịu sức ép của chính phủ và thế lực cánh hữu. Qua nhiều lần nội bộ phân hoá, đội ngũ đảng viên suy giảm nghiêm trọng, số lượng đảng viên đăng kí từ 50.000 người trong cuộc bầu cử nghị viện khoá I năm 1993, đến cuộc bầu cử nghị viện năm 2007 giảm xuống còn 18.000 người. Trong cuộc bầu cử nghị viện khoá IV năm 2003, Đảng cộng sản Nga chỉ giành được 53 ghế nghị viện, kém xa so với Đảng nước Nga thống nhất, không còn đóng vai trò thực chất gì trong nghị viện. Còn các chính đảng tự do cánh hữu thân phương Tây phản đối chính sách của Putin, như “Liên minh lực lượng cánh hữu” và tập đoàn “Yabloko.”

Trong cuộc bầu cử nghị viện năm 2003, vì không giành được số phiếu bầu quy định, lần đầu tiên từ năm 1993 phải đứng ngoài Duma quốc gia, tầm ảnh hưởng xã hội ngày càng suy giảm. Nói chung, trong thời gian Putin cầm quyền, cuộc cải cách thể chế chính đảng với mục tiêu là “bài trừ đảng nhỏ, phát triển đảng lớn, kết hợp giữa lợi ích của chính đảng với lợi ích của chính quyền” đã đạt được những thành quả thực tế nhất định.

Theo quy định, luật bầu cử mới sẽ được áp dụng lần đầu tiên vào cuộc bầu cử nghị viện năm 2007. Ngày bầu cử càng đến gần, những cuộc tranh luận về việc thực thi luật bầu cử mới trong nước Nga ngày càng quyết liệt. Những người phản đối luật bầu cử mới cho rằng, trong khi hệ thống chính đảng Nga còn chưa hoàn thiện, nguồn tài chính được sử dụng rộng rãi trong bầu cử, những đảng không có nguồn tài chính hoặc tài chính eo hẹp, sẽ rất khó tồn tại, chỉ có Đảng nước Nga thống nhất trung thành với Putin mới có thể có lợi từ việc sửa đổi luật bầu cử. Một số chuyên gia phân tích khác còn quyết liệt chỉ ra rằng: Mức 7% không phải là nhằm vào những đảng nhỏ, mà là nhằm vào Đảng cộng sản Nga, đảng vẫn còn những ảnh hưởng nhất định có thể thách thức người cầm quyền trong tương lai (Mikhail Tulski: Thắng lợi của chế độ dân chủ đầu sỏ).

Thực ra, quy định bầu cử mới có thể đạt được hiệu quả như mong đợi hay không cũng là vấn đề Putin lo lắng nhất. Xoá bỏ khu bầu cử tự ứng cử, không cho phép cá nhân tự ứng cử tham gia tranh cử, tước bỏ quyền “phản đối tất cả” của cử tri, một mặt hạn chế bộ phận đảng nhỏ và cá nhân không đảng phái vào nghị viện, mặt khác ở một mức nhất định giảm tính tích cực của cử tri. Mặc dù luật bầu cử mới đã xoá bỏ quy định tỉ lệ bỏ phiếu thấp nhất, nhưng nếu cử tri tham gia bỏ phiếu quá ít, tính hợp pháp của cuộc bầu cử vẫn bị chất vấn, điều này đương nhiên rất bất lợi với chính quyền hiện thời.

Tháng 3 năm 2007, Alexander Veshnyakov đã từng 8 năm liên tiếp giữ chức Chủ tịch Uỷ ban bầu cử Trung ương hết nhiệm kì, Putin không đề nghị ông tiếp tục giữ chức vụ, mà cử người đồng hương Vladimir Churov đến từ St.Petersburg thay thế chức vụ của ông. Sự thay đổi nhân sự này được rất nhiều người đánh giá là mốc quan trọng đánh dấu cuộc bầu cử nghị viện năm 2007 bước vào giai đoạn khởi động.

II. Phản đối sửa đổi hiến pháp, Putin từ bỏ “nhiệm kì tổng thống lần 3”

Từ mấy năm trước đó, các nhà nghiên cứu Nga đã đăng bài chỉ ra rằng, thực tế, sau khi kết thúc nhiệm kì đầu tiên năm 2004, Putin đã có đầy đủ điều kiện khách quan và chủ quan để nắm chính quyền nhiều năm liên tiếp. Lí do là: Thứ nhất: Từ năm 2001, “Đảng chính quyền” ủng hộ Putin – Đảng nước Nga thống nhất hoàn toàn chiếm đa số nghị viện, mà không có bất kì đảng đối lập nào có thể sánh bằng, tạo cơ sở chính trị và pháp luật để Putin có thể nắm chính quyền lâu dài. Khi cần thiết, Putin hoàn toàn có thể nhờ vào ưu thế chiếm số đông trong nghị viện của “Đảng chính quyền” thông qua sửa đổi các điều luật, thậm chí sửa đổi Hiến pháp, kéo dài nhiệm kì của mình, để có thể tiếp tục nắm chính quyền trong nhiều năm tới.

Thứ hai, uy tín của Putin tạo điều kiện thuận lợi để ông có thể dựa theo ý chí dân chúng, thực hiện quyền lực cá nhân ở mức cao nhất, hạn chế không gian phát triển của các đảng đối lập và điều chỉnh dư luận xã hội. Để giải quyết vấn đề tồn tại và phát triển đất nước, xây dựng lại địa vị cường quốc của nước Nga, không lâu sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2000, Putin đề ra chiến lược cường quốc xây dựng nền kinh tế vững mạnh, ổn định. Lý tưởng chính trị của Putin rất phù hợp với mong muốn của người dân Nga, vì vậy mà giành được sự ủng hộ rộng rãi của xã hội Nga. Trải qua sự biến động chính trị thời kì Boris Yeltsin, người dân đã chán ghét những cuộc tranh giành chính trị liên miên. Khuynh hướng tư tưởng chính trị đã thay đổi, không màng đến các đảng chủ nghĩa cực đoan có lập trường đối lập, cả xã hội bắt đầu từ hai cực tập trung lại, từ đó mà mức độ đối lập trong xã hội giảm xuống rõ rệt, mong muốn xã hội ổn định, chính quyền nắm vai trò lớn hơn trở thành xu thế chủ đạo. Cùng với những diễn biến tích cực của tình hình kinh tế đất nước, cuộc sống của người dân đã được cải thiện nhất định, tăng thêm sự tin cậy của người dân vào bộ máy chính quyền, rất nhiều người dân Nga gửi gắm hy vọng vào Putin. Tháng 3 năm 2004, khi Putin đắc cử tổng thống nhiệm kì 2, đã đạt được tỉ lệ phiếu bầu lên đến 71,31%. Vài năm sau đó, tỉ lệ ủng hộ Putin luôn ở mức trên dưới 70%.

Thứ ba, Putin xây dựng thể chế tập quyền cá nhân cao độ, đảm bảo sự ổn định của bộ máy chính quyền và sự đoàn kết tương đối với các tập đoàn chủ chốt, nhưng cũng tạo ra sự dựa dẫm quá mức của toàn xã hội vào uy tín cá nhân Putin. Năm 2000, sau khi trở thành người kế nhiệm Yeltsin – Putin đắc cử tổng thống, ông không chịu ảnh hưởng của Yeltsin và thế lực gia tộc khác, mà cùng với việc chỉnh đốn trật tự đất nước, đã thông qua hàng loạt các biện pháp hành chính và pháp luật, từng bước đả kích và làm suy yếu thế lực lũng đoạn, tiêu diệt triệt để hiện tượng thế lực lũng đoạn tham gia vào chính quyền, tăng cường hệ thống quyền lực của chính quyền, từng bước xây dựng nên lực lượng chính trị xã hội. Hệ thống quyền lực nước Nga dưới sự lãnh đạo của Putin đã đạt được sự nhất chí cao độ và thống nhất lí tưởng. Nhưng trái lại, trong thời gian Putin cầm quyền, độ minh bạch chính trị Nga giảm sút, mâu thuẫn trong các tập đoàn chính trị cần phải nhờ vào uy tín của cá nhân Putin mới có thể giải quyết.

Trong bối cảnh đó, từ năm 2004 khi Putin tái đắc cử tổng thống, vấn đề “nhiệm kì 3” của Putin không ngừng được đưa ra trên các phương tiện truyền thông Nga và trở thành tiêu điểm chú ý của dư luận Nga. Trong đó, tiêu biểu nhất là quan điểm thống đốc bang Novgorod Prusak, ông cho rằng: “Yêu cầu Putin tiếp tục đảm nhiệm chức vụ tổng thống là xuất phát từ an ninh và sự phát triển quốc gia, vì đến nay, nước Nga không ai có thể thay thế địa vị của Putin trong dân chúng. Nếu Putin thật sự ra đi sau năm 2008, đất nước rất có thể một lần nữa đối mặt cục diện hỗn loạn năm 1997.” Ngoài ra, theo điều tra của trung tâm nghiên cứu thông tin Nga, có 31% người được điều tra mong muốn sửa đổi Hiến pháp, giúp Putin có cơ hội đắc cử tổng thống lần thứ 3 liên tiếp. Đến tháng 6 năm 2006, con số này đã tăng mạnh lên 59%.

Trong khối cầm quyền, ngày càng có nhiều lời kêu gọi mong muốn sửa đổi Hiến pháp và pháp luật để giữ Putin tiếp tục đảm nhiệm chức vụ tổng thống. Vì vậy, các nhà chính trị còn thiết kế nhiều phương án khác nhau trình Putin chọn lựa.

Phương án 1: “Kéo dài nhiệm kì tổng thống.” Tháng 2 năm 2003, một số nghị viện Duma quốc gia Nga đề ra dự thảo sửa đổi Hiến pháp, đề nghị nhiệm kì tổng thống kéo dài từ 4 năm lên 7 năm.

Phương án 2: “Xoá bỏ hạn chế số nhiệm kì tổng thống.” Phương án này sớm được thư kí Nhà nước liên minh Nga – Belarus Borodin đưa ra vào tháng 10 năm 2004. Ông cho rằng, cần mô phỏng theo kinh nghiệm của Belarus, tiến hành trưng cầu dân ý, để Putin có thể đảm nhiệm chức vụ tổng thống nhiệm kì 3 hoặc nhiệm kì 4. Về sau, tháng 6 năm 2006, lại có nhiều lời kêu gọi Putin tiếp tục giữ chức tổng thống. Phó chủ tịch Duma quốc gia Nga, đảng viên Đảng nước Nga thống nhất Dmitry Mezentsev công khai phát biểu, hy vọng Putin “nghiêm túc xem xét đến nguyện vọng của dân chúng.” Tổng thống Chechnyaskaya thậm chí đề nghị Putin giữ chức vụ tổng thống suốt đời.

Phương án 3: “Chuyển tổng thống dân bầu thành tổng thống do nghị viện bầu cử.” Ngày 19 tháng 5 năm 2005, có nghị sĩ Duma quốc gia Nga đã đề ra dự thảo này, đề nghị xoá bỏ chế độ tổng thống do dân bầu, chuyển thành chế độ tổng thống do nghị viện bầu cử, trong khi đảng lớn nhất nghị viện, Đảng nước Nga thống nhất, hoàn toàn có thể bảo đảm Putin tiếp tục đắc cử.

Phương án 4: “Chuyển chế độ tổng thống thành chế độ nghị viện.” Ủng hộ phương án này chủ yếu là các đảng viên Đảng nước Nga thống nhất, họ cho rằng trong điều kiện Đảng nước Nga thống nhất ủng hộ tổng thống chiếm đa số ghế nghị viện, Putin có thể giữ chức thủ tướng chính phủ với tư cách là lãnh tụ Đảng cầm quyền, nắm giữ bộ máy chính quyền, mà không phải xem xét về vấn đề nhiệm kì 3. Nếu Putin đồng ý, ông có thể tiếp tục nắm quyền không thời hạn.

Phương án 5: “Đảm nhiệm chức thủ tướng quá độ.” Tháng 3 năm 2005, Chủ tịch Uỷ ban Liên bang Nga (Thượng viện) Mironov đề ra phương án này, trong khi không cần sửa đổi Hiến pháp, để giúp Putin không rời khỏi vũ đài chính trị, có thể cho phép ông sau khi mãn nhiệm chức vụ tổng thống, quá độ đảm nhiệm chức vụ thủ tướng giai đoạn 2008-2012, đến năm 2012 lại ra tranh cử tổng thống.

Phương án 6: “Đảm nhiệm chức vụ tổng thống liên minh Nga – Belarus.” Để giúp Putin tiếp tục lãnh đạo đất nước, có người đề nghị lập ra chức “tổng thống liên minh Nga – Belarus,” sau đó nghị viện (hoặc thông qua trưng cầu dân ý) tiến cử Putin làm tổng thống liên minh Nga – Belarus, nhiệm kì 7 năm…

Trong 6 phương án trên, ngoài phương án “đảm nhiệm chức thủ tướng quá độ” thì đều cần phải sửa đổi Hiến pháp hiện hành của nước Nga.

Cùng lúc này, bắt đầu từ nửa cuối năm 2005, vùng biên giới ven biển viễn đông, thành phố St.Petersburg, nước cộng hoà Mari El… đều bàn luận đề nghị sửa đổi Hiến pháp, hy vọng xoá bỏ hạn chế số nhiệm kì tổng thống, để Putin tiếp tục giữ chức tổng thống. Ngày 17 tháng 4 năm 2006 và ngày 29 tháng 4 nghị viện nước cộng hoà Bắc Ossettia và nước cộng hoà Chechnya lần lượt tổ chức hội nghị đặc biệt, thông qua dự thảo “sửa đổi Hiến pháp,” cho phép Putin đảm nhiệm chức tổng thống nhiệm kì lần 3 liên tiếp và đệ trình lên Duma quốc gia Nga. Đầu tháng 4 năm 2006, nước cộng hoà Ossettia thành lập một tổ chức xã hội với hơn 2000 người tham gia, vận động “hài hoà và ổn định.” Tổ chức xã hội này trình lên thượng hạ viện Liên bang Nga đề nghị tiến hành trưng cầu dân ý về vấn đề “sửa đổi Hiến pháp, cho phép Putin đắc cử tổng thống nhiệm kì lần 3 liên tiếp” và chuẩn bị thu thập 2 triệu chữ kí công dân. Đề nghị này được sự ủng hộ của bộ phận nghị sĩ Đảng nước Nga thống nhất và các nhà lãnh đạo của 56 chủ thể Liên bang Nga.

Trước những lời kêu gọi sửa đổi Hiến pháp để có thể đảm nhiệm chức vụ tổng thống nhiệm kì lần 3 liên tiếp, Putin tỏ ra hết sức thận trọng. Thậm chí trước những lời đề nghị ông kéo dài nhiệm kì tổng thống, ông bày tỏ: “Là nguyên thủ quốc gia cần phải làm việc tận tụy, nhưng làm việc như vậy trong 7 năm có thể làm người ta phát điên.” Tháng 4 năm 2005, khi Putin đi thăm Pháp, công khai tuyên bố trước giới truyền thông: “Chế độ Hiến pháp là cơ sở của đất nước, cần phải tôn trọng Hiến pháp,” vì vậy ông sẽ không vi phạm quy định của Hiến pháp để đảm nhiệm chức vụ tổng thống nhiệm kì lần 3 tiếp theo, nhưng không loại trừ khả năng tham gia hoạt động chính trị dưới các hình thức khác.

Trả lời trước thái độ phản đối sửa đổi Hiến pháp của Putin, ngày 18 tháng 2 năm 2006, Chủ tịch Uỷ ban Liên bang Nga Mironov cho biết, nghị viện sẽ không sửa đổi Hiến pháp, Hiến pháp Nga và các điều luật cơ bản không thay đổi. Giữa tháng 6 năm 2006, Chủ tịch Duma quốc gia Nga Gryzlov cũng công khai tuyên bố: “Không thể sửa đổi Hiến pháp vì một cá nhân,” Duma quốc gia Nga sẽ “bảo vệ Hiến pháp hiện hành.” Ngày 27 tháng 9 năm 2006, Uỷ ban bầu cử Trung ương Nga lấy lí do “không phù hợp quy định pháp luật,”[2] phủ quyết đề nghị trưng cầu dân ý của phong trào “hài hoà và ổn định.” Các phương án và đề nghị “sửa đổi Hiến pháp và nhiệm kì tổng thống lần 3” đều chưa thể thực hiện được do bản thân Putin phản đối.

Cho dù rất nhiều người Nga đến nay vẫn còn đưa ra đề nghị, thông qua sửa đổi Hiến pháp là để Putin đảm nhiệm chức tổng thống nhiệm kì 3 liên tiếp, từ đó duy trì sự ổn định trong nước và ổn định chính trị Nga. (VitaliTretchiacôp, Chúng ta cần một Putin như thế nào và một Medvedev như thế nào sau tháng 3 năm 2008? Giai cấp chính trị, tháng 2-2008, số 02). Nhưng Putin vẫn chọn biện pháp tránh phải sửa đổi Hiến pháp. Đối với Putin, lựa chọn này xem xét ở mấy điểm sau: (1) Putin tự tin có khả năng khống chế cục diện đất nước và các biện pháp khác ảnh hưởng đến tiến trình bầu cử đủ mạnh, không cần phải sửa đổi Hiến pháp để đạt được mục tiêu chính trị của mình; (2) Giữ quyền lực Hiến pháp có thể có vai trò ổn định xã hội và lòng dân, hay có ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của xã hội không; (3) Không muốn mô phỏng theo phương thức sửa đổi Hiến pháp của các nước Trung Á hoặc Belarus, không để các nước phương Tây có thể giương chiêu bài về vấn đề dân chủ, tránh tạo áp lực bên ngoài không cần thiết; (4) Mong muốn giữ hình tượng nước Nga dân chủ, tiếp thu bài học từ Ucraina và các nước Trung Á, không để các thế lực phản đối lấy cớ để tiến hành các cuộc “cách mạng màu sắc” về vấn đề tính hợp pháp chuyển giao chính quyền; (5) Tất cả những cải cách Putin thực hiện từ khi lên nắm chính quyền như luật pháp đảng, luật bầu cử nghị viện… đều vận hành trong phạm vi Hiến pháp. Sửa đổi Hiến pháp để tiếp tục nắm quyền tổng thống không chỉ ảnh hưởng đến việc thực thi các biện pháp cải cách khác, mà còn làm suy giảm uy tín của Putin trong dân chúng.

Cũng có người dự đoán, nếu tình thế phát triển nước Nga không có lợi cho lộ trình chính sách Putin, không thể đảm bảo Putin tiếp tục đứng ở trung tâm chính trị Nga sau năm 2008, Putin vẫn có thể tiếp nhận nguyện vọng đông đảo dân chúng, khi cần thiết có thể chọn sửa đổi Hiến pháp. Nhưng Putin đã chọn không sửa đổi Hiến pháp, bất kể lí do gì, có một điều có thể khẳng định, năm 2008 Putin sẽ không tranh cử nhiệm kì tổng thống lần 3.

III. Giải tán chính phủ, Putin sắp xếp cho cuộc bầu cử

Đầu năm 2007, các cuộc bàn luận về nhiệm kì 3 của Putin đã giảm dần, giới tin tức Nga bắt đầu tập trung chú ý về người kế nhiệm Putin và hướng đi của Putin sau năm 2008.

Ngày 5 tháng 2 năm 2007, Chủ tịch quỹ chính trị Nga Pavlovsky thông qua báo “Thương nhân” lần đầu đưa ra khái niệm “lãnh tụ dân tộc.” Ông cho rằng, Putin có uy tín rất lớn trong nhân dân, vai trò của Putin là có một không hai, không ai có thể thay thế vị trí của Putin trên vũ đài chính trị Nga. Sau năm 2008, Putin sẽ là “lãnh tụ dân tộc” tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống xã hội Nga. Pavlovsky gần như đang nhắc nhở mọi người, dù sau năm 2008 Putin không đảm nhiệm chức vụ tổng thống nữa, nhưng ông vẫn là nhà lãnh đạo tối cao của nước Nga. Ở đây về căn bản không tồn tại vấn đề người kế nhiệm. Nhưng do lúc này vẫn còn một năm nữa Putin mới thôi giữ chức tổng thống, đề xuất “ủng hộ Putin làm lãnh tụ dân tộc” của Pavlovsky không gây được tiếng vang trong xã hội, mọi người chú ý nhiều hơn đến thái độ của Putin.

Khi thăm Đức tháng 6 năm 2005, Putin tuyên bố: “Hiến pháp (Nga) không cấm (tổng thống đương nhiệm) tham gia tranh cử nhiệm kì 3 không liên tiếp.” Đây là lần đầu tiên Putin công khai chủ ý chính trị của mình sau năm 2008, cho dù lời phát biểu này không có hàm ý thực sự nào, nhưng thực tế Putin đã đưa ra một thông tin, tức là về nguyên tắc Putin không phủ nhận sau khi rời ghế tổng thống năm 2008, sẽ tham gia tranh cử tổng thống năm 2012. Tháng 8 năm 2007, Trung tâm nghiên cứu thông tin dư luận xã hội Nga đã tiến hành điều tra, trong đó hơn một nửa số người được điều tra cho biết, nếu Putin tham gia tranh cử năm 2012, họ sẽ bỏ phiếu ủng hộ Putin. (Putin – 2012, http://www.gazeta.ru/2007/08/07/oa246356.shtml)._ Như vậy, có khả năng Putin sẽ trở lại nắm quyền tổng thống năm 2012.

Nếu so sánh, so với khái niệm “lãnh tụ dân tộc” Pavlovsky đưa ra, ý tưởng Putin nắm lại quyền vào năm 2012 càng trở nên hiện thực hơn, cũng dễ được người dân Nga chấp nhận. Trong tình hình này, Mironov từng đề ra phương án gọi là “phương án quá độ,” tức là bầu cử năm 2008 sẽ có một người được Putin chọn làm “tổng thống quá độ,” Putin sẽ giữ chức “thủ tướng quá độ” hoặc một chức vụ quá độ khác, 4 năm sau Putin lại một lần nữa tham gia tranh cử tổng thống, nắm lại chính quyền, đây là phương án có tính khả thi cao.

Như vậy, “ai trở thành người kế nhiệm Putin” rõ ràng rất quan trọng. Rất nhiều chuyên gia phân tích chính trị cho rằng, nếu Putin không muốn tham gia tranh cử tổng thống năm 2012, ông cần chọn người kế nhiệm trung thành với mình và có năng lực giỏi để duy trì sự ổn định đất nước và tính liên tục chính sách Putin. Nhưng nếu Putin muốn đắc cử tổng thống năm 2012, thì người kế nhiệm ông lựa chọn phải có đầy đủ hai điều kiện: Một là, phải là người Putin tín nhiệm nhất, tuyệt đối trung thành với bản thân Putin và phương châm chính sách Putin đề ra; hai là, người đó phải bảo đảm 4 năm sau Putin trở lại ghế tổng thống có thể kịp thời nhường lại quyền lực bản thân. Vì vậy, Putin nên chọn người tuyệt đối trung thành với bản thân và có năng lực. Cùng với việc Putin sẽ không tranh cử nhiệm kì tổng thống lần 3 ngày càng trở nên rõ ràng hơn, xã hội Nga ngày càng quan tâm đến người kế nhiệm Putin. Ngày 1 tháng 2 năm 2007, khi tiếp phóng viên truyền thông, Putin một lần nữa nhấn mạnh: “Tôi sẽ giữ quyền đưa ra ý kiến theo khuynh hướng nào đó, nhưng tôi sẽ làm như vậy trước bầu cử.” (Biên bản tốc kí của Tổng thống Liên bang Nga V.V Putin về buổi họp báo với các nhà báo trong và ngoài nước).

Thực tế quá trình tìm kiếm người kế nhiệm của tổng thống Putin đã sớm được bắt đầu. Tháng 3 năm 2004, trước cuộc tranh cử tổng thống nhiệm kỳ lần 2, Putin đã từng bày tỏ với những cử tri ủng hộ mình như sau: Sau khi đắc cử tổng thống, ông sẽ tiếp tục quá trình tìm kiếm người kế nhiệm nhằm đảm bảo tính kế thừa của chính sách quốc gia. Tháng 11 năm 2005, tổng thống Putin đã bổ sung thêm vị trí phó thủ tướng trong chính phủ. Vị trí trên do chủ nhiệm Văn phòng tổng thống Medvedev đảm nhận. Chức vụ của ông sẽ được chuyển giao cho thống đốc bang Siberi – ông Sobyanin. Bên cạnh đó Bộ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm phó thủ tướng chính phủ Ivanov, đồng thời thay thế hai đại diện toàn quyền của tổng thống tại địa phương. Biến động nhân sự lần này có quy mô lớn nhất sau cuộc cải tổ chính phủ diễn ra trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2004. Người ta cho rằng sự kiện trên có liên quan mật thiết đến việc tổng thống Putin chọn lựa người kế nhiệm.

Năm 2006, chính phủ xây dựng bốn dự án ưu tiên phát triển lớn của đất nước bao gồm: Y tế, giáo dục, nhà ở và nông nghiệp nhằm giải quyết những vấn đề xã hội đang diễn ra theo chiều hướng ngày càng xấu. Tổng thống Putin đã uỷ nhiệm cho Phó thủ tướng thứ nhất Medvedev trực tiếp tổ chức thực hiện bốn dự án trên. Kế hoạch phát triển xã hội trên thường được gọi với cái tên “Công trình dân tâm,” không chỉ nhận được sự đồng thuận của toàn thể xã hội mà góp phần không nhỏ nâng cao sự ủng hộ của xã hội đối với Medvedev. Nhưng khi đại bộ phận giới thông tin vẫn chưa có nhận định Medvedev sẽ là người kế thừa tổng thống Putin thì ngày 15 tháng 2 năm 2007, tổng thống Putin một lần nữa tiến hành cải cách nhân sự trong chính phủ, bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Sergei Ivanov vào vị trí phó thủ tướng thứ nhất phụ trách tổng thể ngành công nghiệp quân sự và công tác điều tiết nền kinh tế quốc dân. Điểm tương đồng với Medvedev là Sergei Ivanov cũng từng cộng tác với tổng thống Putin trong nhiều năm, có quan hệ mật thiết với tổng thống và nhận được sự trọng vọng rất lớn từ tổng thống Putin. Nhưng ông Sergei Ivanov lại hoàn toàn khác Medvedev về kinh nghiệm công tác, tác phong làm việc và tuổi tác. Trong nhiều năm đảm nhiệm vị trí chánh văn phòng tổng thống, Medvedev luôn giữ tác phong làm việc cẩn trọng, mềm mỏng, còn ông S. Ivanov do có nhiều năm công tác trong quân đội nên hành động quyết đoán, mạnh mẽ. Cựu tổng thống Putin từ chỗ chọn lựa một người kế nhiệm, trong phút chốc đã đưa ra hai sự chọn lựa, hai người kế nhiệm khiến người ta không thể nhận định chính xác rốt cục ông sẽ chọn ai làm người kế nhiệm. Thời gian này trong các cuộc trưng cầu dân ý thuộc mọi tầng lớp trong xã hội, tỉ lệ ủng hộ đối với S. Ivanov và Medvedev đều vượt xa những đối thủ khác và tỉ lệ ủng hộ đó cũng khá cân bằng giữa hai đối thủ này.

Đồng thời, giới truyền thông các nước cũng nhận ra rằng thời gian mà tổng thống Putin đề bạt S. Ivanov trùng với thời gian cựu tổng thống tiến hành thực thi hàng loạt những chính sách ngoại giao cứng rắn với các nước phương Tây. Ngày 10 tháng 2 năm 2007, trên hội nghị chính sách an ninh quốc tế được tổ thức tại Munich – Đức, tổng thống Putin đã chỉ trích Mỹ: “Quá lạm dụng vũ lực gây ra một cuộc chạy đua vũ trang mới.” Lập luận cũng như tiếng nói cứng rắn của ông đã rung chuyển cả thế giới phương Tây. Từ ngày 11 đến 14 tháng 2 năm 2007, tổng thống Putin đã bất ngờ có chuyến công du đến 3 nước Trung Đông. Ông chỉ trích mạnh mẽ chính sách đối ngoại hiện hành của Mỹ, với mục đích lật đổ vai trò chủ chốt của Mỹ trong các sự kiện tại Trung Đông. Ngày 27 tháng 3, tổng thống Putin phê chuẩn bản “Luận chứng khái quát chính sách đối ngoại của Nga,” ông kêu gọi thiết lập một cơ cấu an ninh toàn cầu mới, đồng thời bày tỏ: Nước Nga đã sẵn sàng sử dụng sức mạnh năng lượng và ưu thế về tri thức không ngừng được tăng cường của đất nước để đối đầu với vị thế thống trị của Mỹ. Từ nay về sau trong các sự vụ quốc tế, Nga sẽ tiếp tục áp dụng hàng loạt các biện pháp cứng rắn. Như vậy, việc tổng thống Putin bổ nhiệm một người có tác phong làm việc cứng rắn, quyết đoán như ông S. Ivanov giữ chức phó thủ tướng có mối quan hệ như thế nào đối với những thay đổi trong chính sách ngoại giao mà tổng thống Putin áp dụng? Giới truyền thông không dễ giải đáp câu hỏi hóc búa này. Nhưng đối với câu hỏi trên, một số chuyên gia đã nhận định: “Dựa vào tác phong làm việc của tổng thống Putin, ông sẽ không tiến cử người kế nhiệm mình trong thời gian ngắn như vậy. Tổng thống Putin chọn ai làm người kế nhiệm, câu hỏi này đến mùa thu năm 2007 mới có được câu trả lời chính xác. (Ai sẽ là người điều hành đất nước sau năm 2008?).”

Ngày 26 tháng 4 năm 2007, Putin đã phát biểu thông điệp liên bang với cương vị tổng thống trước thượng nghị viện và hạ nghị viện Nga lần cuối. Nội dung của bản thông điệp liên quan đến các lĩnh vực của xã hội Nga như chính trị, kinh tế, dân số, quốc phòng… cũng như đề cập đến phương hướng cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga. Từ công cuộc xây dựng một xã hội dân sự đến việc tăng cường vị thế của Nga trên trường quốc tế, từ nguy cơ dân số đang trở nên ngày càng nghiêm trọng của Nga cho đến nỗ lực phát triển kỹ thuật Nano. Ngoài ra, trong bản thông điệp trên tổng thống Putin một lần nữa đặc biệt nhấn mạnh: Ông không có mong muốn đảm nhiệm chức vụ tổng thống lần 3. Bản thông điệp liên bang được phát đi trong một giờ đồng hồ đã thu hút vô số ý kiến trái ngược nhau từ trong và ngoài nước. Từ bài diễn văn đó có thể thấy nó không giống bài diễn thuyết của một tổng thống sắp mãn nhiệm mà giống cương lĩnh hành động của một tân tổng thống hơn.

Vấn đề “đi hay ở” của tổng thống Putin vào năm 2008 vẫn còn rất phức tạp. Cuộc bầu cử vào nghị viện Nga năm 2007 đã hé lộ phần nào bức màn bí mật trên. Ngày 2 tháng 9 năm 2007, tổng thống Putin đã ký sắc lệnh tổng thống, tuyên bố cuộc bầu cử vào Duma quốc gia Nga sẽ được tổ chức vào ngày 2 tháng 12 năm 2007. Tới ngày 4 tháng 9 tờ “Thời báo Nga” đã chính thức công bố sắc lệnh tổng thống của ông Putin. Căn cứ theo quy định luật bầu cử, vận động bầu cử chính thức bắt đầu từ ngày ban bố sắc lệnh tổng thống. Lúc này, dư luận Nga cho rằng, do tầm ảnh hưởng của Đảng nước Nga thống nhất, cuộc bầu cử nghị viện sẽ không có nhiều tình tiết gay cấn, vì vậy đây sẽ là cuộc bầu cử dễ dự đoán nhất trong các cuộc bầu cử nghị viện Nga. Nhưng, kèm theo là những quyết định chính trị không ai có thể đoán trước được của Putin.

Ngày 12 tháng 9, Putin bất ngờ tuyên bố đồng ý đơn xin từ chức của thủ tướng Fradkov, giải tán chính phủ Fradkov và tiến cử Cục trưởng cục quản lý tiền tệ 66 tuổi Zubkov làm ứng cử viên thủ tướng. Ngày 14 tháng 9, Duma quốc gia Nga thông qua quyết định đề bạt Zubkov làm thủ tướng của Putin với số phiếu nhất trí cao. Ngày 24 tháng 9, Putin phê chuẩn danh sách thành lập chính phủ của Zubkov. Dễ nhận thấy, thành viên chủ chốt trong chính phủ mới vẫn được giữ nguyên, chỉ có chức vụ cá biệt là có sự thay đổi.

Giải tán chính phủ cũ rồi đến bổ nhiệm phê chuẩn chính phủ mới chỉ mất vẻn vẹn 12 ngày, đủ thấy Putin đã có sự chuẩn bị trước. Cho dù hành động giải tán chính phủ mới sớm nằm trong dự liệu của mọi người, nhưng Putin quyết định thay thủ tướng vào lúc này, vẫn thu hút sự chú ý của giới truyền thông trong và ngoài nước Nga. Được biết, Fradkov sớm tuyên bố, ông đã quyết định xin giải tán chính phủ, nguyên nhân là vì nước Nga sắp xảy ra rất nhiều sự kiện lớn. Ông hy vọng tổng thống được hoàn toàn tự do trong việc quyết định chính sách, bao gồm cả tự do miễn nhiệm và bổ nhiệm nhân sự. Khi Putin chấp nhận cho Fradkov từ chức cũng tuyên bố: “Nhà nước hiện đang tiến hành đại hội trù bị, sau đó sẽ lập tức khởi động tranh cử tổng thống. Ông (Fradkov) có thể đã quyết định đúng, chúng ta cần phải cùng xem xét làm sao để sắp xếp tốt hơn chính quyền và các cơ quan quản lý, từ đó mà phù hợp hơn với yêu cầu giai đoạn trước bầu cử, giúp cho đất nước có thể quá độ thuận lợi sau cuộc bầu cử nghị viện và cuộc bầu cử tổng thống tháng 3 năm 2008.” (Fradkov: Nòng cốt của chính phủ có thể tiếp tục công việc trong cơ cấu mới). Xem ra, quyết định từ chức của Fradkov có quan hệ trực tiếp đến bầu cử nghị viện và bầu cử tổng thống. Liên tưởng đến năm đó, Putin trước tiên được Yeltsin đề bạt làm thủ tướng, rồi trở thành ứng cử viên tổng thống tham gia tranh cử tổng thống, một thời gian Zubkov được giới truyền thông cho là ứng cử viên làm người kế nhiệm của Putin.

Thực ra, còn có một sự thật. Ngày 13 tháng 9, tức ngày thứ 2 sau khi được đề bạt làm ứng cử viên thủ tướng mới, còn chờ quyết định phê chuẩn của nghị viện về sự đề bạt của Putin, Zubkov đã tuyên bố trong cuộc họp báo: “Nếu tôi có thể đạt được thành tựu khi giữ chức thủ tướng thì không loại trừ khả năng sẽ tham gia tranh cử tổng thống.” Sau đó, ông đã trình bày chi tiết cương lĩnh thực thi chính quyền của mình, chỉ ra rằng phải tiến hành điều chỉnh cơ cấu chính phủ, “chuyên môn hoá các ban ngành trong chính phủ.” Giọng điệu của Zubkov khiến cho giới truyền thông tin rằng ông sẽ là ứng cử viên tổng thống.

Hôm sau, vào ngày 14 tháng 9, khi Zubkov tuyên bố với các phương tiện thông tin đại chúng, Putin đã hội kiến các nhà phân tích chính trị và các nhà báo trong “diễn đàn câu lạc bộ Weddel.” Trong buổi hội kiến, có nhà báo hỏi trực tiếp Putin: “Zubkov nói “không loại trừ khả năng tham gia tranh cử tổng thống” có phải là tuyên bố ông ấy là người được Putin chọn làm người kế nhiệm?” Putin không trả lời thẳng câu hỏi này, mà nói tránh: “Zubkov nói “có khả năng sẽ tham gia tranh cử tổng thống,” chứ không nói “ông ấy sẽ tham gia tranh cử tổng thống.” (Bản tốc kí cuộc gặp giữa Tổng thống Liên bang Nga V.V Putin với các thành viên Câu Lạc Bộ tranh luận Quốc Tế “Valdai” diễn ra ngày 14 tháng 9 năm 2007 tại Sôchi).

Đối với cách nói khéo của Putin, rất nhiều người cho rằng Putin chưa hoàn toàn quyết định người kế nhiệm, Zubkov chỉ là một trong những ứng cử viên. Tiếp đó, Putin ám chỉ, khi cuộc bầu cử tổng thống diễn ra vào tháng 3 năm 2008, ít nhất có 5 ứng cử viên có thể thực sự tham gia tranh cử chức tổng thống, hơn nữa họ đều có cơ hội đắc cử. Theo như dự đoán của nhiều nhà phân tích chính trị Nga, 5 ứng cử viên Putin nhắc đến rất có thể là phó thủ tướng thứ nhất Ivanov, Medvedev, tân thủ tướng Zubkov cùng với tổng giám đốc công ty đường sắt Nhà nước Nga Yakunin và phó thủ tướng Naryshkin. Trong 5 ứng cử viên này, hai người đầu đã sớm được coi là ứng cử viên thực sự, còn hai người cuối thì mới lần đầu được nhắc đến. Sau đó, có nhà báo tò mò căn cứ theo những bài phát biểu với nội dung khác nhau của Putin, liệt kê ra 14 người có thể trở thành ứng cử viên làm người kế nhiệm của Putin. Trong đó đứng đầu có Chủ tịch nghị viện kiêm Chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất Gryzlov và Chủ tịch thượng viện Liên bang Nga Mironov. Điều này càng làm mọi người khó dự đoán ai sẽ là người kế nhiệm của Putin.

Vậy là, mọi người lại bắt đầu suy đoán dụng ý thực sự của Putin khi bổ nhiệm Zubkov. Trước đó, Putin từng công khai tuyên bố bốn điều kiện cần thiết của ứng cử viên tổng thống ông đã lựa chọn: năng lực xuất sắc, sức khoẻ dồi dào, tư cách đạo đức tốt, có tư duy hiện đại. Sau khi đề bạt Zubkov làm thủ tướng, Putin còn đặc biệt nhấn mạnh: mong muốn tổng thống nhiệm kì sau là một tổng thống cứng rắn, mạnh mẽ. Có người đoán rằng, năng lực và tư chất đạo đức của Zubkov phù hợp với yêu cầu của Putin, nhưng về mặt sức khoẻ dồi dào và tư duy hiện đại thì không phải là ứng cử viên tổng thống Putin mong muốn.

Điều này làm người ta không khỏi liên tưởng, do vậy ngày 14 tháng 9, trong cuộc hội kiến diễn đàn “câu lạc bộ Weddel, có một học giả phương Tây thẳng thắn hỏi Putin: “Năm 2012 ông có trở lại điện Kremlin không?.” Putin không phủ định, chỉ trả lời chung chung: “Năm 2012 lúc đó còn rất xa vời, hiện tại tôi vẫn chưa nghĩ đến.” Tiếp đó, Putin lại bộc bạch một hồi, ông nói: “Bất luận nói rằng tôi là người phải ra đi, hay nói tôi là người ở lại cũng đều đúng cả. Sau khi kết thúc nhiệm kì, tôi sẽ rời khỏi vị trí tổng thống, nhưng tôi không thể rời xa nước Nga và cũng không thể rời xa chính trường Nga. Tôi không chuẩn bị ở ẩn, cũng không chuẩn bị di cư ra nước ngoài trong một thời gian dài. Tôi là người Nga, tôi vô cùng yêu đất nước tôi, trong mọi thời khắc tôi đều quan tâm đến đất nước và nhân dân tôi, thật sự tôi cảm thấy không yên tâm về tình hình nước Nga. Vì thế, tôi không có ý định về nghỉ hưu. Tôi tin rằng nhân dân Nga cần tôi, tuy nhiên tôi không thể lạm dụng sự tín nhiệm của nhân dân đối với tôi. Còn về vấn đề tôi sẽ làm gì trong tương lai, hiện giờ tôi vẫn chưa quyết định. Tôi chỉ hi vọng chính quyền nước Nga sẽ ổn định.” (Bản tốc kí cuộc gặp giữa Tổng thống Liên bang Nga V.V Putin với các thành viên Câu Lạc Bộ tranh luận Quốc Tế, diễn ra ngày 14 tháng 9 năm 2007 tại Sôchi). Tuy nhiên, chính những lời bộc bạch tận đáy lòng này của Putin đã khiến vị phóng viên phương Tây mạnh dạn nhận định: Vào năm 2012, Putin sẽ tiếp tục nắm quyền tổng thống nước Nga. Giới truyền thông nước ngoài cũng bình luận về điều này: Sau khi không còn ở vị trí tổng thống, Putin sẽ không còn như trước nữa. Tuy rời xa diễn đàn chính trị nước Nga nhưng sức ảnh hưởng của Putin còn rất lớn. Sau năm 2008, ông sẽ vẫn phát huy vai trò chính trị quan trọng của mình.

Nếu thật sự như vậy thì mục đích Putin đề cử ông Zubkov làm người kế nhiệm mình, dù cho không vi phạm Hiến pháp, thì việc ông Putin vì ý đồ muốn 4 năm sau sẽ quay trở lại ngôi vị tổng thống này mà đã giành cho mình một suất đảm bảo cũng chính là phương án “tổng thống yếu thế” mà chúng tôi đã nói ở phần trước. Nếu xem xét về tuổi tác cũng như quan hệ cá nhân giữa Putin và Zubkov thì sau khi trúng cử tổng thống, ông Zubkov cũng không thể gây trở ngại đến việc ông Putin sẽ lại giữ vị trí tổng thống nước Nga sau bốn năm. Ông ta sẽ đóng vai trò “người mở đường” hoặc “người thức đêm” cho Putin trở lại ghế tổng thống nước Nga.

Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích lại không nhận định như vậy. Họ chỉ nghĩ rằng, Putin chọn ông Zubkov chỉ là chọn một thủ tướng đúng nghĩa. Sau một thời gian làm việc tại cơ quan chính phủ trong lĩnh vực giám sát tài chính, ông Zubkov đã có được những thành tích nổi bật. Việc bổ nhiệm ông Zubkov tổ chức nội các có thể đảm bảo trong thời gian bầu cử, chính phủ càng hoạt động hiệu quả hơn. Nếu căn cứ theo những lời nói của Putin “Tôi chọn ông Zubkov là vị thủ tướng mới, bởi vì ông thật sự là một chuyên gia và là một nhà quản lý hành chính cũng là một người có nhân cách tốt.” (Tổng thống Liên bang Nga V.V. Putin đệ trình danh sách ứng cử viên chức Thủ tướng cho viện Duma quốc gia xem xét).

Ngày 8 tháng 9, thủ tướng mới Zubkov đã đề xuất lên chính phủ hai phương án có liên quan đến chống tham nhũng: Thúc đẩy chế độ thanh tra tài sản cá nhân và thành lập một Ủy ban chống tham nhũng nằm trong Cục an ninh liên bang. Căn cứ vào kế hoạch của ông, ủy ban chống tham nhũng thuộc cục an ninh liên bang sẽ được thành lập cuối tháng 9. Biểu hiện và tác phong làm việc mạnh mẽ của ông Zubkov sau khi nhậm chức dường như đã chứng minh một điểm: Ông thật sự là một thủ tướng dám làm việc. Họ đề xuất ý kiến rằng mục đích thật sự của ông Putin khi thay đổi thủ tướng là ông muốn thể hiện rõ khả năng khống chế cục diện nước Nga và lấy điều này làm vũ khí tấn công các đảng phái khác nhau trong nội bộ tập đoàn chính trị. Cho dù cách nói này không có cách nào kiểm định nhưng cũng thể hiện rõ một điều, vào lúc này, vẫn chưa có lời giải cho câu hỏi ai là người kế nhiệm tổng thống.

Chương II:
CUỘC BẦU CỬ DUMA QUỐC GIA KHÔNG BIẾN ĐỘNG

Cuộc bầu cử Quốc hội này cách cuộc bầu cử tổng thống ba tháng, bầu cử Quốc hội diễn ra trước, bầu cử tổng thống diễn ra sau. Điều này lại tạo thời cơ cho Putin căn cứ vào kết quả bầu cử Quốc hội thiết kế cục diện bầu cử tổng thống. Ngày 1 tháng 10, Putin “tình cờ” tham dự Đại hội lần thứ VIII Đảng nước Nga thống nhất, tuyên bố sẽ trực tiếp lãnh đạo đảng này tham gia bầu cử Duma quốc gia. Đồng thời ông nói trong tình hình người được đề cử có sự ủng hộ của ông và Đảng nước Nga thống nhất dành được thắng lợi tuyệt đối và được chọn làm tổng thống thì ông sẽ đồng ý ra nhận chức thủ tướng chính phủ. Động thái này của Putin đã trở thành một bước ngoặt trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2007 và cuộc bầu cử tổng thống năm 2008. Nó không chỉ tạo tiền đề cho thắng lợi tuyệt đối của Đảng nước Nga thống nhất trong cuộc bầu cử Quốc hội mà còn tạo điều kiện tiên quyết và các khả năng cho phương án tìm kiếm “người tiếp tục ảnh hưởng nước Nga” sau khi Putin hết nhiệm kì năm 2008. Sau cuộc bầu cử Quốc hội, trong Quốc hội Nga hình thành nên cục diện chính đảng mới: Đảng nước Nga thống nhất là chính đảng lớn nhất; Đảng cộng sản Nga, Đảng công chính Nga và Đảng tự do dân chủ Nga – ba đảng cùng tồn tại.

I. Lãnh đạo “đảng chính quyền” tranh cử, Putin thiết kế cơ cấu quyền lực đất nước trong tương lai

Việc Putin giải tán chính phủ, bổ nhiệm tân thủ tướng ngay lập tức đã trở thành tiêu điểm khiến cả xã hội quan tâm. Người ta dường như đã lãng quên ngày 4 tháng 9 là ngày bắt đầu hoạt động tranh cử của cuộc bầu cử Quốc hội. Tuy nhiên, tình trạng này đã được Putin thay đổi rất nhanh bằng quyết định chính trị tiếp theo làm xôn xao dư luận.

Căn cứ vào luật bầu cử Quốc hội mới, chỉ có đảng chính trị phù hợp với những quy định liên quan của luật chính đảng Nga và có được đăng ký của Bộ Tư pháp Nga mới được quyền tham gia bầu cử Quốc hội và đưa danh sách đại biểu đề cử của đảng mình lên Ủy ban bầu cử Trung ương Nga. Tính đến ngày 4 tháng 9, số lượng chính đảng có đăng kí Bộ Tư pháp, có quyền tham gia bầu cử Duma quốc gia và có quyền đề cử đại biểu tranh cử của đảng mình là 15 đảng. Tuy nhiên, kết quả điều tra trưng cầu dân ý được công bố vào ngày 31 tháng 8 bởi trung tâm nghiên cứu xã hội Nga “Nevada” cho thấy rõ, trong số 15 chính đảng này, số lượng chính đảng thật sự có thể chiếm được 7% trở lên, tỉ lệ phiếu bầu trong cuộc bầu cử Quốc hội lần này chỉ là bốn đảng, đó là: Đảng nước Nga thống nhất, Đảng cộng sản Nga, Đảng công chính Nga và Đảng tự do dân chủ Nga. Trong đó tỉ lệ phiếu bầu mà Đảng nước Nga thông nhất có được là cao nhất với 57%, đảng cộng sản Nga 18%, đảng công chính Nga 14%, đảng tự do dân chủ Nga 11%.

Theo quy định, 15 đảng có quyền tham gia tranh cử bắt buộc phải tổ chức đại hội đại biểu của đảng mình trước ngày 5 tháng 10, đồng thời gửi danh sách đại biểu được đề cử tham gia bầu cử Quốc hội của đảng mình lên Ủy ban bầu cử Trung ương để kiểm tra. Những đảng nào phù hợp với quy định mới được phép tham gia bầu cử lần này. Trước ngày 1 tháng 10, ba đảng: Đảng cộng sản Nga, Đảng công chính Nga và Đảng tự do dân chủ Nga đều đã tổ chức đại hội đại biểu của đảng mình và đưa danh sách đại biểu tranh cử lên ban bầu cử Trung ương để thẩm tra. Chỉ có Đảng nước Nga thống nhất chưa tổ chức đại hội đại biểu. Ngày 27 tháng 9, trên trang Web của mình, ủy ban tối cao Đảng nước Nga thống nhất tuyên bố: Từ ngày 1 đến ngày 2 tháng 10 Đảng nước Nga thống nhất sẽ tổ chức đại hội đại biểu lần thứ VIII, đại hội lần này sẽ đưa ra danh sách đại biểu tranh cử của đảng mình và cương lĩnh tranh cử.

Trước đó, lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất đã tiết lộ với giới truyền thông rằng: “Để phô trương thanh thế của đảng này và có được nhiều sự ủng hộ của cử tri, Đảng nước Nga thống nhất đã mời bộ phận quan chức chính phủ bao gồm người được đề cử tham gia tranh cử tổng thống, phó thủ tướng thứ nhất Ivanov – cố vấn danh sách đại biểu tham gia tranh cử của Đảng, nhưng cụ thể vị quan chức chính phủ nào sẽ tham gia thì cuối cùng vẫn phải đợi đến đại hội đại biểu vào ngày 1 tháng 10 mới có thể quyết định được.” Và như vậy: “Rốt cuộc ai sẽ tham gia đại hội đại biểu của Đảng nước Nga thống nhất?.” Lại trở thành một chủ đề nóng hổi cho sự tranh luận của các giới truyền thông.

Chính vào lúc này, kênh 1 đài truyền hình Nga đã phát một tin mới có liên quan đến cuộc bầu cử Quốc hội: Từ ngày 17 đến ngày 26 tháng 9, tổng thống Putin, lúc này đang nghỉ tại Sôchi, đã lần lượt tiếp lãnh đạo các đảng của Duma như Đảng công chính Nga, Đảng cộng sản Nga, Đảng tự do dân chủ Nga. Theo báo cáo, trong khi hội kiến, Putin đã thảo luận chi tiết với các nhà lãnh đạo của các đảng này về cuộc bầu cử Quốc hội sắp được tổ chức, lắng nghe ý kiến của họ về cuộc bầu cử Quốc hội, không khí nói chuyện của hai bên nhẹ nhàng, vui vẻ. Sau hội kiến, tất cả lãnh đạo của các chính đảng đều tỏ ra rất hài lòng với tổng thống, đồng thời tin tưởng đảng mình sẽ giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2007. Bản tin truyền hình này đã để lại cho rất nhiều khán giả xem truyền hình một ấn tượng trực quan là: Ngay trong lần bầu cử Quốc hội này, chính phủ sẽ đứng trên lập trường trung lập, bình đẳng với tất cả chính đảng tham gia bầu cử. Tuy nhiên, chỉ sau đó vài ngày, ấn tượng này của mọi người lại bị Putin làm cho thay đổi.

Ngày 1 tháng 10, đại hội đại biểu lần thứ VIII của Đảng nước Nga thống nhất được tổ chức như đã định. Địa điểm được chọn để tổ chức hội nghị là điện Kim Goss, gần Quảng trường Đỏ, nơi được mệnh danh là “thương thành,” ngay sát điện Kremlin, điều này lại càng khiến hơn 800 phóng viên trong và ngoài nước Nga nảy sinh nhiều liên tưởng. Trong hội trường, hơn 500 đảng viên của Đảng nước Nga thống nhất đến từ khắp nước Nga và hơn 2500 vị khách được mời tham dự đại hội ngồi chật kín, trong đó có cả các đại biểu một số chính đảng nước ngoài. Đúng 4 giờ chiều, đại hội đại biểu tuyên bố bắt đầu. Lúc này, được tháp tùng bởi các vị lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất, Putin “vô tình” xuất hiện trong hội trường, sự có mặt của ông được toàn thể đại biểu đại hội hoan nghênh ngay lập tức.

Trong hội nghị, rất nhiều đảng viên cơ sở của Đảng nước Nga thống nhất đã lần lượt lên phát biểu, họ thể hiện những lời ca ngợi chân thành đối với Putin và hi vọng Putin sẽ tiếp tục lãnh đạo nước Nga. Trong thời gian đó, có người lại đề xuất nên thay đổi Hiến pháp để ông Putin có thể tiếp tục nhiệm kì tổng thống lần 3; có người khẩn cầu Putin đảm nhiệm vị trí lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất, lãnh đạo đảng này tham gia bầu cử Quốc hội; lại có người đề xuất ý kiến sau khi hết nhiệm kì tổng thống, Putin sẽ làm thủ tướng chính phủ. Tất cả những người phát biểu đều rất hứng khởi, lắng nghe khẩu lệnh với vẻ mặt xúc động. Lúc này, Chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất đã không bỏ lỡ cơ hội, ông quay sang nói với Putin: “Xin ông Putin trả lời những ý kiến của các đại biểu.” Putin không từ chối, mà đi về phía bục phát biểu. Ông nói:

“Tôi vô cùng cảm ơn những ý kiến này của các quý vị. Thật sự, tôi đã từng là một trong những người khởi xướng thành lập “Đảng nước Nga thống nhất,” nhưng cũng giống như hầu hết công dân Nga, tôi là người không thuộc đảng phái nào, hiện nay tôi cũng không muốn thay đổi lập trường này, đây là điều thứ nhất. Điều thứ hai, vì một người mà thay đổi Hiến pháp thì dù cho người đó có là người rất được tín nhiệm đi chăng nữa, tôi cho rằng điều này không thích hợp.” Nói đến đây, Putin dường như có ý dừng lại một chút, rồi ông tiếp tục: “Ý kiến để tôi đảm nhiệm chức vụ thủ tướng chính phủ là thực tế, nhưng để thực hiện được việc này cần hai điều kiện: Đảng nước Nga thống nhất buộc phải giành chiến thắng tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 02 tháng 12; tổng thống tương lai của nước Nga buộc phải là một người thuộc chính đảng, có năng lực và hiệu quả thực hiện công việc cao, mà tôi có thể hợp tác tốt với người đó.” Sau cùng, Putin trịnh trọng nói ra quyết định của mình “Đảng nước Nga thống nhất nên trở thành trụ cột đảm bảo xã hội ổn định và thực hiện các kế hoạch cơ quan quyền lực đề ra, vì thế tôi chấp nhận ý kiến đề nghị tôi lãnh đạo nhóm tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Quốc hội.” (Lời khai mạc tại đại hội lần thứ VIII của Đảng nước Nga thống nhất ngày 01 tháng 10 năm 2007). Ông vừa dứt lời, cả hội trường vỗ tay, hoan hô nhiệt liệt.

Sau khi giải tán chính phủ, bổ nhiệm thủ tướng mới, vào ngày 01 tháng 10, Putin lại có một hành động khiến thế giới phải kinh ngạc. Vào ngày hôm sau, trên tất cả các trang nổi bật của báo chí Nga đều tường thuật chi tiết sự kiện trọng đại này. Bài báo đăng trên tờ thời báo Nga chỉ rõ, hành động này của Putin “không chỉ là sự kiện mang tính chất quyết định đến kết quả cuộc bầu cử Quốc hội Nga mà còn tượng trưng cho một sự bảo đảm rằng kế hoạch tổng thể cho vấn đề chính quyền tiếp tục được duy trì đã bắt đầu” (Êlina Bilevskaia, Phedor Rumyatsep, đường lối của Tổng thống Putin). Và cũng nên nói rằng, bình luận này của tờ thời báo Nga đã nói lên một cách chính xác ý đồ thực sự của Putin khi hành động như vậy. Từ một chi tiết nhỏ là hành động trước khi phát biểu ông Putin lấy từ trong người ra một bản diễn văn soạn sẵn cũng có thể phán đoán được rằng, Putin đã có sự suy nghĩ rất kỹ lưỡng và sự sắp đặt rõ ràng trước khi quyết định làm như vậy. Nghe nói trước đó một tuần, Putin đã quyết định điều này, còn toàn bộ kế hoạch hành động này cũng là do một mình phó chủ tịch văn phòng tổng thống ông Surkov sắp xếp. Nhìn chung, lời phát biểu của Putin thể hiện ba ý sau: (1) bằng cách lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử Quốc hội, tận dụng uy tín của bản thân mình trong lòng nhân dân, giành được nhiều phiếu bầu hơn cho Đảng nước Nga thống nhất; (2) trong điều kiện Đảng nước Nga thống nhất giành thắng lợi tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội, sẽ thúc đẩy lớp người kế cận mà Putin có thể tin cậy được tham gia tranh cử tổng thống; (3) sau khi người được đề cử đã trúng cử tổng thống, Putin sẽ tự ra làm thủ tướng chính phủ. Đến đây, câu hỏi then chốt “sau năm 2008, Putin sẽ dùng cách nào để tiếp tục nắm quyền lực” đã có câu trả lời sơ bộ.

Không phải là khó để phát hiện ra rằng, đây chính là kế hoạch hành động tổng thể mà Putin đã thiết kế kỹ lưỡng cho ý đồ sau năm 2008 “tiếp tục ảnh hưởng tới chính trị Nga,” lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử và giành thắng lợi tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội chính là bước một của phương án này, cũng là bước quan trọng nhất, nó liên quan trực tiếp đến sự thành công cho cả kế hoạch của Putin. Những người nắm rõ tiến trình phát triển của chính trị nước Nga đều biết rằng, đối với nước Nga, những lần bầu cử Quốc hội chỉ là sự tập duyệt cho bầu cử tổng thống, chỉ kết quả bầu cử tổng thống mới có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển chính trị đất nước. Nhưng chính bởi sự thiết kế kỹ lưỡng của Putin mà lần bầu cử Quốc hội này vô tình sẽ bị biến thành quy luật vận hành của chính trị, kết quả bầu cử Quốc hội trở thành nhân tố có tính chất quyết định ảnh hưởng tới sự phát triển chính trị nước Nga.

Hơn thế nữa, người ta vẫn cảm thấy hoài nghi về động cơ của việc sau khi rời khỏi chức vị tổng thống, Putin lại đảm nhiệm vai trò thủ tướng. Trước đó, giới truyền thông Nga đã có vô số những phán đoán sau khi Putin rời khỏi ghế tổng thống. Trong đó phán đoán được đưa ra nhiều nhất, ông sẽ là nhà lãnh đạo của liên minh Nga – Belarus, tổng giám đốc công ty năng lượng Nga, nhà lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất, Chủ tịch Ủy ban liên bang. Sau đấy lại có một chuyên đề các bài viết nói rằng Văn phòng tổng thống đang xem xét sau năm 2008 sẽ lập thêm một chức vị mới cho Putin – cố vấn an ninh quốc gia cho tổng thống. Trong tất cả những suy đoán này, “thủ tướng chính phủ” là chức vụ được nói đến ít nhất. Tuy rằng trong “phương án quá độ” mà Mironov đưa ra, ông Mironov đã gợi ý Putin giữ chức “thủ tướng quá độ” nhưng rất nhiều nhà quan sát chính trị lại phản đối ý kiến này. Họ cho rằng sau khi mãn nhiệm và ở trong “giai đoạn chuyển giao,” tốt nhất Putin nên đảm nhiệm một chức vụ trên danh nghĩa, như vậy có thể đứng ngoài chính quyền, không bị chi phối bởi bất cứ người nào, lại có thể dựa vào sức ảnh hưởng tuyệt đối của bản thân ông để trở lại vị trí trung tâm quyền lực quốc gia. Trong khi đó, “thủ tướng chính phủ” lại là một chức vụ thực, ngay dưới quyền tổng thống. Nếu Putin được lựa chọn làm thủ tướng chính phủ, ông không chỉ bị hạn chế bởi tân tổng thống tương lai mà còn phải chịu trách nhiệm về những sai sót của công việc chính phủ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Hậu quả của những sai sót đó chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân của Putin, không có lợi cho việc bốn năm sau ông quay lại ghế tổng thống (Vaxili Sergeev: “Kỷ nguyên của Putin đã bước vào giai đoạn hai”).

Tuy nhiên, xem xét từ hai điều kiện tiên quyết để có thể đảm nhiệm chức vụ thủ tướng mà Putin đưa ra thì rõ ràng là từ lâu Putin đã suy xét kĩ càng về vấn đề này. Trước hết, nếu Đảng nước Nga thống nhất giành được hầu hết các chức vụ quan trọng trong Quốc hội thì Putin có thể mượn sức ảnh hưởng đối với Đảng nước Nga thống nhất để cân bằng quyền lực của tổng thống mới, để mình không bị hạn chế từ tổng thống; thứ nữa, nếu chọn được một vị tổng thống mới mà mình có thể tin tưởng được thì quyền uy cá nhân của Putin cũng có thể được bảo đảm tối đa trong giới hạn cho phép. Vì thế, lựa chọn làm thủ tướng chính phủ, có thể không cần thay đổi Hiến pháp thì đảm bảo sau bốn năm nữa, Putin vẫn có thể quay lại chức vị tổng thống – một phương án cực kì hiệu quả.

Cùng lúc này, những bàn luận trong và ngoài nước Nga cũng chú ý xem quyết định chính trị này của Putin sẽ phát sinh những ảnh hưởng thực tế ra sao đến cơ cấu quyền lực quốc gia trong tương lai. Về điều này, nhà phân tích chính trị Nga Simonov chỉ rõ: “Nếu Putin làm thủ tướng, sẽ không thể tránh khỏi việc trung tâm quyền lực đất nước từ tổng thống chuyển về tay chính phủ liên bang.” Một nhà chính trị học khác cũng cho rằng: “Sau khi đảm nhiệm chức vụ thủ tướng, lợi dụng việc đa số những chức vụ chủ chốt trong Quốc hội thuộc về Đảng nước Nga thống nhất, Putin có thể thông qua việc thay đổi Hiến pháp bất cứ khi nào, biến chế độ tổng thống thành chế độ Quốc hội hoặc chế độ Quốc hội – Tổng thống, tập trung quyền lực quốc gia vào trong tay mình” (Êlina Bilevskaia, Phedor Rumyatsep “Đường lối của tổng thống Putin”). Phó Giám đốc Trung tâm công nghệ chính trị Nga ông Makarkin thậm chí còn suy đoán, bổ nhiệm ông Zubkov làm thủ tướng chính là bước một trong kế hoạch của Putin và Zubkov sẽ làm tổng thống nhiệm kì này. Zubkov lại bổ nhiệm Putin làm thủ tướng, sau đó ông Zubkov sẽ lựa chọn một thời cơ thích hợp để từ chức, cuối cùng quyền lực tổng thống sẽ lại về tay Putin. (Aleksei Makarkin: “Hiện nay Putin và Zubkov đơn giản là trao đổi vị trí”).

Từ ngày 05 đến ngày 10 tháng 10, điều tra ý kiến người dân của trung tâm nghiên cứu lí luận Nevada cho thấy: 51% người dân Nga đều tỏ ý tin rằng Putin từ lâu đã xác định người kế tiếp mình, trong đó có 1/3 người dân tin chắc người này chính là thủ tướng Zubkov (Alia Samigullina: “Biết nhưng im lặng”).

Trong khi mọi người đang tranh luận về hành động “ngoài dự đoán” này của Putin thì các nhà lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất lại cổ vũ hoan nghênh. Được biết, sau quyết định này của Putin thì bí thư đoàn Chủ tịch Ủy ban cao nhất Đảng nước Nga thống nhất, ông Vladimir Behkin xúc động nói: “Đối với Đảng nước Nga thống nhất, ngày hôm nay là một dấu ấn lịch sử trọng đại, chúng tôi chờ đợi tổng thống quyết định điều này đã 8 năm rồi.” Một nhà lãnh đạo khác của Đảng nước Nga thống nhất, phó chủ tịch Duma quốc gia ông Navarro thì không hề ngần ngại chút nào, ông nói: “Việc ông Putin lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử Quốc hội có thể đảm bảo trong lần bầu cử Quốc hội này, đảng của chúng tôi có thể giành được ít nhất 300 các chức vụ quan trọng trong Quốc hội. Hơn thế nữa thắng lợi tuyệt đối của chúng tôi trong cuộc bầu cử Quốc hội lần này sẽ đảm bảo về mặt cơ chế cho việc sau năm 2008 tổng thống Putin có thể tiếp tục nắm quyền.” Dự đoán của Navarro nhanh chóng được kiểm chứng, ngày 16 tháng 11, căn cứ kết quả điều tra ý kiến người dân của trung tâm nghiên cứu lí luận xã hội Nga, tỉ lệ ủng hộ dành cho Đảng nước Nga thống nhất đã tăng thêm 12%, lên đến 69.9%. Ngay đến cả Chủ tịch Đảng tự do dân chủ Nga ông Zhirinovsky cũng không thể không ngưỡng mộ, ông thốt lên rằng: “Tổng thống lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Quốc hội, ít nhất cũng tăng thêm cho đảng này 15% phiếu bầu.”

Quyết định lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Quốc hội của Putin như một đòn đánh mạnh vào một đảng thân chính phủ khác cũng tham gia bầu cử Quốc hội – Đảng công chính Nga. Đảng công chính Nga thành lập ngày 28 tháng 10 năm 2006, lãnh đạo chủ chốt của đảng này là người trung thành với ông Putin – Chủ tịch thượng viện Mironov. Từ khi thành lập đến nay, lập trường của Đảng công chính Nga phân định rõ ràng, một mặt ủng hộ phương châm đường lối của Putin, một mặt kịch liệt phản đối những chính sách chủ trương của Đảng nước Nga thống nhất, tích cực đề cao chủ nghĩa “xã hội công bằng chính trực” và có được sự ủng hộ của một bộ phận dân chúng tầng lớp trung và bên dưới. Sau ngày 01 tháng 10, Đảng công chính rơi vào nguy cơ khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng, phải đối mặt với khẩu hiệu tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất “ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất chính là ủng hộ Putin.” Lãnh đạo Đảng công chính Nga càng không có cách tháo gỡ. Rất nhiều người ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất yêu cầu Đảng công chính giải tán hoặc rút lui khỏi lần bầu cử Quốc hội này, mà hàng nghìn đảng viên của Đảng công chính Nga cũng tích cực hưởng ứng, yêu cầu rút tên khỏi đảng, chuyển sang gia nhập Đảng nước Nga thống nhất. Điều này đã đẩy Đảng công chính Nga vào tình thế vô cùng khó khăn và vô hình chung đã tăng thêm một số phiếu nhất định cho Đảng nước Nga thống nhất.

Xem ra, dưới sự ủng hộ toàn lực của Putin, trong lần bầu cử Quốc hội này, Đảng nước Nga thống nhất đã nắm trong tay phần thắng. Cùng lúc này, hướng đi của Putin sau khi hết nhiệm kì vào năm 2008 cũng bắt đầu rõ ràng hơn. Sau khi Đảng nước Nga thống nhất giành được đa số ghế mang tính Hiến pháp trong cuộc bầu cử Quốc hội sắp tới, Putin sẽ chọn một người kế tiếp trung thành của mình để làm “tổng thống quá độ.” Trong trường hợp ông đã chọn được một người kế tiếp làm tổng thống mới, Putin sẽ làm thủ tướng chính phủ, năm 2012 lại tranh cử tổng thống.

Mặc dù kiên quyết không gia nhập Đảng nước Nga thống nhất nhưng từ sau ngày 01 tháng 10, Putin thực tế đã trở thành người phát ngôn và “lãnh tụ tinh thần” của đảng này. Đảng nước Nga thống nhất cũng có ý xây dựng đảng này thành một “đảng Putin.”

Ngày 2 tháng 10, đại hội lần thứ VIII của Đảng nước Nga thống nhất đã thông qua hai nghị quyết, một là quyết định lấy “kế hoạch Putin” làm cương lĩnh tranh cử của đảng này, “kế hoạch Putin – thắng lợi Nga” được lấy là khẩu hiệu tranh cử; hai là xác định danh sách đề cử người của đảng này tham gia bầu cử Quốc hội. Theo quy định, mỗi danh sách đề cử của các đảng trình lên liên bang phải điền tên của ba người chính được đề cử. Nhưng không giống với những đảng khác, trên danh sách đề cử người tham gia bầu cử liên bang chỉ có tên của Putin. Rõ ràng, đây chính là sự sắp xếp có chủ ý của Đảng nước Nga thống nhất để tôn cao địa vị lãnh tụ của Putin. Sau đại hội Đảng nước Nga thống nhất lần thứ VIII, bộ phận tranh cử chính của đảng này tuyên bố với bên ngoài: Trong giai đoạn tranh cử Quốc hội, Đảng nước Nga thống nhất đã được tổng thống Putin cho phép có thể tùy ý sử dụng hình ảnh Putin để tiến hành các hoạt động tuyên truyền tranh cử. Bản thân tổng thống Putin cũng sẽ tham gia các hoạt động tuyên truyền tranh cử mà đảng này tổ chức. Không lâu sau, trên những tờ tuyên truyền của Đảng nước Nga thống nhất đã xuất hiện hình ảnh chân dung Putin và lời phát biểu ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất của Putin. Trong phóng sự truyền hình mà Đảng nước Nga thống nhất thực hiện để phục vụ tuyên truyền tranh cử, Putin cũng trở thành nhân vật chính duy nhất trong phóng sự đó.

Ngày 07 tháng 10, tổ chức thanh niên Nash của Đảng nước Nga thống nhất gồm khoảng hơn 10.000 thành viên đã tổ chức tập trung dưới trời mưa tại các đường phố của Matxcơva để chúc mừng sinh nhật lần thứ 55 của Putin.

Đúng như bình luận của báo chí Nga, những hành động này của Đảng nước Nga thống nhất đã nói với dân chúng rằng: “Vận mệnh của Putin đã gắn chặt với vận mệnh của Đảng nước Nga thống nhất.”

II. Phản đối trong và ngoài nước Nga, “đảng chính quyền” muốn ủng hộ Putin trở thành “lãnh tụ dân tộc”

Hành động “ngoài dự đoán” của Putin Ngày 01 tháng 10 khiến cuộc bầu cử Quốc hội Nga năm 2007 vừa bắt đầu dường như đã có kết quả. Tuy nhiên, cuộc bầu cử “đặc biệt” này cũng khiến các đảng phái phản đối trong nước Nga vô cùng tức giận, dẫn đến kháng nghị mạnh mẽ của các đảng phản đối và sự lên tiếng phản đối từ các nước phương Tây. Ngày 04 tháng 9, Putin tuyên bố tổ chức cuộc bầu cử Quốc hội không lâu, lãnh đạo “Liên minh dân chủ nhân dân,” cựu tổng thống Kasyanov liền triệu tập các đảng phản đối thuộc cánh hữu như tập đoàn Yabloko và “Liên minh lực lượng cánh hữu” để ngăn chặn cuộc bầu cử Quốc hội lần này. Ông ta chỉ ra rằng: “Chính phủ Putin đã dùng các thủ đoạn thực chất là hạn chế cơ hội giành thắng lợi của các đảng tự do dân chủ trong cuộc bầu cử lần này.” Ngày 02 tháng 10, lãnh đạo “Liên minh lực lượng cánh hữu” kháng nghị đối với hành động của Putin lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử tổng thống vì cho rằng Putin đã vi phạm nguyên tắc tam quyền phân lập trong Hiến pháp Nga. Ông này còn trình đơn kiện lên tòa án tối cao Nga yêu cầu tòa án tối cao xóa bỏ tư cách tham gia bầu cử Duma của Putin. Nhưng đơn kiện đã nhanh chóng được tòa án tối cao trả lại, lí do là “căn cứ theo Hiến pháp hiện hành, tổng thống có quyền là người được đề cử tham gia tất cả các cuộc bầu cử, trong đó bao gồm cả bầu cử Duma quốc gia.” (Aleksei Levtrenco: “Đơn khiếu nại số 1“). Ngày 12 tháng 10, phái liên minh phản đối “một nước Nga khác” đưa ra khẩu hiệu “nước Nga không có Putin.” Tuyên bố trước bầu cử Duma quốc gia một tuần, đảng này sẽ tổ chức một đại hội quy mô lớn trên phạm vi cả nước, kháng nghị hành vi Putin lợi dụng bầu cử Duma quốc gia để tiếp tục nắm quyền điều hành đất nước. (Aleksandra Zaitseva: “Liên minh từ những lực lượng cuối cùng”).

Các đảng cánh tả như Đảng cộng sản Nga và các tổ chức cũng bắt đầu hành động. Ngày 12 tháng 10, để ngăn ngừa chính phủ có thể phá vỡ nguyên tắc bình đẳng và trung thực trong cuộc bầu cử Quốc hội, một bộ phận đảng cánh tả đã liên hợp tổ chức ra một “trung tâm giám sát bầu cử.” Ngày 18 tháng 10, trong chương trình truyền hình trực tiếp “cầu nối với nhân dân,” Putin ca ngợi Đảng nước Nga thống nhất là đảng ông tin tưởng, có thể hợp tác làm việc được. Dựa vào sự kiện này, Đảng cộng sản Nga và chính quyền phái phản đối đã kháng nghị lên Ủy ban bầu cử Trung ương, chỉ trích hành động này của Putin đã vi phạm nghiêm trọng luật bầu cử Quốc hội, lợi dụng công cụ hành chính chính phủ gián tiếp giúp Đảng nước Nga thống nhất tranh cử.

Có thể chịu sức ép từ các phe phản đối trong nước nên trong chuyến thăm Iran, Putin đã thay đổi động thái ngày 01 tháng 10, khi trả lời câu hỏi của phóng viên về việc “giữ chức thủ tướng,” Putin đã nói ra một câu khiến người ta thấy khó hiểu: “…tính đến thời điểm hiện nay, đây chỉ là tin đồn.” Ngày 26 tháng 10, tại đại hội thượng đỉnh Nga – EU diễn ra tại thủ đô Lisbon của Bồ Đào Nha, khi bị các phóng viên hỏi nhiều lần, Putin lại một lần nữa phủ nhận: bản thân ông sẽ giữ chức thủ tướng chính phủ. Ông nói rằng không nhất thiết phải thay đổi thành phần các lực lượng nắm quyền trong nội bộ nước Nga. Thực sự, đối với Putin, điều quan trọng nhất hiện nay là nên làm thế nào để tận dụng được uy tín của ông trong nhân dân giúp Đảng nước Nga thống nhất giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội.

Sau khi nghiêm túc thẩm tra tư cách, ngày 27 tháng 10, Chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương Nga tuyên bố: “Trong 14 đảng đã trình lên danh sách người đề cử của đảng mình, có 11 đảng phù hợp với điều kiện bầu cử, được quyền tham gia bầu cử Quốc hội vào ngày 02 tháng 12 sắp tới. Những đảng đó là: Đảng nước Nga thống nhất, Liên minh lực lượng cánh hữu, Đảng cộng sản liên bang, Đảng công chính Nga, Đảng những người yêu nước, Đảng tự do dân chủ Nga, Đảng dân chủ Nga, “Kasyanov,” “Liên minh công dân,” Đảng xã hội chính nghĩa Nga, Đảng nông nghiệp Nga. Kể từ ngày hôm đó, 11 đảng này sẽ chính thức bước vào giai đoạn tuyên truyền tranh cử cho cuộc bầu cử Quốc hội.

Trong khi Putin đang toàn lực lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tiến hành tuyên truyền tranh cử, một số quốc gia phương Tây vẫn giữ thái độ im lặng với cuộc bầu cử Quốc hội Nga nhưng Mỹ không thể ngồi yên được nữa. Trước đó, ngày 13 tháng 10, khi trả lời phỏng vấn của phóng viên về hành động Putin lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Quốc hội Nga, bà Rice đã đưa ra bình luận. Bà cho biết Mỹ rất quan tâm đến tính tự do và công bằng trong bầu cử Quốc hội của Nga và cảnh báo chính phủ Nga “Nga đã đi một chặng đường dài từ thời kì Liên Xô đến nay, nhưng Nga vẫn còn phải đi con đường rất dài nữa. Mỹ không hi vọng phải nhìn thấy Nga lấy biện pháp cực quyền mà phá vỡ nguyên tắc dân chủ.” Cùng thời gian này, người phát ngôn của Ủy ban an ninh quốc gia Mỹ cũng công khai phê bình chính phủ Nga “sử dụng công cụ hành chính quốc gia để ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất, phản công phe phản đối, khiến người tranh cử của đảng phái phản đối và những người tranh cử khác mất đi cơ hội được bình đẳng tham gia bầu cử Quốc hội.” Một số nước châu Âu cũng tham gia phản đối Nga. Ngày 14 tháng 11, Ủy ban bầu cử Nga tuyên bố sẽ mời 350 quan sát viên đến Nga giám sát bầu cử Quốc hội này. Trong đó bao gồm khoảng 70 quan sát viên đến từ tổ chức an ninh châu Âu. Hai ngày sau, tổ chức an ninh châu Âu lấy lí do “Visa bị phía Nga gây khó khăn” đột nhiên tuyên bố hủy bỏ công việc giám sát cuộc bầu cử Quốc hội Nga. Nhằm đúng hành vi “không thân thiện” của tổ chức an ninh châu Âu, Putin thể hiện sự bất ngờ phẫn nộ khác thường, ông công khai chỉ trích quyết định này của tổ chức an ninh châu Âu chịu ảnh hưởng từ Mỹ, mà cách làm này của Mỹ chính là “cố ý muốn phá hoại uy tín của cuộc bầu cử Quốc hội Nga ngày 02 tháng 12.” Putin đe dọa chính phủ Mỹ: “Quan hệ Nga – Mỹ sẽ bị ảnh hưởng vì điều này.” Thái độ cứng rắn của Putin khiến tổ chức an ninh châu Âu không hài lòng và cho rằng những lời lẽ chỉ trích này của Putin “không phù hợp với sự thật.” (Tryin Oppi: “Chiến dịch của Tổng thống Putin làm cả thế giới…“).

Hưởng ứng sự phản đối từ các nước phương Tây, phe phản đối trong nước lại tiếp tục hoạt động. Ngày 19 tháng 11, lãnh đạo các Đảng cánh tả là liên minh nhân dân, Đảng cộng sản Nga tương lai, Đảng công nhân cộng sản chủ nghĩa, Đảng cộng sản Nga và lực lượng ủng hộ quân đội Nga cùng lên tiếng ủng hộ Đảng cộng sản Nga trong cuộc bầu cử Quốc hội (Tổng bí thư ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Liên bang Nga G.A.Zyuganov và chủ tịch “Liên minh dân tộc” S.N Baburin thảo luận các vấn đề về hợp tác trước bầu cử) đồng thời tuyên bố thành lập Ủy ban ủng hộ Đảng cộng sản Nga. Tuyên bố nhấn mạnh: “Trong tình hình phức tạp hiện nay, Đảng cộng sản là lực lượng duy nhất có thể phản đối lại với đảng chính quyền.” Đối với ý đồ của Đảng nước Nga thống nhất muốn thiết lập một Quốc hội một đảng thì cách đập tan có hiệu quả nhất là các phái phản đối liên hợp lại, ủng hộ Đảng cộng sản Nga. Từ ngày 24 đến ngày 25 tháng 11, những đảng phản đối chính phủ gồm “Liên minh lực lượng cánh hữu,” “Nước Nga khác” và “Mặt trận công dân liên hợp” đã lần lượt tổ chức diễu hành phản đối chính phủ tại Matxcơva và St.Peterburg. Cảnh sát địa phương đã giải tán đội ngũ diễu hành với lí do phá rối trật tự công cộng, đồng thời bắt giữ nhiều người cầm đầu các đảng phái phản đối.

Trong khi phái phản đối trong nước đang tổ chức các hoạt động chống đối, thì rất nhiều nơi ở nước Nga có những cuộc vận động quy mô lớn tương đương tôn vinh Putin là “lãnh tụ dân tộc” tiếp tục rầm rộ hơn và lại nổi lên một đợt luận bàn đề nghị Putin tiếp tục giữ cương vị tổng thống. Trong quá trình như vậy, Đảng nước Nga thống nhất đã phát huy tác dụng thúc đẩy vô cùng tích cực.

Ngày 17 tháng 10, Chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất ông Gryzlov đã phát biểu trên tờ báo nước Nga với một bài báo có tiêu đề là “Putin sắp trở thành nhà lãnh tụ nước Nga.” (Boric Gryzlov: Putin vẫn là người lãnh đạo đất nước Nga).

Báo Nga, số 4494, ngày 17.10.2007: Nội dung bài phát biểu này của ông Gryzlov về bản chất không khác biệt so với khái niệm “lãnh tụ nhân dân” mà ông Pavlovsky nêu ra ngày 05 tháng 02. Cả hai người đều nhấn mạnh sự quan trọng của Putin đối với nhân dân Nga và sự phát triển của nước Nga. Trong bài báo, ông Gryzlov đã chỉ rõ: “Nước Nga không có Putin giống như một con rồng bị mất đầu, một nước Nga thiếu ý chí, nước Nga có thể bị chà đạp bởi bất cứ ai. Nước Nga không thể thiếu Putin, bất luận từ nay về sau Putin giữ chức vụ gì, ông đều là lãnh tụ nước Nga.” Trong bài báo, ông Gryzlov còn nhắc lại ý nghĩa của lần bầu cử Quốc hội này, ông nói: “Lần bầu cử Quốc hội này thực chất là một lần quyết định của toàn dân để ủng hộ Putin, nó liên quan trực tiếp đến tương lai nước Nga và việc duy trì phương hướng chính trị quốc gia.” Cuối cùng, ông Gryzlov tuyên bố lại một lần nữa: “Đảng nước Nga thống nhất chính là đảng Putin.”

Không lâu sau bài phát biểu của ông Gryzlov, trên trang Web của Đảng nước Nga thống nhất lại xuất hiện một bài báo của Abdul Hakeem, nhà điều phối các vấn đề chính sách nhân dân của đảng này. Bài báo đã nêu chi tiết, cụ thể ý tưởng tôn Putin là “lãnh tụ nhân dân,” trong đó bao gồm: Nên tổ chức một lần “hội nghị công dân dân tộc Nga” với quy mô tương tự như “hội nghị tôn vinh” Sa hoàng trong lịch sử nước Nga, thông qua “điều ước đoàn kết công dân” tôn vinh Putin với vị trí quyền lực cao nhất, để Putin có thể “ngồi một chỗ mà lãnh đạo cả đất nước.” Bài báo của ông Abdul Hakeem ngay lập tức gây ra nhiều tranh luận trong xã hội. Có người chỉ trích ông có ý đồ “khôi phục chế độ quân chủ đất nước.” Có lẽ do ngôn ngữ bài báo của Abdul Hakeem đã quá nhạy cảm nên sau đó không lâu bài viết này đã bị xóa bỏ trên trang Web của Đảng nước Nga thống nhất.

Sau khi Putin chính thức tuyên bố lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử, lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất cổ vũ mạnh mẽ cho tư tưởng “ủng hộ Putin là lãnh tụ dân tộc,” rốt cuộc dụng ý của ông ta là gì? Có người xuất phát từ góc độ cuộc bầu cử Quốc hội cho rằng đây chỉ là sách lược tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất. Mục đích của việc này là đề cao quyền uy của Putin để tăng tỉ lệ ủng hộ cho đảng này. Ngay cả Chủ tịch thượng viện Nga, chủ tịch Đảng công chính Nga, người nhất quán ủng hộ việc duy trì quyền lực cá nhân của Putin, cũng có cách nhìn tương tự. Ông đã chỉ rõ: “Trong Hiến pháp Nga không có cách gọi “lãnh tụ nhân dân,” nếu như Đảng nước Nga thống nhất quyết định tôn tổng thống đương nhiệm là “lãnh tụ nhân dân” thì hoàn toàn có thể cho rằng đây là một biện pháp tranh cử mà thôi.” Nhưng cũng có người phân tích rằng, bài phát biểu của ông Gryzlov vào đúng thời điểm này rất có thể là một bước chuẩn bị cho sự sắp đặt chính trị của Putin sau bầu cử Quốc hội, đề phòng trong trường hợp kết quả bầu cử Quốc hội không có lợi cho Đảng nước Nga thống nhất thì Putin vẫn có thể lấy danh phận “lãnh tụ nhân dân” tiếp tục lãnh đạo đất nước.

Sau sự việc này không lâu, đề xướng tôn vinh Putin là “lãnh tụ nhân dân” của lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất đã rất nhanh chóng có được những phản ứng tích cực trên rất nhiều nơi của nước Nga. Từ ngày 23 đến ngày 30 tháng 10, hội nghị địa phương ở Volgagrad, Grozny, Pskov, Siberia mới, Magadan và Uran liên tục phát biểu ủng hộ Putin, mời ông tiếp tục nắm quyền. Ngày 8 tháng 11, một số tổ chức xã hội Matxcơva tổ chức hội nghị tập thể, họ nêu cao khẩu hiệu: “Ủng hộ Putin, ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất!,” hoan nghênh Putin sau bầu cử tổng thống năm 2008 vẫn tiếp tục là “lãnh tụ nhân dân,” họ mong muốn “Putin vẫn giữ được ảnh hưởng tích cực đối với tình hình chính trị trong nước và chính sách ngoại giao của nước Nga.” Thành viên của những tổ chức này cho biết, họ đã lên kế hoạch lấy chữ kí của 1.000.000 người dân trên toàn quốc, để tổng thống Putin đổi ý, tiếp tục đảm nhiệm chức vụ hiện nay. Ngày 15 tháng 11, đại hội nhân dân của khu Tver tuyên bố thành lập cuộc vận động xã hội “ủng hộ Putin,” đồng thời lên kế hoạch “lấy danh nghĩa nhân dân” thành lập tổ chức chính quyền quốc gia mới do “lãnh tụ nhân dân Putin” làm người lãnh đạo cao nhất. Những người phát động cuộc vận động xã hội ủng hộ Putin nhấn mạnh: “Dù cho sau năm 2008, Putin đảm nhiệm chức vụ gì, ông vẫn là lãnh tụ đất nước chúng ta.” Dựa vào cách gọi này, tổ chức này còn lập một trang Web riêng, cùng mọi người thể hiện sự ủng hộ đối với Putin. Khi báo cáo lại sự việc này, phóng viên tờ “thời báo tin tức” Nga đã phải thốt lên: “Trước đây yêu cầu Putin tiếp tục giữ chức đã được các nơi đưa ra, nhưng chưa bao giờ quy mô và số lượng người tham gia lại lớn như thế này.”

Cùng lúc đó, trong giới truyền thông Nga đã có những bài viết liên quan đến chủ đề “nhiệm kì lần 3 của Putin.” Ngày 14 tháng 11, ông Alekseev – nhà phân tích chính trị nổi tiếng nước Nga – người từng giữ chức thủ tướng chính phủ thời ông Yeltsin, khi trả lời phỏng vấn của Báo Độc Lập đã trực tiếp khuyên Putin: Sau bầu cử Quốc hội nên từ bỏ vị trí tổng thống, sau đó lấy danh nghĩa là thành viên Duma tham gia cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 3 năm 2008, như thế vừa không phạm luật, lại có thể giải quyết vấn đề nhiệm kì tổng thống lần 3 của tổng thống Putin. (Aleksandr Shokhin, cửa thông hơi cho tổng thống, Báo Độc Lập). Trong khi đó, một số thành viên Đảng nước Nga thống nhất và người của Văn phòng tổng thống lại tung tin nói rằng thực ra trong tay Putin có rất nhiều phương án lựa chọn, chỉ có điều là hiện nay Putin tạm thời vẫn chưa quyết định sử dụng phương án nào. Chỉ trong một khoảng thời gian, tiêu điểm quan tâm của xã hội dường như lại một lần nữa xoay quanh Putin.

Điều đáng chú ý là, trong khi cả nước Nga đang rầm rộ diễn ra các cuộc vận động tôn vinh Putin là “lãnh tụ nhân dân” thì từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 11, trung tâm nghiên cứu lí luận Levada Nga đã tiến hành một cuộc điều tra xã hội trên 46 khu vực toàn nước Nga, số lượng người được hỏi là 1600 người. Kết quả điều tra phát hiện, trong số những người được phỏng vấn có 45% người phản đối, 35% người ủng hộ, 20% số người còn lại cảm thấy khó trả lời. Căn cứ vào kết quả điều tra này, những cán bộ nghiên cứu của trung tâm nghiên cứu tin tức này đã rút ra kết luận: “Đa số người dân Nga không ủng hộ việc Putin được tôn vinh là lãnh tụ nhân dân.” (Alia Samigullina, không phải là người lãnh đạo của dân tộc). Sau sự việc này, viện trưởng viện Hiến pháp Nga đã phát biểu ý kiến của riêng mình với nhân dân các địa phương yêu cầu Putin tiếp tục giữ chức, ông cho rằng cách làm này là “vi phạm các nguyên tắc trong Hiến pháp.” Trong thời gian này, Putin vẫn không hề biểu hiện thái độ nào về việc người dân một số nơi tôn ông là “lãnh tụ nhân dân.”

Cùng với ngày bầu cử Quốc hội đang đến rất gần, người ta phát hiện rằng, kể từ trung tuần tháng 11 trở đi, Putin bắt đầu liên tục phát biểu và diễn thuyết tại các nơi công cộng, đích thân giúp đỡ Đảng nước Nga thống nhất tranh cử. Ngày 13 tháng 11, Putin đến xem xét tại thành phố Krasnoyarsk của khu Siberia. Khi nói chuyện với những công nhân làm đường ở đó, Putin lần đầu tiên công khai mục đích ông lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Quốc hội, ông nói: “Đảng nước Nga thống nhất không phải là một đảng chính trị lí tưởng, nhưng so với các đảng chính trị khác, đó lại là một đảng chính trị tương đối tốt. Nếu trong cuộc bầu cử Duma quốc gia, Đảng nước Nga thống nhất do tôi lãnh đạo giành được thắng lợi tuyệt đối khiến người ta phải tin tưởng và khâm phục thì tôi sẽ có được một thứ “quyền lực tinh thần.” Sau khi tôi miễn nhiệm tổng thống vào năm sau, tôi sẽ xuất hiện với vai trò thực hiện các nhiệm vụ đất nước để giải trình trước chính phủ” (Vladimir Putin, Cơ cấu chính trị lí tưởng mà chúng ta không có, Báo Độc Lập).

Kể từ sau ngày 01 tháng 10, những lời nói công khai của Putin lại thu hút sự quan tâm của giới truyền thông trong và ngoài nước Nga. Có những bình luận cho rằng, Putin dùng cách này để thể hiện một nguyện vọng, hi vọng người dân thông qua việc ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất cũng sẽ ủng hộ bản thân ông, mà cách Putin kêu gọi dân chúng dành cho ông thứ “quyền lực tinh thần” cũng cho thấy rõ Putin đã biến lần bầu cử Quốc hội này thành một lần đại hội toàn dân thể hiện mức độ tín nhiệm của dân chúng đối với ông.

Một tuần sau, vào ngày 21 tháng 11, Putin lại đến nhà thi đấu Luzhniki Matxcơva tham gia đại hội tập thể quy mô lớn do Đảng nước Nga thống nhất tổ chức với tên “ủng hộ Putin.” Đây là lần đầu tiên Putin tham gia các hoạt động tuyên truyền tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất tổ chức tại những nơi công cộng. Đứng trước hơn 5000 người ủng hộ, Putin đã có một bài phát biểu rất thành công. Trong khi phát biểu, Putin lại nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của việc bảo vệ quốc gia và việc định ra phương châm cho phát triển đất nước, ông kêu gọi người dân tích cực tham gia bầu cử Quốc hội và bầu cho Đảng nước Nga thống nhất. Tiếp đó, Putin trực tiếp nói đến đảng chính trị của phe phản đối, chỉ trích phái phản đối chính phủ là “lũ lười biếng chỉ biết nhận tiền từ lãnh sự quán nước ngoài, chỉ mong nhận được tiền hỗ trợ từ nước ngoài và sự ủng hộ của chính phủ chứ không phải là những người biết dựa vào năng lực bản thân.” Đồng thời ông cảnh cáo một số chính phủ nước khác không được mưu đồ lợi dụng phe phản đối trong nước để can thiệp vào tình hình chính trị của nước Nga. Sau cùng, Putin nói sâu xa rằng: “Nhiệm vụ của nước Nga trong mấy năm gần đây rất khó khăn, đã từng xảy ra thất bại và nổi loạn. Nhưng mọi người không nên quên rằng đất nước đã đi lên từ một cái hố lớn như thế nào. Nếu chúng ta hi vọng được sống một cuộc sống thật sự tốt đẹp thì chúng ta không thể cho phép những kẻ đã từng đưa đất nước đi theo một con đường khác, những kẻ đến tận bây giờ vẫn muốn thay đổi kế hoạch phát triển đất nước lên nắm quyền.” Đương nhiên, những kẻ “đã từng đưa đất nước đi theo con đường khác” mà Putin nói ở đây chính là phái tự do phương Tây trong chính phủ thời kì thập niên 90, nay là phái phản đối chính phủ có tên là “Liên minh lực lượng cánh hữu” nhưng đã mất đi sức ảnh hưởng. Những lời lẽ trong bài phát biểu của Putin mạnh mẽ, có thể gọi là “ngụ ý sâu xa.” Vào thời điểm bầu cử Quốc hội sắp diễn ra, Putin lại đề cập song song hai vấn đề: ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất và duy trì sự ổn định quốc gia, kết hợp việc chỉ trích phe phản đối chính phủ và đề phòng nghiêm ngặt sự can thiệp của nước ngoài vào nước Nga. Như vậy vừa giúp Đảng nước Nga thống nhất giành được sự ủng hộ của nhân dân, vừa đả kích mạnh mẽ phe phản đối chính phủ, vạch trần ý đồ của các quốc gia phương Tây muốn tạo một “cách mạng đa phe” ở nước Nga, một mũi tên trúng hai đích. Ngày 29 tháng 11, tức là ba ngày trước bầu cử, Putin đã có bài phát biểu cuối cùng trên truyền hình trước khi bầu cử – bài phát biểu trên mục “tin tức 24h” của kênh 1 đài truyền hình Nga. Ông lại kêu gọi dân chúng: Tích cực tham gia bầu cử, bỏ phiếu ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất. Bài phát biểu trên truyền hình lần này của Putin đã khiến Đảng cộng sản Nga và lãnh đạo “Liên minh lực lượng cánh hữu” cực kỳ không vừa lòng. Họ lấy lí do Putin lợi dụng truyền thông đại chúng để công khai ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất, một lần nữa kháng nghị lên Ủy ban bầu cử Trung ương. Nhưng kháng nghị của họ không nhận được bất cứ phản hồi nào của Ủy ban bầu cử Trung ương.

Trong khi cuộc bầu cử diễn ra, Putin đã thực hiện cam kết của mình, đích thân vận động tranh cử cho Đảng nước Nga thống nhất, điều này có tác dụng sống còn đến việc giành thắng lợi cuối cùng của đảng này trong cuộc bầu cử Quốc hội.

III. “Đảng chính quyền” giành thắng lợi tuyệt đối, nước Nga hình thành cục diện chính đảng nghị viện kiểu mới

8 giờ – giờ địa phương ngày 02 tháng 12 năm 2007, công việc bỏ phiếu bầu cử Duma quốc gia Nga Khóa V lần lượt bắt đầu trên toàn nước Nga. Theo tin tiết lộ, để đảm bảo bầu cử Quốc hội lần này diễn ra thuận lợi, Bộ Nội vụ Nga đã điều động khoảng 300.000 Cảnh sát đến các điểm bầu cử trên cả nước để duy trì trật tự.

Buổi trưa ngày hôm đó, Putin cùng phu nhân đã đến điểm bầu cử tại đại sảnh của Học viện khoa học Nga tại Matxcơva để tham gia bỏ phiếu. Bỏ phiếu xong, vẻ mặt nhẹ nhõm tươi cười, ông nói với phóng viên: “Tạ ơn chúa, bầu cử cuối cùng cũng sắp kết thúc rồi. Hôm nay tôi rất vui, cảm giác giống như ngày lễ lớn. Tôi tin tưởng, mỗi người dân đều đã có sự lựa chọn của riêng mình, họ nhất định sẽ bỏ phiếu cho những đảng chính trị nào có tương lai và đáng tin tưởng.” Tối ngày 02 tháng 12, hầu hết các khu vực bầu cử của nước Nga đã kết thúc việc bỏ phiếu. Căn cứ kết quả thống kê sơ bộ ở các khu vực, chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương ông Kulov đã tuyên bố ra bên ngoài, tỉ lệ phiếu ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất đã vượt qua 60%, cao hơn nhiều so với các đảng khác. Tỉ lệ phiếu ủng hộ Đảng cộng sản Nga, Đảng tự do dân chủ và Đảng công chính Nga cũng vượt qua ngưỡng 7%, có hi vọng vào Quốc hội mới. Ngay sau khi biết tin này, Putin đã lập tức gọi điện thoại đến chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất ông Gryzlov chúc mừng thắng lợi lớn của Đảng nước Nga thống nhất trong cuộc bầu cử Quốc hội lần này. Trong điện thoại, Putin còn cảm ơn các nghị sĩ của Duma quốc gia trong 4 năm qua đã làm tốt công việc của họ, ông hi vọng mọi người “tiếp tục làm việc để thực hiện kế hoạch chiến lược phát triển đất nước.” Sau khi nhận được điện thoại chúc mừng của Putin, ông Gryzlov đã lập tức công bố tin tức này trên mục truyền hình trực tiếp thuộc kênh tin tức của Nga. Trước ống kính truyền hình, ông Gryzlov vui mừng khôn xiết, ông nói: “Tôi rất hài lòng về kết quả bầu cử Quốc hội, tôi xin cảm ơn những người dân đã bỏ phiếu bầu cho chúng tôi. Bầu cử ngày 02 tháng 12 thực chất là cuộc bầu cử để ủng hộ tổng thống Putin. Có thể nói tổng thống đã giành thắng lợi ở vòng đầu tiên. Kết quả bầu cử cũng cho thấy một kết luận: “Putin là vị Lãnh tụ dân tộc Nga, các cử tri đã ủng hộ con đường 8 năm của Putin, con đường này vẫn sẽ được tiếp tục.”

Mặc dù kết quả bầu cử đã nằm trong dự đoán của mọi người từ lâu, nhưng nghe xong kết quả này, một số đảng chính trị phe đối lập vẫn thể hiện sự xúc động rõ rệt. 9 giờ ngày 02 tháng 12, khi hoạt động bỏ phiếu vừa tuyên bố kết thúc, lãnh đạo Đảng cộng sản Nga Zyuganov đã tổ chức buổi họp báo suốt đêm với các phóng viên tại trụ sở tranh cử của đảng này. Ông Zyuganov chỉ rõ: “Đảng cộng sản Nga không tin tưởng vào kết quả bầu cử mà ủy ban bầu cử quốc gia công bố, Đảng cộng sản Nga sẽ liên hợp tất cả các lực lượng chính trị chủ trương dân chủ, công chính lại và cùng hành động phản đối kết quả bầu cử này.” Ông còn nói thêm, để duy trì tính độc lập của mình, trong khóa Quốc hội mới này, Đảng cộng sản Nga sẽ không liên hợp với bất cứ đảng thân chính phủ nào có số phiếu ủng hộ vượt quá 7%. (G.A.Zyuganov: Chúng ta không tin vào những con số ở uỷ ban chứng khoán Trung ương).

Sau khi Zyuganov phát biểu, chủ nhiệm bộ phận pháp luật Ủy ban Trung ương Đảng cộng sản Nga Vadimia Loweyov còn giới thiệu với các phóng viên tình hình giám sát bầu cử Quốc hội lần này của Đảng cộng sản Nga. Ông nói: “Trong quá trình bỏ phiếu, Đảng cộng sản Nga đã phái hơn 300.000 giám sát viên đến các điểm bỏ phiếu trên toàn quốc. Căn cứ theo tin tức của các giám sát viên này thì tính đến ngày hôm trước, đã phát hiện ít nhất 10.000 trường hợp vi phạm nguyên tắc. Đối với những trường hợp vi phạm này, chuyên gia luật pháp của Đảng cộng sản Nga đã đưa hơn 700 điều tố cáo đến cơ quan cảnh sát các địa phương đồng thời gửi đến ủy ban bầu cử các cấp hơn 8000 điều chất vấn” (Đảng cộng sản Nga phản đối kết quả bầu cử tại Viện Duma quốc gia). Theo tiết lộ của Loweyov, do số lượng hành vi vi phạm quy định trong lần bầu cử này quá lớn nên Đảng cộng sản Nga đang chuẩn bị văn bản tố cáo dự thảo để trình lên tòa án tối cao, yêu cầu tòa án tối cao tiến hành điều tra kết quả bầu cử Quốc hội lần này. Với những vấn đề mang tính công bằng và chính trực có liên quan đến bầu cử Quốc hội mà Đảng chính trị của phe đối lập, cụ thể là Đảng cộng sản Nga đưa ra, Chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương ông Kulov công khai đồng ý việc kiểm tra. Ông đảm bảo với dân chúng rằng, trong cả quá trình bỏ phiếu, Ủy ban bầu cử Trung ương không hề phát hiện thấy một hiện tượng vi phạm quy định nghiêm trọng nào cả. Trong quá trình thống kê phiếu bầu, cũng không có lãnh đạo đảng nào đề nghị kiểm tra. Lãnh đạo Đảng cộng sản Nga ngay lập tức phản bác ông Kulov, chỉ trích lời nói của ông là không đúng sự thật.

Theo báo cáo của báo điện tử Nga, tối ngày 2 tháng 12, lãnh đạo “Liên minh lực lượng cánh hữu” nói với các giới nước ngoài rằng đảng này không thừa nhận kết quả bầu cử Quốc hội lần này, đồng thời sẽ tố cáo những hành vi không đúng trong quá trình bầu cử Quốc hội lên tòa án liên bang. Sau đó, một số phần tử tích cực của phe cánh hữu đến gần khu vực Quảng Trường Đỏ thủ đô Matxcơva để tụ tập nhưng gặp phải sự ngăn cản của Cảnh sát nên không thành công. Trước đó, để ngăn ngừa sau bầu cử có thể diễn ra “cách mạng đa phe” giống các nước Trung Á, cơ quan Cảnh sát Matxcơva đã nhận được chỉ thị của Bộ Nội vụ liên bang, canh gác và phong tỏa một số tuyến đường chính của Matxcơva, tăng cường canh gác các bộ ngành quan trọng cấp quốc gia như Ủy ban bầu cử Trung ương.

Để thể hiện thái độ của mình với kết quả cuộc bầu cử Quốc hội lần này, ngày 3 tháng 12, tức là ngày thứ 2 sau khi bầu cử Quốc hội kết thúc, Putin đã xuất hiện trên kênh truyền thông, phát biểu trên toàn quốc về các vấn đề liên quan đến kết quả bầu cử Quốc hội lần này. Khi phát biểu, Putin có đưa ra lời nhận xét về cuộc bầu cử Quốc hội lần này. Ông nói: “Tôi cảm ơn tất cả công dân Nga, cảm ơn tất cả những người dân đã tích cực tham gia hoạt động bầu cử, tôi còn đặc biệt cảm ơn những người đã bầu cho Đảng nước Nga thống nhất. Kết quả bầu cử này chính là biểu hiện người dân tín nhiệm tôi, cũng chứng minh tất cả những gì mà Đảng nước Nga thống nhất làm đã được cử tri thừa nhận, những cử tri mong đợi đảng này sẽ có những hành động cụ thể hơn nữa để giải quyết các vấn đề trong xã hội trên các mặt tiền lương, tiền lương hưu, dân số, thể dục thể thao… Kết quả bầu cử Quốc hội còn cho thấy rõ, các thành viên Duma quốc gia khóa mới sẽ có tính hợp pháp cao hơn so với các thành viên của Duma quốc gia trước. Trong lần bầu cử khóa trước, có 70% cử tri bỏ phiếu bầu cho phái đảng được vào Quốc hội, trong lần bầu cử này có tới 90% cử tri bỏ phiếu bầu cử phái đảng vào Quốc hội, chỉ có 10% cử tri bỏ phiếu bầu cử cho các phái đảng không vào Duma.” Ngoài ra, Putin cũng chúc mừng Đảng cộng sản Nga, Đảng tự do dân chủ Nga và Đảng công chính Nga đã giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội. Trong tình hình phe đối lập nghi ngờ kết quả bầu cử Quốc hội lần này, những lời phát biểu của Putin đã có tác dụng làm yên lòng người dân, đồng thời cũng nhấn mạnh với nhân dân thế giới rằng: Thắng lợi tuyệt đối của Đảng nước Nga thống nhất đã thể hiện ý nguyện của đa số người dân, điều đó là không thể nghi ngờ được.

Vài giờ sau khi phát biểu những lời trên, Putin lại mở cuộc họp tập hợp các thành viên chính phủ tại điện Kremlin, phân tích rõ ràng kế hoạch công việc của chính phủ sau bầu cử Quốc hội. Trước khi cuộc họp bắt đầu, Putin lại một lần nữa cảm ơn những cử tri đã tham gia bỏ phiếu, ông nhấn mạnh: “Kết quả bầu cử Duma quốc gia khóa này đã thể hiện rõ cục diện chính trị của nước Nga ổn định, mà nhân dân chính là sự bảo đảm quan trọng để duy trì cục diện chính trị ổn định.” Trong cuộc họp, Putin đã đề xuất với chính phủ hai kế hoạch lớn: (1) Ủy thác cho các cơ quan chính phủ soạn thảo mệnh lệnh liên quan đến triệu tập sớm kì họp đầu tiên Quốc hội khóa mới;[3] (2) Xét thấy ngày bầu cử Quốc hội và ngày bầu cử tổng thống quá sát nhau, để thuận lợi cho cử tri tham gia hoạt động bầu cử, Putin đề nghị Quốc hội mới thảo luận thông qua một pháp luật liên bang “phân tách thích hợp ngày bầu cử Quốc hội và bầu cử tổng thống.” Lẽ đương nhiên, việc Putin đưa ra hai kế hoạch này đều có liên quan đến tương lai của khóa Quốc hội mới này.

Mặc dù kết quả cuối cùng của lần bầu cử Quốc hội này phải đến ngày 6 tháng 12 mới có thể được công bố, nhưng xét những lời phát biểu của ông ngày 3 tháng 12 và kế hoạch ông đưa ra trước chính phủ thì dường như Putin đã bắt đầu xem xét nên lợi dụng hầu hết các chức vụ quan trọng trong Quốc hội của Đảng nước Nga thống nhất như thế nào để lấy đó làm bước đầu tiên trong kế hoạch hành động của mình. Lúc này, một số nhà phân tích chính trị cũng phát hiện rằng hai đề nghị mà Putin đưa ra rất có thể có liên quan đến kế hoạch chính trị tiếp theo của ông. Họ phân tích rằng, sau khi luật pháp phân tách thời gian bầu cử tổng thống và thời gian bầu cử Quốc hội được đưa ra, kì bầu cử tổng thống sau chắc chắn sẽ phải tổ chức sớm, như vậy bằng việc tham gia lần bầu cử tổng thống được tổ chức sớm, Putin sẽ nhanh chóng quay trở lại quyền lực tổng thống. Tờ “The Times” của Anh đã bình luận như sau: “Thắng lợi tuyệt đối của Đảng nước Nga thống nhất trong lần bầu cử Quốc hội này đã hiện thực hóa bất cứ quyết định chính trị nào mà Putin đặt ra.” (Báo chí Anh: “Kết quả bầu cử tại Nga chứng tỏ Putin vẫn là một nhà chính trị quan trọng”).

Kết quả bầu cử Quốc hội Nga cũng thu hút sự chú ý của các quốc gia phương Tây trong đó có Mỹ. Ngày 03 tháng 12, trong buổi chiêu đãi các phóng viên tổ chức tại Matxcơva, tổ trưởng tổ quan sát viên đến từ Nghị viện châu Âu, nghị sĩ Bỉ Brad Van Den đã thẳng thắn chỉ ra rằng bầu cử Quốc hội nước Nga lần này là một lần “bầu cử không công khai,” trong quá trình bầu cử có rất nhiều hiện tượng vi phạm nguyên tắc dân chủ. Tiếp đó, Chủ tịch nghị viện châu Âu đã phát biểu công khai với giới truyền thông: “Lần bầu cử Quốc hội này của Nga không phù hợp với tiêu chuẩn bầu cử của châu Âu, vì thế chúng tôi không thừa nhận đây là một cuộc bầu cử tự do.” Sau khi các nhà lãnh đạo của nghị viện châu Âu phát biểu những ý kiến như vậy, người phát ngôn của Ủy ban anh ninh quốc gia nhà Trắng ông Johapolo bình luận thêm: “Chúng tôi đã chú ý tới những lời cáo buộc của các bên về nhiều hành vi không đúng nguyên tắc trong bầu cử lần này ở Nga. Chúng tôi kêu gọi chính phủ Nga nên điều tra và làm sáng tỏ những hành vi vi phạm nguyên tắc xuất hiện trong bầu cử Quốc hội Nga lần này.” Đối mặt với những chỉ trích từ các nước phương Tây, ông Kulov Chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương nói những lời chỉ trích này là không có căn cứ, Ủy ban bầu cử Trung ương chưa nhận được bất cứ báo cáo nào từ những tổ chức này. Đáp trả lại những ý kiến chỉ trích của quan chức chính phủ Mỹ, vào ngày 10 tháng 12, Bộ ngoại giao Nga đã có bài phát biểu với những lời lẽ rất cứng rắn: “Bất cứ quốc gia nào cũng không có quyền dạy nhân dân quốc gia khác nên sống như thế nào.”

Theo báo cáo, ngày 02 tháng 12 trung tâm nghiên cứu lí luận xã hội toàn nước Nga đã tiến hành điều tra xã hội về các vấn đề mang tính chân thực của bầu cử Quốc hội lần này. Kết quả có 65% người dân Nga tin rằng kết quả bầu cử Quốc hội lần này là trung thực. Có chuyên gia lại phân tích việc này và chỉ ra hiện tượng này cho thấy hiện nay đa phần người dân Nga rất sợ hỗn loạn. Họ mong muốn ổn định, họ hi vọng sẽ có những nhà lãnh đạo mạnh quản lý đất nước, đa số cử tri bỏ phiếu cho Đảng nước Nga thống nhất cũng là hi vọng có thể duy trì sự ổn định của xã hội. Nên nói rằng, Putin công khai ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất và vận động tranh cử cho đảng này không chỉ tạo nên thắng lợi tuyệt đối của Đảng nước Nga thống nhất trong lần bầu cử này mà còn thể hiện đầy đủ sức ảnh hưởng tuyệt đối của bản thân mình trong lòng dân chúng Nga. Và Putin đã đạt được mục đích kiểm nghiệm mức độ tin tưởng của người dân với địa vị chính trị và việc thi hành các chính sách của ông. Điều đó đã mở rộng thêm phạm vi hoạt động chính trị của ông, tạo cơ sở xã hội cho việc ông tiếp tục ảnh hưởng đến sự phát triển chính trị nước Nga, giúp Putin có được sự ủng hộ rộng rãi về mặt tinh thần.

So với bầu cử Duma quốc gia khóa trước thì số lượng chính đảng có đủ tư cách tham gia bầu cử lần này giảm từ 23 xuống còn 11. Số lượng chính đảng giảm mạnh, những đảng nhỏ và liên minh chính đảng hoàn toàn bị loại khỏi Quốc hội. Sau bầu cử Quốc hội, rất nhiều đảng nhỏ hoặc là tự tuyên bố giải tán, hoặc hàng loạt yêu cầu hợp nhất với Đảng nước Nga thống nhất hoặc Đảng công chính Nga, từ đó tăng cường rõ rệt tính ổn định trong cơ cấu chính trị nước Nga. Kết quả bầu cử Quốc hội khóa mới cuối cùng cũng đã xác định được cơ cấu chính đảng mới trong Quốc hội: Đảng nước Nga thống nhất là Đảng lớn duy nhất, Đảng cộng sản Nga, Đảng tự do dân chủ Nga, Đảng công chính Nga là ba đảng cùng hỗ trợ hoạt động. Ngày 17 tháng 12, trong hội nghị giai đoạn hai đại hội đại biểu lần thứ VIII Đảng nước Nga thống nhất, Putin đã dặn dò lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất “nên tôn trọng quan điểm của các đảng khác trong Quốc hội Nga và lấy thái độ trân trọng để đối đãi với hàng vạn người dân ủng hộ cho các đảng này.” Nhưng trên thực tế, trong khóa Quốc hội mới này, địa vị số một của Đảng nước Nga thống nhất là không thể thay đổi, trong trường hợp đảng này hoàn toàn không xem xét tới lợi ích của các đảng khác trong Quốc hội thì đảng này sẽ tự ý thông qua chính phủ để đưa ra các dự luật, thậm chí trực tiếp thay đổi Hiến pháp.

Do đảng phái duy nhất trong Quốc hội phản đối chính phủ nên vai trò và sức ảnh hưởng của Đảng cộng sản Nga trong Quốc hội cũng đã giảm đáng kể. Trong khi đó, những đảng thân chính phủ như Đảng công chính Nga và Đảng tự do dân chủ Nga vào Quốc hội, không chỉ khiến địa vị của Đảng nước Nga thống nhất trong Quốc hội ngày càng ổn định hơn mà khi cần thiết, ba đảng hợp lại với nhau còn có thể hình thành thế phản công Đảng cộng sản Nga, khiến đảng này khó có thể phát huy vai trò là Đảng phản đối chính quyền. Hiện nay, vấn đề chủ yếu mà Đảng cộng sản Nga gặp phải trên phương diện xây dựng đảng chính là đội ngũ đảng viên quá già trong khi lực lượng trẻ, mới lại chưa đủ. Xét về kết cấu tuổi tác và nhân viên, đảng viên dưới 30 tuổi chỉ chiếm 6.2%, số còn lại cơ bản là những người trên 55 tuổi đã về hưu, họ đa phần là những đảng viên già vào đảng trong thời kì Liên Xô cũ. Số lượng đảng viên cao tuổi từng năm đang giảm bớt. Hai nguy cơ bao gồm đội ngũ đảng viên và cơ sở quần chúng khiến Đảng cộng sản Nga dần mất đi ưu thế tự nhiên là một chính đảng mang tính quần chúng. Mở rộng cơ sở quần chúng của đảng, tìm kiếm đồng minh mới là những nhiệm vụ cấp thiết mà các nhà lãnh đạo Đảng cộng sản Nga phải đối mặt.

Lãnh đạo Đảng cộng sản Nga tuyên bố, đảng này không chỉ là đại biểu cho lợi ích của giai cấp công nhân và giai cấp nông dân mà còn là đại biểu cho lợi ích của tất cả các tầng lớp khác trong xã hội. Tuy nhiên, sự quá mức về cương lĩnh và lập trường hiện nay là “phái phản đối không thỏa hiệp” đã quyết định đồng minh của đảng này chỉ có thể là lực lượng cánh hữu hoặc một số lực lượng phản đối chính phủ trong xã hội. Liên minh chủ nghĩa yêu nước cánh hữu hiện nay đã phân hóa nghiêm trọng do sự khác nhau về tư tưởng, ngay lập tức Đảng cộng sản Nga không có khả năng đoàn kết các chính Đảng cánh hữu lại để hình thành liên minh cánh hữu mới, mà liên minh chính trị giữa Đảng cộng sản Nga và lực lượng phản đối chính phủ cũng do tính không nhất quán về lợi ích và mục tiêu của hai bên nên rất khó trở thành hiện thực.

Sau khi bầu cử Quốc hội kết thúc, Đảng cộng sản Nga không ngừng trình đơn kiện lên tòa án tối cao liên bang, chỉ trích chính phủ những hành vi sai nguyên tắc trong khi bầu cử, mà còn tuyên bố trong thời gian bầu cử tổng thống năm 2008, đảng này sẽ phát động những hành động kháng nghị quy mô lớn trên toàn quốc. Từ nay trở đi, trong một thời kì, vai trò là “phái phản đối không thỏa hiệp với chính quyền” sẽ chuyển từ trong Quốc hội ra ngoài Quốc hội, Đảng cộng sản Nga sẽ dùng biện pháp tổ chức kháng nghị quần chúng và tụ tập trên đường phố để phát huy sức ảnh hưởng của mình. Tuy nhiên, sách lược này của Đảng cộng sản Nga lại không phù hợp với nguyện vọng xã hội ổn định của người dân Nga. Vì vậy vai trò là “phái phản đối ngoài Quốc hội” của đảng này trong tương lai có thể đang khiến Đảng cộng sản Nga sa dần vào tình cảnh khó khăn hay không, đó vẫn là một câu hỏi.

Trong lần bầu cử Quốc hội này, tỉ lệ phiếu bầu của các đảng cánh hữu như “Yabloko” và “liên minh lực lượng cánh hữu” chưa đến 2%. Như vậy là đã hai kì liên tiếp phái này không được tham gia Quốc hội. Điều này cũng chứng minh, khi tư tưởng “chủ quyền dân chủ” do Putin đưa ra đang dần được xã hội Nga chấp nhận thì đảng cánh hữu đại diện cho khuynh hướng chủ nghĩa tự do phương Tây đang phải đối mặt với thảm cảnh bị phủ định triệt để về mặt chính trị, cơ sở xã hội của đảng cánh hữu lại yếu thêm. Sau bầu cử Quốc hội, lãnh đạo đảng cánh hữu lần lượt tuyên bố từ chức, nội bộ các đảng cánh hữu phải đối mặt với nguy cơ phân hóa và tan rã.

Chính bởi uy tín và sức ảnh hưởng của cá nhân Putin trong dân chúng vẫn rất cao, mô hình Quốc hội như vậy có lợi cho cơ cấu chính đảng của chính quyền hiện tại, vẫn có thể phát huy vai trò trong một thời kì dài từ nay về sau. Nó không chỉ tạo ra điều kiện tiên quyết và sự bảo đảm chính trị cho kế hoạch tháng 3 năm 2008 sau khi Putin miễn nhiệm tổng thống, ông sẽ dựa vào Đảng nước Nga thống nhất để “tiếp tục ảnh hưởng đến sự phát triển chính trị nước Nga” mà còn đặt nền móng chính trị và pháp luật tạo sự ổn định cơ bản cho những nhà lãnh đạo mới của nước Nga trong tương lai, tiếp tục làm theo phương châm quản lý đất nước mà Putin đã đề ra cũng như duy trì cục diện chính trị của nước Nga.

Ngày 14 tháng 12, Ủy ban bầu cử Trung ương đã phê chuẩn danh sách thành viên Duma quốc gia Nga Khóa V, Quốc hội mới khóa I của Nga chính thức được tuyên bố thành lập. Ngày 18 tháng 12, trong kì họp thứ nhất Quốc hội Khóa V Duma quốc gia Nga, Chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất trúng cử Chủ tịch Quốc hội khóa mới. Khi phân bổ chức vụ Chủ tịch 32 Ủy ban Quốc hội, đoàn Quốc hội của Đảng nước Nga thống nhất chỉ chiếm 26 Ủy ban, chức vụ Chủ tịch của 6 Ủy ban còn lại về tay đoàn đảng của 3 chính đảng còn lại.

Tính đến đây, bầu cử Quốc hội Nga lần thứ V cũng đã khép lại. Chúng ta nên nói rằng, kết quả bầu cử Quốc hội lần này hoàn toàn đạt đến mục đích chính trị mà ông Putin mong muốn. Nhưng đây mới chỉ là bước đầu tiên trong một chuỗi các kế hoạch hành động Putin đã đặt ra cho sự phát triển chính trị nước Nga. Trước đó, Putin đã từng tuyên bố chuyển giao tư cách thành viên Duma của mình cho thành viên khác của Đảng nước Nga thống nhất, mà tin đồn “Putin sẽ lấy thân phận thành viên Duma tham gia cuộc bầu cử tổng thống khóa sau” cũng không còn là bí mật nữa.

Vậy thì, bước tiếp theo Putin sẽ có những sự lựa chọn như thế nào đây?

Chương III:
CUỘC BẦU CỬ TỔNG THỐNG YÊN BÌNH

Sau bầu cử Duma quốc gia, cục diện bí mật của nước Nga đã bước vào giai đoạn kết thúc. Câu hỏi khiến người ta hồi hộp nhất – ai sẽ là vị chủ nhân mới của điện Kremlin vào ngày 07 tháng 5 năm 2008? Chính quyền Nga vốn từ trước tới giờ vẫn khiến mọi người cảm thấy lo lắng khi đưa ra những chính sách gì? Rốt cuộc Putin có thể tiếp tục làm tổng thống không? Nếu không thì người nào sẽ đảm nhiệm vị trí này? Putin sẽ ra sao? Tổng thống mới sẽ điều hành đất nước như thế nào? Hàng loạt câu hỏi đặt ra đối với mọi người. Đáp án của Putin cho những câu hỏi này lại trở thành tiêu điểm của thế giới.

I. Đáp án bất ngờ nhưng hợp lí

Căn cứ quyết định của Ủy ban bầu cử Trung ương, các đảng tham gia Duma quốc gia mới phải chọn người đứng ra tranh cử của đảng mình, bắt buộc trước ngày 23 tháng 12 phải đăng kí. Nhân vật tranh cử độc lập hoặc người tranh cử của những đảng chưa được vào Duma quốc gia phải đăng kí trước ngày 18 tháng 12. Trước tình hình này, chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất ông Gryzlov đã phát biểu trên mục tin tức ngày 07, ông cho biết Đảng nước Nga thống nhất sẽ chuẩn bị chọn ra nhân vật tranh cử của đảng mình vào đại hội đại biểu lần sau của đảng này. Mặc dù thời điểm này Putin vẫn chưa gia nhập Đảng nước Nga thống nhất, cũng chưa đưa ra tên người kế nhiệm, nhưng ông Gryzlov đã nhấn mạnh, Đảng nước Nga thống nhất ủng hộ bất cứ phương án nào Putin đưa ra, đảng này sẽ là sàn tranh cử tốt nhất của người kế nhiệm Putin.

Phó chủ tịch thứ nhất Ủy ban Trung ương Đảng cộng sản Nga Melnikov tuyên bố Đảng cộng sản Nga chọn ông Zyuganov là nhân vật tranh cử tổng thống. Trong hai đảng còn lại tham gia Duma quốc gia, Đảng tự do dân chủ Nga chưa có động thái rõ ràng về nhân vật tranh cử tổng thống của đảng mình. Ngày 07, chủ tịch Đảng công chính Nga cho biết “99% là đảng này không thể đưa ra tên nhân vật tranh cử của mình.” Ông nói Đảng công chính Nga sẽ ủng hộ “những nhân vật có chí khác.” Đảng công chính Nga bị coi là ủng hộ Putin về mặt chính trị.

Có rất nhiều cách nói khác nhau về vị trí của Putin trong tương lai như “trở thành lãnh tụ dân tộc,” “trở thành lãnh đạo của liên minh Nga Belarus,” “trở thành chủ tịch Duma,” “trở thành thủ tướng.” Trong đó, thủ tướng Zubkov, hai phó thủ tướng thứ nhất ông Ivanov và Medvedev kết thành cục diện “xe ngựa ba lái.” Ngoài ra, phó thủ tướng Naryshkin, chủ tịch Duma Gryzlov và Chủ tịch hội đồng quản trị công ty đường sắt Yakunin cũng được các nhà phân tích đặt lên hàng đầu.

Trong khi người ta đang chờ đợi ngày 17 tháng 12, ngày mà bí mật được trả lời thì có một sự việc xảy ra ngoài dự đoán của mọi người. Ngày 10 tháng 12, tức là chỉ cách hạn chót đăng kí nhân vật tranh cử tổng thống một tuần, liên hợp bốn đảng: Đảng nước Nga thống nhất, Đảng công chính Nga, Đảng nông nghiệp Nga, Đảng lực lượng công dân Nga đưa ra nhân vật tranh cử tổng thống, đó là phó thủ tướng thứ nhất chính phủ Nga ông Medvedev. Ông Putin tỏ ý ủng hộ sự lựa chọn này. Sự ủng hộ của Putin và sự kiện trong cuộc bầu cử Quốc hội đầu tháng 12, bốn đảng này có được 75% phiếu bầu đã khiến các nhà phân tích cho rằng tổng thống mới của Nga chính là ông Medvedev. Với vai trò phó thủ tướng thứ nhất, ông Medvedev phụ trách các vấn đề xã hội và cải cách xã hội, xử lý và giải quyết các vấn đề xã hội đồng thời phụ trách các dự án quốc gia về nâng cao đời sống nhân dân, trong đó bao gồm y tế, giáo dục, nhà ở, phát triển nông nghiệp. Vì những vấn đề này liên quan đến lợi ích thiết thực của người dân nên trách nhiệm của ông Medvedev không chỉ là làm tốt trước mặt Putin mà còn phải chiếm được cảm tình của đa số quần chúng nhân dân.

Mặc dù như vậy, đây vẫn là một kết quả khiến nhiều người ngỡ ngàng. Theo phân tích trước đó, ông Medvedev vẫn đứng sau Zubkov và Ivanov. Trẻ tuổi, thiếu kinh nghiệm, thế không đủ mạnh là những lí do khiến ông Medvedev bị mất điểm, do vậy các nhà phân tích phương Tây nhận định ông này là một dụng cụ che mắt của Putin, là một diễn viên đóng thế. Vì thế nhà nghiên cứu của cơ quan nghiên cứu Italia, nhà chính trị học Menotti trong bài trả lời phỏng vấn phóng viên tòa báo mới của Nga ngày 10 tháng 12 đã nói rằng: “Việc Putin ủng hộ bốn đảng chọn Medvedev là nhân vật tranh cử tổng thống khiến phương Tây vô cùng ngạc nhiên.” Menotti nói tiếp: “Nói theo cách nói phương Tây, đây thật sự ngoài dự đoán, bởi vì tất cả mọi người đều mong đợi ông Putin sẽ chọn người tranh cử tổng thống từ nhóm các nhân vật có năng lực rõ rệt, trong khi ông lại ủng hộ một nhân vật với năng lực và khả năng bình thường trong việc quyết định các vấn đề ra tranh cử tổng thống.”

Tuy nhiên ở nước Nga, ông Medvedev là một nhân vật chính trị đáng nể, năng lực và khả năng thích ứng nhanh chóng của ông Medvedev đã xóa bỏ những cảm giác ngờ vực, và được Putin rất tín nhiệm. Ông Zubkov cho rằng việc lựa chọn phó thủ tướng thứ nhất Medvedev là nhân vật tranh cử tổng thống là “sự lựa chọn đúng đắn.” Ông Zubkov phát biểu với phóng viên rằng “từ lâu ông đã biết ý muốn lựa chọn ông Medvedev là nhân vật tranh cử tổng thống.” Ông kể thêm “tôi và tổng thống Putin đã thảo luận về vấn đề này. Tôi biết Medvedev từ lâu, 15 năm trước đây chúng tôi đã làm việc cùng nhau, khi đó Medvedev là một người dựa vào chính năng lực của mình để có được thành công. Đây là sự lựa chọn sáng suốt.” Zubkov chỉ ra, trong thời gian làm việc tại chính phủ, ông Medvedev phụ trách bốn dự án cấp quốc gia, kết quả rất tốt. Những dự án quốc gia nên để cho một người cẩn thận phụ trách, Medvedev làm cực kì tốt.” Đồng thời ông Zubkov cũng tin tưởng sau khi ông Medvedev được chọn lựa là nhân vật tranh cử tổng thống, mối quan hệ giữa họ sẽ không có gì thay đổi. “Quan hệ giữa hai chúng tôi làm sao có thể thay đổi được? Quan hệ giữa chúng tôi rất tốt đẹp. Tôi vào làm việc tại chính phủ chưa được lâu nhưng tôi và Medvedev đã tạo dựng được mối quan hệ đồng chí, đồng sự tốt đẹp. Mối quan hệ này không thể phát sinh sự thay đổi”.[4] Ông Ivanov, người được rất nhiều nhà chính trị học cho rằng sẽ là người kế nhiệm ông Putin, cũng thể hiện sự ủng hộ đối với ông Medvedev. Ông nói với phóng viên: “Tôi hiểu được quyết định này, tôi đã ủng hộ quyết định này và bây giờ tôi vẫn ủng hộ quyết định này.” Ông Ivanov tin rằng nếu Medvedev được chọn làm tổng thống thì “nước Nga sẽ tiếp tục phát triển ổn định, không có bất cứ sai lầm và biến động lớn nào.” Ông nói thêm “tôi và Medvedev biết nhau đã 8 năm, Medvedev là người có năng lực làm việc cao và phẩm chất ưu tú, trình độ văn hóa cũng rất cao”.[5]

Lãnh đạo Đảng cộng sản Nga, Ziuganov, thì lại nói rằng việc lựa chọn ông Medvedev là “không ngoài dự đoán.” Nhưng ông cũng nói thêm, Putin có thể tiếp tục điều hành chính trị Nga, lãnh đạo Nga và quốc gia liên minh Nga – Belarus. Ziuganov: “Trong nhiều năm Medvedev là cánh tay phải và cánh tay trái của Putin, là nhân vật đáng được tin tưởng nhất.” Chủ tịch Đảng tự do dân chủ Zhirinovsky phát biểu cho biết: Đảng tự do dân chủ không ủng hộ nhân vật tranh cử tổng thống mà các đảng phái khác chọn lựa ra. Ông Zhirinovsky nói với các phóng viên: “Chúng tôi có người tranh cử riêng, mãi mãi là như vậy. Hai mươi năm rồi chúng tôi không ủng hộ người tranh cử của các đảng phái khác.” Ông nhấn mạnh, Đảng tự do dân chủ “không ngần ngại tranh cử với bất cứ nhân vật tranh cử của đảng nào.” Ông nhận định “nên đối đãi chu đáo” với các nhân vật tranh cử tổng thống của tất cả các đảng. Khi nhắc tới việc Medvedev được chọn làm nhân vật tranh cử tổng thống, Zhirinovsky nói, sức mạnh của Medvedev là ở sau lưng ông ta có sự ủng hộ của Putin và hàng loạt các quan chức cấp cao bao gồm các bộ trưởng và thống đốc bang. Zhirinovsky nói: “Medvedev là cả một đội ngũ. Xét về mặt này, ông ta đúng tương đối có ưu thế.” Ông Zhirinovsky nhận định Medvedev có thể chưa phải là nhân vật cuối cùng được lựa chọn để tranh cử tổng thống. Ông nói: “Tất cả còn có thể thay đổi.”

Lãnh đạo Đảng công chính Nga, Mironov cho rằng: việc lựa chọn Medvedev không phải là ngẫu nhiên. Trong gần một năm trở lại đây, ông Putin đã hai lần đề cập đến người tranh cử tổng thống nên là người theo phái hiện đại, trẻ, chuyên nghiệp và có tương lai phát triển. Gryzlov nhận định Medvedev là nhân vật tranh cử tổng thống nắm rõ các vấn đề xã hội. Trong công việc quản lý kế hoạch giải ngân quốc gia, kế hoạch tăng trưởng dân số ông Medvedev đều biểu hiện rất tốt và có những thành tích lớn. Lãnh đạo đảng lực lượng công dân tin tưởng nếu Medvedev làm tổng thống thì nước Nga sẽ bước thêm một bước lớn trên phương diện xây dựng nền dân chủ và quản lý đất nước bằng pháp luật. Ông Gryzlov cũng tiết lộ thêm, đại hội đại biểu của Đảng nước Nga thống nhất được tổ chức vào ngày 17 tháng 12 sẽ hoàn tất trình tự pháp lý cho việc lựa chọn Medvedev là nhân vật tranh cử tổng thống. Các thành viên Duma khóa trước nhận định, việc lựa chọn Medvedev là nhân vật tham gia tranh cử tổng thống cho thấy con đường phát triển đất nước hiện nay sẽ tiếp tục được duy trì, toàn xã hội sẽ ủng hộ ông Medvedev.

Giới truyền thông Nga và các nhà quan sát chính trị cũng sôi nổi phân tích thế cục chính trị sau khi Medvedev được lựa chọn. Nhà quan sát chính trị nổi tiếng Tretyakov nói: “Medvedev sẽ giành được ít nhất 60% phiếu bầu, vì trong cuộc bầu cử Duma quốc gia tổ chức ngày 02 tháng 12, tỉ lệ phiếu ủng hộ của Đảng nước Nga thống nhất, Đảng công chính Nga, Đảng nông nghiệp Nga và Đảng lực lượng công dân Nga cộng lại đã vượt quá 75%.” Những nhà nghiên cứu chính trị nổi tiếng người Đức, những chuyên gia về các vấn đề Nga đều tin chắc rằng Medvedev không chỉ giành được sự ủng hộ của Đảng nước Nga thống nhất mà tất cả những đảng chủ trương chế độ dân chủ và nền kinh tế thị trường sẽ ủng hộ ông. Giới tài chính nước ngoài cũng nhận định đây là dấu hiệu tốt. Một chuyên gia kinh tế cao cấp ngân hàng Đức nói: “Đây là một tin tức tích cực đối với thị trường, bởi vì trong ba người được chọn tham gia tranh cử tổng thống năm 2008, người của phái tự do được ủng hộ nhiều hơn. Vì thế, nếu Medvedev trúng cử tổng thống, những chính sách tự do hóa thị trường của Putin có thể được giữ lại.” Ông này nói thêm “nếu Medvedev trúng cử tổng thống thì có thể dự đoán rằng Nga sẽ tham gia phương châm nhất thể hóa cộng đồng kinh tế thế giới, tăng cường mức độ mở cửa đầu tư ra nước ngoài và tiếp tục tiến hành cải cách cơ cấu trong đó bao gồm cả điện năng.” Phương Tây cho rằng Putin hi vọng chắc chắn ở điểm này, chính là những chính sách mà ông đã thực hiện sẽ không bị thay đổi trong tương lai, nước Nga sẽ tiếp tục tích lũy sức mạnh và phát triển toàn diện.

Kết hợp phản ứng và bình luận, đánh giá từ các phía có thể thấy rằng việc ông Putin lựa chọn Medvedev vừa là một sự kiện bất ngờ vừa là một quyết định hợp lí. Cái nằm ngoài dự đoán là chỉ Putin không thể hiện rõ sự ủng hộ đặc biệt của mình dành cho Medvedev. Còn việc lựa chọn Medvedev là sự lựa chọn hợp lí. Trước hết, Putin và Medvedev học cùng trường, lại cùng làm việc với nhau trong nhiều năm, Medvedev là một trong những người Putin tin tưởng nhất. Việc Medvedev lên nắm quyền sẽ đảm bảo tối đa cho chính sách quản lý đất nước của Putin được tiếp tục thực hiện; thứ hai, thành tích công việc của Medvedev rất lớn, năng lực làm việc của ông khiến người khác phục tùng và yên tâm; thứ ba, Medvedev được Putin nói là không có lí lịch đảng phái quá nhiều nên ông đảm nhiệm chức vụ tổng thống sẽ có lợi cho việc cân bằng thế lực các bên; cuối cùng, ông Medvedev có hình tượng đảng phái mới, được kì vọng sẽ có lợi cho việc mở cửa và đối thoại.

Đến đây, vị tổng thống mới đã bắt đầu xuất hiện, câu đố đã được giải đáp một nửa. Ngày 11 tháng 12 năm 2007, Medvedev phát biểu trên chương trình truyền hình trực tiếp: “Trong khi chuẩn bị tranh cử tổng thống nước Nga, tôi xin được mời ông Putin, sau khi chúng ta đã chọn được tổng thống mới, lãnh đạo công việc chính phủ Nga về mặt nguyên tắc. Trong cơ cấu quyền lực, việc giữ nguyên vị trí thủ tướng chính phủ Nga Vladimir Putin là hết sức quan trọng với đất nước chúng ta. Chỉ có như vậy, cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp mới hoạt động hiệu quả.”

Để trả lời lại, trong đại hội đại biểu Đảng nước Nga thống nhất ngày 17, tổng thống Putin nói: “Nếu Medvedev trúng cử tổng thống, ông sẽ chuẩn bị làm thủ tướng Nga.” Ông Putin nói nếu cử tri tín nhiệm Medvedev và lựa chọn Medvedev là tổng thống thì “tôi sẽ chuẩn bị lãnh đạo chính phủ.” Ông sẽ đồng ý đảm nhiệm vị trí thủ tướng chính phủ đồng thời sẽ không tìm kiếm chức vụ trung gian giữa tổng thống mới và thủ tướng chính phủ. Đồng thời Putin còn cho biết Medvedev sẽ là một vị tổng thống tốt: “Tôi cho rằng Medvedev là sự lựa chọn thích đáng nhất. Tôi tin ông ấy có thể hoàn thành xuất sắc toàn bộ công việc quan trọng nhất của đất nước.” Cùng ngày, Đảng nước Nga thống nhất tuyên bố sẽ lấy “kế hoạch Putin” làm cương lĩnh tham gia tranh cử tổng thống vào tháng 03 năm 2008.

Đến giờ phút này, câu đố cho vị trí quyền lực trung tâm mới của nước Nga có thể gọi là đã rõ ràng rồi nhưng hầu hết các nhà quan sát đều không thể không thừa nhận: Có thể phương án này sẽ còn có một số thay đổi mới là đáp án thích đáng cuối cùng cho câu đố. Nhà chính trị học nổi tiếng Shokhin đã có phân tích mang tính điển hình về vấn đề này. Ông nhận định, nếu Putin giữ chức thủ tướng Nga thì trước tiên hiệu quả quyết định của chính phủ Nga sẽ được nâng cao rõ rệt. So với những người có khả năng làm thủ tướng Nga khác, trong rất nhiều vấn đề ông Putin rõ ràng có tư cách và năng lực bao quát ở một tầm cao hơn, như vậy sẽ rút ngắn thời gian ra quyết định.

Ở một phương diện khác, nếu Medvedev trúng cử tổng thống, Putin làm thủ tướng chính phủ, như vậy, với tư cách là chính trị gia có tỉ lệ ủng hộ cao nhất, nguy hiểm mà Putin gánh trên vai chính là uy tín cá nhân của ông sẽ bị giảm đi. Trước tiên là vì từ trước tới nay chính phủ Nga đều phải thừa nhận trách nhiệm do những sai lầm trong điều hành công việc. Trong đó bao gồm vấn đề liên quan đến đời sống nhân dân, ví dụ lạm phát trong lưu thông hàng hóa, chất lượng phục vụ cuộc sống nhân dân, bảo hiểm y tế, giáo dục, việc làm… thậm chí giá dầu mỏ dao động trên thị trường thế giới cũng bị cho là trách nhiệm của chính phủ. Ngoài ra vẫn còn một vấn đề nữa, khi còn là tổng thống có thể đưa chính phủ ra để chống đỡ, nếu có sai sót gì có thể đổ trách nhiệm lên chính phủ, ví dụ những vấn đề khó giải quyết từ trước tới nay, những vấn đề xây dựng khu định cư nhỏ cho người dân, chất lượng dịch vụ, bảo đảm mức sống thấp nhất, tiền lương hưu… Đối với một người có tỉ lệ ủng hộ cao như Putin lại đứng đầu trong việc giải quyết những vấn đề này rõ ràng là rất nguy hiểm. Shokhin cho rằng, để giải quyết được những điểm khó này thì ngay sau khi nhậm chức thủ tướng, ông Putin nhất định phải có cách làm việc cứng rắn, bộ trưởng nào không làm tốt nhiệm vụ thì không được phép ở vị trí đó nữa. Trong tình hình này, chính phủ càng phải giống như một đội ngũ quản lý hiệu quả cao. Nếu đã giữ chức thủ tướng chính phủ thì đối với cấp dưới yêu cầu nghiêm khắc, đối với các bộ trưởng yêu cầu làm việc có hiệu quả nhưng không vì những sai sót cụ thể mà bị cách chức. Nếu Putin giữ chức thủ tướng thì làm việc ở chính phủ rất khó, Putin sẽ khiến các bộ trưởng này phải thừa nhận trách nhiệm cá nhân.

Phân tích từ tầng vĩ mô, việc Putin giữ chức thủ tướng ít nhất vẫn có một số điều lợi sau: Thứ nhất, Putin giữ quyền lực cấp cao có lợi cho cục diện chính trị ổn định, điều hòa kiểm soát thế lực chính trị giữa các bên; thứ hai, chuẩn bị cho cả hai phương án, “tiến” có thể hộ tống Medvedev, “lùi” có thể kiểm soát và khống chế cục diện; thứ ba, với quyền uy tổng thống trong 8 năm qua, Putin có thể giải quyết hiệu quả nhiều vấn đề nội chính nhức nhối; thứ tư, để lại dấu ấn, đặt nền móng cho việc khống chế lâu dài cục diện chính trị nước Nga. Có thể nói, bước đi này của Putin đã được nghiên cứu và tính toán kỹ lưỡng, với mục tiêu thực hiện kế hoạch năm 2020.

II. Cuộc bầu cử không cân sức

Sau khi nhóm tranh cử của Medvedev chính thức được thành lập, trong cuộc tranh cử này ưu thế đã xác định. Trong giai đoạn này, ông Medvedev không phải mang tâm trạng căng thẳng của một cuộc bầu cử lớn nữa, nó đã chuyển thành nhiệm vụ nặng nề của một tổng thống mới trong tương lai. Còn về cuộc bầu cử tổng thống, nhóm tranh cử của Medvedev chỉ phải làm hai việc: Một là, phá vỡ thế lực của những đối thủ khác cùng tranh cử tổng thống; hai là, đảm bảo cho cuộc tranh cử diễn ra đúng kế hoạch.

Ngày 11 tháng 12 năm 2007, Medvedev chính thức xuất hiện trên truyền hình quốc gia và phát biểu trong 3 tiếng, trình bày đường lối quản lý đất nước sau khi trúng cử: Trước tiên, ông sẽ biến sự phát triển nhanh chóng của kinh tế Nga thành lợi ích thực tế của nhân dân, đem lại cho nhân dân Nga những quyền lợi ưu tiên thực tế. Thứ hai, chính trị nước Nga sẽ đi theo con đường 8 năm qua của Putin và tiếp tục tiến về phía trước. Thái độ của thế giới đối với Nga đã thay đổi. Nga đã có thế mạnh riêng trên trường quốc tế. Thứ ba, Nga sẽ tiếp tục đi con đường quân sự thế mạnh của mình. Medvedev ca ngợi lực lượng vũ trang Nga dưới sự lãnh đạo của Putin đã được khôi phục và phát triển, quốc phòng và an ninh quốc gia Nga được đề cao. Medvedev nói rõ nếu ông trúng cử tổng thống, lực lượng vũ trang Nga sẽ được đầu tư nhiều hơn nữa, trang bị vũ khí quân đội Nga sẽ hiện đại hơn, năng lực tác chiến sẽ được nâng cao gấp nhiều lần. Bài phát biểu của Medvedev đã nhận được sự ủng hộ của các thành viên Quốc hội. Chủ tịch Ủy ban Liên bang Nga ông Mironov cho rằng quyết định như vậy vừa phù hợp với thời đại vừa có lợi cho sự phát triển lâu dài của đất nước, mà điều này được thể hiện trước tiên ở lĩnh vực kinh tế xã hội và chính trị ngoại giao.

Cùng lúc đó, đối thủ tranh cử cũng có những động thái tranh cử của mình. Ngày 13 tháng 12, Đảng tự do dân chủ đã tiến hành đại hội khóa XX và quyết định chọn chủ tịch đảng này ông Zhirinovsky là đại diện tranh cử tổng thống, đây là lần thứ tư Đảng tự do dân chủ bầu Zhirinovsky là nhân vật tranh cử tổng thống. Đến ngày 24 tháng 12, tổng cộng có 6 người tranh cử vị trí tổng thống, ngoài Medvedev và Zhirinovsky, còn có một nhân vật đã nhiều lần tham gia tranh cử, đó là lãnh đạo Đảng cộng sản Nga Gennady Zyuganov. Đây là lần thứ 3 ông ta tham gia tranh cử tổng thống. Liên minh lực lượng cánh hữu cử Boris Nemtsov tranh cử, đây là lần đầu tiên ông tham gia tranh cử tổng thống. Tuy nhiên điểm khác biệt của Boris Nemtsov so với ba đối thủ kia thì ông ta là người cuối cùng đăng kí tranh cử tổng thống, bắt buộc trước ngày 16 tháng 01 phải đưa lên Ủy ban bầu cử Trung ương Nga ít nhất 200 chữ kí cử tri ủng hộ mình (sau này Boris Nemtsov xin tự rút tên khỏi danh sách).

Các đảng khác đăng kí tại Nga không đưa ra người tranh cử của đảng mình. Còn hai người nữa cũng phải thu thập chữ kí của cử tri giống như Nemtsov, một người là Chủ tịch liên minh dân chủ nhân dân Nga, phó thủ tướng trước kia ông Mikhail Kasyanov, một người là Chủ tịch Đảng dân chủ Nga ông Andrea Bogdanov cũng tự tham gia tranh cử, mặc dù đảng này là một trong 15 đảng chính thức đăng kí tại Nga. Bogdanov lấy nguyên nhân này giải thích rằng việc rút ngắn nhanh chóng thời hạn không cho phép ông tổ chức hội nghị đề cử. Còn 9 người khác trước khi bầu cử không được Ủy ban bầu cử Trung ương thông qua, do họ vi phạm trình tự đề cử hoặc chưa trình đầy đủ tài liệu lên ủy ban bầu cử.

Ngày 15 tháng 12, Zyuganov mở màn cho cuộc tranh cử, ông phát biểu cương lĩnh tại đại hội đại biểu khóa XII của Đảng cộng sản Nga: “Đảng cộng sản Nga yêu cầu quốc hữu hóa tài nguyên thiên nhiên và các ngành công nghiệp chiến lược (năng lượng, các doanh nghiệp công nghiệp quân sự, giao thông và thông tin liên lạc), đồng thời tiến hành độc quyền quốc gia với những ngành sản xuất như sản xuất rượu.” Ông Zyuganov cũng cho rằng, nhất định phải sửa lại “luật phản đối nhân dân thông qua năm 1991,” trong đó ông liệt kê ra các luật sau, bao gồm “dự luật giải quyết phúc lợi bằng tiền tệ,” “luật bảo hiểm quy định trách nhiệm bắt buộc của người sở hữu phương tiện giao thông,” “luật đất đai,” “luật sử dụng nước Liên bang Nga” và “luật lao động Liên bang Nga.”

Zyuganov chỉ ra rằng: “nên đem tiền trở về nước Nga, dùng tiền đó đầu tư vào hiện đại hóa công nghiệp, nông nghiệp và phát triển khoa học, văn hóa, y tế và ngành quân sự.” Ông nhấn mạnh phương thức phân bố thu nhập từ thuế như sau: Nộp cho Trung ương liên bang 40%, địa phương giữ lại 60%. Zyuganov nói thêm, phải áp dụng hệ thống cho vay ưu đãi đối với những gia đình có trẻ nhỏ. Nếu những gia đình này sinh đứa con thứ ba, nên được hưởng chính sách miễn hoàn toàn thuế nhà đất. Ông còn đề nghị thu thuế những người có thu nhập cao, đồng thời “nên kiên quyết chống hiện tượng tham nhũng và khôi phục hình phạt tử hình đối với những tội nặng.”

Trong bài phát biểu trực tuyến trên mạng RBC vào ngày 26 tháng 12, Zyuganov cũng nói thêm rằng: “Nước Nga đang có rất nhiều vấn đề liên quan đến cuộc sống nhân dân, hi vọng có thể cùng với ông Medvedev bàn luận công khai những vấn đề này.” Ông cho rằng hiện nay nước Nga đang gặp phải rất nhiều vấn đề lớn, trong đó bao gồm hệ thống tài chính chưa ổn định, hệ thống tài chính và tình hình thị trường năng lượng đang gặp rắc rối, sản xuất ngừng trệ, 40% thực phẩm phải nhập khẩu, mà con số này còn có thể lớn hơn, điều này thật sự nguy hiểm với tất cả mọi người. Ngoài ra, dân số nước Nga tiếp tục giảm, điều này cũng trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Zyuganov cho rằng cuộc bầu cử Duma quốc gia tổ chức vào tháng 12 vừa rồi là không trung thực, kết quả bầu cử mà Đảng cộng sản Nga đạt được vượt xa con số được công bố. Ông cũng tin rằng, cuộc bầu cử tổng thống tổ chức vào tháng 3 tới sẽ được diễn ra minh bạch.

Tổng kết cương lĩnh tranh cử của Đảng cộng sản Nga có thể phát hiện ra mũi nhọn tranh cử mà đảng này tập trung vào là kinh tế. Hi vọng thông qua việc tăng cường vai trò của cả đất nước để tập trung tài nguyên, tiến hành phân phối xã hội rộng rãi hơn và lấy điểm này để thu hút cử tri. Nhưng điểm không có lợi chính là thiếu những ý tưởng mới, càng thiếu những biện pháp cụ thể để thực hiện. Như vậy cũng có thể bị mọi người cho rằng chỉ là nói suông.

Nhóm tranh cử của ông Medvedev yên ắng, không có động tĩnh gì. Ngày 22 tháng 12 người phát ngôn của viện kiểm sát Nga, Chernysheva, tuyên bố đã tiến hành lập án hình sự đối với việc giả mạo chữ kí ủng hộ của các cử tri. Chernysheva cho biết, cục điều tra thành phố Yoshkar Ola xác minh việc giả mạo chữ kí cử tri và căn cứ theo điều 142 chương II luật Liên bang Nga tiến hành lập án hình sự. Bà cho biết viện kiểm sát đã điều tra ra hành vi phạm pháp giả mạo chữ kí cử tri ủng hộ Kasyanov là người được đề cử tranh cử tổng thống. Thư kí Ủy ban bầu cử Trung ương Nicola nói: “Lúc 11 giờ (giờ nước Nga) đại diện của Kasyanov nhận được tài liệu chứng minh kết quả điều tra sơ bộ về danh sách chữ kí cử tri ủng hộ. Ủy ban bầu cử Trung ương đã điều tra gần 400.000 chữ kí cử tri. Tổ công tác của Ủy ban bầu cử Trung ương đã điều tra ra số lượng chữ kí không có hiệu lực và không thực là 62.265, chiếm tổng số 15.57%.” Ngày 24 tháng 12, ông này nói với các phóng viên, ủy ban này cho rằng 13.38% chữ kí cử tri ủng hộ phó thủ tướng Mikhail Kasyanov tự do tham gia tranh cử tổng thống vào ngày 02 tháng 3 năm 2008 là không đạt tiêu chuẩn. Như vậy, Kasyanov sẽ không thể tham gia tranh cử tổng thống, vì trong trường hợp có trên 5% chữ kí ủng hộ của cử tri không hợp lệ thì nhân vật tranh cử tổng thống sẽ không thể đăng kí tham gia tranh cử. Kết quả điều tra Kasyanov được rất nhiều nhà phân tích cho rằng là biện pháp tấn công hiệu quả vào phái đối lập. Ngày 23 tháng 12, hội nghị Ủy ban bầu cử Trung ương Nga xác nhận ủy ban sẽ đăng kí ông Andrea Bogdanov, Chủ tịch Đảng dân chủ Nga là nhân vật tranh cử tổng thống. Bogdanov chính thức lần thứ tư trở thành người được đề cử ghế tổng thống. Danh sách đăng kí trước đó có Chủ tịch Đảng tự do dân Chủ Nga Zhirinovsky, Chủ tịch Đảng cộng sản Nga Zyuganov và Medvedev, người được Đảng nước Nga thống nhất đề cử.

Ngày 28 tháng 01 năm 2008, ban tin tức nhóm tranh cử của Medvedev tuyên bố Medvedev sẽ không tham gia biện luận trước cuộc bầu cử tổng thống. Ban tin tức cho biết: Medvedev căn cứ quy định khoản 52 điều 10 luật bầu cử Liên bang Nga, thông báo cho Ủy ban bầu cử Trung ương Nga là sẽ không tham gia các hoạt động tuyên truyền liên hợp trước cuộc bầu cử trên phương tiện truyền thông nước Nga và các khu vực. Ban tin tức nói thêm, nguyên nhân là ông Medvedev sẽ không đi nghỉ mà ông sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của phó thủ tướng chính phủ thứ nhất. Căn cứ theo lịch trình, Medvedev sẽ tiến hành quan sát tại các khu vực và tham gia các hội nghị làm việc. Hành động này được rất nhiều nhà phân tích cho rằng nhóm tranh cử của Medvedev tính toán kĩ. Ngày 02 tháng 2, giai đoạn tranh cử trên truyền hình bắt đầu, bốn người tham gia tranh cử bắt đầu bài phóng sự ngắn của mình trên truyền hình. Medvedev sẽ có hai đoạn phóng sự được phát trên truyền hình. Trong đó sẽ có một đoạn Medvedev xuất hiện cùng tổng thống đương nhiệm Vladimir Putin, khẩu hiệu tranh cử “cùng giành thắng lợi” sẽ xuất hiện với họ trước khán giả xem truyền hình. Đoạn phóng sự thứ hai của ông Medvedev sẽ là nhân viên đơn vị chi ngân sách tài chính Nga phát biểu ý kiến. Các giáo viên, nhân viên y tế, những người làm các công việc xã hội sẽ phát biểu với khán giả truyền hình, những dự án quốc gia được thực hiện như thế nào và việc thực hiện những dự án đó sẽ mang lại lợi ích gì cho nhân dân. Người đưa tin cho rằng: “Không cần phải quảng cáo rầm rộ, Medvedev đã rất thành công trong việc giành được sự tín nhiệm của cử tri rồi.” Chỉ huy nhóm tranh cử của Chủ tịch Đảng cộng sản Nga sẽ chia đoạn phóng sự về Zyuganov thành ba hình thức, một là đoạn mô tả kế hoạch của Zyuganov, hai là đoạn những người ủng hộ, cổ vũ, động viên Zyuganov kiên quyết tranh cử (tận dụng biểu tượng của Liên Xô cũ), ba là đoạn phóng sự phong cách mới. Medvedev nói: “Những đoạn phóng sự truyền hình sẽ sử dụng những màu sắc lạ mắt và hiệu quả âm thanh để tạo nên không khí tranh luận mãnh liệt. Ông Zyuganov trong đoạn phóng sự sẽ xuất hiện dưới hình ảnh từ trước tới nay mọi người chưa từng thấy.” Những đoạn phóng sự về nhân vật tranh cử của Đảng tự do dân chủ Vladimir Zhirinovsky rất nhiều, ông có một đoạn phóng sự dài tới 60 phút. Đoạn phóng sự của Zhirinovsky bao gồm nhiều hình tượng như nông dân, bộ đội, học sinh, những người lang thang và nhiều vấn đề như tiền lương hưu, trợ cấp học tập, đường xá… Zhirinovsky nói: “Đây là đoạn phóng sự bao trùm tất cả các vấn đề, nếu cử tri xem từng phút phóng sự này, họ có thể hiểu được lập trường của tôi về những vấn đề này và họ có thể so sánh với ý kiến của những người tham gia tranh cử tổng thống khác.” Nhân vật tranh cử của Đảng dân chủ Nga Andrea Bogdanov thì lại lấy hình thức quay phim gia đình để thực hiện phóng sự của mình, ông ở biệt thự của mình vừa câu cá vừa chào cử tri. Cách làm ủng hộ gia đình nên là một chủ đề quan trọng trong phóng sự của ông.

Là lực lượng phản đối gay gắt, đảng liên minh lực lượng cánh hữu Nga ngày 07 tháng 02 đã kêu gọi những người ủng hộ và các thành viên của đảng này ngăn chặn cuộc bầu cử tổng thống tổ chức vào ngày 02 tháng 03 tới. Trong hội nghị ban chính trị liên bang đảng mình, lãnh đạo liên minh lực lượng cánh hữu Nikita nói: “Chúng tôi cho rằng những cuộc bầu cử này là không chính xác, không dân chủ. Lập trường của đảng chúng tôi là ngăn chặn cuộc bầu cử này.” Đa số thành viên ban chính trị đều bỏ phiếu ủng hộ quyết định này. Ông chỉ rõ mỗi thành viên đều có quyền tự mình quyết định nên tham gia bầu cử tổng thống hay không: “Vào năm 18 tuổi khi tôi có quyền tham gia bầu cử, lần đầu tiên tôi không tham gia bầu cử. Tôi không muốn tham gia hoạt động vừa không phù hợp với Hiến pháp vừa nực cười này.” Ông nói hành động đảng liên minh lực lượng cánh hữu tích cực ngăn chặn cuộc bầu cử tổng thống là bắt đầu thu thập chữ kí của những người phản đối hoạt động tranh cử, đồng thời phát biểu lập trường phản đối cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 02 tháng 03. Nemtsov đồng ý với quan điểm của Nikita. Trước đó Nemtsov được đảng liên minh lực lượng cánh hữu đề cử là người tranh cử tổng thống nhưng ông này từ chối tham gia hoạt động tranh cử.

Vào giai đoạn này, Đảng tự do dân chủ cũng bắt đầu các hoạt động riêng của mình. Ngày 13 tháng 02, Chủ tịch Đảng tự do dân chủ Zhirinovsky cam kết, nếu trúng cử tổng thống, ông sẽ phát cho mỗi người dân Nga 10 vạn đồng Rúp, xóa bỏ thi đại học, đem lại tâm trạng phấn khởi thoải mái cho mọi người. Zhirinovsky nói, cái đất nước có là tiền, nên lập tức phát cho mọi người. Trong cương lĩnh tranh cử của mình, Zhirinovsky cho biết, nếu trúng cử tổng thống, ông sẽ lấy tiền từ dự trữ vàng của quốc gia, “những khoản tiền này là có thật, phải phát cho mọi người, họ đã đợi đủ rồi.” Ông còn cam kết nếu được làm tổng thống, việc đầu tiên là từ ngày 01 tháng 7 ông sẽ tăng tiền dưỡng lão lên 8000 Rúp, đồng thời sẽ ổn định giá thực phẩm vào cuối năm nay. Ngoài ra, Zhirinovsky còn cho rằng. Trong tương lai gần đây nhất nước Nga nên tiến hành đại xá với những người phạm tội mức độ nhẹ. Ông khẳng định, nếu bản thân trúng cử tổng thống, ông sẽ giảm những hiện tượng xấu trong nước, trong đó có việc loại bỏ kì thi đại học. Zhirinovsky, “tôi cho rằng tôi có thể giành được sự ủng hộ tối đa, tôi có cơ hội giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống.” Ngoài ra, Zhirinovsky còn nhấn mạnh, cương lĩnh tranh cử của đảng này vô cùng coi trọng chế độ tập trung quyền lực trung tâm nước Nga. Ông nói: “Đảng tự do dân chủ Nga sẽ đổi chế độ liên bang hiện tại thành chế độ một nước Nga độc lập.”

Lúc này, là người có nhiều ưu thế nhất ông Medvedev đã trình bày đầy đủ chủ trương điều hành của mình trên diễn đàn kinh tế Krasnoyarsk vào ngày 15 tháng 02. Trong đó hầu hết liên quan đến những chính sách kinh tế ở cấp dưới chính phủ, việc xây dựng hệ thống tư pháp, xây dựng cơ sở hạ tầng và các chính sách xã hội. Bài phát biểu của Medvedev được tổng kết lại thành bốn chữ “I”: Thể chế (Institute), Sáng tạo (Innovation), Đầu tư (Investment), Cơ sở hạ tầng (Infrastructure). Medvedev cho rằng nếu những mục tiêu này không thể thực hiện được thì nước Nga ít nhất phải đứng trong hàng ngũ các nước bậc trung.

So sánh với các đối thủ khác, cương lĩnh tranh cử của ông Medvedev có tính xây dựng và tính hệ thống hơn. Trong cương lĩnh tranh cử, ông không chỉ mô tả chi tiết tương lai phát triển của đất nước và chiến lược phát triển đất nước mà còn chỉ ra một loạt các cơ chế đồng bộ tương đương để thực hiện chiến lược này. Tuy nhiên cũng có tiếng nói thể hiện tính hoài nghi đối với bản cương lĩnh này, cho rằng nó đã vẽ nên một bức tranh quá lạc quan về tương lai nước Nga mà chưa nêu ra được biện pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề cấp thiết hiện nay. Ví dụ vấn đề lạm phát quá cao trong đời sống kinh tế Nga sẽ là thách thức lớn đối với tổng thống mới.

Biểu thị ủng hộ đối với bản cương lĩnh của Medvedev, ngày 29 tháng 2 ông Putin phát biểu với công dân Nga: “Ba tháng trước chúng ta đã cùng nhau bầu ra Quốc hội mới khóa đầu tiên và Quốc hội mới này đang làm việc rất tích cực. Ngày 02 tháng 3 tới, chúng ta sẽ chọn ra vị tổng thống mới của nước Nga. Điều quan trọng nhất là hoàn thành giai đoạn thứ hai có tính quyết định – giai đoạn chuyển giao chính quyền.” Putin nói: “Tất cả chúng ta đều hiểu rằng, với một quốc gia như Nga, thì vai trò và trách nhiệm của người lãnh đạo to lớn, nặng nề như thế nào. Đối với một người lãnh đạo thì sự tín nhiệm của dân chúng là quan trọng nhất. Sự tín nhiệm đó, giúp công việc được tiến hành ổn định, có hiệu quả và đảm bảo sự ổn định của đất nước.” Putin chỉ ra, mỗi lá phiếu bầu vào ngày 02 tháng 3 đều rất quan trọng, ý kiến của mỗi người dân cũng quan trọng như vậy. Putin nói: “Tôi xin mời tất cả mọi người tham gia bầu cử vào ngày trong tuần và tiến hành bỏ phiếu vì tương lai của chúng ta và tương lai của nước Nga.”

0 giờ ngày 01 tháng 3 (giờ nước Nga) bước vào ngày được gọi là “ngày tĩnh lặng.” Theo luật, cấm tất cả các hoạt động tuyên truyền vào giai đoạn này, bao gồm cấm trong khu vực cách các điểm bỏ phiếu 50m, tiến hành các hoạt động gặp mặt tuyên truyền, cũng không cho phép tiến hành các hoạt động tuyên truyền vào ngày bỏ phiếu. Trong “ngày tĩnh lặng” chỉ Ủy ban bầu cử Trung ương Nga mới có thể cổ vũ các cử tri tham gia bỏ phiếu, bởi vì những phóng sự tuyên truyền tin tức của Ủy ban bầu cử Trung ương không nằm trong các điều cấm.

Kết quả thống kê sơ bộ ngày 03 cho thấy: Medvedev giành thắng lợi tuyệt đối trong cuộc bầu cử tổng thống Nga. Căn cứ kết quả thống kê, có 51.600.000 người dân Nga bỏ phiếu ủng hộ Medvedev. Đây là kỉ lục cao nhất trong lịch sử bầu cử nguyên thủ quốc gia Nga. Medvedev đã phá vỡ kỉ lục trước đây của Putin. Vào năm 2004, có 49.600.000 người bỏ phiếu ủng hộ ông Putin khi sắp kết thúc nhiệm kì, lúc đó tỉ lệ phiếu ủng hộ của Putin là 71.3%. Ngày hôm nay tỉ lệ phiếu bầu của Medvedev là 70.2%. Phó chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương ông Svavilov cho biết, nguyên nhân tỉ lệ phiếu bầu gần tương đương nhau là ở chỗ tỉ lệ cử tri bỏ phiếu ngày càng cao. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2004 tỉ lệ cử tri bỏ phiếu là 64.4%, năm 2008 tỉ lệ cử tri đi bỏ phiếu là 69.6%. Ngày 07 tháng 3, nghị quyết công bố kết quả chính thức cuộc bầu cử tổng thống Nga tổ chức vào ngày 02 tháng 3 của Ủy ban bầu cử Trung ương xác nhận Medvedev giành được 70.28% phiếu bầu. Căn cứ theo số liệu thống kê trong bản nghị quyết này, tổng cộng có 74.750.000 cử tri tham gia bỏ phiếu, trong đó có 52.530.000 cử tri bỏ phiếu ủng hộ Medvedev. Quyết định của Ủy ban bầu cử Trung ương Nga thừa nhận kết quả cuộc bầu cử tổng thống Liên bang Nga, tuyên bố Dmitry Anatolyevich Medvedev trúng cử tổng thống Liên bang Nga. Tỉ lệ phiếu bầu của các ứng cử viên Zyuganov, Zhirinovsky, Bogdanov lần lượt là 17.72%, 9.35% và 1.30%.

III. Sự hình thành của bộ đôi Medvedev – Putin

Sau khi cuộc bầu cử kết thúc tốt đẹp, Medvedev và Putin ngay lập tức dồn sức lực vào việc xây dựng hệ thống quyền lực của chính quyền mới, để xây dựng hoàn thiện cơ chế hiệp tác. Trong giai đoạn này, một bước then chốt là sự kết hợp mới trong mối quan hệ giữa Putin, Medvedev và Đảng nước Nga thống nhất. Nói cách khác, chính là sự chỉnh đốn và hợp nhất quyền lực giữa tổng thống, thủ tướng và đảng cầm quyền. Ngày 15 tháng 4 năm 2008, đại hội đại biểu lần thứ 9 Đảng nước Nga thống nhất đã nhất trí bầu Putin đảm nhận chức chủ tịch đảng này từ ngày 07 tháng 5 trở đi. Lúc đó Putin đồng ý đảm nhiệm vị trí chủ tịch Đảng, nhưng ông yêu cầu sau khi tổng thống chính thức nhậm chức thì quyết định này sẽ được thực hiện.

Hành động này của Putin rất đáng chú ý, là thủ tướng, đồng thời kiêm chủ tịch Đảng lớn nhất, chiếm ưu thế tuyệt đối trong Duma. Điều này tạo ra cho người ta ấn tượng không chỉ là gia cố nền tảng quyền lực, mà ẩn trong đó là xu thế thay đổi chính thể nghị viện. Putin lại một lần nữa khẳng định không có ý sắp đặt sửa đổi Hiến pháp hiện hành, điều này rõ ràng có gì đó mâu thuẫn, không tránh khỏi khiến cho những người quan sát nghi ngờ và băn khoăn. Nhưng cho dù không tính tới viễn cảnh phát triển của cục diện này, thì hiểu trực tiếp nhất từ những hành động của Putin là tăng cường mạnh mẽ hơn nữa địa vị hạt nhân và ảnh hưởng của Putin trên diễn đàn chính trị. Ba thế lực tổng thống, thủ tướng và chính đảng thực tế chỉ là sức mạnh hai cực, so sánh với thể chế tổng thống trong thời kỳ Putin, thì quyền lực của thủ tướng hôm nay đã được nâng cao rõ rệt, đã hoàn toàn có thể chống lại tổng thống.

Đồng thời, Medvedev ngầm bày tỏ sẽ tạm thời không gia nhập Đảng nước Nga thống nhất, hơn nữa lại ủng hộ Putin giữ chức chủ tịch Đảng. Medvedev nói: “Lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất đề nghị tôi gia nhập đảng này. Tôi đánh giá cao và rất cảm ơn đề nghị này. Không nghi ngờ gì vì quan điểm tư tưởng của Đảng nước Nga thống nhất rất phù hợp với tôi, nhưng tôi cho rằng, trực tiếp tham gia vào những hoạt động của Đảng nước Nga thống nhất hiện nay là quá sớm.” “Mọi người đều biết, sau khi tôi nhậm chức tổng thống sẽ đề cử Putin là ứng cử viên thủ tướng. Do Đảng nước Nga thống nhất có 315 ghế trong Duma quốc gia và đại đa số ghế hầu như là các nghị viện lập pháp trong các chủ thể của Nga, một nghị viện như vậy sẽ làm cho mọi người đoàn kết lại, hình thành một lực lượng chính trị lớn mạnh nhất từ trước tới nay.” Medvedev nói, như vậy mới có thể bảo đảm thực hiện được sơ đồ vĩ mô, hiện đại hóa các lĩnh vực kinh tế, xã hội và nhân văn. Phát ngôn này của Medvedev cho thấy sự chấp thuận của ông đối với cục diện phân chia quyền lực này sẽ được thực hiện.

Đến lúc này, sự sắp đặt quyền lực trong chính quyền mới của Nga cuối cùng cũng được thực hiện. Đúng 12 giờ ngày 07 tháng 5 năm 2008, tổng thống mới của Nga đắc cử, Medvedev tuyên bố nhậm chức tại đại sảnh Andreev điện Kremlin, trở thành vị tổng thống dân bầu thứ ba trong lịch sử hiện đại Nga. Trong phát ngôn tại lễ nhậm chức của tân tổng thống, Putin cho biết: “Việc tân tổng thống đắc cử nhậm chức là một giai đoạn cực kỳ quan trọng trong lịch sử hình thành quyền lực dân chủ. Chúng ta đã hoàn thành tiến trình cải cách quyền lực Nhà nước cấp cao. Điều cực kì quan trọng sau này là tiếp tục thúc đẩy phương châm phát triển quốc gia đã được chứng minh qua thực tiễn, đặc biệt cần chú ý phát triển kinh tế, xã hội đất nước.” Putin bày tỏ: Nghĩa vụ chính của tổng thống là biết quý trọng quốc gia, chúc “tổng thống Medvedev đạt được những thành công trên cương vị mới.” Sau cùng, Putin cảm ơn sự đồng tình và ủng hộ ông của công dân. Medvedev đọc lời thề trong Hiến pháp: “Tôi xin thề sử dụng quyền lực của tổng thống Liên bang Nga, tôn trọng và bảo vệ quyền lợi tự do của nhân loại và công dân, tuân thủ và bảo vệ Hiến pháp. Duy trì chủ quyền, độc lập, an toàn quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, trung thành phục vụ nhân dân.” Sau đó, trong bài diễn văn nhậm chức ngắn gọn, Medvedev cảm ơn sự ủng hộ của Putin, nhấn mạnh nhiệm vụ chủ yếu của phát triển đất nước trong tương lai là bảo đảm quyền lợi và tự do của công dân, bảo đảm an toàn của công dân, tống tiễn chủ nghĩa pháp chế hư vô. Medvedev tuyên bố: “Tôi cho rằng, nhiệm vụ quan trọng nhất hiện nay là phát triển tự do kinh tế và công dân, tạo điều kiện mới và rộng rãi nhất cho công dân tự chịu trách nhiệm với tự do của mình. Trong 8 năm trở lại đây, Nga đã đặt nền móng kiên cố cho phát triển kinh tế và phát triển ổn định. Đây là cơ hội có một không hai, chúng ta phải sử dụng hết khả năng để biến nước Nga trở thành một trong những quốc gia ưu việt nhất thế giới. Chúng ta sẽ phấn đấu thúc đẩy nước Nga vươn lên trở thành cường quốc khoa học công nghệ.” Ông nói: “Tôi hoàn toàn ý thức được còn rất nhiều việc cần phải làm, phải làm cho đất nước thực sự công bằng đối với mỗi công dân, làm cho nhiều người trở thành giai cấp trung lưu nhất có thể, được hưởng giáo dục và y tế chất lượng cao. Sau này sẽ đặc biệt coi trọng vai trò nền tảng của pháp luật, chúng ta phải cố gắng thật sự tôn trọng pháp luật, khắc phục chủ nghĩa pháp chế hư vô đang cản trở nghiêm trọng tới sự phát triển của đất nước. Tôi sẽ nỗ lực hết sức mình giúp cho đất nước không chỉ bảo đảm, mà còn thực sự bảo đảm an toàn cho công dân. Tôi cảm thấy trách nhiệm rất lớn. Là một tổng thống, một con người, tôi quyết tâm sẽ cố gắng hết sức làm việc. Nghĩa vụ của tôi là phục vụ nhân dân mỗi ngày, mỗi giờ, bảo đảm cho tổ quốc thân yêu của chúng ta, nước Nga vĩ đại của chúng ta phồn vinh thịnh vượng.”

Đến đây, “Bộ đôi Medvedev – Putin” chính thức được thành lập trên diễn đàn chính trị Nga.

PHẦN II:
THÀNH TỰU VÀ CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN CỦA PUTIN

Trong Duma quốc gia Nga khoá V và cuộc bầu cử tổng thống, Putin đã đạt được những kết quả có lợi ích, chính trị hoàn toàn phù hợp với quyền lực chính trị hiện thời, tiếp tục chế độ của Nga và quyền lực đều được bảo đảm về chính trị một cách chắc chắn. Hiệu quả chính trị này rất có lợi cho cục diện chính trị mà Putin đã sắp đặt tỉ mỉ. Hơn thế nữa, cục diện chính trị này không chỉ nhận được sự công nhận của tầng lớp ưu tú trong xã hội, mà còn nhận được sự ủng hộ phái Putin của dân chúng Nga. Có thể nói, chính là nhờ những đường lối, chính sách đem lại những thành tựu khiến thế giới ngưỡng mộ và những hiệu quả chính trị tốt đẹp trong suốt 8 năm cầm quyền, Putin mới giành được sự ủng hộ lớn lao của nhân dân, đặt nền móng vững chắc cho cục diện chính trị của Putin và từ đó trở thành vốn chính trị Putin có thể tiếp tục cầm quyền.

Chương IV:
VỐN CẦM QUYỀN CỦA PUTIN

Thời kì ban đầu khi Putin cầm quyền, Chính phủ Nga đang phải đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng về lòng tin, chính trị của Nga cũng đang đứng trước ngã tư cải cách. Nói về mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội, các tầng lớp xã hội Nga vô cùng bất mãn đối với những việc làm của chính phủ, dân chúng đã mất hết lòng tin với quyền lực chính trị của Nhà nước. Đối với bản thân chế độ chính trị, không chỉ quyền lực của Hiến Pháp đứng trước thử thách, mà các vấn đề về đại cục cơ bản của thể chế chính trị liên quan đến Nhà nước cũng là những tồn tại nổi cộm trên đường phát triển của Nga. Điều này, dẫn tới việc sửa đổi Hiến pháp trở thành vấn đề trọng tâm trong chính trị của Nga. Về cơ sở chính trị, Yeltsin dựa vào “gia tộc” và thế lực trùm sỏ gây ra sự phẫn nộ sâu sắc trong nhân dân, nạn tham nhũng cũng khó có thể giải quyết. Về giá trị của nền chính trị, các tư tưởng xã hội muôn hình vạn trạng với các xu hướng khác nhau, khó có thể tập hợp thành quan điểm chung của toàn nhân dân nước Nga. Chính trị phát triển không có trật tự và không ổn định đã trực tiếp làm cho nền kinh tế Nga, không thể tiến lên được trong nhiều năm. Về hình thái tổng thể của phát triển kinh tế, Nga đã không thực sự xây dựng một môi trường cơ chế để đảm bảo nền kinh tế tiếp tục phát triển, tình trạng nền kinh tế trì trệ trong nhiều năm cũng không được giải quyết. Những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia và thay đổi cục diện của Chechnya, về thống nhất đất nước càng làm cho tình hình tồi tệ hơn. Bước vào thế kỉ mới, nước Nga phải đối mặt với những vấn đề vô cùng phức tạp về chính trị, kinh tế và xã hội. Nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược làm cho dân giàu nước mạnh, Putin đã từng bước tiến hành cải cách thể chế chính trị thành công, đưa Nga từ nguy cơ đến phục hồi, từ ổn định đến phát triển.

I. Những thành tựu chính trị của Putin

Thời kì cầm quyền 8 năm của Putin có tính nhất quán tương đối liên tục với những tư tưởng về quá trình phát triển chính trị của Nga. Thời kì đầu cầm quyền, Putin tập trung củng cố trật tự Hiến pháp Nhà nước, hợp lý quan hệ giữa Trung ương và địa phương, giải quyết các vấn đề còn tồn tại của đất nước. Hơn thế nữa ngay từ thời kì đầu cầm quyền, ông đã ý thức rõ ràng mô hình kinh tế, chính trị của Nga cần phải có những thay đổi lớn lao. Chỉ có cải cách chế độ, mới có thể bảo đảm phát triển kinh tế. Đối với một nước đã thay đổi thể chế mà nói, những hiệu quả phát triển xã hội còn quan trọng hơn những cam kết chính trị. Nhờ những lí luận chính trị của Putin, nước Nga đã đạt được những thành tựu chính trị khiến thế giới phải thán phục.

1. Những thành tựu về cải cách thể chế chính trị

Thứ nhất, nền tảng hệ thống quyền lực thẳng của tổng thống đã được Putin thiết lập. Từ sau khi Putin nắm quyền, thông qua một loạt các biện pháp hành chính và pháp luật, đã đánh đổ được những thế lực gây cản trở cho sự ổn định và phát triển của đất nước theo kế hoạch và theo từng giai đoạn, thiết lập hệ thống quyền lực với tổng thống là hạt nhân. Nguồn gốc của hệ thống quyền lực này là chủ nghĩa quyền lực và văn hoá chuyên trị truyền thống của Nga, là sự lựa chọn thực tế của giai đoạn lịch sử đặc trưng. Nó lấy thể chế chính trị, Hiến pháp hiện hành làm nền tảng, bảo đảm địa vị thế mạnh của Nhà nước trong đời sống chính trị. Mối quan hệ Trung ương tập quyền giữa Trung ương và địa phương dần dần ổn định, khả năng kiểm soát của Trung ương đối với địa phương được đẩy mạnh. Cùng với việc thực hiện một loạt những chính sách tăng cường quyền lực thẳng của Nhà nước, giữa Trung ương Liên bang với địa phương còn hình thành nguyên tắc mà cả hai bên đều có thể tiếp nhận và tuân thủ – Trung ương liên bang tăng cường quản lý chính trị, chính quyền địa phương có quyền tự chủ trong lĩnh vực kinh tế; chính quyền địa phương và những người đứng đầu địa phương thể hiện sự tôn trọng và phục tùng đối với Trung ương liên bang; không còn xuất hiện tình trạng thách thức Trung ương liên bang và sự quản lý của tổng thống như trong thời kì Yeltsin. Việc thiết lập hệ thống quyền lực thẳng của tổng thống đồng thời đem lại những thay đổi về bản chất của chế độ liên bang.

Thứ hai, cục diện chính trị ổn định cơ bản hình thành. Cục thế chính trị thời kì Putin đảm bảo ổn định, làn sóng cải cách cấp tiến đã qua, không khí chính trị xã hội tương đối hài hoà, mức độ đối lập xã hội đã giảm xuống rất nhiều, hi vọng xã hội ổn định và chính phủ phát huy hơn nữa vai trò của mình trở thành tinh thần chủ đạo trong xã hội. Cùng với tình hình kinh tế chuyển biến tốt đẹp, đời sống nhân dân được cải thiện ở mức nhất định, mức độ tín nhiệm, công nhận và dựa vào chính phủ được tăng cường. Làn sóng “Cách mạng sắc tộc” bùng nổ tại các nước thuộc cộng đồng của những quốc gia độc lập cũng không đe dọa được Nga. Cho dù so sánh về nhân tố lịch sử hay lực lượng xã hội hiện tại mà nói: “Cách mạng sắc tộc” không thể xảy ra ở Nga, cục diện chính trị ổn định hài hoà tiếp tục phát triển.

Thứ ba, biến đổi trong mối quan hệ chủ tớ về chính trị giữa quyền lực và tư bản. Thay đổi lớn nhất của trật tự tổ hợp quyền lực và tư bản trong thời kì cầm quyền của Putin và Yeltsin là ở chỗ: Trong thời kì Yeltsin, quyền lực Nhà nước không trực tiếp kiểm soát tư bản, mà bọn trùm sỏ còn khống chế đại bộ phận tài sản của quốc gia và thông qua đó thao túng quyền lực của Nhà nước. Quyền lực của Nhà nước và quyền lực của tư bản nảy sinh tình trạng hoán đổi ngôi vị, dựa vào giao dịch để cân bằng. Mối quan hệ sai vị trí giữa quyền lực chính trị và cơ sở kinh tế là một hiện tượng không bình thường. Sau khi nhậm chức tổng thống, Putin đã áp dụng một loạt các chính sách điều chỉnh, cải cách, hình thành nên cục diện các tập đoàn mạnh khống chế quyền lực Nhà nước, dần dần xoá bỏ hiện tượng bọn trùm sỏ thông qua tư bản để khống chế quyền lực Nhà nước. Việc nắm giữ các tập đoàn bao cấp của quyền lực Nhà nước và nắm giữ tư bản, tài sản của các tập đoàn trùm sỏ giúp đạt được những thoả hiệp và những thoả thuận ngầm. Tư bản không còn can thiệp vào quyền lực Nhà nước nữa, Nhà nước cũng từng bước nâng cao tỉ lệ kiểm soát đối với các đại tư bản. Nổi bật trong quá trình này là Nhà nước đã nhanh chóng đẩy mạnh kiểm soát công nghiệp năng lượng mà đại diện là ngành dầu mỏ, sự kiện “Yokos” càng thể hiện rõ điều này. Trong nhiệm kì thứ hai của Putin, cùng với sự thay đổi về so sánh lực lượng trong Quốc hội, đấu tranh đảng phái không đủ để đe dọa trực tiếp tới quyền lực chính trị của Putin và sự ổn định chính trị của nước Nga. Cho dù trước mắt, Nga vẫn còn tồn tại rất nhiều vấn đề, nhưng cơ bản của hiện thực chính trị vẫn là Putin – vị tổng thống quyền lực, đã thay đổi căn bản tình trạng yếu kém bất lực của các cơ quan chính quyền Nhà nước.

Thứ tư, sự ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất của Putin từ yếu đến mạnh, có vai trò quan trọng đối với việc thiết lập hệ thống chính trị tích cực, hiệu quả. Chính Đảng mang tính quốc gia là công cụ quan trọng chống phân chia lãnh thổ, thúc đẩy thống nhất đất nước, có thể bảo đảm người dân cấp tiến thân Putin có một hạt nhân gắn kết, có thể tiến hành cải cách và làm cho phương châm, chính sách có tính kế thừa. Đảng nước Nga thống nhất kiên quyết ủng hộ cho tư tưởng cầm quyền và chính sách chính trị của Putin. Do Đảng nước Nga thống nhất chiếm đại đa số ghế trong Duma, đó là hậu thuẫn chính trị vững chắc của tổng thống trong Duma Nga, bảo đảm cho các chính sách của Putin được thuận lợi thông qua trong Duma quốc gia và được thực hiện triệt để trong lĩnh vực chính trị. Có thể nói, Đảng nước Nga thống nhất là sức mạnh to lớn của Putin, tạo điều kiện cho quyền chủ động ổn định trong chính trị. Đồng thời, sự ủng hộ và chấp nhận Đảng nước Nga thống nhất của dân chúng cũng cho thấy các chính sách trị quốc thúc đẩy duy trì thống nhất và trấn hưng đất nước của Putin được dân chúng vô cùng ủng hộ.

Thứ năm, vấn đề Chechnya được giải quyết. Putin đã cho thấy, nước Nga kịp thời ngăn chặn giải thể quốc gia, dẹp yên chiến tranh Chechnya. Chủ nghĩa chia rẽ nước Nga được khống chế hiệu quả, chủ nghĩa khủng bố cũng bị tấn công. Nước cộng hoà Chechnya chính thức trở thành chủ thể thuộc Liên bang Nga về mặt ý nghĩa. Chechnya không chỉ tổ chức bầu cử Quốc hội và tổng thống mà còn thông qua Hiến pháp nước cộng hoà và cả kinh tế, xã hội đều đang phát triển.

2. Thành tựu về tư tưởng chính trị

Vấn đề quan trọng đầu tiên mà Putin phải đối mặt trong thời kì đầu cầm quyền, cũng là vấn đề tư tưởng trị quốc cần được giải quyết đó là: Xây dựng nền tảng tư tưởng đoàn kết xã hội. Cơ sở tư tưởng này được gọi là “tư tưởng Nga mới.” Cái “mới” trong “tư tưởng Nga mới” thể hiện ở chỗ nó là một thể hợp nhất. Có hai mặt của ý nghĩa cơ bản. Mặt thứ nhất, đối với Putin, thể hiện giá trị toàn nhân loại vượt ra khỏi quốc gia của nguyên tắc kinh tế thị trường và dân chủ phổ thông là một trong những hạt nhân của “tư tưởng Nga mới.” Mặt khác, Putin cũng chỉ rõ rằng: nền tảng tư tưởng của xã hội đoàn kết là giá trị của truyền thống nước Nga, tức là chủ nghĩa yêu nước, ý thức cường quốc và tinh thần hỗ trợ lẫn nhau giữa quyền lực Nhà nước và xã hội. “Tư tưởng Nga mới” của Putin có tính mục tiêu rất Cao. Putin đưa ra “tư tưởng Nga mới” là để thách thức và phản lại trào lưu tư tưởng chính trị có vai trò chủ đạo ở Nga từ thập niên 90 của thế kỉ XX: “Chủ nghĩa yêu nước” thực chất chính là dân tộc Nga, nhằm vào “chủ nghĩa thế giới và chủ nghĩa dân tộc hư vô” thịnh hành trong xã hội từ thời Gorbachev; “Ý thức cường quốc” chủ yếu nhằm vào mưu đồ “phái dân chủ,” tuân lệnh thi hành làm cho nước Nga nhanh chóng gia nhập “đại gia đình thế giới văn minh phương Tây” của “chủ nghĩa châu Âu – Đại Tây Dương”; nhấn mạnh “quyền lực của Nhà nước” là nhằm vào “chủ nghĩa tự do” chiếm địa vị thống trị từ thập niên 90 thế kỉ XX cho rằng thị trường vạn năng; “tinh thần xã hội hỗ trợ lẫn nhau” lấy “chủ nghĩa tập thể” làm trung tâm của văn hoá truyền thống Nga bao gồm cả 70 năm Liên Xô, nhằm vào văn hoá phương Tây tràn lan lấy “chủ nghĩa cá nhân” làm trung tâm.

Ngày 25 tháng 4 năm 2005, Putin phát biểu thông điệp liên bang năm 2005. Toàn bộ bản thông điệp liên bang lần này có ý nghĩa rõ ràng, trực tiếp ghi lại tình hình quốc gia: “Bản thông điệp liên bang lần này liên quan đến một loạt các nguyên tắc về lĩnh vực hình thái ý thức và chính trị của Nga. Những vấn đề này thật sự là vô cùng uan trọng trong giai đoạn phát triển hiện nay của Nga.” Putin cho rằng, vấn đề tư tưởng chính trị chủ yếu nhất của Nga hiện nay là vấn đề nước Nga phải phát triển thành một nước tự do dân chủ. Vấn đề khó khăn nhất mà Nga cần phải giải quyết là làm thế nào để bảo vệ tốt giá trị cá nhân, đồng thời đảm bảo tiềm lực phát triển của chế độ dân chủ ở Nga. Sau khi được phát biểu, bản thông điệp liên bang đã dấy lên những thảo luận sôi nổi trong giới chính trị Nga. Đảng nước Nga thống nhất cầm quyền nhanh chóng thiết lập địa vị chủ đạo của tư tưởng “chủ quyền, dân chủ.” Qua quá trình bổ sung và phát triển, ý nghĩa quan trọng của tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” hiện nay đã vượt ra khỏi phạm trù hình thái ý thức. “Chủ quyền, dân chủ” đại biểu cho tình trạng của Liên bang Nga trong giai đoạn hiện nay và mai sau. Đảng nước Nga thống nhất được sự ủng hộ tuyệt đối của tổng thống Putin, đã giành được thắng lợi lớn trong cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2007, cho biết: Dân chúng Nga không chỉ công nhận giá trị chính trị của trào lưu chủ đạo này, mà còn công nhận và ủng hộ con đường phát triển mang màu sắc Putin, lấy “chủ quyền, dân chủ” làm nền tảng lí luận chính trị. Đặc biệt cần phải nhấn mạnh rằng, “Kế hoạch Putin,” cương lĩnh mang tính chỉ đạo con đường phát triển của Nga sau này, thực chất chính là chiến lược phục hưng đất nước lấy tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” làm nền tảng. “Kế hoạch Putin” ghi lại tư tưởng “chủ quyền, dân chủ,” có tính ứng dụng cực mạnh, có thể coi là chi tiết hóa và sâu sắc hóa tư tưởng “chủ quyền, dân chủ.”

Như một nhà thơ Liên Xô đã nói: “Nếu một quốc gia không có tư tưởng thì không thể tồn tại được.” Nước Nga trong quá khứ và hiện tại đều cần phải thiết lập hệ thống quyền lực trực tiếp. Nhưng nếu không sử dụng tư tưởng được dân chúng chấp thuận để bổ sung cho hệ thống quan chức thì hệ thống quan chức này không thể tồn tại lâu dài. Về nguyên tắc, tư tưởng quốc gia Nga không khác nhiều so với tư tưởng của châu Âu, mô hình của Nga đương nhiên có nét đặc sắc của mình nhưng cũng không khác biệt nhiều so với mô hình của châu Âu. (Natalia Melicôva; Kremlin tuyên bố đanh thép với các phương tiện thông tin đại chúng – Vladisláp Curcôp thông báo cho các báo chí nước ngoài về viễn cảnh nền chính trị trong nước, Báo Độc Lập, 29.06.2006).

Dựa vào nhận thức cơ bản này, Putin nhấn mạnh: Tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” là sự thể hiện tập trung của lí luận cầm quyền Putin, nó phản ánh điểm cơ bản trong chính sách đối nội, đối ngoại của chính phủ Putin. Giá trị của tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” ở chỗ nó đã tổng kết cả hai mặt tốt và chưa tốt trong lịch sử phát triển hiện đại của nước Nga, cho thấy mô hình phát triển chính trị và kinh tế của Nga trong thời kỳ chuyển đổi và thể hiện một cách mới mẻ hiện đại. Kiểu lí luận phát triển dân chủ này tràn đầy khí thế trào lưu và sức sống, phù hợp với hiện tại và lịch sử truyền thống của Nga, là cơ sở để nước Nga làm nổi bật hình thái ý thức. Tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” phải trở thành quan điểm mà toàn xã hội Nga cần tiếp nhận.

Ngày 14 tháng 9 năm 2007, trong buổi nói chuyện tìm hiểu, thỏa thuận với các thành viên Câu lạc bộ tranh luận quốc tế Valdai, Putin đã trả lời câu hỏi về cách nhìn nhận “chủ quyền, dân chủ.” Đây là lần trình bày tương đối toàn diện và quyền uy đối với “chủ quyền, dân chủ” trong trường hợp công khai của Putin. Putin cho rằng, “chủ quyền, dân chủ” là một thể hỗn hợp. Chủ quyền là chỉ nội dung chính của mối quan hệ qua lại lẫn nhau giữa Nga và thế giới bên ngoài, còn dân chủ lại là trạng Thái nội bộ của Nga. (Cuộc gặp gỡ thành viên Câu lạc bộ tranh luận Quốc tế “Valdai,” 14.09.2007) Dân chủ của thể chế chính trị Nga cần phải phục vụ cho yêu cầu duy trì và tăng cường chủ quyền. Đầu tiên Nga phải duy trì chủ quyền của mình. Nhu cầu về chủ quyền bắt nguồn từ hoàn cảnh chính trị đối ngoại quốc tế phức tạp của Nga. Do đó, “chủ quyền, dân chủ” là một hình thái ý thức, cũng là một dạng chế độ chính trị. Trong chế độ chính trị này, trật tự và chuẩn mực dân chủ phục vụ cho tiêu chuẩn của tư tưởng cường quốc lớn mạnh và thể chế quốc gia.

Tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” đã thúc đẩy thành công ba đặc điểm cơ bản của trào lưu xã hội Nga hiện nay. Thứ nhất, quan niệm mang tính chất hưởng lợi của quần chúng. Dân chúng tự nguyện giảm bớt mức độ các nguyên tắc dân chủ, trên 70% dân chúng luôn hi vọng vào một “người lãnh đạo có sức mạnh.” Tư tưởng “người có thế mạnh chính trị” trong xã hội trở thành quan niệm cơ bản của quần chúng trong 8 năm cầm quyền của Putin. Cũng chính vì thế mà nền chính trị Nga xuất hiện “hiện tượng đặc sắc Putin.” Thứ hai, quan niệm mang tính đồng thuận của tầng lớp lãnh đạo. Các chính đảng chủ yếu đều chấp thuận các chính sách của Chính phủ ở những mức độ khác nhau, từ đó một cách khách quan dẫn tới sự khác biệt trong cương lĩnh chính trị của đảng đối lập và đảng cầm quyền trở nên mờ nhạt, thậm chí là nhất quán, đồng thời cũng dẫn tới tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” ngày càng trở thành tiêu chuẩn giá trị của trào lưu chính trị chủ yếu trong toàn xã hội. Thứ ba, tính dẫn dắt phương hướng của trào lưu tư tưởng xã hội. Trong 8 năm cầm quyền, Putin đã xây dựng một hệ thống chính trị ổn định, trong đó tổng thống là hạt nhân. Lí luận về cai quản quốc gia mà chính quyền Putin đề ra luôn có tính dẫn dắt phương hướng rất mạnh và trở thành cơ sở của hình thái ý thức quốc gia. Quá trình đề xuất và phát triển của tư tưởng “chủ quyền, dân chủ” đã thể hiện một cách rất mới về điều này.

Xét từ quá trình phát triển lâu dài, trào lưu tư tưởng chính trị chủ yếu ảnh hưởng đến Nga là trào lưu chủ nghĩa bảo thủ với đại diện là tư tưởng “chủ quyền, dân chủ.” Đặc trưng của nó là: (1) Vấn đề kinh tế là điểm chủ yếu chính quyền cần quan tâm, chú ý. Cố gắng giải quyết vấn đề phân chia giai cấp kinh tế sâu sắc đã tồn tại ở Nga trong nhiều năm, xây dựng mô hình phát triển kinh tế sáng tạo là nhiệm vụ chính của Nga trước năm 2020; (2) Tăng cường chính quyền, pháp chế và trật tự Nhà nước là đảm bảo đầu tiên của cường quốc Nga, cũng là nhu cầu chung của nhân dân Nga. Trong suy nghĩ của nhân dân Nga, chính trị ổn định phải được đặt lên hàng đầu. Các phương châm “ổn định, hiệu quả, trật tự, xã hội công bằng” đều có tiềm lực đoàn kết lòng dân. Dân chúng không muốn dân chủ và thị trường gây ra phân hóa trong xã hội Nga, chứ không phải đoàn kết xã hội và đất nước lớn mạnh; (3) Chủ nghĩa yêu nước và ý thức cường quốc đã trở thành trụ cột tinh thần của toàn xã hội. Tuy các đảng phái chính trị theo những xu hướng chính trị khác nhau, nhưng họ đều có cơ sở hình thái ý thức là chủ nghĩa yêu nước và ý thức cường quốc.

Tóm lại, trong 8 năm cầm quyền, Putin đã thực hiện nhiều chính sách giúp đất nước có hiệu quả tích cực, chủ yếu thể hiện ở chỗ ông đã cải tổ các thành phần cấu tạo của Hội đồng Liên bang theo nguyên tắc phân quyền lập pháp và hành pháp; xây dựng chế độ thiết lập đại diện tổng thống ở các khu vực của liên bang, thông qua luật pháp, nhận lệnh trực tiếp của tổng thống hoặc thay đổi triệt để quan chức hành chính địa phương, đã phát động hợp nhất các chủ thể Liên bang. Qua việc thiết lập và nâng đỡ đảng cầm quyền lớn mạnh, Putin đã cải thiện hiệu quả mối quan hệ giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp. Chính quyền Putin đã đạt được những thành tựu trong lĩnh vực xây dựng không gian pháp luật cho việc thống nhất đất nước, tấn công thế lực trùm sỏ, tái kiến thiết Chechnya, không chỉ làm cho đất nước từ chỗ xã hội rối ren đến chỗ cục diện chính trị ổn định, mà còn nhận được sự ủng hộ của các chính đảng lớn đối với những chính sách của Chính phủ. Từ đó, dẫn tới sự khác biệt trong cương lĩnh chính trị của đảng đối lập và đảng cầm quyền mờ nhạt, thậm chí là có xu hướng đồng nhất, cũng dẫn tới “chủ quyền, dân chủ” ngày càng trở thành quan điểm chính trị của trào lưu chính trong toàn xã hội. Và từ đó dẫn tới sự thay đổi lớn trong đời sống chính trị, xã hội Nga. Trong toàn bộ giai đoạn lịch sử 8 năm cầm quyền của Putin, nước Nga đã nỗ lực xây dựng hệ thống chính trị ổn định và có hiệu quả. Cuối cùng, Nga đã trở thành một cường quốc, một đất nước có khả năng tự bảo vệ mình. (Phát biểu tại phiên họp mở rộng cửa Hội đồng Quốc gia về “Chiến lược phát triển nước Nga đến năm 2020,” 08.02.2008)

II. Thành tựu kinh tế của Putin

“Dân giàu, nước mạnh,” “xây dựng nền kinh tế lớn mạnh” là hạt nhân và cơ sở của phương pháp chiến lược cai trị đất nước của Putin. Qua 8 năm Putin cầm quyền, Nga đã thực hiện chuyển đổi thành công từ một nền kinh tế hỗn loạn, không có trật tự thành nền kinh tế ổn định, có trật tự; từ “đối mặt với nguy cơ trở thành một nước có nền kinh tế loại hai, loại ba” thành một trong mười nước có nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sự ưu việt mang tính lịch sử của nền kinh tế Nga không những được nhân dân ủng hộ, mà còn chỉ ra phương hướng cho con đường phát triển kinh tế của Nga trong tương lai.

1. Quỹ đạo phục hưng nền kinh tế Nga trong 8 năm Putin cầm quyền

Nền kinh tế Nga bắt đầu phục hồi từ sau khi đồng Rúp mất giá trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 1998. Cuộc khủng hoảng này tuy không gây tác động lớn tới hệ thống tài chính và nền kinh tế vĩ mô của Nga, nhưng việc đồng Rúp mất giá đã hạn chế nhập khẩu, nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước về giá cả, phát động quá trình thay thế nhập khẩu, trở thành động lực chính thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng sau cuộc khủng hoảng tài chính. Sau năm 2000, giá dầu mỏ và các sản phẩm luyện kim không ngừng tăng cao, đem lại cho Nga giá trị xuất siêu rất lớn. Giá dầu thế giới và xuất khẩu nguyên nhiên liệu năng lượng đã trở thành nhân tố chủ yếu thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Chính quyền Putin đã nắm lấy thời cơ tốt này để phát triển mạnh ngành công nghiệp năng lượng, đẩy mạnh hơn nữa xuất khẩu năng lượng, dùng xuất khẩu năng lượng để thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng. Sau năm 2004, đầu tư và tiêu dùng đã thể hiện rõ tác dụng thúc đẩy đối với tăng trưởng kinh tế, xuất hiện cục diện đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng phát huy tác dụng đan xen nhau, cùng nhau thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Trong 8 năm cầm quyền của Putin, nền kinh tế Nga đã liên tục tăng trưởng nhanh và ổn định, thực lực kinh tế đất nước và khả năng chống lại rủi ro được nâng cao rõ rệt, diện mạo kinh tế, xã hội đất nước được đổi mới.

Quá trình phục hưng của nền kinh tế thể hiện ở những lĩnh vực sau:

Thứ nhất, nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng, đứng hàng đầu thế giới. Từ năm 1999 đến năm 2007, tổng sản phẩm quốc nội của Nga tăng 80%, vượt qua mức tăng trưởng 46,4% của thế giới, (Epghenhi Primacôp: Quan hệ đối tác giữa cá nhân và Nhà nước sẽ là cơ chế phát triển nền kinh tế nước Nga, 14.01.2008) tăng bình quân mỗi năm 6,9%, vượt tốc độ tăng trưởng bình quân 4,7% của nền kinh tế thế giới. Xét về quy mô kinh tế, năm 2000, tổng sản lượng GDP của Nga là gần 260 tỉ USD tính theo tỉ giá hối đoái, đến cuối năm 2007 đã tăng đạt khoảng 1.370 tỉ USD, trở thành một trong mười nền nước có kinh tế lớn nhất thế giới. Xét về quy mô GDP bình quân, năm 2003, GDP tính theo sức mua bán tương đương với gần 3.000 USD, đến cuối năm 2007 đã đạt 12.000 USD. (E.S. Nabiullina, luận cương bài phát biểu của Bộ Trưởng Bộ phát triển kinh tế và thương mại Liên bang Nga tại phiên họp thứ XV của Uỷ ban thương mại Nga – Mỹ, http:Web.taisachnhanh.cloud.ru, 24.10.2007).

Thứ hai, tình trạng tiền tệ, tài chính có những chuyển biến tốt, rõ ràng, năng lực phòng chống rủi ro tăng lên. Từ khi Putin lên cầm quyền, ngân sách Liên bang duy trì mức dư trong nhiều năm, tỉ lệ lạm phát về tổng thể có xu hướng giảm, thu chi quốc tế tiếp tục xuất siêu, dự trữ ngoại tệ không ngừng tăng lên, khả năng chống lại những rủi ro bên trong và bên ngoài tăng rõ rệt. Tính đến ngày 01 tháng 2 năm 2008, tổng dự trữ ngoại hối của Nga đã đạt 484,5 tỉ USD, (Ngân hàng Nga, những nguồn dự trữ Quốc tế của Liên bang Nga vào năm 2008) đứng thứ ba trên thế giới chỉ sau Trung Quốc và Nhật Bản. Nổi bật hơn nữa là từ năm 2005 đến năm 2007, Nga đã trả nợ sớm cho câu lạc bộ “Nợ Paris” và tổ chức Quỹ tiền tệ quốc tế, gánh nặng nợ nước ngoài giảm đi rõ rệt. Ngoài ra, quy mô Quỹ ổn định thu nhập từ xuất khẩu dầu mỏ cũng được tích lũy nhanh chóng. Tính đến ngày 01 tháng 01 năm 2008, quy mô Quỹ ổn định đã đạt 3.849,1 tỉ Rúp (bằng 10,3 tỉ USD, chiếm 11,8% GDP).

Thứ ba, tình hình kinh tế tiếp tục được cải thiện. Từ năm 1999 đến năm 2007, tích lũy công nghiệp của Nga tăng trưởng 60%, trong đó, các ngành năng lượng, viễn thông, giao thông vận tải và xây dựng phát triển nhanh chóng. Mức dư lợi nhuận của các doanh nghiệp Nga được nâng lên, thua lỗ giảm đi. Từ năm 1999 đến năm 2006, sản xuất nông nghiệp tăng 34,4%. (A.Gordeev, về dự án chương trình Quốc gia “Phát triển nông nghiệp và quản lí thị trường sản phẩm nông nghiệp, nguyên liệu và lương thực thực phẩm trong giai đoạn 2008-2012”). Năm 2006, lần đầu tiên dư lợi nhuận của các doanh nghiệp nông nghiệp chiếm tỉ lệ vượt quá mức bình quân của các loại hình doanh nghiệp trong cả nước, tỉ lệ lợi nhuận doanh nghiệp tăng gấp đôi, lợi nhuận ròng tăng gần 30%. Giá trị sản phẩm ngành dịch vụ tăng nhanh, tỉ trọng trong GDP tăng đáng kể.

Thứ tư, xuất khẩu, đầu tư, tiêu dùng cùng nhau thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Trong tình hình giá dầu quốc tế tiếp tục tăng cao, xuất khẩu nguồn nhiên liệu dầu mỏ đã đem lại nguồn thu đô la Mỹ lớn cho Nga. Từ năm 2000 đến năm 2007, tổng giá trị xuất nhập khẩu dầu mỏ của Nga đạt lợi nhuận 769,4 tỉ USD. Từ năm 1999 đến năm 2007, tổng giá trị đầu tư tài sản cố định của Nga tăng 103,6%, năm 2007, tổng giá trị tài sản cố định được đầu tư tăng cao đạt 21,1%. Tổng giá trị bán lẻ hàng hóa xã hội tăng nhanh, nhu cầu tiêu dùng cao trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng.

Thứ năm, thu nhập quốc dân tăng cao, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, tỉ lệ thất nghiệp và mức độ nghèo đói giảm đi đáng kể. Từ năm 1999, cùng với những chuyển biến tốt đẹp của nền kinh tế vĩ mô, thu nhập của nhân dân tăng từng năm, đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao. Từ năm 2000 đến năm 2007, thu nhập thực tế của nhân dân tăng 150%; tỉ lệ thất nghiệp và mức độ nghèo đói giảm 50%. Theo thống kê của Tổ chức lao động thế giới, năm 2007, số người thất nghiệp của Nga là 4.600.000 người, chiếm 6,2% tổng dân số có khả năng lao động. Trong 8 năm Putin cầm quyền, những nhân tố thúc đẩy nền kinh tế Nga tăng trưởng là đa phương diện, cần đối chiếu, tiến hành phân tích biện chứng.

Phương diện thứ nhất, vai trò nền tảng của những nhân tố bên ngoài đối với tăng trưởng kinh tế (xuất khẩu tài nguyên và năng lượng) là không thể xem nhẹ. Giữa tăng trưởng kinh tế và GDP của Nga tồn tại mối liên hệ rõ ràng. Từ sau năm 2004, cùng với sự tăng trưởng của Quỹ ổn định và thuế của các công ty dầu mỏ, lượng xuất khẩu dầu mỏ của Nga đã có xu hướng giảm, nhưng do giá dầu thế giới vẫn tiếp tục tăng đến mức chưa từng có trong lịch sử, nên sau khi giảm xuất khẩu, thu nhập từ xuất khẩu dầu mỏ không giảm mà tăng. Nguồn năng lượng vẫn có tác dụng cơ bản trong việc phát động toàn bộ nền kinh tế. Theo ước tính của Tổ chức quỹ tiền tệ quốc tế và Bộ tài chính Nga, nếu không tính thu nhập từ xuất khẩu năng lượng, Ngân sách Liên bang Nga sẽ thiếu hụt rất lớn.

Trên phương diện khác, vai trò thúc đẩy kinh tế của các nhân tố nội bộ là rất lớn. Số liệu thống kê cho thấy, năm 2006, đóng góp của GDP theo nhu cầu trong nước đã cao tới 78%, tiêu dùng đang đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Trong lĩnh vực đầu tư, từ năm 2004, tổng giá trị đầu tư tài sản cố định cũng theo xu thế tiếp tục tăng nhanh, trong đó tăng trưởng đầu tư tài sản cố định trong ngành kiến trúc là mạnh nhất. Ngành kiến trúc phát triển có hiệu ứng cấp số nhân đối với nhu cầu tiêu dùng trong nước. Có tác dụng thúc đẩy mạnh đối với tiêu dùng một số lượng lớn nhu yếu phẩm. Dự tính tiêu dùng trong nước của Nga trong vài năm tới vẫn sẽ duy trì ở mức độ cao. (Bộ Tài chính Liên bang Nga, những phương hướng cơ bản của chính sách thuế tại Liên bang Nga giai đoạn 2008-2010).

Cần chỉ ra rằng, tuy trong 8 năm cầm quyền của Putin, nền kinh tế Nga vẫn duy trì xu thế tăng trưởng nhanh, nhưng chất lượng tăng trưởng kinh tế vẫn cần phải được nâng cao hơn nữa. Sự mất cân bằng trong cơ cấu kinh tế căn bản vẫn chưa thay đổi được, tình trạng mất cân bằng trong một số bộ phận và ngành nghề thậm chí còn tăng lên. Ngoài ra, một số lĩnh vực còn tồn tại những nguy cơ tiềm tàng rất lớn, nổi cộm là những nguy cơ lưu động trong hệ thống ngân hàng, nguy cơ do sự bành trướng nhanh chóng của tiêu dùng tín dụng và nguy cơ từ nợ nước ngoài của các doanh nghiệp.

2. “Nhân tố Putin” trong quá trình khôi phục nền kinh tế

Từ năm 1999, tăng trưởng kinh tế Nga đã đạt được các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa, trong đó “nhân tố Putin” đã phát huy vai trò không thể thay thế được. Sau khi lên cầm quyền, Putin đã tiến hành những điều chỉnh lớn trong mục tiêu, chiến lược và chính sách phát triển kinh tế của Nga.

Thời kì đầu cầm quyền, Putin vẫn tiếp tục chính sách cố gắng xây dựng nền kinh tế thị trường tự do, với mục tiêu là ổn định và khôi phục, tiến hành sửa chữa, bổ sung và hoàn thiện trên cơ sở kế thừa nền kinh tế thị trường tự do của thời kỳ Yeltsin, đem lại lợi ích, loại bỏ yếu tố gây hại, chỉnh đốn, xóa bỏ các tập đoàn đặc lợi, xem xét cải cách, thúc đẩy nền kinh tế, tăng cường năng lực quản lý và kiểm soát của Nhà nước đối với nền kinh tế, ổn định môi trường kinh tế vĩ mô.

Giai đoạn giữa trong thời kì cầm quyền, Putin đã tiến hành điều chỉnh mạnh, đề ra mục tiêu thực hiện tăng tổng lượng kinh tế trong 10 năm. Đẩy mạnh quyền kiểm soát của Nhà nước đối với các ngành nghề mang tính chiến lược như năng lượng và nguyên nhiên liệu, cải cách kinh tế ngày càng sâu sắc, nhấn mạnh sự phát triển cân bằng giữa xã hội và kinh tế. Chú trọng ưu việt hóa nền kinh tế, giúp nền kinh tế Nga thoát khỏi khủng hoảng, từng bước đi trên con đường tăng trưởng và phát triển ổn định. Từ năm 1999, “nhân tố Putin” trong quá trình khôi phục nền kinh tế của Nga đã thể hiện nổi bật trên phương diện điều chỉnh mục tiêu, chiến lược và chính sách kinh tế.

Trong thời kì Putin cầm quyền, mục tiêu và chiến lược kinh tế có những thay đổi to lớn so với thời kỳ Yeltsin, lấy nước Nga thực tại là tọa độ, lấy tăng trưởng kinh tế là tâm điểm căn bản của tư tưởng kinh tế. Tiếp thu, tập hợp các tư tưởng kinh tế, điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế là đặc điểm nổi bật nhất trong tư tưởng kinh tế của Putin. Trong thời kì Yeltsin cầm quyền, mục tiêu và biện pháp cải cách kinh tế còn hỗn độn, nhằm thông qua cải cách chế độ cấp tiến, xây dựng chế độ kinh tế thị trường tự do với nền tảng là tư hữu hoá toàn diện. “Liệu pháp sock,” “tư hữu hoá” và “tự do hoá” là chủ đề chính của nền kinh tế thời bấy giờ. Nhấn mạnh một cách phiến diện vai trò nền tảng của phương pháp, chính sách cải cách kinh tế và thị trường, cho rằng sau khi thực hiện tư hữu hoá và tự do hoá, thị trường bàn tay vô hình sẽ có thể tự phân phối tài nguyên, từ đó tiến hành khôi phục và tăng trưởng kinh tế. Sau khi lên nắm quyền, Putin đã căn bản điều chỉnh phương hướng mục tiêu của các chính sách kinh tế, đề ra các mục tiêu phát triển kinh tế như: “Xây dựng nền kinh tế lớn mạnh,” nâng cao sức cạnh tranh, thực hiện đa dạng hoá nền kinh tế… một cách mới mẻ, đồng thời coi tăng trưởng kinh tế là xuất phát điểm cơ bản, tiến hành điều chỉnh thiết thực các chiến lược và chính sách phát triển kinh tế. Trong bản thông điệp liên bang năm 2003, Putin đã chỉ rõ hơn nữa, có thể dự đoán được tương lai của Nga “là quốc gia đứng hàng đầu với nền kinh tế phát triển, sức mạnh to lớn và có ảnh hưởng trên thế giới,” “tất cả các chính sách và biện pháp của Chính phủ Nga đều phải tuân theo điều này.” (Văn bản hoàn thiện Công hàm của tổng thống gửi Quốc hội Liên bang Nga. http:www.edinros.ru/news.html?id=122046, 16.05.2000).

Do đó có thể thấy, bất kì lí luận và mô hình kinh tế nào cũng không được xem xét trước trong chiến lược và chính sách kinh tế của Putin. Tất cả những chính sách có lợi cho việc thực hiện mơ ước cường quốc, có lợi cho phục hưng nền kinh tế Nga đều là chính sách được ưu tiên hàng đầu.

Chiến lược phát triển kinh tế của Putin được thấy trong thông điệp Liên bang, quy hoạch phát triển kinh tế của Chính phủ Nga và các văn kiện có liên quan, còn có thể được khái quát đơn giản là “một trung tâm,” “bốn cột trụ lớn.”

Trong đó, “một trung tâm” là theo đuổi tăng trưởng kinh tế tốc độ cao, hợp thời đại chuyển thành thúc đẩy nền kinh tế phát triển toàn diện. Năm 1999, trong bài phát biểu “Nước Nga chuyển giao thiên niên kỉ,” Putin đã nói đến những điều tốt đẹp của việc tăng trưởng kinh tế tốc độ cao, nhấn mạnh nền kinh tế “cần phải phát triển nhanh chóng,” “đạt được tốc độ tăng trưởng phù hợp. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, cũng là một vấn đề chính trị.” Năm 2002, trong bài phát biểu thông điệp liên bang, Putin cũng nhấn mạnh, “muốn làm cho nước Nga trở thành thành viên kinh tế có ý nghĩa thực sự, có sức mạnh của thế giới, trở thành đối thủ có khả năng cạnh tranh mạnh, thì phải nâng cao tốc độ tăng trưởng kinh tế.” (văn bản hoàn thiện Công hàm của Tổng thống gửi Quốc hội Liên bang Nga 18.04.2002). Năm 2003, Putin thêm một lần nữa cụ thể hóa các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế thành “tăng GDP gấp đôi trong 10 năm.” Hơn thế nữa, ông còn cho rằng: Nước Nga đã có đầy đủ các điều kiện đề ra và thực hiện nhiệm vụ này, nước Nga có khả năng xây dựng nền kinh tế hiện đại hoá và lớn mạnh, cuối cùng xây dựng nên một quốc gia thật sự có sức cạnh tranh.” (Văn bản Công hàm của tổng thống gửi Quốc hội Liên bang Nga, 16.05.2003). Trong thông điệp liên bang của tổng thống năm 2004, Putin một lần nữa chỉ ra: “Để có được vị trí chủ yếu trong điều kiện khó khăn của sức cạnh tranh toàn cầu, chúng ta phải tăng trưởng nhanh hơn các nước khác trên thế giới. Phải vượt qua các quốc gia khác về tốc độ tăng trưởng, chất lượng sản phẩm và dịch vụ, về trình độ giáo dục, khoa học, văn hóa.” Đồng thời cũng chỉ ra: “Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP, nền kinh tế Nga cần phải chuyển từ tốc độ tăng trưởng trung bình sang tăng trưởng nhanh, năm 2004 đến năm 2010, tỉ lệ tăng trưởng GDP bình quân mỗi năm phải đạt 7.9%, hơn nữa cần điều chỉnh và cải tiến cách thức tăng trưởng kinh tế.” Ngày 21 tháng 11 năm 2007, phát biểu trong một hội nghị, Putin đã nói “nước Nga đã quay trở lại là một trong mười nước có nền kinh tế lớn nhất thế giới,” hơn nữa, “đó không phải là đỉnh cao, nếu quốc gia tiếp tục thực hiện phương châm hiện nay, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế, như vậy trong mười năm nước Nga sẽ gia nhập hàng ngũ năm cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới.” Trước đó, Bộ Phát triển Kinh tế và Thương mại Nga đã ban bố “Ý tưởng phát triển kinh tế xã hội đất nước lâu dài” (bản dự thảo), xác định mục tiêu chiến lược năm 2020 nước Nga trở thành năm cường quốc hàng đầu thế giới, với thu nhập bình quân đầu người đạt 30 nghìn USD.

Bốn trụ cột lớn trong chiến lược kinh tế của Putin: một là kiên định phương hướng cải cách thị trường hóa, xây dựng chế độ kinh tế thị trường phù hợp với thực tế khách quan của nước Nga; hai là, tăng cường vai trò của chính phủ, tăng cường khả năng kiểm soát, điều chỉnh nền kinh tế của Nhà nước; ba là, phát huy tính tích cực và tính chủ động của các loại hình doanh nghiệp, xây dựng cơ chế phối hợp chính quyền và doanh nghiệp, vừa có sự phân công vừa có sự hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong lĩnh vực phát triển kinh tế xã hội; bốn là, kinh tế và xã hội phát triển cân bằng, giúp cho toàn xã hội đều thu được lợi ích thực tế từ việc phát triển kinh tế. Những chiến lược kinh tế trên đều được thể hiện rất rõ qua sự điều chỉnh chính sách kinh tế. Việc Putin điều chỉnh các chính sách kinh tế được thể hiện trong các mặt sau:

Thứ nhất, chỉnh đốn trật tự kinh tế, chính trị, tạo điều kiện ổn định chính trị và xã hội để khôi phục và phát triển kinh tế. Cục diện chính trị ổn định và chính sách là tiền đề và cơ sở của tăng trưởng kinh tế. Nếu không có một môi trường chính trị xã hội ổn định, không có những chính sách kinh tế trí tuệ, thì không thể nói đến tăng trưởng kinh tế. Thời kì Yeltsin cầm quyền, khủng hoảng chính trị chính là nguyên nhân quan trọng làm cho nền kinh tế không thể vận hành một cách bình thường. Sau khi Putin cầm quyền, một loạt các chính sách và biện pháp chỉnh đốn trật tự trong nước, tăng cường quyền lực của Trung ương và cục diện chính sách ổn định đã được áp dụng, ổn định hoàn cảnh chính trị, xã hội. Cải thiện mối quan hệ giữa tổng thống, Quốc hội và Chính phủ, nâng cao hiệu quả hành chính của Chính phủ; quyền lực của Trung ương liên bang đối với chính quyền địa phương được khôi phục. Một bộ phận chuyển sang cục diện chính quyền địa phương tự điều hành, hình thành thị trường nội địa thống nhất; đánh bại bọn trùm sỏ can thiệp, tham dự chính trị, tấn công bọn tội phạm kinh tế, phát động cải cách kinh tế, nâng cao hiệu quả của Chính phủ, ổn định lòng dân, tăng cường niềm tin đầu tư của các nhà đầu tư.

Thứ hai, tiếp tục kiên định cải cách thị trường hoá, hoàn thiện chế độ kinh tế và cơ chế điều tiết kinh tế cơ bản phù hợp với những nguyên tắc kinh tế thị trường. Khi Putin mới lên nắm quyền, nước Nga còn tồn tại rất nhiều lỗ hổng, kinh tế sa sút, xã hội hỗn loạn, tài chính quốc gia có quá nhiều vấn đề phải đối phó, toàn vẹn lãnh thổ bị đe dọa. Trong thời kì này, trọng điểm chính sách kinh tế của Putin là hoàn thiện chế độ kinh tế thị trường, thông qua đó bù đắp những lỗ thủng, chỉnh đốn trật tự, giúp cho cục diện theo hướng ổn định. Nổi bật là chế định, ban bố, sửa chữa một loạt các quy chế pháp luật, chế định cơ sở pháp lý như pháp chế dân, pháp chế thuế, pháp chế lao động, pháp chế đất đai mang tính đặc trưng của nền kinh tế thị trường tự do. Đồng thời, tiếp tục thúc đẩy cải cách kinh tế, chú trọng giảm sự can thiệp của Nhà nước đối với nền kinh tế, quy phạm hành vi của các doanh nghiệp, thực hiện cải cách các ngành nghề lũng đoạn tự nhiên, hoàn thiện hơn nữa cải cách chế độ phúc lợi… Trong giai đoạn này, Liên minh châu Âu và Mỹ đã lần lượt công nhận Nga là quốc gia có nền kinh tế thị trường.

Thứ ba, xóa bỏ khủng hoảng tài chính, phát triển hệ thống tiền tệ, điều chỉnh chính sách tài chính, tạo môi trường tài chính ổn định, thông thoáng để kinh tế tăng trưởng. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1998 đã làm cho hệ thống ngân hàng của Nga đình trệ, dây chuyền thanh toán, chi trả của nền kinh tế quốc dân đứt đoạn, thị trường hối đoái, thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu gần như sụp đổ. Sau khi Putin nắm quyền, Chính phủ và ngân hàng Trung ương Nga lần lượt chế định, công bố “Chiến lược phát triển ngành ngân hàng Liên bang Nga,” “Chiến lược phát triển ngành ngân hàng trước năm 2008,” đưa ra hàng loạt các quy chế pháp luật, áp dụng rất nhiều chính sách, biện pháp thúc đẩy phát triển hệ thống tài chính, xây dựng cơ sở pháp lý và chế độ để phát triển thị trường tiền tệ và ngành ngân hàng.

Thứ tư, cải cách thể chế tài chính theo chiều sâu, phòng chống rủi ro kinh tế. Trong khung chế độ tài chính được xây dựng trong thời Yeltsin, Putin đã tiến hành cải cách một loạt về chế độ tài chính, chế độ thu thuế, mối quan hệ giữa tài chính Trung ương và địa phương, cải cách chế độ dự toán và chế độ thu thuế, quy phạm chế độ tài chính liên bang. Sau năm 2003, chế độ tài chính bắt đầu được thúc đẩy thông qua quá trình từ “quản lý chi ra” chuyển sang “quản lý kết quả,” nghiêng về phát huy chức năng của các chính sách tài chính đối với tăng trưởng kinh tế, điều chỉnh kết cấu, cải thiện đời sống nhân dân, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Từ năm 2007, bắt đầu chế định dự tính trung hạn lấy kết quả làm kim chỉ nam, tăng cường rõ rệt khả năng dự đoán đối với phát triển kinh tế. Quỹ ổn định được thành lập năm 2004, đã trở thành “tấm đệm” phòng chống rủi ro kinh tế.

Thứ năm, tận dụng thời cơ giá dầu thế giới tiếp tục tăng cao, điều chỉnh chiến lược và chính sách năng lượng, đầu tư phát triển ngành công nghiệp năng lượng, làm cho năng lượng trở thành “động cơ” của tăng trưởng kinh tế. Giá dầu thế giới tiếp tục tăng cao đã đem lại cho nước Nga cơ hội để chấn hưng nền kinh tế, khôi phục uy thế quốc gia. Chính phủ Putin đã lợi dụng thời cơ giá dầu thế giới tăng cao, tiến hành những điều chỉnh to lớn trong chiến lược phát triển năng lượng và chính sách năng lượng, tăng sản lượng và lượng xuất khẩu ngành công nghiệp năng lượng, khiến nó trở thành sức mạnh chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời cũng trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược dân giàu nước mạnh của Putin. Putin còn thông qua các doanh nghiệp năng lượng Nhà nước lớn tiến hành mua lại, xây dựng cục diện ngành công nghiệp năng lượng phù hợp với lợi ích cơ bản của quốc gia. đồng thời tăng cường thu thuế, qua đó cả Nhà nước, xã hội và doanh nghiệp đều được hưởng “nguồn lợi năng lượng.”

Thứ sáu, chính sách kinh tế thiên về lĩnh vực xã hội. Sau khi cầm quyền, Putin luôn luôn coi chính sách xã hội là phương hướng ưu tiên của phát triển kinh tế đất nước. Cùng với những chuyển biến tốt đẹp của kinh tế, đầu tư cho các lĩnh vực xã hội không ngừng được nâng cao, phát triển giáo dục, y tế, nhà ở và nông nghiệp được coi là “bốn công trình lớn của quốc gia.” Bước sang nhiệm kì 2, Putin càng chú trọng cải cách và hoàn thiện hơn nữa chế độ bảo đảm cơ bản của xã hội, tiến hành điều chỉnh và hoàn thiện các chế độ phúc lợi xã hội, chế độ bảo đảm dưỡng lão, chế độ bảo đảm y tế, chế độ giáo dục, chế độ đảm bảo nhà ở, chính sách dân số và dân ngoại lai…

Thứ bảy, đẩy mạnh chính sách giúp đỡ và bảo hộ đối với nông nghiệp, cải cách sâu sắc chế độ đất đai, thúc đẩy khôi phục và phát triển nông nghiệp nông thôn. Từ năm 2000, trước tình trạng lạc hậu của nông nghiệp, nông thôn và thực tế sản xuất nông nghiệp, Chính phủ Putin đã chế định và ban bố một loạt các quy định pháp luật và kế hoạch nhằm thay đổi diện mạo lạc hậu của nông thôn, nâng cao trình độ phát triển nông nghiệp, đưa ra các quy định pháp luật và bảo đảm tổ chức. Đồng thời, đưa ra các chính sách giúp đỡ người sản xuất nông nghiệp thông qua các cơ chế như hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, vay tiền, can thiệp vào giá các nông sản phẩm, bảo hiểm cây trồng, cho thuê máy móc nông nghiệp và giống tốt, phát triển sản xuất máy móc nông nghiệp, bảo hộ giá cả nông sản thông qua cơ chế đưa ra thị trường và cơ chế thu mua nông sản, bảo hộ thuế quan cho hàng nông sản thông qua các chính sách thuế quan.

Thứ tám, hoàn thiện quy định pháp luật về doanh nghiệp, thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển. Trong thời kì Putin cầm quyền, nước Nga tiếp tục chế định và hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan đến phát triển các doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại hình doanh nghiệp có thể bình đẳng tham gia thị trường cạnh tranh. Đồng thời, tiếp tục quy phạm hành vi của các doanh nghiệp, thúc đẩy các doanh nghiệp lớn hợp nhất, cải tổ, dẫn dắt các doanh nghiệp gia nhập thị trường tư bản quốc tế, nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường trong nước và quốc tế. Ngoài ra còn thúc đẩy các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển thông qua việc chế định Luật phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, qua đó làm cho các doanh nghiệp này trở thành động lực chủ yếu đầy sáng tạo trong phát triển kinh tế.

Thứ chín, điều chỉnh chiến lược hợp tác kinh tế đối ngoại, tích cực hội nhập tiến trình kinh tế thế giới. Sau khi Putin nhậm chức, Chính phủ Nga đã đẩy mạnh hơn nữa tiến trình nhất thể hóa nền kinh tế nội bộ Cộng đồng các quốc gia độc lập theo chiều sâu, thiết lập không gian kinh tế thống nhất giữa bốn nước và nền kinh tế chung của châu Âu; tăng cường hợp tác kinh tế với các quốc gia châu Âu. Tổng kim ngạch thương mại Nga không ngừng tăng lên, hợp tác đầu tư được mở rộng, hợp tác kinh tế Nga – Mỹ cũng có những tiến triển nhất định; tích cực tham gia hợp tác kinh tế khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đầu tư thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại Trung – Nga và thiết lập mối quan hệ kinh tế, thương mại ổn định với các quốc gia Asean. Ngoài ra, Nga cũng tích cực thúc đẩy tiến trình “gia nhập WTO,” đàm phán “gia nhập WTO” không ngừng tiến triển, viễn cảnh “gia nhập WTO” hết sức lạc quan.

Thứ mười, thông qua chế định và thực thi các chính sách ngành nghề, tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng mới cho nền kinh tế, đặt nền móng cho việc điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Cơ cấu kinh tế dị dạng là vấn đề cố hữu tồn tại trong nền kinh tế Liên Xô trước đây và Nga hiện tại. Thể hiện nổi bật trên hai phương diện: Sự mất cân bằng trong cơ cấu ngành nghề và sự chênh lệch kinh tế giữa các khu vực. Từ năm 2003, trong bối cảnh công cuộc khôi phục nền kinh tế của Nga đã đạt được những thành tựu nhất định, Chính phủ Nga lại một lần nữa đưa ra các chính sách kinh tế được ưu tiên hàng đầu nhằm điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Dưới sự lãnh đạo của tổng thống Putin, Chính phủ Nga đã cho ra đời hàng loạt các quy định, chế định và thực thi chính sách các ngành nghề, phát triển cơ sở hạ tầng mới của nền kinh tế, nhằm thông qua việc xây dựng chế độ và điều chỉnh chính sách, thay đổi tính dựa dẫm của nền kinh tế Nga vào ngành công nghiệp năng lượng, thực hiện chuyển đổi từ phát triển nhờ tài nguyên sang phát triển sáng tạo.

Tóm lại, để so sánh nền kinh tế Nga hôm nay với thập niên của thế kỉ trước không thể một vài lời mà nói hết được. Nền kinh tế Nga đứng trên một khởi điểm lịch sử mới, bước vào thời kì mới, tăng cường điều chỉnh cơ cấu, đi theo con đường sáng tạo, thực hiện công nghiệp hóa mô hình mới, đào tạo sức cạnh tranh quốc tế.

III. Thành tựu ngoại giao của Putin

Trong phương châm, chiến lược lãnh đạo đất nước của Putin, nhiệm vụ cải cách và phát triển cần được giải quyết cấp bách, công tác ngoại giao không chiếm vị trí trung tâm. Điều đó không có nghĩa là ngoại giao không có chút trọng lượng nào trên con đường phát triển của Nga, trên thực tế, ngoại giao chính là điều kiện quan trọng để Putin thực hiện lí tưởng làm cho dân giàu nước mạnh của mình.

1. Con đường phát triển của ngoại giao Putin

Nếu tiến hành phân chia giai đoạn con đường ngoại giao trong 8 năm của Putin thì nhiệm kì thứ nhất phần lớn là nắm bắt ngọn cờ hợp tác. Còn từ năm 2004, đặc biệt 2 năm cuối trong nhiệm kì của ông là đấu tranh và chống lại là những mặt chủ yếu.

Thứ nhất, trong nhiệm kì đầu, tranh thủ hợp tác với phương Tây nhân cơ hội “sự kiện 11 tháng 9.”

a. Ngoại giao phục vụ cho phát triển kinh tế trong nước, theo xu hướng hướng nội và thực dụng. Ngay sau khi cầm quyền, công việc quan trọng đầu tiên của chính quyền Putin là thúc đẩy nền kinh tế thoát khỏi khủng hoảng, ổn định cục diện chính trị. Áp lực nặng nề của “nhiệm vụ trong nước” làm cho các chính sách đối ngoại trở nên thận trọng, hướng nội và thực dụng. Trong bốn năm này, các phương hướng hoạt động ngoại giao chủ yếu của Nga đều cố gắng hết sức để diễn vai “người hợp tác,” cố gắng cải thiện quan hệ với các nước lớn và tập đoàn các nước. Cho dù là ảnh hưởng trực tiếp tới chiến lược ngoại giao và vấn đề an ninh của Nga, Putin tranh thủ thông qua hợp tác để hòa hoãn xung đột, xây dựng nguyên tắc trò chơi mới, tránh được việc đơn giản áp dụng thái độ phản kháng, đe dọa làm xấu mối quan hệ một cách vô hiệu. Lúc này, chính quyền và giới trí thức đều nhấn mạnh nhiều lần, cần phải thừa nhận địa vị của mình đang đi xuống, tập trung sức lực quan tâm việc của mình, chú trọng phát triển trong nước. Họ đề xuất, chính sách đối ngoại cần “tiết kiệm sức lực,” “hiện thực,” đầu tiên phải chú ý “phù hợp với sức mạnh đất nước.” “Sự kiện 11 tháng 9” khiến nước Nga có nhiều kì vọng “hợp tác” hơn.

b. “Sự kiện 11 tháng 9” tạo ra cơ hội quan trọng để nước Nga tranh thủ hợp tác với phương Tây. Đầu tiên, sự kiện này đã nhấn mạnh phán đoán về mối đe dọa an ninh mới mà Nga quan tâm, chú ý. Lúc đó, Nga đã đưa ra một loạt các văn kiện quan trọng và phát biểu của các nhà lãnh đạo. Tuy cùng đề cập tới sự nguy hiểm của xu thế chủ nghĩa đơn cực và chủ nghĩa bá quyền, nhưng cũng nhấn mạnh thế lực cực đoan đã trở thành căn nguyên của mối đe dọa trực tiếp nhất, hiện thực nhất đối với an ninh. Putin còn yêu cầu xây dựng quân sự cần phải điều chỉnh một cách trọng tâm, dựa vào mối đe dọa mới này. Tiếp theo, “sự kiện 11 tháng 9” càng thúc đẩy Nga gửi gắm hi vọng vào hợp tác quốc tế và tin tưởng cơ hội sẽ đến. Nga lạc quan cho rằng, cùng với việc Mỹ chuyển trọng điểm sang chống khủng bố và phòng chống vũ khí sát thương quy mô lớn lan rộng, mâu thuẫn Nga – Mỹ trong lĩnh vực “an ninh truyền thống” sẽ có khả năng mờ nhạt đi. Hai nước dưới cờ hiệu chống lại kẻ thù chung sẽ có cơ hội hợp tác. Điều này có ích cho việc tăng cường tương trợ nhau, dựa vào nhau giữa Nga và Mỹ, thể hiện rõ tầm quan trọng của Nga đối với Mỹ.

Chính do hai nhận thức này, quan hệ giữa Nga và phương Tây đã nóng lên: Thứ nhất, Nga quyết định đóng cơ sở quân sự tại Cuba và Việt Nam, đồng ý cho lực lượng quân sự Mỹ vào Trung Á và cho rằng Nga – Mỹ trong Cộng đồng các quốc gia độc lập chỉ có hợp tác, không có cạnh tranh. Tuy Ba Lan từng bị coi là “sợi chỉ đỏ” trong quá trình mở rộng sang phương Đông của khối NATO, nhưng năm 2002, sau hội nghị thượng đỉnh Praha, đảng cầm quyền và đảng đối lập Nga lại đáp lại bằng giọng điệu bình tĩnh, khác với thái độ kịch liệt trước đó. Thứ hai, thái độ về vấn đề ổn định chiến lược có sự lung lay. Sau khi Mỹ tuyên bố rút khỏi điều ước chống tên lửa đạn đạo, Nga cũng không biểu hiện lập trường cứng rắn, còn nói rằng điều ước chống tên lửa đạn đạo không phải là hòn đá cản đường trong quan hệ với Mỹ. Khi đó ngoại trưởng Nga Ivanov đã nói, hệ thống phòng ngự tên lửa đạn đạo của Mỹ “chỉ có tính chất phòng ngự, không thể gây tổn hại đến lợi ích của Nga.”

Tháng 05 năm 2002, hội nghị thượng đỉnh Matxcơva và “Tuyên ngôn Roma” hầu như đều xoay quanh tâm điểm về mối quan hệ hợp tác giữa Nga và phương Tây. Trong tình hình đó, không ít nhân sĩ phương Tây cho rằng thời kì chiến tranh lạnh “NATO và Nga – kẻ thù của nhau” nay đã trở thành đối tác. Putin cũng nói, sự hiểu biết và tín nhiệm lẫn nhau giữa Nga và Mỹ đang ngày càng tăng, mối quan hệ giữa hai nước đang diễn ra những thay đổi thực chất, “nếu cho rằng sự thay đổi trong mối quan hệ hai nước chỉ là do những sự kiện gần đây dẫn tới những suy xét chiến thuật, thì quả là sai càng thêm sai.”

Thứ hai, trong nhiệm kì thứ hai, đấu tranh và phản đối trở thành hai mặt chủ đạo trong mối quan hệ giữa Nga và phương Tây. Nếu như lấy kinh nghiệm của quá khứ đi chứng minh, “thời kì trăng mật” trong quan hệ Nga và phương Tây đến nhanh, đi cũng nhanh. Từ nhiệm kì thứ hai của Putin, cuộc thí nghiệm mới lại được bắt đầu. Những điều chỉnh cơ bản trong ngoại giao của Nga cũng thay đổi theo.

c. Sau khi mâu thuẫn căn bản về lợi ích quốc gia dẫn tới “sự kiện 11 tháng 9,” “thời kì trăng mật” ngắn ngủi giữa Nga và phương Tây cũng nhanh chóng kết thúc. Mối quan hệ này chuyển từ hợp tác đột xuất sang đấu tranh kịch liệt không phải là ngẫu nhiên. Sau “sự kiện 11 tháng 9,” nhu cầu qua lại với nhau không có nghĩa là những mâu thuẫn giữa Nga và phương Tây đã được xóa bỏ triệt để. Hợp tác song phương trong một số vấn đề như chống khủng bố, ổn định khu vực chỉ là tạm thời che đậy những khác biệt về lợi ích căn bản. Còn sự chuyển biến này phát sinh trong nhiệm kì hai của Putin lại là do một loạt các nhân tố “ngẫu nhiên” gây ra.

Tháng 03 năm 2003, Washington chiến thắng trong cuộc chiến tranh Afganixtan làm cho mê muội, lại tiếp tục bắt đầu cuộc chiến lật đổ Saddam Hussein. Trong quá trình xử lý vấn đề Kosovo, các nước phương Tây cũng thể hiện thái độ xoay quanh xã hội quốc tế, quyền quan sát độc lập. Tình trạng này cho thấy, Mỹ cũng như các nước phương Tây không thể chấp nhận thể chế hợp tác tập thể mới với hạt nhân là “hợp thương tập thể.” Những ý tưởng và hi vọng của Nga một lần nữa lại bị dã tâm của chủ nghĩa đơn cực và bọn bá quyền thế giới dập tắt. Điều này không thể không khiến cho các giới trong nước Nga cảm thấy vừa thất vọng vừa tức giận. Người ở Matxcơva có đầy đủ lí do để lo lắng, phương Tây có thể tự lo liệu trong các vấn đề mấu chốt như chống khủng bố, duy trì ổn định và phòng chống vũ khí quy mô lớn. Nga vẫn là nhân tố có trọng lượng lớn cần phải xem xét khi Washington chế định chính sách, càng không cần nói tới việc quan tâm về lợi ích của Nga.

Như muốn tăng thêm mối lo nói trên của Nga, tập đoàn phương Tây tiếp tục chèn ép bước chân của nước này trong các vấn đề an ninh đối ngoại và ổn định chiến lược. Matxcơva căn bản không tin lí do “hệ thống tên lửa đạn đạo ở các nước thân cận Đông Âu là nhằm phòng chống Iran” mà Mỹ tung hô, trái lại cho rằng kế hoạch này đã phản ánh một cách điển hình các “đấu sĩ” Mỹ kiên quyết theo đuổi chiến tranh lạnh, vẫn còn đang đi tìm một “đối thủ chiến lược,” thông qua đó nắm thế chủ động về an ninh chiến lược. Đồng thời, NATO cũng không ngừng tiếp tục mở rộng bước chân, sau khi thâm nhập được vào Cộng đồng các quốc gia độc lập – “sân sau” của Nga, lại ra sức cổ động nỗ lực gia nhập Liên minh Đại Tây Dương của các quốc gia này.

Cuối năm 2003, được sự dìu dắt, giúp đỡ của các quốc gia phương Tây, một số nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập đã lần lượt xảy ra “cách mạng sắc tộc.” Phương Tây thực hành chặt chẽ “lý thuyết dân chủ,” kích thích thần kinh mẫn cảm của Nga từ hai phương diện. Thứ nhất, phương Tây tiếp tục mở rộng ảnh hưởng trong khu vực Cộng đồng các quốc gia độc lập, làm địa vị của Nga trong khu vực “lợi ích liên quan” bị suy yếu nghiêm trọng. Cộng đồng các quốc gia độc lập không chỉ trở thành chiến trường chính trong đấu pháp của hai bên, mà còn làm cho các nhân tố như mâu thuẫn nội bộ và áp lực bên ngoài, địa vị của Nga trong Cộng đồng các nước này xuất hiện xu hướng xấu đi. Vấn đề sinh tồn của Cộng đồng các quốc gia độc lập một lần nữa lại được đề ra. Thứ hai, mưu đồ mượn cớ thực hiện rộng rãi “cách mạng dân chủ,” tăng cường áp lực đối với Nga của phương Tây càng lộ rõ. Cũng chính từ thời điểm này, phương Tây đã dùng vụ án Khodorkovsky để mở đầu, dấy lên làn sóng công kích mô hình phát triển của Putin, chỉ trích nền dân chủ Nga đã “lùi bước.” Chính phủ Nga ý thức được rằng, phương Tây tấn công vào hình thái ý thức với cờ hiệu “dân chủ,” “nhân quyền,” “tự do,” không chỉ phá hoại ổn định chính trị trong nước vừa mới đạt được, mà còn là thách thức con đường của Putin, đe dọa tới tính hợp pháp của chính quyền. Cách thức gần như là lời kêu gọi lật đổ chính quyền Nga không thể không dẫn tới sự bất bình cao độ trong chính quyền Putin.

Nền kinh tế Nga tăng nhanh trong 8 năm liên tiếp, thế nước được nâng cao. Đây chính là cơ sở để chính sách ngoại giao từng bước khôi phục “khí yếu” của Putin. Dựa vào cơ sở này, “Khái luận chính sách đối ngoại Liên bang Nga” ra đời năm 2007. Có thể nói: “Nga giành lại được tính độc lập trong ngoại giao chính là thành quả chủ yếu trong những năm gần đây.” “Nước Nga lớn mạnh và ngày càng tự tin đã trở thành một bộ phận quan trọng thay đổi tích cực của thế giới.” Cũng chính căn cứ trên cơ sở này, Nga yêu cầu phương Tây phải thay đổi “thói quen nhìn xuống,” học cách đối xử bình đẳng với nước Nga đã hồi phục thực lực; Đồng thời, không còn phải thực hiện chiến lược rút lui, không cần phải thi hành chính sách lấy lòng, hành động ngày càng chủ động tích cực.

Trong nhiệm kì 2, Putin tăng cường đấu tranh và chống lại Mỹ, châu Âu. Dưới sự tác động của các nhân tố nói chung, trong nhiệm kì 2, Putin tập trung triển khai đấu sức với phương Tây trên hai chiến trường. Một là, giữ vững vị trí trong khu vực có lợi vô cùng quan trọng là Cộng đồng các quốc gia độc lập. Một mặt, Nga tiếp tục tăng cường xây dựng “vòng hạt nhân” Cộng đồng các quốc gia độc lập, bao gồm điều chỉnh lại, hợp nhất khối kinh tế chung châu Âu và tổ chức hợp tác Trung Á, nâng cao chức năng của tổ chức điều ước an ninh tập thể, lợi dụng tổ chức hợp tác Thượng Hải yêu cầu Mỹ rút quân… Mặt khác, thông qua hai đòn bẩy là vấn đề kinh tế và những điểm nóng, nắm bắt thế cục, phát triển quyền chủ đạo. Điều này bao gồm các biện pháp như lợi dụng “trụ cột lớn” năng lượng, gia nhập thị trường thế giới và vấn đề “quốc gia chưa được thừa nhận” để đánh vào các nước hăm hở theo phương Tây. Hai là, thay đổi những chính sách vô tình tô đậm mối đe dọa từ phương Tây, lớn tiếng phản kích, chủ động tránh những “bọc mủ” trong quan hệ với các nước này.

Năm 2007, Putin đã phê bình từng hành vi chủ nghĩa đơn cực của Mỹ trong các vấn đề an ninh, trật tự quốc tế, dân chủ…, chỉ rõ những hành động bá quyền của Mỹ giống như Quốc Xã. Đáng chú ý nhất trong một loạt các hành động phản kích là Nga tuyên bố ngừng thực hiện nghĩa vụ “Điều ước lực lượng vũ trang thông thường châu Âu” và bắt đầu tạo ra dư luận muốn rút khỏi “Điều ước tên lửa đạn đạo tầm trung,” khôi phục sản xuất tên lửa đạn đạo tầm trung và thân cận. Nga mưu đồ thông qua những động tĩnh này, truyền đạt một thông điệp “phương Tây cần phải tôn trọng lợi ích và quan hệ mật thiết với Nga, ngừng những hành động mở rộng phạm vi thế lực để duy trì khung an ninh ổn định đã có. Nếu không, cơ chế kiểm soát quân sự và mô hình an ninh hình thành từ khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước không còn phù hợp với yêu cầu của Nga, Nga sẽ áp dụng “hành động đơn phương,” “xáo trộn lại” cơ chế an ninh quân sự của Châu Âu.”

2. Thành tựu ngoại giao của Putin

Qua 8 năm cầm quyền, Putin đã thay đổi hoàn toàn cục diện ngoại giao bị lăng nhục của thời kì Yeltsin, khôi phục tính tôn nghiêm trong ngoại giao của cường quốc Nga. Trên cơ sở đó, từng bước tạo dựng lại danh vọng và tầm ảnh hưởng của cường quốc này.

a. Nói về mặt chiến lược và chính sách, Nga xuất phát từ nguồn ngoại giao của bản thân mình, coi trọng cả hợp tác và đấu tranh. Xây dựng nhiệm vụ chiến lược ngoại giao bắt nguồn từ thực lực tự thân và tự định vị, phục vụ cho những vấn đề trung tâm mà đất nước phải đối mặt. Tổng hợp nhận thức của các tầng lớp Nga trong những năm này, chúng tôi có thể khái quát góc độ nước Nga tự định vị: Nga là cường quốc có ảnh hưởng tới thế giới, có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định thế giới và khu vực. Nhưng nó cần khoảng thời gian vài chục năm để giải quyết những vấn đề trước nhất là phát triển và cải cách nội bộ.

Từ khi Putin cầm quyền, căn cứ vào yêu cầu làm cho dân giàu nước mạnh, ngoại giao Nga được giao phó hai nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, tạo ra và duy trì bối cảnh bên ngoài có lợi cho sự phát triển của đất nước, đặc biệt là phấn đấu thiết lập dải láng giềng xung quanh Nga, phòng chống xuất hiện thêm những căng thẳng và xung đột mới; thứ hai, trong quá trình thúc đẩy xây dựng cơ cấu kiểm soát quốc tế đa cực, thiết lập thân phận uy quyền của mình, duy trì địa vị cường quốc có ảnh hưởng quan trọng.

Trọng tâm của hai nhiệm vụ nói trên là ở chỗ, nhiệm vụ thứ nhất chú trọng tới hợp tác, nhiệm vụ thứ hai là nhấn mạnh đấu tranh. Hợp tác là nhiệm vụ trọng tâm của Nga, là nền tảng của chính sách cơ sở. Đấu tranh lại là thực hiện một sự đảm bảo cho mục tiêu thứ nhất. Nga cho rằng chỉ có phát triển thực lực của mình mới có thể đạt được sự cường thịnh thực sự, mới đạt được địa vị quốc tế và tầm ảnh hưởng tương xứng. mặt khác, không có ngoại giao tích cực, thì rất khó đảm bảo ổn định cải cách căn bản bên trong, rất khó bảo vệ lợi ích của mình. Trái lại, ngoại giao tích cực ở một mức độ nào đó còn có tác dụng bù đắp yếu kém trong những biện pháp khác của Nga. Do đó, ngoại trưởng đã so sánh một cách hình tượng hai nhiệm vụ nói trên như hai mặt của một đồng tiền.

Về mặt lí luận, hai nhiệm vụ ngoại giao của Nga có vẻ cùng giúp đỡ, cùng thúc đẩy nhau, nhưng phải thừa nhận rằng, trong thực tiễn 8 năm cụ thể, giữ cho hai mặt hợp tác và đấu tranh cân bằng, thống nhất không dễ dàng như vậy. Hai nhiệm vụ này không phải là song hành nhau mà thậm chí có lúc còn mâu thuẫn với nhau. Một loạt sự việc đã chứng minh, do ảnh hưởng của mâu thuẫn giữa các chính sách mục tiêu, sự khác biệt lớn giữa thái độ về vấn đề này và vấn đề kia của Nga làm cho người khác khó phán đoán. Nga chỉ có thể thông qua xác định một cách chính xác năng lực bản thân, phòng chống đối lập, tìm ra sự cân bằng giữa lợi ích và lập trường của mình; qua đó tìm ra mô hình hoạt động ngoại giao vừa có thể tiếp tục đối thoại và hợp tác, vừa có thể bảo vệ lợi ích của mình.

Tranh thủ bối cảnh bên ngoài có lợi cho sự phát triển đất nước, đặc biệt là hoàn cảnh xung quanh được coi là công việc đầu tiên của ngoại giao Nga. Putin nhấn mạnh: “Kinh tế ổn định là nền tảng để cường quốc nhận được sự tôn trọng trên thế giới”; “Tất cả những việc phải làm trong lĩnh vực chính sách ngoại giao đều phải phục vụ cho một nhiệm vụ quan trọng, đó chính là tạo điều kiện có lợi nhất cho nền kinh tế, xã hội Nga không ngừng phát triển.” Ông cho rằng: “Nhiệm vụ cần ưu tiên xem xét là xây dựng bối cảnh an toàn, ổn định xung quanh nước Nga, thiết lập điều kiện có thể giúp chúng ta tập trung được sức mạnh và tài nguyên nhiều nhất để giải quyết nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội đất nước.” Phải nói rằng việc thiết lập nhiệm vụ này trong thời kì cầm quyền của Putin là sự tổng kết được hình thành trên nền tảng những bài học kinh nghiệm. Hơn nữa nhiệm vụ này rõ ràng có ý nghĩa dẫn dắt đối với việc điều chỉnh toàn bộ các chính sách.

Ngoại giao của Putin đã thay đổi “vai diễn,” “tham gia tích cực” trong thời kì Yeltsin, chuyển sang thực hiện chiến lược thu hẹp chiến tuyến, xây dựng phòng ngự. Trọng tâm nổi bật của nó là nhấn mạnh: Đất nước phải tập trung tinh lực để chuyển hướng và phát triển trong nước, điểm đầu tiên cần quan tâm nhất đó là khu vực xung quanh Nga, thể hiện ở tình trạng “duy trì kiềm chế, giảm phiền toái,” dành thời gian cho xây dựng trong nước. Đồng thời, Nga không hề từ bỏ quyết tâm trở thành một cường quốc. Trong giai đoạn tích lũy sức mạnh, nó cũng tránh những thay đổi gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới lợi ích và địa vị quốc tế, phấn đấu thiết lập địa vị của mình trên thế giới, trong giới hạn lớn nhất có thể làm cho Nga trở thành một cường quốc, một thế lực trung tâm của lợi ích thế giới hiện nay. Ngoại trưởng Ivanov khi nhận chức cũng từng nói: “Phải tập trung giải quyết vấn đề trong nước từ góc độ chính sách đối ngoại, điều này tuyệt đối không có nghĩa là dân tộc tự tư tự lợi hay theo hướng cách biệt chính mình. Trái lại, thể hiện đường lối ngoại giao tích cực, hợp lý đối với những vấn đề quan trọng thân thiết của Nga và thế giới, có thể bù đắp những thiếu sót trong kinh tế, quân sự, tài nguyên nội bộ khác.”

b. Trong nhiệm kì của Putin, Nga đã thay đổi triệt để đường lối ngoại giao của thời kì Yeltsin: tức là xuất phát từ tài nguyên ngoại giao của mình (bao gồm các tài nguyên như chính trị, kinh tế, đối ngoại, quân sự, văn hóa), khiến cho hành động và tài nguyên ngoại giao tương xứng với nhau. Thi hành nguyên tắc ngoại giao thực lực hiện thực, bảo đảm bất kì một biểu thái hay hành động ngoại giao quan trọng nào đều có tài nguyên ngoại giao tương ứng chống đỡ, từ đó làm cho thế giới, Mỹ và châu Âu phải thay đổi, không thể xem nhẹ, thậm chí là không hề để ý tới thái độ của Nga trong thời kì Yeltsin, không thể không xem xét cẩn thận thái độ và lập trường của nước này. Từ đó nâng cao ảnh hưởng ngoại giao, khôi phục tính tôn nghiêm ngoại giao của cường quốc Nga. Dưới sự chỉ đạo của những chiến lược và chính sách nói trên, trong nhiệm kì 8 năm của Putin, Nga đã thu được những thành quả tích cực trên các lĩnh vực cụ thể.

(1) Mở rộng quyền phát ngôn, nâng cao tầm ảnh hưởng trong ngoại giao với Mỹ. Giữ vững nguyên tắc, đối đầu gay gắt trong những vấn đề liên quan thiết thực tới lợi ích quốc gia trọng tâm của Nga như khối NATO mở rộng sang phía Đông, hệ thống phòng ngự tên lửa đạn đạo của Mỹ dịch chuyển về phía Đông, “cách mạng sắc tộc,” đóng quân ở Trung Á.

(2) Có đầy đủ những biện pháp lôi kéo và tạo sự cân bằng trong ngoại giao đối với châu Âu. Trong thời kì Putin cầm quyền, thương mại và đầu tư giữa Nga và châu Âu phát triển nhanh chóng, kinh tế song phương được tăng cường theo chiều sâu dựa trên cơ sở đã có.[6] Phát triển kinh tế song phương theo chiều sâu dựa trên những cơ sở đã có, tăng cường sức mạnh kiềm chế của Nga đối với một số quốc gia châu Âu lớn như Đức, Pháp… Ngoài ra, Nga còn là nước cung cấp năng lượng lớn thứ hai của liên minh châu Âu (Na – Uy là nước cung cấp năng lượng lớn nhất châu Âu). Dựa vào tài nguyên năng lượng giàu mạnh, Nga đã nâng cao địa vị và ảnh hưởng của mình trong đối thoại chính trị với Liên minh châu Âu.[7] Năng lượng đã trở thành biện pháp hữu hiệu nâng cao ảnh hưởng đối ngoại chính trị trên đại lục Á – Âu của Nga.

(3) Điều chỉnh chính sách ngoại giao đối với Cộng đồng các quốc gia độc lập trên cơ sở chủ nghĩa hiện thực, khôi phục lại ảnh hưởng đối ngoại của Nga tại khu vực Liên Xô trước đây. Đảm bảo địa vị chủ đạo tại Cộng đồng các quốc gia độc lập, duy trì ưu thế không gian đối ngoại chính trị là nhiệm vụ chủ yếu của ngoại giao thời kỳ Putin. Trong nội bộ Cộng đồng các quốc gia độc lập, Nga xem xét các nước ở mức độ thân sơ, thực hiện chính sách nhất thể hóa phân tầng thứ, phân tiến độ thời gian. Đồng thời, trong khu vực lân cận khác, Nga tích cực xây dựng “quan hệ chiến lược,” “quan hệ đối tác,” “quan hệ đặc biệt,” phấn đấu mở rộng quan hệ trên các lĩnh vực kinh tế, khoa học, văn hóa.

(4) Mở rộng quan hệ quốc tế, tích cực tham gia các sự kiện trong khu vực. Quay trở lại Trung Đông, lợi dụng mâu thuẫn giữa Mỹ và Irắc, Iran, thể hiện giá trị tồn tại của Nga trong việc giải quyết vấn đề nóng của thế giới; tích cực tham gia trở lại ngoại giao châu Á – Thái Bình Dương, tăng cường hợp tác chiến lược với các nước lớn của châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ; tích cực tham gia đàm phán và hiệp thương trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên, cố gắng đóng vai trò quan trọng hơn trong Tổ chức hợp tác kinh tế, thương mại châu Á – Thái Bình Dương và Tổ chức hợp tác Thượng Hải; bắt đầu hoạt động mạnh trở lại trong ngoại giao với Châu Phi.

(5) Tăng cường ngoại giao đa phương trong các tổ chức quốc tế và khu vực, tích cực triển khai ngoại giao kinh tế. Bảo đảm kết cấu an ninh tập thể dưới cơ chế của Liên Hợp Quốc, xây dựng trật tự chính trị quốc tế đa cực hóa mới. Về phía châu Âu, cố gắng tăng cường mối quan hệ kinh tế với Liên minh châu Âu theo chiều sâu; Về phía châu Á, tích cực thúc đẩy xuất khẩu năng lượng và các tài nguyên khác, quan hệ kinh tế mật thiết với các quốc gia châu Á – Thái Bình Dương. Nhiệm vụ chính của Nga là: Phấn đấu gia nhập Tổ chức thương mại thế giới trong điều kiện có lợi, loại trừ những hạn chế về kỹ thuật và thị trường của Mỹ, các nước phát triển châu Âu đối với Nga, xóa bỏ đối xử bất công đối với xuất khẩu thương phẩm của các doanh nghiệp Nga.

c. Trong lĩnh vự an ninh quân sự, Nga lại thu dọn vũ khí “đối thoại thực lực,” áp dụng một loạt những hành động, bao gồm:

(1) Tuyên bố tiến trình hiện đại hóa quân sự. Lợi dụng bối cảnh tiếp tục duy trì dự tính tăng trưởng quân sự nhanh chóng, Nga liên tiếp phóng thử tên lửa đạn đạo, thi công các căn cứ tàu ngầm chiến lược mới, xây dựng kế hoạch hạm đội mẫu hãm và khôi phục máy bay ném bom tuần tra chiến lược… thể hiện quyết tâm và thành quả khôi phục thực lực quân sự của mình.

(2) Thay đổi, sửa chữa nhận thức, nghiên cứu, thảo luận học thuyết quân sự mới. Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, một vài học thuyết quân sự mà Nga chế định đều không nhấn mạnh đến mối đe dọa của phương Tây, cơ bản đều áp dụng những đánh giá không rõ ràng. Nhưng năm 2007, quân sự Nga lại kêu gọi phải có những thay đổi, sửa chữa mới về lí luận quân sự, phải coi việc NATO mở rộng sang phía Đông, hệ thống chống tên lửa đạn đạo tại các nước thân cận với Mỹ ở Đông Âu và việc Mỹ xây dựng căn cứ tại các quốc gia châu Âu là “mối đe dọa thực sự” mà an ninh quốc gia phải đối mặt trong thời gian gần đây.

Tóm lại, “Khái luận chính sách đối ngoại Liên bang Nga” ra đời năm 2007 đã chỉ rõ: “Nga giành lại được vị thế độc lập về ngoại giao là thành quả chủ yếu trong mấy năm trở lại đây.” Nga đã khôi phục được thực lực, không còn phải nhượng bộ trong chiến lược, không phải lấy lòng người khác trong chính sách, ngày càng chủ động tích cực trong hành động. Những năm gần đây, Nga và phương Tây không ngừng va chạm về một số vấn đề, đó là Nga yêu cầu phương Tây thừa nhận địa vị bình đẳng của mình, thay đổi xu thế chính trị, quân sự của Châu Âu hình thành sau chiến tranh lạnh không có lợi cho Nga.

IV. Thành tựu xã hội của Putin

Khi cầm quyền, Putin vô cùng chú trọng các chính sách xã hội, tiến hành những điều chỉnh to lớn và hoàn thiện các chế độ đảm bảo lương hưu, y tế, chế độ giáo dục, nhà ở, chính sách dân số và đã đạt được những thành tựu nhất định.

1. Cải cách chế độ bảo đảm lương hưu

Sau khi Putin nắm quyền, tình hình kinh tế, chính trị trong nước ổn định đã tạo điều kiện khởi động lại cải cách bảo hiểm dưỡng lão. Chế độ bảo đảm dưỡng lão của Nga bước vào giai đoạn mới. Những biện pháp, hành động cụ thể của cuộc cải cách giai đoạn này bao gồm những điểm sau:

a. Xây dựng cơ sở pháp lý cho cải cách chế độ bảo đảm lương hưu. Cuối năm 2001, Nga chính thức thực hiện mô hình phương án bảo hiểm lương hưu “ba trụ cột” mới được đề ra năm 1998. Do đó lần lượt cho ra đời hệ thống pháp luật về cải cách bảo hiểm lương hưu:[8] “Luật bảo hiểm lương hưu bắt buộc Nga,” “Luật tiền nghỉ hưu lao động Liên bang Nga,” “Luật bảo đảm nghỉ hưu quốc gia Liên bang Nga,” “Luật thuế và sửa đổi, bổ sung quy định về nộp thuế và tiền bảo hiểm Liên bang Nga.” Cải cách chế độ bảo đảm lương hưu của Nga đã bước vào giai đoạn phát triển có đầy đủ hơn nữa những bảo đảm về pháp luật.

b. Thực hiện chế độ bảo hiểm lương hưu mô hình “ba trụ cột.” Ngày 01 tháng 01 năm 2002, mô hình chế độ bảo hiểm lương hưu “ba trụ cột” bắt đầu được thực hiện. Đánh dấu Nga tiến hành cải cách căn bản chế độ bảo hiểm lương hưu thu tiền mặt, trả tiền mặt vốn có. (R. Cocorev, các vấn đề hình thành phần tích luỹ trong hệ thống phúc lợi hưu trí, Quỹ “phòng phân tích kinh tế”). Đặc điểm của nó là áp dụng mô hình tài chính hỗn hợp giữa đặc điểm của chế độ thu, trả bằng tiền mặt và chế độ quỹ, hình thức nộp tiền bảo hiểm dưỡng lão biến thành hình thức giao nộp thuế xã hội thống nhất.

Theo quy định của pháp luật, tiền bảo hiểm lương hưu của người lao động nghỉ hưu do ba bộ phận: Tiền lương hưu cơ bản, tiền bảo hiểm lương hưu và tiền tích lũy lương hưu hợp thành. Tiền lương hưu cơ bản do doanh nghiệp và Nhà nước cùng gánh vác, mỗi tháng doanh nghiệp thu 14% tổng số lương của nhân viên (một nửa của 28% tổng số thuế xã hội thống nhất đối với lương công nhân viên). Chính phủ dùng khoản tiền này và trích một phần tài chính cho vào tiền lương hưu cơ bản dành cho người lao động đã nghỉ hưu. Tổng số tiền lương hưu cơ bản tương đối thấp, nhưng có thể điều chỉnh theo sự tăng giá của hàng hóa. Tiền bảo hiểm lương hưu do doanh nghiệp chịu trách nhiệm. Doanh nghiệp nộp tiền bảo hiểm lương hưu cho công nhân viên, tỉ lệ phải nộp được quyết định dựa theo độ tuổi và giới tính của công nhân viên. Nữ công nhân viên trên 45 tuổi và nam công nhân viên trên 50 tuổi phải nộp 14% tiền lương (công nhân viên nông nghiệp là 10,3%); nữ công nhân viên từ 35-45 tuổi và nam công nhân viên từ 35-50 tuổi phải nộp 12% tiền lương (công nhân viên nông nghiệp là 8,3%), tỉ lệ phải nộp của công nhân viên dưới 35 tuổi là 11% (công nhân viên nông nghiệp là 5,3%); năm 2006 giảm xuống còn 8% (công nhân viên nông nghiệp là 5,3%). Mỗi người lao động gửi tiền bảo hiểm lương hưu là đã lập một tài khoản cá nhân trong quỹ lương hưu Nhà nước. Sau khi nghỉ hưu, tiền lương hưu được lĩnh mỗi tháng là tổng số tiền trong tài khoản cá nhân chia cho tổng số tháng lĩnh tiền lương hưu. Chính phủ Nga tạm thời quy định giới hạn bảo hiểm lương hưu của người lao động đã nghỉ hưu là 14 năm. Tỉ lệ tiền lương hưu tích lũy phải nộp là 2% đối với nam nữ công nhân viên trên 35 tuổi, dưới 35 tuổi là 3%. Nhưng năm 2006 đã nâng lên 6%, nam công nhân viên trên 50 tuổi và nữ công nhân viên trên 45 tuổi được miễn. Ban đầu doanh nghiệp cũng nộp theo tỉ lệ này, nhưng để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp, tỉ lệ phải nộp của doanh nghiệp sẽ giảm dần từng năm, còn tỉ lệ phải nộp của cá nhân sẽ tăng dần lên. Tiền lương hưu tích lũy cũng nhập vào tài khoản cá nhân của công nhân viên trong quỹ lương hưu Nhà nước.

c. Mở rộng phạm vi đối tượng bảo đảm lương hưu, mở ra con đường đầu tư tiền lương hưu. Bắt đầu từ năm 2004, đối tượng nộp bảo hiểm lương hưu được mở rộng, vấn đề đầu tư tiền lương hưu cũng được quy định rõ ràng. Pháp luật quy định, những người làm nghề tự do cũng cần phải nộp bảo hiểm lương hưu, nhưng khác với công nhân viên trong doanh nghiệp, những người này sau khi nghỉ hưu không được lĩnh tiền lương hưu cơ bản do Nhà nước cấp, mà chỉ có thể lĩnh tiền bảo hiểm lương hưu cá nhân. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2004, công nhân viên có thể tự do chọn lựa cơ cấu đầu tư quốc doanh hay tư doanh, kí kết hợp đồng với nó, ủy thác cho nó tiến hành đầu tư tiền lương hưu tích lũy cá nhân, lợi nhuận từ đầu tư sẽ cho vào tài khoản bảo hiểm lương hưu cá nhân của công nhân viên chức. Nếu công nhân viên chức chưa chọn lựa, thì tiền lương hưu tích lũy sẽ thống nhất do quỹ lương hưu Nhà nước đại diện quản lý.

d. Huy động quỹ ổn định để bù đắp sự thiếu hụt của quỹ lương hưu, khuyến khích công dân tự nguyện đóng bảo hiểm lương hưu. Nhằm tăng thêm con số của quỹ tiền lương hưu, Chính phủ ngoài huy động quỹ ổn định bù đắp khoảng trống của quỹ tiền lương hưu, (Viện nghiên cứu chiến lược, cải cách lương hưu ở Liên bang Nga: tình hình hiện nay và một vài vấn đề khác). Tháng 04 năm 2007, trong thông điệp Liên bang, tổng thống Putin còn đề xuất: Nếu công nhân viên đồng ý trích một khoản lương đóng vào quỹ lương hưu ngoài Nhà nước và công ty quản lý, Nhà nước sẽ trích một khoản tương đương vào tài khoản tiền lương hưu của công dân. Tháng 9 cùng năm, Bộ Phát Triển Kinh tế và Thương mại Nga khởi thảo một dự thảo luật khuyến khích công dân tự nguyện đóng bảo hiểm lương hưu. Theo dự thảo luật này, từ ngày 01 tháng 01 năm 2008, Nhà nước sẽ cùng đóng bảo hiểm lương hưu với cá nhân công dân theo tỉ lệ 1:1, giới hạn cao nhất mỗi năm là 10 nghìn Rúp.

e. Vận dụng hỗ trợ tài chính duy trì hệ thống bảo đảm lương hưu. Những năm gần đây, Nga không ngừng tăng quỹ lương hưu, trên danh nghĩa quỹ lương hưu cơ bản tăng 50%, tỉ lệ tăng trưởng thực tế đạt 37%. Hơn thế nữa, “Luật ngân sách quỹ lương hưu năm 2008-2010 của Liên bang Nga” quy định, tỉ lệ tăng của quỹ dưỡng lão năm 2008 là 19,6%, năm 2009 là 21,2%, năm 2010 là 7,1%. Như vậy, đến năm 2010, trên một nửa số chi ra của quỹ lương hưu sẽ do ngân sách liên bang phụ trách.

2. Cải cách chế độ bảo đảm y tế

Sang nhiệm kì hai, Putin bắt đầu chú ý nhiều hơn đến sự nghiệp bảo đảm y tế. Do đó, đã áp dụng những biện pháp, chính sách sau. Một là, mở rộng nguồn tiền cho y tế. Trích một phần tiền của quỹ bảo hiểm xã hội để thực hiện chính sách vệ sinh, y tế. Năm 2005, tỉ lệ nguồn tiền từ quỹ bảo hiểm xã hội chiếm tới 1,8% tổng số tiền dành cho y tế và chiếm 2,6% vào năm 2006 của Nga. Ngoài ra còn thực hiện thí nghiệm chế độ bảo đảm y tế cho những người lao động đã nghỉ hưu từ quỹ lương hưu tại một số khu vực.[9] Hai là, giảm kết cấu y tế, mở rộng chức năng các phòng khám. Tiến hành khảo sát các bệnh viện và phòng khám hiện hành, giảm số lượng giường tại bệnh viện và đóng cửa các bệnh viện và phòng khám có điều kiện lạc hậu. Ba là, điều chỉnh kết cấu nhân viên y tế, tăng tiền lương. Tăng số lượng nhân viên, y tá cấp cơ sở và tăng lương của họ lên từ 2-3 lần để khắc phục tình trạng thiếu hoàn thiện của hệ thống dịch vụ y tế cấp cơ sở. Bốn là, không ngừng tăng đầu tư cho ngành y tế. Năm 2006, đầu tư vào ngành y tế đã chiếm tới 3,2% GDP (năm 2001 là 2,8%), trong đó đầu tư từ ngân sách Liên bang tăng mạnh. Năm 2001 chiếm 8,7% tổng số tiền đầu tư vào y tế và tăng lên 27,8% vào năm 2006, lên tới 241,5 tỉ Rúp. Năm là, thực hiện dự án quốc gia “khỏe mạnh,” chế định chiến lược phát triển y tế.[10] Năm 2006, năm thứ nhất thực hiện dự án quy hoạch quốc gia “khỏe mạnh,” Nga đã chi tới 78,7 tỉ Rúp, chiếm 9,1% tổng số đầu tư vào y tế (Viện kinh tế thời kì quá độ: Nền kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng (số 28). Matxcơva.IEPP, năm 2007 trang 498). Ngoài ra, để thực hiện kế hoạch cứu trợ khoa học y tế công nghệ cao trong khuôn khổ dự án quốc gia “khỏe mạnh,” năm 2006, Bộ Phát Triển Y tế và Xã hội Nga đã chi tới 9,9 tỉ Rúp cho nó. Tháng 07 cùng năm, tổng thống Putin lại ký sắc lệnh, quyết định thành lập bộ phận cứu hộ y tế công nghệ cao thuộc Bộ Phát triển Y tế và Xã hội, mục đích là nâng cao kỹ thuật y tế hiện đại, nghiên cứu, chế định, hiệu quả ứng dụng của các phương pháp y tế và loại hình chuẩn đoán. Chính phủ Nga được uỷ thác chế định quy định về bộ phận cứu hộ y tế công nghệ cao. Trước năm 2008, nước Nga đã xây dựng được 15 trung tâm cứu hộ y tế công nghệ cao, vốn xây dựng mỗi trung tâm cứu hộ y tế là 1 tỉ USD. Ngoài ra, nhằm thúc đẩy ngành y tế phát triển lâu dài, Bộ Phát Triển Y tế và Xã hội Nga đang chế định “Chiến lược phát triển y tế 10 năm, từ năm 2009 đến năm 2019.”

3. Cải cách chế độ giáo dục

Trong thời kì Putin, cải cách giáo dục chủ yếu bao gồm những phương diện sau:

a. Đề xuất ý tưởng hiện đại hoá giáo dục. Năm 2002, Chính phủ Liên bang Nga thông qua “Thực hiện ý tưởng hiện đại hóa giáo dục Nga trước năm 2010” nhằm cải cách sâu sắc giáo dục. “Ý tưởng” đề ra: mục tiêu của hiện đại hoá giáo dục là xây dựng thể chế phát triển giáo dục ổn định. Hiện đại hoá giáo dục bao gồm hiện đại hoá cơ sở giáo dục, hiện đại hoá giáo dục trung học dạy nghề, đại học và hiện đại hoá giáo dục trình độ (đại học và sau đại học). Phải coi trọng đặc biệt tới hiện đại hoá giáo dục đại học, cần tiếp tục thúc đẩy cải cách thể chế giáo dục đại học vừa học vừa làm, tăng cường công tác nghiên cứu ở các trường đại học, nâng cao chất lượng, đổi mới nội dung dạy học, bảo đảm nuôi dưỡng nhân tài phù hợp với yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất xã hội.

b. Cho ra đời “Luật đại học,” xác định phương hướng cải cách giáo dục theo chiều sâu. Tháng 11 năm 2003, Ủy ban giáo dục và khoa học Duma đã chế định bộ luật đầu tiên của Nga đối với hoạt động giáo dục đại học Liên bang – “Luật đại học,” đánh dấu cải cách giáo dục đại học đã bước vào giai đoạn sâu hơn. Tháng 12 năm 2004, hội nghị công tác giáo dục của Nga được tổ chức. Theo Luật đại học và tinh thần của hội nghị công tác giáo dục, phương hướng cải cách và phát triển giáo dục đại học có thể thấy rõ: Một là, tăng cường chức năng nghiên cứu khoa học của đại học; hai là, thiết lập địa vị pháp nhân, giao quyền tự trị thực tế cho trường đại học; ba là, mở rộng giao lưu đối ngoại; bốn là, tiếp tục cải cách chế độ học vị, trên cơ sở thực hiện chế độ học vị “song song,” mở rộng chế độ hai cấp cử nhân và thạc sĩ; năm là, từng bước xóa bỏ trích ngân sách thông thường cho nghiên cứu khoa học, kinh phí cho nghiên cứu khoa học được phân cấp theo đề tài mà các trường đại học cạnh tranh được; sáu là, xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng giáo dục, chế định “tiêu chuẩn giáo dục quốc gia” cho mỗi chuyên ngành, đồng thời chế định chỉ tiêu đánh giá thực lực tổng hợp của các trường đại học và trên cơ sở đó, thực hiện chế độ thẩm định, đánh giá đại học trọng điểm.

c. Tham gia “tiến trình Bologna,” hòa nhập tiêu chuẩn giáo dục châu Âu. Tháng 9 năm 2003, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nga đã kí kết “Tuyên ngôn Bologna” tại Berlin, Nga trở thành quốc gia thứ 40 tham gia “tiến trình Bologna. Tham gia vào tiến trình này nhằm thúc đẩy quá trình quốc tế hóa giáo dục đại học trong nước, kết hợp với xu thế giáo dục quốc tế để xây dựng thể chế giáo dục mang màu sắc riêng. (Báo cáo của Cục xã hội Liên bang Nga, Giáo dục và xã hội. Nước Nga đã sẵn sàng đầu tư cho tương lai hay chưa? Matxcơva 2007). Năm 2006, trong thời gian diễn ra hội nghị các nước G8, ông Andrei Fursenko, phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục đã tuyên bố: Nga kế hoạch thể chế giáo dục đại học của mình sẽ hoàn toàn hòa nhập với tiêu chuẩn châu Âu trước năm 2010.[11]

d. Bắt đầu thử nghiệm tư hữu hóa giáo dục, phát triển các khoản nợ cho các dự án chuyên ngành giáo dục. Tháng 7 năm 2004, tổng thống Putin kí kết “Dự luật Liên bang về sửa đổi luật giáo dục,” quy định xóa bỏ giới hạn về số lượng sinh viên tự trả học phí cho các chuyên ngành quan trọng như: Kinh tế, pháp luật, quản lý công thương, quản lý hành chính quốc gia của các trường đại học quốc lập và trường kỹ thuật. Dự luật cũng quy định, từ năm 2005 bắt đầu giảm chi tài chính cho các chuyên ngành này, mở rộng ngân sách thu từ bên ngoài.[12] Đây là một bước tiến trong quá trình cải cách tư hữu hóa giáo dục Nga. Để giải quyết vấn đề thanh niên không đủ khả năng chi trả học phí của các trường đại học, Bộ Khoa học và Giáo dục Liên bang Nga đã ra pháp lệnh ủng hộ quy phạm hóa các khoản cho vay giáo dục. từ năm 2007, sinh viên mới nhập học có thể xin vay các khoản cho vay giáo dục, lãi của các khoản nợ giáo dục này giảm 2% so với lãi suất cho vay của Ngân hàng Trung ương (hiện này là 11,5%). Người vay nợ có thể trả nợ trong vòng 10 năm sau khi tốt nghiệp đại học. Xin vay nợ vừa không cần thế chấp, vừa không cần đảm bảo.

e. Thực hiện thi thống nhất toàn quốc. Ngày 16 tháng 2 năm 2001, thủ tướng Nga ký “Quyết định thực hiện thử nghiệm kì thi thống nhất quốc gia.” Từ năm 2001, Nga bắt đầu tiến hành thử nghiệm kì thi thống nhất cả nước tại các trường đại học trên 4 chủ thể của Liên bang. Năm 2002, chính thức thành lập cơ cấu quản lý kì thi thống nhất quốc gia – Ủy ban khảo thí quốc gia chủ thể Liên bang Nga, với nhiệm vụ là lãnh đạo và phối hợp trong quá trình thực hiện các dự án thi thống nhất cả nước. Những năm gần đây, số lượng các chủ thể, trường, viện và số lượng thí sinh tham gia kì thi này ngày càng nhiều. Đến năm 2006, Nga đã có 80 chủ thể Liên bang tham gia kì thi thống nhất cả nước. Theo quy định, kì thi này sẽ được thực hiện toàn diện vào năm 2009.

f. Thực hiện nghĩa vụ phổ cập giáo dục trung học chế độ 11 năm. Tháng 5 năm 2007, Duma quốc gia đã thông qua Luật sửa đổi về nghĩa vụ giáo dục chế độ 11 năm. Tháng 7 cùng năm, Luật này đã được Ủy ban Liên bang phê chuẩn. Luật quy định từ ngày 01 tháng 9 năm 2007, công dân Nga phải được phổ cập 3 cấp giáo dục: Giáo dục tiểu học, giáo dục phổ thông cơ sở (lớp 9) và hoàn toàn phổ cập giáo dục trung học (lớp 11), thay thế nghĩa vụ phổ cập giáo dục phổ thông cơ sở trước kia, tức là nghĩa vụ giáo dục 9 năm.

g. Thực hiện dự án giáo dục ưu tiên quốc gia. Từ năm 2006, các dự án giáo dục ưu tiên quốc gia được thực thi. Nội dung chủ yếu của nó bao gồm: Thưởng ngoài định mức cho chủ nhiệm lớp; thưởng cho giáo viên ưu tú; khuyến khích các trường, viện thực hiện sáng tạo giáo dục; thực hiện tin học hóa giáo dục; trạng bị thiết bị dạy học cho các trường học; tài chính Liên bang và địa phương tài trợ xe trường học phân phối cho các trường khu vực nông thôn; ủng hộ tiền đào tạo giáo viên cho các trường dạy nghề sơ và trung cấp; khuyến khích phát triển cơ cấu giáo dục trung học dạy nghề; thiết lập đại học dân tộc và học viện thương mại; Nhà nước tài trợ cho các thanh niên xuất sắc; tiến hành giáo dục dạy nghề cho quân nhân đang tại ngũ; Nhà nước chi tiền cho các chủ thể Liên bang thực hiện hiện đại hóa giáo dục.

h. Xác định mục tiêu phát triển giáo dục Nga, bảo đảm về kinh phí. Ngày 23 tháng 12 năm 2005, Chính phủ Liên bang Nga đã phê chuẩn “Cương yếu phát triển giáo dục 2006-2010.” Trong đó xác định mục tiêu phát triển giáo dục của Nga đến năm 2010: chế định và thực hiện tiêu chuẩn giáo dục mới cho 60% các ngành học. So với năm 2005, số lượng các quy hoạch giáo dục dạy nghề được Nhà nước công nhận sẽ tăng 30%; tỉ lệ sinh viên tiếp nhận giáo dục công nghệ thông tin tăng 50%; công dân trong độ tuổi từ 25 đến 65 được đào tạo lại tăng 30%. Nâng cao vị trí của Nga trong hàng ngũ chất lượng giáo dục thế giới, đạt trình độ bình quân của các quốc gia, tổ chức hợp tác kinh tế (trong 20 nước đứng đầu). Tỉ lệ sinh viên nước ngoài học trung học dạy nghề, đại học tại nước này tăng từ 0,9% lên 1,6%, bao gồm cả sinh viên tự trả học phí. Tỉ lệ sinh viên nhập học tại các cơ cấu giáo dục trung học, đại học thông qua kì thi thống nhất toàn quốc tăng từ 40% lên 90%. Tỉ lệ các trường chuyển sang thể chế giáo dục hai cấp “cử nhân – thạc sĩ” tăng từ 50% lên 70%, tổng chi cho cương yếu là 61,952 tỉ Rúp. Trong đó ngân sách Liên bang chi 45,335 tỉ Rúp, ngân sách các chủ thể Liên bang chi 12,501 tỉ Rúp, tiền ngoài ngân sách là 4,116 tỉ Rúp.

4. Cải cách nhà ở

Cải cách về nhà ở sau khi Putin lên cầm quyền chủ yếu được tiến hành trong nhiệm kỳ 2. Mục tiêu và phương châm cơ bản của cải cách này được khái quát trong “Luật cải cách nhà ở” (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2005) và “Cương yếu mục tiêu nhà ở Liên bang Nga 2002-2010” (được thông qua bởi nghị quyết số 865 ngày 31 tháng 12 năm 2005 của Chính phủ).

Biện pháp cải cách nhà ở cụ thể bao gồm:

a. Xác định mục tiêu và tổng số vốn trong các giai đoạn cải cách nhà ở. Theo “Cương yếu mục tiêu nhà ở Liên bang Nga 2002-2010” và yêu cầu của dự án nhà ở ưu tiên quốc gia. Chỉ tiêu cụ thể cơ bản của cải cách này như sau: năm 2010, đầu tư, sử dụng diện tích xây dựng nhà ở tăng lên tới 80 triệu m², vay thế chấp nhà ở đạt tới 415 tỉ Rúp, lãi suất vay nợ năm giảm xuống còn 8%, số gia đình mua được nhà đạt tiêu chuẩn do tiền tự có và vay ngân hàng chiếm 30%. Từ 2002 đến 2010 giải quyết vấn đề nhà ở cho 220.910 gia đình thuộc phạm vi nghĩa vụ đảm bảo của Luật Liên bang. Trong đó. Từ 2002-2005 đã hỗ trợ cho 96.800 gia đình trẻ cải thiện điều kiện chỗ ở. Từ 2006-2010, giải quyết vấn đề nhà ở cho 132.300 gia đình còn lại. Đến năm 2010, tỉ lệ gia đình trẻ có nhà ở sẽ tăng từ 9% lên tới 30%; nâng cao chất lượng phục vụ nhà chung cư, giảm tốc độ xuống cấp của cơ sở hạ tầng nhà chung cư từ 60% xuống còn 50%; giảm thời hạn sắp xếp nhà ở miễn phí của Nhà nước cho người có thu nhập thấp từ 20 năm xuống còn 5-7 năm. Ngoài ra, còn xác định nguồn vốn và tổng số tiền để thực hiện “Cương yếu mục tiêu nhà ở năm 2002-2010.” Dự tính tổng số các khoản tiền từ năm 2006-2010 là 902,4 tỉ Rúp. Trong đó, ngân sách Liên bang chi 470,4 tỉ Rúp, ngân sách của các chủ thể Liên bang và các địa phương chi 93,2 tỉ Rúp, nhà đầu tư tư nhân và các chủ nợ chi 470,4 tỉ Rúp, vốn tự có của nhân dân và tiền vay thế chấp (các gia đình trẻ) là 99 tỉ Rúp.

b. Khuyến khích vay thế chấp phát triển nhà ở, xây dựng hệ thống tái cho vay các khoản cho vay thế chấp nhà ở. Cuối tháng 12 năm 2004, Duma quốc gia thẩm định thông qua “Luật thế chấp ngân hàng.” Theo quy định của luật này, chi phí gián tiếp của các khoản cho vay thế chấp sẽ giảm đi, lãi suất cho vay giảm còn 1-1,5%. Để xây dựng hệ thống tái cho vay khoản cho vay thế chấp đã thực hiện ba biện pháp cụ thể sau: Một là, cho phép ngân hàng phát hành cổ phiếu cho vay nợ thế chấp nhà ở, thu hút tiền của các nhà đầu tư trên thị trường tự do, từ đó tăng khả năng cho nhân dân vay tiền; Hai là, Ngân hàng Trung ương giảm tỉ lệ vốn tự có của các ngân hàng thương mại phát hành trái phiếu cho vay thế chấp từ 14% xuống còn 10%; Ba là, thành lập “công ty cho vay thế chấp,” cơ chế hoạt động của công ty là mua lại quyền đối với các bất động sản trong các khoản cho vay thế chấp của ngân hàng, coi đó là bảo đảm trả nợ, phát hành và mua bán các trái phiếu cho vay thế chấp nhà ở (Nhà nước chịu trách nhiệm đảm bảo), sau khi thu được tiền lại cho ngân hàng vay. Năm 2006, Nhà nước đã chi 14 tỉ Rúp để đảm bảo cho các trái phiếu vay nợ thế chấp của các công ty cho vay thế chấp nhà ở, lại chi thêm 3,7 tỉ Rúp để mở rộng nguồn vốn cho nó. Tổng số tiền chi ra năm 2007 là 4,5 tỉ Rúp, tổng số tiền Nhà nước chịu trách nhiệm đảm bảo là 16 tỉ Rúp. Do đó sau khi nó thành lập, trong tình trạng thiếu tiền lâu nay, ngân hàng vẫn có thể lập tức mở rộng quy mô hoạt động tín dụng, giảm lãi suất cho vay và kéo dài kì hạn cho vay.

c. Xây dựng cách thức tài chính cho vay thế chấp đất đai. Cách thức tài chính này quy định: cá nhân, chính quyền thành phố và pháp nhân đều có thể thế chấp đất đai để vay nợ. Các bước cụ thể là: người hoặc pháp nhân có đất đai có thể thế chấp đất đai để vay nợ, dùng tiền vay nợ để xây dựng cơ sở chung trên mảnh đất đó. Sau đó định giá lại cơ sở chung đã xây xong; vay thêm một khoản mới, dùng khoản vay mới đó xây dựng cơ cấu chủ thể nhà ở, sau đó định giá lại nhà ở đã xây xong một lần nữa, vay thêm khoản nợ mới, dùng tiền này để hoàn thành nốt nhà ở.

d. Thúc đẩy sự nghiệp cải cách nhà chung cư. Những hạng mục nhà chung cư bao gồm nước nóng lạnh, điện, gas, sưởi ấm, sửa chữa, thang máy, vệ sinh rác thải và hơn 30 hạng mục dịch vụ có liên quan đến nhà ở. Sự chậm trễ trong cải cách nhà chung cư luôn là vấn đề lớn trong cải cách chế độ nhà ở của Nga… Putin sau khi lên cầm quyền đã hạ quyết tâm tiến hành cải cách nhà chung cư, kế hoạch từng bước nâng cao tỉ lệ nộp phí của dân cư đối với việc thu phí nhà chung cư, nhưng đồng thời cũng qui định, nếu tỉ trọng chi ra cho nộp chi phí nhà chung cư chiếm quá 22% tổng thu nhập gia đình, Nhà nước sẽ có hỗ trợ tương ứng. Ngoài ra, hiện nay, Nga đang thông qua các biện pháp để giải quyết vấn đề trì trệ của phát triển cơ sở nhà chung cư như thành lập Ủy ban chủ thể sự nghiệp, tiếp thu các cơ chế cạnh tranh, ứng dụng công nghệ và cơ chế tiết kiệm năng lượng.

e. Chế định chính sách chuyên giúp đỡ các tầng lớp dân cư khác nhau. “Dự án ưu tiên nhà ở” chi ngân sách hỗ trợ cho các gia đình trẻ cần nhà ở và cần cải thiện điều kiện nhà ở. Nhà nước có thể mua hoặc trả một phần tiền xây nhà hoặc trả trước tiền vay nợ thế chấp nhà ở cho họ. Gia đình nhận được sự hỗ trợ thì hai vợ chồng phải đều chưa quá 30 tuổi, gia đình thiếu bố hoặc mẹ có một hay nhiều con và phụ huynh chưa quá 30 tuổi. Ngân sách Liên bang đảm bảo cung cấp nhà ở hoàn thiện cho cựu chiến binh và người tàn tật. Họ có quyền lợi được quy định trong “Luật cựu chiến binh Liên bang” và “Luật người tàn tật Liên bang.” Do đó, trong năm 2006-2007, Nhà nước đã đầu tư 8,4 tỉ Rúp, cải thiện điều kiện nhà ở cho 30.100 người. Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ theo phương thức trái phiếu ưu đãi nhà ở cho quân nhân phục viên, cư dân di chuyển từ Baikonur, cư dân di chuyển từ khu vực Bắc Cực, những nhân viên xử lý sự cố Tréc-nô-bưn, di dân cưỡng chế. Tổng giá trị trái phiếu ưu đãi nhà ở có thể đổi ra tiền mặt theo giá cả mua bán nhà ở của thị trường địa phương. Đối với những nhóm người này, Nhà nước dự tính sẽ chi 133 tỉ Rúp vào năm 2010, cũng có nghĩa là giải quyết vấn đề nhà ở cho 132.000 gia đình. Tiêu chuẩn hỗ trợ đối với những nhóm người được hưởng ưu đãi nhà ở nói trên là: Gia đình một người 33m²; gia đình hai người 42m²; gia đình ba người hoặc gia đình có nhiều người hơn, bình quân mỗi người 18m².

5. Chính sách dân số

Đối với tình hình dân số nghiêm trọng của Nga, sau khi nhận chức, Putin đã bắt đầu đặc biệt quan tâm, chú trọng tới chính sách dân số và giao cho Chính phủ thành lập “Ủy ban các vấn đề dân số xã hội,” nghiên cứu, chế định các chính sách dân số cụ thể. Tháng 10 năm 2000, Bộ lao động và phát triển xã hội Nga đã chế định “Ý tưởng chính sách dân số Liên bang Nga trước năm 2005” và cuối cùng được Chính phủ Liên bang phê chuẩn tháng 12 năm 2001. Tháng 5 năm 2006, trong bài phát biểu thông điệp Liên bang, Putin đã nhắc đến vấn đề dân số với mức độ quan trọng của “vấn đề mũi nhọn nhất” hiện nay. Tháng 10 năm 2007, “Ý tưởng chính sách dân số Liên bang Nga trước năm 2025” cũng được phê chuẩn. Mục đích của việc thực hiện ý tưởng này là động viên sức mạnh của các cơ quan Chính quyền Liên bang, các tổ chức giáo dục chính quyền thành phố địa phương và các đơn vị, cá nhân, đảm bảo dân số đất nước phát triển ổn định. Putin đã giao trách nhiệm cho Chính phủ trong vòng 3 tháng để phê chuẩn thực hiện các biện pháp của kế hoạch chính sách dân số 2008-2010. Đến đây, nét khái quát cơ bản của chính sách dân số từ khi Putin cầm quyền đã rõ nét.

a. Tỉ lệ tử vong giảm đi. Nhằm giảm tỉ lệ dân số tử vong, từ năm 2006, bắt đầu thực hiện “Dự án ưu tiên quốc gia khỏe mạnh,” chấn hưng lại ngành y học truyền thống của Nga – ngành phòng chống bệnh, để sớm phát hiện, phòng và chữa trị các bệnh như cao huyết áp và các bệnh dẫn tới tỉ lệ tử vong cao khác, từ đó kéo dài tuổi thọ bình quân. Ngoài ra, để giảm tỉ lệ dân số tử vong bất ngờ, Nga còn chế định quy hoạch an toàn giao thông, kìm hãm tỉ lệ phát sinh các sự cố thương vong về người, hạn chế nhập khẩu và tiêu thụ những đồ uống có chứa cồn, kêu gọi mọi người tránh xa thuốc phiện, xây dựng lối sống lành mạnh.

b. Nâng cao tỉ lệ sinh. Tổng thống Putin cho rằng, lối thoát cơ bản cho việc giải quyết vấn đề dân số là tăng tỉ lệ sinh. Putin chủ trương dùng hỗ trợ kinh tế để khuyến khích thanh niên đẻ nhiều hơn. Các biện pháp cụ thể: Một là, nâng cao số tiền hỗ trợ sinh hoạt trong thời hạn một năm rưỡi cho gia đình mới sinh con. Năm 2005, mức trợ cấp sinh con đầu tiên tăng từ 500 Rúp một tháng lên 700 Rúp, năm 2006, lại tăng lên 1500 Rúp. Theo quy định của “Luật hỗ trợ sinh sản gia đình,” mức hỗ trợ sinh con thứ hai có hai phương thức: Nếu sản phụ không tham gia bảo hiểm xã hội, sau khi sinh đôi hay sinh ba không được nghỉ đẻ, nhưng trước khi con tròn một tuổi rưỡi, mỗi tháng sẽ được hỗ trợ 3000 Rúp; nếu sản phụ đã tham gia bảo hiểm xã hội, hỗ trợ sinh đẻ mỗi tháng là 40% lương, nhưng không cao quá 6000 Rúp. Hai là hỗ trợ giáo dục trước khi đi học cho trẻ em, dựa theo mức độ bình quân chi phí giáo dục trẻ em trước khi đi học của phụ huynh, Nhà nước sẽ hỗ trợ 20% cho đứa thứ nhất, 50% cho đứa thứ hai, 70% cho đứa thứ ba. Ba là, khuyến khích nhận con nuôi. Tăng gấp đôi chi phí nuôi dưỡng trẻ cho gia đình giám hộ và gia đình nhận nuôi, tới mức mỗi tháng không thấp hơn 4000 Rúp. Đồng thời, nâng lương cho phụ huynh gia đình nhận nuôi, mỗi tháng từ 1000-1500 Rúp lên tới 2500 Rúp. Hơn thế nữa, còn hỗ trợ sắp xếp một lần 8000 Rúp cho trẻ em thiếu sự chăm sóc của bố mẹ. Bốn là, thiết lập “Quỹ bà mẹ” và thực hiện cụ thể hóa số liệu chi tiêu của Quỹ bà mẹ.” Trước đây quy định, Nhà nước chi cho cá nhân số tiền cơ bản một lần là 250.000 Rúp từ “Quỹ bà mẹ,” áp dụng cách thức chi không dùng tiền mặt, toàn bộ hoặc một phần tiền có thể cung cấp dùng cho việc học của bất kì đứa trẻ nào trong gia đình, bao gồm chi phí mua nhà của gia đình trong diện vay nợ mua nhà ở hoặc tích lũy vào tiền lương hưu người mẹ. Trong dự thảo ngân sách Nhà nước năm 2008 và dự thảo ngân sách 3 năm đến năm 2010 lại qui định, “Quỹ bà mẹ” thực hiện chỉ số hóa, tức là dự tính tổng giá trị của “Quỹ bà mẹ” theo tỉ lệ lạm phát là 7%. Như vậy bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 năm 2008, phụ nữ sinh con và nhận nuôi con thứ hai, con thứ ba, thậm chí nhiều hơn có thể lĩnh 260.750 Rúp. Năm là, hỗ trợ mua nhà cho những cặp vợ chồng đang trong độ tuổi sinh đẻ. Chính phủ Nga quy định, hỗ trợ mua nhà cho những cặp vợ chồng đang trong độ tuổi sinh đẻ không thấp hơn 30-40% giá trị thị trường của căn nhà mua. Nhưng quy định này có những hạn chế nghiêm ngặt đối với tiêu chuẩn nhà ở, như nhà có hai người (một cặp vợ chồng hoặc một bố hay một mẹ với một con) thì diện tích nhà không quá 42m², gia đình có hai người trở lên (có một hoặc nhiều con) thì diện tích tăng thêm 18m² một người.

c. Khuyến khích dân di cư ngoại lai hợp pháp. Mặc dù tăng tỉ lệ sinh và giảm tỉ lệ tử vong là những biện pháp quan trọng gia tăng dân số. Nhưng theo ước tính của Cục thống kê quốc gia Nga, từ năm 2007 đến năm 2020, lực lượng trong độ tuổi lao động của Nga vẫn giảm từ 90.100.000 xuống còn 76.600.000 người. Hiện nay, biện pháp nhanh nhất để giải quyết nguy cơ dân số là khuyến khích dân di cư. Như tổng thống Nga đã nói: “Tăng dân số đất nước cần được hỗ trợ bằng chiến lược dân di cư hoàn thiện, nhuần nhuyễn.” Hiện nay, những biện pháp khuyến khích dân di cư ngoại lai hợp pháp tại Nga: Một là, tiếp nhận một lượng lớn những kiều bào ở nước ngoài về nước định cư. Theo “Kế hoạch quốc gia kiều bào ở nước ngoài tự nguyện di cư về Nga,” từ 2006 đến 2012, Nga sẽ đón nhận 300.000 đồng bào ở nước ngoài và gia đình của họ về nước, hơn nữa trong số 300.000 người không bao gồm gia đình của họ. Tổng số tiền chi cho kế hoạch quốc gia này lên tới 17 tỉ Rúp. Liên bang Nga sẽ phân thành 3 loại khu vực A, B, C theo tình hình trình độ phát triển kinh tế xã hội và dân số của 12 khu vực tiếp nhận kiều bào. Khu vực loại A là vùng biên giới Viễn Đông có địa vị chiến lược nhưng hoang vu. Khu vực loại B là khu vực Sibêria và Viễn Đông đang thực hiện các dự án đầu tư quan trọng. Khu vực loại C là một vài khu vực ít người của vùng Siberia và Viễn Đông. Ba khu vực này hưởng hỗ trợ và tiền di dân khác nhau, điều kiện đãi ngộ tương đối tốt đối với khu vực loại A. Hai là quy phạm hóa trình tự nhập cảnh của lao động nước ngoài. Ngày 15 tháng 01 năm 2007, “Luật đăng kí dân di cư đối với công dân nước ngoài và những người không có quốc tịch của Liên bang Nga” và “Luật địa vị pháp luật của công dân nước ngoài Liên bang Nga” văn bản mới bắt đầu có hiệu lực. Cục dân di cư liên bang khởi thảo “Công dân nước ngoài (bao gồm những người không có quốc tịch) cần biết,” trong đó quy định trình tự nhập cảnh của lao động nước ngoài bao gồm bốn bước: lấy thẻ đăng kí dân số lưu động, lấy giấy tạm trú, nộp báo cáo xác nhận tình trạng cư trú, đăng kí tại địa điểm sống hay cư trú. Ba là, hạn chế người có quốc tịch nước ngoài hành nghề bán lẻ. Theo nghị quyết số 683 ngày 15 tháng 11 năm 2006 “Về tỉ lệ cho phép sử dụng lao động nước ngoài trong nội bộ các chủ thể kinh doanh thương mại bán lẻ trên lãnh thổ Liên bang Nga,” từ ngày 01 tháng 4 năm 2007, những người không có quốc tịch không được hành nghề bán lẻ tại các địa điểm ngoài các trung tâm thương mại, trong thị trường tự do và các cửa hiệu. Từ đó hạn chế được dân nhập cư phi pháp. Bốn là, tăng cường hình phạt cảnh cáo đối với dân di cư bất hợp pháp. Từ ngày 15 tháng 01 năm 2007, Nga tăng cường các hình phạt cảnh cáo đối với dân di cư bất hợp pháp, đầu tiên là tăng cường xử phạt đối với chủ lao động sử dụng dân di cư bất hợp pháp, mức phạt cao nhất có thể lên tới 800.000 Rúp.

Chương V:
CHÍNH SÁCH CHIẾN LƯỢC TIẾP TỤC CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN CỦA NƯỚC NGA: “KẾ HOẠCH PUTIN”

Trong 8 năm hình thành phát triển đã thể hiện quan điểm chính trị Putin phù hợp với truyền thống lịch sử và nhu cầu hiện thực của nước Nga. Putin cho rằng Nga đã tìm thấy một con đường phát triển có thể chấn hưng nước mình. Do đó, ông đã xác định nhiệm vụ chiến lược của Duma quốc gia khóa V và cuộc bầu cử tổng thống là kế thừa con đường phát triển này. Yêu cầu “kế thừa” đã thúc đẩy sự ra đời của “Kế hoạch Putin.” Trong cuộc bầu cử Duma quốc gia khóa V, cương lĩnh tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất – “Kế hoạch Putin” có vai trò quan trọng trong việc Đảng này đã toàn thắng và tiếp tục có ảnh hưởng lớn đối với cục diện chính trị Nga sau khi kết thúc bầu cử Duma quốc gia. “Kế hoạch Putin” hiện tại không chỉ là cương lĩnh tranh cử tổng thống của Đảng nước Nga thống nhất và người kế nhiệm Putin là Medvedev, mà còn trở thành quy hoạch chiến lược và lí luận trị quốc trong tương lai phát triển của Nga, cũng đánh dấu sự kế thừa con đường của Putin. Hiện nay, cuộc bầu cử Duma quốc gia khóa V và bầu cử tổng thống đã kết thúc, quyền lực của Nga càng đạt được những đảm bảo chính trị có hiệu quả, làm cho vấn đề trọng tâm của nước này đã chuyển từ “kế thừa” con đường phát triển sang chấp hành toàn diện “kế hoạch Putin.” Do đó Medvedev cũng cần phải giải quyết thỏa đáng bài toán khó phải đối mặt là thực hiện chiến lược “dân giàu nước mạnh” theo chiều sâu. Đi sâu vào phân tích quá trình đề xuất, bối cảnh chính trị, nội hàm chính trị, ý nghĩa chính trị và ảnh hưởng đối với cục diện chính trị Nga của “Kế hoạch Putin,” ta có thể hiểu được sâu sắc hơn nữa con đường phát triển hình thành trong 8 năm cầm quyền của Putin.

I. Bối cảnh và quá trình đề ra “Kế hoạch Putin”

Ngày 6 tháng 12 năm 2007, cuộc bầu cử Duma quốc gia khóa V kết thúc, Đảng nước Nga thống nhất dành được 64,3% phiếu bầu. Trong 450 ghế của Duma quốc gia khóa mới, Đảng nước Nga thống nhất chiếm tuyệt đại đa số với 315 ghế, vượt qua 2/3 số ghế, từ đó hình thành cục diện chính trị một Đảng cầm quyền chủ đạo. Trong cuộc bầu cử lần này, cương lĩnh tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất – “Kế hoạch Putin” đã trở thành cụm từ chìa khóa cho con đường phát triển của Nga, nó đánh dấu sự hình thành cuối cùng của tư tưởng trị quốc và quy hoạch chiến lược của Putin trong nhiệm kỳ 8 năm. Như vậy, “Kế hoạch Putin” đã được đưa ra và trở thành lá cờ tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất như thế nào?

Ngày 26 tháng 04 năm 2007, tổng thống Putin phát biểu thông điệp Liên bang năm 2007, nội dung liên quan đến tình hình tổng thể của nước Nga và phương hướng cơ bản của các chính sách đối nội, đối ngoại quốc gia. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga) Rất nhiều nội dung đã thu hút được sự quan tâm, chú ý trong và ngoài nước. Với các nội dung như tăng cường phản đối các nguồn tiền từ nước ngoài can thiệp nội bộ chính trị Nga; chỉ ra ý nghĩa quan trọng của chế độ tỉ lệ đại biểu trong bầu cử Duma quốc gia; tăng cường hơn nữa lực lượng vũ trang; kiến nghị Nga xem xét ngừng thực hiện “Điều ước lực lượng vũ trang thông thường châu Âu”; một lần nữa bày tỏ không mưu cầu nhậm chức tổng thống thêm một nhiệm kỳ nữa. Tuy nhiên, xét về mục đích căn bản mà nội dung thông điệp Liên bang mà nói, Putin muốn truyền đạt đến nhân dân thế giới một thông điệp chính trị: sự nghiệp phát triển của Nga cần phải kế thừa và tiếp tục những chính sách hình thành tròn 8 năm Putin cầm quyền. Do đó, đặc điểm cơ bản của thông điệp này chính là “tính kế thừa” con đường phát triển của nước Nga.

Trong thông điệp Liên bang, Putin đã nhấn mạnh: Trong tám bản thông điệp Liên bang mà ông phát biểu, hầu như mỗi bản đều không chỉ là đánh giá tình hình trong nước và địa vị quốc tế của Nga, mà còn xác định rõ nhiệm vụ ưu tiên trong các lĩnh vực xã hội, kinh tế, ngoại giao, đối nội, an ninh và quốc phòng. Tuy chưa bao hàm khái quát được tất cả các nội dung, nhưng trên thực tế, nó vẫn là kế hoạch phát triển tương đối cụ thể, có căn cứ, lí trí của Nga. Việc hoàn thành kế hoạch này cần toàn xã hội cùng nhau tiến hành một cách sáng tạo, trong tương lai cần phải đầu tư rất lớn về sức lực và tiền bạc. Công chức của nước này không chỉ có nhiệm vụ là hiểu được quy hoạch phát triển, mà còn có nhiệm vụ đi nghiên cứu, chấp hành thực thi kế hoạch một cách cụ thể. thực hiện được kế hoạch này đối với đại đa số công dân trong nước đều có lợi, giúp họ tham gia vào toàn bộ quá trình kiến thiết.

Bước sang năm 2007, những tư tưởng nên trên của Putin được chính bản thân ông đề cập lại. Ví dụ: ngày 23 tháng 01 năm 2007, Putin đã bày tỏ rõ ràng rằng sau khi kết thúc nhiệm kỳ, ông hy vọng người kế nhiệm của mình có thể tiếp tục duy trì các chính sách hiện hành của Nga. Putin cho rằng, những năm gần đây, xu thế chính trị và kinh tế của Nga từ hỗn loạn đã dần dần trở nên ổn định, cuộc sống và thu nhập của nhân dân được cải thiện đáng kể, điều này chứng tỏ hiệu quả của chính sách mà Chính phủ đang thi hành, hi vọng người lãnh đạo kế tiếp có thể tiếp tục thực thi các chính sách của những năm gần đây. Tư tưởng căn bản của Putin về việc cần thiết phải kế thừa con đường phát triển của Nga cuối cùng đã được xác định rõ trong thông điệp Liên bang năm 2007.

Có thể thấy, xét về ý nghĩa chính trị, nhìn từ góc độ nội dung của thông điệp Liên bang, Putin cho rằng, ông đã tìm ra mô hình kinh tế, chính trị phù hợp với con đường phát triển của Nga, người kế nhiệm quyền lực trong tương lai cần phải kiên trì với mô hình phát triển đã có, tiếp tục duy trì ổn định kinh tế, chính trị. Các học giả Nga cũng cho rằng: Con đường phát triển của đất nước đã thiết lập là “tổng thống Putin.” Tâm điểm chú ý, quan tâm của Putin về vấn đề người kế nhiệm chính trị năm 2008, cũng không tránh khỏi nỗi lo về lần đầu tiên thực hiện chế độ bầu cử Duma quốc gia theo tỉ lệ đại biểu, nhưng ông lại quan tâm tới tương lai của nước Nga hơn. Ý nghĩa tiềm ẩn của cụm từ “tính kế thừa” chính là: Nga không nên chỉ quan tâm tới bầu cử Duma quốc gia và bầu cử tổng thống, điều cần quan tâm thực sự chính là sự nghiệp phát triển của Nga trong 10 năm tới, thậm chí là cả thời kì lịch sử dài hơn.

Là đảng cầm quyền, Đảng nước Nga thống nhất cần phải phản ứng tích cực đối với thông điệp Liên bang. Ngày 15 tháng 5 năm 2007, bí thư đoàn Chủ tịch Tổng hội đồng Đảng nước Nga thống nhất Vyacheslav Volodin đã tuyên bố: ngày 22 tháng 5 năm 2007, Đảng này sẽ tổ chức hội nghị chung của Hội đồng tối cao và Tổng hội đồng. Chủ tịch hội đồng tối cao, ông Boris Gryzlov sẽ phát biểu báo cáo chính trị với chủ đề “Đảng nước Nga thống nhất thực hiện “Kế hoạch Putin”.” (Đảng nước Nga thống nhất thực hiện kế hoạch Putin) Đây là lần đầu tiên “Kế hoạch Putin” xuất hiện trong cuộc nói chuyện của các nhà lãnh đạo cao cấp Đảng nước Nga thống nhất.

Trong ngày nói chuyện thứ hai của ông Volodin, ngày 16 tháng 5 năm 2007, một vị lãnh đạo quan trọng khác trong cơ cấu lãnh đạo Trung ương Đảng nước Nga thống nhất, lãnh đạo Ủy ban chấp hành Trung ương Đảng nước Nga thống nhất Vorobiev bày tỏ, “Kế hoạch Putin” là nền tảng phát triển trong tương lai của Nga. (Kế hoạch Putin – Nòng cốt những thành tựu của Nga trong tương lai). Ngày 17 tháng 5 năm 2007, Đảng nước Nga thống nhất lại triệu tập hội nghị bàn tròn về “Kế hoạch Putin,” chủ đề hội nghị là điều kiện thực hiện “Kế hoạch Putin.” Các nhân vật chính trị quan trọng của Đảng này đều bày tỏ thái độ ủng hộ “Kế hoạch Putin,” và chỉ rõ kế hoạch này có cùng một phương hướng chính trị với cương lĩnh của Đảng nước Nga thống nhất. (Kế hoạch Putin và chương trình của Đảng Nước Nga thống nhất – Đây là một đường lối chính trị).

Ngày 22 tháng 05 năm 2007, báo cáo chính trị của Boris Gryzlov chính thức xác lập địa vị nền tảng của “Kế hoạch Putin” trong cương lĩnh Đảng nước Nga thống nhất, đồng thời chỉ rõ, “Kế hoạch Putin” là cương lĩnh chính trị quan trọng hướng tới cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2007. (Boris Gryzlov: Chúng tôi nhất định thực hiện kế hoạch Putin). Báo cáo này là cột mốc đánh dấu “Kế hoạch Putin” trở thành cương lĩnh chính trị có tính chỉ đạo đối với Đảng nước Nga thống nhất. Ngày 01 tháng 10 năm 2007, tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng nước Nga thống nhất, Boris Gryzlov đã có báo cáo chính trị với chủ đề ““Kế hoạch Putin” – Tương lai huy hoàng của đất nước vĩ đại.” Nội dung của báo cáo này cơ bản chia thành ba phần: thành tích của Đảng nước Nga thống nhất tại Duma quốc gia khóa V; sáu thử thách lớn Nga phải đối mặt; nhiệm vụ mà Nga phải hoàn thành trong 4 năm tới đây, “Kế hoạch Putin” chính thức trở thành cương lĩnh của Đảng nước Nga thống nhất.

Tóm lại, trong quá trình đề ra “Kế hoạch Putin,” Đảng nước Nga thống nhất đã thực hiện những sắp đặt chính trị và tuyên truyền dư luận một cách tỉ mỉ, trình bày lí luận về nội dung cơ bản của kế hoạch. Từ đó “Kế hoạch Putin” trở thành cương lĩnh tranh cử đặt nền tảng chính trị vững chắc trong cuộc bầu cử Duma quốc gia.

Xét về bối cảnh chính trị, nhân tố cơ sở của việc đề xuất “Kế hoạch Putin” là cuộc bầu cử Duma khóa mới của nước Nga.

Ngày 02 tháng 9 năm 2007, Nga bước vào cuộc bầu cử mới, các chính đảng chủ yếu đối diện với cuộc bầu cử Duma quốc gia Nga Khóa V vào ngày 02 tháng 12. Các chính đảng có ảnh hưởng cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển chính trị của Nga đều tham gia cuộc bầu cử lần này. Putin cho rằng, đây là bước tiến mang tính cách mạng. Chính phủ Nga đã có ý thức hướng tới cuộc bầu cử dân chủ đích thực. Từ năm 2004, Putin đã nhiều lần bày tỏ mong muốn tăng cường vai trò của các chính đảng trong đời sống chính trị. Ông cũng đề ra ý tưởng chính trị xây dựng nghị viện đa đảng phái để giúp đỡ thành lập nội các mới.

Vì ý nghĩa chính trị của việc hướng tới tương lai phát triển đất nước và các chính đảng phải tự hoàn thiện mình, nên Đảng nước Nga thống nhất phải đề ra một cương lĩnh tranh cử vừa có thể dẫn dắt chiến lược phát triển đất nước, đồng thời phải được quảng đại quần chúng chấp thuận. Chỉ có như vậy, Đảng nước Nga thống nhất mới có thể kế thừa được con đường phát triển mà Putin đề ra và có thể thúc đẩy sự phát triển của mình. “Kế hoạch Putin” đã ra đời trong bối cảnh lịch sử như vậy.

Tiếp theo, nhân tố kích thích đề xuất “Kế hoạch Putin” là thông điệp Liên bang năm 2007 của tổng thống Putin. “Kế hoạch Putin” và bản thông điệp này có quan hệ mật thiết, hỗ trợ, hình thành lẫn nhau.

Một mặt, “Kế hoạch Putin” bắt nguồn trực tiếp từ thông điệp Liên bang năm 2007. Thông điệp Liên bang được tổng thống Putin và Đảng nước Nga thống nhất coi là quy hoạch chiến lược phát triển trung và dài hạn của Nga. Putin đã chỉ ra, thông điệp Liên bang 2007 đã thiết lập con đường và phương pháp cho sự phát triển kinh tế, chính trị và văn hóa. Tương ứng với nó, báo cáo chính trị ngày 22 tháng 5 của Boris Gryzlov đã chỉ rõ, năm mấu chốt quan trọng của “Kế hoạch Putin” là nền văn hóa vĩ đại đặc sắc, xây dựng nền kinh tế có sức cạnh tranh, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân của nước Nga, kiến thiết xã hội và củng cố chủ quyền quốc gia.

Mặt khác, cần chỉ ra rằng, trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng nước Nga thống nhất tổ chức tháng 12 năm 2006, Đảng này đã thông qua chiến lược chấn hưng đất nước hướng tới cuộc bầu cử Duma quốc gia năm 2007. Từ thông điệp Liên bang có thể thấy nội dung của hai văn kiện chính trị này tương hỗ nhau. Do đó, nghị quyết của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng nước Nga thống nhất đã thúc đẩy thành công sâu sắc hóa nội dung thông điệp Liên bang của Putin.

Có thể thấy, “Kế hoạch Putin” và thông điệp Liên bang 2007 có mối quan hệ nhân quả với nhau, là mối quan hệ chính trị ủng hộ lẫn nhau. Putin nhấn mạnh tính khả thi của những kế hoạch mà các thông điệp Liên bang được chế định trong 8 năm ông cầm quyền. Ẩn ý bên trong lời nói của Putin chính là Nga từ chối bất kì cuộc cách mạng nào, cần phải thừa kế chiến lược và chính sách vốn có của ông. Từ bản thông điệp Liên bang năm 2007 có thể thấy mục tiêu, chiến lược chủ yếu của Nga là: Xây dựng thành công một cường quốc hiện đại hóa, có nền kinh tế lớn mạnh, khoa học kỹ thuật tiên tiến, xã hội phát triển và quan điểm chủ đạo có ảnh hưởng lớn.

II. Nội hàm chính trị của “Kế hoạch Putin”

Lý giải về nội hàm của “Kế hoạch Putin,” có thể lần theo bốn điểm cơ bản sau.

Thứ nhất, nhận thức của các học giả Nga cho rằng, theo nội dung của “Kế hoạch Putin” có thể dùng một công thức toán học đơn giản để biểu thị: 1+8+3. “1” chỉ báo cáo chính trị Nga ngày 22 tháng 5 năm 2007 của Boris Gryzlov “Về Đảng nước Nga thống nhất thực hiện “Kế hoạch Putin”.” “8” là số bản thông điệp Liên bang trong 8 năm cầm quyền của Putin. “3” là chỉ ba văn kiện chính trị quan trọng của Putin. Ba văn kiện chính trị đó là: “Nước Nga chuyển giao thiên niên kỉ” ngày 30 tháng 12 năm 1999; bài phát biểu trước toàn thể hội nghị Chính phủ của Putin ngày 13 tháng 09 năm 2004 sau sự kiện chất lượng con người Belarus; bài phát biểu tại hội nghị về an ninh Kosovo ngày 10 tháng 02 năm 2007. (G.O.Pavlovsky, kế hoạch của tổng thống Putin. Hướng dẫn điều hành cho các tổng thống tương lai của Nga, Matxcơva, 2007).

Thứ hai, thái độ của Putin. Nói về thái độ của Putin, mặc dù ông bày tỏ không đồng ý gắn tên mình với cương lĩnh tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất, ông cho rằng, điều này có xu hướng thần thánh hóa, nhưng đây chỉ là thái độ chính trị của Putin. Ngày 18 tháng 10 năm 2007, tại Matxcơva, Putin đã trả lời những vấn đề mà nhân dân quan tâm qua truyền hình và đài phát thanh. Đây là một hoạt động chính trị quan trọng của ông trước cuộc bầu cử Duma quốc gia. Trong cuộc đối thoại này, Putin đã chỉ rõ “Kế hoạch Putin” chính là kế hoạch phát triển quốc gia chiến lược trung dài hạn. Putin giải thích: “Cái tên này bắt nguồn từ báo cáo thông điệp Liên bang của tôi tại Nghị viện. Trong báo cáo này, tôi đã nói tới kế hoạch trung dài hạn trong tương lai để phát triển xã hội, quốc phòng, ngoại giao, kinh tế. Đây chính là kế hoạch phát triển quốc gia chiến lược của Nga. Ví dụ chúng ta muốn giải quyết vấn đề tỉ lệ sinh thấp, quyết định lập “Quỹ bà mẹ,” đây là kế hoạch mười năm; còn trước năm 2015, Nga lập kế hoạch cải tiến lực lượng hải, không quân, cải tiến lực lượng vũ trang một cách tổng thể, tất cả những điều này cộng lại chính là “Kế hoạch Putin”.” (Bản tốc kí của đài truyền hình và phát thanh trực tiếp “Đối thoại với tổng thống Nga”).

Thứ ba, quan điểm của Đảng nước Nga thống nhất. Nói về Đảng nước Nga thống nhất, quan điểm tương đối cụ thể về “Kế hoạch Putin” là: ngày 19 tháng 10 năm 2007, người phối hợp các chính sách dân tộc và tôn giáo của tổng hội đồng Đảng này đã chỉ rõ: “Nền tảng của “Kế hoạch Putin” chính là chiến lược chấn hưng quốc gia trên cơ sở chủ quyền, dân chủ được đề ra tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng nước Nga thống nhất.” (Kế hoạch Putin sẽ đảm bảo quyền bình đẳng cho mọi công dân Nga).

Thứ tư, “Kế hoạch Putin” và chiến lược phát triển tương lai của Nga. Ngày 22 tháng 01 năm 2008, Medvedev đã phát biểu tại diễn đàn công dân: Nếu tiếp tục phát triển theo kế hoạch, thì từ 10 đến 15 năm sau, Nga có thể trở thành một trong năm nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tiếp tục phát triển ổn định là điều kiện cần thiết cho sự phát triển của Nga, điều này cần 10 năm. Các học giả Nga phân tích cho rằng, phát biểu này của Medvedev cho thấy ông định thực hiện mô hình phát triển mới trong khoảng thời gian 10 năm của hai nhiệm kỳ tổng thống. Mô hình phát triển mới này được thể hiện trong ba văn kiện chính trị quan trọng: “Kế hoạch Putin – tương lai huy hoàng của nước Nga vĩ đại,” được Đảng nước Nga thống nhất thông qua trở thành cương lĩnh tranh cử của Medvedev ngày 02 tháng 02 năm 2008 tại hội nghị Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng này; cương lĩnh được Putin phát biểu trước toàn thể hội nghị Ủy ban quốc vụ ngày 02 tháng 8 với chủ đề “Chiến lược phát triển của nước Nga trước năm 2020”; cương lĩnh chính trị về kinh tế mà Medvedev đã phát biểu tại diễn đàn kinh tế tổ chức ở Krasnoyarsk ngày 15 tháng 02.

Lần theo bốn điểm trên, thông qua so sánh, phân tích, Kế hoạch Putin có đầy đủ các nội dung chính trị sau:

Thứ nhất, từ góc độ mục tiêu phát triển của Kế hoạch Putin, “dân giàu, nước mạnh” là nội dung trọng tâm.

Như Putin đã nói, các thông điệp Liên bang hàng năm của ông đều ủng hộ chiến lược “dân giàu, nước mạnh,” trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, ngoại giao đều đề ra mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể và rõ ràng. Ví dụ, thông điệp Liên bang năm 2004, đầu nhiệm kỳ 2, Putin đã nhấn mạnh nền kinh tế Nga cần phát triển nhanh chóng. Ông đã nhiều lần khẳng định: Nhiệm vụ trọng tâm của Nga là nâng cao đáng kể đời sống nhân dân. Chỉ có tăng trưởng kinh tế mới là nền tảng tin cậy thực sự để giải quyết dài hạn các vấn đề xã hội. Putin còn đề xuất Nga cần phải thực hiện nhiệm vụ cải cách tám lĩnh vực về kinh tế, xã hội để đảm bảo phát triển với tốc độ cao. Tám lĩnh vực này là nhà ở, y tế, giáo dục, ngân sách, thuế, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, phát triển cơ sở hạ tầng vận tải và hiện đại hóa quân đội. Vấn đề phát triển quốc gia và xã hội không thể tách rời việc giải quyết một cách cụ thể.

Thứ hai, nhìn từ góc độ con đường thực hiện mục tiêu phát triển “Kế hoạch Putin,” tăng cường xây dựng tài nguyên hành chính chủ yếu là xã hội công dân và chính trị chính đảng là biện pháp thực hiện “Kế hoạch Putin.”

Trong thông điệp Liên bang năm 2004, Putin đã đề xuất rõ ràng, không có xã hội công dân chín muồi, Chính phủ Nga không thể giải quyết hiệu quả những vấn đề cần được giải quyết. Bất cứ quyền lực nào cũng đồng nghĩa là gánh vác một trọng trách rất lớn. Nước Nga không cho phép sự cạnh tranh chính trị bị thay thế bởi cạnh tranh quyền lực, không cho phép quá trình tranh cử và các hoạt động du thuyết khác bị chi phối bởi chính trị. Về xã hội, đó là những vấn đề trọng điểm cần chú ý trong quá trình phát triển sau này của Nga. Xét về tình trạng phát triển dân chủ, Putin cho rằng, cần phải tận dụng những kinh nghiệm tổ chức nghị sự công dân mà các khu vực bộ phận của Nga đã tích lũy được – những tổ chức phi chính phủ này có thể tiến hành đánh giá về những bộ luật quan trọng can thiệp đến lợi ích của công dân. Tiếp tục chuyển đổi chức năng Chính phủ. Nên giao dần những bộ phận chức năng mà Nhà nước không thể thực hiện hiệu quả cho các cơ quan phi Chính phủ. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, 26.05.2004)

Tóm lại, nhìn từ góc độ con đường phát triển của Nga, Putin luôn luôn coi tài nguyên chính trị là một biện pháp xây dựng chế độ chính trị và xã hội công dân. Một mặt, Putin chú trọng điều kiện tiền đề của xây dựng dân chủ, tức là xã hội công dân, mặt khác, đồng thời cũng dựa vào quyền lực Nhà nước để cải cách kinh tế tiến hành thuận lợi, bảo đảm tính liên tục của phát triển kinh tế.

Xét từ góc độ thể chế chính trị, Putin vừa nhậm chức đã hô hào, mấu chốt của việc chấn hưng đất nước là lĩnh vực chính trị Nhà nước, những khủng hoảng chủ yếu mà Nga phải đối mặt cơ bản đều do cơ quan chấp hành quyền lực. Cho nên, việc xây dựng hệ thống quyền lực chính trị Nhà nước lớn mạnh, đặc biệt là xây dựng hệ thống quyền lực trực tiếp có hiệu quả, bảo đảm chính trị lãnh đạo thông suốt và hoàn chỉnh trở thành trọng điểm cải cách của Putin. Xét từ góc độ thể chế chính trị, Putin cho rằng, Nga cần một thể chế chính trị có sức cạnh tranh, có hiệu quả, công bằng xã hội, có thể bảo đảm chính trị phát triển ổn định. Kinh tế ổn định là nhân tố chủ yếu cho xã hội dân chủ, là nền tảng cơ sở để một cường quốc nhận được sự kính nể của thế giới. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, 08.07.2002). Ủy ban chính sách ngoại giao và quốc phòng Nga cho rằng, Nhà nước cần có các chính sách kinh tế với mục đích rõ ràng, những chính sách này cần được chấp hành bởi một Nhà nước có năng lực hành vi. Vai trò của Nhà nước trong đời sống kinh tế yêu cầu tăng cường cơ cấu Nhà nước. Nhiệm vụ quan trọng nhất để tăng cường cơ cấu Nhà nước là căn bản nâng cao hiệu quả của Chính phủ, sau đó là nâng cao hiệu quả của toàn bộ quốc gia, kịp thời và liên tục thúc đẩy hình thành xã hội công dân. (Nền kinh tế Nga: những ưu tiên chiến lược – luận cương của Uỷ ban chính sách đối ngoại và quốc phòng. Báo Độc Lập. 09.07.1997).

Thứ ba, xét từ góc độ nội dung chính sách Kế hoạch Putin, quan tâm tới đời sống nhân dân là đặc điểm nổi bật.

Trong bản thông điệp Liên bang năm 2005, Putin đã đề cập ngắn gọn, rõ ràng tới các trọng tâm là vấn đề giao thông, bảo đảm y tế, vấn đề nghiện rượu và nghiện thuốc phiện, vấn đề tỉ lệ sinh giảm, vấn đề thuế, tiền lương, vấn đề đạo đức và văn hóa. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang 25.04.2005). Bản thông điệp Liên bang năm 2006 càng nhấn mạnh trọng điểm hơn nữa những khó khăn mà Nga phải đối mặt trong lĩnh vực kinh tế, xã hội và chế định những biện pháp ứng phó cụ thể. Putin đã dự đoán địa vị của nước mình trong nền kinh tế thế giới và chỉ ra trong điều kiện cạnh tranh quốc tế khốc liệt, phát triển kinh tế đất nước phụ thuộc vào ưu thế khoa học kĩ thuật của nó. Nga đã tiến hành áp dụng những biện pháp cụ thể để thay đổi cơ cấu kinh tế. Trong các vấn đề xã hội, Putin nhấn mạnh ba điểm: vấn đề dân số, lương hưu và giáo dục. Dân số Nga tăng trưởng âm liên tiếp 10 năm, trở thành vấn đề xã hội và chính trị to lớn đối với sự sinh tồn của dân tộc. Putin chỉ ra, dân số Nga giảm mỗi năm 700.000 người. Ông chỉ ra ba mục tiêu lớn là giảm tỉ lệ tử vong, tăng tỉ lệ sinh và chế định các chính sách di dân hợp lý, công bố một loạt các chính sách khuyến khích sinh đẻ. Chính sách kích thích sinh đẻ có thời hạn 10 năm được thực hiện từ ngày 01 tháng 01 năm 2007, tài chính Nhà nước sẽ chi mỗi năm từ 30-40 tỉ Rúp cho nó. Putin cho rằng, tình trạng dân số là vấn đề mũi nhọn nhất của Nga. Ông tuyên bố, tiền lương hưu năm 2007 tăng 20%. Chính phủ sẽ cố gắng hết sức để đảm bảo cho những người đã nghỉ hưu có một cuộc sống vượt qua mức trung bình. Công việc này trong tương lai sẽ là một trong những hạng mục ưu tiên chủ yếu của Chính phủ. Putin cho rằng giáo dục cần phải phù hợp với hiện thực của thị trường lao động hiện đại, phải bảo đảm năng lực cạnh tranh, phải xây dựng hệ thống giám sát chất lượng giáo dục khách quan, thích đáng, ủng hộ thực hiện kế hoạch phát triển sáng tạo của các trường đại học. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang. 10.05.2006).

Thứ tư, xét từ góc độ mô hình phát triển của “Kế hoạch Putin,” xây dựng mô hình kinh tế mới nâng cao sức cạnh tranh của quốc gia là mô hình phát triển trung dài hạn mà nước Nga muốn xây dựng.

Nhìn xa hơn, chiến lược kinh tế sáng tạo sẽ là biện pháp chủ yếu mà Nga sử dụng để thay đổi mô hình kinh tế hiện nay. Các ngành công nghệ cao là động lực chính chắp cánh cho nền kinh tế hiện đại. Chiến lược này đứng vững được chủ yếu là do có thể nâng cao được sức cạnh tranh Nhà nước của các ngành nghề cao, công nghệ mới. Sức cạnh tranh Nhà nước mà Nga hiểu bao hàm những nội dung chủ yếu sau: sức cạnh tranh quản lý Nhà nước, bao gồm các nội dung điều tiết Nhà nước, dịch vụ Nhà nước, quản lý kinh tế quốc doanh; sức cạnh tranh doanh nghiệp, bao gồm sử dụng tiết kiệm năng lượng và nguyên nhiên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất của lao động, thúc đẩy quản lý doanh nghiệp và sáng tạo công nghệ; sức cạnh tranh tư bản nhân lực, bao gồm hình thành hệ thống giáo dục có sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, bảo đảm nhu cầu về con người có chuyên môn cao cho các lĩnh vực của phát triển kinh tế, thúc đẩy phát huy tiềm lực khoa học công nghệ quốc gia, nâng cao trình độ giáo dục bình quân cho tất cả các dân tộc, thực hiện hiện đại hóa hệ thống đảm bảo xã hội và sức khỏe công dân.

Thứ năm, xét từ góc độ trọng điểm kinh tế của “Kế hoạch Putin,” Putin đã đề xuất bốn điểm: tổng sản phẩm quốc nội tăng hai lần, gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới, tự do hối đoái đồng Rúp và vấn đề an toàn năng lượng.

Do từ năm 2003, giá trị tổng sản phẩm quốc nội chưa đạt được mức tăng trưởng 7% trang 1 năm nên Putin đề xuất, nếu tự do kinh tế Nga không có đảm bảo, môi trường cạnh tranh công bằng không được cải thiện, quyền sở hữu kinh tế không được thực hiện, thì mục tiêu nền kinh tế quốc dân tăng trưởng gấp đôi trong 10 năm là rất khó. Putin chỉ ra rằng, đàm phán về vấn đề Nga gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới không nên trở thành công cụ để mặc cả cho những vấn đề không liên quan. Mục đích cuộc đàm phán gia nhập WTO của Nga là giúp cho các sản phẩm thuận lợi xâm nhập vào thị trường quốc tế, hợp lý gia nhập phân công lao động quốc tế và đạt được những lợi ích hoàn chỉnh. Putin bày tỏ: Đồng Rúp phải trở thành đồng tiền thanh toán thông dụng của quốc tế, phải không ngừng mở rộng phạm vi ảnh hưởng của đồng Rúp. Vì mục đích đó, phải thành lập những trung tâm giao dịch dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm khác thanh toán bằng đồng Rúp trên lãnh thổ đất nước. Putin cho rằng, Nga đã có khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực khai thác tài nguyên. An toàn năng lượng luôn luôn là một trong những chính sách trọng tâm của Chính phủ Putin. Nga không ngừng phát triển ngành năng lượng, nâng cao công suất, phát huy vai trò tích cực đối với việc xây dựng hệ thống năng lượng độc lập của châu Âu. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang. 10.05.2006)

Thứ sáu, cơ sở hình thái ý thức của “Kế hoạch Putin” là “chủ quyền, dân chủ.” Nhân dân có quyền tự chọn lựa theo truyền thống và pháp luật của mình: khả năng tham gia có hiệu quả vào việc hình thành trật tự công bằng của thế giới; an ninh trong và ngoài nước đều có tính thống nhất cao; điều kiện của lịch sử cạnh tranh Nga chính là phải công khai bày tỏ, bảo vệ quyền lợi và lợi ích của dân tộc mình; thừa nhận vô điều kiện giá trị của dân chủ, nhưng trong quá trình thực hiện những giá trị này cần phải xem xét tới tính đa dạng của các dân tộc.

Về ý nghĩa quan trọng của những biện pháp chính trị này, trong thông điệp Liên bang năm 2007, Putin đã hai lần có những phản hồi chính trị tích cực. Đầu tiên, trong phần mở đầu thông điệp Liên bang, Putin nhấn mạnh: Trong những xung đột xã hội phức tạp trước đây, những mâu thuẫn về hình thái ý thức giữa các đảng phái đã phân chia tư tưởng của Nga. Hiện nay, sự đoàn kết tinh thần của nhân dân và sự thống nhất về chuẩn mực đạo đức – kinh tế, chính trị đều ổn định như nhau, là nhân tố phát triển vô cùng quan trọng. Chỉ khi xã hội có một hệ thống cương lĩnh đạo đức chung và tôn trọng giá trị văn hóa đặc sắc, mới có thể thiết lập và cuối cùng thực hiện mục đích vĩ đại. Tiếp theo, trong phần kết luận thông điệp Liên bang, Putin một lần nữa nhấn mạnh: Trong khi xử lý nhiệm vụ phát triển, ngoài tận dụng tất cả những phương pháp hiện đại có liên quan, Nga còn phải dựa vào sự giàu có về đạo đức và tinh thần mà nhân dân đã đúc rút ra trong lịch sử mấy nghìn năm của mình. Chỉ có như vậy nước Nga mới có thể xác định rõ phương hướng phát triển đất nước, mới có thể đi tới thành công. Chỉ khi công dân thực sự nhìn thấy, thực sự cảm nhận thấy, thực sự tin tưởng tất cả những cố gắng của Nhà nước đều là để bảo đảm cho quyền lợi thiết thực cho họ, cải thiện đời sống của họ, nâng cao phúc lợi xã hội cho họ, bảo đảm an toàn cho họ, Nga mới có địa vị và được thế giới kính nể, mới có thể bảo vệ được chế độ Nhà nước và chủ quyền quốc gia. Mỗi một công dân cần phải cảm nhận sâu sắc được rằng vận mệnh của cá nhân và vận mệnh của quốc gia có quan hệ mật thiết với nhau. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang. 26.04.2007). Phải thấy rằng với đại biểu, chính đảng Đảng nước Nga thống nhất và sự ủng hộ về quan điểm giá trị của đại bộ phận các tinh tú chính trị Nga, rõ ràng sẽ có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển chính trị đất nước.

Thứ bảy, bản chất của Kế hoạch Putin là cần phải giải quyết một loạt những nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển trong tương lai của Nga. Bất luận địa vị xã hội, dân tộc, tôn giáo tín ngưỡng và địa điểm sinh sống của mỗi công dân có khác nhau thế nào, Nhà nước đều phải tạo điều kiện để họ làm việc và có một cuộc sống hạnh phúc.

Do đó, chiến lược chấn hưng đất nước của Đảng nước Nga thống nhất xác định ba nhiệm vụ ưu tiên: (1) nâng cao chất lượng và mức sống của công dân, xóa đói giảm nghèo; (2) thực hiện cải cách chế độ bảo hiểm y tế, cải thiện dịch vụ y tế của dân cư; (3) phát huy truyền thống tốt đẹp của chế độ giáo dục quốc gia, để Nga chiếm lĩnh vị trí hàng đầu thế giới về lĩnh vực chất lượng giáo dục; (4) thực hiện chính sách tuổi trẻ mới, tạo điều kiện bình đẳng cho thanh niên phát huy giá trị bản thân, gia nhập cơ quan chính quyền và cơ cấu quản lý các cấp; (5) chế định và thực hiện những chính sách công nghiệp, bảo đảm đầu tư Nhà nước cho cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, kích thích ngành kiến trúc phát triển, ủng hộ sản xuất sáng tạo; (6) khắc phục tình trạng phát triển lạc hậu của kinh tế nông nghiệp so với tốc độ phát triển của toàn bộ nền kinh tế; (7) phát huy tiềm lực nội bộ của mỗi khu vực, thúc đẩy sự đồng đều về trình độ phát triển kinh tế xã hội giữa các chủ thể Liên bang, bảo đảm kinh tế khu vực có thể tự cung tự cấp, nâng cao tự trị địa phương, tăng cường kiến thiết chế độ Liên bang; (8) về lập pháp, tạo điều kiện để chống tham nhũng có hiệu quả, hoàn thiện và tăng cường hệ thống chấp hành pháp luật; (9) cải cách thể chế quản lí Nhà nước các cấp, tinh giảm cơ cấu, tăng cường thể chế chính đảng; (10) thực hiện giám sát xã hội đối với việc bảo đảm quyền lợi và tự do công dân, ủng hộ những đề xướng của công dân, tăng cường vai trò của công đoàn, bảo đảm tự do và trách nhiệm của các phương tiện thông tin đại chúng, bảo đảm thực hiện cạnh tranh lành mạnh và công bằng trong quá trình tranh cử của các chính đảng. (Nga – đất nước chúng tôi lựa chọn).

Thứ tám, xét về tính kế tục của bản thân Kế hoạch Putin, trong các văn kiện chính trị quan trọng mà Putin và Medvedev phát biểu trước và sau cuộc bầu cử tổng thống khóa V, không chỉ giải quyết tốt vấn đề kế thừa và tiếp tục Kế hoạch Putin, mà còn cụ thể hóa hơn những trọng điểm chiến lược của kế hoạch này.

Putin và Medvedev đều bày tỏ, cương lĩnh kinh tế của Medvedev là bổ sung và cụ thể hóa Kế hoạch Putin. Cương lĩnh kinh tế của Medvedev chủ yếu tập trung vào bảy lĩnh vực: xóa bỏ chủ nghĩa pháp luật hư vô, giảm mạnh những thành lũy chính trị, giảm thuế, cải tiến cơ sở hạ tầng kỹ thuật, kiến thiết hệ thống tiền tệ lớn mạnh, đặt nền móng cho sự sáng tạo và thực hiện chính sách phát triển xã hội mới. (Phát biểu tại diễn đàn kinh tế Crasnoyarsk lần thứ V với chủ đề “Nước Nga 2008-2012 – quản lí tăng trưởng,” 15.02.2008, http://www.medvedev2008.ru/performance20080215.html). Đặc biệt cần phải quan tâm bài phát biểu quan trọng “Chiến lược phát triển của Nga trước năm 2020” của Putin trước Ủy ban quốc vụ ngày 08 tháng 02 năm 2008. Bài phát biểu này đã cụ thể hóa những trọng điểm chiến lược của Kế hoạch Putin_. Mục tiêu lớn của nó là giúp cho Nga trở thành nước có nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đứng thứ năm trên thế giới, một trong những lực lượng trung tâm quan trọng nhất của thế giới sau 12 năm.

Thứ chín, xét về đặc điểm quân sự của Kế hoạch Putin, phát triển lực lượng quân sự lớn mạnh vừa là nền tảng và bảo đảm cho mục tiêu cường quốc của Nga, cũng là biện pháp chiến lược đối phó với những đe dọa an ninh từ bên ngoài.

Trong thông điệp Liên bang năm 2006, Putin đã xác định rõ hơn nữa mục tiêu phát triển quân sự. Ông nhấn mạnh: Nga đã có những cống hiến to lớn trong việc bảo vệ ổn định chiến lược thế giới, trước mắt, Nga cần có một lực lượng quân đội lớn mạnh, hiện đại. Lực lượng quân đội này có thể đảm bảo an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ trong bất kì hoàn cảnh nào. Putin yêu cầu, lực lượng quân đội phải có khả năng ứng phó với những xung đột quốc tế và khu vực, do đó, phải được trang bị hệ thống vũ khí mới, khai thác vũ khí chính xác cao và thúc đẩy chuyên nghiệp hóa quân nhân. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang, 10.05.2006, http://president.kremlinn.ru/appears/2006/10/1357type63372type63374 type8234105546.shtml).

Biện pháp chủ yếu của việc thực hiện chiến lược cường quốc quân sự trong “Kế hoạch Putin” là chuyên nghiệp hóa quân đội, toàn cầu hóa chiến lược. Bảo đảm lực lượng quân sự đều chiếm điểm cao chiến lược trong ba lĩnh vực sau: Trên không, đại dương và lục địa. Theo kế hoạch trang bị quốc gia trước năm 2015, trước tiên, Chính phủ có kế hoạch đầu tư 5000 tỉ Rúp cho cải tạo đổi mới và nâng cấp trang bị quân sự. Tiếp theo, chú trọng phát triển vũ khí trên không, phát triển sức mạnh phòng chống hạt nhân chiến lược tiêu biểu là “Bạch Dương M” chống tên lửa nhiều đầu đạn châu Âu và quốc tế, tổ chức, xây dựng quân phòng không, bảo đảm chiếm ưu thế nhất định trong cạnh tranh ngoài vũ trụ. Thêm nữa, đẩy nhanh phát triển lực lượng tấn công trên biển, tiêu biểu là tàu mẫu hạm và tàu ngầm hạt nhân chiến lược. Tháng 7 năm 2007, Nga tuyên bố đầu tư lớn xây dựng căn cứ tàu ngầm hạt nhân hiện đại tại bán đảo Kamchatka trên Thái Bình Dương. Đây là một mũi nhọn đánh vào lực lượng quân sự Thái Bình Dương của Mỹ. Putin chỉ ra rằng: “Không có nền kinh tế phát triển và lực lượng vũ trang lớn mạnh, thì không thể tránh khỏi địa vị lệ thuộc.” Hiện đại hóa quân đội là mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược trọng điểm của Putin. Thời kì chiến tranh lạnh, lực lượng quân sự Mỹ và Liên Xô từng đạt tới sự cân bằng chiến lược. Cùng với sự xuống dốc về sức mạnh tổng hợp quốc gia của Nga, Mỹ tăng cường hệ thống chống đạn đạo trực thuộc, sức mạnh chiến lược giữa Nga và Mỹ đã bị mất cân bằng nghiêm trọng. Do đó, lấy chiến lược tấn công “không đối xứng” chống lại sự đe dọa chiến lược của Mỹ là một đặc điểm trong chiến lược quân sự của Nga.

Nếu nhìn nhận ý kiến của Putin về vấn đề quân sự từ tư tưởng “chủ quyền, dân chủ,” như các học giả Nga phân tích, tuy còn tồn tại rất nhiều thứ chưa xác định, nhưng trong khái niệm “chủ quyền, dân chủ” bao hàm hai điểm. Thứ nhất, thể chế chính trị dân chủ của Nga phải phục vụ cho yêu cầu bảo vệ và tăng cường chủ quyền. Yêu cầu này xuất phát từ môi trường chính trị đối ngoại quốc tế phức tạp của Nga. Thứ hai, về các biện pháp kiến thiết quân sự của Putin, quan trọng không chỉ là thực chất của nó, mà đồng thời cũng bao gồm ý nghĩa tượng trưng của nó. “Quân đội Nga càng lớn mạnh, áp lực bên ngoài phải đối mặt càng nhỏ,” cần phải có quân đội lớn mạnh và kinh tế phát triển, có như vậy Nga mới có địa vị của mình trong các mối quan hệ quốc tế, có khả năng chống lại những áp lực bên ngoài đang gia tăng, bao gồm áp lực từ Mỹ.

Thứ mười, xét về đặc điểm ngoại giao, Kế hoạch Putin nhấn mạnh tư tưởng và lí luận của đa cực hóa thế giới, luôn đặt mục tiêu trong nước cao hơn mục tiêu bên ngoài, tiếp tục tạo ra môi trường quốc tế tốt đẹp cho sự phát triển và phồn thịnh của nền kinh tế trong nước.

Trong phần ngoại giao của bản thông điệp Liên bang năm 2007, Putin đã thể hiện rất rõ từ năm 2006, đặc biệt là bước sang năm 2007, quan hệ giữa Nga và phương Tây đã có những điều chỉnh sâu sắc. Hơn thế nữa cũng từ năm 2007, những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại của Nga được tiếp tục và tăng cường. Trước khi phát biểu thông điệp Liên bang năm 2007, Putin đã phát biểu tại hội nghị về vấn đề chính sách an ninh Munich, ông nhấn mạnh “Đối với thế giới đương đại mà nói, mô hình đơn cực không chỉ là không được chấp nhận, mà căn bản cũng không thể tồn tại. Đã đến lúc xuất phát điểm là các chủ thể lợi ích trong giao lưu quốc tế mưu cầu cân bằng hợp lý, xem xét cẩn thận cơ cấu an ninh toàn cầu.” Phát biểu của Putin tại Munich đã tạo ra những phản ứng mạnh mẽ trong nước Nga. Ngày 05 tháng 3, tuyên bố chung của hội nghị an ninh Liên bang công bố, để thích ứng với tình hình quốc tế mới hiện nay, Nga sẽ chế định lại học thuyết quân sự của nước mình, cho rằng lực lượng vũ trang vẫn là công cụ quan trọng nhất để bảo vệ lợi ích kinh tế, chính trị của đất nước. Ngày 27 tháng 3, trang Web của Bộ ngoại giao Nga công bố “Khái luận chính sách đối ngoại của Liên bang Nga” đã được tổng thống phê chuẩn, thể hiện những thay đổi sâu sắc trong chiến lược ngoại giao của Nga. Nói một cách đơn giản, chính Nga cho rằng trong xu hướng quốc tế hiện nay, sức mạnh của Mỹ đang suy yếu, sức mạnh của Nga đã được tăng cường. Phán đoán chiến lược này đã dẫn tới những thay đổi quan trọng trong chính sách ngoại giao của Nga.

Trong thông điệp Liên bang năm 2007, thái độ về bảo vệ an ninh và chủ quyền quốc gia của Putin vẫn kiên định, lời lẽ về mối quan hệ giữa Nga và phương Tây vẫn rất sắc bén. Thứ nhất, Nga cần phải tăng cường sức mạnh vũ trang theo trình tự. Cần so sánh nhiệm vụ này với sức mạnh kinh tế quốc dân, so sánh với mối đe dọa tiềm ẩn và tiến trình cục diện, xu thế thế giới. Thứ hai, Mỹ và các nước trong khối NATO chỉ muốn giành được lợi ích đơn phương. Các nước này dựa vào những chuyện bịa đặt, lấy cớ từ chối thực hiện “Hiệp ước lực lượng vũ trang thông thường châu Âu,” lợi dụng cục diện đã hình thành, tăng cường xây dựng căn cứ quân sự sát biên giới Nga và còn có kế hoạch thiết lập hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tại Tiệp Khắc và Phần Lan. Hơn thế nữa, một số nước vừa gia nhập tổ chức NATO, như các quốc gia ven biển Slovakia và Bungary, cũng bất chấp những hiệp định trước đó, căn bản không tham gia “Hiệp ước lực lượng vũ trang thông thường châu Âu,” gây ra cho Nga những nguy cơ thật sự khó đoán. Do đó, rất có thể Nga sẽ ngừng thực hiện nghĩa vụ “Hiệp ước lực lượng vũ trang thông thường châu Âu.” Thứ ba, những vũ khí như năng lượng cần phải được sử dụng đúng lúc. Nga luôn luôn xây dựng cơ chế và phương thức phát triển có thể duy trì lợi ích của tất cả các đối tác trên cùng một mức độ. Điều này được áp dụng cho bất kỳ kế hoạch nào, bao gồm các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, vận tải quốc tế. Kế hoạch như vậy đã tồn tại và chúng vẫn đang trong quá trình thực hiện. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang, 26.04.2007, http://president.kremlin.ru/appears/2007/ 04/26/1156type63372type63374type82634125339.shtml). Nội dung ngoại giao của thông điệp Liên bang ít nhất bày tỏ ba điểm: Thứ nhất, phản ứng kịch liệt của Nga đối với chính sách của Mỹ là biểu hiện phản kháng chính sách “bao vây” Nga của Mỹ từ “Cách mạng sắc tộc” Ukraine năm 2004. Thứ hai, thế lực của Nga đã được nâng cao nhanh chóng, mà Mỹ lại đang lún sâu vào hoàn cảnh khó khăn toàn cầu từ chiến tranh Irắc. Đồng thời, nhu cầu chiến lược của Nga đối với Mỹ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và an ninh đều giảm xuống. Trong tình hình chiến lược này, từ năm 2006, Nga đã bắt đầu áp dụng một loạt những biện pháp phản đối. Thứ ba, Putin hi vọng thông qua chính sách ngoại giao của bản thông điệp Liên bang của Nga, gây khó khăn cho cuộc bầu cử tổng thống của Đảng cộng hòa Mỹ, từ đó chuyển tới Mỹ một thông điệp: Tổng thống Mỹ kế nhiệm cần phải điều chỉnh chính sách đối với Nga.

Putin đặc biệt bày tỏ rõ rệt phương hướng của toàn bộ chính sách ngoại giao Nga: thứ nhất, phương hướng chính sách ngoại giao của Nga là áp dụng phương thức thực dụng, phi hình thái ý thức, hợp tác phối hợp để giải quyết những vấn đề cấp bách nước này phải đối mặt. Theo một nghĩa rộng hơn, điều đó nghĩa là dùng luật pháp quốc tế làm cơ sở văn hóa trong quan hệ quốc tế, không ép buộc người khác áp dụng mô hình phát triển không thích hợp, đẩy nhanh tiến trình tự nhiên trong quá trình phát triển lịch sử. Vấn đề dân chủ hóa đời sống quốc tế, tiêu chuẩn đạo đức mới của mối giao lưu giữa các nước và nhân dân các nước, mở rộng hợp tác giữa kinh tế và nhân đạo các nước có vai trò đặc biệt. Thứ hai, nước Nga hiện đại đã khôi phục được tiềm lực kinh tế của mình, ý thức được sức mạnh của mình, nỗ lực xây dựng mối quan hệ bình đẳng với các nước, chứ không phải trên cao nhìn xuống tất cả. Nga cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới, bảo vệ lợi ích kinh tế của mình, tận dụng những ưu thế thực tế của mình. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, 26.04.2007, http://president.kremlin.ru/appears/2007/04/26/1156type63372type63374type82634125339.shtml).

Nói tóm lại, dựa vào việc nghiên cứu bốn đầu mối của “Kế hoạch Putin,” từ các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, xã hội và ngoại giao, tổng kết lại thành mười phương diện của ý nghĩa chính trị trong “Kế hoạch Putin.” Điều này chủ yếu cho thấy sự tiếp tục con đường của Putin cũng là lý luận và mục tiêu phát triển của Nga trong tương lai.

III. Ý nghĩa và ảnh hưởng chính trị của “Kế hoạch Putin”

Thứ nhất, đặt nền tảng cho thắng lợi trọn vẹn của Đảng nước Nga thống nhất trong cuộc bầu cử Duma quốc gia.

Nếu so sánh “Kế hoạch Putin” và cương lĩnh tranh cử của Đảng cộng sản Nga vào Duma quốc gia khóa V, cùng với cương lĩnh của Đảng công chính Nga, có thể thấy “Kế hoạch Putin” đã tiếp thu đầy đủ được tinh hoa tư tưởng trong cương lĩnh của hai chính đảng này.

Ngày 24 tháng 9 năm 2007, đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng cộng sản Nga đã thông qua cương lĩnh “Đấu tranh để giành lấy quyền lực chính trị cho nhân dân lao động,” đề xuất thực hiện bảy giai đoạn của tương lai tươi đẹp. Giai đoạn thứ nhất, thực hiện quốc hữu hóa tài sản xã hội. Thực hiện quốc hữu hóa lại đối với tài nguyên thiên nhiên và các bộ phận kinh tế chiến lược. Trả Quỹ ổn định lại cho Nhà nước. Quỹ ổn định, dự trữ ngoại tệ và ngân sách Nhà nước phải dùng cho tăng trưởng kinh tế và bảo đảm xã hội của công dân. Giai đoạn thứ hai, Nhà nước vì dân phục vụ. Nhà nước tiến hành điều tiết đối với lĩnh vực dịch vụ nhà ở công cộng. Căn cứ theo tình hình sinh con của mỗi gia đình mà áp dụng chính sách khuyến khích khác nhau. Giai đoạn thứ ba, sản xuất để phát triển. Nhà nước dùng tiền đã thu được từ quốc hữu hóa tài sản cho hiện đại hóa công nghiệp, nông nghiệp và hệ thống giao thông. Thay đổi phương hướng sản xuất nguyên nhiên liệu của nền kinh tế, ưu tiên mô hình doanh nghiệp tập trung trí thức. Giai đoạn thứ tư, thực hiện quyền lực chính trị của nhân dân. Giai đoạn thứ năm, quốc gia độc lập và an ninh trật tự, củng cố quốc phòng, khôi phục và nâng cao năng lực tác chiến của quân đội. Giai đoạn thứ sáu, giá trị của con người cao hơn tất cả. Đảng cộng sản Nga bảo đảm phát triển khoa học xã hội và văn hóa, bảo đảm cung cấp miễn phí giáo dục và dịch vụ y tế chất lượng cao. Giai đoạn thứ bảy, tất cả quyền lực chính trị trở lại với Xô Viết của nhân dân lao động.

Cương lĩnh của Đảng công chính Nga đề xuất lấy chủ nghĩa xã hội mô hình mới thế kỷ XXI làm lí luận, thiết lập một xã hội chủ nghĩa lấy dân làm gốc, chứ không phải hướng tới một tương lai trìu tượng; không phản đối chế độ kinh tế thị trường và sở hữu tư nhân; chủ trương phân chia công bằng tài sản quốc gia. Quan niệm giá trị của Đảng này bao gồm: tính công bằng, an ninh xã hội, chủ nghĩa yêu nước, tham gia dân chủ. Đảng này chú ý và thúc đẩy giải quyết những vấn đề mà xã hội xem nhẹ, ưu tiên nhiệm vụ diệt trừ đói nghèo tận gốc, khôi phục công bằng xã hội; làm cho tiền lương hưu đạt mức tiêu chuẩn của thế giới; kiềm chế giá sinh hoạt tăng cao, tạo ra những điều kiện sống văn minh; cải thiện nhà ở của dân cư; thực hiện chính sách ưu đãi dân số, bảo đảm cho nhân dân được hưởng trình độ giáo dục và sức khỏe của châu Âu; bảo đảm tuyệt đối quyền lợi của người tàn tật; kiên quyết loại trừ nghiện rượu và nghiện thuốc phiện; đề xướng kinh tế trí thức, phát triển khoa học kỹ thuật; sử dụng Quỹ ổn định đúng đắn, phân phối thu nhập xã hội công bằng; phát triển nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực; chính sách quan tâm tới thanh niên; bảo vệ môi trường, xây dựng sinh thái quốc gia; khởi xướng đoàn kết dân tộc; di dân hợp pháp, hợp lý; kiên quyết đấu tranh với các loại tham nhũng; thực hiện hiện đại hóa quân đội, nâng cao đãi ngộ cho quân nhân, tăng cường giám sát với cục diện đương thời.

Từ so sánh, phân tích có thể thấy, cương lĩnh tranh cử hay cương lĩnh đảng của các chính đảng khác trên diễn đàn chính trị đều có chung phương hướng với “Kế hoạch Putin,” giới hạn rất mơ hồ. Điều này đồng thời cũng cho thấy trong thời gian cầm quyền, Putin đã tiếp thu được đầy đủ những chính kiến chủ yếu của các đảng đối lập. phương hướng tư tưởng chủ yếu của các đảng đối lập hiện nay ở Nga đều đã bị Putin khống chế và tận dụng. Vì thế trong cuộc cạnh tranh của hình thái ý thức, Đảng nước Nga thống nhất đã chiếm được cơ hội đầu tiên, đặt nền tảng cho chiến thắng toàn vẹn sau cùng.

Thứ hai, “Kế hoạch Putin” trở thành phương tiện truyền tải tư tưởng của Putin.

Trong thông điệp Liên bang năm 2007, Putin đã chỉ ra rằng, tám bản thông điệp ông từng phát biểu trong hội nghị Liên bang đã bao hàm kế hoạch phát triển của Nga đầy đủ cụ thể, lý tính và luận chứng. Hiện nay, kế hoạch phát triển này được cô đặc và khái quát trong “Kế hoạch Putin,” trở thành phương tiện truyền tải tư tưởng cầm quyền của Putin, làm cho người dân Nga có thể cảm nhận và thực sự ý thức được: Ủng hộ “Kế hoạch Putin” chính là kiên trì với chính sách của ông. Hiệu quả chính trị này về khách quan bảo đảm tính tiếp tục con đường phát triển của Nga, mặt khác cũng đưa ra cho Putin tính khả thi và tính cần thiết duy trì quyền giải thích từ ngữ về tư tưởng trị quốc sau khi ông mãn nhiệm vào năm 2008.

Thứ ba, “Kế hoạch Putin” tăng cường hơn nữa địa vị trên diễn đàn chính trị của Đảng nước Nga thống nhất.

Ngày 26 tháng 11 năm 2006, Putin phát biểu: “Kế hoạch này được đại đa số mọi người ủng hộ, Quốc hội, Chính phủ và vị nguyên thủ quốc gia tương lai sẽ thực hiện kế hoạch này. Không ủng hộ kế hoạch này có nghĩa là công việc mới bắt đầu, đã tự làm hỏng uy tín của mình.” (Kế hoạch Putin sẽ được thực hiện, tổng thống Nga tin tưởng như thế). Chính vì Putin rất coi trọng kế hoạch này, càng làm nổi bật địa vị chính trị của Đảng nước Nga thống nhất. Trong cuộc bầu cử Duma quốc gia lần này, Putin đã công khai coi Đảng nước Nga thống nhất là sức mạnh hậu thuẫn chủ yếu sau này của ông trên diễn đàn chính trị. Trong hội nghị đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của đảng này vào ngày 01 tháng 10, Putin phát biểu, Đảng nước Nga thống nhất có thể trở thành công cụ bảo đảm ổn định xã hội, bảo đảm chức năng hoạt động hiệu quả của Chính phủ và Nghị viện tương lai; trở thành sức mạnh thúc đẩy Nga phát triển, trụ cột của cơ quan chính quyền và người chấp hành hoàn thành tất cả các kế hoạch dự định. Boris Gryzlov cũng đề xuất: “Chúng ta thống nhất xung quanh Putin, kế hoạch Putin và chiến lược phát triển quốc gia.” (Boris Gryzlov, Putin vẫn là người lãnh đạo đất nước Nga. Báo Nga, 17.10.2007).

Thứ tư, “Kế hoạch Putin” có thể kết hợp thống nhất có hiệu quả với cuộc bầu cử khóa mới, có lợi cho việc củng cố chiến lược phát triển của Putin.

Từ ngày 01 tháng 10 năm 2007, sau khi Putin cho biết sẽ dẫn dắt Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử cuộc bầu cử Duma quốc gia Nga năm 2007 và bầu cử tổng thống 2008 đã được liên kết chặt chẽ với nhau. Trong đó, “Kế hoạch Putin” chính là chất xúc tác tăng cường mối quan hệ này. Sự xuất hiện đúng lúc của “Kế hoạch Putin,” cho thấy: căn nguyên của sự liên kết chặt chẽ giữa hai cuộc bầu cử chính là ý nghĩa căn bản của cuộc bầu cử Duma quốc gia khóa V và bầu cử tổng thống đều là một. Tức là kết quả bầu cử sẽ xác định được mức độ ủng hộ của dân chúng đối với những phương châm của Putin, giải quyết thực tế vấn đề tính kế thừa chính trị của đất nước. Kết quả này không chỉ quyết định trực tiếp tới việc chấp hành kế hoạch chiến lược, mà còn củng cố tính hợp pháp chính trị của quyền lực Putin, tránh khả năng nổ ra “Cách mạng sắc tộc” ở Nga, củng cố vai trò của Nga trong những công việc quốc tế.

“Kế hoạch Putin” cũng có ảnh hưởng quan trọng đối với cục diện chính trị của Nga. Thứ nhất, thúc đẩy hơn nữa, củng cố quan niệm giá trị chính trị chủ yếu của Nga. Putin phát biểu, chỉ có toàn xã hội Nga ủng hộ rộng rãi, mới có thể thực hiện kế hoạch chiến lược phát triển đất nước. (Bản tốc kí buổi truyền hình và phát thanh trực tiếp “Đối thoại với Tổng thống”). Hiện tại, kết quả mà Putin mong muốn đã đạt được. Xét về ảnh hưởng chính trị sâu sắc, quan niệm giá trị chính trị chủ yếu của Nga được củng cố. Thứ hai, trong Duma quốc gia, Đảng nước Nga thống nhất giữ vai trò giám sát khách quan việc thực hiện “Kế hoạch Putin,” từ đó, có được cơ sở để chuyển từ đảng cầm quyền sang đảng thực thi. Ngày 01 tháng 10 năm 2007, Putin cho biết: tuy kế hoạch này là thành quả làm việc của Chính phủ, khu vực, cơ cấu hành chính địa phương, ngân hàng Trung ương, thượng viện và nghị viện, nhưng không nghi ngờ gì nếu không có sự ủng hộ mang tính quyết định của Đảng nước Nga thống nhất, lực lượng chính trị chính, thì cũng không thể thực hiện kế hoạch này được. (Bài phát biểu của tổng thống Nga tại Đại hội Đảng lần thứ VIII của Đảng “Nước Nga thống nhất.” Tổng thống Vladimir Putin đặt ra nhiệm vụ là chiến thắng trong bầu cử). Putin nhấn mạnh, Duma quốc gia khóa IV đã thông qua khoảng 1000 dự luật, trong đó trên 2/3 là do Đảng nước Nga thống nhất đề xuất. Những dự luật này liên quan tới mọi mặt của “Kế hoạch Putin” như các lĩnh vực kinh tế, xã hội và phát triển xây dựng cơ chế. Hiện nay, nhiệm vụ quan trọng nhất của đảng này chính là giám sát việc thực hiện thuận lợi “Kế hoạch Putin.” Địa vị thế mạnh của Đảng cũng bảo đảm việc thực thi kế hoạch này về pháp luật và tổ chức. Địa vị ưu thế tuyệt đối hiện nay của đảng đã tạo điều kiện tiền đề cho việc xây dựng Chính phủ với nghị viện đa đảng phái, là sự ủy thác trách nhiệm chính đảng. Thứ ba, “Kế hoạch Putin” có vai trò quan trọng trong việc Putin chọn Medvedev là người kế nhiệm tổng thống, hơn nữa, việc bảo đảm thực hiện thuận lợi “Kế hoạch Putin” cũng là nhân tố quan trọng để Putin đồng ý làm thủ tướng.

Tóm lại, đối với Putin mà nói, xem xét về chiến lược tầng mặt, con đường phát triển tất yếu của Nga là kế thừa, tiếp tục những phương châm, chính sách của Putin trong 8 năm cầm quyền, mà “Kế hoạch Putin” đề cập tới những phương diện cơ bản của sự nghiệp phát triển đất nước, là sự giải thích tốt nhất cho những phương châm, chính sách của Nga. Đối với ý nghĩa này mà nói, “Kế hoạch Putin” là chiến lược chèo lái sự nghiệp phát triển của Nga trong tương lai, không chỉ đã phát huy vai trò quan trọng, mà còn có những ảnh hưởng tích cực.

Chương VI:
CƠ CHẾ QUYỀN LỰC TIẾP TỤC CON ĐƯỜNG PUTIN: “BỘ ĐÔI MEDVEDEV – PUTIN”

Ngày 02 tháng 3 năm 2008, Medvedev đã thuận lợi trúng cử tổng thống Nga nhiệm kì mới với tỉ lệ phiếu bầu cao tới 70,28%. Ngày 07 tháng 5, Medvedev chính thức nhận chức tổng thống, Putin trở thành thủ tướng. Như vậy, trong tương lai, Nga sẽ xuất hiện cục diện chính trị liên minh giữa Putin và Medvedev. Sự ra đời của “Bộ đôi Medvedev – Putin” sẽ khởi động thời đại mới của sự vận hành quyền lực chính trị Nga.

I. Ý nghĩa chính trị của “bộ đôi Medvedev – Putin”

Đầu tiên, bảo đảm sự ổn định và phát triển của xã hội. Từ trước đến nay, chuyển giao quyền lực đều dễ dẫn tới sự phân chia lại lực lượng chính trị hoặc là thay đổi toàn diện thể chế chính trị. Qua 8 năm cầm quyền của Putin, Nga đã đi con đường chấn hưng phù hợp với tình hình đất nước mình. Do đó, Putin không mong muốn nhìn thấy sự chuyển giao quyền lực làm cho tình hình chính trị trong nước rối ren, kéo dài sai lầm của tiến trình cải cách, phát triển, làm cho “Kế hoạch Putin,” mộng cường quốc mà mình lao tâm rơi vào hư không. Luôn luôn nhận được tỷ lệ ủng hộ cao của nhân dân, Putin được Nga coi là “vũ khí ổn định” lớn nhất của đất nước. Do đó, ông không chỉ sáng tạo đề cử Medvedev là người kế nhiệm tổng thống, mà còn chấp nhận mạo hiểm gánh vác trách nhiệm chính trị, chấp nhận làm thủ tướng. Tổng tài công ty đường sắt Nga cho rằng: Để đảm bảo quá độ quyền lực có hiệu quả, Putin đã cố gắng hết sức mình. Đây là điều rất tích cực. Nhờ Putin, thể chế chính trị Nga mới có thể hình thành, chính đảng mới được thiết lập. Nước Nga ngày càng dân chủ. Bầu cử sẽ quyết định tất cả. Xét cả quá trình chuyển giao quyền lực của Nga hiện nay, ổn định và phát triển xã hội thực sự được thực hiện. Do đó, ngày 07 tháng 5 năm 2008, trong lễ nhậm chức tổng thống của Medvedev, Putin đã bày tỏ, Nga sẽ hoàn thành thay đổi quyền lực tối cao quốc gia trên cơ sở nghiêm chỉnh tuân thủ pháp luật và nguyên tắc dân chủ. Trong những điều kiện như vậy, sẽ không bỏ sót việc giải quyết các vấn đề xã hội, đảm bảo tốc độ phát triển tiếp tục tiến lên phía trước của Nga. (Bài phát biểu của Vladimir Putin tại lễ nhậm chức của tân Tổng thống Dmitri Medvedev, http://president.cremlin.ru/appears/2008/05/071200type63374type12 2346200263.shtml).

Kế tiếp là bảo đảm sẽ tiếp tục đi theo con đường của Putin. Trước khi mãn nhiệm, điều mà Putin ưu tiên xem xét nhiều nhất chính là làm thế nào để tiếp tục phương châm lãnh đạo đất nước của mình, điều này không chỉ liên quan tới sự ổn định của quốc gia, mà còn liên quan tới việc Putin có thể ở lại trung tâm quyền lực của Nga hay không. Có thể nói, việc tiếp tục chiến lược phát triển quốc gia mà Putin đã chế định là điều kiện tiền đề quan trọng nhất của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Cũng trong ngày 07 tháng 5 năm 2008, Putin nhấn mạnh, mục đích vô cùng quan trọng là tiếp tục thực hiện phương châm phát triển đất nước đã định, đồng thời quan tâm tới lợi ích của dân chúng, những mục tiêu và nhiệm vụ đã định là vì sự phát triển của Nga sau 20, 30 năm nữa. (Bài phát biểu của Vladrmir Putin tại lễ nhậm chức tân tổng thống Dmitri Medvedev, http://president.cremlin.ru/appears/2008/05/071200type63374type122346200 263.shtml). Ngoài ra, một học giả nổi tiếng của Nga cho rằng: Đã có Thể chế Medvedev – Putin, như vậy, điều đầu tiên là hiệu quả những quyết sách của Chính phủ Nga do Putin dẫn đầu sẽ được nâng cao đáng kể.” So với những người có khả năng đảm nhiệm chức vụ thủ tướng khác, rõ ràng Putin có tư cách và thực lực hơn trong rất nhiều vấn đề, như vậy sẽ rút ngắn quá trình quyết sách của Chính phủ. Năm 2008, Chính phủ Nga sẽ thúc đẩy mạnh mẽ, thực hiện và hoàn thiện “Kế hoạch Putin.” Putin giữ chức thủ tướng, càng bảo đảm việc thực hiện con đường hiện hành không thể thay đổi, tạo thành hai tầng bảo hiểm cho “Kế hoạch Putin“. Nhìn từ góc độ này, Putin xuất hiện đảm nhiệm chức vụ thủ tướng là bảo đảm chính trị cho việc thực hiện kế hoạch của ông.

Tiếp nữa, “Bộ đôi Medvedev – Putin” có thể đảm bảo đội ngũ của Putin cầm quyền lâu dài trên diễn đàn chính trị Nga. Phát biểu của Putin, Medvedev ngày 07 tháng 5 năm 2008 và phát biểu của Putin ngày 08 tháng 5 trước Duma quốc gia đều có sức mạnh chứng minh cho kết luận này. Trong bài phát biểu tại lễ nhậm chức của Medvedev, điều đầu tiên Putin đề cập tới là tính quan trọng của việc tiếp tục phương châm phát triển đất nước đã định, sau đó ám chỉ cơ sở pháp lý của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Tiếp theo Putin trân trọng nói tới nước Nga – từng là trách nhiệm mà ông phải đảm nhận, sau này vẫn là một trách nhiệm cao quý, ông sẽ dùng cả đời mình để gánh vác. Cuối cùng, Putin cho biết, mục tiêu và nhiệm vụ đã đề ra là vì sự phát triển sau 20, 30 năm nữa, kêu gọi sự tham gia và ủng hộ của dân chúng. Đánh giá bài phát biểu của Putin tại Duma quốc gia ngày 08 tháng 5, một chính trị gia Nga nói: có thể xác nhận rằng không có sự tồn tại của cái gọi là quyền lực hai tầng. Trên thực tế, những người chế định chính sách trong thời gian Putin cầm quyền, chính là đội ngũ của ông, hiện nay vẫn còn ở lại chính quyền của Nga, những người này vẫn sẽ xác định những chính sách của Nga trong tương lai. Ông còn cho biết, bài phát biểu của Putin tại Duma quốc gia mang tính cương lĩnh, không chỉ đề cập tới ngoại giao chính trị nội bộ, mà còn chỉ ra phương hướng phát triển của Nga tới năm 2020. Điều này khiến người ta có thể cảm nhận rõ rệt được địa vị chủ đạo của Putin trong “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Ông cho rằng, bài phát biểu của Medvedev chỉ giống như là tổng giám đốc của công ty, bảo đảm sẽ hoàn thành những việc mà Putin bàn giao, biểu hiện rõ hơn lập trường của một người thi hành, chứ không phải là nhà chế định chiến lược. (Bài phát biểu của Vladimir Putin tại lễ nhậm chức của tân tổng thống Dmitri Medvedev, http://president.kremlin.ru/appears/ 2008/05/071200type63374type122346200263.shtml). Từ trước cuộc bầu cử tổng thống, nhà chính trị này đã cho rằng, trên thực tế Putin và Medvedev đã liên kết thành một đội ngũ. Tuy bên ngoài Putin là cấp dưới, nhưng trong hai năm đầu, ông mới chính là “anh cả” của đội ngũ này. Nếu dùng khái niệm của một trò chơi đồng đội, thì Putin chính là đội trưởng. Theo quy tắc, trong một giai đoạn nào đó, ông không thể tiếp tục là đội trưởng, cần phải trao gậy tiếp sức cho người khác, nhưng đội chơi vẫn là đội chơi cũ. Vì thế, tất cả những phương châm, chính sách đều có thể được tiếp tục duy trì. (Vladimir Pujkov, thủ tục bổ nhiệm chức vụ Thủ tướng chính phủ quy định hai chính quyền song song tồn tại thì không có tiếng nói chung về một việc. Thực tế ở Nga trong chính quyền vẫn có nhóm giữa, mà trong 8 năm gần đây đã quy định chính trị trong nước, http:// www.politcom.ru/article.php?id=6146). Học giả nổi tiếng của Trung Quốc, giáo sư Xing Guang cho rằng, khi phân tích chính trị của Putin, không thể không nhận thấy, Putin một mặt là thầy giáo đi tìm lời giải cho phương trình chính trị, mặt khác ông là một cao thủ lập ra những phương trình chính trị. Cùng với việc nhiệm kỳ tổng thống của ông sắp kết thúc, tổng thống Putin đang sắp xếp toàn diện cục diện chính trị, điều này sẽ có ảnh hưởng lớn tới những diễn biến sau này của Nga.

II. Cơ sở cầm quyền của “bộ đôi Medvedev – Putin”

Medvedev trúng cử, yêu cầu chính trị “kế thừa” con đường phát triển của Putin cuối cùng đã được thực hiện và đảm bảo ông vẫn ở lại trung tâm quyền lực chính trị Nga. Thực tế 8 năm cầm quyền của Putin đã chứng minh, phương châm, chiến lược trị quốc của ông phù hợp với tình hình Nga. Phát triển cần có sự bảo đảm chế độ, quyền lực càng cần truyền đạt cơ chế. Để đảm bảo tiếp tục con đường cầm quyền và ổn định xã hội, về vấn đề chuyển giao quyền lực, Putin đã cho thấy trí tuệ chính trị uyên thâm, sâu sắc của mình. Putin không áp dụng phương pháp sửa đổi Hiến pháp để trực tiếp kéo dài nhiệm kỳ tổng thống của mình, ông cố gắng duy trì tính ổn định tổng thể của khung Hiến pháp và nguyên tắc chính trị. Trước mắt, Putin đã có sự sắp xếp nhân sự tỉ mỉ để việc chuyển giao quyền lực được tiến hành thuận lợi và chuẩn bị một trình tự bảo đảm. Trong đó, sự ra đời và phát triển của cơ chế quyền lực “Bộ đôi Medvedev – Putin” là trọng tâm của việc kéo dài quyền lực chính trị của Putin. Do quy định của Hiến pháp Nga, đặc tính tự thân vận động của quyền lực tối cao và chịu ảnh hưởng của văn hóa chính trị truyền thống, “Bộ đôi Medvedev – Putin” có thể cân bằng, ổn định, vận hành lâu dài hay không đang trở thành sự mong chờ.

1. Mục tiêu thống nhất là cơ sở chủ yếu đầu tiên để “Bộ đôi Medvedev – Putin” cầm quyền

Sự đồng thuận của Medvedev về con đường phát triển của Nga đã đặt nền móng cho việc ông cùng với Putin cầm quyền. Ngày 02 tháng 3 năm 2008, Medvedev xuất hiện tại (Quảng trường Đỏ), ông đã nói trước đám đông rằng ông tin tưởng Nga cần phải chọn lựa con đường từ khi Putin cầm quyền. Hôm nay, chọn lựa con đường phát triển cho một tương lai tương đối dài: Có cơ hội tiếp tục sự phát triển, tăng cường ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống, tiếp tục thúc đẩy kế hoạch được thi hành trong những năm gần đây. (Dimitri Medvedev: Nga sẽ giữ nguyên đường lối của Putin, http:// www.edinros.ru/news.html?id=128452).

Mục tiêu chiến lược của Medvedev và Putin đối với sự phát triển của Nga là nhất quán: Phục hưng Nga. Từ ba bản cương lĩnh phát triển được công bố trên diễn đàn chính trị tháng 02 năm 2008, có thể thấy được tính thống nhất trong cách thức cầm quyền và mục tiêu cầm quyền mà “Medvedev – Putin” theo đuổi. Họ xác định phương hướng tiếp tục phát triển trong tương lai, đề xuất phát triển kinh tế, chính trị đến năm 2020, hi vọng “Bộ đôi Medvedev – Putin” có thể nhanh chóng vận hành, thực hiện “Kế hoạch Putin,” giúp Nga sớm trở thành cường quốc kinh tế trên thế giới. Ba cương lĩnh phát triển là: Ngày 02 tháng 02 năm 2008, Đảng nước Nga thống nhất công bố cương lĩnh tranh cử làm cương lĩnh tranh cử của Medvedev, được Đảng này thông qua ngày 01 tháng 10 trước năm với chủ đề “Kế hoạch Putin – tương lai huy hoàng của đất nước vĩ đại.” Ngày 08 tháng 02, Putin phát biểu cương lĩnh với chủ đề “Chiến lược phát triển của Nga trước năm 2020” tại toàn thể hội nghị Ủy ban quốc vụ. Ngày 15 tháng 02, Medvedev phát biểu cương lĩnh kinh tế với nội dung chủ yếu là bốn lĩnh vực ưu tiên hàng đầu và bảy nhiệm vụ lớn.

Ngày 08 tháng 02, Putin đã chính thức tuyên bố “Chiến lược phát triển của Nga trước năm 2020,” tức “Kế hoạch Putin” trước toàn thể hội nghị Ủy ban quốc vụ. Mục tiêu lớn của nó là biến nước Nga trở thành nền kinh tế lớn nhất châu Âu, nền kinh tế lớn thứ năm trên thế giới và là một trong những trung tâm sức mạnh lớn nhất thế giới trong 12 năm nữa. Nội dung cụ thể có 10 trọng điểm sau: (1) Phát triển mạnh mẽ giáo dục, y tế, tài nguyên nhân lực, để phù hợp với yêu cầu cạnh tranh toàn cầu, giảm 1/3 tỉ lệ tử vong, nâng cao tuổi thọ bình quân từ khoảng 60 tuổi hiện nay lên 75 tuổi; (2) Nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia và chất lượng cuộc sống quốc dân. Tổng sản phẩm quốc nội tăng từ 1.300 tỉ USD hiện nay lên hơn 5.000 tỉ USD, bình quân đầu người 30.000-40.000 USD, bằng 50% bình quân đầu người của Mỹ, 70% bình quân đầu người châu Âu lúc đó. Thu nhập quốc dân cũng được nâng cao đáng kể, dân số thuộc tầng lớp sản xuất tăng từ 15-20% hiện nay lên 60-70%, thu hẹp chênh lệch thu nhập giàu nghèo từ 16 lần hiện nay xuống mức hợp lý, nhưng không thực hiện chủ nghĩa bình quân; (3) Tỉ lệ lao động sản xuất trong những bộ phận kinh tế chủ yếu tăng lên 5 lần; (4) Hình thành thể chế sáng tạo quốc gia, củng cố và mở rộng ưu thế tài nguyên, phát triển những bộ phận kinh tế cơ sở như năng lượng, nông nghiệp, giao thông, đồng thời tiến hành hiện đại hóa quy mô lớn những ngành nghề hiện có; (5) Phát triển những bộ phận kinh tế có sức cạnh tranh toàn cầu, đầu tiên là phát triển những ngành công nghệ cao như ngành hàng không, vũ trụ, ngành chế tạo tàu thủy, ngành thông tin…; (6) Phát triển cơ sở hạ tầng tài chính, kiến thiết nước Nga thành một trong những trung tâm tài chính thế giới; (7) Giải quyết “Ba vấn đề mấu chốt” của lĩnh vực xã hội: Tạo cơ hội bình đẳng cho mọi người, kích thích tinh thần sáng tạo, nâng cao hiệu quả lao động trên cơ sở tăng tỉ lệ lao động sản xuất; (8) Giảm gánh nặng về thuế; (9) Sử dụng những công nghệ mới nhất trang bị cho quân đội; (10) Tiến hành cải cách hành chính, giảm sự can thiệp không cần thiết của Nhà nước đối với nền kinh tế, nâng cao hiệu quả làm việc của các cơ quan Nhà nước.

Ngày 15 tháng 02, Medvedev phát biểu cương lĩnh kinh tế tự do hóa, tập trung vào bốn lĩnh vực lớn và bảy nhiệm vụ chính. Bốn lĩnh vực lớn là: (1) Xây dựng chế độ Nhà nước để giảm sự can thiệp không cần thiết của Nhà nước đối với nền kinh tế, nâng cao hiệu quả của kinh tế quốc doanh và cơ quan Nhà nước, đưa những nhân viên Chính phủ ra khỏi hội đồng quản trị các công ty quốc doanh, để những người quản lý doanh nghiệp độc lập chân chính vào hội đồng quản trị; (2) Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, chủ yếu là hiện đại hóa cơ sở hạ tầng của lĩnh vực giao thông và năng lượng; (3) Phát triển nền kinh tế sáng tạo; (4) Tăng đầu tư. Bảy nhiệm vụ chính là: (1) Khắc phục chủ nghĩa hư vô của ngành tư pháp, bảo đảm độc lập tư pháp; (2) giảm trở ngại hành chính, nâng cao hiệu quả làm việc; (3) giảm tỉ lệ thuế, khuyến khích nền kinh tế sáng tạo; (4) xây dựng hệ thống tài chính lớn mạnh, để Matxcơva trở thành một trong những trung tâm tài chính của thế giới và đồng Rúp trở thành một trong những đồng tiền thông dụng và đồng tiền tích lũy trong khu vực; (5) xây dựng những công ty quốc doanh lớn thu hút đầu tư, làm ăn, giúp hiện đại hóa cơ sở hạ tầng lĩnh vực vận tải và năng lượng; (6) đặt nền tảng cho nền kinh tế sáng tạo của mình; (7) thực hiện kế hoạch phát triển xã hội mới, nâng cao chất lượng cuộc sống quốc dân. Bốn lĩnh vực lớn và bảy nhiệm vụ chính trong cương lĩnh của Medvedev và mười trọng điểm trong “Kế hoạch Putin” là nhất quán, không hề mâu thuẫn. Medvedev nói: Cương lĩnh kinh tế của ông là sự bổ sung và cụ thể hóa “Kế hoạch Putin,” mục đích là thực hiện kế hoạch này, bảo đảm tiếp tục con đường và chính sách của Putin. Có thể nói, trong 8 năm cầm quyền, Putin đã ổn định được tình thế, phục hồi nền kinh tế, đời sống nhân dân được cải thiện, còn nhiệm vụ mà tổng thống Medvedev phải đối mặt là cùng với Putin tiếp tục con đường của Putin, thực hiện “Kế hoạch Putin,” phục hưng nước Nga. Nhiệm vụ quan trọng này là điều kiện tiền đề và cơ sở để cơ chế “Medvedev – Putin” vận hành. Về việc thực hiện mục tiêu chiến lược đã đề xuất, ngày 05 tháng 5 năm 2008, trong lần cuối chủ trì hội nghị thành viên Chính phủ, Putin đã nhấn mạnh: Hiện nay Nga phải đối mặt với nhiều nhiệm vụ gian khó, nặng nề, những nhiệm vụ này và mức độ hoàn thành có liên quan tới vận mệnh của dân chúng, quan trọng nhất là dưới sự chỉ đạo của chiến lược phát triển lâu dài, Văn phòng tổng thống và Văn phòng Chính phủ phải đoàn kết, làm việc có hiệu quả cao, quyền lực chính trị phải được vận hành trên cơ chế phối hợp tuyệt đối nhất quán. (http://president.kremlin.ru/appear/2008/05/05/1459type82634164837.shtml).

2. Việc Đảng nước Nga thống nhất chiếm đại đa số Nghị viện là cơ sở chính trị quan trọng để “Bộ đôi Medvedev – Putin” vận hành.

Sự ủng hộ của tập đoàn lãnh đạo cấp cao, bao gồm cả Duma quốc gia, là cơ sở quan trọng để “Bộ đôi Medvedev – Putin” vận hành. Là cơ quan lập pháp, Duma quốc gia không chỉ hoàn thiện và tăng cường quyền lực Nhà nước về chính trị cho Putin trong 8 năm ông cầm quyền, phát huy vai trò mấu chốt và thúc đẩy trong công tác lãnh đạo chính trị như xây dựng lại hệ thống quyền lực thẳng từ Trung ương, mà còn phát huy vai trò mang tính quyết định không thể thay thế được cho Putin ổn định chuyển giao quyền lực trong cuộc bầu cử Duma quốc gia và bầu cử Tống thống lần này. Việc Đảng nước Nga thống nhất chiếm đại đa số trong Duma tiếp tục phát huy ảnh hưởng chính trị giúp Putin ngồi vào ghế thủ tướng sẽ tạo ra những điều kiện tiên quyết, bảo đảm chính trị và những cơ sở đáng tin cậy cho “Bộ đôi Medvedev – Putin” vận hành. Một đảng độc lập lớn mạnh ủng hộ Putin – Đảng nước Nga thống nhất – sẽ đem lại những nhân tố có lợi cho sự vận hành của “Bộ đôi Medvedev – Putin”:

Đầu tiên, qua cuộc bầu cử Duma, hệ thống chính đảng Nga có một sự chỉnh đốn, kết hợp khá lớn, làm cho cơ cấu lập pháp trong thể chế chính trị tương đối ổn định, có những ảnh hưởng tích cực đối với việc phát triển chế độ chính trị Nga mang các đặc điểm của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Putin đánh giá rất cao Đảng nước Nga thống nhất. Ông cho rằng: Đảng này “có thể và hơn thế nữa” trở thành công cụ có sức mạnh để ổn định xã hội Nga và bảo đảm sức sống của Nghị viện, Chính quyền Nhà nước, trở thành trụ cột để cơ cấu thi hành quyền lực hoàn thành tất cả những kế hoạch đã định. (Bài phát biểu bế mạc tại Đại Hội Đảng VIII của Đảng nước Nga thống nhất).

Tiếp theo, Đảng nước Nga thống nhất chiếm trên 2/3 số ghế Duma quốc gia, điều này sẽ là cục diện có lợi mà sau này Medvedev – Putin sử dụng. Bộ luật quan trọng thậm chí Hiến pháp quan trọng được sửa đổi, bổ sung tạo ra cơ sở tổ chức và khả năng cực kỳ quan trọng.

Tiếp nữa, Đảng nước Nga thống nhất được lợi từ sự ủng hộ Putin nên mới toàn thắng trong cuộc bầu cử Duma. Đây sẽ là bảo đảm pháp luật vững chắc cho chiến lược phát triển kinh tế, xã hội đất nước đến năm 2020 của Nga mà Medvedev – Putin đã chế định. Khi giải thích nguyên nhân quyết định lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia tranh cử Duma quốc gia, Putin cho biết: Ông hi vọng các đảng phái trong Duma có thể trở thành những người chung chí hướng, chung con đường. Nếu giữa cơ quan thi hành quyền lực và cơ quan lập pháp có thể hình thành sự thống nhất như vậy, Chính phủ và Nghị viện có thể nắm bắt được tất cả những cơ hội, sẽ thực hiện được những kế hoạch đã truyền tải trong phát luật. Lãnh tụ Đảng Boris Gryzlov cho biết, ảnh hưởng của Đảng nước Nga thống nhất tại Nghị viện bao gồm: Quyết định ngân sách tài chính và thông qua pháp luật, phê chuẩn thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo các chủ thể Liên bang, thống đốc Ngân hàng Trung ương, viện trưởng Viện kiểm sát; quyết định nhân viên của tòa án Hiến pháp, tòa án cấp cao, tòa án trọng tài tối cao, Cục kiểm toán. Tất cả những việc làm của Đảng này đều phục vụ cho chính sách của Putin. (Putin vẫn là người lãnh đạo đất nước Nga, Báo Nga, số 4494, ra ngày 17.10.2007). Ngày 11 tháng 3 năm 2008, tổng thống Nga Putin và người sắp nhậm chức tân tổng thống Medvedev đã hội kiến lãnh đạo Duma quốc gia, chủ đề của cuộc hội kiến là để các nghị sĩ tích cực giúp đỡ thực hiện kế hoạch quốc gia năm 2020. Putin yêu cầu những nghị sĩ tham gia hội kiến chế định pháp luật để giúp cho kế hoạch năm 2020 của Nga – tức “Kế hoạch Putin” được thực hiện. Ngày 14 tháng 04 năm 2008, tại hội nghị đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng này, Boris Gryzlov một lần nữa nhấn mạnh con đường của Đảng này chính là “con đường Putin.”

Sau cùng, trong cấu tứ chính trị của Putin, quyền lực chính trị của Đảng nước Nga thống nhất không chỉ đóng vai trò quyết định trong việc củng cố quyền lực của Putin, duy trì ảnh hưởng lâu dài của ông trên diễn đàn chính trị, mà còn tăng tính cân bằng của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Hội nghị đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng nước Nga thống nhất ngày 14 tháng 4 năm 2008 đã quyết định thiết lập thêm một chức chủ tịch Đảng, phụ trách chế định chính sách chiến lược quan trọng của Đảng, nhưng không cần tham gia các sự việc hàng ngày. Ngày 15 tháng 4, Putin quyết định nhậm chức chủ tịch mới của Đảng này. Có thể nói, do Putin chính thức liên minh với Đảng nước Nga thống nhất, tương lai phát triển của Đảng này sẽ có ảnh hưởng sâu sắc đối với cơ chế quyền lực của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Medvedev là ứng cử được Đảng nước Nga thống nhất đề cử, lại chế định cương lĩnh tranh cử cho ông, mà Đảng nước Nga thống nhất lại là đảng lớn duy nhất khống chế nghị viện. Liên minh của Putin làm cho Chính phủ có tính chất chính đảng, do đó cùng với quyền lực thủ tướng mà tổng thống giao phó, đảng cầm quyền Đảng nước Nga thống nhất đã tăng cường tính cân bằng cho “Bộ đôi Medvedev – Putin” vận hành. Mà Đảng nước Nga thống nhất lại là Đảng ủng hộ Putin, Đảng nước Nga thống nhất và Medvedev, Medvedev là tổng thống mà Putin cùng Đảng nước Nga thống nhất đề cử.

Về quan hệ giữa ba bên, nghị sĩ Đảng nước Nga thống nhất, nhà phân tích chính trị Markovian đã vạch rõ: “Putin nhậm chức chủ tịch đảng, sẽ tăng cường ảnh hưởng chính trị của ông như một nhà lãnh đạo quốc gia. Medvedev sẽ trở thành nguyên thủ Liên bang Nga, nhưng lãnh tụ chính trị quốc gia vẫn là Putin.”

3. Sự ủng hộ của dân chúng là cơ sở xã hội để “Bộ đôi Medvedev – Putin” vận hành

Sự ủng hộ của dân chúng có lợi cho sự ra đời của “Bộ đôi Medvedev – Putin,” dân chúng ủng hộ Putin là ủng hộ vị lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất, Medvedev đã chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống cũng cho thấy sự ủng hộ của dân chúng đối với đội ngũ mà Putin dẫn đầu và hi vọng đi tiếp con đường của ông. Về sự ủng hộ của dân chúng với Putin và Đảng nước Nga thống nhất, các chuyên gia xã hội học Nga cho rằng, tình cảm của xã hội quyết định kết quả bầu cử. Tình cảm xã hội phần lớn xuất phát từ cảm nhận xã hội của cử tri, mà trong đó kinh tế chiếm vị trí quan trọng số một: Đời sống nhân dân ra sao, tài nguyên có đủ để tiêu dùng và thỏa mãn nhu cầu cấp bách hay không… Thêm vào đó là cảm nhận bản thân của mọi người trong xã hội. Mà tất cả những bộ phận tạo thành tình cảm xã hội cuối cùng đều được thể hiện qua lập trường chính trị và bầu cử. Nếu tình cảm xã hội ở mức bình ổn thì xu hướng của cử tri là bỏ phiếu cho chính quyền hiện thời. Khi tình hình trong nước bất ổn, cơ hội của đảng đối lập tự nhiên sẽ tăng lên. (Ai là chủ ngôi nhà, http: //www.ng.ru/ngpolitics/2007-11-20/11master.html)

Nền chính trị từ khi Putin lên cầm quyền đã giành được sự ủng hộ của đa số người dân, tỉ lệ ủng hộ thời kì cầm quyền của ông duy trì ở mức khoảng 70%. Do Putin lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất tham gia bầu cử Duma quốc gia, cho nên, cuộc bầu cử lần này cũng trở thành một lần phán quyết của toàn đảng về mức độ tín nhiệm của dân chúng đối với Putin. Kết quả do trung tâm nghiên cứu dư luận xã hội Nga công bố đã chứng thực điểm này. Ngày 02 tháng 12, trong cuộc bầu cử Nghị viện Nga, đại bộ phận công dân (46%) bỏ phiếu cho Đảng nước Nga thống nhất đã giải thích sự chọn lựa của mình là do ủng hộ Putin. 2/3 số người được điều tra (65%) bày tỏ tán thành cuộc bầu cử này. Chỉ có 1/5 số người được điều tra cho rằng, đây chỉ là một cuộc bầu cử Nghị viện thông thường. Đảng nước Nga thống nhất cùng với ba đảng giành thắng lợi khác đã liên hiệp đề cử Medvedev là ứng cử viên tổng thống, hơn nữa còn nhận được sự ủng hộ hết mình của Putin. Trong cuộc bầu cử Duma quốc gia lần này, bốn đảng nói trên đã đạt được 75,39% cử tri ủng hộ, một cách tự nhiên, họ sẽ bỏ phiếu cho Medvedev do các Đảng này đề cử trong cuộc bầu cử tổng thống. Điều này có nghĩa là Medvedev giành được ưu thế chính trị từ lòng dân mà không một ứng cử viên nào có được. Sau khi Medvedev giành thắng lợi, trong phát ngôn của mình, Putin đã bày tỏ sự cảm ơn đối với các cử tri, cho rằng thắng lợi này là sự bảo đảm cho việc tiếp tục các chính sách hiện hành. Có thể nói, thắng lợi của Medvedev trong cuộc bầu cử tổng thống là khẳng định sự tín nhiệm của dân chúng đối với 8 năm cầm quyền của Putin và kì vọng sự ổn định lâu dài.

Nguyên nhân chủ yếu của sự ủng hộ mà dân chúng dành cho “Bộ đôi Medvedev – Putin” là do 8 năm cầm quyền của Putin, “không lật đổ mà cải tạo Nga.” Trưởng phòng nghiên cứu xã hội và trưởng phòng kinh tế Viện khoa học Nga cho rằng, thành tựu chính trị chủ yếu nhất của Putin gồm 5 điểm sau: Hóa giải được hệ thống nguy cơ mà Nga phải đối mặt; đời sống của đại bộ phận nhân dân được cải thiện; ổn định các lĩnh vực chính trong đời sống xã hội; tạo tiền đề cần thiết về kinh tế vĩ mô, xã hội, chính trị và tâm lí cho Nhà nước tiếp tục phát triển xã hội; đặt cơ sở tương đối ổn định cho Nga về năng lượng và nguyên liệu. (8 năm cầm quyền của tổng thống Vladimir Putin, http://www.rg.ru/tema/avtor-Ekaterina-Dobrynina/ politika/vnutripolitiki/index.html).

4. Cơ sở quyền lực của Putin và Medvedev trong “Bộ đôi Medvedev – Putin”

Cơ sở quyền lực của Putin bắt nguồn từ những thành tựu chính trị đáng khâm phục mà ông đạt được trong 8 năm cầm quyền. Không chỉ như vậy, là một tổng thống có sức mạnh, Putin đã đoàn kết các đảng phái chính trị trong nước xung quanh mình, đặc biệt là khống chế các tập đoàn hùng mạnh, nâng đỡ và sử dụng đảng cầm quyền. Do đó, cơ sở quyền lực Putin có được vừa xuất phát từ sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng nhân dân, vừa xuất phát từ sự ủng hộ của các tập đoàn chính trị lãnh đạo. Khi nhiệm kì của ông sắp kết thúc, tỉ lệ ủng hộ vẫn là khoảng 84%. Các nhà chính trị và quảng đại quần chúng đều hi vọng ông sửa đổi Hiến pháp, tiếp tục nhiệm kì của mình cũng là một bằng chứng.

Hiện nay, Medvedev vẫn chưa hình thành được cơ sở quyền lực của mình, cơ sở cầm quyền của ông là thiết lập trên nền tảng cầm quyền của Putin. Trong việc Medvedev có thể đắc cử tổng thống nhiệm kì tới thì tỉ lệ 84% ủng hộ Putin đóng vai trò mấu chốt. Trong đại hội đại biểu toàn quốc Đảng nước Nga thống nhất ngày 17 tháng 12 năm 2007, Medvedev đã cảm ơn Đảng nước Nga thống nhất đã đề cử ông làm ứng cử viên tổng thống, đã tín nhiệm ông. Ông nói rất rõ ràng rằng sự ủng hộ này quan trọng như thế nào và làm cho bản thân phải gánh vác trách nhiệm nhiều như thế nào. Ông nhấn mạnh, có thể sẽ đi trên con đường mà tổng thống đương nhiệm đã vạch ra. Putin đề cử Medvedev, người đã hợp tác nhịp nhàng với mình trong hơn 17 năm, nhấn mạnh rằng ông này sẽ trở thành một tổng thống tốt, Putin kêu gọi bỏ phiếu cho Medvedev, một con người chính trực, có thể phối hợp công việc với ông. Cho dù từ khi gia nhập diễn đàn chính trị, Medvedev vững vàng, năng nổ, biểu hiện xuất sắc, đặc biệt đạt được những thành tựu trong hai năm ủng hộ bốn công trình quốc dân: Giáo dục, y tế, nhà ở và nông nghiệp. Song, khi Medvedev được tuyên bố là ứng cử viên tổng thống, tỉ lệ ủng hộ ông chỉ có 25%. Tuy nhiên khi bầu cử, tỉ lệ ủng hộ ông đã lên tới trên 70%, điều này có liên hệ mật thiết với sự ủng hộ hết mình của Putin. Từ khi bốn đảng ủng hộ Putin nhắc đến tên cương lĩnh kinh tế mà ông phát biểu, miêu tả một viễn cảnh ngày mai tươi đẹp, cử tri hi vọng thực hiện “Kế hoạch Putin” để chấn hưng quốc gia. Medvedev đã bày tỏ rõ ràng rằng ông sẽ coi việc thực hiện “Kế hoạch Putin” là nhiệm vụ của mình, phấn đấu phát triển ổn định trong ít nhất 10 năm, điều này cũng nâng cao tỉ lệ ủng hộ.

Ban đầu, “Bộ đôi Medvedev – Putin” được xây dựng trên mối quan hệ tốt đẹp giữa Medvedev – Putin, mối quan hệ giữa hai người sẽ điều hòa và có thể tìm được điểm phù hợp trong vận hành quyền lực. Điều này được thiết lập trên một số cơ sở: Đầu tiên, hai người là cộng sự trong một thời gian dài, tín nhiệm nhau, đã thiết lập “mối quan hệ hữu nghị và đối tác” trên cơ sở này, “đây là điểm quan trọng nhất.” Tiếp theo, trong một thời gian tương đối dài, hai người đã thực hiện chức trách của nhau, có thể cho rằng đã có những thỏa thuận chính trị. Medvedev đã từng nói “tổng thống có quyền hạn của tổng thống, thủ tướng có quyền hạn của thủ tướng,” “Điều này thiết lập trên nền tảng Hiến pháp và pháp luật, không ai muốn thay đổi.” Ông tin rằng, ông và Putin sẽ hợp thành “hai người lái xe ngựa” thành thạo và có hiệu quả, sẽ trở thành nhân tố tích cực cho sự phát triển của Nga. Ngày 25 tháng 4 năm 2008, trả lời phỏng vấn của Thời báo tài chính Anh, Medvedev cho biết, ông tin tưởng rằng hợp tác với Putin không chỉ không thể hình thành chính quyền hai tầng, mà còn có thể phát huy được hiệu quả cao. Sau cùng, trước khi Medvedev nhậm chức tổng thống, Putin đã chuẩn bị chuyển một phần nhỏ quyền lực cho Medvedev trước khi tổng thống mới nhận chức hai tháng và đề nghị cùng Medvedev xây dựng một khung kết cấu của cơ quan cầm quyền. (Vladimir Putin đã sớm bầu Dmitri Medvedev cho chức Tổng thống đất nước Nga, http://www.rg.ru/2008/03/04may.html).

III. Xu thế vận hành của “bộ đôi Medvedev – Putin”

Về hình thức lãnh đạo chính trị, Nga áp dụng “Bộ đôi Medvedev – Putin” là sự lựa chọn thực tế, là bảo đảm quan trọng để hoàn thành nhiệm vụ gian khó hiện nay. Do mối quan hệ tin cậy lẫn nhau rất tốt giữa hai ông nên mô hình lãnh đạo của “Bộ đôi Medvedev – Putin” trong một thời gian có thể sẽ ổn định và có hiệu quả cao, nhưng kiểu mô hình này rất yếu, không có sự rõ ràng. Nếu xét về cách thức hiện tại của quyền lực, “Bộ đôi Medvedev – Putin” đã tạo ra sự xung đột giữa chế độ lập hiến và thể chế chính trị. Bộ đôi này có thể hợp tác và duy trì đến cùng được hay không là thách thức lớn lao mà nước Nga phải đối mặt trong tương lai, cũng nguy hại đến ảnh hưởng của Putin và Medvedev trên diễn đàn chính trị. Nếu “bộ đôi Medvedev – Putin” không ổn định có thể sẽ gây ra những bất ổn khôn lường cho Nga. Nguyên nhân chủ yếu là nội loạn do đấu tranh quyền lực gây ra càng tanh mùi máu, điều này có thể rút ra được từ cuộc đấu tranh một mất một còn xảy ra vào thời kì Stalin lãnh đạo.

Theo cái nhìn của tác giả, “Bộ đôi Medvedev – Putin” sau này có thể vận hành thành công hay không, điểm mấu chốt là phải khắc phục ba mâu thuẫn sau: thứ nhất là mâu thuẫn giữa quyền lực danh nghĩa mà Hiến pháp giao cho tổng thống và quyền lực thực tế của tổng thống có thể giảm đi; thứ hai là mâu thuẫn giữa phương hướng giá trị của chính trị truyền thống Nga và khung kết cấu chính trị hiện nay; thứ ba là những diễn biến trong quan hệ hai người Medvedev – Putin và sự tranh giành quyền lợi giữa các tập đoàn quanh họ.

1. “Bộ đôi Medvedev – Putin” đối mặt với những vấn đề phát sinh trong chế độ tổng thống hiện hành của Nga

Đầu tiên, thử thách về nguyên tắc pháp lý giữa thủ tướng có quyền lực và tổng thống danh nghĩa. Khi cho biết sẽ giữ chức thủ tướng, Putin đồng thời nhấn mạnh, nếu bản thân giữ chức thủ tướng, thì sẽ không thay đổi phân chia quyền lực giữa tổng thống và thủ tướng hiện nay. Theo Hiến pháp, trong khung kết cấu quyền lực Liên bang Nga, tổng thống có địa vị trung tâm tuyệt đối, thủ tướng và các chức bộ trưởng nội các ra đời do đề nghị của tổng thống, tổng thống cũng có quyền giải tán Chính phủ bất cứ lúc nào. Quan trọng hơn nữa, trong khung pháp luật hiện hành, các bộ phận về sức mạnh quốc gia như quốc phòng, ngoại giao, cơ cấu an ninh đều do tổng thống trực tiếp phục trách chứ không phải thủ tướng. Căn cứ vào quy định của Hiến pháp, Chính phủ Nga là cơ quan thi hành quyền lực.

Chức thủ tướng Liên bang Nga do tổng thống bổ nhiệm sau khi được Duma quốc gia phê chuẩn. Sau khi tổng thống nhậm chức và Chính phủ nhiệm kì trước từ chức, không quá hai tuần phải đệ trình đề xuất về ứng cử viên thủ tướng lên Duma quốc gia. Nếu Duma quốc gia từ chối phê chuẩn ứng cử viên này, thì phải đề xuất ứng cử viên khác trong vòng một tuần. Hiến pháp Nga quy định, sau khi thủ tướng Chính phủ được bổ nhiệm một tuần phải đệ trình kiến nghị về tổ chức cơ quan thi hành quyền lực và danh sách thành viên Chính phủ mới lên tổng thống. Thủ tướng chịu trách nhiệm xác định phương hướng hoạt động chủ yếu và tổ chức công việc của Chính phủ. Chính phủ Nga lập ngân sách và đệ trình dự thảo ngân sách lên Duma quốc gia đồng thời bảo đảm thực hiện ngân sách; bảo đảm thực hiện thống nhất các chính sách về tài chính, vay nợ và tiền tệ; chính sách về các lĩnh vực văn hóa, y tế, khoa học, giáo dục, bảo hiểm xã hội và sinh thái; bảo đảm thực thi các chính sách quốc phòng, an ninh quốc gia và đối ngoại.

Không cần nghi ngờ gì về, quyền lực thực tế của Putin trong tương lai sẽ lớn hơn nhiều so với quyền lực mà Hiến pháp quy định. Trong 8 năm Putin cầm quyền, thủ tướng Nga chỉ là mô hình máy móc, chỉ là cấp dưới của tổng thống mà thôi. Tuy nhiên, hiện nay do Putin, người sắp nhậm chức vụ thủ tướng là người sáng lập ra thể chế chính trị hiện hành, gần như nắm bắt toàn bộ tài nguyên chính trị của quyền lực tối cao, tức là tỉ lệ ủng hộ và uy tín cực cao, hơn nữa lại trở thành chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất, một đảng lớn trong Nghị viện, Putin với hai vai trò chính trị quan trọng này, sẽ không chỉ kiểm soát cơ quan thi hành quyền lực, mà còn thông qua Đảng nước Nga thống nhất kiểm soát cơ quan lập pháp. Các chính trị gia Nga cho rằng, chức vụ thủ tướng đang chuyển từ góc độ mô hình máy móc sang trung tâm quyết định thực chất và đây là lần đầu tiên trong lịch sử nước Nga. (U. Ghirencô, 8 năm của Putin, http:// www.vz.ru/top/). Có thể nói, cục diện trái thường lệ này sẽ dẫn tới: Medvedev là nguyên thủ quốc gia hợp pháp tương lai, với một số quyền lực không thể mất đi, nhưng ảnh hưởng thực tế của ông lại vẫn thua kém Putin, người có quyền chủ đạo về chính trị. Như vậy, nếu Medvedev giữ chức vụ tổng thống, trên hình thức, sẽ trở thành địa vị trung tâm có quyền lực, nhưng quyền lực chính trị thực tế vẫn nằm trong tay Putin.

Ngoài ra, còn có một điểm vô cùng quan trọng đó là cơ sở cầm quyền của Medvedev trong tương lai vẫn chưa hình thành. Trang nhất Báo doanh nhân Nga ngày 07 tháng 3 có đăng bài viết với tựa đề “Sự chọn lựa của công dân là con chim ưng hai đầu – Người Nga chưa chuẩn bị tốt cho sự cầm quyền độc lập của Medvedev.” Bài báo này trích dẫn một kết quả điều tra ý dân mới tiến hành cho thấy, chỉ có 3% số người được điều tra hi vọng có thể thấy tổng thống mới đắc cử Medvedev trở thành một vị tổng thống hoàn toàn độc lập. Kết quả cuộc điều tra mới nhất do Trung tâm điều tra dư luận xã hội Nga tiến hành ngày 07 tháng 3 cho thấy, 88% số người được điều tra hi vọng tổng thống đương nhiệm Putin tiếp tục phát huy vai trò chủ đạo trong chính trị quốc gia sau khi mãn nhiệm; chỉ có 10% số người được điều tra cho rằng “Putin nên giao quyền lực cho tổng thống mới, tự rút lui.” (Người dân lúng túng trước chính quyền) Tạp chí Quyền lợi xuất bản ngày 10 tháng 3 cũng đăng một kết quả điều tra trắc nghiệm vô cùng thú vị với tiêu đề “Sự khác biệt giữa Putin và Medvedev là gì?,” câu trả lời của nguyên thủ tướng Chính phủ Nga Primakoff là: Medvedev tham gia ứng cử tổng thống dưới sự ủng hộ của Putin, cử tri bỏ phiếu cho Medvedev, thực tế là bỏ phiếu cho “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Phó chủ tịch Duma quốc gia cho rằng, thắng lợi mà Medvedev giành được trong cuộc bầu cử lần này là một thắng lợi đồng đội. Người dân rất thích chim ưng hai đầu, đây cũng là hiện thực chính trị Nga. (Medvedev hơn Putin ở điểm nào? Chính quyền, số 9 (762) ra ngày 10.03.2008). Ngoài ra, các chuyên gia Nga còn cho biết, nếu Putin giữ chức vụ thủ tướng, một cách tự nhiên, mọi người đều nghe lệnh của Putin, có thể xuất hiện cơ chế tổng thống ký tên, thủ tướng quyết sách.

Tiếp theo, sự vận hành của hai trung tâm quyền lực sẽ phá hoại chế độ tổng thống. Do chế độ lập pháp giao quyền lực cho tổng thống và Putin – người nắm giữ thực quyền vẫn còn hoạt động trên diễn đàn chính trị, chắc chắn sẽ xuất hiện hai trung tâm quyền lực trên diễn đàn chính trị – tức là giống chim ưng hai đầu trên quốc huy của Nga. Hai người trong “Bộ đôi Medvedev – Putin” cần phải phối hợp trao đổi những vấn đề quan trọng, chỉ có mối quan hệ phi chính thức giữa hai đầu tốt đẹp mới có thể bảo đảm quản lý nước Nga. Nếu cơ chế trao đổi giữa hai bên bị tổn hại, thì sẽ phát sinh những đối khách chính trị nghiêm trọng, thậm chí có thể dẫn tới phân chia. Tuy nhiên, hai trung tâm quyền lực rất có khả năng sẽ mất cân bằng, phát triển theo cơ cấu đe dọa chế độ tổng thống mà Hiến pháp quy định. Tổng tài quỹ chính sách hiệu quả của Nga nói, Putin và Medevedev đã hợp thành một “liên minh chính trị hai người” rất đặc biệt. Đây là một cục diện hoàn toàn mới, hiện nay còn chưa rõ thể chế hiện hành sẽ thích ứng ra sao với tình hình này. Tương lai rất khó có thể lặp lại việc thiết lập quan hệ đồng đội tranh cử giữa hai nhân vật của phái có thực lực. Sau khi bầu cử tổng thống có thể sẽ khôi phục lại một số quyền lực của thủ tướng đã bị cắt bỏ trong thời Yeltsin, bởi vì, Putin không phải là người có thể bị cắt bớt quyền lực. (Irina Romanrteva: Hai ứng cử viên).

Về việc hình thành hai trung tâm quyền lực, một chuyên gia chính trị học của quỹ hội Carnegie, Matxcơva cho rằng: Thể chế “Bộ đôi Medvedev – Putin” sẽ tồn tại những mâu thuẫn nội bộ, chống lại hệ thống. Tập đoàn lãnh đạo tuy bảo đảm tính kế thừa quyền lực của mình, nhưng lại chôn một quả bom nổ chậm có thể nổ bất cứ lúc nào trong chính thể chế đó. Tổng thống chính là người chôn nó, thể chế “Bộ đôi Medvedev – Putin” sẽ làm lung lay “cơ cấu quyền lực trực tiếp,” làm lẫn lộn quyền lực của tổng thống và thủ tướng, động tới cơ sở Hiến pháp, đây sẽ là căn nguyên tiềm tàng của những biến động trong tương lai. (Lilia Shevtsova: Tổng kết: Năm Putin). Sự vận hành của hai trung tâm quyền lực sẽ làm cho Nga xuất hiện cục diện “Hai Sa Hoàng,” mà xét trong lịch sử nước này, vẫn chưa có một tiền lệ nào như vậy thành công. Về những chính sách quốc gia do thể chế “Bộ đôi Medvedev – Putin” quyết định, ông cho rằng, thể chế này sẽ làm cho chế độ tổng thống mất đi vai trò chèo lái, tất nhiên sẽ dẫn tới sự mất cân bằng trong quá trình quyết định chính sách. Nếu các quan chức không biết cụ thể phục tùng ai, bộ máy Nhà nước hiện nay sẽ không thể làm việc. Cạm bẫy chế độ này có thể dẫn tới đình trệ chính quyền, cũng có thể dẫn tới khôi phục mô hình nhân cách hóa quyền lực truyền thống. (Lilia Shevtsova: Tổng kết: Năm Putin).

Vai trò hạn chế Nghị viện của tổng thống tương lai có thể sẽ giảm đi. Hiến pháp Nga quy định, Nghị viện chỉ có vai trò lập pháp, giám sát, Chính phủ chỉ có vai trò thi hành. Nếu Nghị viện không phối hợp, tổng thống có quyền giải tán Nghị viện, thủ tướng không phối hợp, tổng thống sẽ cắt chức. Thời kì Yeltsin và Putin đều như vậy. Khi phát sinh mâu thuẫn không thể hòa giải giữa tổng thống và thủ tướng, tổng thống thường dùng biện pháp chính trị này để đạt được mục đích giải quyết mâu thuẫn, ổn định tình hình chính trị. Nhưng Hiến pháp Nga cũng quy định, tổng thống có thể bãi nhiệm thủ tướng, nhưng cần được Duma quốc gia phê chuẩn. Nếu Duma quốc gia phủ quyết đề cử ứng cử thủ tướng ba lần, tổng thống có thể giải tán Nghị viện, tổ chức bầu cử Nghị viện. Duma quốc gia có thể khởi động trình tự buộc tội lại tổng thống, nhưng phải được 2/3 thông qua. Hội đồng Liên bang (Thượng viện) và Tòa án tối cao Nga sau đó sẽ quyết định giải trừ chức vụ tổng thống hay không. Ở Nga hiện nay, con át chủ bài mà Putin nắm trong tay còn bao gồm chính đảng chiếm tuyệt đại đa số trong Nghị viện – Đảng nước Nga thống nhất. Đảng nước Nga thống nhất ủng hộ Putin chiếm tuyệt đại đa số trong Nghị viện, là công cụ kiềm chế quyền lực tổng thống của Putin. Đảng nước Nga thống nhất khống chế hơn 2/3 số ghế trong Duma, có thể dễ dàng sửa đổi Hiến pháp và đi đến buộc tội tổng thống.

2. “Bộ đôi Medvedev – Putin” thách thức phương hướng giá trị văn hóa chính trị truyền thống của Nga

Niềm tin, tượng trưng, giá trị có liên quan đến hệ thống chính trị hợp thành nền văn hóa chính trị một nước. Văn hóa chính trị của Nga là tâm lí học của dân chúng đối với hoạt động chính trị. Phương hướng giá trị trong văn hóa chính trị truyền thống của nước này là “dân giàu, nước mạnh,” “một mình nắm lấy quyền cao quý và dựa vào một vị lãnh tụ,” tâm lí chính trị truyền thống bài xích sự tồn tại đồng thời của chính quyền hai hay ba tầng. Trong lịch sử nước Nga, chính quyền hai hay ba tầng cũng đã từng có, nhưng chưa hề tồn tại một cách ổn định. Nếu ở thế kỉ XX, sau khi Lênin và Stalin qua đời, đã xuất hiện cuộc đấu tranh tàn khốc để hình thành lãnh đạo tập thể, nhưng mỗi lần, người ở vị trí bí thư luôn giành được thắng lợi. Sau khi Khrushchev tham gia chính trị, những năm 1964-1965 đã từng xuất hiện thời kì lãnh đạo tập thể cực kì ngắn ngủi, rồi bí thư lại nắm quyền. Nhưng những trường hợp trên đều không thể trở thành ví dụ cho hiện tại, bởi vì, lúc đó đều là sau khi lãnh tụ tiền nhiệm qua đời hay rút lui, triển khai đấu tranh cho người kế nhiệm. Tình hình hiện tại của Nga hoàn toàn không phải như vậy, Putin vẫn chưa rời khỏi vũ đài chính trị, mà người kế thừa là do chính ông chỉ định.

Nhà triết học Nga, Alexander, đã chỉ rõ hơn nữa tính duy nhất của quyền lực tối cao ở Nga khi tổng kết đặc điểm văn hóa chính trị nước này. Ông cho rằng, văn hóa chính trị Nga bao gồm những nguyên tắc lớn sau: Thứ nhất, Nga tuyệt đối theo thuyết mạt thể, tức là đất nước được trời giao cho trọng trách. Những lí giải về trọng trách này tuy không giống nhau, nhưng nó chắc chắn là có tồn tại. Thứ hai, Nga vô cùng tôn thờ tính hoàn chỉnh. Ở Nga, nó có thể được gọi là tính toàn thể, cũng có thể được thể hiện qua chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa tập thể hay chủ nghĩa xã hội. Tính hoàn chỉnh và đoàn kết đối với Nga mà nói là điều gì đó có ý nghĩa nguyên tắc. Thứ ba, chủ nghĩa bảo thủ. Nhân dân cần một Nhà nước có thể dẫn dắt người dân đi đúng con đường, thức tỉnh họ làm như thế này là tốt, có thể cho phép, làm như thế kia là không tốt. Thứ tư, tâm lí của cường quốc. Đối với người Nga mà nói, đất nước là một giá trị đặc biệt, họ yêu nước, yêu quốc gia hùng mạnh, yêu đất nước rộng lớn, đông dân. Nếu Nga xảy ra vấn đề gì, người dân ăn không no, ngủ không yên, cho dù họ phải vừa chịu đói, chịu rét, nhưng đất nước ngày càng vững vàng và phồn vinh, họ vẫn có thể thích thú nhảy nhót vui mừng. Thứ năm, công bằng. Cho dù công bằng không hề tồn tại, người Nga cũng phải ca ngợi nó là điều tốt. Cần có người không ngừng bàn luận những vấn đề liên quan đến công bằng. Thứ sáu, chủ nghĩa tự phê bình. Người Nga không hề quá tôn sùng hiệu quả cao, công nghệ cao và thành công. Cho dù có người miêu tả tính hiệu quả cao của cơ chế cho người dân, nhưng chỉ cần không có tính khả thi, họ đều không hề chú ý tới. Mặt trái của đặc điểm này thể hiện ở sự lười biếng, còn mặt chính thể hiện ở chỗ tài năng sáng tạo tích lũy nhiều nhưng ít phát huy. (A. Dughin: Ai là Vua, người đấy có quyền: Những đặc điểm mang tính kế thừa dân tộc). Alexander cho rằng, sau năm 2008, cơ sở thực sự cho sự truyền nhận quyền lực nên kết hợp với những đặc điểm trên. Trong thời gian Putin cầm quyền, đã thống nhất những điểm này tương đối tốt. Nhưng nếu Putin chuyển sang giữ bất kỳ một chức vụ nào khác, cho dù là thủ tướng, ông có thể tiếp tục sự nghiệp đã sáng lập lên trước đó hay không thì không hề có một sự chắc chắn nào. Điều này chưa hề xảy ra trước đó tại Nga, bất cứ hiệp định nào được dự báo đạt được đều không hề có vai trò. Ai là Sa Hoàng, chính xác là ai? Trong nguồn quyền lực chính thống của Nga, bên nào có quyền lực tối cao? Từ trước đến nay chính là như vậy, rất khó để tưởng tượng có thể xuất hiện tình hình khác được. (A. Dughin: Ai là Vua, người đấy có quyền: Những đặc điểm mang tính kế thừa dân tộc).

3. Diễn biến trong mối quan hệ giữa Medvedev – Putin và sự tranh quyền đạt lợi giữa những đội ngũ xung quanh họ

Mối quan hệ giữa Medvedev và Putin có thể xảy ra những thay đổi do mất cân bằng trong phân chia quyền lực. Một nhà bình luận chính trị hình dung mối quan hệ giữa hai người như sau: “Giống như một người anh, gửi gắm sự kì vọng vào người em trai, đối đãi với mọi người lễ phép, đầu óc thông minh và phải bảo vệ nó trưởng thành.” Đối với Medvedev mà nói, mời người tiền nhiệm kiêm “ân sư” phò tá, tiền lệ trong chính trị thế giới vẫn còn rất ít. Xử lý mối quan hệ với Putin ra sao và phân chia giới hạn quyền lực như thế nào giữa tổng thống và thủ tướng, sẽ là thử thách lớn nhất của Medvedev sau khi nhậm chức. Ở đây bao hàm những tầng ý nghĩa sau:

Thứ nhất, sau khi nhậm chức, Medvedev sẽ có trọng lượng chính trị thực tế và sự trợ giúp tăng nhanh chóng, ông sẽ dần dần mở rộng quyền hạn thực tế, “quen” với địa vị tổng thống và sẽ thực hiện mở rộng chính trị. “Medvedev không phải có tuổi mới được đề cử địa vị nguyên thủ quốc gia. Chính thể chế Nga đương đại và thời kì Liên Xô không giống nhau. Hồi đó là bí thư đảng nắm quyền, còn hiện nay, Hiến pháp quy định tổng thống cai trị đất nước. Hơn nữa Medvedev đang ở đỉnh cao phong độ, tràn đầy sinh khí, đã trải qua 17 năm trên con đường chính trị, có kinh nghiệm về đấu tranh chính trị, đã thể hiện được năng lực và thực lực chính trị, không thể diễn vai nguyên thủ quốc gia mang tính tượng trưng.” Sau cuộc bầu cử, sự ủng hộ Medvedev của cử tri chịu chi phối bởi nhân tố Putin sẽ giảm đi, còn “năng lực bản thân” của ông sẽ được tăng cường. Từ ngày 11 đến ngày 14 tháng 4 năm 2008, Trung tâm phân tích Levada của Nga đã tiến hành cuộc điều tra về việc sau khi Medvedev nhậm chức tổng thống, quyền lực thực tế của quốc gia sẽ nằm trong tay ai. 47% số người được điều tra đều cho rằng, Medvedev sẽ có quyền lực thực tế.

Trong tay Medvedev: 47%
Trong tay Putin: 17%
Chia đều trong tay hai người: 27%
Khó trả lời: 9%

(Nguồn tư liệu: http://www.levada.ru/press/2008041701.html)

Về vấn đề quyền lực tổng thống được Hiến pháp quy định, trưởng phòng nghiên cứu các vấn đề khu vực Nga, Maxim, cho rằng: “Chính trị Nga rất cá nhân hóa, có nhân vật chính trị như thế nào thì sẽ có xu thế chính trị như thế đó. Hiện tại xuất hiện hai trung tâm quyền lực, mỗi trung tâm đều có trụ cột quyền lực của mình. Như vậy sau 2 năm, 3 năm cho đến 4 năm, tình hình có thể thay đổi. Medvedev không thể trước khi ấn một nút bấm nào lại phải hỏi ý kiến Putin, Putin cũng không cần một tổng thống yếu thế. Một năm trước, Putin đã từng nói, ông cần một người kế thừa có uy thế mạnh mẽ. Hiện nay, số liệu điều tra người dân cho thấy, tỉ lệ ủng hộ đối với Putin và Medvedev là 6:4. (A. Dughin: Ai là Vua, người đấy có quyền: Những đặc điểm mang tính kế thừa dân tộc).

Do đó, trọng lượng chiếc ghế dẫn đầu quyền lực quốc gia được giao mới là nặng nhất, bất luận quan hệ Medvedev và Putin có hòa hợp đến đâu, thì hiện thực này cũng đủ tạo ra sự căng thẳng trong mối quan hệ giữa hai người.

Thứ hai, Medvedev có thể quán triệt đến cùng phương châm cai trị đất nước của Putin hay không. Nếu trong tương lai, Medvedev tự chế định những chính sách của mình, tiến hành sửa đổi con đường của Putin, biến chức vụ tổng thống hư danh thành chức vụ tổng thống có ý nghĩa thực sự, thì Putin sẽ duy trì mối quan hệ giữa ông với Medvedev như thế nào? Từ ngày 11 đến ngày 14 tháng 4, trung tâm phân tích Levada đã tiến hành điều tra dân ý với chủ đề “Tân tổng thống Medvedev có tiếp tục những chính sách của Putin hay không, hay sẽ áp dụng những chính sách hoàn toàn mới,” điều tra cho thấy, trong thể chế “Bộ đôi Medvedev – Putin,” về cơ bản, Medvedev sẽ tiếp tục thực thi con đường của Putin, chỉ có thể tiến hành điều chỉnh chút ít, đến các đảng phái tự do như Liên minh cánh hữu cũng tin tưởng điều này. Nhưng từ bảng dưới đây, chúng ta cũng có thể phát hiện, cùng với sự dịch chuyển thời gian, khả năng Medvedev dần dần thay đổi phương châm, chính sách của Putin ngày càng lớn.

| 12/2007 | 2/2008 | 3/2008 | 4/2008
Sẽ tiếp tục chính xác các chính sách của Putin (%) | 40 | 28 | 26 | 24
Sẽ cơ bản tiếp tục các chính sách của Putin (%) | 41 | 48 | 51 | 55
Sẽ dần dần thay đổi phương châm chính trị của Putin (%) | 8 | 11 | 10 | 11
Áp dụng chính sách hoàn toàn mới (%) | 2 | 2 | 3 | 2
Rất khó trả lời (%) | 9 | 11 | 10 | 8

(Nguồn tư liệu: http://www.levada.ru/press/2008041701.html).

Thứ ba, kinh nghiệm lịch sử cho thấy, đấu tranh tranh giành ảnh hưởng có thể nảy sinh giữa đội ngũ và tập đoàn lợi ích của các bên. Tuy nhiên, Putin – Medvedev là những người đồng chí trên một con đường, đến từ cùng một đội ngũ, từ trước đến nay chưa hề cạnh tranh với nhau (càng không cần nói tới quan hệ cá nhân giữa họ). Họ rất hiểu nhau, thậm chí có thể có những thỏa thuận cá nhân về phân chia quyền lực, do đó, đấu tranh công khai là không thể và không cần thiết. Tuy nhiên lí luận giữa hài hòa mong muốn và không có xung đột không tồn tại trong cuộc sống hiện thực, để tránh những xung đột, người tiền nhiệm cần cố gắng ít nắm quyền lực hành chính. Hơn nữa, cho dù mối quan hệ tín nhiệm giữa các vị lãnh đạo rất tốt, nhưng họ đều có đồng đội của riêng mình, để tranh giành quyền lực, những đội ngũ này đấu tranh lẫn nhau. Chính trị gia Nga – Trưởng phòng nghiên cứu chính trị thực dụng cho rằng, đội ngũ của Medvedev do hai bộ phận tạo thành, một bộ phận là đội ngũ của Putin, một bộ phận khác tuyệt đối là người của Medvedev, có ít nhất khoảng 55 người, trong đó có 28 người là luật sư. Họ sẽ cạnh tranh với đội ngũ của Putin trong hệ thống tư pháp, văn phòng tổng thống và văn phòng Chính phủ, trong các tổ chức thương mại lớn. (Bước chuyển biến lớn: Ra đi để ở lại) Cho dù Medvedev có chịu trị quốc theo Putin, thì những người xung quanh ông cũng sẽ đấu tranh quyền lực để thúc đẩy ông sớm nắm lấy thực quyền. Quyền lực hỗn loạn và mệnh lệnh chính trị không liền nhau có thể sẽ xuất hiện trong chính trị Nga. Các chuyên gia Nga cho rằng, hệ thống thẳng góc làm cho sự cộng hưởng từ những xung đột rất nhỏ đều có thể đe dọa đến sự vận hành thông thường của hệ thống, cuối cùng sẽ dẫn tới tự quyết định rất nhiều vấn đề. (Urina Romantreva: Hai ứng cử viên).

Ngoài những đấu tranh giữa đội ngũ của Putin và Medvedev ra, những tập đoàn hàng đầu của Nga có quan hệ mật thiết với 8 đến 15 bộ phận lũng đoạn tự nhiên và công ty quốc gia. Những tập đoàn lợi ích này có thể du thuyết vì lợi ích của mình, theo Medvedev hoặc Putin, từ đó phá hoại quan hệ giữa hai ông, làm mất cân bằng “Bộ đôi Medvedev – Putin.”

Thứ tư, Medvedev bị hạn chế về việc bổ nhiệm quan chức các ban trong văn phòng Tổng thống và Nội các. Việc bổ nhiệm quan chức trong văn phòng tổng thống và văn phòng thủ tướng đã bắt đầu được bố trí trước khi Medvedev nhậm chức. Ngày 25 tháng 4 năm 2008, thủ tướng Nga Viktor Zubkov kí văn kiện, tuyên bố cải tổ văn phòng Chính phủ. Căn cứ theo văn kiện này thì số nhân viên làm việc trong văn phòng Chính phủ tối đa là 1464 người, chủ nhiệm văn phòng 1 người, phó chủ nhiệm 6 người, tăng thêm ban thời sự, ban lễ binh, cơ cấu soạn thảo văn bản và bài phát biểu cho thủ tướng. Các quan chức chủ yếu trong văn phòng Chính phủ hầu hết được điều từ văn phòng tổng thống sang. Trong đó, phó bí thư thời sự thứ nhất điện Kremlin sẽ là trưởng ban thời sự văn phòng Chính phủ, người phụ trách cơ cấu soạn thảo văn bản và bài phát biểu của thủ tướng thì được chuyển từ văn phòng tổng thống sang. Theo kết quả của lần cải tổ này, văn phòng Chính phủ có gì đó giống như văn phòng tổng thống trong điện Kremlin, có thể trong tương lai chỉ làm việc cho thủ tướng Putin, chứ không phải là toàn bộ bộ phận quản lý sự vận hành của Chính phủ. “Nhà trắng” sẽ lựa chọn một địa chỉ khác để xây dựng nơi hợp tác làm việc cho các phó thủ tướng. (Nhà trắng được kiến thiết lại dưới thời Vladimir Putin).

Medvedev với một tiểu sử rất đơn giản không thuộc về đội ngũ phức tạp của mình. Đến người phụ trách ban tranh cử cũng là chủ nhiệm văn phòng điện Kremlin do Putin cất nhắc. Được biết, ông này sẽ đảm nhận chủ nhiệm văn phòng tổng thống Medvedev, chứ không phải một người thân tín do Medvedev phụ trách. Rõ ràng là cánh tay của ông này, chủ quản nội chính Surkov, cũng sẽ tiếp tục đảm nhận chức vụ. Quan sát viên chính trị cho rằng, trong số những người kế thừa của Putin, Surkov công khai ủng hộ Medvedev cạnh tranh với đối thủ Sergei Ivanov, hiện nay ảnh hưởng của Surkov đang dần dần suy yếu, không sớm thì muộn, Medvedev cũng phải tìm một người thay thế ông này. Không chỉ như vậy, các chức vụ lãnh đạo văn phòng sẽ trực thuộc sự quản lí của Putin, các vị trí trong văn phòng Chính phủ cũng vậy. Nguồn tin Tuần san thời sự viết, chủ tịch văn phòng Chính phủ đương nhiệm Naryshkin chắc chắn sẽ bị bãi chức, đã có quyết định về chuyện này. Còn về việc ông chuyển sang công việc Chính phủ, lãnh đạo văn phòng Chính phủ, ảnh hưởng của ông có suy giảm hay không, điều này còn rất nhiều tranh cãi. Công việc trong Chính phủ Liên bang của Putin cũng sẽ giống như khi ông còn làm tổng thống, chỉ có điều các tướng lĩnh xông pha dưới trướng ông không phải là phó chủ nhiệm văn phòng tổng thống mà là phó thủ tướng Chính phủ. Ảnh hưởng của phó thủ tướng sẽ yếu hơn phó chủ nhiệm văn phòng tổng thống, các quan chức cấp bộ trưởng dưới trướng chỉ có đội ngũ văn phòng 15-20 người, còn dưới trướng mỗi phó chủ nhiệm có cả một cơ cấu quan chức điện Kremlin hùng hậu. Trong số tất cả những người mà khả năng trở thành phó thủ tướng có Ivanov, Kudrin, Zubkov…, cũng có thể nói, Putin sẽ giữ lại cơ cấu Chính phủ hiện có. (Dáng vẻ mới của chính quyền Nga).

Thứ năm, có cần cải cách các tập đoàn thế lực mạnh hay không. Một chính trị gia Nga đã từng tiến hành điều tra 1016 nhân vật quan trọng trong chính quyền Putin, phát hiện 26% trong đó đã từng làm việc trong đơn vị KGB hoặc đơn vị thay thế nó. Nếu tính cả những lí lịch khác có thể cũng có liên quan, trong chính quyền của Putin có tới 78% số người được coi là người của KGB trước kia. Ngoài ra, thành viên những tập đoàn có thế lực lớn cũng thâm nhập vào các lĩnh vực như kinh tế, giao thông, tài nguyên thiên nhiên, thông tin và văn hóa. Các quan chức của bộ phận an ninh do phải gánh vác sứ mệnh đặc biệt, trong khi thi hành nhiệm vụ bắt quan chức hay tịch thu tài sản có thể sẽ bị tấn công. Đối với những việc này, Medvedev, đại biểu của phái tự do, không thể tùy tiện tán đồng. Khi xảy ra sự kiện Mikhail Khodorkovsky, chủ nhiệm văn phòng tổng thống Medvedev đã công khai bày tỏ lo ngại đối với việc Viện kiểm sát tịch thu tài sản của công ty Yukos. Do đó, sau khi Medvedev nhậm chức tổng thống, có thể can đảm hành động, làm suy yếu các tập đoàn có thế lực trong xã hội hay không? Đầu tiên là ảnh hưởng của ông trong lĩnh vực kinh tế, Putin sẽ phản ứng như thế nào Điều đáng để chúng ta quan tâm.

4. Viễn cảnh “Bộ đôi Medvedev – Putin”

Nói tóm lại, ở một đất nước không chấp nhận “trung tâm quyền lực hai tầng,” sẽ thực hiện cụ thể sự sắp đặt chính trị “Bộ đôi Medvedev – Putin” ra sao? Viễn cảnh của “Bộ đôi Medvedev – Putin” như thế nào? Dụng ý thực sự của “Bộ đôi Medvedev – Putin” có phải là biến việc Putin muốn mưu cầu nhiệm kì tổng thống một lần nữa hay không?

Khả năng thứ nhất: Nước Nga từ nay về sau, cán cân quyền lực chính trị sẽ từ phía tổng thống nghiêng về phía thủ tướng. Putin với sự ủng hộ của Đảng nước Nga thống nhất sẽ đóng vai trò trọng tài, tân tổng thống là nhân vật tương đối yếu thế trong vũ đài chính trị Nga nên ông không có cách nào trở thành người chấp chính thật sự. Tình hình trên hoàn toàn có thể xảy ra trong thời kì đầu tổng thống Medvedev cầm quyền. Khi quyền lực đã chính thức về tay, ông sẽ dần dần đảo ngược cán cân quyền lực của “Bộ đôi Medvedev – Putin.”

Khả năng thứ hai: Khi Medvedev trở thành một tổng thống có thực quyền, “Bộ đôi Medvedev –Putin” sẽ không thể tiếp tục vận hành bình ổn như trước. Tình hình chính trị trong nước đối mặt với những xáo trộn, nhiệm kì tổng thống của ông Medvedev vì thế sẽ sớm kết thúc. Cựu tổng thống Putin lúc đó sẽ tiếp tục giữ cương vị cao nhất của chính phủ. Sau khi tổng thống Putin hết nhiệm kì, yêu cầu chính trị lớn nhất đặt ra đối với cựu tổng thống là giữ vững sự ổn định của nước Nga và từ môi trường đó tiếp tục phát triển và chấn hưng đất nước. Medvedev đã lĩnh hội rất sâu sắc tư tưởng chính trị của Putin, nếu khả năng thứ hai trở thành hiện thực, Medvedev chấp nhận từ chức để Nga có thể tổ chức bầu cử tổng thống trước thời hạn. Putin sẽ thông qua con đường này để lần thứ 3 đảm nhận chức tổng thống nhưng Đảng nước Nga thống nhất, “tập đoàn” ủng hộ cựu tổng thống Putin vẫn luôn giữ vững lập trường là: Bầu cử tổng thống và bầu cử vào Duma được tổ chức cách nhau 2 năm.

Khả năng thứ ba: Thủ tướng Putin tạm thời vẫn giữ vị trí có quyền lực chính trị tối cao của Nga, ông tình nguyện đảm nhận những công việc quản lý cụ thể của chính phủ, đợi đến khi tân tổng thống Medvedev có thể tự khống chế cục diện chính trị, Putin sẽ rời khỏi vũ đài chính trị. Thực tế khả năng này không nhiều, trước khi hết nhiệm kì tổng thống, ông Putin đã nhiều lần nhấn mạnh: ông đã thiết kế một bản đề án vĩ mô cho tương lai phát triển của nước Nga, điều này đồng nghĩa với việc ông Putin tuyệt đối sẽ không rời bỏ trung tâm quyền lực. Sau khi trở thành thủ tướng, ông sẽ lãnh đạo và đích thân thực hiện chiến lược phát triển quốc gia đến năm 2020 của Nga.

Khả năng thứ tư: Cơ chế của “Bộ đôi Medvedev – Putin” được vận hành ổn định, quyền lực chính trị lần lượt được chuyển giao giữa Putin và Medvedev, có thể vào năm 2020 hoặc một mốc thời gian xác định sau đó. Với điều kiện như vậy, bộ đôi này sẽ cùng nắm quyền thực hiện kế hoạch của Putin, thực hiện việc chấn hưng đất nước, đây là phương án nhiều khả năng sẽ trở thành hiện thực nhất. Từ những gì chúng ta vừa phân tích, có thể nhận thấy rằng: Putin đã xây dựng nền tảng chính trị vững chắc để biến phương án này thành hiện thực. Ông đã thông qua hàng loạt cơ cấu chính trị hình thành cục diện cân bằng, chế ngự lẫn nhau giữa tổng thống, thủ tướng và nghị viện, đặc biệt là cân bằng quyền lực giữa tổng thống và thủ tướng. Xét đến yếu tố quyền lực, “Bộ đôi Medvedev – Putin” sẽ trở thành cơ chế quyền lực tương đối ổn định, cân bằng và chế ngự với nội hàm hoàn chỉnh và có quyền lực tuyệt đối. Putin đã từng công khai bày tỏ: “Có thể đảm nhận hai nhiệm kì thủ tướng để phối hợp với tân tổng thống Medvedev, nếu có thể biến chiến lược phát triển đến năm 2020 của nước Nga thành hiện thực, tôi sẽ tiếp tục đảm nhận cương vị hiện thời.” Putin không phủ nhận sau này sẽ tiếp tục tranh cử tổng thống nhưng ông nhấn mạnh dù trên cương vị tổng thống hay thủ tướng, điều quan trọng là xây dựng kế hoạch lâu dài cho đất nước, tiếp tục thực hiện những chiến lược quốc gia mà ông đề ra, phương trình chính trị mà Putin lập nên hết sức hóc búa, chỉ có thời gian mới có thể đưa cho chúng ta lời giải chính xác nhất.

PHẦN III:
NHỮNG VẤN ĐỀ VÀ THÁCH THỨC MÀ “BỘ ĐÔI MEDVEDEV – PUTIN” PHẢI ĐỐI MẶT

Nước Nga trong 8 năm dưới sự cầm quyền của cựu tổng thống Putin đã trải qua tiến trình lịch sử cơ bản từ khủng hoảng đến phục hồi, từ ổn định đến phát triển. Tổng thống Medvedev chỉ ra rằng: Nhiệm vụ chính của nước Nga là tiếp tục sự phát triển hoà bình, ổn định. Kế hoạch chiến lược của Nga chính là: xây dựng một xã hội dân sự, một đất nước có sức mạnh trong việc bảo vệ an toàn cho người dân và giúp họ có một cuộc sống đầy đủ, hình thành hoạt động kinh doanh tự do, có trách nhiệm với xã hội, chống lại những hiện tượng đồi bại và tấn công vào các hoạt động của chủ nghĩa khủng bố; tăng cường mạnh mẽ ảnh hưởng của Nga trong các sự kiện quốc tế. Không những thế, ông Putin còn nhấn mạnh: Nga cần tích cực hướng đến một mô hình chính sách xã hội chất lượng cao kiểu mới. Thực chất của mô hình này là xây dựng một xã hội hiện đại lấy con người làm trung tâm, cải thiện sức khỏe, giáo dục, nhà ở và điều kiện lao động cho người dân, nâng cao thu nhập cũng như năng lực cạnh tranh của họ. Mục đích cơ bản không chỉ là tích luỹ mà cao hơn là sự phát triển. Có thể nhận thấy hiện nay vấn đề cốt lõi của Nga là bước từ con đường phát triển mang tính kế thừa sang việc thực hiện một cách toàn diện những sách lược của cựu tổng thống Putin, “Bộ đôi Medvedev – Putin” vì vậy cũng cần phải giải quyết thoả đáng những khó khăn mà đất nước của những cây bạch dương phải đối mặt khi tiến hành có chiều sâu chiến lược dân giàu nước mạnh.

Chương VII:
VẤN ĐỀ VỀ BỘ MÁY QUAN LIÊU TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CHÍNH TRỊ CỦA NGA

Trở thành người kế nhiệm của Putin, tổng thống Medvedev sẽ được kế thừa những thành quả phát triển chính trị dưới thời tổng thống cũ. Từ đó bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống của mình trong một môi trường chính trị tương đối ổn định. Cùng lúc đó, ông Medvedev cũng phải đối mặt với những mặt trái của nền chính trị mà cựu tổng thống để lại. Trong đó việc quan trọng nhất là giải quyết vấn đề về bộ máy quan liêu cồng kềnh nhưng hiệu quả thấp. Vấn đề này tập trung chủ yếu trên 3 phương diện: Thứ nhất, làm thế nào để tiếp tục thúc đẩy công cuộc cải cách hành chính đã được bắt đầu nhưng kết quả còn hạn chế dưới thời đại của B. Yeltsin và Putin; thứ hai, tái cơ cấu lại bộ máy chính trị của chính quyền Medvedev, giải quyết một thực trạng dưới thời ông Putin là những nhân vật có thế lực tự tung tự tác trong lĩnh vực chính trị; thứ ba, làm sao để tấn công mạnh mẽ vào những hiện tượng đồi bại đang lan dần đến từng ngóc ngách của xã hội, trả lại cho xã hội Nga một môi trường trong sạch. Ba vấn đề trên vừa là vấn đề cấp bách trong sự phát triển chính trị của Nga vừa là một thử thách lớn lao về năng lực cầm quyền của Medvedev. Đối với ông, một người còn non nớt về chính trị, 3 vấn đề trên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tham vọng chính trị mà tổng thống Medvedev thể hiện trong nhiệm kỳ cầm quyền của mình.

I. Vấn đề chính trị nan giải cho chính phủ mới cải cách hành chính

Cải cách hành chính là nhiệm vụ mà chính phủ của cựu tổng thống Putin chưa hoàn thành và cũng là một vấn đề khó khăn mà tổng thống Medvedev phải đối mặt. Khó khăn này đã được nêu ra khi Medvedev còn chưa tiếp nhận chức vụ tổng thống. Ngày 3 tháng 11 năm 2008, Medvedev và Putin khi hội kiến các lãnh đạo của Duma quốc gia Nga, đã tiến hành thảo luận một số vấn đề liên quan tới nội chính. (Trong 20 năm: Vladimir Putin và Dmitry Medvedev gặp gỡ với chủ tịch viện Duma quốc gia) Chủ tịch Duma quốc gia (Hạ viện) kiêm chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất ông Gryzlov đã nêu ra những nghi ngờ về việc tiến hành cải cách hành chính năm 2004. Ông nói: Hiện nay trong hệ thống hành chính bao gồm 85 cơ cấu quản lý. Trong đó bao gồm 16 bộ, 33 sở, 34 cục và 2 uỷ ban, tương tự với tình hình năm 1982. Quy mô cơ cấu đồ sộ, một số sở không phù hợp với yêu cầu cơ cấu hành chính, mưu đồ thực hiện những chính sách đã thông qua bàn bạc nhưng không phù hợp. Trong 2 năm tiến hành cải cách hành chính 2003-2004, phương hướng chủ đạo là tinh giảm số lượng cán bộ hành chính, nhưng trên thực tế chỉ có một số nhân viên thuộc Bộ tình trạng khẩn cấp và cơ cấu Duma quốc gia bị tinh giảm, số cán bộ thuộc các ban ngành khác không những không bị giảm mà trái lại còn tăng. Hiện nay con số cán bộ đã gấp 2, 5 lần so với năm 1995. Quy mô cơ cấu hành chính đồ sộ, quá nhiều chức năng dẫn đến chồng chéo lên nhau gây ra tình trạng hiệu quả quản lý thấp, không chịu trách nhiệm. Ông nêu ra một ví dụ: Tổ máy thứ 5 của trạm điện Kursk đáng lý ra phải xây dựng xong từ 3, 4 năm trước nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành, nguyên nhân do Bộ nào cũng có sự lý giải riêng về sự việc này. Vì thế Gryzlov chủ trương tiếp tục tiến hành cải cách hành chính, nâng cao tinh thần trách nhiệm của bộ máy này. Cách làm cụ thể là sẽ đưa các sở, cục vào cơ cấu cấp bộ, đồng thời từ Bộ y tế bảo vệ Sức khoẻ và Phát triển xã hội thành lập nên Bộ Công nghiệp Dược phẩm. Rất nhiều lãnh đạo cũng đồng tình với cách nhìn của ông Gryzlov, đồng thời cũng liên tục đưa ra những kiến nghị về cải cách hành chính. Lãnh đạo Đảng tự do dân chủ, ông Vladimir Zhirinovsky, cho rằng nên thay thế một nửa số lãnh đạo của các nhà xuất bản, đài truyền hình, báo chí, đồng thời lập ra Bộ Tuyên Truyền nhưng lãnh đạo Đảng cộng sản lại cho rằng đây là thời điểm chính phủ mới trút gánh nặng.

Đối với những đề nghị cũng như phê bình của lãnh đạo các Đảng, Putin không đồng thuận cũng không phản đối mà giao lại vấn đề này cho Medvedev. Putin đề nghị lãnh đạo các Đảng thảo luận vấn đề này với ông Medvedev vì công việc quá nhiều, thời gian không đủ, trong khi đó ông Medvedev lại có kinh nghiệm tốt trong vấn đề này. Medvedev khi đó đang đảm nhận vai trò tổng thống. Ông tuy thừa nhận sự yếu kém của bộ máy hành chính, tiêu cực nảy sinh như nấm mọc sau mưa nhưng ông phản đối việc tiến hành cải cách hệ thống hành chính. Ông cho rằng: “Phủ nhận hoàn toàn những nguyên tắc của 4 năm cải cách hành chính trước đây là không đúng đắn. Nếu chúng ta trả lại chức năng giám sát cho các bộ như vậy các văn kiện quy phạm ra đời, các chính sách quyết định ngành nghề của mỗi bộ sẽ chính họ tự giám sát, điều này là cực kỳ sai lầm.”

Tổng thống Medvedev đã chấp chính nhưng rút cuộc ông sẽ áp dụng biện pháp nào đối với cải cách hành chính vẫn là một câu hỏi lớn. Mặc dù ông cho biết không chuẩn bị cho việc cải cách thể chế hành chính nhưng sự kém hiệu quả, tệ nạn hoành hành của bộ máy hành chính, vẫn là một rào cản cho ông, tân tổng thống mới của Nga sẽ phải áp dụng một số biện pháp cải cách mới. Động thái của Medvedev có thể được lý giải như sau: Thứ nhất, năm 2004 khi còn đảm nhận vị trí chủ nhiệm Văn phòng chính phủ tổng thống ông đã tham gia và chủ trì cuộc cải cách hành chính này nên hiện nay không thể tự mình phủ nhận thành quả của chính mình; thứ hai, cải cách hành chính là vấn đề nan giải của tất cả các đời tổng thống Nga trước đây, nó trực tiếp can hệ đến lợi ích của một số tập đoàn chính trị. Medvedev lần đầu đảm nhận vị trí tổng thống, cơ sở chính trị chưa vững vàng, không thể không cân nhắc khi muốn tiến hành những biện pháp cải cách lớn; thứ ba, cải cách hành chính ở Nga cực kỳ phức tạp, liên quan đến nhiều phương diện, sử dụng biện pháp nào cho thoả đáng có liên quan trực tiếp đến chế độ chính trị, đặc biệt là liên quan đến những vấn đề chính trị còn tồn đọng lại từ đời cựu tổng thống Putin. Nếu tân tổng thống tiến hành một cuộc đại phẫu thuật sẽ phá hỏng “tính kế thừa,” nhưng nếu chỉ thực hiện những thay đổi nhỏ trên cơ sở tái tổ chức cơ cấu cũng sẽ không đem lại hiệu quả gì. Do vậy, đối với vấn đề cải cách hành chính, Medvedev cần phải thận trọng xem xét. Trong hoàn cảnh chưa nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của thủ tướng Putin và Đảng cầm quyền Nước Nga thống nhất, tân tổng thống sẽ không vội vã khởi động tiến trình cải cách hành chính.

Cải cách hành chính từ trước đến nay vẫn là một vấn đề nan giải đối với nước Nga. Cựu tổng thống B. Yeltsin cuối thời kỳ cầm quyền của mình đã dự định thúc đẩy quá trình cải cách hành chính. Mùa hè năm 1996, Yeltsin tiến hành một cuộc đại cải cách đối với hệ thống cơ cấu thực hiện luật pháp của Nhà nước Liên bang nhưng công việc khởi đầu không được bao lâu đã bị buộc phải ngừng lại. Trong văn kiện cấp cao về tình hình quốc gia với tiêu đề: “Thể chế có trật tự, quốc gia có trật tự,” Yeltsin đã chỉ ra rằng hệ thống cầm quyền đã không theo kịp nhu cầu của một xã hội đang chuyển mình, chưa khắc phục được những khiếm khuyết của hệ thống trước đây, chưa hoàn thành được chức năng của một quốc gia mới. (Công hàm của Tổng thống Boris Yeltsin gửi Quốc hội Liên bang Nga: “trật tự trong chính quyền là trật tự trong nước” năm 1997) Rất nhiều cơ quan Nhà nước tác phong làm việc vẫn chỉ dừng lại như thời tiền Xô-Viết, đợi chỉ thị và mệnh lệnh của cấp trên, thường chỉ đóng vai trò “đội chữa cháy.” Chức năng của các cơ quan thi hành luật pháp còn mơ hồ, chưa được phân định rõ ràng, khi bắt đầu thì không ngừng đấu đá tranh giành quyền lực nhưng khi gặp phải những vấn đề cụ thể lại luôn đùn đẩy cho nhau, sử dụng những điểm chưa hoàn thiện của luật pháp để trốn tránh trách nhiệm. Bên cạnh đó, những kẽ hở của hệ thống hành chính còn giúp cho một số lượng lớn quan chức lạm dụng quyền lực tham ô, ăn hối lộ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia.

Vì vậy, Yeltsin đề nghị tiến hành một cuộc đại phẫu thuật đối với phương pháp và nguyên tắc quản lý Nhà nước; cải tổ bộ máy thi hành luật pháp, thay đổi chức năng hành chính của các cơ quan trong bộ máy; xây dựng một thể chế thi hành luật pháp quốc gia đơn giản nhưng hiệu quả, chịu sự giám sát của xã hội. Nhưng cuộc cải cách trên đã gặp phải sự cản trở mạnh mẽ từ các tập đoàn quan liêu. Phương án “ý tưởng cải cách hành chính” đệ trình lên chính phủ hầu như bị phủ quyết. Từ đó về sau đề nghị cải cách hành chính đã bị gác sang một bên.

Sự nghiệp cải cách hành chính được chuyển giao cho Putin. Sau khi đảm nhận vị trí thủ tướng năm 1999, V. Putin bắt đầu ấp ủ ý tưởng cải cách hành chính. Đến tháng 5 năm 2000, ông bắt tay ngay vào tiến hành cải cách hành chính. Quan sát 8 năm thực hiện cải cách hành chính của ông, có thể nhận thấy nội dung chủ yếu của công cuộc này bao gồm 3 phương diện: Trước hết, tiến hành cải cách đối với chế độ Liên bang nhằm bảo vệ sự thống nhất của Nhà nước Liên bang, tăng cường khả năng lãnh đạo trực tiếp của cơ quan quyền lực quốc gia Liên bang đối với cơ quan quyền lực quốc gia chủ thể của mỗi Liên bang. Lấy sự kiện Beslan tháng 9 năm 2004 làm chuẩn, công cuộc cải cách chế độ Liên bang phân ra hai giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất là tạo sự hợp lý trong quan hệ giữa Trung ương và địa phương, tiến hành cải cách đối với thượng viện Liên bang Nga. Ngày 13 tháng 5 năm 2000, Putin đã ký sắc lệnh tổng thống phê chuẩn thực thi: “Điều lệ về người đại biểu toàn quyền của tổng thống Liên bang Nga thường trú tại khu vực Liên bang.” Căn cứ theo nguyên tắc khu vực chia nước Nga thành những đại khu hành chính Liên bang: Vùng Liên bang Trung ương, vùng Liên bang Privolzhsky, vùng Liên bang phía Nam, vùng Liên bang Ural, vùng Liên bang Siberi, vùng Liên bang viễn đông. Cùng lúc đó thành lập chức vụ đại biểu tổng thống thường trực tại mỗi vùng Liên bang, mỗi khu vực Liên bang trực thuộc tương ứng với một số lượng chủ thể Liên bang nhất định.

Đến ngày 19 tháng 5 năm 2000, tổng thống Putin đệ trình lên Duma quốc gia bản dự thảo thứ 3 về pháp luật Liên bang: “Pháp lệnh về trình tự tổ chức uỷ ban Liên bang” và được ký kết thực thi vào tháng 8. Thông qua pháp lệnh này thay đổi nguyên tắc tổ chức uỷ ban Liên bang, trong đó quy định người đại diện của uỷ ban Liên bang sẽ không do người đứng đầu cơ quan lập pháp chủ thể Liên bang hoặc quan chức hành chính cấp cao đảm nhận như trước đây. Trong giai đoạn thứ hai, tổng thống Putin coi sự kiện Beslan như một cơ hội tốt để tiến hành cải cách phương thức đề bạt quan chức hành chính cấp cao tại địa phương. Về mặt hình thức, quan chức hành chính cấp cao vẫn sẽ do cơ quan hành chính lập pháp địa phương tuyển chọn nhưng tổng thống chịu trách nhiệm tiến cử; phương thức bãi miễn cũng tương tự. Như vậy trên thực tế tổng thống nắm quyền tiến cử và bãi miễn quan chức hành chính cấp cao. Thông qua các biện pháp trong hai giai đoạn này, Putin đã thành lập thể chế quyền lực trực tiếp, tăng cường sự kiểm soát của tổng thống đối với địa phương, giúp cho quyền lực của mình trực tiếp xuống tới mỗi vùng, đảm bảo các phương châm chính sách sẽ được thực hiện một cách triệt để. Có thể nói cựu tổng thống Putin đã cực kỳ thành công trong việc đưa ra các biện pháp cải cách nhằm tăng cường quyền lực Trung ương.

Nội dung thứ hai trong công cuộc cải cách hành chính của cựu tổng thống Putin là tiến hành cải cách cơ cấu chấp hành quyền lực Liên bang, mục đích nhằm nâng cao hiệu quả cầm quyền để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường, cùng lúc đó giảm bớt các hiện tượng tiêu cực. Trong văn kiện tình hình quốc gia tháng 5 năm 2005, Putin đã nghiêm khắc phê bình sự yếu kém của các cơ quan Nhà nước đồng thời ông cũng bắt đầu khởi xướng một vòng cải cách mới. Thứ nhất, cựu tổng thống đã chỉ ra những căn bệnh của bộ máy hành chính, các quan chức hành chính thiếu sự chuẩn bị trong việc lên kế hoạch và thực hiện những nghị quyết mà thực tế cuộc sống yêu cầu, nhưng lại chuẩn bị đầy đủ cho việc tận dụng quyền lực cá nhân để vơ vét khoản tiền hành chính hàng năm. Thứ hai, cơ quan Nhà nước nắm trong tay quá nhiều quyền hạn, điều này hoàn toàn không có lợi cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường: “Những công chức của chúng ta có quá nhiều quyền hạn, nhưng số lượng quyền hạn của họ cũng tương tự như trước đây, tức là không phù hợp với chất lượng quyền lực, điều này cũng phản ánh sự dư thừa chức trách.” Thứ ba, mặc dù số lượng các quan chức đông đảo nhưng chúng ta lại thiếu hụt trầm trọng lực lượng nhân tài quản lý hiện đại, những cán bộ có năng lực, do vậy cần phải tiến hành cuộc cải cách có liên quan đến vận mệnh quốc gia này. (Vladimir Putin công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga) Nội dung chủ yếu của vòng cải cách hành chính trên bao gồm hai điểm: Trước hết, cần cắt giảm chức năng của Nhà nước, hoạch định quyền hạn và bảo đảm sự độc lập về tài chính của cơ quan quyền lực các cấp. Tiếp đó, thông qua sự hoàn thiện quy trình tố tụng hành chính và cơ cấu tư pháp để thiết lập một cơ chế thực sự có hiệu quả nhằm giải quyết những tranh chấp giữa Nhà nước và công dân. (Vladimir Putin công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga).

Tháng 7 năm 2003, tổng thống Putin ký sắc lệnh tổng thống số 824 “Biện pháp cải cách hành chính 2003-2004,” quy định phương hướng ưu tiên cho cuộc cải cách hành chính của Chính phủ trong hai năm 2003-2004. Uỷ ban cải cách hành chính của Chính phủ dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Ủy ban cải cách hành chính của Chính phủ 2003-2004 đã tiến hành đánh giá đối với 5.300 chức năng của từng cơ cấu chính phủ Liên bang, trong đó có hơn 1700 chức năng bị đánh giá là dư thừa, trùng lặp hoặc nên giảm bớt, thu hẹp quy mô. Uỷ ban đề nghị giải tán hoặc tách một số bộ và bộ chủ quản, tinh giảm 1/3 số cán bộ trong bộ máy, đồng thời cải tổ chức năng giám sát kiểm tra của cơ quan Nhà nước. Nhưng Chính phủ do thủ tướng Mikhail Kasyanov trong khi tiến hành cải cách đã lâm vào tình thế khó khăn. Công cuộc cải cách cơ cấu chỉ được hoàn thành bởi chính phủ kế nhiệm năm 2004 của thủ tướng Mikhail Yefimovich Fradkov. Tháng 3 năm 2004 tổng thống V. Putin ký sắc lệnh số 314: “Mệnh lệnh liên quan tới hệ thống cơ quan thi hành quyền lực Liên bang và cơ cấu cơ quan thi hành quyền lực Liên bang.” Sau khi đảm nhận nhiệm kì 2 vào tháng 5 năm 2004, Putin tiếp tục ra sắc lệnh tổng thống số 604. Lần cải cách này chủ yếu hoàn thành nhiệm vụ trên hai phương diện: Thứ nhất, tiến hành cải tổ tinh giảm chính phủ Liên bang, cơ cấu cấp bộ từ 24 giảm xuống còn 15, thành viên cấp bộ trưởng từ con số 30 giảm xuống còn 17; thứ hai là tiến hành điều chỉnh mang tính kết cấu đối với bộ máy chính phủ, thay đổi kết cấu “cào bằng” trước đây thành bộ, cục, sở. Cùng lúc đó ban hành những quy định rõ ràng về chức trách và quyền hạn của mỗi cơ quan quyền lực. Trong đó các bộ đóng vai trò thực thi chính sách còn mỗi cục, sở của chính quyền Liên bang phụ trách đôn đốc, điều chỉnh và giám sát. Cải cách hành chính năm 2004 tuy đã có những bước tiến rõ rệt nhưng đáng buồn là hàng loạt mục tiêu ưu tiên cải cách vẫn chưa được thực hiện, hiệu suất hành chính tổng thể của chính phủ Nga vẫn chưa được thể hiện.

Trong bản báo cáo về tình hình đất nước năm 2005 Putin đã chỉ ra rằng: “Để nâng cao hiệu quả quản lý đất nước, các công chức cần phải nghiêm túc tuân thủ pháp luật nhằm cung cấp những dịch vụ công cộng chất lượng cao cho người dân như trước đây vẫn là nhiệm vụ hàng đầu của chúng ta.” (Vladimir Putin công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga). Bên cạnh đó, ông cũng nghiêm khắc phê bình một hiện tượng tiêu cực là các quan chức dựa vào sự ổn định của xã hội, mưu cầu tư lợi cho bản thân. Vì thế ông yêu cầu đẩy mạnh hơn nữa việc thực hiện cải cách hệ thống quản lý hành chính công cộng. Tháng 10-2005, chính phủ Liên bang ban hành bản đề xuất: “Nhận thức về cải cách hành chính Liên bang Nga năm 2006-2008,” trong đó bao gồm 3 mục đích: nâng cao chất lượng phục vụ công cộng quốc gia và mức độ hài lòng của nhân dân; hạn chế sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động kinh doanh của chủ thể nhà máy, xí nghiệp; nâng cao hiệu quả vận hành của cơ quan thi hành quyền lực. Chính phủ vì những mục đích trên mà mỗi năm đều đặt ra phương hướng, mục tiêu và biện pháp cải cách. Đồng thời cũng đề ra những yêu cầu cụ thể. (Quan niệm cải cách hành chính ở Liên bang Nga năm 2006-2008). Nhưng rõ ràng là những mục tiêu cơ bản trên vẫn chưa thể hoàn thành.

Nội dung thứ 3 trong chính sách cải cách hành chính của tổng thống Putin là tiến hành cải cách đối với chế độ dành cho công chức Nhà nước, để nâng cao hiệu quả công tác hành chính, tấn công vào các hiện tượng tiêu cực đồi bại. Chế độ dành cho công chức Nhà nước được khởi xướng thực hiện dưới thời tổng thống B. Yeltsin. Khi đó do chế độ dành cho cán bộ Liên Xô cũ bị loại trừ, Yeltsin đã từng bước xây dựng chế độ công chức kiểu mới. Tháng 12 năm 2003, B. Yeltsin ban hành một văn kiện quan trọng về chế độ công chức “Điều lệ cơ quan Nhà nước Liên bang,” điều lệ quy định rõ ràng bắt buộc các cơ quan Nhà nước phải tuân theo pháp luật, chịu sự giám sát của xã hội, không được phép mang màu sắc chính trị đảng phái. Bất cứ công dân nào cũng có thể thông qua hình thức cạnh tranh bình đẳng để gia nhập cơ quan Nhà nước. Tháng 7-2003, Yeltsin tiếp tục ban hành văn kiện “Pháp lệnh về nguyên tắc công chức Nhà nước Liên bang Nga.” Trong đó quy định chi tiết về địa vị, việc bổ nhiệm, đào tạo, nghĩa vụ và trách nhiệm của công chức. Nhưng do cán bộ và chế độ nhân sự của thời kỳ này vẫn còn mang nhiều tàn tích của thời kỳ Liên Xô cũ nên năm 2001, Nga thành lập uỷ ban cải cách chế độ công chức nhằm thúc đẩy việc cải cách bao gồm việc thay đổi tiền lương, bước vào cơ chế tuyển dụng linh hoạt, thực hiện tuyển dụng công khai cho đến việc hiện đại hoá quản lý nguồn nhân lực. Tháng 8-2002, tổng thống ban hành sắc lệnh mang tính quá độ tạm thời: “Quy tắc chuẩn cho hành vi của công chức Nhà nước,” sau đó tới tháng 5-2003 phê chuẩn thi hành pháp lệnh “Hệ thống chế độ công chức Nhà nước Liên bang Nga.” Nhưng cho đến thời điểm hiện tại công cuộc cải cách vẫn chưa thực sự thúc đẩy, nâng cao hiệu suất của công chức.

Nhìn trên tổng thể 3 nội dung cải cách trên, ngoại trừ nội dung thứ nhất, hai nội dung còn lại không được thành công cho lắm. Thách thức mà tân tổng thống Medvedev phải đối mặt là làm thế nào để cải tổ bộ máy thi hành luật pháp đồ sộ và số lượng công chức đang ngày một mở rộng để nâng cao hiệu quả, khắc phục tính chây ì truyền thống và lòng tham được nuôi dưỡng trong thời kỳ chuyển tiếp, cải cách để thích ứng với nhu cầu phát triển của kinh tế xã hội. Để đạt được thành công, xét trên hai khía cạnh truyền thống và hiện đại, hai mắt xích quan trọng không thể thiếu: Thứ nhất sự cải cách và xây dựng của bản thân chế độ công chức; thứ hai là giám sát sự vận hành của chế độ công chức…

Để trở thành hình thức tổ chức đạt hiệu quả cao của một xã hội hiện đại, chế độ công chức tuy vẫn còn tồn tại những tiêu cực nhưng nó vẫn là một yếu tố không thể thay thế. Trước mắt chế độ mà Nga thiết lập chính là “công cụ lý tính” của chế độ công chức do Max Weber đề cập. Theo Weber, chế độ công chức lý tính là một loại kết cấu tổ chức thông dụng, trong đó nguyên tắc hình thành của nó bao gồm: (1) Chuyên môn hoá việc phân công lao động, căn cứ theo mục tiêu hoạt động và loại hình mà phân công việc ra thành một hệ thống đơn vị, thực hiện việc phân công lao động theo khả năng ở mức độ lớn nhất, gạt bỏ những công việc phức tạp nhưng không cần thiết, có những quy định rõ ràng về nhiệm vụ và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong từng mắt xích. (2) Nguyên tắc chế độ đẳng cấp: Tổ chức từng hạng công chức và chức vụ căn cứ theo cấp bậc quyền hạn, hình thành một mạng lưới chỉ đạo thống nhất, để khắc phục hiện tượng hỗn loạn trong tổ chức quản lý, nâng cao hiệu quả trong công việc của tổ chức. (3) Qui tắc hoá: Hoạt động của tổ chức được tiến hành điều hoà bởi toàn bộ quy tắc và trình tự nhất quán, để đảm bảo tính nhất quán và tính minh bạch của toàn bộ công việc, chức trách và quyền hạn của mỗi cấp đều được quy định nghiêm ngặt. (4) Phi tình cảm hoá: Công chức của mỗi cấp hành động theo những tiêu chuẩn hợp lý, loại trừ ảnh hưởng của quan điểm cá nhân và yếu tố tình cảm, phải có thái độ công bằng với mọi đối tượng, điều này sẽ hạn chế việc lạm dụng chức quyền. (5) Kỹ thuật hoá: Bổ nhiệm lấy mức độ phù hợp với nhiệm vụ được giao làm cơ sở, nhằm xử lý một cách có hiệu quả những công việc hành chính và giải quyết những vấn đề tương tự.

Năm điểm trên là mục tiêu và nguyên tắc mà cải cách hành chính Nga theo đuổi và nỗ lực hướng đến. Nguyên nhân dẫn đến cải cách hành chính dưới thời tổng thống Putin không được thành công đã cho thấy: Một mặt là do yếu tố tính kỹ thuật như hệ thống hành chính cồng kềnh, phân tán mà phức tạp, việc tiến hành các biện pháp cải cách trì trệ lãng phí thời gian, khả năng điều tiết còn kém, trình độ ứng biến quản lý của nhà cải cách còn chưa đủ, khả năng nắm vững những lĩnh vực cải cách còn hạn chế cũng như các yếu tố khác đã dẫn đến hiệu quả của việc thực thi cải cách không được tốt. Nhìn từ phương diện khác cũng cho thấy, chỉ đơn thuần dưới góc độ kỹ thuật tiến hành cải cách nội bộ chế độ công chức cũng khó mà thành công. Chủ nghĩa quan liêu tồn tại ở Nga là biểu hiện của yếu tố tiêu cực trong chế độ công chức, điều này liên quan đến “loại hình chế độ chính trị.” Trên thực tế chế độ công chức là một dạng đảm bảo có tính chế độ, trong đó khung kết cấu được hình thành dưới thời đại dân chủ phát triển để thực thi các chính sách một cách có hiệu quả. Hơn nữa công cụ lý tính bất biến này chính là những gì mà truyền thống chính trị của Nga đang thiếu. Kể từ thời Peter đại đế đến nay, cái gọi là chế độ quan chức thực chất là chế độ quan liêu trên hình thức, chỉ đơn thuần đảm nhận một số chức năng về quản lý Nhà nước. Nhưng trong quá trình hoạt động chế độ này lại thiếu đi chức năng cơ bản về lý tính và tính hiệu quả. Nó giống một kết cấu cấp bậc hà khắc trong quân đội mà mỗi cấp bậc đều áp dụng một trình tự quy phạm chính sách truyền thống để đảm bảo sự hoàn chỉnh bất biến của thể chế. Trong thời kỳ Liên Xô, quyền lực tập trung trong các cơ quan cấp Đảng và sự tồn tại của kết cấu cấp bậc truyền thống. Do đó, trong mỗi cấp quyền lực, nhà lãnh đạo cao nhất tận dụng chế độ quyền lực tập trung và quyền lực của chế độ cấp bậc trong tay mình mà không chịu bất cứ sự kiểm tra, giám sát nào của xã hội. Trên thực tế mỗi kết cấu xã hội lớn nhỏ khác nhau đều biến thành chế độ quân chủ chuyên chế. Do ảnh hưởng mạnh mẽ của sự chuyên chế truyền thống, tình trạng này trong thời kỳ đổi mới ở Nga về cơ bản vẫn chưa được thay đổi, lý tính trong chế độ công chức chưa được thiết lập. Từ kinh nghiệm đào tạo của các quốc gia phương Tây và Nga cho thấy, sự xây dựng lý tính trong chế độ công chức cần phải được kiểm tra, giám sát, chế ngự bằng một quyền lực mạnh mẽ và linh hoạt. Bất luận là các nước phương Tây hay Nga, chế độ công chức do sự chuyên nghiệp hoá, nghề nghiệp hoá và tính ổn định tương đối nên đều có xu hướng phản dân chủ, dễ phát triển trở thành một tập đoàn khép kín, biểu hiện những ảnh hưởng phiến diện của nó. Nhưng trong chế độ dân chủ, do sự tồn tại mâu thuẫn giữa lĩnh vực công chức và lĩnh vực dân chủ, mâu thuẫn giữa công chức và những nhà chính trị do dân bầu, cùng với sự tồn tại tương đối độc lập của các phương tiện thông tin đại chúng, chế độ công chức mặc dù biểu hiện ra những yếu tố tiêu cực nhưng dưới sự kiểm tra, giám sát mang tính dân chủ nó cũng không thể lợi dụng vị thế ưu việt của mình để hoành hành ngang ngược. Nhưng dưới thể chế quyền lực của Nga, tổng thống Putin không ngừng tăng cường quyền lực của Nhà nước, công kích mạnh mẽ các chính đảng đối lập và khống chế các phương tiện truyền thông khiến tập đoàn quan liêu mất đi sự ràng buộc mang tính chế độ. Chỉ đơn thuần giải quyết vấn đề chủ nghĩa quan liêu từ nội bộ chế độ công chức Nhà nước lại gặp phải trở lực lớn từ sự ràng buộc chính trị, lợi ích và văn hoá khiến các biện pháp chống tiêu cực, mở rộng tính minh bạch của pháp luật cho đến việc cơ cấu lại quy trình hành chính… đều rất khó thực hiện. Vì thế một học giả Nga đã từng nói: “Khó khăn của Nga trong việc thực hiện cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quan liêu là ở chỗ: Cuộc đấu tranh này đi ngược lại với tư tưởng làm giàu mạnh đất nước. Tạm thời hiện nay vẫn chưa có một hệ thống tư tưởng kết hợp được cả tư tưởng làm giàu mạnh quốc gia và tư tưởng chống chủ nghĩa quan liêu. Mặc dù trong kế hoạch thực tế đã xuất hiện một số kỳ tích do sự giám sát và kiểm tra của công dân. Nhưng do thực tiễn chính trị của những năm 90 đã làm tổn hại đến tư tưởng dân chủ nên tư tưởng này trên phương diện chính trị không thể thực hiện được.”

II. Chướng ngại chính trị của chính phủ mới “những thủ lĩnh chính trị”

Ông Medvedev sau khi ngồi vào vị trí tổng thống, một vấn đề chính trị trực tiếp đặt ra là ông sẽ tìm kiếm chỗ dựa chính trị cho bản thân từ đâu; tân tổng thống sẽ đối diện như thế nào với những nhân vật có máu mặt trên diễn đàn chính trị dưới thời Cựu tổng thống Putin. Không ai có thể nghi ngờ: Sự xuất hiện của tân tổng thống phần lớn nhờ vào sự chỉ định và giúp đỡ mạnh mẽ từ Putin, cựu tổng thống đã dùng uy tín và quyền lực của mình để mở đường giúp Medvedev đắc cử tổng thống. Bên cạnh đó, việc Medvedev lên nắm quyền có mối quan hệ mật thiết với sự ủng hộ của Đảng nước Nga thống nhất. Ở một mức độ nhất định, nó phản ánh kết quả sự phối hợp, điều tiết giữa ông Putin và Đảng nước Nga thống nhất. Từ đó chúng ta có thể chắc chắn tân tổng thống Medvedev trong những năm đầu chấp chính không thể tách rời sự ủng hộ và giúp đỡ của thủ tướng Putin và Đảng nước Nga thống nhất. Đây chính là nguồn tài nguyên và cơ sở chính trị quan trọng của ông khi điều hành đất nước.

Đã từng là một thành viên trong đội ngũ của cựu tổng thống Putin, Medvedev sẽ đối xử ra sao với những thành viên khác trong nội các cũ, chủ yếu là những nhân vật chính trị có máu mặt? Họ là cơ sở chính trị vững chắc trong thời kỳ Putin chấp chính và họ sẽ trở thành những người ủng hộ tích cực hay lại trở ngại đối với Medvedev? Liệu họ có trở thành những quân cờ giúp Putin dễ bề khống chế quyền lực chính trị của tân tổng thống Medvedev. Đây là những vấn đề mà các nhà chính trị và giới truyền thông hết sức quan tâm kể từ khi Medvedev được chỉ định làm người kế thừa vị trí tổng thống. Đây cũng là vấn đề quan trọng liên quan đến “bộ đôi Medvedev – Putin,” kể từ sau khi Medvedev lên nắm quyền đồng thời cũng là bộ phận cấu thành quan trọng trong việc nghiên cứu hướng đi các chính sách của chính phủ mới dưới sự lãnh đạo của tân tổng thống.

Chính trường Nga từ trước đến nay luôn mang màu sắc thần bí. Sau khi tổng thống Putin lên cầm quyền, các vị trí quyền lực tối cao càng trở nên khép kín, mờ ảo hơn so với thời kỳ B. Yeltsin. Những chuyên gia phân tích chỉ có thể lần theo dấu vết mơ hồ từ những tin tức được chính phủ công bố. (Paven K.Baev, sự tiến triển của chế độ Putin). Lấy một ví dụ điển hình nhất, tổng thống Putin đột ngột tuyên bố giải tán Chính phủ của thủ tướng Mikhail Kasyanov. Tin tức này đã khiến những nhà phân tích cực kỳ kinh ngạc, ngay cả thủ tướng Mikhail Kasyanov trước khi sự việc diễn ra cũng không hay biết gì. Quyết định trên tuyệt đối bí mật nhưng nó không đồng nghĩa với việc tổng thống Putin trước khi tuyên bố sự kiện này vài giờ mới đưa ra quyết định. (Svetlana Babaeva, Khristenko thay chỗ của Kasyanov. “Izvestia,” ngày 25.02.2004). Đối với đội ngũ “bền chắc như thép” của Putin, thế giới bên ngoài chỉ có thể đoán nội tình. Nhưng vào 9-10-2007, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát Chất gây mê Cherkesov trên tờ “Thời báo kinh doanh” đã đăng một bức thư công khai tiết lộ xung đột trong đội ngũ của ông Putin. (Victor Trer kesov, “không thể cho phép những người lính biến thành những người buôn bán.” “Thương nhân,” số 184, ra ngày 09.10.2007).

Lá thư này bắt nguồn từ việc một số quan chức cấp cao và phụ tá dưới quyền Cherkesov bị cục an ninh Liên bang Nga bắt giữ với tội danh nghe trộm. Trong bức thư ông Cherkesov ngầm ngụ ý rằng, họ bị bắt giữ do đã tiến hành cuộc điều tra chống tiêu cực liên quan đến một số quan chức cấp cao cục an ninh. Với giọng điệu cay đắng, Cherkesov đã bày tỏ sự lo lắng với những tổn hại, đấu đá lẫn nhau trong nội bộ các bộ ngành chủ chốt. Đồng thời cảnh báo sự xung đột trên có thể kéo theo cả đội ngũ đặc biệt với lịch sử vinh quang, thậm chí có thể khiến cả một quốc gia bị bức đến đường cùng. Ông Cherkesov dùng cách này tiết lộ với công chúng mâu thuẫn nội bộ trong nội các của tổng thống Putin, để mọi người có thể hiểu rằng đội ngũ của tổng thống không phải là một khối gắn kết mà thực chất đang tồn tại tình trạng các đảng phái nội bộ đấu đá lẫn nhau. Bức thư công khai của cục trưởng Cherkesov đã khơi dậy sự tò mò của các học giả và công chúng đối với sự tranh giành trong nội bộ chính quyền tổng thống Putin. Tháng 9 năm 2007 tổng tuyển cử Duma quốc gia Nga bước vào giai đoạn nước rút. Bề ngoài chính trường thì sóng yên gió lặng nhưng bên trong lại cuộn trào từng đợt sóng dữ. Những vấn đề để lại sau khi tổng thống Putin hết nhiệm kỳ đã làm nổ ra những suy đoán và tranh luận gay gắt, những lời khuyên hướng thiện cho chế độ công chức đều bị bỏ ngoài tai. Mặc dù cựu tổng thống Putin trước đó một mực khẳng định sẽ không tiếp tục tham gia tranh cử, nhưng hiện tại ông liên tục soạn thảo ra những phương án khác nhau, để đảm bảo ảnh hưởng của mình trên chính trường. Một số nhà phân tích cho rằng: “Sự thống trị của Putin tương ứng với hệ thống quyền lực của cá nhân ông. Trong hệ thống này toàn bộ quyền lực đều tập trung trong tay người thống trị, nếu cựu tổng thống rời bỏ vị trí này hệ thống ấy rất có khả năng sụp đổ.” (Anders Aslund, Thanh trừ hay đảo chính).

Trong hệ thống này những “thủ lĩnh chính trị” chiếm đa số. Cựu tổng thống vào phút cuối cùng chọn ra người kế nhiệm mình để hạn chế vấn đề tranh cãi trong nội bộ. Sau tổng tuyển cử quốc gia một tuần, vào ngày 12-10 tổng thống Putin đã hội kiến Đảng nước Nga thống nhất cùng 4 đảng phái khác, ông đã tiến cử Medvedev làm người kế nhiệm mình. Thời điểm này chỉ cách thời hạn cuối quy định đề cử tổng thống kế nhiệm khoảng hơn mười ngày. Trước cuộc bầu cử vào Duma quốc gia, mỗi hành động phát ngôn của cựu tổng thống Putin đều khiến người ta phải suy đoán nhưng chỉ đến thời điểm 12-10 chân tướng sự việc mới được tiết lộ. Đối với một nhà chính trị đa mưu túc trí như Putin, chủ tịch Uỷ ban chính trị Nga cho rằng: Ông Medvedev vào cuối năm 2005 đã trở thành người kế nhiệm hàng đầu của tổng thống Putin. Sau này phó thủ tướng thứ nhất, Sergei Ivanov được Putin chọn là người kế nhiệm số một cũng là sách luợc cuả ông nhằm giảm bớt sức ép dành cho Medvedev. (Làm Tổng thống thiếu 5 tháng). Nếu giả thuyết này là đúng thì việc tổng thống Putin bổ nhiệm Viktor Zubkov vào vị trí thủ tướng cũng không ngoài mục đích trên.

Những “thủ lĩnh chính trị” là chỗ dựa chính trị của Putin lúc cầm quyền. Khi lên tới đỉnh cao quyền lực vào năm 2000, cựu tổng thống Putin khi ấy chưa thể có một đội ngũ đáng tin cậy bên cạnh, ông cũng không loại trừ ảnh hưởng của “gia tộc” Yeltsin. Putin khi ấy chỉ có thể dựa vào đổng lý văn phòng điện Kremlin Alexander Voloshin nên ông đã chọn Voloshin làm chánh văn phòng điện Kremlin ông này đến tháng 10 năm 2003 mới từ chức. Nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của Putin chủ yếu nhằm loại bỏ ảnh hưởng từ thế lực của “gia tộc” Yeltsin, tấn công mạnh mẽ vào những nhà tài phiệt tài chính từng làm mưa làm gió trên chính trường như Berezovsky. Đến thời điểm chính phủ của thủ tướng Kasyanov bị giải thể, ảnh hưởng của gia tộc Yeltsin hầu như không còn. Trong giai đoạn này lực lượng chính trị mà Putin dựa vào chủ yếu là các “thủ lĩnh chính trị.” Đối với cách gọi “thủ lĩnh chính trị,” cách nhìn của các học giả Nga về cơ bản là đồng nhất. Một nhà xã hội học tiêu biểu của Nga đã cho rằng hiện tượng chủ yếu tạo nên ảnh hưởng mạnh mẽ của những “thủ lĩnh chính trị” trong thời đại Putin là do sự thúc đẩy từ việc “Quân phiệt hoá,” làm xuất hiện nền chuyên chính “quân sự và chính trị” tức là quyền lực “quân nhân” trên nghĩa rộng. Người “quân nhân” này có thể đến từ một cơ quan đặc biệt, từ quân đội hay cục cảnh sát. Nói tóm lại, chỉ cần họ có quân hàm thì đều là quân nhân, ví dụ như bộ tư pháp cũng như nhiều bộ ngành tương tự khác đều có thể liệt vào dạng này. Những con người trên đã cùng nhau hình thành một hệ thống quyền lực tổng thể, vì thế mà xuất hiện các “thủ lĩnh chính trị.” Cụm từ này chưa từng xuất hiện trong các ngôn ngữ khác. (Bài phỏng vấn của Ông Krưshtanovskaia, ngày 27.03.2007) Hiện nay ở Nga bao gồm 22 cơ cấu quyền lực, những cơ cấu này không thuộc quyền thủ tướng mà do tổng thống trực tiếp quản lý cũng tương tự với hình thức “Chính phủ trong chính phủ.” Hình thức của mô hình này bắt đầu trở nên rõ rệt vào năm 2003-2004 khi tổng thống Putin đắc cử nhiệm kỳ 2. Quan chức dạng này chiếm 25% hoặc cao hơn trong toàn bộ hệ thống quyền lực. Những con số thống kê cho thấy, 825 quan chức cấp cao trong đội ngũ của ông Putin thì thành viên trong nhóm “thủ lĩnh chính trị” chiếm 42.3%. (Ônga Krushtanovskaia. Bước chuyển biến lớn: Ra đi để ở lại. Báo Vedomosti, ra ngày 23.4.2008). Đối với một đội quân hùng hậu như vậy, học giả Thụy Điển 1234 đã giải mã sự khác biệt nhưng có mối liên hệ chặt chẽ của những “thủ lĩnh chính trị.” Ông cho rằng đây là một thuật ngữ quan trọng dưới thời đại cầm quyền của Putin. (Paven K Baev, tiến triển của chế độ Putin). Thứ nhất, nó bao gồm các “quan chức mặc sắc phục” như: Quân đội, Bộ nội vụ, Cục an toàn cũng như các quan chức quốc gia cấp cao thuộc các bộ ngành khác đều là thành phần quan trọng trong đội ngũ quản lý ưu tú của Liên bang Nga. Thứ hai, “thủ lĩnh chính trị” là một lực lượng có tính cân bằng trong đội ngũ quan chức hùng hậu của Liên bang Nga có tiếng nói và ảnh hưởng nhất định. Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông B. Yeltsin các quan chức trong quân đội hay “đội quân sức mạnh” bắt đầu tăng về số lượng, vì thế tiếng nói và ảnh hưởng của cục trưởng Cục An ninh Tổng thống Korzhakov ngày càng trở nên mạnh mẽ. Đến khi ông Yeltsin cầm quyền trong nhiệm kỳ 2 đội quân này bắt đầu đấu đá với các bộ ngành khác nhằm đảm bảo ngân sách quốc gia trên tổng thể sẽ được rót về phía quân đội. Tổng thống Putin do yêu cầu chính trị cũng không thể không nghiêng về phía lực luợng này, đặc biệt là Cục An ninh Liên bang. Thời kỳ đầu nhiệm kì 2 của cựu tổng thống Putin, Cục An ninh Liên bang đã tự mở rộng lĩnh vực hoạt động của mình bằng việc xây dựng một cơ chế quản lý có hiệu quả đối với mảnh đất màu mỡ như Cục Hải quan. Thứ ba, lực lượng này trên thực tế là một “công cụ thanh trừ quyền lực,” là nội dung quan trọng nhằm lý giải cái gọi là “Điện Kremlin học.” Tổng thống Putin tận dụng sự trung thành của những “thủ lĩnh chính trị.” Ông trọng dụng những người có nguồn gốc xuất thân từ KGB Igor Sechin, Ivanov để xây dựng một mạng lưới rộng lớn. Từ trong hậu trường thảo ra những sách lược chính trị quan trọng, để đảm bảo quyền lực tuyệt đối của ông và đội ngũ xung quanh ông. Sự kiện Yukos năm 2003-2004 đều do một tay Igor Sechin và các thành viên khác điều khiển.

Sự kiện Yukos phá sản ẩn chứa nguyên nhân về chính trị, xã hội, kinh tế. Thực – hư, thật – giả mỗi người đều có cách lý giải khác nhau, nhưng kết quả trực tiếp sau sự kiện này là thắng lợi của những thủ lĩnh chính trị đối với những thủ lĩnh trong lĩnh vực tài chính, thiết lập một mối quan hệ mới giữa Nhà nước và giới tư bản, mở đường cho chính sách quốc hữu hoá sau này. Những thành viên chủ chốt trong đội ngũ của tổng thống Putin nắm hầu hết quyền quản lý các công ty lớn được quốc hữu hoá. Hiện nay phó thủ tướng Igor Sechin giữ vị trí chủ tịch công ty dầu khí còn đồng minh thân cận của ông, ông Ivanov lãnh đạo nhà máy quân đội, hàng không, Sergey Chemezov giữ vị trí lãnh đạo công ty xuất khẩu quốc phòng và công ty công nghệ quốc gia… Sự lớn mạnh của các thủ lĩnh chính trị giúp họ có thể đi sâu vào từng ngóc ngách của đời sống xã hội, có quyền lực không hạn chế về mặt chính trị đồng thời không ngừng tranh đoạt quyền lợi về phương diện kinh tế. Một học giả Nga khi khái quát những đặc điểm trên đã nói: Đây là những cá nhân đặc biệt, họ độc lập với Nhà nước như giới quý tộc thời Peter đại đế, nhưng đáng tiếc ở chỗ: Nguyên tắc họ tuân theo không phải là tạo phúc cho xã hội mà là thoả mãn nhu cầu cá nhân và dã tâm của cả đội ngũ. Nhóm thủ lĩnh chính trị này do có thể khống chế các quan chức Nhà nước nên có lúc họ tự cho rằng mình là “hoàng thân quốc thích” phục vụ cho quốc gia. Nhưng dựa trên những hành vi và động cơ của họ người ta có thể phán đoán, nhóm người này cùng lắm chỉ như những thủ lĩnh tài chính, những nhà tài phiệt dưới thời đại B. Yeltsin. Điều khác biệt ở chỗ, họ không dùng các thủ đoạn lừa bịp tài chính hay gian lận trong sản xuất mà lấy danh nghĩa quốc gia hay dùng khẩu hiệu chủ nghĩa yêu nước làm bình phong để sử dụng bạo lực một cách gián tiếp hay trực tiếp để mưu cầu lợi ích cho cá nhân hay cho một nhóm nào đó. (Delyaghin M. Nước Nga sau thời đại Putin: Nga có tránh khỏi cuộc cách mạng màu xanh da cam? Matxcơva: Năm 2005, trang 209).

Để hình thành lực lượng đối trọng với mục tiêu khống chế và cân bằng những thủ lĩnh chính trị trên, cựu tổng thống Putin đã sử dụng những bạn học cũ, hay đồng nghiệp của ông ở quê cũ Saint -Petersburg, nhóm này được gọi là: “Hội Saint -Petersburg.” Những nhân vật này đều không xuất thân từ cơ quan tình báo KGB, do đó, về mặt tổ chức không được chặt chẽ cho lắm. Trong “Hội Saint -Petersburg,” Medvedev là nhân vật trung tâm. Giữa “Hội Saint -Petersburg” và những thủ lĩnh chính trị mang mâu thuẫn tự nhiên, Putin đã tận dụng điểm này để duy trì sự cân bằng trong đội ngũ của ông. Sau sự kiện Yukos, Voloshin từ chức, Medvedev chính thức bước vào vị trí chủ nhiệm văn phòng chính phủ. Sau khi nhận chức, trong bài phát biểu công khai đầu tiên của mình, Medvedev đã chỉ trích mạnh mẽ cách làm của Viện kiểm soát Liên bang trong vụ án Yukos. Ông cho rằng việc phong tỏa 40% cổ phần của tập đoàn này sẽ có thể gây ra một cuộc địa chấn kinh tế và khủng hoảng về chính trị, nhắm mũi tên công kích vào những thành viên trong nhóm “thủ lĩnh chính trị” – viện trưởng Viện kiểm soát. Sau cuộc bầu cử vào Duma quốc gia, cuộc tranh giành quyền lực của các phe phái trong đội ngũ của Putin đã lên đến đỉnh điểm. Trong đó nhóm của phó thủ tướng Igor Sechin là lớn nhất gồm phó chủ nhiệm văn phòng tổng thống Victor Ivanov, cục trưởng Cục An ninh Liên bang Nikolai Patrushev, chủ tịch hội đồng Liên bang Serey, bộ trưởng Bộ Tư pháp Ustinov, phó thủ tướng Viktor Khristenko và cựu thủ tướng Mikhail Fradkov. Phe của tổng thống Medvedev bao gồm Anatoly Chubais, Voloshin cùng các thành viên trong gia tộc Yeltsin. Phe Sergey Chemezov khống chế ngành kinh doanh quân đội, đồng thời quản lý ngành kinh doanh vàng của Nga. Cục trưởng Cục kiểm tra giám sát chất gây mê Siloviki và cục trưởng Cục An ninh Tổng thống cũng hình thành phe nhóm riêng của mình. Ngoài ra tổng giám đốc công ty đường sắt kiêm bộ trưởng Bộ Thông tin Viễn thông cũng đã hình thành những phe phái riêng.

Mặc dù Medvedev đã giành thắng lợi trong cuộc chiến giành chiếc ghế tổng thống nhưng sau khi tại vị ông sẽ xử lý mối quan hệ với những “thủ lĩnh chính trị” như thế nào, hạn chế xu thế lợi ích, khống chế ảnh hưởng của thế lực này ra sao vẫn đang là một dấu hỏi lớn, một vấn đề nhức nhối. Trước hết căn cứ vào kinh nghiệm trong thời gian Putin cầm quyền, rất có khả năng thế lực này sẽ tiếp tục tự tung tự tác hoành hành ngang ngược. Mặc dù hiến pháp mang lại cho tổng thống một quyền lực rất lớn, nhưng trong thời điểm hiện tại vẫn chưa ai rõ tổng thống Medvedev sẽ sử dụng quyền lực của mình như thế nào để ứng phó với thế lực của những “thủ lĩnh chính trị.” Dưới thời Putin, một số quan chức Cục An ninh bị mất chức nhưng những tháng kế tiếp vẫn đến cơ quan làm việc như bình thường, tiếp tục sử dụng những quyền hạn đã không thuộc về mình. Cựu tổng thống Putin đối với hiện tượng này cũng không thể có phản ứng gì. Từ đó có thể nhận ra rằng, thế lực của nhóm này không hề dễ đối phó. Cho nên quan hệ giữa tân tổng thống và những “thủ lĩnh chính trị” cũng tương tự như hai võ sĩ quyền anh ngang tài ngang sức khi mới bước vào trận đấu, (Ai trong thế giới đầy nhân tạo) chưa thể trong một thời gian ngắn đưa ra đòn knock – out hạ gục đối phương. Điều quan trọng ở chỗ, thế lực này đã trở thành chỗ dựa chính trị vững chắc cho Putin. Sau khi nhận chức thủ tướng, họ sẽ tiếp tục trung thành với ông; rất có thể trở thành những quân cờ để thủ tướng Putin khống chế tân tổng thống. Từ đó thế lực này sẽ được ông bảo vệ. Sau khi đưa Medvedev lên đến đỉnh cao quyền lực, Putin rời đến điện Kremlin, các quan chức của chính phủ đã dự đoán con số phó thủ tướng sẽ không ngừng tăng. Cùng lúc đó “đại tổng quản” của Putin, ông Sechin cũng sẽ theo chân thủ tướng đến điện Kremlin và đảm nhận chức đổng lý văn phòng chính phủ. Vì Putin mong muốn Igor Sechin sẽ trở thành con mắt của quốc gia lãnh đạo văn phòng chính phủ với mục đích giám sát chặt chẽ nhất cử nhất động của tân tổng thống Medvedev. Xét đến sự trung thành của các Bộ, ngành chủ chốt đối với cá nhân Putin. Nếu tổng thống Medvedev tiến hành cải tổ những bộ ngành chủ chốt trong nhiệm kỳ đầu của mình sẽ dẫn đến việc ảnh hưởng của thủ tướng Putin cao hơn cả tổng thống. (Igor Haumov: Luân chuyển bộ máy hành chính – Nhà trắng làm tăng uy tín của bộ máy. Báo độc lập ra ngày 21.03.2008). Cho nên trong thời kỳ đầu, biện pháp ổn thoả nhất dành cho tân tổng thống là lôi kéo và “mua chuộc” thế lực này để dùng cho bản thân về sau.

Kế đến, mặc dù trên danh nghĩa Medvedev là do dân bầu nhưng trên thực tế ông là vị tổng thống mà Putin và chế độ quan chức chỉ định và đề cử. Medvedev chưa có nền tảng chính trị cho riêng mình cũng giống như thời điểm Putin mới lên nắm quyền chỗ dựa chính trị của ông chính là cựu tổng thống Yeltsin. Mặc dù cả hai bên đều bày tỏ sẽ hợp tác với nhau chặt chẽ duy trì tính tiếp nối trong “Kế hoạch Putin,” nhưng sự độc lập của Medvedev có đến 9/10 sẽ xa rời quỹ đạo mà Putin vạch ra và cũng gần như chắc chắn sẽ được ông Putin chấp thuận sự hợp tác giữa họ có thể tiếp tục hay không, đây là vấn đề không ai biết rõ. Quan hệ cá nhân thân thiết hay lòng trung thành cũng không thể san lấp được những khác biệt về quan niệm chính trị. Medvedev khi chưa chính thức ngồi vào ghế tổng thống đã chuẩn bị sẵn đội ngũ quân sư cho mình – đó là Viện Nghiên cứu Phát triển đương đại, tổ chức chuyên nghiên cứu các vấn đề kinh tế chính trị trong quá trình phát triển chiến lược của quốc gia, phác thảo phân tích báo cáo tình hình, giữ vai trò làm kênh thông tin cho tổng thống. Điều này cũng đồng nghĩa với việc tân tổng thống trước khi đắc cử đã ủy thác cho tổ chức này soạn thảo bản báo cáo kế hoạch trước năm 2020 của nước Nga. Giới học giả vẫn tiếp tục phủ nhận “Kế hoạch Putin,” họ cho rằng cần phải thay đổi đường lối phát triển kinh tế xã hội đất nước? (Ôksana Kovaleva Medvedev đã đưa ra các biện pháp cải cách, 18.03.2008). Sự khác biệt trong quan niệm có thể dẫn đến tính ổn định trong quá trình hợp tác của “Bộ đôi Medvedev – Putin” xuống thấp. Tân tổng thống trong tương lai rất có khả năng cũng sẽ noi gương cựu tổng thống Putin tìm chỗ dựa chính trị cho riêng mình, nhưng chỗ dựa của ông sẽ không thể là nhóm “thủ lĩnh chính trị,” càng không phải là phe “tự do chủ nghĩa” mà ông xuất thân, đặc biệt là Voloshin. Đây đều là những đấu sĩ chính trị với kinh nghiệm dày dặn. Họ đều có chí hướng, trí tuệ và nhân cách riêng. Họ sẽ không dễ dàng bị nhóm “thủ lĩnh chính trị” cực đoan khống chế, công kích mà sẽ có những biện pháp hoá giải hợp lý. Nhiều khả năng họ sẽ trở thành những đồng minh của tân tổng thống, sẽ giúp Medvedev củng cố quyền lực của bản thân. (Mikhail Deliaghin).

Như vậy có thể thấy, tân tổng thống Medvedev khi tiến hành cải tổ Chính phủ, thay đổi những “thủ lĩnh chính trị” sẽ có những động thái vô cùng thận trọng. ông sẽ phối hợp với thủ tướng Putin nhằm giảm thiểu những khác biệt, đảm bảo hình tượng hợp tác chặt chẽ với thủ tướng Putin trong con mắt công chúng.

III. Tham nhũng chính trị: Ung nhọt gắn liền

Sau khi cựu tổng thống Putin mãn nhiệm kỳ, Trung tâm phân tích Neveda đã tiến hành một cuộc điều tra xã hội nhằm tìm hiểu thành bại trong 8 năm chấp chính của ông. Kết quả cho thấy, thành tựu lớn nhất của cựu tổng thống là làm cho địa vị của Nga trên chính trường quốc tế thăng hoa. Nhưng thất bại lớn nhất của ông là chống tiêu cực không hiệu quả, không khống chế được xu thế tiêu cực ngày càng lan nhanh ở nước này.

Khi Medvedev lên nắm quyền, vấn đề chống tiêu cực được đề cập một cách mạnh mẽ, thẳng thắn, nó thực sự mang tính thử thách đối với chính phủ mới. Hành động của tổng thống trong vấn đề này có khả năng sẽ quyết định ông có tiếp tục đắc cử trong nhiệm kỳ 2 hay không. Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính trị – viện Khoa học Nga đã chỉ ra rằng nếu tân tổng thống lập được ba thành tựu dưới đây ông cũng sẽ giống như V. Putin trở thành vị lãnh tụ của dân tộc và có thể tiếp tục nhiệm kỳ 2 vào năm 2020. Thành tựu thứ nhất: giảm bớt hiện tượng tiêu cực ở Nga để giới doanh nhân và người dân đều có thể nhận thấy rằng họ sẽ không phải hối lộ hay bị chiếm đoạt một đồng nào. (3 chiến công của Putin và 3 chiến công tương lai của Medvedev). Như vậy vấn đề tiêu cực đã trở thành một vấn đề xã hội và chính trị cực kỳ nhức nhối ở Nga, loại bỏ hiện tượng này đã trở thành một nhiệm vụ cấp bách không thể trì hoãn.

Trên thực tế, kể từ năm 2000 cho đến khi sắp hết nhiệm kỳ tổng thống, Putin đã nhấn mạnh vấn đề chống tiêu cực trong rất nhiều tình huống. Không những thế trong bản báo cáo về tình hình đất nước hàng năm, ông đều nhắc đến vấn đề chống tiêu cực ở những mức độ khác nhau. Từ những luận điểm mà tổng thống Putin quan tâm trong vấn đề chống tiêu cực người ta có thể thấy ông nhận thức rất sâu sắc và rõ ràng về vấn đề này. Đối với sự nguy hại của hiện tượng tiêu cực, ông cho rằng: “Nó phá hoại sự tự do và quyền bình đẳng trong hoạt động kinh tế khiến Nhà nước không thể đảm bảo một môi trường cạnh tranh công bằng. Hơn nữa nó còn kìm hãm nền kinh tế phát triển một cách bình thường, gây ra trở ngại rất lớn cho sự tăng trưởng kinh tế.” Xét toàn cục, tiêu cực sẽ khiến lòng dân rối ren, hoá giải quyền lực của Nhà nước, làm sụp đổ chính quyền của một đất nước. (V.V. Putin: Bài phát biểu của Tổng thống Putin tại phiên họp của Ủy ban phòng chống tham nhũng trực thuộc Tổng thống). Nguyên nhân làm nảy sinh tiêu cực, Putin cho rằng chủ yếu do luật pháp của Nhà nước chưa rõ ràng, các quan chức lạm dụng chức quyền bóc lột các chủ doanh nghiệp khiến nền kinh tế phi pháp và các thế lực đen tối ngày càng mạnh hơn. Chúng tạo ra mảnh đất màu mỡ cho hiện tượng tiêu cực không ngừng hoành hành và hậu quả là một lượng lớn nguồn vốn bị đổ ra nước ngoài. (V.V. Putin: Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga). Tiêu cực không phải do kết quả chống tiêu cực không hiệu quả mà là hậu quả trực tiếp của việc kìm hãm nền kinh tế tự do. Những trở ngại hành chính đều có thể dùng tiền mua được, trở ngại càng lớn số tiền hối lộ càng cao, các quan chức suy đồi càng nhiều. (V.V. Putin: Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga). Để quét sạch hiện tượng tiêu cực, cựu tổng thống cho rằng: “Quy mô tiêu cực chỉ có thể bị thu hẹp với điều kiện củng cố pháp luật, chế độ dân chủ và nền văn minh. Các cơ quan quyền lực không chỉ tiến hành đấu tranh với tiêu cực mà còn phải đấu tranh với những nguyên nhân nảy sinh tiêu cực.” (V.V Putin: Bài phát biểu của Putin tại phiên họp của Uỷ ban phòng chống tham nhũng trực thuộc Tổng thống).

Đối phó với tiêu cực tổng thống Putin trong 8 năm chấp chính đã áp dụng hàng loạt biện pháp tích cực. Thứ nhất, quy phạm hoá trên cơ sở pháp luật. Tháng 11-2003, Putin ban hành pháp lệnh chống tiêu cực: “Pháp lệnh chống tham ô, hối lộ Liên bang Nga,” quy định hơn 20 điều về biện pháp phòng chống tham ô, hối lộ, những hành vi vi phạm pháp luật, trách nhiệm cũng như việc giải quyết hậu quả… giúp hoạt động chống tiêu cực có chỗ dựa vững chắc về pháp luật. Thứ hai, xây dựng cơ cấu để chính phủ và nhân dân kiểm tra giám sát hoạt động chống tiêu cực. Năm 2000 thành lập uỷ ban chống tiêu cực toàn quốc với quy mô rộng lớn bao gồm các tổ chức trong xã hội. Tháng 5-2003 tiếp tục thành lập uỷ ban chống tiêu cực trực thuộc tổng thống. Thứ ba, áp dụng chính sách đãi ngộ cao để nuôi dưỡng sự liêm khiết, nâng mức lương của quan chức Nhà nước lên tầm cao mới. Thứ tư, noi theo tấm gương chống tiêu cực của các nước trên thế giới, tiếp cận với quỹ đạo chống tiêu cực quốc tế. Tháng 5-2006 chính phủ Nga phê chuẩn “Công ước chống tiêu cực liên hợp quốc, trở thành quốc gia thứ 52 phê chuẩn công ước này. Đến tháng 6-2006 Chính phủ tiếp tục phê chuẩn, gia nhập liên minh “Công ước về trách nhiệm hình sự trong công tác chống tiêu cực.” Để thực thi hai công ước trên, Chính phủ đã thành lập một tổ chức cao hơn cấp bộ để tiến hành công tác điều hoà dựa vào cơ sở lập pháp. Thứ năm, khai triển hàng loạt biện pháp, hành động cứng rắn chống tiêu cực, mục tiêu nhằm quét sạch những quan chức cấp cao suy đồi trong chính quyền Trung ương Liên bang và địa phương.

Mặc dù đã có những động thái tích cực như vậy nhưng chính sách chống tiêu cực của tổng thống Putin hầu như không đạt được hiệu quả cao. Trái lại, xu hướng tiêu cực còn ngày một nghiêm trọng. Căn cứ theo tổ chức “Minh bạch quốc tế” (Tansparency International), vị trí của Nga trong bảng xếp hạng chỉ số các quốc gia liêm khiết ngày càng tụt dốc, đặc biệt là trong giai đoạn từ 2005 đến 2007. Năm 2000, khi tổng thống Putin mới lên nắm quyền, Nga đứng ở vị trí 82 trong bảng xếp hạng này, năm 2004 là 94, đến cuối năm 2006 tụt xuống vị trí 126 cho đến năm 2007 thì đã chạm đến cuối bảng xếp hạng với vị trí 143. Trung tâm nghiên cứu soạn thảo báo cáo cho uỷ ban chống tiêu cực của Nga đã tiến hành hai cuộc điều tra với quy mô lớn vào năm 2001 và 2005 để đánh giá mức độ tham nhũng tại nước này.

Kết quả cho thấy trong mối quan hệ giữa người dân và cán bộ Nhà nước, hiện tượng tham nhũng thường thấy về tổng thể có giảm nhưng số tiền nhận hối lộ lại tăng lên rõ rệt. Đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh từ năm 2001 đến 2005 số tiền hối lộ đã tăng 12 lần, số lượng tuyệt đối tăng 8 lần. Mặc dù lạm phát cũng là một trong những nguyên nhân, nhưng có một điểm đáng lưu ý là: Nếu như năm 2001 mỗi lần hối lộ có thể mua được một căn hộ rộng 30m² thì 4 năm sau một lần hối lộ có thể mua được căn hộ có diện tích 300m². Ngoài ra, tổng số tiền hối lộ năm 2001 chiếm chưa tới 1/3 ngân sách thì năm 2005 đã tăng lên gấp 3,66 lần. (Tình hình tham nhũng ở Nga ngày càng xấu đi).

Năm 2007, năm cầm quyền cuối cùng của Putin, tổ chức “Minh bạch quốc tế” sau khi tiến hành mức độ liêm khiết ở Nga đã nhận định: (1) Tại Liên bang Nga tầng lớp nào cũng có hành vi hối lộ bất luận giàu hay nghèo, người giàu hối lộ để sống thoải mái hơn còn người nghèo thì vì kế sinh nhai. (2) Người dân thường hay có hành vi hối lộ khi làm việc với cơ quan bảo vệ luật pháp và bộ giáo dục; (3) Người dân cho rằng các cơ quan tiêu cực nhất lần lượt là: Cơ quan bảo vệ luật pháp, toà án, cơ quan lập pháp tối cao, hệ thống y tế và giáo dục, giới doanh nhân; (4) Người dân không tin tưởng trong 3 năm tới Chính phủ có thể hạ thấp mức độ tiêu cực; (5) Họ cũng không tin rằng cuộc chiến chống tiêu cực hiện nay có hiệu quả. (Biểu đồ tham nhũng trên thế giới năm 2007 “số liệu về Nga”).

Đối với vấn nạn tiêu cực ngày càng nghiêm trọng, cựu tổng thống Putin thừa nhận chính phủ đã không có những động thái tương xứng với tình hình. Tháng 1-2004 khi thành lập Uỷ ban chống tiêu cực ông tuyên bố: “Các cơ quan quyền lực ở Nga nhiều lần tuyên bố đấu tranh với tiêu cực đồng thời đưa ra được một kế hoạch mang tính tổng thể, thực thi một số biện pháp cứng rắn, nhưng trên thực tế những tuyên bố và hành động trên cũng chưa thật sự hiệu quả.” (V.V Putin bài phát biểu của Tổng thống Putin tại phiên họp của Uỷ ban phòng chống tham nhũng trực thuộc Tổng thống). Trong bản thông điệp Liên bang năm 2006 tổng thống Nga nhận định: “Mặc dù không ngừng nỗ lực nhưng cho đến nay chúng ta vẫn chưa thể tiêu diệt một trong những chướng ngại lớn nhất trên con đường phát triển – tiêu cực.” (V.V. Putin: Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga).

Đối với hiện tượng tiêu cực ở Nga hiện nay có 4 cách nhìn khác nhau. (Nước Nga năm 2015: số phận nạn tham nhũng và số phận nước Nga). Thứ nhất, xét trên phương diện giá trị đạo đức thì tham nhũng, tiêu cực là sự chệch hướng của những tiêu chuẩn về quyền lực, những chuẩn mực về luân lý và đạo đức xã hội. Như vậy, tiêu cực nghĩa là cách gọi chung cho một hành vi xấu mà một người gây ra. Những người này có thể bao gồm quan chức Nhà nước, nghị sĩ hoặc thành viên của các công ty… Nhưng ở Nga nói đến tiêu cực là nói đến sự tiêu cực của công chức. Nguyên nhân nảy sinh là do những cán bộ quan chức có thể trong phạm vi thẩm quyền của mình điều phối nguồn tài nguyên như: Nguồn tiền trong ngân sách, tài sản của chính quyền thành phố, hợp đồng mua bán cấp quốc gia và những dịch vụ như y tế giáo dục… Theo lẽ thường tình, công chức Nhà nước phải căn cứ theo pháp luật và những chuẩn mực đạo đức đã được xã hội công nhận để phục vụ người dân nhưng họ lại sử dụng quyền lực của mình để mưu lợi cho bản thân. Cụ thể là hành vi nhận hối lộ. Hành vi nói trên thường được gọi là tiêu cực hành chính. Căn cứ theo chức vụ của quan chức Nhà nước và tính chất tiêu cực có thể chia ra thành hai mức độ tiêu cực cao và thấp. Ở mức độ cao, những kẻ tham nhũng có thể là chính khách, quan chức cấp cao và trung. Họ đã nhận những khoản tiền hối lộ khổng lồ trong việc xây dựng bộ luật, trong hợp đồng mua bán cấp Nhà nước, thẩm tra lại các vụ án… Ví dụ như một số công ty, thông qua những hoạt động vận động hành lang phi pháp, thuyết phục các nghị sĩ đưa ra và thông qua một số pháp lệnh có lợi cho họ, để đạt được mục đích trên số tiền hối lộ mà các công ty phải bỏ ra là từ vài chục nghìn đô la cho đến vài trăm nghìn đô la. Còn các quan chức cấp thấp thì ăn hối lộ thông qua những công tác phục vụ người dân như: bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, nhà ở, cho đến các khoản phạt…

Dạng tiêu cực thứ hai được coi như một dạng nhằm xác định quan hệ kinh tế xã hội và coi hối lộ như một phần của hoạt động kinh doanh. Dựa vào mối quan hệ xã hội có thể chia ra làm hai loại: Một loại là “quan hệ mua bán” thuần tuý hay còn được gọi là tiêu cực kiểu châu Âu. Tham nhũng dạng này ở cấp độ thấp thường là dạng giao dịch một lần mang tính nhất thời nhưng mức độ cao thường phải thông qua người môi giới. Loại thứ hai là tiêu cực thân tình “kiểu phương Đông,” những người có hành vi tiêu cực vì quan hệ xã hội mà hình thành một mạng lưới rộng lớn như: Họ hàng, đồng hương, bạn học cũ… Vì vậy loại tiêu cực này có đặc điểm mang tính hệ thống xã hội. Trong xã hội Nga hai dạng tiêu cực trên ở những lĩnh vực hoạt động và mức độ khác nhau sẽ nảy sinh những mối tương quan nhất định. Xét trên phương diện quan hệ kinh tế, tham nhũng là mối nguy hại vô cùng lớn đối với xã hội. Do tiêu cực và những quy tắc làm nảy sinh tiêu cực có tính thẩm thấu và lan rộng rất mạnh mẽ, nó dần dần hình thành một dạng quan hệ xã hội được kết cấu hoá, một “phương thức sinh tồn” mà ai cũng phải thích ứng, thậm chí phát triển thành giá trị mà mọi người tiếp thu và ngầm công nhận. Trong tình huống này những quan niệm giá trị đích thực sẽ có nguy cơ bị đảo ngược. Tháng 5-2004 một cuộc điều tra xã hội về mối quan hệ giữa người dân và tiêu cực đã được tổ chức tại Vladivostok, 61% trong 1200 người được phỏng vấn cho rằng trong cuộc sống thường nhật không thể tránh khỏi hiện tượng tiêu cực, 65% số người được phỏng vấn cũng cho rằng khi bị quan niệm trên chi phối tình hình sẽ ngày càng xấu đi. Tháng 11 năm 2003 với câu hỏi: “Nước Nga liệu có thể tồn tại nếu không hối lộ?,” 99.5% số sinh viên tốt nghiệp khoa luật đều đưa ra câu trả lời: “Không thể.”

Tiếp đến cách nhìn thứ ba, coi tiêu cực là một “hành động chiến lược” của các tập đoàn tương đối lớn trong xã hội. “Hành động chiến lược” chủ yếu tồn tại trong tiêu cực ở mức độ cao, thường là sự “phối hợp hành động” giữa các cơ quan quyền lực và giới doanh nghiệp. Một trong những chiến lược đó là “cướp đoạt quyền lực,” tức là một số nhà doanh nghiệp lớn bằng những thủ đoạn tiêu cực khác nhau tham dự vào các quyết sách phía sau hậu trường của cơ quan quyền lực cấp cao. Giữa những năm 90 của thế kỷ trước những nhà tư bản mới nổi của Nga đã sử dụng quyền lực tài chính trong tay để gây ảnh hưởng chính trị đối với cơ quan quyền lực quốc gia, đứng phía sau các chính trị gia thao túng đất nước. Trong cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 1996 những đầu sỏ tài chính chủ chốt tại tuần hội nghị diễn đàn Davos đã đi đến thống nhất: Liên minh ủng hộ B. Yeltsin, kế hoạch phối hợp hành động giữa các nhà tài phiệt Chubois. Sau khi B. Yeltsin đắc cử tổng thống đã “đền đáp” xứng đáng cho những đầu sỏ tài chính: Nhà tài phiệt Vladimir Potanin gia nhập nội các và đảm nhận chức phó thủ tướng bạn bè, trùm tư bản Boris Berezovsky nhận chức phó chủ tịch Uỷ ban An ninh quốc gia. V. Putin đắc cử tổng thống cũng dựa vào sự ủng hộ rất lớn của những nhà tài phiệt, nhưng về sau ông đã tấn công mạnh mẽ vào sự can thiệp chính trị của họ, khiến cho họ chỉ hoạt động trong hai lĩnh vực kinh tế và thương mại. Một “chiến thuật” khác là “nẫng tay trên công việc làm ăn của đối thủ.” Những chính khách thông qua một tổ chức hay người đại diện đứng đằng sau giật giây giới doanh nghiệp hay biến những tài sản chung thành của riêng. Sự tồn tại của hai chiến lược trên do hai bên đều nắm trong tay nguồn tài nguyên mà bên kia không có, cùng lúc đó họ cũng muốn đạt được những gì mà đối phương đang nắm giữ.

Cách nhìn thứ tư là quy cả ba quan điểm trên về cùng một hiện tượng xã hội. đứng từ góc độ thuyết hệ thống để đánh giá tiêu cực, về tổng thể cho rằng: Sự nảy sinh của tiêu cực là do hệ thống (quốc gia, xã hội, pháp luật, kinh tế…) tồn tại những kẽ hở chung. Trong tình huống này tiêu cực xuất hiện khi xã hội bắt buộc phải khắc phục sự xung đột để giải quyết những vấn đề của bản thân nó, đây cũng chính là “entrôpy” trong hệ thống xã hội hoặc hệ thống quản lý. Từ ý nghĩa trên có thể thấy mức độ tiêu cực có mối tương quan trực tiếp với chức năng cũng như tính hiệu quả của hệ thống chính trị, môi trường xã hội, phạm vi kinh tế; trong đó mức độ tiêu cực là thước đo cho năng lực của một quốc gia. Vì vậy khi phân tích hiện tượng tiêu cực ở Nga chúng ta có thể thấy ý nghĩa quan trọng của yếu tố mang tính hệ thống trên. Loại bỏ tiêu cực tuyệt đối không phải là vấn đề có thể giải quyết được bằng việc áp dụng các biện pháp cụ thể cũng như một số phương án chống tiêu cực nào đó. Đây cũng là sự lý giải cho câu hỏi tại sao cựu tổng thống Putin nỗ lực chống tiêu cực, áp dụng những biện pháp quyết liệt để chấn chỉnh những hành vi đó trong cơ quan quyền lực Nhà nước nhưng hiệu quả thu được lại rất thấp. Đối với Nga mà nói, công tác được ưu tiên lúc này là xây dựng một chế độ đồng bộ và tương đối hoàn thiện, trong đó quan trọng nhất là chế độ quốc gia.

Tổng thống Putin nhận thức rất rõ sự quan trọng của chế độ nên trong thời gian cầm quyền ông đã đưa việc điều chỉnh cơ cấu Nhà nước thành nội dung chủ yếu trong cải cách hành chính. Nhưng hành động này của ông chỉ bó hẹp trong cải cách tăng cường hiệu quả cho bộ máy hành chính và giảm bớt tiêu cực, còn đặt trong bối cảnh lớn là tăng cường sức mạnh cho quốc gia thì vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Chế độ tổng thống tập quyền trước đây mang lại cho tổng thống quyền lực quá lớn, tiếng nói của nghị viện không đáng kể, quyền lực của bộ máy tư pháp lại càng yếu. Việc tách rời 3 hệ thống quyền lực trên dẫn đến trạng thái mất cân bằng cho Nhà nước, vì thế Putin đã nỗ lực xây dựng một hệ thống “quyền lực theo tuyến” nhằm đưa toàn bộ quyền lực và các biện pháp điều chỉnh Nhà nước vào tay tổng thống. Quyền lực của bộ máy tư pháp đã mất đi tính độc lập, sự giám sát đối với cơ quan thi hành luật pháp ngày càng yếu, đặc biệt nó lại dẫn đến sự suy yếu nghiêm trọng trong công tác chống tiêu cực. Thực tế trong giai đoạn tổng thống Putin chấp chính, bộ máy tư pháp phải chịu áp lực lớn từ cơ quan chấp pháp, tình trạng bị mua chuộc ngày càng nghiêm trọng. Trong rất nhiều tình huống, cơ quan tư pháp trở thành quân cờ trong tay bộ máy cầm quyền và các chính khách cấp cao. Năm 2000, Putin đã từng tuyên bố sẽ tiến hành cải cách ngành tư pháp nhưng trong suốt hai nhiệm kỳ lời hứa này của ông vẫn chưa hề được thực hiện. Căn cứ theo số liệu của tổ chức “Minh bạch Quốc tế,” khoản tiền hối lộ phát sinh trong ngành tư pháp mỗi năm tối thiểu là 210 triệu đô la, hơn nữa khoản tiền này còn có xu hướng tiếp tục gia tăng. (Những toà án ở Nga hàng năm thu giữ 210 triệu USD tiền hối lộ). Cũng trong báo cáo của tổ chức “Minh bạch Quốc tế,” hiện tượng tham nhũng ngày càng nghiêm trọng dưới thời tổng thống Putin, có mối quan hệ trực tiếp đến công cuộc tăng cường sức mạnh quốc gia và tái quốc hữu hoá. Tổ chức này cho rằng đây là nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng tiêu cực ở Nga nghiêm trọng gấp bội so với 5 năm trước. Một vị lãnh đạo giấu tên của tổ chức đã nhận định: “Việc tăng cường quyền lực Trung ương không giúp ích gì cho cuộc chiến chống tiêu cực. Mặc dù một số lãnh đạo cấp cao muốn phủ nhận nguyên nhân này hoặc mối quan hệ trên ít nhất cũng không tồn tại ở Nga. Nhưng dù họ có thừa nhận hay không, các con số thống kê đều cho thấy vấn nạn tham nhũng, tiêu cực ngày càng nghiêm trọng, nó có quan hệ chặt chẽ với việc chính phủ tăng cường sức mạnh Nhà nước và tái quốc hữu hoá.” (Andrei Sharogratski, mức độ tham nhũng ở Nga hiện nay nhiều hơn 5 năm trước).

Tổng thống Putin tăng cường quyền lực của quốc gia dẫn đến hậu quả là tính minh bạch trong chính trị ngày càng thấp, điều này cũng có thể nhận thấy trong những bản báo cáo liên quan đến tiêu cực của cá nhân ông. Ngày 21-12-2007, nhà nghiên cứu chính trị Nga giáo sư Bielfski khi trả lời phỏng vấn thời báo “Người bảo vệ” nước Anh đã cho rằng: Tổng thống Putin đã sử dụng những nguồn tiền không minh bạch từ nước ngoài để thâu tóm cổ phần của 3 công ty năng lượng lớn nhất ở Nga, trong đó Chính phủ nắm giữ 37% của công ty dầu khí Surgut – công ty khai thác dầu khí lớn thứ ba, số cổ phần trên trị giá 20 tỷ đô la, đồng thời nắm giữ 4.5% cổ phần của công ty cổ phần khí đốt tự nhiên, tổng cộng là khoảng hơn 40 tỷ đô la. (Lyuk Kharding: Putin, cuộc chiến giành chính quyền tại điện Kremlin và tình trạng của 40 triệu USD). Các quan chức cho đến nay vẫn chưa có phản ứng đối với nhận định trên nên tính xác thực của tin tức này rất khó có thể kiểm chứng.

Một số phương tiện truyền thông ở Nga lại cho rằng đây là hành vi phá hoại của báo chí phương Tây và đảng đối lập nhằm bôi nhọ hình ảnh của Nga. Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất lại nằm ở chỗ, tổng thống Putin, khi tiến hành quốc hữu hoá ba công ty năng lượng nói trên đã bổ nhiệm các quan chức cấp cao của chính phủ quản lý. Như vậy cũng đồng nghĩa với việc các đầu sỏ tài chính dưới thời B. Yeltsin được thay bằng những đầu sỏ chính trị nên về bản chất là không có gì thay đổi. (M. Delyaghin: Nước Nga sau thời đại Putin. Liệu nước Nga có tránh khỏi cuộc cách mạng màu xanh da cam. Matxcơva: “Vetre,” năm 2005, trang 41). Để kiểm soát nhóm đầu sỏ chính trị này thì chức năng giám sát của tổng thống Putin và hệ thống pháp luật là vô hiệu. Vì thế khi Putin nhận chức tổng thống, một số chuyên gia cho rằng: “Đã có những lời cáo buộc nghiêm trọng đối với việc cựu tổng thống liên quan đến số lượng lớn các vụ tham nhũng và tiêu cực, vì thế nếu Nhà nước Nga không đảm bảo được địa vị tối cao của pháp luật thì việc ông Putin rời xa chính trường là không thể.” (Anders Aslund, Thanh trừ hay đảo chính?).

Đối với chế độ chính trị ở Nga, Cựu bộ trưởng Bộ Nội vụ thời B. Yeltsin, nghị viên Duma quốc gia hiện nay từng tuyên bố: “Nên tiến hành cải tổ bộ máy chính quyền trên cơ sở Hiến pháp, bộ máy chính quyền từ lâu đã hoàn toàn mục nát dưới sức ép của tiêu cực. Nếu ông Putin không đi theo con đường này rất có khả năng toàn bộ cơ cấu quyền lực sẽ sụp đổ” (Vladimir Putin: Nạn tham nhũng làm đất nước rệu rã). Sau khi Putin mãn nhiệm, nhiệm vụ chống tiêu cực được đặt ra cho tân tổng thống Medvedev. Ngày 19-3 – 2006, Medvedev trong cuộc hội kiến bàn về chống tiêu cực tại điện Kremlin đã cho rằng: “Tiêu cực chỉ suy yếu khi một xã hội dân sự (xã hội dân ở đây được hiểu là một mảng của đời sống xã hội có tổ chức, mang tính tự nguyện, tự tái tạo, (hầu như) tự tài trợ, độc lập với Nhà nước và gắn bó với nhau bằng một trật tự pháp lý hay một số nguyên tắc chung. Xã hội dân sự là một xã hội mà ở đó người dân biết tự lo lấy cho mình rất nhiều việc, biết tự tổ chức lại để phát huy năng lực sáng tạo, hiện thực hóa các ý tưởng và để tương tác với Nhà nước nhằm đạt tới một nền quản trị quốc gia minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm, trở nên lớn mạnh. Để khắc phục hiện tượng tham nhũng trước hết cần tiếp tục phát triển chế độ chính đảng, tiến hành chuyển giao sang các hoạt động vận động hành lang văn minh, kế đó làm sao để các quan chức mất đi cơ hội “ẩn nấp trong xã hội.”

Nói tóm lại, để hiện thực hoá cuộc đấu tranh chống tiêu cực cần phải loại bỏ chủ nghĩa pháp luật hư ảo trong xã hội, nâng cao vai trò của toà án. (Igor Romanov: Công nhận nghị viện tại Kremlin. Báo độc lập, ra ngày 20.03.2008). Nhưng đây chỉ là vấn đề mang tính nguyên tắc và định hướng, để hiện thực hoá công tác chống tiêu cực cần phải áp dụng những biện pháp cụ thể. Trước khi Medvedev đắc cử đã xảy ra một sự kiện làm phẫn nộ công chúng và cá nhân ông: Ngày 4-4 – 2008, một số dự thảo luật chống tiêu cực đệ trình lên Duma quốc gia đã bị phủ quyết tức thời. Những dự luật trên đề ra một số phương án chống tiêu cực ví dụ như trong bộ máy chính phủ thiết lập một chức vụ mới chuyên phụ trách đạo đức của quan chức. Một khi phát hiện hiện tượng lạm dụng chức quyền có thể tạm thời đình chỉ chức vụ của quan chức Nhà nước cấp cao đó; nghiêm cấm các quan chức nhận quà, tiền, hưởng miễn phí cước thông tin, giao thông, phí dịch vụ; quy định các công chức công khai thu nhập của bản thân và họ hàng bao gồm cả thu nhập ba năm sau khi đã rời bỏ chức vụ. Dự luật trên bị phủ quyết như phó chủ tịch Uỷ ban Duma quốc gia đã nói là “thắng lợi lớn” mà những phần tử tiêu cực đạt được. Điều này cũng đồng nghĩa với việc cuộc chiến chống tiêu cực sau này còn gặp trở ngại rất lớn từ tập đoàn quan liêu.

Về phía tổng thống Medvedev, chống tiêu cực thực sự là một con đường đầy chông gai, khó khăn. Dù ông có áp dụng những chính sách nào cũng không ngoài việc hoàn thiện chế độ dân chủ, tăng cường sự kiểm tra giám sát một cách có hiệu quả đối với hệ thống công chức thì mới có thể đẩy lùi tiêu cực. Đối với câu hỏi: “Medvedev sẽ đưa ra những biện pháp nào, hiệu quả chống tiêu cực ra sao, chúng ta chỉ có thể chờ đợi câu trả lời trong tương lai.”

Chương VIII:
KINH TẾ NGA BÊN CẠNH NHỮNG VẤN ĐỀ VÀ THÁCH THỨC TỒN TẠI TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

Trong 8 năm tổng thống Putin cầm quyền, nền kinh tế Nga đã có những bước tiến mang tính lịch sử, đã từng bước đi lên từ quá khứ đổ nát để đến với ngưỡng cửa tăng trưởng, phát triển, sự phục hồi của nền kinh tế và đời sống của nhân dân được nâng cao, đây chính là cơ sở vững chắc giúp Medvedev giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống. Sau khi hoàn thành việc chuyển giao quyền lực giữa V.Putin và Medvedev, nước Nga có thể sẽ đón chào một thời kì tương đối dài của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Những vấn đề và thách thức tồn tại trong nền kinh tế Nga sẽ không chỉ là sự thách thức đối với khả năng điều hành đất nước của bộ đôi này mà còn đóng vài trò quyết định đối với sự phát triển của đất nước trong tương lai. Chuẩn bị tiến bước vào một thời đại mới, tân thủ tướng Putin đã tuyên bố mục tiêu chiến lược đến năm 2020: “Đến năm 2020 nền kinh tế Nga sẽ trở thành một trong 5 nền kinh tế mạnh nhất thế giới.” Đồng thời tân tổng thống Medvedev cũng đưa ra 4 phương châm cho sự phát triển lâu dài của nền kinh tế đó là: Xây dựng chế độ, xây dựng cơ sở hạ tầng ngày càng lớn mạnh, mở rộng đầu tư và phát triển sáng tạo.

I. Những khó khăn và thách thức mà nền kinh tế Nga phải đối diện trong quá trình phát triển

Là một đất nước đang chuyển mình, trải qua một thời kì khủng hoảng kinh tế dài hạn, cùng lúc đó Nga cũng phải đối mặt với hàng loạt nhiệm vụ nặng nề như khôi phục khủng hoảng kinh tế, cải cách thể chế kinh tế và đẩy mạnh tốc độ phát triển kinh tế… Những khó khăn và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế ở Nga tồn tại trong nhiều phương diện và nhiều tầng lớp, trong đó vừa có những vấn đề ở tầm vĩ mô như con đường phát triển kinh tế, phương thức phát triển kinh tế và tiến trình cải cách nền kinh tế…, lại có những vấn đề ở tầm trung như chế độ về thuế suất tài chính, chế độ tiền tệ, chế độ quản lý thương mại, mậu dịch… và cuối cùng là ở tầm vi mô như cơ cấu quyền sở hữu của nhà sản xuất, quản lý các công ty, các yếu tố sản xuất… Mỗi vấn đề cũng như thách thức ở các tầng lớp khác nhau mà chúng ta vừa đề cập có liên quan đến rất nhiều phương diện ví dụ như: quy hoạch chiến lược, điều chỉnh cơ cấu chế độ…

Trong 2 nhiệm kì của tổng thống Putin, mặc dù tốc độ phát triển kinh tế của Nga mỗi năm đều tăng, đời sống của người dân được nâng cao rõ rệt, kinh tế đã có những thành tựu không thể phủ nhận nhưng dưới con mắt các nhà nghiên cứu cũng như trong nội bộ chính phủ vẫn luôn tồn tại những ý kiến trái chiều về những vấn đề như: Vai trò và tác dụng của Chính phủ trong nền kinh tế, ở quá trình cải cách kinh tế, nguyên liệu hoá cơ cấu kinh tế cho đến những nguy cơ trước mắt và lâu dài tồn tại trong nền kinh tế… Tuy những lời chỉ trích nhằm vào chính sách kinh tế của cựu tổng thống Putin chưa đến mức quyết liệt và những quan điểm này phần nhiều mang sắc thái của tư duy cứng nhắc nhưng khách quan mà nói nó cũng phản ánh hàng loạt vấn đề nan giải trong nền kinh tế Nga (về cơ bản đang tồn tại 9 vấn đề lớn). Những vấn đề này trong điều kiện nhất định sẽ trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết.

Thứ nhất, vấn đề về vai trò và tác dụng của Nhà nước trong đời sống kinh tế vẫn chưa được giải quyết. Quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và các công ty là yếu tố hàng đầu hình thành con đường và mô hình phát triển của nền kinh tế. Việc xử lý điều tiết, ưu thế hoá ba mối quan hệ trên như thế nào là nhiệm vụ trọng tâm của thể chế kinh tế và cơ chế điều hoà nền kinh tế. Nga bước từ nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường là quá trình tăng cường vai trò của thị trường. Trong giai đoạn tổng thống B. Yeltsin cầm quyền, đặc biệt là thời kì đầu nền kinh tế chuyển hướng, vai trò của thị trường đã bị thần thánh hoá, người ta mong muốn hoàn toàn thông qua cơ chế thị trường để thực hiện chuyển hướng nền kinh tế, khắc phục khủng hoảng, thực hiện tăng trưởng kinh tế. Trước thời kì lên nắm quyền, Putin tiếp tục thực hiện những chính sách kinh tế dưới thời đại B. Yeltsin, biến quyền lực của Nhà nước thành người bảo hộ cho trình tự của thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế thị trường chuyển biến một cách có hiệu quả. Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế chính là bảo vệ quyền kinh doanh tự do, giảm bớt sự quản lý theo kiểu mệnh lệnh hành chính, tăng thêm sự tự do trong kinh doanh. (Văn bản công hàm của tổng thống gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 18.04.2002).

Trong giai đoạn tổng thống Putin nắm quyền, có thể lấy sự kiện Yukos làm mốc, các chính sách kinh tế đã có sự chuyển hướng rõ rệt, biểu hiện nổi bật nhất nằm ở chỗ vai trò và ảnh hưởng của Nhà nước ngày một quan trọng, Nhà nước không chỉ tăng cường kiểm soát ở tầm vĩ mô đối với nền kinh tế mà còn tăng cường quản lý ở tầm vĩ mô đối với các công ty, xí nghiệp. Sự chuyển hướng chính sách kinh tế của Putin đã khiến một số quan chức của Chính phủ – những người đi theo quan điểm tự do chủ nghĩa quay sang ủng hộ phe đối lập với tổng thống. Đáng chú ý nhất ở việc, Nhà nước tăng cường quản lý doanh nghiệp ở tầm vĩ mô đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự vận hành của thị trường. Sau sự kiện Yukos, thị trường vốn đã chao đảo dữ dội, thị trường cổ phiếu một lần nữa lại giảm mạnh. (Website chính thức của FSFR. Tổng kết hàng năm của FSFR Liên bang Nga năm 2006).

Bên cạnh đó tính tích cực của doanh nghiệp khi đầu tư đã bị kìm nén, mức tăng trưởng trong đầu tư vào tài sản cố định cũng giảm nhiều so với trước kia. Kết quả của sự kiện Yukos là vị thế của Chính phủ trong nền kinh tế tiếp tục được nâng cao, vai trò cũng như tác dụng được nâng lên rõ rệt. Biểu hiện nổi bật nhất là thành phần kinh tế được quốc hữu hoá không ngừng mở rộng, các công ty dầu khí quốc gia đã thâu tóm một số công ty tư nhân; Nhà nước tiến hành liên doanh cải tổ đối với một số doanh nghiệp xây dựng thành những tập đoàn doanh nghiệp cỡ lớn. Như vậy, Nhà nước đóng vai trò khống chế về mặt điều hoà nền kinh tế và cạnh tranh tự do trong nền kinh tế thị trường. Một số học giả theo trường phái tự do đã chỉ trích quyết liệt chính sách kinh tế này. Cố vấn trước kia của tổng thống Putin khi trả lời phỏng vấn của giới báo chí đã chỉ ra rằng: Phạm vi tham dự của Nhà nước Nga vào nền kinh tế là quá rộng, mức độ lũng đoạn là quá lớn, sự can thiệp quá mức của Nhà nước vào nền kinh tế và sự lũng đoạn của thể chế vẫn được duy trì đã hạn chế tự do cạnh tranh trên thị trường và cũng hạn chế cả nguồn vốn đầu tư nước ngoài. (Nens Khartman, Andrei Tllarionov: Nhà nước nên ít can thiệp hơn). Ngoài ra, sự tuỳ tiện trong công tác hành chính còn rất lớn, hiện tượng tiêu cực, lạm dụng chức quyền của giới quan chức Nhà nước ngày càng nghiêm trọng, phổ biến; (A. Libman, lôgic chính trị của việc thành lập các Viện kinh tế tại Nga, tháng 7/2007, trang 102-103).

Các doanh nghiệp tập đoàn thiếu lòng tin đối với tình trạng bảo hộ quyền sở hữu sản xuất và thực thi các hiệp ước. Dưới thể chế của “Bộ đôi Medvedev – Putin,” vấn đề về vị thế và vai trò của Nhà nước trong quá trình phát triển kinh tế vẫn đang gây nhiều tranh cãi. Theo lẽ thông thường, tân thủ tướng Putin là đại biểu của cả một hệ thống quan liêu có quyền lực mạnh mẽ còn đương kim tổng thống Medvedev là người theo phái tự do. Như vậy vấn đề vị thế và vai trò của Nhà nước trong những hoàn cảnh, một số điều kiện nhất định rất có khả năng trở thành ngòi nổ gây ra mâu thuẫn và chia rẽ giữa “Bộ đôi Medvedev – Putin.”

Thứ hai, cải cách kinh tế trong hai nhiệm kì của tổng thống Putin vẫn chưa có những bước tiến rõ rệt. Những vấn đề về cơ chế làm kìm hãm sự phát triển kinh tế vẫn đang tồn tại. Trong giai đoạn đầu cầm quyền, tổng thống Putin đã áp dụng một số chính sách nhằm xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường, sửa đổi và hoàn thiện một số điều luật. Bên cạnh đó ông còn nhấn mạnh sẽ tiến hành cải cách những lĩnh vực đang diễn ra tình trạng “độc quyền tự nhiên,” giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước đối với nền kinh tế. Độc quyền tự nhiên xuất hiện khi người cung cấp lớn nhất trong một ngành, hoặc người cung cấp đầu tiên trong một khu vực, có lợi thế vượt trội về chi phí so với những đối thủ cạnh tranh khác đang có mặt tại thị trường hoặc dự định tham gia thị trường. Lợi thế này còn được gọi là “lợi thế của người đến đầu tiên.” Xu hướng này thường xuất hiện ở những ngành có chi phí cố định lớn, người cung cấp đầu tiên đã chiếm được gần hết thị phần, vì vậy chi phí cố định bình quân cho một sản phẩm của họ nhỏ. Trong khi đó, những người cung cấp khác có thị phần nhỏ, vì thế chi phí cố định bình quân cho một sản phẩm lớn hơn nhiều. Chẳng hạn như ngành điện và nước là hai ngành có tính chất độc quyền tự nhiên. Độc quyền tự nhiên cũng có thể phụ thuộc vào việc kiểm soát một nguồn tài nguyên thiên nhiên nào đó.

Nhưng khi bước vào nhiệm kì 2, chính sách kinh tế của tổng thống Putin vẫn duy trì theo đường lối bảo thủ, cam kết cải cách các lĩnh vực xảy ra tình trạng “độc quyền tự nhiên” cũng như trong một số lĩnh vực khác của ông đã không tiếp tục được thực hiện. Trong bản báo cáo do một số chuyên gia về kinh tế mà đứng đầu là giám đốc Sở Nghiên cứu Kinh tế Viện Khoa học Nga, Grinbert thực hiện đã đặt ra câu hỏi đối với chính sách kinh tế trong 8 năm Putin cầm quyền. Họ cho rằng cải cách kinh tế trong giai đoạn này xét một cách tổng thể chưa được thành công. Nếu tiến hành phân loại một số lĩnh vực cải cách có thể thấy những lĩnh vực được thực hiện tương đối thành công là cải cách thuế, phát triển thị trường vốn, cải cách chế độ dự toán ngân sách, hình thành thị trường bất động sản, cải cách mối quan hệ trong lao động. Bên cạnh đó những lĩnh vực chưa có nhiều tiến triển bao gồm: Lĩnh vực điều hoà, kiểm soát nền kinh tế, chính sách về khu vực, chính sách về khoa học kỹ thuật, cải cách giáo dục, cải cách về y tế, nông nghiệp, các lĩnh vực đang xảy ra “độc quyền tự nhiên,” hình thành chế độ quản lý tài chính, chính sách về công nghiệp. Cuối cùng những lĩnh vực cải cách thất bại là: Cải cách hành chính, đảm bảo về nhà ở, bảo hộ quyền sở hữu, xây dựng môi trường tự do cạnh tranh, tư hữu hoá, cải cách về tiền tệ, phúc lợi dành cho người dân… (Anna Obyan: thuyết tương đối của Putin) Nhà kinh tế học Gurvitch đã nhận định: Những biện pháp cải cách của tổng thống Putin trong nhiệm kì đầu là khá tích cực nhưng đến nhiệm kì 2 thì dường như đã là một chế độ hoàn toàn khác biệt. (Aleksei Butencô, “kế hoạch Putin” sẽ đánh vào người kế vị, ngày 28.02.2008).

Viện sĩ Viện Khoa học Nga cho rằng: Khi thời Putin nắm giữ chính quyền vấn đề quyền sở hữu cá nhân chưa được giải quyết, Chính phủ chưa tạo được sự ủng hộ về mặt pháp luật và kinh tế cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia cạnh tranh tự do trên thị trường, trong khi đó các tập đoàn doanh nghiệp lớn sau khi lũng đoạn thị trường hiệu quả kinh doanh lại giảm đi rõ rệt. Chủ nhiệm Trung tâm Chính sách Xã hội Sở Kinh tế Viện Khoa học Nga cho biết: Sau khi cuộc bầu cử tổng thống kết thúc, nếu phân tích một cách khách quan những “di sản” mà cựu tổng thống Putin để lại cho người kế nhiệm nhất định sẽ phát hiện ra khá nhiều vấn đề. Trong tương lai nếu Nga không tiến hành một cuộc cải cách sâu rộng mang tính tổng hợp, cải cách cả về chính trị và xã hội thì có khả năng sẽ lâm vào một cuộc khủng hoảng mới. (V. Milov: Những vấn đề chính sách năng lượng của Nga, tháng 4.2005).

Vấn đề thứ ba chính là sự phụ thuộc vào giá dầu quốc tế. Mức tăng trưởng trong nền kinh tế Nga vẫn chưa hề giảm, xu thế nguyên liệu hoá nền kinh tế đang được tăng cường mạnh mẽ. Tổ chức kinh tế quốc tế, giới nghiên cứu kinh tế ở Nga và các bộ ngành chủ quản của chính phủ đã từng đưa ra các con số thể hiện mối liên hệ giữa giá dầu thế giới và mức tăng trưởng của nền kinh tế. Trong bản “Báo cáo tình hình kinh tế Nga từ thời kì chuyển tiếp đến thời kì phát triển” của ngân hàng thế giới năm 2004 đã cho thấy: tỷ lệ tăng trưởng kinh tế Nga so với mức co giãn của giá dầu thế giới là 0.07, nếu giá dầu thế giới tăng 0.1% thì GDP của Nga sẽ tăng 0.07%. Khi giá mỗi thùng dầu tăng 1 đô la thì thu nhập của ngân sách Liên bang tăng 0.35%, tương ứng với mức tăng 0.45% GDP. Sở nghiên cứu dự đoán kinh tế quốc dân từ những con số trên đã rút ra kết luận: tỷ lệ đóng góp của mức tăng trưởng giá dầu thế giới vào GDP của Nga là 1.5% (2003). Trung tâm Phát triển Kinh tế đã thành giá mối tương quan giữa GDP và giá dầu thế giới sau khi quỹ ổn định của Nga được thành lập. Tổ chức này cho rằng tốc độ tăng GDP từ năm 2005-2006 đang chậm dần là do 1/3 thu nhập từ việc xuất khẩu dầu được rút khỏi thị trường, nhập vào quỹ ổn định. Quỹ ổn định đóng một vai trò không thể thay thế trong việc hình thành xu thế ổn định tài chính nhưng mặt khác lại kìm hãm sự tăng trưởng của nền kinh tế. Căn cứ theo tiêu chuẩn trưng thu thuế của quỹ ổn định hiện nay, nếu giá mỗi thùng dầu vượt quá tiêu chuẩn trên 10 đô la thì tỷ lệ tăng trưởng của GDP là 0.2% đến 0.3%; nếu giá dầu tiếp tục tăng, quy mô của quỹ ổn định cũng sẽ lớn theo nhưng ảnh hưởng không lớn đến mức tăng trưởng GDP. Nói một cách khác, nếu giá dầu giảm xuống một mức nhất định (nhưng không xuống dưới ngưỡng 35 đô la /thùng) thì ảnh hưởng đối với GDP vẫn ở mức hạn chế (Trung tâm phát triển, tổng quan nền kinh tế Nga năm 2006). Một quan chức thuộc bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Nga đã từng phát biểu: Kể từ sau năm 2005, xuất khẩu năng lượng trở thành động lực phát triển nền kinh tế đã không còn ảnh hưởng mạnh mẽ như trước. Từ năm 2003 đến năm 2005, mức tăng trưởng bình quân của ngành dầu khí là 10%, mức độ tăng trưởng trong lĩnh vực xuất khẩu dầu khí đã giảm 3%. Mức tăng trong xuất khẩu dầu khí giảm đã khiến mức tăng trưởng của GDP cũng giảm từ 1,3% đến 1,5%. Nếu giá dầu thô tiếp tục tăng, ngành công nghiệp dầu thô đóng góp vào GDP sẽ tăng lên khoảng 0,3% đến 0,4%. (G. Gref, đề cương phát biểu tại Hội đồng khả năng cạnh tranh và doanh nghiệp, ngày 6.09.2006).

Thứ tư là việc điều chỉnh cơ cấu nền kinh tế vẫn không có tiến triển. Cơ cấu kinh tế biến dạng là vấn đề cố hữu tồn tại trong nền kinh tế Liên bang Nga hiện nay và Liên Xô cũ. Nó biểu hiện cụ thể trên hai phương diện: Mất cân bằng trong cơ cấu công nghiệp và sự chênh lệch trong kinh tế giữa các khu vực. Sự mất cân bằng trong cơ cấu công nghiệp thể hiện ở sự hình thành cơ cấu ngành công nghiệp dịch vụ và sự mất cân đối trong ngành công nghiệp này. Ngoài ra các ngành nghề trong công nghiệp phát triển không đều cũng thể hiện điều này, trong đó phát triển trì trệ nhất là ngành công nghiệp chế tạo, các ngành sản xuất hàng tiêu dùng cho người dân bị bỏ ngỏ dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng hoá trong suốt một thời gian dài. Trong ngành công nghiệp chế tạo vẫn chưa hình thành một ngành sản xuất chủ đạo có tác dụng thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế. Sự mất cân bằng trong cơ cấu công nghiệp dẫn đến một loạt hậu quả là: Mất cân bằng trong thu nhập quốc dân, trong lĩnh vực đầu tư vào tài sản cố định và cuối cùng là mất cân bằng trong cơ cấu thương mại. Về phương diện thứ hai là sự phân hoá hai cực rất nghiêm trọng trong nền kinh tế, trong khi kinh tế các thành phố lớn và khu vực thuộc châu Âu đang phục hồi và phát triển thì tình trạng kinh tế, xã hội của một số vùng xa xôi đang ngày càng xấu đi.

Vấn đề thứ năm là vấn đề tài sản cố định ở trong tình trạng lạc hậu trầm trọng. Dựa vào cơ sở công nghiệp hiện có, muốn thực hiện việc nâng cấp kết cấu ngành công nghiệp là điều cực kỳ khó khăn. Sự lạc hậu trong cơ sở hạ tầng công nghiệp Nga ít nhất bao gồm 3 phương diện: Thứ nhất, tài sản cố định “lão hoá” nghiêm trọng, tỷ lệ lão hoá trang thiết bị của các bộ ngành lần lượt là: Ngành hoá chất và khai thác đá 80%, ngành chế tạo máy 70%, công nghiệp nhẹ 70%, công nghiệp luyện kim đen 67%, luyện kim màu 65%, công nghiệp vật liệu xây dựng 63%, ngành trồng rừng khai thác giấy 55%, công nghiệp thực phẩm 45%. Thứ hai, thiết bị công nghiệp đã được sử dụng trong thời gian quá dài dẫn đến hao mòn nghiêm trọng. Thời gian sử dụng trung bình của các thiết bị công nghiệp là 21 năm, trong khi đó từ năm 2004-2006 tỷ lệ thay mới bình quân tài sản cố định công nghiệp chỉ vẻn vẹn dừng lại ở con số 1,8%. (Gaidar, nền kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng trang 324-325). Và cuối cùng là kỹ thuật lạc hậu, cuộc công nghiệp hoá trong thời kì Liên Xô cũ được xây dựng trên cơ sở công nghiệp hoá điện khí truyền thống sau thời kì khủng hoảng kinh tế giữa những năm 80 của thế kỷ trước, nên đã bỏ lỡ cơ hội cải tạo hiện đại hoá cơ sở hạ tầng công nghiệp vốn có. Liên bang Nga chỉ có thể tăng cường đầu tư, thực hiện những loại hình bổ sung cục bộ đối với các trang thiết bị và kỹ thuật cũ nên dẫn đến kết quả tất yếu là hiệu quả đầu tư đi xuống, chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh trong các ngành công nghiệp về cơ bản không được nâng cao, việc nâng cấp kết cấu ngành công nghiệp cũng không được thực hiện. So sánh năm 1998 và năm 2006, mức đầu tư vào tài sản cố định trong ngành công nghiệp chế tạo tăng 43,6%, nhưng trình độ kỹ thuật vẫn chưa được nâng cao rõ rệt. Các trang thiết bị hiện đại chiếm tỷ lệ thấp, tỷ lệ trang thiết bị được số hoá không vượt qua con số 5%. (Gaidar, nền kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng, trang 330-332). Đối với tình hình hiện nay muốn sản xuất ra những sản phẩm có sức cạnh tranh, Liên bang Nga cần tiến hành đổi mới toàn diện, triệt để trang thiết bị công nghiệp.

Thứ sáu là ở Nga hiện nay vẫn còn tồn tại quá nhiều yếu tố về cơ chế, thể chế hạn chế sự phát triển kinh tế theo hướng sáng tạo. Mặc dù trong những năm gần đây Chính phủ không ngừng đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế sáng tạo nhưng thực tế trong nền kinh tế vẫn đang tồn tại rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này. Trong đó quy mô khai thác, nghiên cứu khoa học kỹ thuật còn tương đối nhỏ là một trong những yếu tố dễ nhận thấy nhất, cơ cấu nghiên cứu khai thác khoa học kỹ thuật không phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế theo hướng sáng tạo nên nó cũng không thể đáp ứng nhu cầu ngày một lớn về kỹ thuật tiên tiến của các doanh nghiệp. Năng lực chuyển hóa thành tựu khoa học hàng đầu trên thế giới của Nga trong một số lĩnh vực còn kém, chưa đưa kỹ thuật vào thực tế sản xuất. Tại một số địa phương cán bộ Nhà nước vẫn chưa có cái nhìn đúng đắn về việc xây dựng các khu nghiên cứu và số hoá nền kinh tế. Các nhà máy truyền thống đặc biệt là nhà máy thuộc quân đội lo ngại nền kinh tế phát triển theo hướng sáng tạo sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của doanh nghiệp mình. Bên cạnh đó, chế độ bảo hộ quyền sở hữu sản xuất và quy trình đăng ký quyền phát minh vẫn cần tăng cường hoàn thiện. Mức lãi suất trong đầu tư mạo hiểm thấp đã gây ra những khó khăn tiềm ẩn về vốn. Ngoài ra vai trò của Chính phủ khi kinh tế phát triển theo hướng sáng tạo còn hạn chế, chiến lược phát triển chồng chéo, cương lĩnh của Nhà nước chưa được thực hiện một cách toàn diện. (U. A. Kortraghin. Những vấn đề thành lập ngành sáng chế của kinh tế Nga và các khu vực).

Con đường phát triển kinh tế theo hướng sáng tạo của Nga vẫn còn nhiều khó khăn phía trước. Sau khi Putin nắm quyền, Chính phủ đã áp dụng hàng loạt các chính sách để phát triển nền kinh tế theo hướng sáng tạo, nhưng từ tình hình thực tế hiện nay chúng ta có thể nhận định những chính sách này vẫn chưa đạt được thành quả rõ rệt. Theo các chuyên gia đánh giá về Nga, hiện nay chỉ có 10% các xí nghiệp có tính sáng tạo, tích cực, (I. Dejina. Những vấn đề xây dựng cơ sở hạ tầng và cải tiến ở Nga ngày 08.10.2004) nhưng chỉ có 5% công nghiệp được đánh giá là có tính sáng tạo và cũng chỉ có 5% sản phẩm được tính vào loại sản phẩm sáng tạo. (A. Kortraghin. Những vấn đề thành lập ngành sáng chế của kinh tế Nga và các khu vực). Sản phẩm công nghệ cao của Nga trên thị trường quốc tế chỉ chiếm 0,35% đến 1%, không chỉ thấp hơn các nước phát triển mà còn đứng sau cả một số quốc gia đang phát triển. (I. Dejina. Những vấn đề xây dựng cơ sở hạ tầng và cải tiến ở Nga, ngày 08.10.2004).

Vấn đề thứ bảy là cơ sở hạ tầng phát triển trì trệ, lạc hậu không chỉ kìm hãm nền kinh tế phát huy hết tiềm lực của mình mà còn hạn chế sự phát triển cân bằng trong kinh tế giữa các khu vực. Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 90 của thế kỷ XX, Liên bang Nga đã không thể tiến hành xây dựng, cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng của mạng lưới điện cũng như hệ thống cung cấp khí đốt. Hậu quả là cơ sở hạ tầng ngày càng lạc hậu, các sự cố cũng diễn ra với tần suất thường xuyên hơn. Tại các khu vực có tốc độ phát triển kinh tế cao như thành phố Matxcơva, bang Matxcơva, bang Leningrad, bang Tyumen… đều đã xảy ra tình trạng điện cung không đủ cầu, mặt khác những vấn đề nổi cộm ở các vùng biên giới xa xôi là hệ thống cung cấp điện thường bị gián đoạn, vấn đề giữ ấm trong mùa đông rất khó được đảm bảo. Về phương diện giao thông vận tải, do thiếu căn cứ pháp luật và hạn chế về kỹ thuật, vốn trong quyền sở hữu và quyền quản lý đường, việc xây dựng các tuyến đường quốc lộ bị đình trệ trong một thời gian dài, hệ thống sân bay, đường sắt tại các khu vực cũng đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Giao thông không thuận lợi đã trở thành nguyên nhân chủ yếu hạn chế kinh tế trong các khu vực phát triển cân bằng.

Vấn đề thứ tám là quá trình phát triển kinh tế của Nga đang đối diện với những nguy cơ tiềm ẩn. Trong đó những nguy cơ từ bên ngoài bao gồm: môi trường chính trị quốc tế, môi trường nền kinh tế, diễn biến quan hệ giữa Nga với EU, Mỹ cũng như liên minh các quốc gia độc lập; nhận thức và sách lược đối phó đối với những cơ hội và thách thức trong quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế; mức độ tham gia vào quá trình nhất thể hoá nền kinh tế và mức ảnh hưởng của Nga đối với tiến trình nhất thể hoá; đối sách với quy trình phân công lao động quốc tế, nhu cầu của thị trường thế giới cũng như xu thế giá cả đối với những sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của Nga; sức cạnh tranh trên trường quốc tế của các thương phẩm phi truyền thống có được nâng cao hay không, chính sách cũng như thái độ về mức độ mở cửa đối với bên ngoài và các biện pháp thu hút đầu tư… Nguy cơ từ bên trong bao gồm những yếu tố: Duy trì cục diện chính trị ổn định, tính kế thừa và có thể dự đoán trước được trong các chính sách; phạm vi, mức độ, phương thức, ảnh hưởng của Nhà nước đối với nền kinh tế; chủ nghĩa quan liêu và vấn đề chống tiêu cực có thể được khống chế và giải quyết; sự ổn định xã hội trong các khu vực dân tộc liệu có được duy trì; nguy cơ dân số tiếp tục giảm liệu có thể được xoa dịu, ảnh hưởng của kinh tế phi pháp có được khống chế hiệu quả; chủ nghĩa kinh tế dân tộc, phạm tội có tổ chức, trào lưu chủ nghĩa dân tộc cực đoan liệu có được khắc chế một cách hiệu quả. Xét từ phương diện chính sách, chính sách kinh tế vĩ mô, chính sách trưng thu thuế tài chính, chính sách tiền tệ tín dụng, chính sách về kết cấu, chính sách phát triển ngành công nghiệp, chính sách mậu dịch thương mại, chính sách phát triển kinh tế theo hướng sáng tạo có thể thích ứng với từng trạng thái của nền kinh tế? Những chính sách trên có thể có điều kiện, chế độ điều hoà linh hoạt hay không…

Vấn đề thứ chín là tình trạng lạm phát tiếp tục gia tăng là khó khăn hàng đầu mà tân thủ tướng Putin phải đối mặt. Kể từ sau năm 2000, tỉ lệ lạm phát ở Nga tuy có xu hướng giảm dần theo mỗi năm, nhưng kể từ sau năm 2004 thì tốc độ lạm phát lại vượt quá con số mà Chính phủ đặt ra vào đầu mỗi năm. Tỉ lệ lạm phát năm 2007 là 11,9% cao hơn so với con số 7,9% mà chính phủ đưa ra. Chỉ trong quý I đầu năm 2008 tỉ lệ lạm phát ở Nga đã đạt 4,8%. Chính phủ mới đang phải đối mặt với một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn là khống chế chặt chẽ tình trạng lạm phát. Kể từ sau quý 4 năm 2007, mức tăng trong thu nhập của người dân và giá thành sản xuất của các nhà máy là hai nhân tố lớn ảnh hưởng đến tình trạng lạm phát. Trong bối cảnh thu nhập của người dân ngày một được nâng cao thì mức tăng trưởng sản xuất hàng tiêu dùng lại đi theo hướng ngược lại. Trong 2 năm trở lại đây, thu nhập của người dân tại Nga đã tăng 41% nhưng mức tăng của ngành thực phẩm chỉ là 6%. (Aleksei Ivanter; đây đơn giản là sự phung phí, Eksnert, số 5 (594) ra ngày 04.02.2008) Mức tăng của tiền lương thực tế cao gấp 2 lần so với mức tăng của tỉ lệ sản xuất lao động. Tiền lương thực tế tăng kéo theo những khoản vay tiêu dùng được mở rộng, cũng từ đó kích thích nhu cầu tiêu dùng. (Aleksei Ivanter; đây đơn giản là sự phung phí, Eksnert, số 5 (594) ra ngày 04.02.2008). Ngày 08 tháng 5 năm 2008, Putin lần đầu tiên phát biểu trước Duma quốc gia Nga với vai trò tân thủ tướng đã chỉ ra rằng: “Trong vài năm tới, nhất thiết phải giảm tỉ lệ lạm phát của Nga xuống một con số.” (Tachifana stanovaifa, bây giờ có thể là Thủ tướng, ngày 08.05.2008). Nhưng trên thực tế những nguyên nhân gây ra lạm phát tại Nga khá phức tạp nên việc giải quyết vấn đề này trong một thời gian ngắn sẽ không dễ gì thực hiện được.

Ngoài 9 vấn đề vừa nêu trên Nga còn phải đối diện với hàng loạt các vấn đề như: Quá trình biến động của thị trường tài chính, nợ nước ngoài của các doanh nghiệp và các khoản vay tiêu dùng tăng lên với tốc độ chóng mặt… Trong bối cảnh giá dầu thế giới liên tục giảm như hiện nay, tiềm lực tăng trưởng kinh tế cũng như năng lực đề kháng của nền kinh tế Nga sẽ gặp phải những thách thức thật sự.

II. Những khó khăn và thách thức mà Nga phải đối mặt trong quá trình phát triển xã hội

Chính sách xã hội là sự đảm bảo quan trọng cho sự ổn định và phát triển có tính kế thừa của một quốc gia. Kể từ khi Chính phủ của tổng thống Putin được thành lập, đặc biệt là trong nhiệm kì 2 của mình, Putin cũng như Liên bang Nga đã dành sự quan tâm đặc biệt cho 4 lĩnh vực xã hội chính, từ đó Chính phủ đã tiến hành những điều chỉnh lớn về chính sách trên các phương diện như chế độ bảo hiểm dành cho người cao tuổi, chế độ bảo hiểm y tế, giáo dục, chế độ nhà ở, chính sách về dân số, chính sách đối với dân nhập cư… Mặc dù sự điều chỉnh những chính sách nói trên đã có những thành công nhất định, nhưng từ tình hình phát triển hiện nay mà nói, quá trình phát triển xã hội ở Nga vẫn phải đối mặt với những thách thức tương đối lớn. Những thách thức đó chủ yếu tồn tại trong các mặt như: Phân phối thu nhập của người dân, nguy cơ về dân số, thị trường lao động, bảo hiểm cho người cao tuổi, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nhà ở…

1. Vấn đề tồn tại trong lĩnh vực phân phối thu nhập cho người dân

Kể từ thời tổng thống Putin, mức thu nhập của người dân không ngừng được nâng cao. Đặc trưng chủ yếu là thu nhập tính theo đồng Rúp của người dân tăng khá nhanh, tỉ lệ thu nhập từ lương chiếm tỉ lệ tương đối cao, tỉ lệ thu nhập từ việc kinh doanh có chiều hướng giảm dần. Căn cứ theo các con số của Cục Thống kê Liên bang Nga cho thấy, từ năm 2001 đến năm 2006, thu nhập phân phối theo thực tế tăng 88%, mức lương trên thực tế tăng 118%, tiền lương hưu trên thực tế cũng tăng 48%. Thu nhập của người dân tăng do hai yếu tố: Tăng lương và các khoản chi trả của bảo hiểm xã hội, tiền lương chiếm tỉ lệ cao trong hai nguồn này không những thế còn đang tiếp tục tăng. Nếu như năm 2000 tỉ lệ này là 62,8% thì cho đến năm 2006 tỉ lệ này đã đạt 66,4%. Trái lại tỉ lệ thu nhập từ lĩnh vực kinh doanh lại giảm dần theo từng năm, năm 2000 là 15,4%, còn năm 2006 chỉ đạt tỉ lệ 11,2%.

Từ đó chúng ta có thể thấy rằng bên cạnh sự tăng trưởng ổn định thu nhập dành cho người dân thì khoảng cách thu nhập trở nên lớn hơn. Tính kế thừa của việc tăng thu nhập cho người dân cũng đang trở thành một vấn đề xã hội cấp bách. Điều này chủ yếu thể hiện trên những phương diện sau:

a. Khoảng cách thu nhập giữa các ngành kinh tế khác nhau là quá lớn. Giá cả quốc tế của sản phẩm có tính nguyên liệu không ngừng leo thang khiến nền kinh tế mang đặc trưng chủ yếu dựa vào nguyên nhiên liệu của Nga không ngừng được nâng cao sức mạnh; sức cạnh tranh trong những ngành như khoáng sản, luyện kim, ngành dầu khí và tài chính có sức cạnh tranh rõ rệt, kết quả là cán bộ, nhân viên thuộc những ngành trên có mức lương tương đối cao. Căn cứ theo số liệu của Cục Thống kê Nga, mức lương của cán bộ, nhân viên các ngành nói trên cao gấp hai lần so với mức thu nhập trung bình ở Nga. Trái lại tuyệt đại đa số các ngành nghề đặc biệt là nông lâm, dệt kim và gia công y phục, gia công giày, ngành vật liệu gỗ, giáo dục… đều có mức lương thấp hơn nhiều so với mức lương bình quân. Theo số liệu tính đến cuối năm 2006, lương tháng bình quân của nhân viên trong ngành tài chính là 2600 Rúp, cao gấp 3 lần lương bình quân trên toàn quốc. Xếp tiếp theo là ngành khai thác khoáng sản, với lương tháng trung bình của nhân viên là 2300 Rúp, gấp 3 lần mức lương trung bình trên toàn quốc. Trong khi đó mức lương trung bình của ngành công nghiệp gia công thấp hơn 4% so với toàn quốc, ngành giáo dục thấp hơn 30% so với mức lương trung bình trên toàn quốc còn ngành y tế và phục vụ xã hội thấp hơn 22%. Theo con số thống kê trong 2 năm gần đây, sự khác biệt lương tháng giữa các ngành đang ngày càng bị nới rộng. Từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2007 mức lương tháng trung bình trong lĩnh vực tài chính, khai thác năng lượng, vận chuyển khí đốt, dầu mỏ, lĩnh vực gia công các sản phẩm dầu khí và than cốc lần lượt là: 33.223, 32.209, 28.344, 27.530 (Rúp), cao gấp 3,6; 3,5; 3,2; 3,1 lần so với mức lương tháng trung bình trên toàn quốc. Lương tháng của người lao động trong ngành nông lâm nghiệp đạt mức 5.854 Rúp, chỉ bằng 45% mức lương tháng trung bình trên cả nước, ngành dệt kim và gia công trang phục là 6.190 Rúp, bằng 48% mức lương bình quân toàn quốc, ngành gia công đồ da và sản xuất giày là 6.878 Rúp, bằng 53% mức lương bình quân. Xu thế chênh lệch quá lớn trong tiền lương giữa các ngành nghề ngày càng rõ rệt.

b. Điều kiện vật chất giữa người đã nghỉ hưu và người lao động tiếp tục có nhiều khác biệt. Trong những năm gần đây tiền lương hưu ở Nga liên tục tăng. Lấy khu vực Liên bang Trung ương làm ví dụ, cuối năm 1999 lương hưu thấp hơn 25% so với bảo hiểm xã hội, đến cuối năm 2006 đã cao hơn 15% bảo hiểm xã hội. Nhưng nếu so sánh giữa người đã nghỉ hưu và người lao động, sự khác biệt trong điều kiện vật chất là rất lớn. Từ năm 2001 đến năm 2002 lương hưu bình quân tương đương với 31,6% mức lương bình quân toàn quốc, đến năm 2005 tương đương với 27,6%, đến quý 3 năm 2006 là 25,6%, bằng với con số năm 1999 – thời điểm diễn ra cuộc khủng hoảng kinh tế ở Nga.

c. Vấn đề xoá nghèo đang dần được giải quyết nhưng hố ngăn cách giữa giàu nghèo cũng lớn hơn. Ở Nga hiện nay đang xuất hiện xu thế phân hoá 2 cực. Kể từ năm 2000 nền kinh tế phát triển đã kéo thu nhập của người dân tăng lên đáng kể, số người nghèo giảm dần. Năm 2000 số người dân ở diện nghèo chiếm 30% tổng số dân, nhưng tới 6 tháng đầu năm 2007 tổng số dân ở diện nghèo chỉ dừng lại ở con số 22.300 người, chiếm 15,8% tổng số dân trên toàn quốc. Năm 2000 hệ số Gini là 0,397, đến năm 2005 lên đến 0,404. (Hệ số Gini là một thuật ngữ trong môn kinh tế học, phản ánh sự khác biệt trong thu nhập của người dân. Hệ số này được tính từ 0 đến 1; hệ số = 0 tương đương với thu nhập tuyệt đối cân bằng, hệ số = 1 tương đương với thu nhập tuyệt đối mất cân bằng. Thông thường nếu quốc gia nào có hệ số vượt quá 0,4 (mức giới hạn mà thế giới đưa ra) thì tại quốc gia đó sự cách biệt giữa giàu và nghèo là rất lớn). Cách biệt giữa giàu và nghèo ở Nga một mặt thể hiện sự mất cân bằng trong phân phối nguồn lợi do quá trình phát triển kinh tế mang lại, mặt khác nó còn thể hiện sự sụt giảm tầng lớp trung lưu ở Nga. Căn cứ theo bản báo cáo của Sở Nghiên cứu Xã hội học Viện Khoa học Nga công bố năm 2007, nếu như năm 2003 tầng lớp trung lưu chiếm 23% dân số thành thị thì tới năm 2007 tỉ lệ này đã giảm xuống còn 20%.

Ngày 08 tháng 02 năm 2008, cựu tổng thống Putin tại hội nghị mở rộng của Uỷ ban quốc vụ Viện Liên bang đã chính thức tuyên bố: “Chiến lược phát triển kinh tế của Nga đến trước năm 2020.” Trong bản báo cáo có đề cập đến việc Liên bang Nga trong vòng 12 năm sẽ thu hẹp khoảng cách giữa giàu và nghèo hiện nay xuống đến một mức độ thích hợp (khoảng cách giàu nghèo hiện tại là 16 lần). Để thực hiện mục tiêu chiến lược này không hề dễ dàng. Theo Nhật báo Nga đưa tin ngày 03-3 – 2008: Tại Nga thu nhập của 10% tầng lớp giàu nhất gấp 17 lần thu nhập bình quân của 10% tầng lớp nghèo nhất. Theo thống kê của Chính phủ, 6 tháng đầu năm 2007 khoảng cách thu nhập tiếp tục được nới rộng, phân hoá giàu nghèo ngày càng trở nên nghiêm trọng. Thu nhập của 10% người giàu chiếm 30,2% tổng thu nhập trong khi đó thu nhập của 10% người có thu nhập thấp chỉ chiếm 2%. Một số chuyên gia đã nhận định, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo là nhiệm vụ khó khăn của Nga. Sự phân hoá giàu nghèo còn là một dấu hiệu báo trước sẽ có thể xảy ra những biến động trong xã hội.

d. Số người nghèo ở nước này chủ yếu là: Người dân nông thôn, những gia đình đông con, người lao động không có việc làm ổn định và gia đình có người tàn tật nghỉ hưu. Trong đó người dân nông thôn chiếm 60%, những hộ đông con cũng chiếm tỉ lệ khá lớn trên tổng số dân nghèo. Trong các gia đình có từ 1 đến 2 con, số hộ nghèo chiếm 1/2, trong các gia đình hoàn chỉnh từ 3 con trở lên, số hộ nghèo chiếm 3/4, trong các gia đình chỉ có bố hoặc mẹ nhưng có từ 3 con trở lên số hộ nghèo chiếm tới 85%. 2/3 số người lao động không có việc làm ổn định và hơn một nửa những gia đình có người tàn tật nghỉ hưu cũng nằm trong diện nghèo. (kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng (số 28)).

e. Thu nhập giữa các vùng đang tồn tại một khoảng cách rất lớn. Sự khác biệt lớn trong thu nhập giữa các vùng biểu hiện chủ yếu trên 2 phương diện: Thu nhập bình quân tính theo đồng Rúp của người dân và lương tháng bình quân trên danh nghĩa. Lấy năm 2006 làm ví dụ, khoảng cách thu nhập trung bình giữa các chủ thể của Liên bang Nga là 10,1%, trong đó thấp nhất là nước cộng hoà Ingushetia với thu nhập bình quân là 2996, 3 Rúp, cao nhất là thành phố Matxcơva 30.388.1 Rúp. Từ tháng 01 đến tháng 11 năm 2006 thu nhập danh nghĩa bình quân theo tháng cao nhất là thành phố Yamalo thuộc khu tự trị Nenets (32.000 Rúp), Khanty thuộc khu tự trị Mansiyskiy (25.600 Rúp), thấp nhất là nước Cộng hoà Dagestan, khu vực Bắc Ossettia thuộc Cộng hoà Alania, Cộng hoà Kalmykija, khu vực Karacajevo thuộc Cộng hòa Cerkesija với mức lương tháng bình quân từ khoảng 4.700 đến 6.000 Rúp. Cách biệt lớn nhất giữa lương danh nghĩa bình quân theo tháng giữa các vùng là 7,8 lần.

f. Sức tăng trưởng của tiền lương trên thực tế ảnh hưởng mạnh mẽ đến mức tăng trưởng năng suất sản xuất lao động. Dựa trên số liệu trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng tiền lương trên thực tế của người dân Nga thường vượt xa tốc độ tăng trưởng của năng suất sản xuất lao động. Từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2006, tăng trưởng tiền lương đạt 10,7%, tăng trưởng của năng suất lao động sản xuất đạt 6,5%, nhưng đến năm 2007 lần lượt là 14,5% và 5,8%. Những con số trên cho thấy trong tương lai tăng trưởng tiền lương trên thực tế sẽ tiếp tục khống chế sức tăng trưởng năng suất lao động sản xuất, từ đó dẫn đến những viễn cảnh tăng trưởng lâu dài của Nga.

2. Những vấn đề về nguy cơ dân số và thị trường lao động

a. Nguy cơ về dân số: Kể từ năm 2000 trở lại đây tình hình dân số của Nga vẫn chưa có những cải thiện cơ bản so với trước kia: Tổng số dân tiếp tục giảm, thậm chí còn có xu hướng giảm nhanh hơn so với trước kia. Tỉ lệ sinh giảm trong khi tỉ lệ tử vong tăng dẫn đến tỉ lệ tăng dân số tự nhiên giảm; tuổi thọ rút ngắn, tỉ lệ giới tính mất cân bằng nghiêm trọng, tốc độ lão hoá dân số tiếp tục tăng, thiếu hụt nghiêm trọng nguồn dự trữ lao động; người dân thành phố có xu hướng chuyển về nông thôn, tiến trình đô thị hoá đang diễn biến theo chiều hướng ngược lại. Từ năm 1994 đến năm 2007, tổng số dân của Liên bang Nga đã giảm 6.600.000 người. Mặc dù trong giai đoạn hiện nay tình hình trên đã phần nào được giải quyết nhưng về cơ bản vẫn chưa có những bước chuyển đáng kể.

Đối mặt với nguy cơ dân số, Putin từ khi lên nắm quyền đã luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho chính sách dân số, uỷ quyền cho Chính phủ thành lập “Uỷ ban các vấn đề về dân số, xã hội với nhiệm vụ nghiên cứu và hoạch định chính sách dân số. Tới tháng 05 năm 2006, trong bản thông điệp Liên bang của tổng thống Putin, vấn đề dân số đã được đề cập đến như một trong những vấn đề cấp bách nhất mà nước Nga cần giải quyết hiện nay. Trọng tâm của chính sách dân số tập trung chủ yếu trên 3 phương diện: giảm tỉ lệ tử vong, tăng tỉ lệ sinh và khuyến khích nhập cư. Nhưng do những khó khăn, chướng ngại trong quá trình hoạch định chính sách cũng như thực hiện trên thực tế nên cho đến thời điểm hiện tại vấn đề về dân số đã làm nảy sinh những ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng cung cầu của thị trường lao động và quá trình phát triển lâu dài của Liên bang Nga.

b. Thị trường lao động: Kể từ năm 2000, giá dầu trên thị trường quốc tế liên tục tăng mạnh kéo theo sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành dầu khí Nga, kích thích tăng trưởng của nền kinh tế một cách tích cực. Thị trường việc làm của Nga bắt đầu có những bước chuyển tích cực. Nhưng do một số ảnh hưởng của vấn đề dân số và những vấn đề mang tính chế độ đã gây ra những hạn chế nhất định đến sự phát triển của thị trường lao động. Những hạn chế đó có thể tóm lược trong 5 điểm:

- Thiếu hụt trong cung cầu lao động: Xét về số lượng dân số trong nền kinh tế độc lập từ năm 1996 đến năm 2006, thị trường cung cầu lao động của Liên bang Nga tương đối dồi dào, nguyên nhân là do số người sinh trong thời điểm đỉnh cao sinh nở (1983-1990) đã bước vào thị trường lao động. Nhưng mức tăng dân số trung bình hàng năm trong nền kinh tế độc lập không lớn, từ năm 2000-2006 chỉ tăng 0,43%. Nhìn về tương lai tình hình thị trường cung cầu lao động dồi dào như hiện nay sẽ không được duy trì lâu dài do bắt đầu từ năm 2007, số dân trong độ tuổi lao động bắt đầu giảm dần (Nam: từ 16-59 tuổi; Nữ từ 16-54 tuổi).

- Tăng trưởng kinh tế chưa có những ảnh hưởng cụ thể đến việc thúc đẩy thị trường việc làm. Kinh tế của Nga liên tục tăng trưởng theo từng năm, tỉ lệ việc làm tăng ở mức ổn định nhưng xét trên tổng thể vẫn chưa có những bước chuyển đáng kể trên thị trường việc làm. Căn cứ vào số liệu về người lao động trong những năm gần đây chúng ta có thể thấy, từ năm 2001 đến năm 2006 mức tăng số người lao động mỗi năm đều không quá 1% (trừ năm 2002). Con số thống kê cụ thể chỉ ra rằng nền kinh tế tăng trưởng của Nga trong những năm gần đây tạo ra chỉ từ 3 triệu đến 5 triệu việc làm mới. (kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng (số 28)). Như vậy tăng trưởng kinh tế chưa đủ sức mạnh để thúc đẩy thị trường việc làm tại Nga hiện nay.

- Lực lượng lao động tập trung chủ yếu trong các doanh nghiệp cỡ lớn và trung bình. Mặc dù trong những năm trở lại đây, thị trường lao động đã xuất hiện sự phân hoá, năng lực thu hút lao động của các doanh nghiệp lớn và trung bình giảm, các xí nghiệp nhỏ lẻ và các bộ phận kinh doanh cá thể đã thu hút một số lượng người lao động đáng kể nhưng cho đến cuối tháng 11-2007 các xí nghiệp lớn và trung bình tại Nga vẫn thu hút được 54,2% số người lao động.

- Tình trạng thất nghiệp ở những vùng chỉ có một ngành công nghiệp đơn thuần tương đối lớn. Sự đa dạng hoá cơ cấu công nghiệp, ngành công nghiệp dịch vụ tương đối phát triển, cơ sở hạ tầng khá hoàn thiện, những khu vực có tay nghề trình độ cao tình hình thị trường việc làm tương đối tốt nhưng tình trạng thất nghiệp ở những khu vực công nghiệp đơn ngành khá cao. Đến cuối tháng 11 năm 2007, tỷ lệ thất nghiệp của những khu vực mà quá trình đa dạng hoá cơ cấu sản nghiệp diễn ra với tốc độ nhanh chỉ dừng ở con số 0,9%.

- Số người thường xuyên thất nghiệp chiếm tỉ lệ lớn trên tổng số người thất nghiệp. Trong bối cảnh nền kinh tế Nga liên tục tăng trưởng, số người thất nghiệp cũng đang có xu hướng giảm mạnh. Năm 2000 số người thất nghiệp là 7.050.000 người, đến cuối tháng 11 năm 2007 dừng ở mức 4.450.000 người. Nhưng những người thất nghiệp có thời gian quá 1 năm tương đối phổ biến trong số những người đăng kí. Số người đã đăng kí thất nghiệp dài hạn từ năm 2000 đến năm 2004 lần lượt là: 42,3%; 36,9%, 38,8%, 35,7%, 38,4%.

3. Những vấn đề tồn tại trong chế độ bảo hiểm hưu trí hiện nay

Sau khi Putin nắm chính quyền, kinh tế chính trị ổn định của Nga đã tạo điều kiện thuận lợi để khởi động lại công cuộc cải cách bảo hiểm hưu trí được khởi xướng từ thời tổng thống B. Yeltsin. Cuối năm 2001, Nga bắt đầu thực hiện phương án bảo hiểm hưu trí mới dưới hình thức “Ba trụ cột.” Ngày 01 tháng 01 năm 2002, chế độ bảo hiểm hưu trí theo hình thức trên bắt đầu được đưa vào thực tế mà đặc điểm của nó là sự kết hợp giữa hình thức thu chi truyền thống và hình thức quỹ dự phòng. Hình thức nộp phí bảo hiểm truyền thống đã trở thành hình thức nộp phí dưới dạng thuế thống nhất trên toàn xã hội. Điều này thể hiện sự cải cách có tính cơ bản đối với chế độ bảo hiểm thu chi theo hình thức cũ. Hình thức bảo hiểm hưu trí này trên một mức độ nhất định có thể khống chế những xung đột do vấn đề lão hoá nền dân số gây nên. Không những thế quỹ bảo hiểm hưu trí còn có thể tái đầu tư, như vậy rất có lợi cho sự ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế vĩ mô. Nhưng trên thực tế, nhiệm vụ cải cách bảo hiểm hưu trí của Nga là một quá trình lâu dài và không hề dễ dàng. Những khó khăn mà đất nước phải đối mặt vẫn còn đang ở phía trước, những khó khăn đó chủ yếu bao gồm:

a. Thiếu một khoản tiền lớn dành cho quỹ bảo hiểm, nguyên nhân này do lịch sử để lại nên khó có thể giải quyết trong một sớm một chiều. Từ chế độ thu chi truyền thống quá độ sang chế độ quỹ bảo hiểm, quyền lợi của đại đa số người đã nghỉ hưu hay cận nghỉ hưu đã đóng bảo hiểm theo hình thức cũ sẽ được chuyển sang cho quỹ bảo hiểm hiện hành phụ trách. Trên thực tế từ năm 1992-2004 khi quá trình tư hữu hoá với quy mô lớn diễn ra đã từng lấy hình thức “bù đắp bằng tài sản và cổ phiếu” để phân phối cho người lao động tài sản của Nhà nước. Chính phủ hy vọng sẽ thông qua việc phân phối này để bù đắp số tiền bảo hiểm hưu trí của những người đã nghỉ hưu. Về lý mà nói, những người đã nhận sự phân phối này nên chịu trách nhiệm chi tiêu của bản thân và không nên đòi hỏi Nhà nước phải gách vác trách nhiệm khoản tiền bảo hiểm mà Nhà nước đã thiếu trước kia. Nhưng do những giao dịch bằng tiền và quyền cũng như hành vi mờ ám trong quá trình tư hữu hoá, số tài sản và cổ phiếu thực sự đến tay người lao động là không nhiều. Bên cạnh đó phần lớn những người lao động đều đem phần tài sản mình được nhận chuyển nhượng lại với giá rẻ. Như vậy Chính phủ vẫn chưa giải quyết được vấn đề nợ đọng tiền bảo hiểm hưu trí, không những thế còn đánh mất nguồn tài nguyên quốc gia có thể dùng để giải quyết vấn đề này. Trong quá trình cải cách chế độ bảo hiểm hưu trí từ nay về sau, việc bù đắp khoản tiền thiếu hụt khổng lồ này sẽ là vấn đề hàng đầu mà Chính phủ Nga phải đối mặt.

b. Tình trạng bội chi quỹ bảo hiểm hưu trí đang diễn ra nghiêm trọng. Do dân số lão hoá và tỉ lệ sinh giảm, tỉ lệ người nghỉ hưu tăng gấp nhiều lần tỉ lệ số người lao động, khoản tiền hiện có do người lao động đóng góp không đáp ứng được nhu cầu chi của quỹ bảo hiểm hưu trí. Trong khi đó nguồn tiền của quỹ bảo hiểm trên chủ yếu đến từ các doanh nghiệp đóng bảo hiểm theo tiêu chuẩn thống nhất. Nhưng trách nhiệm của doanh nghiệp tương đối nặng nề nên đôi khi đã xảy ra hiện tượng thoái thác hoặc trì hoãn đóng tiền bảo hiểm cho nhân viên. Năm 2006, mức thuế bảo hiểm xã hội giảm 26% khiến tình trạng bội chi bảo hiểm càng nghiêm trọng. Mặc dù kinh tế luôn tăng trưởng trong những năm gần đây, thu nhập tài chính của quốc gia cũng tăng đáng kể, mặt khác Chính phủ còn huy động nguồn tiền trong quỹ bình ổn để bù đắp phần nào số tiền thiếu hụt của quỹ bảo hiểm hưu trí nhưng vẫn chưa thể giải quyết cơ bản thiếu hụt quá lớn giữa nhu cầu tài chính và nguồn cung cấp cho nhu cầu này. (Viện nghiên cứu chiến lược, cải cách chế độ lương hưu tại Liên bang Nga: tình hình hiện nay và những vấn đề khác). Tháng 04-2007, trong bản thông điệp Liên bang, tổng thống Putin đã chỉ ra rằng nếu người lao động đồng ý đóng một phần tiền lương cho các quỹ bảo hiểm ngoài Nhà nước và các công ty quản lý, Chính phủ sẽ huy động số tiền tương tự để chuyển vào tài khoản tiền lương hưu của công dân. Đến tháng 09-2007, Bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Nga đã biên soạn dự thảo luật nhằm cổ vũ người dân tự nguyện đóng phí bảo hiểm hưu trí. Căn cứ theo dự luật này kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2008, Chính phủ sẽ theo tỉ lệ 1: 1 cùng đóng phí bảo hiểm hưu trí với mỗi người dân, mức cao nhất mỗi năm lên tới mười nghìn Rúp. Tác dụng của chính sách này đối với nỗ lực bù đắp khoản tiền thiếu hụt trong quỹ bảo hiểm hưu trí ra sao, điều này còn phải chờ sự kiểm chứng của thời gian.

c. Việc quản lý, đầu tư và vận hành quỹ bảo hiểm hưu trí đã và đang tồn tại nhiều vấn đề mang tính chế độ. Hình thức huy động vốn của bảo hiểm truyền thống không tồn tại vấn đề về đầu tư nhưng rất nhiều hạng mục quan trọng của quỹ bảo hiểm và quỹ bảo hiểm bổ sung cá nhân đều đối mặt với thách thức: Sẽ đầu tư và vận hành thế nào để vừa giữ giá trị vừa có thể làm tăng giá trị cho quỹ bảo hiểm? Trước mắt, vấn đề áp dụng hình thức quỹ quản lý nào cũng gây nhiều tranh cãi. Chính phủ tạm thời chưa quyết định hai vấn đề chính yếu là: Hướng đầu tư cho quỹ bảo hiểm hưu trí và sự tham dự của doanh nghiệp tư nhân vào việc vận hành đầu tư quỹ hưu trí. Hiện nay Chính phủ mới tạm thời quy định tài khoản, sẽ có thể sử dụng và đầu tư theo cơ cấu đầu tư cá nhân uỷ quyền cho Nhà nước.

Tiếp đó Chính phủ sẽ thành lập uỷ ban chuyên trách nhằm kiểm tra, đôn đốc và đánh giá kết quả kinh doanh của cơ cấu đầu tư trên. Do phương thức đầu tư của quỹ bảo hiểm hưu trí vẫn chịu sự hạn chế nhất định (hạn chế đầu tư theo hình thức mua cổ phiếu nước ngoài), nên một lượng lớn tiền trong quỹ đã được dùng để mua trái phiếu chính phủ dẫn đến năng lực vận hành của các công ty quản lý tài sản chưa đáp ứng được với tình hình thực tế. Lấy hình thức quản lý ngân hàng kinh tế đối ngoại làm ví dụ, trong 3 năm vừa qua mức lợi nhuận bình quân chỉ là 7,54%, giá trị tích luỹ đạt 24,4% trong khi đó tỉ lệ lạm phát trong cùng thời kì lại vượt quá 34,5%. Vì vậy mở rộng phạm vi đầu tư, nâng cao tỉ lệ hồi vốn của tài sản là nhiệm vụ vô cùng cấp bách của Chính phủ Nga. Việc giải quyết vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hoàn thiện thị trường tài chính, nâng cao hiệu suất của thị trường.

d. Chế độ pháp luật chưa kiện toàn, thiếu sự sắp xếp mang tính hệ thống và nghiên cứu có tính khả thi trong những chế độ có liên quan. Mặc dù kể từ tháng 12 năm 2001, hàng loạt điều luật cải cách quỹ bảo hiểm hưu trí đã bắt đầu có hiệu lực nhưng những quy định mang tính nguyên tắc của những điều luật này quá nhiều, trong khi đó lại thiếu những văn bản dưới luật để phối hợp đồng bộ nên hiệu quả khi áp dụng vào thực tế còn ở mức thấp. Ngoài ra cơ cấu quản lý dưới chế độ mới và sự cấu thành cũng như hấp thu kỹ thuật quản lý đang tồn tại nhiều điểm chưa hoàn thiện. Mức độ kiểm tra, đôn đốc của Nhà nước còn lỏng lẻo, cách thức quản lý quá phức tạp làm ảnh hưởng đến việc đẩy nhanh tiến trình cải cách và phát huy hiệu quả cải cách.

e. Tính kế thừa của hệ thống bảo hiểm hưu trí trong đó các mối quan hệ được duy trì bằng khoản hỗ trợ tài chính từ Nhà nước, liệu có được đảm bảo hay không đang trở thành câu hỏi lớn đặt ra cho Chính phủ. Vài năm trở lại đây Nhà nước Nga không ngừng nâng cao tiền lương hưu: Ngày 01-8 – 2005, lương hưu cơ bản tăng 6%, quỹ bảo hiểm hưu trí tăng 10,8%. Ngày 04-01-2006, lương hưu cơ bản tăng 8,5%, quỹ bảo hiểm hưu trí tăng 6,3%. Trong 3 đợt điều chỉnh lương hưu lần lượt vào ngày 01-4, ngày 01-10 và ngày 12-10 năm 2007 (Điều luật tăng lương hưu đã 3 lần được Duma quốc gia thông qua, sau đó đệ trình lên tổng thống ký sắc lệnh ban hành luật), mức tăng trưởng trên danh nghĩa của lương hưu cơ bản là 50%, mức tăng trưởng trên thực tế đạt 37%. Luật “Ngân sách quỹ bảo hiểm hưu trí từ 2008 đến năm 2010 Liên bang Nga” quy định trong 3 năm 2008, 2009 và 2010 mức tăng của tiền lương hưu sẽ lần lượt đạt: 19,6%, 21,2% và 7,1%. Như vậy đến năm 2010, hơn một nửa số tiền lương hưu sẽ do ngân sách Nhà nước chi trả mà không phải do quỹ bảo hiểm hưu trí tự mình phụ trách. Nhưng trên thực tế mức tăng trên danh nghĩa của tiền lương hưu vẫn luôn không bắt kịp với tốc độ tăng của tiền lương. Căn cứ theo dự đoán của Bộ Tài chính Liên bang Nga, đối với những người đã nghỉ hưu trong vòng 15 năm tới, lương hưu bình quân và lương bình quân của người lao động sẽ vẫn giữ ở mức 25%. Nhưng theo dự đoán của Cục Kiểm định nếu không áp dụng những biện pháp kịp thời thì trong vài năm tới lương hưu bình quân sẽ chỉ đạt 15% đến 17% tiền lương của người lao động. Mức độ ủng hộ có tính lâu dài của Chính phủ đối với hệ thống bảo hiểm hưu trí vẫn là một vấn đề khiến nhiều người lo ngại.

4. Vấn đề tồn tại trong cải cách chế độ bảo hiểm y tế

Sau khi nước Nga giành độc lập, chế độ điều trị miễn phí toàn dân được thành lập trên cơ sở nền kinh tế kế hoạch trong giai đoạn Liên Xô cũ đã gây ra sự lãng phí rất lớn về tài nguyên y tế. Kể từ thời điểm tổng thống Boris Yeltsin lên cầm quyền, Chính phủ đã tiến hành cải cách mạnh mẽ, triệt để đối với chế độ bảo hiểm y tế, xây dựng khung chế độ tương quan, như thành lập quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc, thành lập các công ty bảo hiểm y tế… Dựa vào nền tảng đó, đến thời tổng thống Putin, ông đã tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện hơn nữa chế độ bảo hiểm y tế. Các biện pháp thực thi cụ thể như sau: (1) Mở rộng nguồn vốn, dùng một phần tiền trong quỹ bảo hiểm xã hội để chi cho công tác vệ sinh y tế. Ngoài ra tại một số khu vực, Chính phủ thử nghiệm hình thức sử dụng quỹ bảo hiểm hưu trí để cung cấp chế độ bảo hiểm y tế cho những người đã đủ tiêu chuẩn nghỉ hưu; (2) Tiến hành tinh giảm cơ cấu y tế, mở rộng chức năng của các phòng khám, tiến hành thẩm tra, đánh giá đối với hệ thống bệnh viện và phòng khám hiện hành, giảm bớt số lượng giường bệnh trong các bệnh viện và đóng cửa một số bệnh viện, phòng khám không đạt tiêu chuẩn. Bên cạnh đó, những chức năng tiếp tục được duy trì tại các phòng khám sẽ có sự mở rộng tương ứng; (3) Điều chỉnh tỉ lệ nhân viên cấu thành hệ thống y tế, nâng lương, đối mặt với tình trạng chưa hoàn thiện của hệ thống phục vụ y tế cấp cơ sở, tăng số lượng cán bộ, nhân viên cấp cơ sở, và tăng lương gấp đôi hoặc gấp 3 lần cho những người lao động phục vụ trong những lĩnh vực này; (4) Không ngừng tăng các khoản chi cho sự nghiệp vệ sinh y tế; (5) Thực hiện chương trình “sức khoẻ cho mọi người,” xây dựng chiến lược phát triển y tế.

Từ 5 biện pháp cải cách được Putin thực hiện, chúng ta có thể thấy những biện pháp cải cách trên chủ yếu tập trung vào việc tăng cường đầu tư vốn cho ngành y tế nhưng những giải pháp mang tính chế độ lại chưa nhiều. Nếu Chính phủ không tiếp tục tiến hành cải cách về chiều sâu thì dù đầu tư nhiều hơn nữa cũng không đem lại hiệu quả cho ngành y tế. Có thể nói công cuộc cải cách chế độ y tế tại Nga là một con đường khó khăn và đầy thách thức.

Thứ nhất, Nga chưa đủ lực lượng tiến hành đẩy nhanh cải cách. Nhiều năm nay, cải cách bảo hiểm y tế bắt buộc chưa đem lại lợi ích thiết thực cho quảng đại quần chúng và đội ngũ y bác sĩ. Vì thế họ thiếu lòng tin cho cải cách y tế, thiếu động lực để thúc đẩy cải cách. Trong quá trình cải cách y tế đã hình thành 3 đối tượng có lợi ích đặc biệt: Cơ quan quản lý vệ sinh y tế, quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc và công ty bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự hạn chế lợi ích giữa 3 đối tượng trên. Quá trình thúc đẩy cải cách trong tương lai sẽ quyết định đến sự tranh chấp và tác dụng tương hỗ giữa 3 tập đoàn này.

Thứ hai, thiếu sự đôn đốc của xã hội đối với chất lượng phục vụ của cơ cấu y tế. Cơ cấu bảo hiểm y tế quốc gia chưa cung cấp cho người dân một dịch vụ y tế chất lượng, một hướng điều trị bệnh có hiệu quả… nên họ thiếu sự nhiệt tình đối với chất lượng dịch vụ và hiệu quả điều trị y tế. Đây cũng là nguyên nhân tại sao mức độ kiểm tra, đôn đốc của người dân chưa thực sự tích cực.

Cuối cùng là vấn đề thu nhập của đội ngũ y bác sĩ. Mặc dù từ sau năm 2005, Chính phủ Liên bang không ngừng tăng mức lương cho đội ngũ y bác sĩ, đặc biệt là mức lương cho cán bộ, nhân viên y tế ở cơ sở, nhưng nếu đem so sánh mức lương này với các quốc gia châu Âu khác thì vẫn tồn tại một khoảng cách tương đối lớn (thu nhập bình quân của các bác sĩ thuộc châu Âu thường gấp từ 3-4 lần các bác sĩ tại Nga). Cũng phải nói thêm rằng tiền lương của đội ngũ y bác sĩ tại Nga hiện nay chỉ bằng 65% mức lương trung bình trong xã hội. (Viện Kinh tế thời kì quá độ: Kinh tế Nga năm 2006: xu hướng và triển vọng (số 28), M: IEPP, 2007, trang 501). Đồng lương không đủ sống sẽ khiến đội ngũ này thiếu tinh thần trách nhiệm khiến cho lợi ích của người bệnh không được đảm bảo.

5. Những vấn đề trong lĩnh vực nhà ở

Trong nhiều năm ở Nga, mặc dù đã hình thành được thị trường bất động sản cấp 1 và cấp 2 nhưng mức cải thiện tổng thể đối với điều kiện nhà ở của người dân vẫn chưa thực sự được thay đổi. Từ kết cấu nhà ở hiện nay có thể thấy, có 5% người dân sống trong các khu tập thể hay trong các căn hộ thuộc sở hữu của công ty Nhà nước; số dân phải thuê nhà chiếm 3%, số người phải ở cùng một căn hộ cũng chiếm 3%, số người sống trong các căn hộ có một phòng là 9%. (N. Tikhonova, A. Actnova, N. Seđova: cung cấp nhà ở và chính sách đời sống ở nước Nga hiện nay, nghiên cứu xã hội, 2007, số 1 trang 71-81). Căn cứ theo diện tích nhà ở bình quân thì hiện nay diện tích sinh sống trung bình của một công dân Nga là 20m². Như vậy là còn một khoảng cách khá lớn so với con số 30m² mà Liên Hợp Quốc công bố. Khoảng cách này còn lớn hơn nếu đem so sánh với các nước có nền kinh tế phát triển: Diện tích nhà ở trung bình của Đức là 35m², Thuỵ Điển là 40m², tại Mỹ lên tới 75m². Mặc dù Nga đã công bố diện tích nhà ở trung bình là 18m² nhưng trên thực tế chỉ có 41% người dân có diện tích nhà ở trung bình hơn 18m², 10% người dân sống trong những căn hộ có diện tích nhỏ hơn 10m² và 10% dân số có diện tích nhà ở trung bình từ 10-12m². Từ thực trạng trang thiết bị, cơ sở hạ tầng của hệ thống nhà ở hiện nay, có thể thấy do việc đồng bộ hoá cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện đã gây ra những ảnh hưởng nhất định đối với chất lượng cuộc sống của người dân. Tại nông thôn, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng trong các căn hộ tương đối hoàn thiện chỉ chiếm 34%, trong các thành phố lớn vẫn tồn tại 12% các căn hộ chưa hoàn thiện về thiết bị, cơ sở hạ tầng. (N. Tikhonova, A. Actnova, N. Seđova: cung cấp nhà ở và chính sách đời sống ở nước Nga hiện nay, nghiên cứu xã hội, 2007, số 1 trang 71-81). Nhưng trong hệ thống nhà ở hiện có tại Nga chỉ gần 10% được xây sau năm 1991, còn lại phần lớn đều nằm trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng và số cần phá bỏ để xây mới chiếm 70%.

Những vấn đề trên nảy sinh do những nguyên nhân chủ yếu sau: (1) Nguồn cung nhà ở không đủ, khu vực cung cấp nhà ở phân bố không đều; (2) Thị trường vay vốn mua nhà trả góp không phát triển; (3) Mức độ lũng đoạn trong thị trường xây dựng nhà ở khá lớn, sự can thiệp hành chính quá nhiều; (4) Tiến trình đẩy nhanh cải cách quyền sở hữu chưa được hiệu quả, chưa xây dựng được một hệ thống giao dịch nhà ở hoàn thiện; (5) Cải cách trong lĩnh vực nhà tập thể còn tồn tại quá nhiều vấn đề.

Nhiệm vụ cải cách trong lĩnh vực bảo hiểm nhà ở tại Nga là một con đường khó khăn và lâu dài, vẫn cần xây dựng một thị trường vay vốn mua nhà trả góp có hiệu quả; đẩy nhanh cải cách đất đai, hoàn thiện kế hoạch đồng bộ cơ sở vật chất tại các bang và từng khu vực khác nhau; thiết lập một thị trường xây dựng nhà ở có tính chế độ; đẩy nhanh cải cách quyền sở hữu hoàn thiện hệ thống giao dịch bất động sản. Xét trên tổng thể, nếu muốn hoàn thành mục tiêu mà Bộ Thương mại và Phát triển Kinh tế Nga công bố trong bản đề án phát triển kinh tế vĩ mô quốc gia ngày 17-03-2008, nước Nga sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn, mục tiêu cụ thể là: Đến năm 2020, diện tích nhà xây mới đạt từ 150 triệu – 170 triệu m², đến năm 2015 diện tích nhà ở trung bình cho mỗi người dân đạt 27-28m² và cuối cùng là đến 2020 đạt 30-35m². Giai đoạn 2014 sẽ loại bỏ hoàn toàn mối đe doạ từ hệ thống nhà cũ nát.

III. Chiến lược và phương hướng chính sách nhằm phát triển kinh tế xã hội của “bộ đôi Medvedev – Putin”

Sau khi tân tổng thống Medvedev nắm chính quyền, nước Nga đón chào thời đại mới của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Trong thời gian Putin đảm nhiệm vị trí lãnh đạo cao nhất Liên bang Nga, Medvedev đã luôn giữ những chức vụ trọng yếu trong văn phòng tổng thống và Chính phủ, là người tham dự trực tiếp vào các sự kiện của đất nước như là nhà hoạch định và thi hành những chính sách kinh tế. Vì thế lộ trình mà Putin đặt ra đã được thực thi một cách chính xác, nghiêm túc. Chiến lược cũng như phương hướng chính sách phát triển kinh tế xã hội cũng đã được xác định.

1. Chiến lược phát triển kinh tế đến trước năm 2020

Tại Hội nghị của Uỷ ban Quốc vụ viện họp ngày 21-07-2006, tổng thống Putin đã uỷ nhiệm cho Bộ Thương mại và Phát triển xây dựng chiến lược phát triển quốc gia đến trước năm 2020. Tới tháng 7 năm 2007, trên trang web của Bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Nga đã công bố bản “Dự thảo chiến lược phát triển kinh tế xã hội vĩ mô của Nga” (từ đây gọi tắt là chiến lược Phát triển kinh tế vĩ mô). Ngày 08-02-2008, tại Hội nghị của Uỷ ban Quốc vụ viện, sau khi tổng thống Putin có bài phát biểu với tiêu đề: “Những vấn đề về chiến lược phát triển đến năm 2020,” Bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Nga đã có những bổ sung, sửa đổi đối với chiến lược phát triển kinh tế xã hội đến trước năm 2020 và ngày 12-03-2008 một lần nữa công bố bản dự thảo sửa đổi, bổ sung trên, dự định sau khi thành lập Chính phủ mới do ông Putin dẫn đầu sẽ tiếp tục đưa dự thảo này ra thảo luận và tiến hành sửa đổi nhằm hình thành văn kiện có tính cương lĩnh chỉ đạo chính sách kinh tế và chính sách phát triển kinh tế trong 12 năm tới.

Chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô của Nga đã đề ra 10 mục tiêu chiến lược lớn trong quá trình phát triển kinh tế đến trước năm 2020:

- Cho đến năm 2020, kinh tế và phúc lợi Nga sẽ ngang bằng với các quốc gia phát triển. Văn kiện chỉ ra rằng: Năm 2006, GDP bình quân tính theo sức mua đạt 137 triệu đô la (bằng 42% mức bình quân của các quốc gia, tổ chức kinh tế). Ước tính đến năm 2020 sẽ nâng lên 300 triệu đô la (bằng 70% mức bình quân của các quốc gia, tổ chức kinh tế), đến năm 2020 sẽ đạt 500 triệu đô la. Tuổi thọ trung bình của người dân sẽ là 75 tuổi.

- Chất lượng cuộc sống và điều kiện sống của người dân được nâng cao và cải thiện rõ rệt, phổ cập hoàn toàn dịch vụ y tế và giáo dục. Không những thế còn đưa chất lượng những dịch vụ này sánh ngang với các nước phát triển; diện tích nhà ở trung bình đến năm 2020 đạt 30-35m²/người (hoặc diện tích sử dụng bình quân của mỗi gia đình đạt 100m²).

- Cải thiện môi trường sống: Nỗ lực đến năm 2020 chỉ còn 14% người dân phải sống trong môi trường bị ô nhiễm (năm 2007 là 47%).

- Thay đổi kết cấu xã hội, hình thành lượng lớn tầng lớp trung lưu, dự kiến đến năm 2020 số người dân ở tầng lớp trung lưu sẽ vượt qua con số 50%, đồng thời giảm thiểu mức độ phân hoá giàu nghèo trong xã hội.

- Đưa nước Nga trở thành cường quốc trong lĩnh vực sáng tạo. Liên bang Nga sẽ lấy việc nghiên cứu phát triển khoa học kỹ thuật hiện đại, khoa học kỹ thuật cao và phục vụ giáo dục làm cơ sở. Sẽ chiếm một vị trí nổi bật trên thị trường quyền sở hữu trí tuệ và lĩnh vực sản xuất các sản phẩm có hàm lượng khoa học kỹ thuật cao trên thế giới (dự kiến chiếm lĩnh không dưới 10% thị trường), đưa từ 4 đến 6 sản phẩm khoa học kỹ thuật cao vào vị trí dẫn đầu trên thế giới, đồng thời sẽ tạo điều kiện thuận lợi để xuất hiện ngày càng nhiều hơn các công ty thuộc dạng kinh tế tri thức.

- Đưa nước Nga trở thành cường quốc hàng đầu trong những nước cung cấp năng lượng trên thế giới. Thông qua việc đa nguyên hoá hình thức cung cấp năng lượng và đa dạng hoá các sản phẩm năng lượng biến Nga trở thành đầu mối quan trọng của cơ sở hạ tầng năng lượng trên toàn cầu và là nhà hoạch định có tính chiến lược trong các kế hoạch của thị trường năng lượng thế giới.

- Xây dựng một mạng lưới giao thông, vận tải phát triển; bảo đảm tự do đi lại cho người dân, nâng cao sức cạnh tranh của Nga trên thị trường phục vụ giao thông vận tải toàn thế giới.

- Giữ vai trò lãnh đạo trong quá trình nhất thể hoá Á – Âu, giúp nước này trở thành một trong những trung tâm giữ mối liên hệ của nền kinh tế toàn cầu, trở thành một trong những trung tâm tài chính, tiền tệ của thế giới.

- Hình thành các khu tăng trưởng kinh tế mới, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng hình thành cục diện phát triển toàn diện nền kinh tế các vùng.

- Thông qua việc xây dựng chế độ dân chủ phát triển, chế độ thực thi pháp luật có hiệu quả và hệ thống đảm bảo an ninh quốc gia để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. (Bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Liên bang Nga, quan niệm phát triển kinh tế – xã hội lâu dài tại Liên bang Nga, ngày 12.03.2008).

Từ chiến lược phát triển vĩ mô trên chúng ta có thể thấy: Để thực hiện được những mục tiêu nêu trên Liên bang Nga nhất thiết phải chuyển hướng nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng sang nền kinh tế theo hình thức sáng tạo, chỉ tiêu về số lượng và chất lượng cụ thể như sau: (1) Thực hiện đa dạng hoá nền kinh tế, đưa ngành kinh tế tri thức và ngành công nghiệp khoa học kỹ thuật cao giữ vai trò chủ đạo trong kết cấu nền kinh tế. Đóng góp của ngành kinh tế tri thức và công nghệ cao vào GDP không thấp hơn 17% – 20% (năm 2006 là 10%). Mức độ cống hiến của các nguyên tố sáng tạo chiếm từ 2% – 3% tỉ lệ tăng trưởng GDP (năm 2006 là 1,3%). (2) Nâng cao hiệu suất cũng như sức cạnh tranh của nền kinh tế, phấn đấu đến năm 2020 nâng cao năng suất lao động lên gấp 2,4-2,6 lần (1 số ngành là từ 3-5 lần), nâng cao hiệu quả của tài nguyên từ 60% – 80%. (3) Nâng cao tính tích cực sáng tạo của các doanh nghiệp, dẫn dắt cho các doanh nghiệp khai thác thị trường mới, cải tiến sản phẩm, nghiên cứu phát triển kỹ thuật mới, xây dựng các công ty tổ chức theo hình thức mới. Nỗ lực đến năm 2020 tỉ lệ các doanh nghiệp theo hình thức sáng tạo kỹ thuật chiếm 25% – 35% (năm 2005 chiếm 2,5%). (4) Tích cực tiến hành nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu và khai thác ứng dụng, nâng cao hơn nữa tính ứng dụng vào thực tế. Đến năm 2020, số tiền chi cho việc nghiên cứu và phát triển khoa học kỹ thuật sẽ chiếm từ 3,5% – 4% GDP (năm 2006 là 1%). (5) Nâng cao chất lượng nguồn lao động cũng như hiệu suất sử dụng, mức tăng tiền lương bình quân của ngành kỹ thuật sẽ cao hơn các ngành khác, phấn đấu đến năm 2020 mức lương tháng bình quân của ngành kỹ thuật sẽ đạt 2.700 đô la (năm 2007 mới dừng ở mức 526 đô la). (6) Đảm bảo sự phát triển với tốc độ cao của các ngành y tế, giáo dục và những ngành liên quan đến lĩnh vực phát triển con người… Ước tính đến năm 2020, khoản tiền của Nhà nước và cá nhân chi cho giáo dục sẽ ngang bằng với các quốc gia phát triển chiếm từ 5,5% đến 6% GDP (năm 2006 là 4%), khoản chi cho lĩnh vực vệ sinh, y tế cũng chiếm từ 6,5% đến 7% (năm 2006 đạt tỉ lệ 3%). (Bộ Thương mại và Phát triển kinh tế Liên bang Nga, quan niệm phát triển kinh tế – xã hội lâu dài tại Liên bang Nga, ngày 12.03.2008).

Chiến lược phát triển vĩ mô đã chỉ ra phương hướng cơ bản cho con đường phát triển sáng tạo, thứ nhất là phát triển nguồn lực con người, thứ hai là xây dựng một môi trường chế độ có tính cạnh tranh, nâng cao tính tích cực của các doang nghiệp đang phát triển, thu hút đầu tư; thứ ba là lấy phát triển sáng tạo kỹ thuật làm nền tảng, thực hiện việc đa dạng hoá nền kinh tế; thứ tư là duy trì và tăng cường ưu thế cạnh tranh toàn cầu của các ngành truyền thống như năng lượng, giao thông, nông nghiệp, khai thác tài nguyên thiên nhiên… Mở rộng và tăng cường hợp tác kinh tế đối ngoại, nâng cao hiệu quả của Nga khi tham gia vào quá trình phân công lao động toàn cầu; thứ năm là xây dựng một mô hình kinh tế mới của Nga tại các khu vực Tây Siberia và vùng viễn đông hình thành những trung tâm phát triển kinh tế mới. Ngoài ra chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô còn đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế có sự tác động hỗ trợ tích cực giữa Nhà nước, xã hội và doanh nghiệp. Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng nguồn nhân lực, xây dựng chế độ phát triển theo hướng sáng tạo và đảm bảo sự phát triển ổn định của nền kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia, đề ra những kế hoạch chiến lược trong các chính sách đối ngoại và chính sách phát triển kinh tế vùng… Đến trước năm 2020 thực hiện việc phân chia giai đoạn, xác định mục tiêu chiến lược cần thực hiện trong mỗi giai đoạn:

Những chỉ tiêu được xác định trong chiến lược phát triển đến trước năm 2020 (tính bằng %):

| Giai đoạn 2007-2012 | Giai đoạn 2012-2017 | Giai đoạn 2017-2020
Tỉ lệ tăng trưởng GDP | 35~36 | 37~39 | 19~22
Tỉ lệ tăng trưởng năng suất lao động | 37~39 | 42~44 | 21~24
Mức tiêu hao năng lượng | 83~84 | 80~82 | 88~91
Mức tăng thu nhập trên thực tế của người dân | 48~50 | 37~40 | 20~23
Tỉ lệ tăng trưởng đầu tư vào tài sản cố định | 67~70 | 65~68 | 30~33
Tỉ lệ mức chi dành cho nghiên cứu phát triển khoa học kinh tế tính theo GDP | 1,8 | 3,3 | 4,0
Tỉ lệ mức chi cho giáo dục tính theo GDP | 5~5,2 | 5,3~5,7 | 5,5~6,0
Tỉ lệ mức chi cho vệ sinh y tế tính theo GDP | 5~5,3 | 5,8~6 | 6,7~7

2. Viễn cảnh phát triển kinh tế xã hội dưới thời đại của “Bộ đôi Medvedev – Putin”

“Bộ đôi Medvedev – Putin” đã mở ra thời đại chính trị mới cho nước Nga, nền kinh tế của nước này sau thời kì của tổng thống Putin đã được phục hồi và phát triển. Nền kinh tế đó đang đứng trên một xuất phát điểm mới, có thể dự đoán, trên cơ sở tình hình chính trị và xã hội ổn định hiện nay tiến trình phát triển kinh tế của Nga sẽ vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Nhưng xét về tổng thể, cơ hội dành cho nước này vẫn lớn hơn thách thức, liệu Nga có thể đạt được những bước phát triển mới, có thực hiện được những mục tiêu đề ra trong chiến lược phát triển kinh tế đến trước năm 2020 hay không phần lớn phụ thuộc vào các chính sách đối nội và tình hình thế giới nói chung cũng như tình hình nước Nga nói riêng. Vào ngày 15-02-2008, Medvedev trong cương lĩnh kinh tế tranh cử tổng thống của mình tại Krasnoyorsk đã phát biểu: Xác định 4 trọng điểm và 7 phương hướng lớn trong chính sách phát triển kinh tế của chính phủ Nga trong tương lai. Bốn trọng điểm đó là: (1) Chế độ; (2) Cơ sở hạ tầng; (3) Đầu tư; (4) Sáng tạo; 7 phương hướng lớn bao gồm: Xây dựng một môi trường pháp lý phù hợp với môi trường kinh doanh, giảm bớt những hàng rào thuế quan, hành chính, cải tiến cơ sở vật chất kỹ thuật, xây dựng một thể chế tài chính lớn mạnh, đặt nền móng cho hệ thống sáng tạo, thực hiện những chính sách phát triển xã hội mới. Khách quan mà nói, 4 trọng điểm và 7 phương hướng trên cũng không có gì mới. Trong bối cảnh Putin tự mình quản lý các công việc liên quan đến kinh tế của đất nước như hiện nay, những tuyên bố kể trên của Medvedev phần nhiều mang sắc thái tuyên truyền cho cuộc tranh cử tổng thống.

Cuộc khủng hoảng kinh tế trong thập niên 90 của thế kỷ trước và thực tiễn trong 8 năm vừa qua tại Nga đã chứng minh rằng nước này nhất định phải lựa chọn con đường phát triển kinh tế phù hợp với tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước. Tổng thống Putin xây dựng đường lối kinh tế thị trường theo hình thức hỗn hợp với mục tiêu dân giàu nước mạnh là lộ trình đúng đắn để Liên bang Nga đạt được những bước phát triển mới, những gì đi chệch với mục tiêu phát triển kinh tế như chính sách thống soái theo “hình thái ý thức” đều có thể khiến nước Nga lâm vào những cuộc khủng hoảng mới. Những chính sách kinh tế trong thời đại của “Bộ đôi Medvedev – Putin” xét trên tổng thể vẫn là sự tiếp nối những chính sách dưới thời cựu tổng thống Putin, như chính tân tổng thống Medvedev đã nhận định: “Những biến đổi trong 8 năm qua của Nga thực sự rất tích cực, những biến đổi này sẽ mang đến sự ổn định và an toàn cho đất nước. Những thay đổi trong 8 năm qua vừa thể hiện trong lĩnh vực kinh tế vừa thể hiện trong các lĩnh vực xã hội,” ông cũng nhấn mạnh thêm: “Nước Nga cần dựa theo con đường này để phát triển, việc “phát minh” ra những chính sách mới là hoàn toàn không cần thiết. Con đường này một mặt là con đường hoàn toàn theo kiểu Nga, một mặt cũng nằm trong quỹ đạo phát triển chung của thế giới.” Nhà nước không cần đề ra những thứ không tồn tại ở các quốc gia khác. Các chính sách khi đưa ra đều cần phải xem xét đến đặc điểm xã hội, lịch sử truyền thống, đặc điểm đa dân tộc và đa tôn giáo của Nga. Công cụ chính sách mà Nga áp dụng hiện nay có nội dung phong phú, đầy đủ về các mặt, đây là điều kiện tiền đề để nước này có được những thành tựu như hiện nay. (Hội kiến giữa Phó Thủ tướng Chính phủ Medvedev với đại diện các phương tiện thông tin đại chúng vùng Uran. ngày 17.01.2008).

Medvedev sau khi nhậm chức tổng thống tiếp tục nhấn mạnh tính kế thừa của các chính sách. Trong bài phỏng vấn độc quyền với tờ Thời báo tài chính nước Anh (21 tháng 3 năm 2008), tổng thống Medvedev đã chỉ ra rằng: Hiện nay điều quan trọng nhất đối với nước Nga là kế thừa và phát triển lộ trình kinh tế xã hội đã được hình thành trong những năm gần đây. Mục tiêu của lộ trình trên là cải thiện chất lượng đời sống cho toàn thể nhân dân, nhiệm vụ chủ chốt của chính quyền mới hiện nay là lấy những chuyển biến trong thành tựu kinh tế làm cương lĩnh xã hội, điều này chứng tỏ phát triển xã hội có khả năng cải thiện đời sống của toàn thể nhân dân. Cần đảm bảo sự ổn định của kinh tế, phát triển kinh tế tự do, cải thiện tình hình xã hội, củng cố địa vị của nước Nga trên trường quốc tế. (Bản tốc kí bài trả lời phỏng vấn tờ báo Anh Final Times của tân Tổng thống Nga). Trong kì đại hội đại biểu lần thứ IX của Đảng nước Nga thống nhất ngày 15-04-2008, tân tổng thống Medvedev một lần nữa nhấn mạnh: Vấn đề lớn nhất mà đất nước phải đối mặt hiện nay là đảm bảo tính kế thừa và đổi mới chính quyền dân chủ. Phát triển có kế thừa, ổn định, đổi mới và sáng tạo là những nguyên tắc quan trọng trong chính sách của Nga trong vài năm tới. (Dmitry Medvedev, bài phát biểu tại Đại hội Đảng lần thứ IX của Đảng nước Nga thống nhất, ngày 15.04.2008).

Tuy nhiên dù “Bộ đôi Medvedev – Putin” sẽ tiếp tục duy trì và kéo dài lộ trình của cựu tổng thống Putin nhưng trọng điểm của chính sách kinh tế trong 8 năm qua vẫn sẽ căn cứ theo sự biến đổi của thời gian và hoàn cảnh mà có những sự thay đổi nhất định.

Dựa trên những phát ngôn về chính sách kinh tế trong giai đoạn tranh cử tổng thống vừa qua của ông Medvedev và Putin, cũng như những chiến lược phát triển kinh tế đã được xây dựng trong thời gian qua, chúng ta có thể thấy trọng điểm chính sách kinh tế của Nga trong thời gian sắp tới sẽ đi theo những hướng sau:

Tiếp tục hoàn thiện chế độ pháp trị và kinh tế thị trường, nâng cao chất lượng lập pháp và hiệu quả chấp pháp. Bất luận là cán bộ ngành luật pháp hay những nhà hoạt động chính trị, tổng thống Medvedev từ trước đến nay vẫn luôn nhấn mạnh và kêu gọi xây dựng một chế độ pháp trị, bảo vệ quyền sở hữu cá nhân, yêu cầu xã hội Nga hình thành thói quen tuân theo pháp luật. Nhấn mạnh pháp luật giữ vị trí tối thượng, kêu gọi sự thay đổi trong tư duy và thói quen của nhân dân Nga, bồi dưỡng ý thức về pháp luật là những điểm quan trọng trong chính sách kinh tế, xã hội cũng như chính trị của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Trong bối cảnh chế độ pháp trị chưa kiện toàn, các hiện tượng xử lý không tuân theo pháp luật vẫn còn phổ biến như nước Nga thì việc hoàn thiện chế độ pháp trị sẽ góp phần củng cố quyền sở hữu cá nhân, tăng cường bảo hộ hợp đồng, giảm bớt những khoản chi không cần thiết cho giao dịch, điều này có lợi cho việc xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường xây dựng khung chế độ vững chắc cho nền kinh tế phát triển bền vững.

Cải thiện mối quan hệ giữa Nhà nước và các doanh nghiệp lớn, hình thành cơ chế phát triển kinh tế mà trong đó Nhà nước, thị trường và doanh nghiệp đều giữ đúng vai trò của mình. Quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và doanh nghiệp là yếu tố quyết định của thể chế kinh tế. Vấn đề nổi cộm đối với nước Nga hiện nay là mối quan hệ mất cân bằng giữa Nhà nước và thị trường, thị trường và doanh nghiệp. Đối mặt với vấn đề trên, mặc dù các học giả và giới truyền thông Nga coi tân tổng thống thuộc về “phái tự do” nên nhận định ông Medvedev có nhiều khả năng sẽ tuân theo các nguyên tắc thị trường, giảm bớt vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế quốc gia. Nhưng từ những phát ngôn của Medvedev có thể thấy, tân tổng thống giữ một thái độ trung lập trong vấn đề trên. Ông liên tục nhấn mạnh tầm quan trọng của nguyên tắc thị trường và tự do cạnh tranh đối với sự phát triển lâu dài của nền kinh tế. Mặt khác cũng coi trọng sự cần thiết của Nhà nước và các doanh nghiệp Nhà nước đối với sự phát triển kinh tế. Tân tổng thống cho rằng chức năng của Nhà nước là thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội, trong điều kiện kinh tế thị trường, Nhà nước không nên chỉ huy nền kinh tế mà nên xây dựng những nguyên tắc vận hành, điều hoà nền kinh tế, bảo đảm quyền lợi của công dân. Nga có truyền thống quan liêu vài thế kỷ nay, chế độ quan liêu không phải là chế độ hiệu quả nhất, trái lại nó là một thể chế tham ô, mục nát, mặc dù như vậy thì cũng không thể coi đây là nguyên nhân để phủ nhận đất nước. Nước Nga phải dựa trên cơ sở phân tích một cách khách quan xây dựng mô hình tối ưu nhất, mà trong đó mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và khối doanh nghiệp hài hoà với nhau, mỗi thành phần đều giữ đúng vai trò của mình. (Hội kiến giữa Phó thủ tướng chính phủ Nga Medvedev với đại diện các phương tiện thông tin đại chúng vùng Uran, ngày 17.01.2008).

Thay đổi phương thức tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế theo hình thức sáng tạo sẽ là những trọng điểm trong chính sách kinh tế dưới thời đại của tân tổng thống Medvedev và thủ tướng Putin. Đồng thời đây cũng là con đường duy nhất để nước Nga điều chỉnh kết cấu nền kinh tế, thực hiện việc nâng cấp kết cấu công nghiệp. Theo nhận định của tổng thống Medvedev, nước Nga ngoài việc trở thành trung tâm năng lượng và đầu mối giao thông của khu vực Á – Âu còn có nhiệm vụ khôi phục địa vị dẫn đầu về khoa học kỹ thuật, bên cạnh đó còn nỗ lực đưa thị trường tài chính của Nga trở thành một trong những thị trường quan trọng và có hiệu quả nhất trên thế giới. Nước Nga không những cần bắt kịp với các quốc gia khác trong lĩnh vực sản xuất hàng hoá và dịch vụ mà còn cần xây dựng một cơ chế khoa học kỹ thuật mới, lấy khoa học kỹ thuật thời đại mới làm nền tảng, dựa vào các tập đoàn lớn có sức cạnh tranh quốc tế bao gồm cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển theo hình thức sáng tạo để phát triển nền kinh tế. (Maksim Rubtrencô, không chỉ là Kurshevels. Eksnert số 5, ngày 05.02.2007). Ngày 18-4 – 2008 tổng thống Medvedev khi chủ trì Hội nghị đoàn Chủ tịch uỷ ban quốc vụ viện tại Duma trong bài phát biểu của mình đã chỉ ra rằng: Liên bang Nga nhất thiết phải xây dựng một thể chế sáng tạo và đưa thể chế đó trở thành cơ chế hướng dẫn cho sự nghiệp phát triển khoa học kỹ thuật và công nghiệp. Ông còn đề nghị các đại biểu tham dự thảo luận về viễn cảnh phát triển của thể chế sáng tạo, biến thể chế này trở thành điều kiện quan trọng cho sự tăng trưởng lâu dài của đất nước và nâng cao mức sống của người dân. Cần giải quyết các vấn đề như sự hài hoà, tác động lẫn nhau, hợp tác chưa đủ mạnh trong lĩnh vực nghiên cứu sáng tạo, xóa bỏ sự mâu thuẫn trong sản xuất và nghiên cứu phát triển khoa học kỹ thuật. Tân tổng thống còn yêu cầu đưa chính sách phát triển sáng tạo thành một bộ phận quan trọng trong dự thảo phát triển kinh tế xã hội đến trước năm 2020 và nhanh chóng ban hành “Luật chuyển giao công nghệ” cũng như các văn bản pháp quy khác đáp ứng nhu cầu về kỹ thuật và sáng tạo của các doanh nghiệp.

Tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng, nâng cao mức độ đầu tư vào cơ sở hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế cân bằng giữa các vùng sẽ được đưa lên thành chương trình làm việc của chính phủ. Cơ sở hạ tầng lạc hậu là một trong những trở ngại chính trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của Liên bang Nga và cũng là nguyên nhân chủ yếu hạn chế sự phát triển kinh tế cân bằng giữa các vùng. Căn cứ theo chiến lược phát triển kinh tế xã hội đến năm 2020, Chính phủ Nga trong giai đoạn tới sẽ tăng cường quy mô đầu tư cho cơ sở hạ tầng, đầu tư mạnh mẽ vào việc phát triển đường cao tốc, đường sắt và ngành hàng không dân dụng; tăng cường xây dựng thêm mạng lưới đường ống dẫn dầu, bên cạnh việc cải thiện cơ sở hạ tầng, sẽ lấy đầu tư để thúc đẩy sự phát triển kinh tế cân bằng giữa các vùng, nỗ lực xây dựng “trung tâm phát triển khu vực,” để thông qua hiệu ứng lan toả thúc đẩy các khu vực lân cận cùng phát triển. Ngày 04-4 – 2008, khi Medvedev vẫn là phó thủ tướng thứ nhất, đã chủ trì hội nghị “Cương lĩnh đầu tư và con đường phát triển” nhằm yêu cầu Chính phủ tăng đầu tư bằng ngân sách trong hai năm 2009 và năm 2010, đồng thời yêu cầu các bộ ngành chủ quản của Chính phủ thay đổi bản “Cương lĩnh phát triển hệ thống giao thông từ năm 2020-2025” và đẩy nhanh tiến độ xây dựng luật trong các lĩnh vực có liên quan đến đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

Chính sách xã hội vẫn là trọng điểm trong công việc quốc gia của Chính phủ mới. Lấy dân làm gốc, ưu tiên cho cuộc sống nhân dân là một yếu tố quan trọng trong chế độ kinh tế của Putin. Khi Medvedev còn là phó thủ tướng thứ nhất phụ trách công trình dân sinh, là người trực tiếp thi hành những chính sách của cựu tổng thống Putin, sau khi đắc cử tổng thống ông vẫn tiếp tục lộ trình này. Medvedev đã từng phát biểu: “Những con người tự do, có giáo dục, có sức khoẻ là nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển và tiền đồ của một quốc gia. (Bài phát biểu tại Hội nghị của đoàn chủ tịch Hội đồng triển khai các dự án quốc gia ưu tiên và chính sách dân chủ, Matxcơva, văn phòng chính phủ ngày 26.12.2007). Hiện nay giữa các quốc gia và giữa hình thức phát triển của mỗi quốc gia ngày càng có sự cạnh tranh gay gắt, quyết liệt, “con người là quý giá nhất” tư tưởng này không nên dừng lại ở khẩu hiệu mang tính tượng trưng mà cần phải biến nó thành đường lối ưu tiên, hiện thực trước mắt chưa có phương án nào có thể thay thế nó. (Phát biểu tại Hội nghị “Phát triển kinh tế – xã hội Nga: Những ranh giới mới,” Matxcơva, viện Hàn lâm kinh tế quốc dân thuộc Chính phủ Liên bang Nga, ngày 26.10.2007) Medvedev tại Hội nghị đoàn Chủ tịch Uỷ ban chính sách dân số các dự án ưu tiên cấp quốc gia khai mạc ngày 02-4 – 2008 đã cho rằng y tế, giáo dục, nhà ở vẫn sẽ là những trọng điểm trong chính sách kinh tế của nước Nga và sẽ trở thành nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển đến trước năm 2020.

Từ 5 phương diện trên có thể kết luận, sự phục hồi và phát triển của Liên bang Nga trong 8 năm vừa qua đã hoàn thành bước chuyển biến đưa nước này từ khủng hoảng đến phục hưng, nhưng con đường phát triển kinh tế vẫn phải đối diện với rất nhiều khó khăn thử thách, vẫn đang tồn tại những thách thức to lớn và cực kỳ phức tạp dành cho “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Những chính sách kinh tế mà tân tổng thống và thủ tướng Putin đề ra trong mấy tháng gần đây đã chỉ ra những vấn đề nhiều tầng lớp trong thể chế và cơ chế kinh tế của Nga, nhưng vẫn chưa đưa ra được thời điểm cụ thể nhằm giải quyết một số vấn đề. Để thực hiện được hàng loạt chỉ tiêu đã xác định trong chiến lược phát triển đến trước năm 2020, một mặt cần có những chính sách chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô một cách lý tính, mặt khác cũng cần xây dựng một chế độ có hiệu quả và những chính sách kinh tế cụ thể. Đây là những vấn đề mà thủ tướng Putin phải đối mặt đồng thời cũng là những vấn đề trọng tâm khi chúng ta nghiên cứu nền kinh tế Nga.

Chương IX:
TÌNH HÌNH QUỐC TẾ CŨNG NHƯ XU THẾ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN MÀ LIÊN BANG NGA PHẢI ĐỐI DIỆN

Trong 8 năm cầm quyền của tổng thống Putin, mặc dù cấu trúc phát triển quốc tế đa cực đã tạo nhiều không gian cũng như thời cơ để Liên bang Nga hoá giải xung đột nhưng xét về tổng thể nước này vẫn phải đối diện với tình hình quốc tế ngày càng khó khăn. Sự tranh chấp đất đai giữa Nga và phương Tây bắt nguồn từ khu vực Trung Đông Âu và các khu vực ngoại biên kể từ khi Nga độc lập, được Nga coi như phạm vi lợi ích của khu vực các quốc gia độc lập, thậm chí ảnh hưởng tới cả bản thân nước Nga. Làm sao để dựa vào thực lực quốc gia đã được khôi phục, có những đột phá trong tình thế ngoại giao nhiều thách thức như hiện nay đang là nhiệm vụ hàng đầu dành cho tân tổng thống sau khi nhậm chức.

I. Những khó khăn trong lĩnh vực ngoại giao mà Nga phải đối mặt

Sau khi Putin thôi giữ chức tổng thống, khó khăn về ngoại giao chủ yếu đến từ phương Tây, thứ nhất là Mỹ, chủ yếu tập trung trong lĩnh vực an ninh và quân sự; đối tượng thứ hai là EU, mâu thuẫn chủ yếu tập trung trong hai lĩnh vực chính trị và kinh tế. Trong đó mâu thuẫn và cuộc chạy đua Nga – Mỹ chính là thách thức hàng đầu trong bối cảnh Medvedev muốn cải thiện tình trạng ngoại giao. Đối mặt với liên minh Âu – Mỹ và liên minh Nhật – Mỹ, Liên bang Nga trong một thời gian ngắn khó có thể tìm được đối tác có thực lực, có mong muốn làm đối trọng tương xứng với khối liên minh chiến lược phương Tây này. Trong hoàn cảnh như vậy nước Nga có nhiều khả năng sẽ dựa vào việc tăng cường thực lực quốc gia để cải thiện tình thế ngoại giao khó khăn hiện nay. Có thể nói những thách thức đến từ thế giới bên ngoài giành cho tân tổng thống Medvedev vẫn rất khốc liệt.

1. Mâu thuẫn và xung đột giữa Nga – Mỹ

Mâu thuẫn, xung đột giữa Nga và Mỹ không chỉ nằm trên phương diện chiến lược mà còn thể hiện trên phương diện chính sách: A. Phương diện chiến lược: Sự khác biệt và đối lập trong vấn đề xác định chính sách. Sự xác lập chính sách và đối lập giữa Nga và Mỹ chủ yếu tập trung trên 2 góc độ: Quan niệm khác nhau về trình tự thế giới và cục diện quốc tế; Sự khác biệt trong cách nhìn về vai trò của đối phương trên trường quốc tế cũng như vai trò của mỗi quốc gia trong các sự kiện quốc tế.

a. Quan niệm về thế giới đơn cực và thế giới đa cực: Trong thời đại của tổng thống Bush con, quan niệm của nước Mỹ về trình tự thế giới đã dần dần sáng tỏ và được định hình, dựa vào chiến thắng trong cuộc chiến tranh lạnh trước kia và vị thế siêu cường hiện nay. Chính phủ của tổng thống Bush cho rằng thế giới hiện nay đang trở thành một thế giới đơn cực dưới sự chỉ huy của Mỹ, trật tự chính trị quốc tế trong tương lai sẽ là một trật tự trong đó nước Mỹ làm bá chủ, đồng thời Mỹ cũng luôn đề phòng, ngăn chặn các quốc gia có khả năng trở thành mối đe doạ đến vị thế độc tôn của Mỹ và một trong những đất nước phải đề phòng là Nga.

Nhưng khi ý thức của một dân tộc lớn được đánh thức và thực lực cũng đã được hồi phục, Nga bắt đầu xây dựng liên minh với các nước EU và Trung Quốc… để hình thành một cục diện quốc tế đa cực. Nga cho rằng: Thế giới trong tương lai sẽ là một thế giới đa cực do những nước lớn như Nga, Mỹ, Trung quốc, Tây Âu, Ấn Độ và các nước khác xây dựng thành. Nga đề xuất hình thức “lãnh đạo tập thể” đối với thế giới, đề xướng phát huy vai trò tích cực của ngoại giao đa phương. Bản “Khái quát chính sách đối ngoại của Liên bang Nga” năm 2007 đã nhận định: Câu chuyện thần thoại về một thế giới đơn cực đã sụp đổ hoàn toàn trong cuộc chiến tranh Mỹ – Irắc. Các quốc gia lớn đảm nhận những nhiệm vụ đặc biệt trong các sự kiện quốc tế để cùng nhau phát huy vai trò trong lãnh đạo tập thể ngày càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Ngoại giao đa phương với phương hướng chủ yếu là để có mối quan hệ quốc tế hài hoà trong phạm vi khu vực và toàn thế giới, một phương hướng không thể thay thế đang dần nhận được sự tán thành, ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Đại đa số các quốc gia đều có chung nhận định về một cục diện thế giới đa cực. (Tổng quan chính sách đối ngoại của Liên bang Nga). Ngoài ra Nga còn phê phán kịch liệt thái độ dựa vào thực lực vượt trội về kinh tế, quân sự để đơn phương hành động. Cựu tổng thống Putin trong hội nghị các vấn đề về chính sách an toàn tháng 3-2007 tại Munich đã chỉ ra rằng: “Vấn đề hành động đơn phương vi phạm luật pháp quốc tế vẫn chưa được giải quyết, những hành động như thế sẽ dẫn đến những bi kịch cho nhân loại và những tình thế khó khăn cho cộng đồng quốc tế.”

b. Cách nhìn về vai trò của đối phương trên trường quốc tế cũng như vai trò của mỗi quốc gia trong các sự kiện quốc tế, định hướng tương lai của nước Nga: Liên bang Nga đòi hỏi sự vùng lên trong ý thức dân tộc, với hi vọng trong tương lai sẽ thành một cực quan trọng trong cục diện thế giới đa cực, trở thành một quốc gia có ảnh hưởng xuyên suốt châu Âu và thế giới. Trong khi đó Mỹ lại cho rằng trong tương lai ảnh hưởng của Nga sẽ chỉ bó hẹp trong phạm vi Đông Âu, chỉ đơn thuần trở thành một quốc gia thường thường bậc trung ở châu Âu và sức ảnh hưởng chỉ mang tính cục bộ. Hơn nữa, cách nhìn về vai trò của Mỹ trong nền chính trị thế giới. Nước Mỹ cho rằng khi đã giành được chiến thắng trong chiến tranh lạnh cộng thêm sức mạnh kinh tế và chính trị hiện thời, trong tương lai Mỹ đương nhiên chiếm giữ vị trí bá chủ trên trường chính trị thế giới. Cách nghĩ này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phía Nga.

Hai mâu thuẫn cơ bản trên đã trực tiếp phản ánh những chính sách đối ngoại mà Nga và Mỹ đặt ra, biểu hiện trên các phương diện trong mối quan hệ song phương Nga – Mỹ.

B. Phương diện chính sách: Cuộc cạnh tranh có tính kết cấu liên quan đến lợi ích cụ thể của quốc gia.

Mâu thuẫn trên phương diện chính sách chủ yếu biểu hiện trong sự cạnh tranh và mâu thuẫn có tính kết cấu liên quan đến lợi ích cụ thể của mỗi nước, sự cạnh tranh lợi ích quốc gia này nằm trong các mặt quân sự, an ninh, ảnh hưởng chính trị, phát triển kinh tế cho đến lĩnh vực chính trị dân chủ… Mặc dù bước vào thời kì hậu chiến tranh lạnh, mâu thuẫn và cuộc chạy đua giữa hai nước Nga – Mỹ trong phát triển kinh tế và chính trị dân chủ ngày càng nổi cộm. Kể từ sau chiến tranh lạnh mâu thuẫn chủ yếu giữa hai bên vẫn là vấn đề an ninh quân sự và ảnh hưởng chính trị. Từ sau khi Putin rời chức vụ tổng thống, mâu thuẫn chủ yếu giữa hai nước nằm trong 4 lĩnh vực: Tranh chấp hệ thống phòng ngự tên lửa đạn đạo ở Đông Âu, vòng mở rộng về phía Đông lần thứ 3 của NATO, xung đột chiến lược về phát triển năng lượng, mối tương quan còn thấp giữa hai nền kinh tế, các cuộc đấu tranh ngoại giao dưới hình thức dân chủ. Bốn vấn đề trên cũng là những vấn đề nan giải mà tân tổng thống không thể không đối mặt sau khi đảm nhiệm cương vị này.

a. Tình thế ngoại giao khó khăn trong lĩnh vực an ninh, quân sự với Mỹ: Cuộc tranh chấp hệ thống phòng ngự tên lửa đạn đạo tại Đông Âu, cuộc tranh chấp này bắt nguồn từ những năm 50 của thế kỷ XX. Trong thời kì chiến tranh lạnh Liên Xô và Mỹ đều coi đối phương là đối thủ chính của mình, khi một bên đưa ra loại vũ khí tấn công chiến lược mới thì ngay lập tức bên kia sẽ xuất hiện một hệ thống phòng thủ tương ứng. Trạng thái cạnh tranh quân sự giữa Nga và Mỹ thường là vòng tuần hoàn “Tên lửa đạn đạo – phòng chống tên lửa đạn đạo.” Tháng 05-1972 và tháng 7-1974, Liên Xô và Mỹ lần lượt ký “Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo” và “Nghị định thư chống tên lửa đạn đạo,” với mục đích hạn chế xây dựng các mạng lưới chống tên lửa đạn đạo để đảm bảo thế cân bằng chiến lược cho cả Liên Xô và Mỹ. Tuy nhiên “Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo” đã không thể khống chế việc nghiên cứu phát triển hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo. Từ “Kế hoạch phòng thủ chiến lược” của tổng thống Reegan cho đến “Dự án bảo vệ toàn diện chống tấn công” (GPALS) của Chính phủ Bush cha, tiếp tục đến “Kế hoạch phòng thủ chống tên lửa đạn đạo” của tổng thống Clinton, tháng 6-2002 tổng thống Bush chính thức tuyên bố rút khỏi “Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo” (ABM) đã khiến sự tranh chấp xung quanh vấn đề phòng ngự chống tên lửa đạn đạo vẫn chưa đi đến hồi kết.

Năm 2004, Mỹ tiếp cận với các quốc gia như: Séc, Ba Lan, Rumani, Bungari… với mong muốn các quốc gia trên sẽ gia nhập hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo. Tháng 01-2007, Mỹ chính thức tuyên bố kế hoạch từ năm 2011-2013 sẽ lắp đặt những trạm radar trong hệ thống phòng thủ tên lửa tại Cộng hoà Séc và Gruzia với mục đích theo dõi và đánh chặn tên lửa đạn đạo, đồng thời lắp đặt 10 tên lửa đánh chặn tại Ba Lan để hợp thành hệ thống phòng thủ chống tên lửa tại Đông Âu. Kế hoạch trên một lần nữa khiến vấn đề về hệ thống phòng thủ trở thành tâm điểm trong mâu thuẫn giữa Nga và Mỹ.

Nếu như Cộng hoà Séc, Ba Lan chấp thuận cho phía Mỹ lắp đặt thiết bị chống tên lửa đạn đạo cộng thêm hệ thống phòng ngự của NATO đồng nghĩa với việc các quốc gia châu Âu, ngoại trừ Nga gia nhập hệ thống phòng thủ của Mỹ. Hành động của Mỹ sẽ phá vỡ thế cân bằng chiến lược Nga – Mỹ, phá vỡ cục diện an toàn về quân sự vốn có của lục địa châu Âu, đẩy an toàn lãnh thổ nước Nga vào trạng thái nguy cấp nhất kể từ sau thế chiến thứ hai. Nhằm đáp trả, tháng 07-2007 tổng thống Putin tuyên bố Nga tạm thời rút khỏi “Hiệp ước các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu” (CFE), đến tháng 8 Nga phục hồi hoạt động tuần tra của các máy bay chiến lược, tháng 10-2007 tổng thống Nga tuyên bố nhiều khả năng sẽ rút khỏi “Hiệp ước tên lửa trung và ngắn hạn.”

Trong hoàn cảnh mâu thuẫn giữa hai bên càng ngày càng trở nên gay gắt, Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao và Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng hai nước ngày 12-10-2007 đã tổ chức cuộc hội đàm “2+2,” trong đó Mỹ chấp thuận sẽ hợp tác với Nga trong vấn đề lắp đặt trạm radar tại Ajecbaizan, nhưng không đồng ý từ bỏ kế hoạch lắp đặt hệ thống phòng thủ tại Séc và Ba Lan. Tới tháng 12-2007, Nga và Mỹ đã tổ chức vòng đàm phán thứ 4 đối với vấn đề lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa tại Đông Âu. Trong lần hội đàm này Mỹ tiếp tục đảo ngược lập trường của mình, rút lại lời đề nghị cho phép Nga giám sát hệ thống phòng thủ tên lửa tại Trung – Đông Âu trong thời gian dài. Mặt khác cũng không chấp nhận điều kiện chỉ khởi động hệ thống phòng thủ tên lửa khi đã thông báo trước cho Nga và khi xuất hiện những mối đe doạ thực sự.

Về vấn đề hệ thống phòng thủ tên lửa tại Trung – Đông Âu, Mỹ mưu đồ thuyết phục Nga rằng hệ thống này chỉ nhằm chống lại những mối đe dọa tiềm tàng từ các quốc gia như Iran và sự tấn công của những phần tử khủng bố. Nhưng trước sau như một Nga nhận định ý đồ thực sự của Mỹ là sẽ nhằm vào thời cơ nước Nga suy yếu để phá vỡ thế cân bằng ở châu Âu, chiếm ưu thế chiến lược trước Nga trong lĩnh vực quân sự, từ đó xây dựng một nền tảng sức mạnh quân sự vững chắc nhằm hỗ trợ cho chủ nghĩa đơn phương hành động của Mỹ. Đến thời điểm hiện tại, vấn đề trên đang ở trong trạng thái hoàn toàn bế tắc, nó sẽ là thách thức không nhỏ dành cho tân tổng thống Medvedev.

- Khó khăn trong đối ngoại với Mỹ trong lĩnh vực địa chính trị: NATO mở rộng về phía Đông lần thứ 3. Sau khi nước Đức thống nhất tháng 01 năm 1990, tấm màn sắt ở châu Âu đã sụp đổ. Bộ trưởng Bộ ngoại giao của chính quyền Bush lúc bấy giờ là ông James Baker đã từng cam kết với M. Gorbachov: “NATO sẽ không mở rộng lực lượng vũ trang về phía Đông dù chỉ một tấc.” Tuy nhiên, mùa hè năm 1993, Anthony Lake – cố vấn an ninh quốc gia Mỹ đã đề nghị tổng thống Clinton đề xướng thời gian và tiêu chuẩn mở rộng về phía Đông của NATO trong hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra vào tháng 01-1994, để cổ vũ các quốc gia Đông Âu gia nhập vào cộng đồng thị trường dân chủ phương Tây. Tiến trình mở rộng về phía Đông của NATO đã được bắt đầu dưới thời tổng thống Clinton. Kể từ cuối năm 1993, đầu năm 1994 cho đến cuối nhiệm kì của tổng thống Mỹ Bill Clinton sau khi Mỹ đưa ra đề xuất mở rộng NATO về phía Đông, Nga và Mỹ đã tiến hành thương lượng về hàng loạt các vấn đề trong tiến trình này như lộ trình mở rộng, vấn đề quân thường trú và mối quan hệ đặc biệt giữa Nga và NATO. Có thể nói quá trình mở rộng về phía Đông của NATO phản ánh một cách rõ nét mâu thuẫn và bất đồng giữa Nga và Mỹ trên phương diện địa chính trị: Mỹ và các đồng minh châu Âu hi vọng thông qua quá trình mở rộng của NATO lợi dụng cơ hội sức mạnh của nước Nga đang tạm thời suy yếu để thu hẹp không gian địa lý chiến lược của Nga, buộc một quốc gia cũng có truyền thống “bành trướng” chỉ có thể bó hẹp phạm vi ảnh hưởng trong khu vực giáp ranh phía Đông châu Âu, với mục đích tạo nên sự cân bằng địa chính trị tại châu Âu sau thời kì chiến tranh lạnh. Mặt khác đề phòng Nga sau khi khôi phục được sức mạnh của mình sẽ tiếp tục kế hoạch “bành trướng.” Quan điểm của Nga hoàn toàn ngược lại, họ cho rằng sau khi kết thúc thời kì chiến tranh lạnh, các nước châu Âu nên ý thức về sự hạn chế địa chính trị mang tính hai chiều giữa Nga và châu Âu. Liên bang Nga hi vọng trên cơ sở khung quan hệ với tổ chức an ninh châu Âu cũng như khối NATO xây dựng một “Đại châu Âu” từ Luân Đôn đến dãy núi Urals (cột mốc phân chia hai phần châu Âu và châu Á), một châu Âu do người châu Âu tự quản lý.

Từ năm 1993 đến nay do tiến trình mở rộng về phía Đông của NATO từng bước được đẩy mạnh, đã khiến những tranh cãi và mẫu thuẫn không ngừng nổ ra giữa Nga và Mỹ. Tháng 3-1999, Ba Lan, Hungari, Tiệp Khắc gia nhập NATO, tổng thống Nga lúc bấy giờ ông Boris. Yeltsin đã đánh giá hành động trên như “sự khơi lại nền hoà bình hạt nhân.” Tiến trình mở rộng về phía Đông lần thứ nhất của NATO đã khiến Chính phủ của tổng thống Boris Yeltsin bắt đầu thay đổi chính sách ngoại giao thiên lệch, nghiêng về phương Tây và theo đuôi Mỹ trước kia. Chính phủ của ông Yeltsin chuyển sang chính sách ngoại giao đa cực nhằm cân bằng ảnh hưởng của Mỹ và các nước phương Tây, chính điều này đã tạo nên bước ngoặt trong quan hệ Nga – Mỹ.

Tháng 3-2004, 7 nước Đông Âu: Bulgaria, Estonia, Litva, Latvia, Romania, Slovakia và Slovenia gia nhập liên minh NATO. Đối mặt với vòng mở rộng lần thứ 2 của NATO tổng thống Putin lập tức bày tỏ mối lo ngại khi khối này đã tiến sát đến biên giới Nga và Nga sẽ có những điều chỉnh thích hợp với chính sách quân sự của mình.

Tháng 3 năm 2007, thượng nghị viện và hạ nghị viện Mỹ thông qua điều luật cho phép Gruzia và Ukraina, hai quốc gia trong liên hiệp các quốc gia độc lập, gia nhập NATO, động thái trên đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ phía Nga. Cũng trong tháng 3-2007, Medvedev khi đó còn đang là ứng cử viên tổng thống, khi trả lời phỏng vấn tờ Thời báo tài chính đã cho biết “Không có quốc gia nào có thể vui mừng khi quốc gia láng giềng gia nhập vào liên minh quân sự đối lập. Chúng tôi hoàn toàn không đồng thuận với những quyết định của Gruzia và Ukraina. Quyết định của họ làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới kết cấu an ninh hiện có của châu Âu.” Phát biểu của Nga nhằm tăng thêm áp lực với NATO, buộc liên minh này trong hội nghị thượng đỉnh tổ chức vào tháng 4 tại Bucharest sẽ không cho phép hai quốc gia này gia nhập NATO. Cựu thủ tướng Nga, Primakov, đã từng nhận định, trong vấn đề mở rộng về phía Đông của NATO, có hai ranh giới không thể vượt qua, việc các quốc gia khu vực biển Baltic và các quốc gia thuộc cộng hoà Liên Xô trước đây gia nhập NATO là điều Nga không thể chấp thuận. Nhưng trên thực tế hành động mở rộng về phía Đông của NATO từ lâu đã vượt quá hai ranh giới này đẩy nước Nga vào một tình huống không thể nhân nhượng.

- Xung đột ngoại giao giữa Nga và Mỹ trong lĩnh vực phát triển kinh tế: Sự phụ thuộc lỏng lẻo giữa hai nền kinh tế và xung đột trong chiến lược năng lượng. Quan hệ đối ngoại và chính trị giữa hai nước không ổn định trong một thời gian dài, trong đó một nguyên nhân quan trọng là mối liên hệ giữa hai nền kinh tế còn thấp, các nhân tố kinh tế không đủ để hình thành sự ràng buộc trong quan hệ chính trị giữa Nga và Mỹ. Trong thời kì tổng thống Putin nắm quyền, đầu tư và thương mại, mậu dịch giữa hai nước cũng có những phát triển nhất định nhưng vẫn chưa đạt được những tiến triển có tính thực tế. Kim ngạch mậu dịch giữa hai nước còn chiếm tỉ lệ thấp trong tổng kim ngạch mậu dịch của mỗi nước, điều này hoàn toàn tương phản với sức mạnh kinh tế to lớn và vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới của mỗi nước; Kết cấu mậu dịch giữa Nga và Mỹ vẫn chưa có thay đổi, chủ yếu được biểu hiện dưới hình thức: Nga dùng tài nguyên của mình để đổi lấy các kỹ thuật tiên tiến của Mỹ; Trong lĩnh vực đầu tư, hình thức chủ yếu vẫn là Mỹ đầu tư vào Nga, mặc dù trong thời gian gần đây đầu tư của Nga vào Mỹ có tăng nhưng quy mô đầu tư giữa hai nước vẫn còn tồn tại sự cách biệt quá lớn. Ngoài ra mặc dù đầu tư từ Mỹ vào Nga có tăng trong thời kì tổng thống Putin cầm quyền nhưng vị trí của Mỹ so với các nước đầu tư vào Nga lại đang dần dần trượt dốc.

Hơn mười năm kể từ khi Nga độc lập, mối quan hệ kinh tế song phương đã có những chuyển biến nhất định nhưng sự chuyển biến này chỉ là sự thay đổi về lượng trong một phạm vi hạn chế. Khoan nói đến thay đổi về chất, đem so sánh với tiềm lực kinh tế hai nước và vị thế của mỗi nước trong nền kinh tế thế giới, quan hệ kinh tế song phương còn khá xa mới đạt được mức độ cùng phát triển cùng suy vong. Quan hệ kinh tế song phương Nga – Mỹ ở một mức độ nhất định đã chịu sự chi phối của các nhân tố như quan hệ chính trị, an ninh, địa lý…

Làm sao để tăng cường tầm ảnh hưởng cũng như mức độ của nhân tố kinh tế? Quan hệ ngoại giao qua lại giữa hai nước Nga – Mỹ phần lớn phụ thuộc vào xu thế phát triển về mối quan hệ có tính phụ thuộc trong nền kinh tế hai nước. Về phương diện này quan hệ ngoại giao và kinh tế Trung – Mỹ là một tấm gương điển hình mặc dù Mỹ và Trung Quốc tồn tại hai chế độ kinh tế khác nhau, chế độ quốc gia khác nhau đồng thời cũng có những bất đồng, chia rẽ. Nhưng các vấn đề kinh tế có thể đặt trên vấn đề chính trị, thậm chí yếu tố kinh tế này còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoạch định chiến lược chính trị toàn cầu của mỗi quốc gia, nguyên nhân chủ yếu là sự phụ thuộc rất lớn giữa hai nền kinh tế Trung – Mỹ. Có thể nhận thấy quan hệ kinh tế Nga – Mỹ trong tương lai hoàn toàn có thể vượt qua quan hệ kinh tế đơn thuần, đạt đến một mối quan hệ kinh tế – chính trị cấp cao từ đó có thể biến kinh tế thành công cụ gia tốc và làm giảm căng thẳng trong quá trình phát triển quan hệ chính trị giữa hai nước.

Ngoài ra, cùng hợp tác cùng cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng cũng đang là thách thức không nhỏ mà tân tổng thống phải đối mặt. Trước hết cả Nga và Mỹ đều có nhu cầu và mong muốn hợp tác trong lĩnh vực năng lượng. Dưới thời tổng thống Putin, hợp tác năng lượng giữa hai nước cũng có những bước tiến nhất định nhưng dựa vào nguồn năng lượng vô cùng dồi dào của Nga cũng như nhu cầu năng lượng rất lớn của Mỹ, mức độ hợp tác trong lĩnh vực này vẫn chưa thể làm hai bên hài lòng, còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai phá trong lĩnh vực này. Tổng thống Putin đã từng tuyên bố trong vòng từ 5-7 năm sẽ chiếm lĩnh 10% lượng dầu xuất khẩu vào thị trường Mỹ nhưng mục tiêu này trên thực tế không dễ thực hiện.[13]

Ngoài nhu cầu tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng giữa hai nước, giải quyết mâu thuẫn và xung đột trong chiến lược phát triển năng lượng Nga – Mỹ cũng là thách thức không nhỏ mà tổng thống Medvedev phải đối mặt. Do Nga là một quốc gia lớn trong sản xuất và xuất khẩu năng lượng, Mỹ lại là quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nên giữa hai nước luôn tồn tại những đối lập căn bản như: giá cả năng lượng, an toàn năng lượng, thương mại và đầu tư trong lĩnh vực năng lượng. Theo thời gian, vấn đề năng lượng trên phạm vi toàn cầu ngày càng trở nên rõ nét, vị thế của nó trong nền chính trị quốc tế ngày càng quan trọng, mâu thuẫn trong chiến lược năng lượng giữa Nga và Mỹ rất có thể phát triển thành mâu thuẫn chủ yếu trong quan hệ hai nước.[14]

- Khó khăn ngoại giao trong lĩnh vực chính trị dân chủ. Căn cứ theo tuyên bố mà “tân chủ nghĩa Bush” đề ra “thúc đẩy tự do, loại bỏ nền chính trị bạo lực,” Chính phủ của tổng thống Bush con đã có sự điều chỉnh tương đối lớn trong chính sách ngoại giao đối với Nga. Trong nhiệm kì tổng thống đầu tiên của mình, do muốn tranh thủ sự hợp tác của Nga trong lĩnh vực chống khủng bố nên Mỹ tạm thời lơ là tình hình chính trị nội bộ của Liên bang Nga, nhưng tới nhiệm kì thứ hai Mỹ bắt đầu trở lại xu hướng đối địch mạnh mẽ với Nga, không ít lần nhúng tay can thiệp vào nội bộ chính trị của nước này.

Trong thời đại của tổng thống Putin, mâu thuẫn chính trị dân chủ Nga – Mỹ được biểu hiện trong 2 nội dung dưới đây:

Vấn đề lựa chọn con đường phát triển khác nhau của mỗi quốc gia. Trong nhiệm kì 2 của mình, Chính phủ của tổng thống Bush con đã không ngừng đặt ra những nghi ngờ và chỉ trích đối với Nga trong các vấn đề như: Chủ quyền dân chủ, tự do ngôn luận, tính công khai và minh bạch trong bầu cử tổng thống và bầu cử vào nghị viện cũng như các vấn đề về tự do dân chủ. Nước Mỹ không ít lần chỉ trích: Tiến trình dân chủ ở Nga đang thụt lùi. Dưới sự ủng hộ của Mỹ, tổ chức an ninh châu Âu thậm chí đã từ chối tổ chức đoàn quan sát bầu cử tổng thống và nghị viện của Nga. Trái lại chính phủ của tổng thống Putin lại cho rằng: Bên cạnh việc coi vai trò cơ bản của thị trường và dân chủ là cơ sở của đời sống kinh tế và chế độ xã hội, việc thực thi cơ chế thị trường và dân chủ luôn có những hình thái khác nhau do sự khác biệt lịch sử, đặc điểm dân tộc và mức độ phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Xu hướng giá trị quan và hình thức phát triển khác nhau đã làm nảy sinh mâu thuẫn giữa những tiêu chuẩn văn minh khác nhau, cần kiên trì đi theo con đường phát triển phù hợp với tình hình riêng của mỗi quốc gia.

Nước Mỹ dưới lá cờ “dân chủ, nhân quyền” tăng cường đấu tranh ngoại giao với Nga. Tổng thống Bush trong nhiệm kì 2 đã tăng mức viện trợ cho cái gọi là ]> Từ đó có thể nhận xét, “cuộc cách mạng sắc tộc” là một chiến lược quan trọng nhằm thu hẹp không gian địa lý chiến lược của Nga tiếp sau kế hoạch mở rộng về phía Đông của NATO, quân Mỹ thường trú tại Trung Á, hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ di chuyển về phía Đông. Sau khi tiến hành thâm nhập vào hai khu vực địa lý rộng lớn là Trung – Đông Âu, cộng đồng các quốc gia độc lập, bước tiếp theo Mỹ sẽ tiến hành xâm nhập vào lãnh thổ Nga. Cuối năm 2006 đầu năm 2007, đặc biệt trong tháng 4 năm 2007 đã diễn ra hàng loạt cuộc biểu tình mạnh mẽ phản đối tổng thống Putin, ngoài ra một số “bố già” Nga còn dự định gây bạo loạn tại Nga, những hành động trên không thể tách rời sự ủng hộ và tiếp tay của chính quyền Mỹ.

Do Mỹ ủng hộ cho những hoạt động dân chủ trong lãnh thổ Nga trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh và sự sinh tồn về “lợi ích hạt nhân” của Nga, tổng thống Putin đã chỉ trích mạnh mẽ chính phủ Mỹ. Putin cho rằng với mục đích can thiệp vào công việc nội bộ của Nga ngày càng có nhiều tổ chức và quốc gia ngầm tài trợ cho mục đích này. Ông kêu gọi phải có những hành động mạnh tay hơn nữa dưới sự hỗ trợ của pháp luật để chống chủ nghĩa cực đoan, mặc dù ông không chỉ rõ nguồn tài chính trên đến từ quốc gia nào nhưng trước đó một số quan chức chính phủ đã chỉ trích chính quyền Mỹ tài trợ cho những hoạt động dưới danh nghĩa “xúc tiến dân chủ” ở Nga.

Về căn bản, chính sách tài trợ cho “hoạt động dân chủ” tại Nga của chính quyền Bush và lợi ích hạt nhân đối với nền an ninh quốc gia Nga đã hình thành mâu thuẫn có tính kết cấu không thể điều hoà. Đối với Mỹ, sau khi đã thâm nhập vào Trung – Đông Âu, cộng đồng các quốc gia độc lập theo lô gích tự nhiên thì lãnh thổ Nga sẽ là nơi chính quyền Bush muốn vươn tới, đây mới chính là mục tiêu cuối cùng của nước Mỹ. Tuy nhiên đứng trên lập trường của Nga, chính sách tài trợ cho các “hoạt động dân chủ” với ý đồ lật đổ chính quyền Nga đã làm tổn hại trực tiếp đến an toàn quốc gia và sinh tồn của nước này, cộng thêm quan điểm không thể nhượng bộ lợi ích hạt nhân của Nga đã tạo nên mâu thuẫn cơ bản không thể dung hoà giữa hai nước. Đây sẽ là khó khăn mà tân tổng thống không thể né tránh trong tương lai.

2. Bối cảnh khó khăn trong hợp tác chính trị Nga – châu Âu và mâu thuẫn trong hợp tác năng lượng.

Trong quá trình thích ứng và điều chỉnh hướng đi chiến lược giữa hai bên và việc xây dựng cơ chế hơn mười năm qua, hiện nay Nga và EU đang từng bước tuân theo nghị trình trung hạn ]>; khai triển đối thoại chính trị nhiều chiều trong các lĩnh vực; cùng hợp tác thực hiện các hiệp định tương ứng. Hiện nay, phát triển mối quan hệ Nga – Mỹ đang tồn tại nhiều thách thức cũng như cơ hội, động lực thúc đẩy phát triển mối quan hệ tốt đẹp giữa Nga và châu Âu trong tương lai có thể trở thành những nhân tố bất lợi ảnh hưởng đến sự phát triển mối quan hệ Nga – Mỹ.

Sau thời đại của tổng thống Putin, mâu thuẫn nổi bật giữa châu Âu và Nga tập trung trên 2 phương diện: A. Bối cảnh khó khăn trong hợp tác chính trị Nga – Âu; B. Mâu thuẫn trong hợp tác năng lượng. Hai vấn đề trên đều cần tân tổng thống Medvedev đối diện và tìm hướng giải quyết trong tương lai.

a. Bối cảnh khó khăn trong hợp tác chính trị Nga – Âu

Tới thời kì tổng thống Putin, nước Nga đã thay đổi chiến lược ngoại giao đơn phương thân Mỹ dưới thời cựu tổng thống Yeltsin, đồng thời nhấn mạnh châu Âu là một trong những hướng ưu tiên ngoại giao chiến lược của Nga, hi vọng cùng EU trở thành đối trọng cân bằng với Mỹ, nâng tầm ảnh hưởng chính trị của nước này trong châu Âu nói riêng và trên thế giới nói chung. Bằng việc tiếp tục thúc đẩy những kế hoạch chiến lược và xây dựng khung cơ chế từ thời tổng thống Yeltsin, Liên bang Nga và châu Âu đã xây dựng những không gian chung đa lĩnh vực để triển khai toàn diện sự hợp tác trong các vấn đề như: mở rộng EU về phía Đông, phản đối chủ nghĩa đơn phương hành động của Mỹ.

Tuy nhiên bên cạnh nỗ lực thúc đẩy không ngừng quá trình hợp tác chính trị giữa hai bên, cũng đã xuất hiện những mâu thuẫn ngày càng rõ nét giữa Nga và EU, được biểu hiện cụ thể nhất khi quá trình đàm phán “Hiệp định hợp tác và đối tác” mới giữa Nga và EU lâm vào thế bế tắc. Tháng 6-1994, EU và Nga chính thức kí “Hiệp định hợp tác và đối tác,” hiệp định trên nhằm xây dựng cơ sở pháp lý cũng như khung chế độ cho sự phát triển quan hệ ngoại giao song phương Nga – Âu, hiệp định bắt đầu có hiệu lực trong thời gian 10 năm kể từ tháng 12-1997. EU dự định tiếp tục cùng Nga khởi động vòng đàm phán kí kết “Hiệp định hợp tác và đối tác” vào năm 2006, nhằm thay thế hiệp định đã kí năm 1997, nhưng do vấp phải sự phản đối trong nội bộ EU là Ba lan và Lithuania, quá trình đàm phán đã bị đình trệ trong suốt 2 nhiệm kì của tổng thống Putin.

Trở ngại trong quá trình đàm phán hiệp định mới chỉ là một trong những biểu hiện nổi bật trong mâu thuẫn hợp tác chính trị giữa liên minh châu Âu và Nga. Có thể nói sau thời đại của tổng thống Putin, những bước tiến của quá trình hợp tác Nga – Âu không những chịu ảnh hưởng sâu sắc do những bất đồng và đối lập trong vấn đề lựa chọn con đường phát triển, xác định phương hướng chiến lược mà còn chịu sự khống chế của xu thế phát triển trong nội bộ Nga và EU.

- Chia rẽ trong vấn đề xác định phương hướng chiến lược: Sau khi chính thức lên nắm quyền, tổng thống Putin đã thay đổi chiến lược thân Mỹ được xây dựng dưới thời cựu tổng thống Boris.Yeltsin, nâng EU lên tầm cao mới trong chiến lược ngoại giao của Nga, tham gia hoàn toàn vào quá trình nhất thể hoá của toàn châu Âu, tranh thủ hoà nhập với đại gia đình châu Âu là phương hướng ngoại giao chiến lược của Nga. Bên cạnh đó, EU không cho rằng nước Nga hiện nay là mối đe doạ với họ, sự phồn vinh phát triển của Nga cũng rất có lợi cho liên minh châu Âu, ngoài ra EU cũng nhận định tiến trình nhất thể hoá châu Âu không thể thiếu sự tham dự của Nga, hy vọng Nga sẽ cùng với một số quốc gia châu Âu bảo đảm cho sự an toàn và ổn định của lục địa già. Nhận định chung về vai trò của Nga trong quá trình nhất thể hoá châu Âu là một yếu tố tích cực cho quá trình thúc đẩy quan hệ song phương giữa EU và Nga.

Tuy nhiên xét về phương diện chiến lược của mỗi bên, Nga và EU vẫn đang tồn tại những bất đồng đối với cục diện địa chính trị của châu Âu và thế giới trong tương lai. Nga hi vọng trong quá trình phát triển quan hệ với EU, một mặt sẽ tranh thủ được nguồn tài nguyên kinh tế từ bên ngoài mà quá trình phát triển nền kinh tế Nga đang rất cần, một mặt hi vọng sẽ cùng với EU tạo đối trọng cân bằng với Mỹ, tăng cường tầm ảnh hưởng và tiếng nói của Nga trong các sự kiện của châu Âu và thế giới, đồng thời giành được vị thế ngang bằng với EU trong khi xử lý các sự kiện của châu Âu; Trái lại EU mong muốn thông qua quá trình hợp tác với Nga, hướng Nga tuân theo những quy luật của nền kinh tế, chính trị và xã hội của châu Âu, đẩy mạnh tiến trình nhất thể hóa châu Âu, trong tiến trình này Nga nên đóng vai trò như các quốc gia bình thường khác và không được hưởng bất cứ một đặc quyền nào. Nhận định khác nhau về vai trò và vị thế của Nga trong tiến trình nhất thể hoá châu Âu là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển quan hệ giữa Nga và châu Âu hiện nay.

- Sự khác biệt về chế độ và con đường phát triển đất nước: Sau khi nước Nga tuyên bố độc lập, từ bỏ chế độ chủ nghĩa xã hội thời kì Liên Xô cũ, nước Nga đã thực hiện một cuộc cải cách toàn diện bao gồm: kinh tế thị trường, chính trị dân chủ, văn hoá đa nguyên và xã hội dân sự, sự chuyển hướng chế độ xã hội của Nga chính là nguyên nhân thúc đẩy quan hệ song phương Nga – Âu được cải thiện và mở rộng về chiều sâu sau thời kì chiến tranh lạnh.

Tuy cùng chung chế độ xã hội nhưng nước Nga đã dần dần chọn con đường phát triển đất nước của riêng mình, đặc biệt trong 2 nhiệm kì của tổng thống Putin, Nhà nước không ngừng tăng cường sự khống chế đối với nền kinh tế. Về phương diện chính trị trong nước, Nga bắt đầu thực hiện “nền dân chủ trong khuôn khổ,” “Chủ quyền dân chủ,” điều này khá khác biệt so với con đường phát triển mà EU đang thực hiện. Đối với một EU luôn nhấn mạnh sự đồng nhất trong hình thái xã hội và giá trị quan thì hướng đi khác biệt của Nga không dễ được chấp nhận. Trong cuộc bầu cử nghị viện cuối năm 2007 và bầu cử tổng thống Nga đầu năm 2008, liên minh châu Âu liên tục chỉ trích vấn đề dân chủ trong nội bộ nước Nga, EU cho rằng tiến trình dân chủ tại Nga đang tụt dốc, quyền lực hoàn toàn nằm trong tay điện Kremlin. Sự lựa chọn con đường phát triển quốc gia khác nhau đã trở thành một trong những mâu thuẫn chính giữa Nga và EU.

- Sự chia rẽ trong nội bộ EU: Năm 2004, trước khi EU mở rộng về phía Đông, các quốc gia châu Âu về cơ bản đều thể hiện một khuynh hướng chính sách nhất quán, 3 quốc gia đầu tàu là Anh – Pháp – Mỹ đều không gặp phải những trở ngại đáng kể trong quá trình xúc tiến mối quan hệ Nga – EU.

Nhưng sau khi các quốc gia thuộc khu vực Đông Âu như Ba lan, Estonia… hay còn gọi là khối các nước “Tân châu Âu” gia nhập liên minh châu Âu, chính sách ngoại giao của EU với Nga ngày càng chịu ảnh hưởng từ phía các quốc gia này.[15] Vì những nguyên nhân do lịch sử để lại, các quốc gia Đông Âu thuộc EU đều thiếu động lực để cải thiện mối quan hệ với Nga, trái lại Nga cũng không hài lòng khi các quốc gia Đông Âu có xu hướng phụ thuộc vào EU và NATO, trong bối cảnh thống nhất về chính sách ngoại giao và phòng thủ của EU, quan hệ đóng băng giữa “Tân châu Âu” và Nga đã tạo nên những ảnh hưởng tiêu cực đối với mối quan hệ Nga – EU, trong đó nổi bật là sự kiện Ba Lan phản đối quá trình đàm phán “Hiệp định hợp tác và đối tác mới Nga – EU” do Nga cấm nhập khẩu thịt bò từ Ba Lan và mối quan hệ căng thẳng giữa Nga và Estonia bắt nguồn từ sự kiện Chính phủ Estonia dỡ bỏ đài tưởng niệm các chiến sĩ Hồng Quân tại thủ đô Tallin. Bên cạnh đó tốc độ tăng trưởng kinh tế đang có dấu hiệu chậm lại của các quốc gia “Cựu châu Âu” tiêu biểu là 3 nước Anh – Pháp – Mỹ, cộng thêm nền chính trị của các nước này đang có khuynh hướng nghiêng sang cánh hữu đã khiến các quốc gia thuộc “Cựu Châu Âu” áp dụng chính sách ngoại giao cứng rắn hơn với Nga. Hơn nữa, năm 2008 đánh dấu thời điểm chuyển giao quyền lực của 3 nước Anh – Pháp – Mỹ, thủ tướng Anh Gordon Brown, thủ tướng Đức Angela Merkel và tổng thống Pháp Sarkozy lần lượt lên nắm quyền tại 3 quốc gia trên, thế hệ lãnh đạo mới của 3 quốc gia này cần một quỹ thời gian nhất định để vận hành bộ máy điều hành. Có thể nhận thấy quan hệ giữa Pháp, Đức và Nga từ nay về sau sẽ không thể đạt được tiếng nói chung mạnh mẽ trong nỗ lực phản đối cuộc chiến tại Irắc. Sự thay đổi tại các quốc gia này sẽ có ảnh hưởng nhất định trong mối quan hệ với Nga.

- Tâm thế của một quốc gia lớn đang lên cao tại Nga: Sau khi nước Nga giành độc lập, nền chính trị hỗn loạn, nền kinh tế đối mặt với nguy cơ sụp đổ, Chính phủ của cựu tổng thống Yeltsin hơn lúc nào hết rất cần sự giúp đỡ về tài chính và sự ủng hộ về mặt chính trị của các nước phương Tây. Trong hoàn cảnh như vậy, nước Nga dưới thời kì tổng thống Yeltsin áp dụng chính sách ngoại giao có khuynh hướng đơn phương nghiêng về phương Tây, về phương diện cải cách Nhà nước, hoàn toàn áp dụng theo chế độ kinh tế chính trị của các quốc gia phương Tây. Đặt hy vọng không nhỏ vào sự tài trợ của các nước phương Tây trong lĩnh vực phát triển kinh tế nên nước Nga phụ thuộc rất lớn vào phương Tây, bên cạnh đó EU cũng hi vọng tận dụng thời cơ này để hướng Nga gia nhập vào đại gia đình tự do dân chủ của “lục địa già,” trong bối cảnh như vậy mối quan hệ giữa Nga và EU đã từng rất mật thiết dưới thời tổng thống Yeltsin.

Tới thời kì tổng thống Putin, cùng với sự phục hồi của nền kinh tế và tình hình chính trị nội bộ ổn định, Liên bang Nga đã giảm tối đa sự phụ thuộc vào các khoản viện trợ kinh tế cũng như ủng hộ về chính trị đối với liên minh châu Âu, dỡ bỏ chính sách đối ngoại cũ, nhấn mạnh nhiều hơn tính độc lập trong chính sách ngoại giao. Bên cạnh đó, sau khi hấp thụ những bài học cải cách trong những năm đầu, Liên bang Nga dần tìm kiếm con đường phát triển đất nước khác với các quốc gia phương Tây và EU, khác biệt về giá trị quan và hình thái xã hội giữa Nga và EU ngày càng nổi bật. Mặt khác, khi tiềm lực đất nước được phục hồi cộng thêm tâm lý bị hạ nhục trong quan hệ ngoại giao thời kì đầu nước Nga độc lập khiến tinh thần dân tộc của Nga được nâng cao hơn bao giờ hết, biểu hiện rõ rệt nhất trên phương diện ngoại giao là chính sách ngoại giao ngày càng cứng rắn của Nga.

Dưới thời tổng thống Putin, trong hoàn cảnh có lợi là giá dầu quốc tế không ngừng tăng cao, thực lực nền kinh tế được tăng cường, ảnh hưởng quốc tế mạnh mẽ, nên tâm thế nước lớn của Nga ngày càng rõ rệt khiến cuộc tranh chấp ảnh hưởng địa chính trị giữa Nga và EU càng trở nên quyết liệt. Bất đồng giữa Nga và EU trong vấn đề độc lập cho Kosovo, sự quan tâm của Nga đến tình hình khu vực Bắc Caucasus, thái độ phản đối của Nga đối với một bộ phận các nước Đông Âu và các quốc gia độc lập phụ thuộc vào châu Âu, sự quan tâm của châu Âu trong vấn đề Nga tuyên bố chủ quyền vùng Bắc Cực, phía sau tất cả những vấn đề trên đều ngầm biểu hiện sự tranh chấp địa chính trị giữa Nga – EU.

- Sự kiềm chế và phân hoá của Mỹ: Trong thời kì đầu giành độc lập, trong bối cảnh chiến tranh lạnh Mỹ – Liên Xô vừa kết thúc, Nga và EU nhanh chóng xích lại gần nhau, dưới đề xuất và chỉ đạo của Mỹ, EU đã cung cấp những khoản viện trợ không nhỏ về kinh tế và kỹ thuật cho sự chuyển hướng nền kinh tế và thay đổi hình thái xã hội của Nga, quan hệ giữa Nga và EU rất mật thiết trong một thời gian ngắn, thậm chí trong năm 2003, 3 nước Nga – Pháp – Đức đã cùng bắt tay phản đối Mỹ phát động cuộc chiến tại Irắc.

Tuy nhiên do EU và Mỹ có mối quan hệ cực kì phức tạp trong lĩnh vực kinh tế và an ninh cho nên đối với các quốc gia EU, mối quan hệ Âu – Mỹ luôn được đặt trên quan hệ với Nga – EU, bất kì sự thay đổi nào trong quan hệ Nga – Mỹ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mối quan hệ giữa Nga và EU. Trong đó nổi bật nhất là sự kiện Mỹ lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa tại Đông Âu. Nga tỏ thái độ phản đối kịch liệt khi Mỹ lắp đặt hệ thống radar và hệ thống phòng thủ tên lửa tại Ba Lan, Cộng hòa Séc, đồng thời đe doạ sẽ rút khỏi “Hiệp ước các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu” (CFE), “Hiệp ước tên lửa trung và ngắn hạn,” Nga cũng tuyên bố sẽ chĩa tên lửa vào châu Âu. Những đe doạ này đã tạo nên mối lo lớn cho EU, liên minh châu Âu cho rằng một khi Mỹ lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa tại Cộng hòa Séc và Ba Lan, Nga sẽ không thể khoanh tay chờ chết, một cuộc đấu tranh vũ trang mới sẽ nổ ra tại châu Âu, điều này hoàn toàn không có lợi cho sự an toàn của EU. Phải đối mặt với lập trường cứng rắn từ cả hai phía Nga – Mỹ sẽ là một thách thức mới cho EU.

Ngoài ra trong hoàn cảnh EU ngày càng mạnh hơn và có xu thế tách khỏi Mỹ, Mỹ đã áp dụng chính sách phân biệt đối với các quốc gia thuộc “Tân châu Âu” và “Cựu châu Âu.” Ba Lan cùng một số quốc gia Đông Âu mới gia nhập EU, từ nhiều nguyên nhân do lịch sử để lại, quan hệ với Nga tương đối căng thẳng, nước Mỹ đã ủng hộ các nước này hết mình nhằm thúc đẩy chiến lược tại châu Âu của Mỹ, biến các quốc gia “Tân châu Âu” thành đồng minh quan trọng trong nỗ lực làm suy yếu và khống chế Nga. Liên minh châu Âu luôn nỗ lực áp dụng chính sách ngoại giao và an ninh tương đồng, nhưng khối “Tân châu Âu” rất khó đạt được sự đồng thuận với các quốc gia khác, khối “Tân châu Âu” đang trở thành một nhân tố ảnh hưởng tiêu cực đến chính sách của liên minh châu Âu đối với Nga.

b. Mâu thuẫn trong hợp tác năng lượng

Sau khi Liên bang Nga được thành lập, EU đã lo ngại vấn đề di dân và tình thế hỗn loạn tại Nga lúc bấy giờ có thể gây nguy hại đến các nước lân cận thậm chí là ảnh hưởng đến sự ổn định của toàn châu Âu. EU cho rằng sự ổn định và phồn vinh của Nga sẽ góp phần không nhỏ cho sự an toàn và ổn định cũng như lợi ích của mỗi quốc gia châu Âu. Do vậy liên minh châu Âu đã thông qua “Chiến lược hỗ trợ kỹ thuật cho khối các quốc gia độc lập” những gói viện trợ kỹ thuật lớn cho Nga nhằm đưa nước Nga chuyển hướng hình thái xã hội và phục hồi nền kinh tế. Sự đồng nhất về lợi ích chính là lý do để EU và Nga xích lại gần nhau trong thời gian đầu Nga giành được độc lập.

Nhưng sau khi nền kinh tế được phục hồi, sự cạnh tranh nhằm phát triển kinh tế giữa Nga và EU trở nên rõ rệt. Do kinh tế Nga liên tục phát triển, những lĩnh vực để Liên bang Nga và liên minh Châu Âu có thể thực hiện mục tiêu “hợp tác cùng có lợi” ngày càng ít, khiến tính cạnh tranh càng trở nên gay gắt, đây chính là nguyên nhân ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ song phương EU và Nga mà trong đó mâu thuẫn nổi bật nhất là mâu thuẫn trong lĩnh vực hợp tác năng lượng.

Về vấn đề hợp tác năng lượng, xét một cách khách quan châu Âu và Liên bang Nga đều có nhu cầu hợp tác và phục thuộc lẫn nhau. Về cơ bản hợp tác năng lượng Nga – EU là vấn đề về mặt cung cầu mà sản phẩm là năng lượng, trong đó các vấn đề như: Cung cầu năng lượng, việc đầu tư vào các công ty năng lượng, xây dựng cơ sở hạ tầng cho ngành năng lượng, khai thác kỹ thuật ngành năng lượng, quản lý các công ty năng lượng, cho đến vấn đề địa chính trị năng lượng, nhu cầu xuất khẩu năng lượng của Nga cũng như nhu cầu nhập khẩu của liên minh châu Âu đều là những điểm cơ bản trong hợp tác năng lượng song phương.

Tuy nhiên hợp tác năng lượng song phương sẽ phải đối mặt với vấn đề về phương diện chiến lược và phương diện kỹ thuật.

Ảnh hưởng của sự chọn lựa chiến lược hợp tác năng lượng: Chọn lựa phương hướng chiến lược trong hợp tác năng lượng bất luận Nga hay liên minh châu Âu đều cần đối diện với chiến lược cân bằng trong lĩnh vực hợp tác năng lượng.

Đối với Nga mà nói, do nhu cầu năng lượng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương và Mỹ không ngừng tăng, nên sự hoạch định chiến lược nhằm cân bằng quan hệ cung cầu giữa Nga với liên minh châu Âu, các nước thuộc khu vực châu Á – Thái Bình Dương và Mỹ để giành được lợi ích tối đa về kinh tế, chính trị và an ninh cho quốc gia là một vấn đề lớn mà Nga cần cân nhắc. Bên cạnh đó nhu cầu nhập khẩu năng lượng từ Nga của Mỹ và khu vực châu Á – Thái Bình Dương cũng sẽ là một yếu tố có ảnh hưởng nhất định đến quan hệ hợp tác năng lượng Nga – Âu.

Đối với liên minh châu Âu, vấn đề mà họ cần cân nhắc là sự đa phương hoá trong lĩnh vực cung cấp năng lượng. Ngoài nguồn dầu khí từ Nga, khu vực biển Caspia đang dần trở thành nguồn cung cấp dầu khí quan trọng cho các quốc gia châu Âu. Trước hết là khoảng cách về mặt địa lý giữa EU và khu vực biển Caspia khiến giá thành vận chuyển dầu tương đối thấp; thứ hai, ngoài Nga thì các quốc gia bao quanh khu vực biển Caspia như Turmenistan, Kazakhstan đều coi việc tăng cường lượng dầu xuất khẩu sang châu Âu là mục tiêu chiến lược của quốc gia mình. Đa phương hoá trong lĩnh vực nhập khẩu dầu sẽ có ảnh hưởng nhất định đến quan hệ hợp tác năng lượng giữa Nga và liên minh châu Âu.

Vấn đề kỹ thuật trong hợp tác năng lượng: Trong một số vấn đề cụ thể về hợp tác năng lượng, Nga và châu Âu đang tồn tại không ít bất đồng trong đó nổi bật là những vấn đề như: An toàn năng lượng, tiêu chuẩn gia nhập thị trường năng lượng, chuyển giao kỹ thuật trong ngành năng lượng và quản lý lĩnh vực xuất khẩu năng lượng hạt nhân…

An toàn năng lượng vừa bao gồm an toàn trong nhập khẩu và vấn đề an toàn trong vận chuyển năng lượng. Mặc dù trong lĩnh vực hợp tác năng lượng, Nga đóng vai trò nhà cung cấp nên ở vị thế tương đối chủ động nhưng do tầm quan trọng của nguồn thu nhập ngoại tệ có được từ xuất khẩu năng lượng sang châu Âu nên có thể thấy trong lĩnh vực hợp tác này với Nga, liên minh châu Âu cũng không hoàn toàn ở thế bị động, mặt khác còn phần nào chiếm thế chủ động. Trong kế hoạch năng lượng chiến lược của mình, liên minh châu Âu và Nga thường từ góc độ nhu cầu và vận chuyển năng lượng để cân nhắc vấn đề an toàn năng lượng nhằm mục đích đảm bảo một thị trường cung cầu ổn định có khả năng dự đoán trước. Từ tình hình vài năm trở lại đây có thể thấy, do nhu cầu năng lượng của thế giới không ngừng tăng, việc bảo đảm an toàn cho việc cung cấp năng lượng đã trở thành nội dung làm việc chính trong vấn đề an toàn năng lượng nói chung. Trong cuộc đối thoại năng lượng Nga – Âu lần thứ VIII diễn ra vào tháng 10-2007, Nga đã đề xuất hàng loạt biện pháp tăng cường an ninh năng lượng trong đó chủ yếu là các biện pháp nhằm tăng cường an toàn trong lĩnh vực cung cấp năng lượng, đẩy mạnh trao đổi thông tin về năng lượng, chiến lược điều hoà cũng như xây dựng một cơ chế có khả năng dự báo sớm khả năng cung cấp dầu của thị trường quốc tế… Có thể nhận thấy nhằm đảm bảo an toàn cho lĩnh vực cung cấp năng lượng, sau khi “Bộ đôi Medvedev – Putin” được hình thành, Nga cũng như liên minh châu Âu vẫn tiếp tục chính trị hoá vấn đề năng lượng, phản đối việc đưa năng lượng trở thành vũ khí trong cuộc tranh giành ảnh hưởng địa chính trị.

Theo kế hoạch năng lượng chiến lược của Liên bang Nga, trong vòng 10 năm tới để phối hợp với việc điều chỉnh cơ cấu nền kinh tế nội địa, nước này cần thay đổi phương thức xuất khẩu năng lượng đơn thuần như hiện nay, cổ vũ các tập đoàn năng lượng nội địa ngoài việc tham gia dò tìm, khai thác theo hình thức truyền thống cần tham gia tích cực vào lĩnh vực mậu dịch năng lượng và gia công các sản phẩm năng lượng; đầu tư vươn xa đến toàn bộ quy trình sản xuất năng lượng như: vận chuyển, gia công và thương mại; khuyến khích các công ty trong nước đầu tư vào các quốc gia thuộc EU để đẩy mạnh công cuộc thay đổi kết cấu ngành công nghiệp năng lượng nội địa, nâng cao năng lực cạnh tranh của các xí nghiệp trong nước. Nhưng sự bành trướng của các công ty năng lượng Nga tất yếu sẽ hình thành xu thế cạnh tranh của các công ty năng lượng thuộc liên minh châu Âu; mặt khác, các công ty năng lượng châu Âu vẫn luôn phản đối mạnh mẽ sự lũng đoạn của các tập đoàn năng lượng khổng lồ, yêu cầu được tham gia hoàn toàn vào thị trường này, chiếm được nhiều hơn nữa thị phần năng lượng của Nga. Làm sao để xử lý vấn đề cạnh tranh và hợp tác năng lượng một cách hài hoà, giải quyết tiêu chuẩn thị trường song phương và các chướng ngại trong đầu tư cũng như thương mại năng lượng đều là những vấn đề nan giải mà Nga và liên minh châu Âu cần đối mặt trong quá trình hợp tác năng lượng.

Tháng 12 năm 1991 liên minh châu Âu ký bản “Hiến chương năng lượng châu Âu.” Bản hiến chương trên đặt ra các quy định về thương mại năng lượng, vận chuyển quá cảnh và lĩnh vực đầu tư… Liên minh châu Âu hi vọng thông qua xây dựng hành lang pháp lý nói trên sẽ khống chế phần nào hành vi của Nga cũng như các quốc gia Đông Âu, từ đó đảm bảo an toàn năng lượng của liên minh châu Âu. Năm 1994 Liên bang Nga đồng ý tham gia vào bản “Hiến chương năng lượng châu Âu” nhưng Duma quốc gia chưa chấp thuận phê chuẩn bản hiến chương trên.

Mâu thuẫn chủ yếu trong bản “Hiến chương năng lượng châu Âu” biểu hiện trên hai phương diện: Thứ nhất là vấn đề mở cửa thị trường; bản hiến chương quy định các nước tham gia phải mở cửa hoàn toàn cho các công ty đầu tư nước ngoài từ sản xuất đến vận chuyển và phân phối cũng như thị trường năng lượng của quốc gia mình. Một khi đã tham gia vào bản hiến chương này, Liên bang Nga sẽ mất thế kinh doanh độc quyền trong lĩnh vực năng lượng, việc hoạch định giá cả năng lượng và vị thế trong lĩnh vực xuất khẩu sẽ giảm sút; thứ hai là quy chế trọng tài mỗi khi xảy ra tranh chấp. Khi các nước đã tham gia trong bản kí kết xảy ra tranh chấp không thể giải quyết có thể đệ trình lên toà án quốc tế, nhưng việc coi nguồn tài nguyên năng lượng như một công cụ đấu tranh ngoại giao là điều mà Nga không thể chấp nhận.

Bản “Hiến chương năng lượng châu Âu” là tiêu điểm trong cuộc đấu tranh giữa Liên bang Nga và châu Âu, là mâu thuẫn nổi bật trong tiến trình hợp tác năng lượng song phương. Hoá giải mâu thuẫn để đạt được lợi ích lớn nhất cho đất nước trong quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh đã và đang trở thành một trong những vấn đề nan giải cho tân tổng thống Medvedev.

3. Viễn cảnh tìm kiếm đối tác chiến lược cho nước Nga không hề khả quan

Trong thời kì cầm quyền của cựu tổng thống Putin, việc nước Nga mong muốn tìm kiếm đối trọng vừa có thực lực, vừa có mong muốn liên minh với mình để tạo thế cân bằng chiến lược với liên minh Âu – Mỹ, liên minh Mỹ – Nhật là điều rất khó thực hiện. Những quốc gia như Belarus, Kazakhstan cũng như các nước trong cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS), Trung Quốc hay Ấn Độ đều có sự cân nhắc chiến lược của riêng mình và lợi ích thực tế của mỗi quốc gia, cộng thêm sự hạn chế về thực lực của những quốc gia này nên rất khó có nước nào có thể trở thành đồng minh chiến lược toàn diện thực sự của Nga mà đều chỉ là những đối tác chiến lược ở tầm trung bình với mục đích duy trì lợi ích cụ thể của quốc gia mình. Đến thời kì của “Bộ đôi Medvedev – Putin,” cục diện thế giới mà Nga phải đối mặt vẫn chưa có sự thay đổi về thực chất. Trong cuộc chiến tranh giành lợi ích với các nước phương Tây đặc biệt là Mỹ, Nga cần tìm kiếm những lợi ích mà cả hai bên có thể liên minh, ủng hộ, đây cũng chính là thách thức dành cho ông Medvedev.

a. Nga, Belarus và Kazakhstan

Nga từ trước đến nay vẫn coi cộng đồng các quốc gia độc lập là “sân sau” và là khu vực mang lại lợi ích đặc biệt cho Liên bang Nga. Trong cộng đồng trên, Belarus và Kazakhstan là hai nước có mối quan hệ mật thiết với Nga, Nga cũng nuôi dưỡng ý định sẽ đưa hai quốc gia trên trở thành đồng minh chiến lược nhằm cân bằng thế lực với các nước phương Tây. Trong các hiệp định khung quan trọng của Nga với khối CIS, đều có sự tham gia của hai nước Belarus và Kazakhstan. Như năm 1999 liên minh quốc gia giữa Nga và Belarus được thành lập, năm 2000 thành lập “Cộng đồng kinh tế Á – Âu,” tới năm 2003 tổ chức hiệp ước an ninh tập thể được hình thành, năm 2003 hình thành không gian chung về kinh tế. Belarus và Kazakhstan đều là những thành viên trong các tổ chức trên, hai quốc gia trên cũng hợp tác thiết thực với Nga, phát huy tác dụng to lớn trong tiến trình nhất thể hoá kinh tế – chính trị và an ninh quân sự trong khối CIS dưới vai trò chủ đạo của Nga.

Tuy nhiên trong thời gian tổng thống Putin cầm quyền, do hàng loạt nguyên nhân khách quan và chủ quan, sự phát triển trong quan hệ giữa Nga, Belarus và Kazakhstan không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Nếu tân tổng thống Medvedev muốn đưa hai quốc gia trên trở thành đồng minh thân cận với Nga, tân tổng thống sẽ phải đối mặt với không ít thách thức.

Trước hết là sự cân bằng được mất giữa lợi ích kinh tế và lợi ích an toàn chính trị. Mối quan hệ giữa Nga, Belarus và Kazakhstan, trong rất nhiều tình huống Nga đã đưa lợi ích kinh tế để đổi lấy sự ủng hộ trong lĩnh vực ngoại giao và an ninh quân sự của hai quốc gia đồng minh. Do những ảnh hưởng từ mối liên hệ truyền thống trong quá khứ với Liên Xô, Belarus và Kazakhstan trong quá trình chuyển hướng nền kinh tế tiếp tục thắt chặt mối liên hệ mật thiết với Nga, phụ thuộc khá lớn vào nguồn năng lượng và thị trường Nga. Tuy nhiên, về góc độ kinh tế Nga cũng không muốn hi sinh quá nhiều lợi ích kinh tế để xây dựng quan hệ đồng minh an ninh và chính trị. Nga nhận định: xây dựng quan hệ với Cộng đồng các quốc gia độc lập trên cơ sở tư tưởng kinh tế rõ ràng. Mối quan hệ trên linh hoạt hơn rất nhiều so với mối quan hệ được xây dựng trên cơ sở chính trị hoá trong thời đại cũ. (Tổng quan chính sách đối ngoại của Liên bang Nga) Mặt khác giữa Nga, Belarus, Kazakhstan vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn và xung đột về lợi ích kinh tế. Trong năm 2006, sau khi ông Lukashenko giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống không lâu, do Nga và Belarus không đạt được nhất trí về vấn đề giá khí đốt tự nhiên, quan hệ Nga và Belarus đã có thời gian trở nên khá căng thẳng. Phía Belarus nhiều lần chỉ trích Nga trì hoãn quá trình xây dựng liên minh Nga – Belarus và cho rằng hành động tăng giá khí đốt tự nhiên đã phá hỏng cơ sở liên minh giữa hai quốc gia.

Tiếp đến là sự khác biệt trong cách nghĩ về vị thế của mỗi quốc gia. Từ sau khi giành độc lập, Nga luôn coi mình là người lãnh đạo thực chất của CIS, luôn thể hiện tầm vóc của nước lớn trong các mối quan hệ với Belarus và Kazakhstan. Nhưng Belarus lại cho rằng, quốc gia không phân lớn nhỏ, địa vị cao thấp, Nga và Belarus đều cần đối thoại ngang bằng với nhau, trong khi Kazakhstan từ trước đến nay vẫn luôn mưu cầu vai trò lãnh đạo trong các khu vực Trung Á. Chính sự khác biệt ấy đã tạo nên không ít bất đồng giữa Nga, Belarus và Kazakhstan. Do đó ảnh hưởng đến quá trình phát triển của quan hệ chính trị song phương, cụ thể là: Liên minh Nga – Belarus mà tổng thống Putin và tổng thống Lukashenko đề xướng năm 2002 sẽ được tiến hành theo hình thức nào, hai quốc gia có thống nhất dùng đồng tiền chung hay không cũng như vị thế của mỗi nước trong liên minh này… đều đang gặp phải những chia rẽ rất lớn, các bước hình thành liên minh đang chậm dần theo thời gian thậm chí còn đang ở trong tình trạng đình trệ.

Cuối cùng là ảnh hưởng của chính sách ngoại giao đa phương của Belarus và Kazakhstan. Mặc dù trong chính sách đối ngoại của hai quốc gia trên đều đặt mối quan hệ ngoại giao với Nga lên hàng đầu nhưng do nhu cầu lợi ích của mỗi quốc gia khác nhau, Belarus cũng như Kazakhstan vẫn chưa xem nước này như sự lựa chọn duy nhất trong chính sách ngoại giao của mình mà áp dụng chính sách ngoại giao đa nguyên để cân bằng sự phát triển quan hệ ngoại giao với Nga, Mỹ cũng như các nước phương Tây. Trong bối cảnh như vậy làm sao để tăng cường sức hút với Belarus và Kazakhstan, tăng cường tầm quan trọng trong chính sách ngoại giao của hai quốc gia trên đều đã và đang trở thành chính sách ngoại giao mà “Bộ đôi Medvedev – Putin” cần giải quyết thoả đáng.

b. Nga và Trung Quốc

Từ khi Nga giành độc lập đến nay, quan hệ song phương Nga – Trung đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển thăng trầm nhưng trên các sự kiện liên quan tới lợi ích chung giữa hai quốc gia đều hợp tác hết sức mật thiết, có rất nhiều ví dụ chứng minh cho điều này: Trung Quốc và Nga đều ủng hộ nhau trong vấn đề Đài Loan và Chechnya, hai nước cũng hoàn toàn phản đối kế hoạch lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở châu Á và châu Âu, hai nước cũng tích cực xây dựng một trình tự quốc tế đa cực, kết tội hành động đơn phương phát động hai cuộc chiến tranh tại Irắc và Kosovo, nhất trí phản đối quan điểm hai mặt trong hoạt động chống khủng bố của Mỹ, bày tỏ sự ủng hộ trong hoạt động chống khủng bố tại Đông Tân Cương và chống phần tử vũ trang Chechnya. Trung Quốc và Nga lấy tổ chức hợp tác Thượng Hải làm cơ sở, phản đối sự có mặt và can thiệp của Mỹ tại khu vực Trung Á, ủng hộ và giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình gia nhập nền kinh tế thế giới của mỗi quốc gia, cùng công nhận đối tác là nước có nền kinh tế thị trường đẩy đủ. Trung Quốc và Nga luôn nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Liên Hợp Quốc trong các sự vụ quốc tế, coi tổ chức này là sứ giả hoà bình tham dự vào các điểm nóng trên thế giới như Irắc, Kosovo. Nga và Trung Quốc cùng nỗ lực xây dựng một trật tự kinh tế chính trị quốc tế công bằng, dân chủ và văn minh.

Mặc dù hai bên luôn tiến hành hợp tác chặt chẽ trong các sự kiện liên quan đến lợi ích chung của hai quốc gia nhưng dù là Trung Quốc hay Nga vẫn luôn giữ được nhận thức sáng suốt trong quan hệ hợp tác song phương, trong quá trình phát triển quan hệ song phương từ thời kì Liên Xô cũ đến thời điểm nước Nga hiện tại. Thái độ xử lý quan hệ song phương hai nước ngày càng đạt đến độ thành thục và lý tính hơn. Hai quốc gia áp dụng chính sách ngoại giao tương đối độc lập, đặc biệt là chính sách đối với Mỹ. Trong việc xây dựng chính sách đối ngoại với Mỹ của từng nước đều đặt lợi ích quốc gia của nước mình lên hàng đầu. Sự cân nhắc về chính sách ngoại giao đều căn cứ vào tình hình thực tế. Việc can thiệp vào các sự vụ không liên quan đến lợi ích quốc gia, dành sự ủng hộ ngoại giao vô điều kiện làm tổn hại đến quan hệ với nước thứ 3 ngày càng ít.

Chúng ta có thể dự đoán trong tương lai, Nga và Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì quan hệ hợp tác chiến lược, cùng mang lại lợi ích chung thiết thực, tiếp tục đưa quan hệ đồng minh chiến lược Nga – Trung lên tầm cao mới. Nhưng “Bộ đôi Medvedev – Putin” cũng cần tận dụng tốt những cơ hội mỗi khi Nga và Trung Quốc hình thành đồng minh chiến lược về lợi ích, đưa thêm nhiều nội dung thiết thực vào mối quan hệ hợp tác chiến lược Nga – Trung, nỗ lực đưa nguyên tắc chỉ đạo trong hợp tác chiến lược vào quy trình hành động cũng như quá trình giải quyết các vấn đề cụ thể. Tuy nhiên trong quá trình tái xuất hiện của hai quốc gia lớn này là đã xuất hiện sự cạnh tranh và mâu thuẫn về lợi ích quốc gia như: Tranh cãi về thương mại, vấn đề hợp tác dầu khí, thuyết “mối đe doạ từ Trung Quốc” đây là những vấn đề quan trọng chờ đợi tân tổng thống giải quyết trong nhiệm kì của mình.

c. Nga và Ấn Độ

Nga và Ấn Độ vốn có mối quan hệ đồng minh truyền thống, trong thời gian khi Mỹ và Liên Xô còn “tranh hùng xưng bá.” Ấn Độ đã đóng vai trò đồng minh tự nhiên của Nga tại khu vực Nam Á. Sau khi Liên Xô tan rã, do chiến lược thu hẹp phạm vi ảnh hưởng của Nga dẫn đến sự đình trệ trong quan hệ ngoại giao Nga – Ấn. Tháng 01-1993 trong chuyến thăm Ấn Độ chính thức đầu tiên của tổng thống Boris. Yeltsin, hai bên đã ký kết “Hiệp ước hữu hảo Nga – Ấn.” Điểm khác biệt lớn nhất so với hiệp ước cũ là xóa bỏ điều khoản đồng minh mang tính quân sự, xác lập nguyên tắc hai bên cùng có lợi làm cơ sở, chú trọng hơn nữa việc phát triển quan hệ kinh tế quân sự của hai quốc gia một cách thiết thực.

Trong đại lục Nam Á và khu vực Ấn Độ Dương quốc gia duy nhất có ảnh hưởng toàn cầu là Ấn Độ. Trong bối cảnh chịu sức ép mạnh mẽ của Mỹ, Nga càng hi vọng giành được sự ủng hộ chiến lược của Ấn Độ. Ông Putin nhận định: Ấn Độ là nhân tố quan trọng để Nga tăng cường tầm ảnh hưởng trên trường quốc tế. Tuy nhiên dưới thời tổng thống Putin quan hệ hợp tác song phương Nga – Ấn chủ yếu tập trung trong lĩnh vực kinh tế thương mại và kỹ thuật quân sự nhưng hợp tác song phương chiến lược vẫn chưa đạt được mức độ mong muốn của cả hai nước. Mặc dù hai nước tương đồng về lợi ích trong các vấn đề như tình hình tại Afganistan, Irắc, vấn đề hạt nhân của Iran, tiến trình hoà bình tại Trung Đông nhưng Nga cho rằng trong việc phản đối Mỹ lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa tại Đông Âu ảnh hưởng đến lợi ích an ninh quốc gia của Nga, Ấn Độ vẫn đang trì hoãn chưa bày tỏ rõ ràng quan điểm của mình. Ngoài ra để tránh phải phụ thuộc quá lớn vào nguồn vũ khí từ Nga, trong những năm gần đây Ấn Độ đẩy nhanh tiến trình mua vũ khí của Mỹ, không ngừng tăng cường hợp tác với Mỹ về kỹ thuật hạt nhân và kỹ thuật quân sự.

Có thể nói, cả 3 nước Nga – Trung – Ấn đều chưa phải là một quốc gia hoàn toàn phục hồi hay mới nổi lên. Xuất phát từ nguyên nhân lịch sử đặc thù, mỗi quốc gia trong từng giai đoạn khác nhau đều trải qua thời kì kém phát triển, 3 quốc gia dù ít dù nhiều đều có truyền thống lịch sử chống các nước phương Tây. Nhìn từ góc độ cùng chung kẻ thù, Nga – Ấn Độ – Trung Quốc đều cùng chung tiếng nói. Cựu thủ tướng Nga trong những năm 90 của thế kỷ trước đã mong muốn thành lập quan hệ đồng minh Nga – Trung – Ấn. Tuy nhiên xét từ quan hệ song phương Nga – Ấn và Trung – ấn, mong muốn này càng trở nên khó thực hiện. Đối với “Bộ đôi Medvedev – Putin” mà nói, Ấn Độ cũng như Trung Quốc có thể trở thành đối tác chiến lược của Nga trong một số sự vụ quốc tế cụ thể nào đó nhưng việc trở thành đồng minh chiến lược thì gần như không thể. Nước Nga đã ý thức rất rõ: Trong thế giới hiện đại, không quốc gia nào muốn đối địch với nước Nga, họ không muốn cũng không cần thiết làm như vậy nên chúng ta cũng không thể kỳ vọng quá lớn vào sự giúp đỡ từ bên ngoài. Nước Nga cần tự mình giành lấy “mặt trời kinh tế” soi rọi quốc gia mình. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 18.04.2002).

II. Xu thế chính sách ngoại giao của Nga trong tương lai

Trong bối cảnh tình hình đất nước và quốc tế hiện nay, chính sách và chiến lược ngoại giao của Nga xuất hiện nhiều xu thế và khuynh hướng mới. Những chính sách và chiến lược này sẽ tạo ra những ảnh hưởng ở mức độ khác nhau với cục diện quốc tế cũng như cục diện trong nước của Nga.

1. Bối cảnh ngoại giao trong nước và quốc tế mới

Bối cảnh ngoại giao trong nước và quốc tế mới mà “Bộ đôi Medvedev – Putin” phải đối mặt là: Nga đối diện với những thay đổi nhất định phát sinh trong môi trường nội địa và quốc tế, những biến đổi này là bối cảnh quan trọng để tổng thống Medvedev định ra những chính sách đối ngoại mới.

1.1. Bối cảnh nội địa: Sức mạnh quốc gia đã được phục hồi một phần, phát triển có kế thừa của Nga vẫn đang đối mặt với những nguy cơ mới.

Nhìn từ tình hình phát triển nội địa của Liên bang Nga, sau khi cựu tổng thống Putin mãn nhiệm kì, tình hình trong nước đã xuất hiện hai sự thay đổi quan trọng:

a. Sức mạnh quốc gia của Nga được phục hồi một phần, dần có được sự nâng đỡ của nền kinh tế nội địa trong việc phát huy tầm ảnh hưởng của nước lớn. Vào năm 2000 thời kì đầu cầm quyền của tổng thống Putin, GDP của nước Nga chỉ đạt 25 tỷ đô la, thu nhập bình quân theo năm chỉ dừng lại ở mức 1748 đô la và khoảng 29% dân số Nga ở trong ngưỡng nghèo khổ. Tuy nhiên qua quá trình cải cách và phát triển trong 2 nhiệm kì của tổng thống Putin, GDP cuối năm 2007 của Nga đạt 125 tỷ đô la, thu nhập bình quân theo năm đạt mức đột phá 8741 đô la, số dân trong giới hạn nghèo khổ giảm xuống còn 15,3%. Có thể thấy thành tựu lớn nhất của tổng thống Putin trong 2 nhiệm kì là đưa nền kinh tế Nga phát triển nhanh và ổn định. Từ năm 2000-2007, mức tăng trưởng GDP bình quân hàng năm khoảng 7%. Giai đoạn phát triển kinh tế nhanh, mạnh mẽ trên đã có tác động sâu rộng đối với nước Nga. Trước hết kinh tế phát triển nhanh mang lại cho người dân Nga cơ hội làm giàu, mức sống bình quân của người dân không ngừng được nâng cao và có nhiều đột phá. Kết quả trực tiếp của nỗ lực cải thiện điều kiện sống cho người dân là Chính phủ nhận được sự đồng thuận và ủng hộ của quảng đại quần chúng, nhân dân Nga dốc sức đồng lòng ủng hộ phương hướng phát triển và lộ trình cải cách hiện hành của Nhà nước, cục diện xã hội chính trị ngày càng ổn định nhận được sự đồng thuận của nhân dân. Tất cả những yếu tố trên đã tạo điều kiện giúp nước Nga tiếp tục đẩy mạnh cải cách kinh tế chính trị nội địa, có điều kiện đưa những tinh hoa từ thời tổng thống Yeltsin và cục diện chính trị ổn định được hình thành dưới thời ông Putin nhằm chuyển hướng phát triển toàn lực nền kinh tế quốc dân cũng như xử lý các sự vụ quốc tế. Thứ hai, trong quá trình phục hồi và phát triển nền kinh tế, nước Nga đã dần tích luỹ được số lượng của cải khá lớn, không những trả xong những món nợ trước thời hạn cho câu lạc bộ Paris, tạo điều kiện cho Nga thoát khỏi sự khống chế về kinh tế và chính trị của các nước phương Tây mà còn có khả năng dùng một phần tài sản quốc gia để cải thiện vũ khí, trang thiết bị của quân đội, đẩy nhanh công tác nghiên cứu phát triển và thay thế các kỹ thuật quân sự. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 10.05.2006).

Từ đó tạo ra sức mạnh quân sự để Nga phục hồi và phát huy ảnh hưởng của một nước lớn. Hơn nữa, do ảnh hưởng ngày càng tăng của năng lượng trong nền chính trị quốc tế, nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào của Nga sẽ trở thành một biện pháp mạnh mẽ giúp nước này phát huy vị thế của một nước lớn trong tương lai. Ngoài ra, sự phục hồi mạnh mẽ của sức mạnh đất nước cũng giúp người dân thoát khỏi tâm lý mặc cảm về một nước Nga yếu thế trước kia, sự tự tin của người dân được tăng lên không ngừng, trào lưu tư tưởng trong xã hội và tâm lý của quần chúng đã được biểu hiện trong cách mà nước Nga xử lý các công việc đối ngoại. Kết quả trực tiếp là ý thức về một cường quốc đã được phục hồi. Tất cả những yếu tố trên đều có thể trở thành nhân tố quan trọng để “Bộ đôi Medvedev – Putin” hoạch định chế độ và chiến lược ngoại giao mới.

b. Phát triển trong nước vẫn đang phải đối mặt với không ít nguy cơ. Yếu tố trong nước hạn chế phát huy ảnh hưởng của cường quốc vẫn tồn tại. Sau khi rút ra những kết luận cơ bản về tình hình cải cách kinh tế chính trị dưới thời cựu tổng thống Putin, nhiệm vụ chủ yếu của “Bộ đôi Medvedev – Putin” là củng cố và hoàn thiện hơn nữa thành quả cải cách chế độ của giai đoạn trước và căn cứ vào tình hình thực tế tiếp tục điều chỉnh, sửa đổi nhằm tìm ra con đường phát triển đất nước phù hợp với tình hình của nước Nga. Trong thời gian sắp tới, mặc dù Nga không ngừng tiến hành cải cách trong nước nhưng cũng làm nảy sinh không ít nguy cơ. Những nguy cơ này trong một số điều kiện nhất định có thể trở thành những nhân tố khống chế nước Nga phát huy tầm ảnh hưởng của một cường quốc.

Xét trên phương diện kinh tế, về tổng thể vẫn duy trì được xu thế phát triển với tốc độ nhanh và ổn định nhưng sự tăng trưởng này phần lớn do giá nguyên liệu trên thị trường quốc tế tăng bộc phát mang lại. Nga cần phải đối mặt với sự chuyển hướng phương thức tăng trưởng nền kinh tế, phát triển nền kinh tế sáng tạo, đối mặt với nhiệm vụ nặng nề là thay đổi kết cấu sản phẩm cũng như sản nghiệp. Nếu trong thời gian tới Nga vẫn đơn thuần lấy xuất khẩu năng lượng tự nhiên làm nguồn tài chính của đất nước thì việc xây dựng mức tăng trưởng nền kinh tế vẫn phải dựa trên cơ sở giá năng lượng tự nhiên trên thị trường quốc tế tăng cao, đây có thể trở thành điểm yếu trong quá trình phát triển kinh tế của Nga trong tương lai; tăng trưởng bền vững, có kế thừa trở nên không dễ thực hiện, cùng lúc đó tình hình kinh tế xuống dốc hiện tại cũng sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến thực lực cũng như vị thế quốc tế của Nga. Ngoài ra một biểu hiện khác của điểm yếu cơ bản trong nền kinh tế nước Nga là những vấn đề liên quan đến mặt dân sinh như: giáo dục, y tế, nông nghiệp, nhà ở. Mặc dù trước đó Putin đã uỷ nhiệm cho Medvedev đặc trách “4 hạng mục dân sinh” nhưng kết quả có đạt được như dự kiến hay không sẽ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng như sự ổn định của nước Nga trong tương lai.

Ngoài ra sau khi Liên bang Nga được thành lập, mặc dù nước này chọn lựa chế độ kinh tế thị trường tương đồng với Mỹ và các quốc gia phương Tây nhưng trong lộ trình trên thực tế, Nga đã căn cứ vào tình hình của quốc gia mình để chọn lựa con đường phát triển kinh tế có nhiều nét khác biệt. Đặc biệt là trong nhiệm kì 2 của cựu tổng thống Putin, Liên bang Nga đã tăng cường mạnh mẽ sự khống chế ở tầm vĩ mô đối với nền kinh tế, tăng cường sự lũng đoạn của kinh tế Nhà nước trong những lĩnh vực kinh tế chiến lược quan trọng như năng lượng. Điều này hoàn toàn tương phản với hình thức phát triển kinh tế cạnh tranh hoàn toàn tự do mà Mỹ và các quốc gia phương Tây đề xướng, do đó nó vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ thế giới phương Tây. Dưới thời đại của tổng thống Putin, trên phương diện chọn lựa con đường phát triển đất nước, hai hình thức khác nhau của Nga và phương Tây đã bắt đầu hình thành cục diện cạnh tranh, Nga ngày càng nhận thức: “Chỉ khi nước Nga tự mình sáng tạo và trở thành mô hình quốc gia tốt nhất trên thế giới, mới có khả năng biến quốc gia trở nên giàu mạnh. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 18.04.2002). Việc có chiếm ưu thế trong cuộc cạnh tranh hình thức phát triển kinh tế, tăng cường sự hấp dẫn của mô hình nền kinh tế nước Nga đối với các quốc gia khác hay không sẽ là yếu tố quan trọng quyết định tầm ảnh hưởng của một cường quốc trong giai đoạn của tân tổng thống Medvedev.

Dưới chế độ chính trị dân chủ tam quyền phân lập, Nga đã chọn lựa hình thức dân chủ chính trị hoàn toàn khác biệt với các nước phương Tây, hình thức “chủ quyền dân chủ,” “dân chủ tư pháp” mà tổng thống Putin đề ra trong 2 nhiệm kì của mình đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ Mỹ và các nước phương Tây, các quốc gia luôn đề cao “tự do dân chủ và tôn trọng nhân quyền.”

1.2 Bối cảnh quốc tế: Chiến lược bành trướng của phương Tây ngày càng rõ rệt.

Sau nhiệm kì của tổng thống Putin, nước Nga phải đối mặt với 2 xu hướng nổi trội của môi trường quốc tế.

a. Phương Tây đã mở rộng phạm vi ảnh hưởng đến sát biên giới Nga, hiện nay Nga đã không còn đường lui và cũng không thể tiếp tục nhân nhượng trước sức ép rất lớn đó. Xét về không gian địa lý kể từ sau khi Liên bang Nga được thành lập, Mỹ bắt đầu chiến lược thu hẹp không gian địa chính trị của Nga từ phía Trung và Đông Âu. Năm 1994 quân đội Nga rút khỏi 3 quốc gia thuộc khu vực biển Baltic, sau đó thông qua kế hoạch mở rộng về phía Đông của NATO tiếp tục thu nạp một số quốc gia Trung và Đông Âu gia nhập khối liên minh NATO. Trong cuộc chiến tại Kosovo và sau khi chính quyền của cựu tổng thống Nam Tư – Milosevic bị lật đổ, lợi ích chiến lược truyền thống của Nga với các quốc gia châu Âu đã bị tổn thất nghiêm trọng, ảnh hưởng của Nga tại khu vực Trung, Đông Âu xuống thấp nhất trong lịch sử.

Sau khi thu nạp hoặc trung hoà các nước thuộc khu vực Trung Đông Âu, Mỹ từng bước thâm nhập vào khu vực “Cộng đồng các quốc gia độc lập” – khu vực mà từ trước đến nay Nga vẫn coi như sân sau của mình. Năm 2007, Mỹ mượn cớ chống khủng bố đã cho quân đến đóng tại Trung Á. Tháng 01 -2007 Mỹ chính thức đề nghị lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tại Cộng hòa Séc và Ba Lan, những cuộc cách mạng màu sắc tại Kyrgyzstan, Gruzia, Ukraina cũng không nằm ngoài ý đồ thu hẹp không gian địa chính trị của Nga.

Sau khi đặt chân vào hai khu vực rộng lớn là Trung, Đông Âu và khu vực “Cộng đồng các quốc gia độc lập,” hành động tiếp theo của Mỹ là xâm nhập vào lãnh thổ Nga, tổng thống Mỹ Bush trong nhiệm kìø 2 đã tăng cường viện trợ cho những nhóm hoạt động “vì dân chủ” ở Nga với mưu đồ chờ đợi thời cơ thích hợp phát động cuộc “cách mạng màu sắc” nhằm đưa các thế lực chính trị thân Mỹ lên nắm quyền. Từ góc độ an ninh quốc gia có thể thấy, những hành vi của Mỹ đã trực tiếp làm tổn hại đến lợi ích quốc gia chủ chốt mang tính sinh tồn của Liên bang Nga.

Với chiến lược bành trướng của mình, phương Tây đã tiến sát đến biên giới Nga. Do vậy khác với thời tổng thống Putin sự lựa chọn duy nhất dành cho tân tổng thống là đối mặt trực tiếp với các nước phương Tây trong các cuộc tranh giành ảnh hưởng địa lý quan trọng và tạm thời ổn định tình hình địa chính trị ngày càng xấu đi hiện nay.

b. Các đối tác chiến lược ngày càng tỉnh táo hơn khi hợp tác với Nga, viễn cảnh tạo dựng đồng minh chiến lược trở nên xa vời hơn bao giờ hết: Đối mặt với thực tế khi các nước phương Tây luôn đặt quan hệ với Mỹ lên hàng đầu, Nga đã tăng cường hợp tác với một số đối tác chiến lược quan trọng, hi vọng mượn sức mạnh từ nước thứ ba để chống lại sự tấn công địa chính trị của thế giới phương Tây. Sau khi cân nhắc những yếu tố về vị trí địa lý, sức mạnh quốc gia, cội nguồn lịch sử… Nga kì vọng các nước thuộc khu vực Đông Âu như Belarus, thuộc Trung Á như Kazakhstan, Trung Quốc (Nam Á), Ấn Độ (Trung Á) sẽ là lực lượng hỗ trợ chủ chốt cho Liên bang Nga. Sau khi thành lập Liên bang Nga đã áp dụng những hình thức quan hệ đối tác chiến lược khác nhau với 4 quốc gia trên, trong một số sự vụ quốc tế Trung Quốc, Ấn Độ, Belarus, Kazakhstan đã hợp tác mật thiết với Nga, ủng hộ Nga ở một mức độ nhất định trong cuộc tranh chấp ảnh hưởng địa chính trị với Mỹ, EU.

Nhưng xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau, chính sách của 4 quốc gia trên với Nga về cơ bản có xu hướng thực dụng và lý trí hơn bao giờ hết, mặc dù đều coi Nga là đối tác chiến lược quan trọng nhưng họ cũng ý thức được tầm quan trọng của việc vừa đấu tranh vừa hợp tác với các nước Âu – Mỹ, các quốc gia trên đều áp dụng chính sách cũng như chiến lược ngoại giao đa nguyên, sẵn sàng hợp tác với Nga trong các lĩnh vực đem lại lợi ích thiết thực cho đất nước nhưng thường có thái độ né tránh, thực dụng khi Nga đặt ra yêu cầu hợp tác trong những sự vụ không liên quan đến quốc gia mình. Họ không muốn ủng hộ Nga một cách vô điều kiện để rồi phải trả giá bằng mối quan hệ với các nước phương Tây. Trong bối cảnh như vậy, “Bộ đôi Medvedev – Putin” nếu muốn tranh thủ sự ủng hộ của những đối tác chiến lược trên, nhất thiết phải phát hiện nhiều hơn nữa những lợi ích chiến lược chung cho cả đôi bên, tăng cường quan hệ hợp tác chiến lược với Trung Quốc, Ấn Độ, Belarus và Kazakhstan trên cơ sở chủ nghĩa hiện thực mới.

2. Xu thế mới trong chính sách ngoại giao của “Bộ đôi Medvedev – Putin”

Dựa vào sức mạnh quốc gia được tăng cường và sự điều chỉnh chiến lược ngoại giao, “Bộ đôi Medvedev – Putin” trên cơ sở lộ trình ngoại giao được thực hiện dưới thời cựu tổng thống Putin sẽ có một số xu thế và khuynh hướng mới như sau: chiến lược chủ động hơn, thái độ tích cực hơn, không ngại đối đầu với phương Tây trong các vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia, cân nhắc việc tạo lập nền tảng sức mạnh mà một thế giới đa cực yêu cầu trong đó yếu tố năng lượng chiếm vai trò quan trọng, tránh sự đối đầu không cần thiết, áp dụng chính sách ngoại giao thực tế hơn, luôn đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu trong quan hệ đối tác chiến lược. Ngoài ra nước Nga sẽ chú trọng đến tác dụng quan trọng của “sức mạnh mềm” trong quan hệ đối ngoại, để từng bước nâng cao tiếng nói và sức mạnh của Nga trong các sự vụ quốc tế.

2.1 Chiến lược chủ động, thái độ cứng rắn: Trong thời gian cầm quyền của tổng thống Putin, một đặc điểm nổi bật trong chính sách đối ngoại của Nga là chiến lược cực kì chủ động, thái độ ngày càng cứng rắn. Biểu hiện trên có liên quan mật thiết tới hai bối cảnh lớn:

a. Sức mạnh quốc gia của Nga được phục hồi: Kinh tế phát triển với tốc độ cao, sức mạnh quốc gia được phục hồi đã đem lại sự tự tin cho người dân, cảm giác tự ti đã bị phá bỏ, tâm thế cũng như ý thức của một cường quốc đang trỗi dậy trong mỗi người dân. Bên cạnh đó sức mạnh quốc gia được tăng cường đã cung cấp nền tảng sức mạnh về kinh tế và quân sự cho nước Nga một lần nữa phát huy ảnh hưởng và vị thế của một cường quốc, những biến đổi bên trong đất nước cũng được phản ánh qua chiến lược đối ngoại, không chỉ khôi phục tính độc lập trong chính sách ngoại giao mà chính sách đối ngoại cũng trở nên ngày càng chủ động hơn. Trong bản thông điệp Liên bang năm 2007, tổng thống Putin đã tuyên bố: Nước Nga ngày nay đã khôi phục được tiềm lực kinh tế, ý thức được sức mạnh của bản thân. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 26.04.2007). Việc thắt chặt quyền lực trong nước sẽ giúp chúng ta xác định rõ ràng và thực hiện có hiệu quả những chính sách đối ngoại cũng như nâng cao vai trò ngoại giao không thể thiếu của Nga trong các sự kiện quốc tế. Một nước Nga mạnh mẽ đã và đang trở thành yếu tố quan trọng và tích cực trong tiến trình phát triển của toàn thế giới. (Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga).

b. Do đối mặt với chiến lược bành trướng không giới hạn của Âu – Mỹ và các nước phương Tây, trong bối cảnh an ninh quốc gia bị đe doạ nghiêm trọng, Âu – Mỹ đã không cho nước Nga một con đường thoái lui, khiến nước này không thể không lấy công làm thủ, áp dụng thái độ có tính công kích mạnh mẽ nhằm chống lại chiến lược bành trướng và nỗ lực ổn định cục diện địa chính trị đang có xu hướng xấu dần hiện nay. Năm 2007 Liên bang Nga đã bày tỏ luận chứng khái quát về chính sách đối ngoại của mình như sau: Để tiếp tục có thể tồn tại trong phạm vi biên giới hiện nay, nước Nga cần trở thành một quốc gia có sức mạnh, dựa trên cơ sở sức mạnh quốc gia để áp dụng những chính sách ngoại giao, chủ động trong các vấn đề cấp thiết cũng như các vấn đề khác. (Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga).

Trong thời gian gần đây do sự mất cân bằng trong cung cầu trên thị trường năng lượng quốc tế và giá dầu không ngừng tăng cao, nguồn lực tài chính mà Nga tích luỹ từ xuất khẩu dầu thô, khí đốt tự nhiên và năng lượng ngày càng tăng mạnh. Có thể dự đoán tiến trình tăng cường sức mạnh của Nga sẽ vẫn diễn ra suôn sẻ trong thời gian tới. Sự tăng cường sức mạnh ấy cũng đồng nghĩa với việc Nga sẽ có cơ sở hậu thuẫn về kinh tế và quân sự hùng hậu nên chính sách đối ngoại của nước này nhiều khả năng sẽ trở nên cứng rắn và tích cực hơn. Mặt khác do cuộc chiến địa lý của Nga và Âu – Mỹ đã tiến đến sát biên giới Nga nên cả hai phía đều ở thế “cưỡi trên lưng cọp,” cục diện đấu tranh ngoại giao trở nên gay gắt, trực diện là điều không thể tránh khỏi. Với chiến lược bành trướng sâu rộng của Âu – Mỹ, không gian địa chính trị của Nga bị đe doạ nghiêm trọng. Để bảo vệ an toàn lãnh thổ, Nga không thể không áp dụng những chính sách ngoại giao cứng rắn nhằm đối đầu trực tiếp với thế giới phương Tây.

2.2. Nga bắt đầu cân nhắc một cách thực tế đến yếu tố sức mạnh nhằm xây dựng một thế giới đa cực và đưa ra những biện pháp hành động cụ thể.

Nỗ lực xây dựng một thế giới đa cực đã trở thành chính sách nhất quán kể từ khi nước Nga được thành lập. Nhưng trong thời gian mới thành lập dưới thời Yeltsin, thái độ của nước Nga đối với lời kêu gọi xây dựng một thế giới đa cực chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu trong chính sách, không cân nhắc các biện pháp nhằm xây dựng thế giới đa cực một cách nghiêm túc, càng không có những hành động có tính thực tế tương ứng.

Đến thời đại của Putin, nước Nga đã loại bỏ việc xây dựng một thế giới đa cực chỉ bằng khẩu hiệu suông mà đã bắt đầu cân nhắc một cách thực tế đến yếu tố sức mạnh nhằm xây dựng một thế giới đa cực và đưa ra những biện pháp hành động cụ thể. Vì thế cùng một thời điểm đã tồn tại những bối cảnh sau:

Trước hết, qua hơn 10 năm phát triển, Liên bang Nga đã có được thực lực và điều kiện cần thiết để xây dựng một thế giới đa cực, hiện nay nước này đã trở thành một trong 10 cường quốc kinh tế của thế giới. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 26.04.2007). Sau khi sức mạnh quốc gia được phục hồi, Nga đã có nền tảng thực lực để đóng vai trò “một cực quan trọng trong thế giới đa cực.”

Kế đó, trong vài năm gần đây, do nguồn tài nguyên năng lượng quốc tế dần bị thu hẹp dẫn đến vai trò và tầm ảnh hưởng của năng lượng trên vũ đài chính trị thế giới ngày càng quan trọng, địa chính trị năng lượng đã trở thành một trong những đặc điểm nổi bật của nền chính trị quốc tế. Là một quốc gia có nguồn dự trữ và xuất khẩu năng lượng quan trọng trên thế giới, Nga đã tích cực tận dụng ưu thế năng lượng của mình, biến năng lượng thành biện pháp quan trọng để nâng cao vị thế và tầm ảnh hưởng trên trường quốc tế. Bản luận chứng khái quát chính sách đối ngoại của Liên bang Nga năm 2007 đã chỉ ra rằng: Tiến trình toàn cầu hoá không ngừng phát triển tuy có tạo ra một số kết quả mâu thuẫn nhưng vẫn giúp cho nguồn lực tăng trưởng kinh tế và tầm ảnh hưởng quốc tế được phân bố một cách tương đối cân bằng, từ đó yếu tố năng lượng đã đặt nền tảng khách quan cho cơ cấu đa cực trong các mối quan hệ quốc tế. Việc chiếm hữu và giành được năng lượng ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong nền chính trị quốc tế. Điều này đã lý giải một phần tại sao tiếng nói và tầm ảnh hưởng quốc tế của Nga không ngừng được tăng lên trong thời gian gần đây. Một nước Nga mạnh mẽ và tự tin đang trở thành một phần không thể thiếu của một thế giới đa cực. (Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga).

2.3 Nga sẽ tiếp tục khống chế cuộc đấu tranh với thế giới phương Tây trong phạm vi sức mạnh quốc gia, tránh tăng thêm sự đối đầu

Thời kì hậu Putin, mâu thuẫn giữa Nga và phương Tây trở nên gay gắt hơn do hàng loạt các vấn đề như: NATO liên tục mở rộng về phía Đông, hệ thống phòng thủ tên lửa…, cuộc tranh giành ảnh hưởng địa chính trị giữa hai bên vì thế cũng trở nên quyết liệt hơn, nhiều khả năng sẽ xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang mới. Nhưng bên cạnh việc đối đầu trực diện nhằm kiên quyết bảo vệ lợi ích của quốc gia, Nga vẫn nỗ lực khống chế mâu thuẫn song phương ở một mức độ nhất định, bên cạnh việc đấu tranh kiên định còn tích cực tiến hành đối thoại và đàm phán, nỗ lực tránh những rạn nứt trong quan hệ, tránh tăng thêm sự đối đầu với phương Tây, đây chính là nguyên tắc để Nga xử lý mối quan hệ với Âu – Mỹ cũng như một số quốc gia phương Tây khác.

Đến thời đại của tân tổng thống Medvedev, chiến lược ngoại giao trên nhiều khả năng sẽ tiếp tục được duy trì với hai lý do sau: Thứ nhất, mặc dù sức mạnh quốc gia của Nga cũng như sức mạnh quân sự đã được phục hồi và tăng cường sau 8 năm cầm quyền của tổng thống Putin nhưng nếu đem so sánh với các quốc gia Âu – Mỹ thì vẫn còn một khoảng cách tương đối. Nga vẫn chưa xây dựng được nền tảng sức mạnh để có thể đối đầu toàn diện với phương Tây. Thứ hai, sau vài năm cải cách, nhiệm vụ phát triển kinh tế chính trị Nga vẫn còn phải đối mặt với không ít khó khăn phía trước. Về phương diện kinh tế yêu cầu cấp thiết đặt ra trong thời điểm hiện tại là điều chỉnh kết cấu sản nghiệp và sản phẩm, phát triển nền kinh tế sáng tạo. Về phương diện chính trị cần chuyển hướng hình thức khống chế dưới ảnh hưởng và quyền lực của cựu tổng thống Putin sang “hình thức khống chế tự động.” Trong đó vai trò của cơ chế chính trị dân chủ được phát huy, vận hành một cách bình thường. Ngoài ra, giải quyết các vấn đề dân sinh liên quan đến lợi ích thiết thực của quảng đại quần chúng nhân dân (như vấn đề nhà ở, y tế, giáo dục…), giải quyết vấn đề tham nhũng đang diễn ra nghiêm trọng, bảo đảm một xã hội ổn định và sự ủng hộ của người dân vẫn là những nhiệm vụ vô cùng khó khăn, đầy thách thức mà tân tổng thống Medvedev phải đối mặt. Trong hoàn cảnh những vấn đề trong nước chưa được giải quyết triệt để, mặc dù giành một phần sức mạnh đầu tư cho công tác đối ngoại nhưng Nga sẽ vẫn giành toàn bộ sức mạnh và của cải để phát triển trong nước. Tạo một môi trường bên ngoài ổn định và an toàn cho phát triển trong nước vẫn là phương hướng chủ đạo trong chính sách ngoại giao của “Bộ đôi Medvedev – Putin.” Thứ ba, nước Nga nỗ lực khống chế mâu thuẫn với các nước Âu – Mỹ và các quốc gia phương Tây ở một mức độ nhất định, đây không chỉ là nguyên tắc chiến lược của Nga mà còn là nguyên tắc chung của các nước Âu – Mỹ. Về điểm này hai bên từ trước đến nay vẫn luôn nhất trí và thoả thuận ngầm. Bên cạnh chiến lược chèn ép Nga, các nước Âu – Mỹ cũng cân nhắc đến lợi ích thiết thực và giới hạn địa nguyên của Nga. Trong bối cảnh như vậy, đối đầu toàn diện với Âu – Mỹ không phải là sự lựa chọn tối ưu giành cho Nga, thay vào đó biện pháp tốt nhất với Nga là tăng cường sức mạnh quốc gia để tạo hậu thuẫn, thương thuyết với phương Tây nhằm tranh thủ tối đa thời gian phát triển ổn định lâu dài.

2.4 Chính sách ngoại giao của Nga đang trở nên thực tế hơn, hiện nay Nga luôn đặt lợi ích thiết thực của quốc gia lên hàng đầu trong quan hệ đối tác chiến lược.

Kể từ khi Liên bang Nga được thành lập, trong quá trình hơn 10 năm tìm tòi chiến lược đối ngoại, chính sách ngoại giao của Nga trong tương lai sẽ có xu hướng thành thục và lý trí hơn. Sự thành thục đó được biểu hiện trong chính sách đối ngoại của Nga với Âu – Mỹ cũng như các quốc gia phương Tây. Chính sách đó nhằm khống chế những mâu thuẫn cũng như các tranh chấp ở một mức độ nhất định, tránh đối đầu toàn diện và tăng thêm xung đột. Ngoài ra sự thành thục còn được biểu hiện trong các chính sách ngoại giao của Nga với các đối tác chiến lược như Trung Quốc, Ấn Độ hay các quốc gia trong “Cộng đồng các quốc gia độc lập.” Cụ thể là xây dựng quan hệ hợp tác thiết thực song phương trên nền tảng lợi ích của mỗi quốc gia, cân nhắc một cách nghiêm túc mối quan hệ hợp tác chiến lược đặc biệt.

Chính sách đối ngoại mang đặc trưng của chủ nghĩa hiện thực, lợi ích kinh tế đã được biểu hiện rất rõ rệt trong hai nhiệm kì của cựu tổng thống Putin. Ông từng nhận xét: “Một số đối thủ cạnh tranh của chúng ta (ví dụ như trên phương diện kinh tế thị trường) đồng thời cũng là đối tác lớn của nước Nga khi giải quyết các vấn đề quan trọng của thế giới. Đây chính là tính chất của mối quan hệ quốc tế hiện nay, hợp tác và cạnh tranh là hai yếu tố không thể tách rời trong mối quan hệ này.” Tháng 3 năm 2007, Cục trưởng thứ nhất của Cục châu Á, ông Constantin, khi trả lời phỏng vấn đã nhận định: Quan hệ hợp tác trước hết được xây dựng trên cơ sở lợi ích quốc gia, khi được hỏi: Liệu Trung Quốc và Nga có thể xây dựng quan hệ đồng minh năng lượng hay không, ông Constantin đã trả lời dứt khoát: Ở đây dùng từ “đồng minh” là không thích hợp, từ “hợp tác” mới hoàn toàn chính xác. Quan niệm như vậy đã phản ánh sự thay đổi cơ bản so với tư tưởng khi thiết lập mối quan hệ đồng minh Trung – Nga – Ấn của cựu thủ tướng Primkov trước đây.

Sự thay đổi trong chiến lược ngoại giao của Nga phần nhiều có liên hệ với hai bối cảnh lớn trong quá trình phát triển của nền chính trị thế giới. Sau thời kì chiến tranh lạnh, khi sự đối đầu giữa hai cực của thế giới là Liên Xô và Mỹ kết thúc, một trong những đặc trưng quan trọng trong quá trình phát triển của nền chính trị thế giới là: Hình thức vừa hợp tác vừa cạnh tranh trong quá trình phát triển kinh tế đã thay thế dần hình thái liên minh và đối đầu của thời kì chiến tranh lạnh. Hình thức trên cũng trở thành nhân tố quan trọng hàng đầu của đại đa số các quốc gia khi hoạch định chính sách đối ngoại. Mặt khác trải qua thời gian xây dựng quan hệ đồng minh với Liên Xô hoặc Mỹ, các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ đã dần ý thức được rằng: Quan hệ đồng minh toàn diện cũng không thể giải quyết hoàn toàn những tranh chấp liên quan đến lợi ích quốc gia giữa hai nước. Khi đối mặt với các sự kiện cụ thể liên quan đến lợi ích quốc gia, mối quan hệ đối tác chiến lược hay đồng minh đều trở nên mỏng manh hơn bao giờ hết. Khi xử lý quan hệ ngoại giao, đặc biệt là trong quá trình phát triển quan hệ đồng minh, mỗi quốc gia trong đó bao gồm Nga đều hết sức tỉnh táo và thận trọng, các quốc gia hiện nay luôn đặt lợi ích của quốc gia mình lên trên quan hệ đối tác chiến lược. Xét cho cùng đối tác chiến lược cũng chỉ có thể tạo ra nền tảng cơ bản trong quan hệ ngoại giao song phương, trong khi lợi ích thiết thực của mỗi quốc gia mới là nội dung thực chất trong các mối quan hệ song phương. Trong tương lai dưới sự lãnh đạo của “bộ đôi Medvedev – Putin,” Nga sẽ tiếp tục áp dụng mạnh mẽ hơn nữa chính sách đối ngoại mang tính hiện thực đặt lợi ích kinh tế lên hàng đầu.

2.5. Cân nhắc một cách nghiêm túc ảnh hưởng của “sức mạnh mềm” nhằm tái tạo tầm ảnh hưởng và vị thế của một cường quốc.

Sau khi tổng thống Putin mãn nhiệm, trong chiến lược ngoại giao của mình, Nga ngày càng coi trọng vai trò của văn hoá văn minh cũng như các “sức mạnh mềm” khác. Trong bản khái quát chính sách đối ngoại của Nga năm 2007 có viết: Đưa những vấn đề liên quan đến quá trình đối thoại giữa các nền văn minh lên hàng đầu đang trở thành một trong những xu thế có tính quyết định trong sự phát triển quan hệ quốc tế trong giai đoạn hiện nay. Phát triển đối thoại giữa các nền văn minh là một trong những nhân tố quan trọng trong chiến lược ngoại giao của Nga. Chúng ta hoàn toàn có lý do để gắn vấn đề này với quá trình phát triển quan hệ với các nước trên thế giới và đưa quan điểm trên trở thành tư duy quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nga trong tương lai. Quan điểm ấy sẽ là biện pháp hữu hiệu giúp nước Nga xác lập vị thế lãnh đạo tinh thần, kiên trì áp dụng chính sách đối ngoại mang tính độc lập cũng như giành được lợi ích cho đất nước trong các sự kiện quốc tế. (Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga).

Trải qua 8 năm cải cách chính trị và kinh tế dưới thời tổng thống Putin, làm sao để nước Nga giữ vững sự ổn định xã hội, tăng cường tinh thần tự hào dân tộc và tập trung sức mạnh của nhân dân bắt đầu trở thành những vấn đề cấp bách dành cho Chính phủ. Cựu tổng thống Putin đã từng đề xướng: Nước Nga nên biến sự nghiệp văn hoá giáo dục trở thành một công cụ hữu hiệu nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia cũng như duy trì chính sách ngoại giao của đất nước mình, thông qua văn hoá để xây dựng hình ảnh tích cực của Nga trên thế giới. Kinh nghiệm của các cường quốc trên thế giới đã chứng minh quan điểm của tổng thống Putin là hoàn toàn đúng đắn. Các quốc gia nên coi hướng đi này là một phần quan trọng để cấu thành “sức mạnh mềm” và sử dụng nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính và nguồn thông tin nhằm đạt được mục tiêu của sự nghiệp văn hoá. Văn hoá và văn minh đóng vai trò đặc biệt trong chiến lược ngoại giao của Nga. Xét từ góc độ lịch sử, danh vọng và địa vị của Nga không chỉ do tầm quan trọng về chính trị và kinh tế, năng lượng quyết định mà còn có phần đóng góp không nhỏ của di sản văn hoá nhân dân, một di sản được tạo dựng bằng trí tuệ và sức sáng tạo vô hạn của người dân. Chính phủ của cựu tổng thống Putin đã có những hành động và biện pháp cụ thể để tăng cường “sức mạnh mềm,” ví dụ như: Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga. Tháng 7-2006, Nga đã tổ chức “Hội nghị thượng đỉnh các lãnh tụ tôn giáo thế giới” tại thủ đô Matxcơva, năm 2007 được gọi là “năm tiếng Nga,” năm 2008 thành lập “Năm của đại gia đình Liên bang Nga” và kêu gọi quần chúng nhân dân tìm kiếm tư tưởng của riêng nước mình.

Trong tương lai dưới sự lãnh đạo của tân tổng thống Medvedev, chính sách ngoại giao sẽ tiếp tục đề cao vai trò của nền văn hoá văn minh Nga cũng như các “sức mạnh mềm” khác. Do “chủ nghĩa quốc gia mới” mà tổng thống Bush đề ra trong nhiệm kì 2 của mình như: Thúc đẩy tự do và xoá bỏ nền chính trị bạo lực khiến cho cuộc đấu tranh về mặt nhân quyền của Nga với Mỹ cũng như các quốc gia phương Tây càng trở nên gay gắt. Trong bối cảnh đó, tổng thống Medvedev sử dụng phương thức quảng bá nền văn minh Nga để đấu tranh với nền văn minh mà các quốc gia Âu – Mỹ luôn coi là ưu việt nhất bên cạnh đó tái lập tầm ảnh hưởng và uy thế cường quốc của Nga.

3. Những nhân tố có thể ảnh hưởng đến xu hướng chính sách ngoại giao của “Bộ đôi Medvedev – Putin” trong tương lai: Hàng loạt thay đổi trong chính sách ngoại giao của Nga mà chúng ta vừa đề cập sẽ tạo ra ảnh hưởng ở mức độ khác nhau đối với sự phát triển và cải cách đất nước, ảnh hưởng đến cục diện quốc tế cũng như quan hệ giữa các cường quốc.

3.1. Ảnh hưởng trong nước:

Trong thời gian cầm quyền sắp tới của tân tổng thống Medvedev, những khuynh hướng mới trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga có thể tạo ra ảnh hưởng với công cuộc cải cách và phát triển đất nước trên các phương diện sau:

a. Tuy Chính phủ Nga luôn nhấn mạnh công tác đối ngoại nhằm phục vụ cho sự phát triển trong nước nhưng tương lai nhiều khả năng nước này sẽ sử dụng nhiều hơn nữa nguồn tài nguyên nội địa để cải thiện ảnh hưởng địa chính trị và giành lấy sự ủng hộ ngoại giao của các nước lớn. Năm 2000, khi cựu tổng thống Putin mới lên nắm quyền, phải đối mặt với nền kinh tế và mức sống của người dân ở trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng. Chính phủ của ông không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc yêu cầu toàn bộ công tác của Chính phủ trong đó bao gồm cả hoạt động ngoại giao đều phải phục vụ cho công cuộc cải cách trong nước, yêu cầu đặt ra lúc bấy giờ cho chính sách đối ngoại bao gồm: “Tiến hành một cách có hiệu quả công cuộc cải cách dân chủ, củng cố chế độ Hiến pháp, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo vệ nhân quyền và tự do nhằm xây dựng một nước Nga phát triển ổn định, nền kinh tế được phục hồi, đời sống của quân và dân được nâng cao.” Trong thời gian đầu của Chính phủ Putin, giữa nội chính và quan hệ đối ngoại, nội chính vẫn cao hơn tất cả, công tác ngoại giao nhằm phục vụ công việc nội bộ của đất nước. Thậm chí trong một số tình huống quan hệ ngoại giao phải nhượng bộ cho công việc nội bộ của đất nước, Chính phủ chấp nhận hi sinh những lợi ích đối ngoại không liên quan đến lợi ích thiết thực của nước Nga, với mục đích cuối cùng là giành lấy sự phát triển ổn định lâu dài cho quá trình phát triển nền kinh tế nội địa.

Sau thời đại của cựu tổng thống Putin, mặc dù Nga luôn nhấn mạnh những hoạt động và chính sách ngoại giao nhằm “duy trì an ninh cho khu vực biên giới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giải quyết các vấn đề trong nước,” (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 25.04.2005) nhưng do sức mạnh quốc gia được phục hồi và tình hình địa chính trị ngày càng xấu đi hiện nay, công tác đối ngoại ngày càng trở nên độc lập và có vai trò quan trọng hơn. Nga không giấu tham vọng trở thành cánh chim đầu đàn, thậm chí là người dẫn đầu về tri thức và về hợp tác để giải quyết tất cả các vấn đề của thế giới. Nga cần sử dụng sức mạnh tài chính và kinh tế để nâng cao sức mạnh cho công tác đối ngoại. Nước Nga cũng không ngần ngại gánh vác trách nhiệm tương ứng với năng lực của đất nước trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội của thế giới.

Trong thời gian sắp tới, sự độc lập và tầm quan trọng trong các công tác ngoại giao đặc biệt của Nga càng có xu hướng rõ rệt hơn. Nếu đem so sánh với thời kì của tổng thống Putin, Chính phủ của tân tổng thống sẽ sử dụng nhiều nguồn lực của đất nước hơn nữa để bảo vệ cho lợi ích quốc gia cũng như tăng cường vị thế và tầm ảnh hưởng của Nga trên trường quốc tế. Đối mặt với kế hoạch từng bước mở rộng về phía Đông của NATO, hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ đang tiến sát đến biên giới quốc gia đồng nghĩa với việc tình hình địa chính trị đang xấu dần đi. Trong thế không còn đường lui, tổng thống Medvedev không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc sử dụng nhiều nguồn lực của đất nước hơn nữa để tăng cường đấu tranh ngoại giao với các nước Âu – Mỹ nhằm cải thiện ảnh hưởng địa chính trị của đất nước. Mặt khác do sức mạnh quốc gia được phục hồi và thực lực đất nước được tăng cường, tâm thế cường quốc đã được đánh thức, mức độ tham gia của Nga vào các hoạt động gìn giữ hoà bình cũng như các hoạt động khác của cộng đồng quốc tế đang dần được tăng cường. Xét một cách khách quan trong bối cảnh đó, tổng thống Medvedev cần dốc nhiều nguồn lực của quốc gia hơn nữa để phục vụ cho các chính sách và hoạt động ngoại giao của đất nước với mục đích nâng cao vị thế và ảnh hưởng của Nga trong cộng đồng quốc tế.

b. Cùng với sự phục hồi của sức mạnh quốc gia cũng như niềm tin vào đất nước được tăng cường, Nga sẵn sàng đón nhận những tiếng nói khác biệt của phương Tây về công cuộc cải cách trong nước.

Thời kì hậu Putin, dưới khung chế độ chính trị dân chủ và chế độ kinh tế thị trường tương đồng với các quốc gia phương Tây nhưng do bất đồng về sự chọn lựa con đường thực hiện nên giữa Nga và Âu – Mỹ cùng một số quốc gia phương Tây khác đã nảy sinh những tranh cãi gay gắt. Mỹ cũng như liên minh châu Âu đã nhiều lần chỉ trích “sự đình trệ của tiến trình dân chủ” và sự can thiệp khống chế quá sâu của Nhà nước đối với nền kinh tế tại Nga. Đối mặt với những lời chỉ trích và sự nghi ngờ trên, tổng thống Putin đã bày tỏ thái độ rất cứng rắn: Nước Nga dựa vào tâm nguyện của quảng đại quần chúng nhân dân để lựa chọn chế độ dân chủ riêng cho mình. Nước Nga quán triệt những nguyên tắc về tự do và đưa ra những quyết định độc lập như thế nào hoàn toàn phụ thuộc vào lịch sử, yếu tố địa chính trị và tình hình của riêng nước Nga. Là một quốc gia có chủ quyền Nga hoàn toàn có thể tự quyết định giới hạn thời gian trong lộ trình dân chủ của đất nước nhằm tạo ra những điều kiện và môi trường thuận lợi cho nền dân chủ. (Công hàm gửi Quốc hội Liên bang Nga, ngày 25.04.2005).

Trong thời gian cầm quyền của Putin, thái độ cứng rắn của Nga trước những chỉ trích của các nước Âu – Mỹ được biểu hiện trên hai phương diện: thứ nhất là cải cách kinh tế chính trị nội địa của Nga vẫn chưa hoàn toàn đi vào quỹ đạo, đạt được mức độ ổn định cần thiết nên cần loại bỏ sự can thiệp của các nước phương Tây vào quá trình cải cách này; thứ hai, do kinh tế Nga dưới thời tổng thống Putin đã được phục hồi nhưng nếu đem so sánh với các quốc gia Tây phương thì vẫn còn một khoảng cách khá lớn, đời sống của người dân tuy được cải thiện rõ rệt nhưng sự tự tin của người dân vẫn chưa hoàn toàn được khôi phục. Vì vậy khi đối mặt với sự hoài nghi từ thế giới bên ngoài đối với sự nghiệp cải cách trong chính phủ về cơ bản phải có một thái độ hết sức cứng rắn nhằm dập tắt những lời chỉ trích không mang tính xây dựng.

Tuy nhiên thái độ của nước Nga nhiều khả năng sẽ thay đổi sau khi tân tổng thống Medvedev lên nắm quyền. Một mặt sự phát triển kinh tế và sức mạnh của nước Nga đã được tăng cường rõ rệt, cùng với tình hình trong nước ngày càng ổn định và sự tự tin của người dân được nâng cao mạnh mẽ hơn. Thái độ của Nga đối với thế giới bên ngoài có xu hướng mềm mỏng hơn, sẵn sàng lắng nghe những lời góp ý cũng như chỉ trích của xã hội phương Tây. Mặt khác, do sự tham gia sâu rộng hơn vào tiến trình nhất thể hoá toàn cầu, bên cạnh nỗ lực tìm kiếm con đường phát triển phù hợp với tình hình của đất nước, Chính phủ cũng cân nhắc một cách nghiêm túc sự quan tâm và góp ý của cộng đồng quốc tế đối với công cuộc cải cách kinh tế chính trị nội địa của Nga, sẵn sàng dung nạp những kiến nghị và ý kiến hợp lý có ích để góp phần thúc đẩy quá trình cải cách và phát triển của đất nước. Chúng ta có thể thấy sự thay đổi này hoàn toàn có lợi cho tiến trình cải cách kinh tế chính trị nội địa của Liên bang Nga.

c. Nhân tố thúc đẩy và phá hoại sự ổn định cùng tồn tại, sự ổn định trong nước của Nga có được duy trì hay không hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả của tiến trình cải cách và phát triển trong nước.

Sau 8 năm cầm quyền của tổng thống Putin, do nền kinh tế đã được phục hồi và liên tục phát triển, cục diện chính trị và tình hình xã hội nội bộ của Nga tương đối ổn định nhưng trong tương lai, yếu tố thúc đẩy và ảnh hưởng đến sự ổn định cùng hiện hữu, nên tiến trình cải cách và phát triển trong nước có diễn ra thuận lợi hay không sẽ quyết định sự ổn định của đất nước.

Một mặt nhờ sự phục hồi và tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân, mức sống của người dân không ngừng được nâng cao, đã tạo ra cục diện chính trị và xã hội ngày càng ổn định. Tuy nhiên do sự chỉ trích của các nước Âu – Mỹ đối với các vấn đề nội bộ của Nga như: Tập trung quyền lực chính trị, lũng đoạn nền kinh tế, quản lý các phương tiện thông tin đại chúng… cộng thêm sự ủng hộ tích cực về tài chính của Âu – Mỹ dành cho các thế lực chống Chính phủ ở Nga, cục diện chính trị và xã hội ổn định hiện nay vẫn đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Trong 3 năm từ năm 2004 đến năm 2006 Chính phủ của tổng thống Bush đã tài trợ cho các nhóm “hoạt động vì dân chủ” ở Nga với số tiền lần lượt là 63.130.000 đô la, 62.950.000 đô la; 78.580.000 đô la. Phần lớn khoản tiền trên được dành cho các tổ chức chống Chính phủ tiến hành các hoạt động chính trị tại Nga với mục đích lật đổ Chính phủ của tổng thống Putin.

Trong thời gian cầm quyền sắp tới của tổng thống Medvedev, Âu – Mỹ cũng như các quốc gia khác có nhiều khả năng sẽ tăng cường mức độ viện trợ cho các nhóm chống Chính phủ ở Nga. Các nhóm này có nhiệm vụ theo dõi chặt chẽ những thay đổi trong xã hội Nga, đợi khi thời cơ chín muồi sẽ đẩy nhanh các hoạt động chống Chính phủ. Tình hình cải cách kinh tế chính trị trong nước của Nga sẽ đóng vai trò quan trọng vào sự ổn định nội địa của Nga, nếu tiến trình cải cách diễn ra thuận lợi, sẽ không có nhiều cơ hội cho các thế lực chống Chính phủ nhưng nếu tiến trình cải cách gặp trở ngại hay có xu hướng đi xuống sẽ là “cơ hội” tốt cho các thế lực chống Chính phủ phương Tây ở Nga phá hoại cục diện chính trị và xã hội ổn định hiện nay.

d. Nhìn về lâu dài, việc Nga tích cực hội nhập cộng đồng quốc tế, tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng những nguyên tắc quốc tế chung hoàn toàn có lợi cho tiến trình cải cách và phát triển nội địa của Nga. Thời kì hậu Putin, tính chủ động trong hoạt động ngoại giao của Nga biểu hiện rõ rệt khi nước này tích cực hội nhập vào xã hội quốc tế, tham gia vào quá trình hoạch định nguyên tắc quốc tế chung. Bản khái quát chính sách đối ngoại của Nga năm 2007 đã cho thấy sự tham gia tích cực vào cộng đồng quốc tế không chỉ giới hạn trong việc thực hiện những công việc thường nhật của cộng đồng quốc tế, mà còn biểu hiện trong quá trình hoạch định những công việc thường nhật trên. (Tổng quan chính sách Đối ngoại của Liên bang Nga).

Khi tổng thống Putin còn tại vị, nước Nga đã sử dụng nhiều phương thức và thân phận khác nhau để gia nhập hoặc tích cực đề nghị được tham gia vào các tổ chức kinh tế và chính trị quan trọng trong khu vực cũng như trên thế giới như: nhóm G8, tổ chức APEC, WTO… Ngoài ra Nga cũng tham gia tích cực vào các tổ chức của Liên Hợp Quốc như “Uỷ ban các vấn đề về nhân quyền,” “Uỷ ban các vấn đề về tình hình thế giới.” Bên cạnh đó nỗ lực đưa tiếng nói của Nga lên tầm cao mới, gia nhập vào hàng ngũ lãnh đạo của các tổ chức này.

Thông qua việc gia nhập vào các tổ chức lớn của thế giới và quá trình đặt ra những quy định quan trọng cho cộng đồng quốc tế, nền kinh tế của Nga sẽ có điều kiện thuận lợi để hội nhập với quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi và ưu thế cho nước này khi tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế và các sự kiện ảnh hưởng đến nền chính trị thế giới. Tuy nhiên, khi hội nhập sâu hơn vào cộng đồng quốc tế, tham dự vào các sự kiện kinh tế chính trị của thế giới cũng sẽ tạo ra những hạn chế nhất định cho quá trình phát triển của bản thân nước Nga đặc biệt là hạn chế trong phát triển kinh tế. Ví dụ như sau khi tham gia WTO và một số tổ chức kinh tế quốc tế, Nga được yêu cầu tuân thủ một cách nghiêm túc các nguyên tắc quốc tế trong lĩnh vực kinh tế thương mại, thậm chí sự tham dự đó còn ảnh hưởng đến quyền tự chủ của một số lĩnh vực kinh tế. Bên cạnh đó việc tham gia tích cực vào các sự kiện kinh tế chính trị của cộng đồng quốc tế cũng yêu cầu Nga nâng cao tính minh bạch trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Do vậy có thể nhận thấy những trở ngại nói trên sẽ tạo ra ảnh hưởng bất lợi trong một thời gian ngắn cho quá trình phát triển trong nuớc nhưng về lâu dài việc tuân thủ các nguyên tắc kinh tế thương mại của cộng đồng quốc tế và tôn trọng nguyên tắc chính trị dân chủ mà hầu hết các quốc gia đều thừa nhận sẽ tiếp bước cho quá trình cải cách kinh tế chính trị của Nga.

3.2 Ảnh hưởng quốc tế:

Khuynh hướng chính sách ngoại giao của Nga có khả năng sẽ tạo ra những ảnh hưởng đối với cục diện quốc tế và quan hệ giữa các cường quốc.

a. Đẩy nhanh sự hình thành một thế giới đa cực: Thời kì hậu Putin cùng với sự phục hồi của sức mạnh quốc gia và xu hướng ngày càng tích cực, chủ động trong chiến lược ngoại giao, trong các vấn đề như chống khủng bố, tấn công vào tội phạm có tổ chức và buôn lậu, giải quyết xung đột trong khu vực, đảm bảo an ninh năng lượng quốc tế, vai trò và tầm ảnh hưởng của nước Nga không ngừng được nâng cao. Cũng như cựu tổng thống Putin nhiều lần nhấn mạnh, bất cứ vấn đề quan trọng nào cần giải quyết của cộng đồng quốc tế cũng không thể tách rời sự có mặt của Nga. Tăng cường tầm ảnh hưởng của mình trong các sự vụ quốc tế, Nga không chỉ phá vỡ vị thế “bá chủ” của Mỹ mà còn có lợi cho việc đẩy nhanh sự hình thành một thế giới đa cực.

Trong thời kì đầu tổng thống Putin nắm quyền, do sự hạn chế và sức mạnh đất nước lúc bấy giờ, chiến lược và chính sách ngoại giao chủ yếu nghiêng về chính sách quan hệ song phương với các nước lớn nhằm dốc sức giải quyết những vấn đề cấp thiết của bản thân nước Nga. Tuy nhiên do sự phục hồi của nền kinh tế quốc dân và sức mạnh đất nước được tăng cường, bên cạnh chính sách ngoại giao coi trọng mối quan hệ song phương, Nga bắt đầu chú trọng đến các mối quan hệ đa phương, tham gia tích cực vào các hoạt động ngoại giao của các tổ chức khu vực và quốc tế như Liên Hợp Quốc, G8, Asean, tổ chức hợp tác Thượng Hải, Uỷ ban châu Âu, Uỷ ban NATO… đồng thời tham gia xây dựng những quy tắc chung cho cộng đồng quốc tế. Ngoài ra để phục hồi ảnh hưởng của một cường quốc, Nga bắt đầu tích cực tham gia vào các điểm nóng của thế giới, đánh dấu sự trở lại của nước này trong các khu vực lợi ích địa nguyên truyền thống. Việc tăng cường công tác ngoại giao đa phương không chỉ nâng địa vị và tầm ảnh hưởng quốc tế của Nga mà còn có tác dụng tích cực thúc đẩy sự hình thành một thế giới đa cực.

Sau khi tân tổng thống Medvedev lên cầm quyền, bên cạnh nỗ lực thắt chặt quan hệ ngoại giao song phương với Âu – Mỹ và Trung Quốc, tích cực tham gia vào các hoạt động ngoại giao đa phương của các tổ chức quốc tế và khu vực, Nga còn tiếp tục phát huy vai trò và tầm ảnh hưởng của mình trong vấn đề nóng của thế giới như: vấn đề Iran, tái thiết Irắc, nguy cơ hạt nhân Triều Tiên… Tất cả những hành động trên sẽ tạo thành gọng kìm khống chế một cách hữu hiệu chủ nghĩa đơn phương hành động của Mỹ từ đẩy nhanh sự hình thành cục diện thế giới đa cực.

b. Tranh chấp địa chính trị và cạnh tranh quân sự giữa Nga và Mỹ trong khu vực thuộc Nga – Ấn Độ – Trung Quốc (khu vực cộng đồng các quốc gia độc lập, Trung Á, Trung Đông, Nam Á) đang diễn ra ngày càng khốc liệt hơn. Do từng bước chiến lược của Âu – Mỹ đã đẩy Nga vào thế không còn đường lui và tư thế ngoại giao của nước này ngày càng cứng rắn, trong thời gian tân tổng thống Medvedev cầm quyền, những mâu thuẫn và đấu tranh giữa Nga và Mỹ có thể diễn ra theo chiều hướng xấu hơn.

Đối mặt với chiến lược chèn ép của Âu – Mỹ, Nga dần nhận thức được rằng: Dọc theo khu vực phía Nam của Nga, bắt đầu từ phía Tây là Thổ Nhĩ Kỳ cho đến phía Đông là Mông Cổ, Mỹ đã thiết lập một dải kiềm toả với Nga. Vòng kiềm toả đó bao gồm đất nước Irắc đã bị xâm chiếm và Iran đối tượng nhiều nguy cơ bị Mỹ xâm lược, Afganistan và một số nước thành viên trong tổ chức hợp tác Thượng Hải đã bị Mỹ mua chuộc. Chiến lược chia tách lục địa Á Âu này nhằm khơi dậy mâu thuẫn giữa Nga – Trung quốc, giữa Nga và Ấn Độ khiến những quốc gia này không ngừng phải đối mặt với những đe dọa về mặt quân sự. Không những thế Mỹ còn muốn nhân cơ hội này sẽ khống chế khu vực dầu mỏ rộng lớn tại biển Caspia, tạo điều kiện thuận lợi cho tăng cường tầm ảnh hưởng của mình tại khu vực Siberi và khu vực viễn Đông của Nga, các khu vực tự trị nhạy cảm của Trung Quốc cho đến khu vực Caucasus.[16]

Nước Mỹ thông qua kế hoạch mở rộng về phía Đông của NATO, những cuộc “cách mạng sắc tộc,” hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tiến về phía Đông đã khiến trận tuyến giao tranh địa nguyên giữa Nga và Mỹ tiến đến khu vực phía Tây nước Nga, khu vực biên giới phía Nam. Bước tiếp theo cuộc tranh chấp địa nguyên và chạy đua vũ trang giữa Nga – Mỹ sẽ tập trung chủ yếu tại những khu vực giữa 2 nước gần Nga: Trung Quốc, Ấn độ, khu vực cộng đồng các quốc gia độc lập, Trung Á, Trung Đông và Nam Á.

Sự phụ thuộc lẫn nhau vào lợi ích quốc gia trên nhiều phương diện giữa Nga và châu Âu trở thành yếu tố quyết định quan hệ giữa hai bên ngày càng mật thiết là xu hướng tất yếu trong tương lai. Do cản trở từ phía Ba Lan, quá trình đàm phán hiệp định hợp tác mới Nga – Âu tạm thời bị đình trệ, tuy nhiên sự phát triển quan hệ này hiện nay thiếu khung chế độ mới nhưng phân tích các nhân tố tổng hợp, quan hệ Nga – Âu ngày càng khăng khít sẽ là xu thế chính trong tương lai.

Sau khi nước Nga thành lập, cựu tổng thống Yeltsin đã lãnh đạo đất nước đi trên con đường phát triển theo hướng nền kinh tế thị trường và tự do dân chủ, đối với chế độ của một quốc gia mà nói những bất đồng về hình thái ý thức giữa Nga và EU đã được xóa bỏ về cơ bản. Mặc dù cuộc cải cách kinh tế chính trị dưới thời tổng thống Putin đã làm xuất hiện một lần nữa khuynh hướng Trung ương tập quyền, nhưng việc tăng cường khống chế đối với nền kinh tế quốc gia “dân chủ có mức độ” thì bản chất hoàn toàn khác biệt so với “nền kinh tế kế hoạch” và “chế độ chuyên chế tập quyền.” Xét về tính chất, sự thay đổi này chỉ là một sự lựa chọn con đường khác biệt trong chế độ tư bản tương đồng. Bất đồng về hình thái ý thức giữa Nga và EU được giải quyết đã giảm thiểu nguy cơ tái diễn cục diện đối đầu giữa Nga và châu Âu trong thời kì chiến tranh lạnh.

Trong giai đoạn hiện nay, sự phụ thuộc lẫn nhau vào lợi ích quốc gia trên nhiều phương diện giữa Nga và châu Âu trở thành yếu tố quyết định quan hệ giữa hai bên ngày càng mật thiết là xu hướng tất yếu trong tương lai. Về phương diện kinh tế, Mỹ và châu Âu đều coi nhau là đối tác mậu dịch quan trọng, EU rất trông đợi vào thị trường và nguồn năng lượng của Nga, trái lại Nga cần nguồn vốn và kỹ thuật của EU, đồng nghĩa với việc nền kinh tế hai bên đều phụ thuộc chặt chẽ vào nhau. Về phương diện chính trị, châu Âu và Nga có cái nhìn tương đồng với trật tự quốc tế trong tương lai, hai bên đều kịch liệt phản đối chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bá quyền. Trong nỗ lực xây dựng cục diện mới của một thế giới đa cực, dù là châu Âu hay Nga cũng cần hợp tác với đối phương, dựa vào đối phương để nâng cao tiếng nói và mức độ ảnh hưởng của quốc gia trong đại lục nói chung và trên vũ đài chính trị thế giới nói riêng. Về phương diện an ninh, EU muốn xây dựng một châu Âu ổn định có khả năng tự bảo vệ đều không thể tách rời sự đồng thuận và phối hợp của các cường quốc quân sự tại châu Âu và Nga, nhưng nước Nga muốn tạo một môi trường bên ngoài an toàn cho quá trình phát triển kinh tế trong nước cũng không thể tách rời sự ủng hộ của các quốc gia EU láng giềng. Xét trên phương diện địa lý, châu Âu là khởi nguồn của hai cuộc đại chiến thế giới, mâu thuẫn tôn giáo và dân tộc vô cùng phức tạp, xung đột và chiến tranh cục bộ xảy ra liên tiếp. Đằng sau các xung đột của các khu vực là sự tiếp tay và ngầm xúi giục của các quốc gia lớn trên thế giới. Những điểm nóng trên thế giới hiện nay như Kosovo, khu vực Bắc Caccasus nếu thiếu đi vai trò của EU hay Nga thì sẽ không thể giải quyết triệt để được các vấn đề trên. Sự giao thoa và ảnh hưởng lẫn nhau giữa lợi ích quốc gia là yêu cầu khách quan để mối quan hệ song phương Nga – Âu trở nên mật thiết hơn nữa.

Tuy quan hệ đối tác Nga – Âu không ngừng được cải thiện về chiều sâu nhưng xét tình hình thực tế hiện nay, trong vài năm tới, khả năng Nga gia nhập EU để tạo ra bước nhảy ngoạn mục trong quan hệ Nga – Âu là tương đối thấp. Đối với liên minh châu Âu mà nói, nguyên tố khách quan hay cơ chế hiện nay của EU rất khó có thể dung nạp được một quốc gia quá lớn như Nga. Nguyên tố chủ quan là việc các quốc gia mới gia nhập EU thuộc Đông Âu không có đủ lòng tin với Nga, vì vậy quan hệ song phương Nga – Âu còn phải tiếp tục một hành trình khá xa mới tiến tới được mức độ nhất thể hoá. Nhưng quan trọng hơn là Nga đã bác bỏ khả năng gia nhập liên minh châu Âu. Tháng 3 năm 2007 nhân dịp EU kỷ niệm 50 năm thành lập, cựu tổng thống Putin đã ra một văn kiện với tiêu đề “Tiến trình 50 năm nhất thể hoá của EU và Nga,” trong văn kiện này ông đã chỉ gia rằng nước Nga dự định xây dựng quan hệ đối tác chiến lược với EU nhưng trong tương lai vì một số nguyên nhân rất dễ nhận thấy Nga sẽ không ra nhập liên minh này. Chiến lược hội nhập châu Âu của Nga là nhằm đạt được những nguồn lực cần thiết và sự an toàn từ thế giới bên ngoài cho quá trình phục hưng nền kinh tế, gia nhập EU chưa phải là sự lựa chọn tối ưu của Nga hiện nay.

c. Quan hệ hợp tác chiến lược giữa Nga và Belarus, Kazakhstan, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ trở nên mật thiết, cấp bách và thực tế hơn. Thời kì hậu Putin, do Mỹ đẩy nhanh chiến lược địa chính trị trên đại lục Á – Âu và những biến đổi trong hình thức địa chính trị trên hai đại lục này, giữa Nga và Kazakhstan, Ấn Độ, Trung Quốc dần dần hình thành chung một lợi ích chiến lược địa chính trị. Mỹ thông qua cơ chế của NATO, trên hai lục địa Á – Âu đã tiến hành chiến lược chèn ép từ phía Đông sang phía Tây đối với Nga, Belarus, Kazakhstan cũng như các nước đồng minh của Nga trong khối “Cộng đồng các quốc gia độc lập.” Tại khu vực Thái Bình Dương, Mỹ dựa vào các đồng minh thân cận là Nhật, Úc tiến hành chiến lược đe doạ Trung Quốc từ phía Tây sang phía Đông. Tại khu vực Ấn Độ Dương, bằng việc nâng cao vị thế chiến lược của căn cứ quân sự trên đảo Diego Garcia tiến hành chiến lược khống chế Ấn Độ từ phía Nam sang phía Bắc, từ đó dần hình thành một vòng tròn bao quanh đại lục Á – Âu tại khu vực giữa 3 quốc gia Nga – Trung – Ấn, khiến 3 quốc gia cùng phải đối mặt với nguy cơ an toàn địa chính trị trực tiếp bị đe doạ. Ngoài ra Mỹ còn mượn cuộc chiến chống khủng bố năm 2001 để đóng quân tại Afganistan, năm 2003 đã lấy cớ “lật đổ chế độ độc tài” để chiếm đóng Irắc, năm 2005 đã đề ra “chiến lược đại Trung á” của cái gọi là “thời kì hậu 9-11.” Hàng loạt hành động trên của Mỹ đã trực tiếp thâm nhập vào phạm vi địa chính trị nội bộ của 3 nước Nga – Trung – Ấn, làm cho mối đe doạ về địa chính trị đối với 3 quốc gia này ngày càng rõ rệt. Trong bối cảnh như vậy, hợp tác chiến lược giữa 3 nước Nga – Trung – Ấn sẽ không ngừng được tăng cường và thắt chặt.

Tháng 6-2005, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao 3 nước Nga – Trung – Ấn đã tổ chức hội nghị phi chính thức tại Vladivostok, chính thức khởi động cơ chế hợp tác toàn diện giữa 3 quốc gia Nga – Trung – Ấn.[17] Tháng 7 năm 2005, tổ chức “Hợp tác Thượng Hải” dưới sự chỉ đạo của Nga và Trung Quốc đã trao cho Ấn Độ vị trí thành viên quan sát của tổ chức “Hợp tác Thượng Hải.” Tháng 7 năm 2006 sau đề xuất của Nga, lãnh đạo 3 nước Nga – Trung – Ấn trong thời gian diễn ra “Hội nghị thượng đỉnh các nước G8” tại Saint Petersburg đã thảo luận vấn đề hợp tác năng lượng và chống khủng bố, đây là cuộc gặp gỡ cấp cao ba bên lần đầu tiên trong lịch sử. Tháng 1 năm 2007 trong thời gian thăm Ấn Độ, tổng thống Putin đã bày tỏ: “Cơ chế hợp tác ba bên giữa Nga, Ấn Độ và Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa thực tế mà còn mang lại nhiều lợi ích cho cả 3 quốc gia.” Vào tháng 02 và tháng 10 năm 2007, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao 3 nước đã có hai cuộc gặp ba bên tại New Deli (Ấn Độ) và Cáp Nhĩ Tân (Trung Quốc), đồng thời ra thông cáo chung trong thời gian này. Bản thông cáo chung đã đưa ra những ý kiến có tính chỉ đạo trong các vấn đề như dân chủ hóa quan hệ quốc tế, thúc đẩy tiến trình đa cực hoá thế giới, tăng cường quyền lực của Liên Hợp Quốc tiến hành hợp tác về năng lượng, thương mại mậu dịch giữa 3 quốc gia… Trong đó khi đề cập đến vấn đề của đại lục Á – Âu, Nga – Trung Quốc – Ấn Độ đã chỉ ra rằng: “Châu Á đang phải đối mặt với tình trạng phát triển mất cân bằng, nguy cơ an toàn phi truyền thống và một số vấn đề nổi bật khác. Ba nước đang tích cực tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực, bao gồm việc điều hoà khung cơ chế đối thoại và các tổ chức trong khu vực.

Trong thời gian cầm quyền sắp tới của tân tổng thống Medvedev, do Mỹ đã dựa vào NATO đẩy mạnh chiến lược chèn ép Nga từ phía Tây sang phía Đông khiến cảm giác không an toàn của hai nước láng giềng với Nga là Trung Quốc và Ấn Độ ngày càng trở nên rõ rệt. Trước kia Nga là nước duy nhất phải đối mặt với nguy cơ về an ninh địa chính trị nhưng trong tương lai nó có thể trở thành nguy cơ chung đối với cả 3 quốc gia Nga – Trung – Ấn. Có thể nói trước đây sự ủng hộ của Trung Quốc – Ấn Độ, Belarus và Kazakhstan dành cho Nga phần nào được trao đổi bằng một số lợi ích quốc gia, nhưng khi lợi ích địa chính trị của họ phải hứng chịu chung một mối đe doạ như nước Nga thì để đảm bảo lợi ích cho đất nước mình, các nước này sẽ tăng cường hợp tác chiến lược với Nga một cách chặt chẽ và mật thiết hơn bao giờ hết.

Chương X:
VÀI SUY NGHĨ VỀ NHỮNG THAY ĐỔI CHÍNH TRỊ CỦA NGA

I. Phương trình chính trị của Putin

Toán học có phương trình, chính trị cũng có phương trình, sự khác nhau là tìm lời giải cho phương trình chính trị khó hơn tìm lời giải cho phương trình toán học rất nhiều. Khi chúng ta phân tích phương trình chính trị của Putin, không khó để nhận thấy, một mặt Putin là chuyên gia đi tìm lời giải cho phương trình chính trị, mặt khác lại là một chuyên gia xây dựng phương trình chính trị của Nga. Khi nhiệm kì tổng thống của Putin sắp kết thúc, mối quan tâm của cả thế giới với tình hình chính trị của Nga lại càng nóng dần lên. Tổng thống Putin đang xây dựng bố cục chính trị nước Nga một cách toàn diện, điều này có ảnh hưởng rất lớn đến những thay đổi của Nga từ nay về sau.

1. Hai nhiệm kì, ba nhiệm kì hay bốn nhiệm kì? Đây là vấn đề mang tính nguyên tắc

Hiến pháp của Nga quy định, nhiệm kì của tổng thống là 4 năm, có thể liên tục đảm nhiệm hai nhiệm kì liên tiếp. Cũng có thể nói rằng, quy định hiện nay của Nga về thời gian cầm quyền của Putin nhiều nhất là 8 năm. Thời gian 8 năm đối với một chính trị gia thông thường mà nói thì là một thời gian quá dài, dân chúng sẽ có cảm giác buồn chán, nhưng đối với một chính trị gia xuất chúng mà nói thì lại là một thời gian quá ngắn, dân chúng vẫn chưa tận hưởng được hết những thành quả chính trị mà ông đã tạo dựng. Không ai có thể nghi ngờ tổng thống Putin là một nhà chính trị gia rất thành công, tình thế khủng hoảng toàn diện của Nga trước kia cuối cùng đã được ông giải quyết triệt để. Chính trí tuệ chính trị và dũng khí phi thường của Putin đã đưa nước Nga bước vào con đường hồi sinh. Vì thế, khi nhiệm kì tổng thống đầu tiên của ông chưa kết thúc, có rất nhiều người đã lên tiếng yêu cầu Nga thay đổi Hiến pháp và tổng thống Putin nên tiếp tục nhiệm kì 3. Không những thế, cho đến nay những lời kêu gọi như vậy vẫn không ngừng. Đối với những chính trị gia mà nói, có được sự tin cậy và kì vọng của đại đa số dân chúng chính là sự thành công lớn nhất trong sự nghiệp chính trị và Putin đã làm được điều này.

Tình hình chính trị Nga hiện nay là hệ quả của hàng loạt vấn đề trong nước. Trong đó vấn đề thay đổi quyền lực liên tục của người lãnh đạo cao nhất vẫn không có được sự giải quyết tốt nhất. Gorbachev trong tình trạng bị bao vây bốn phía đã phải từ chức, Liên Xô cũng không còn. Gorbachev, vị tổng thống nước Nga trở thành vua mất nước, ông chỉ còn con đường là từ chức. Năm 1996, tổng thống Yeltsin dưới sự giúp đỡ của một số tập đoàn lũng đoạn kinh tế phải khó khăn lắm mới thắng được Zyuganov và tiếp tục nhiệm kì 2, nhưng khi nhiệm kì 2 vừa bắt đầu, mọi người đã không hề che giấu đoán xem ai sẽ là người kế nhiệm ông. Không có ai dự đoán Yeltsin liệu có nhiệm kì 3 hay không. Ngày càng nhiều người đoán liệu ông ta giữ được chức vụ tổng thống trong bao lâu. Nhưng khi Yeltsin quyết định từ chức sớm để kết thúc sự nghiệp chính trị của mình thì tuyệt đại đa số lại cảm thấy ngạc nhiên. Dưới sự chỉ dẫn của Yeltsin, Putin bước lên vũ đài chính trị, thậm chí sự từ chức sớm của Yeltsin là kế sách tỉ mỉ để giúp cho Putin trúng cử thuận lợi hơn. Phương diện này đã cho thấy Yeltsin có trí tuệ chính trị, luôn đặt lợi ích của quốc gia lên hàng đầu, mặt khác lại cho thấy địa vị chính trị của Putin không vững chắc, Yeltsin phải dùng quy định thay thế tổng thống của Nga mới có thể giành được thắng lợi cho Putin. Tuy nhiên, sau một loạt các biện pháp chính trị, Putin đã từ một người thay thế không được chào đón đã trở thành một nhà chính trị gia xuất sắc.

Thành công của Putin có ba điểm đáng chú ý: Thứ nhất là Putin xử lí ổn thỏa quan hệ với Yeltsin và các quan chức khác, sử dụng tốt nhất vị trí chính trị của Yeltsin, lấy vị trí là người kế thừa để xuất hiện chính thức trên vũ đài chính trị Nga; thứ hai là Putin sau khi kế thừa vị trí của Yeltsin đã cải thiện cũng như giải quyết các vấn đề then chốt, thời cuộc mới xuất hiện trong nhiệm kì 2 của Putin. Ông làm việc quyết đoán, bộc lộ rõ sự lão luyện về lí luận và thực tiễn khi lãnh đạo đất nước. Xuất hiện dưới vị trí là người kế thừa của Yeltsin nhưng Putin không bị ảnh hưởng bởi những hạn chế của vị trí này; thứ ba là Putin làm việc theo lòng dân, mượn sức dân để hành động, cuối cùng có được sự ủng hộ của nhân dân và giành được thành công. Điểm thứ ba này chính là điểm quan trọng nhất.

Ở đây vẫn còn một vấn đề cần phải nêu ra, nhiệm kì đầu tiên của Putin trên thực tế chỉ là thời kì bắt đầu, vì giữa Putin và Yeltsin đã có ước định từ trước, Yeltsin hi vọng Putin không chỉ tiếp nhận chức vụ tổng thống mà còn kế thừa con đường và phương châm chính trị của mình. Từ đó có thể nói, thời đại thực sự của Putin bắt đầu từ nhiệm kì 2 của ông, chỉ có một khoảng thời gian ngắn ngủi là 4 năm. Quãng thời gian 4 năm đối với một nhà chính trị gia là quá ngắn, khó có thể chấp nhận được. Vì thế, trong tương lai cho dù tổng thống Putin có thể làm tiếp nhiệm kì 3 hay không, chúng ta đều có thể nói, khi nhiệm kì đầu tiên sắp kết thúc, Putin cho dù trúng cử vào nghị viện hay nhiệm kì tổng thống 2 đều phải có sự chuẩn bị cho nhiệm kì 3. Khi thời cuộc cần, trên pháp lí và thực tiễn, Putin đều làm được điều này, một điều không khó nhận ra khi nhìn vào cơ cấu của nghị viện Nga.

Sự phát triển của lịch sử luôn đứng trước rất nhiều sự lựa chọn, nhưng chắc chắn chỉ có một sự lựa chọn thực tế là hợp lí nhất. Putin mặc dù nhận được sự ủng hộ của đại đa số dân chúng vừa có tiềm lực chính trị để tiếp tục làm nhiệm kì 3, nhưng vẫn phải quan tâm đến tác dụng và sức mạnh của “quy tắc.” Đối mặt với những ý kiến về việc thay đổi Hiến pháp trong nhiệm kì thứ ba, tổng thống Putin rất nhiều lần tỏ thái độ không muốn thay đổi và tiếp tục nhiệm kì 3. Tôn trọng quy tắc và Hiến pháp là một trong những biểu hiện của một nhà chính trị xuất sắc như Putin. Năm 2004, ông đã nói rõ: “Trong thời gian gần đây hoặc trong tương lai không xa, tôi vẫn giữ thái độ không sửa đổi Hiến pháp bởi Hiến pháp của nước ta có thể giúp đỡ chúng ta xây dựng chính quyền và cơ cấu quản lí tốt, đồng thời lại có những quy định và hạn chế, điều này tuân thủ nguyên tắc dân chủ, tôi cho rằng điều này vô cùng quan trọng. Trong Hiến pháp có viết nguyên tắc cơ bản tồn tại đất nước Nga mới, chúng ta phải biết tôn trọng những nguyên tắc này.”

Putin tôn trọng Hiến pháp, trên thực tế chính là tuân thủ chế độ chính trị đã lập ra trong quá khứ, đem bản thân mình tuân theo quy tắc trong Hiến pháp, điều này giúp cho phẩm chất chính trị của ông thêm một lần nữa được khẳng định.

Nhưng nếu Putin muốn tiếp tục nhiệm kì 3, ông nhất định phải thay đổi Hiến pháp và hậu quả trực tiếp sẽ làm nảy sinh những nghi vấn từ trong và ngoài nước đối với tính hợp pháp địa vị chính trị và phẩm chất đạo đức chính trị của ông. Nhiệm vụ trong nhiệm kì 3 của Putin sẽ có thể tăng lên rất nhiều. Cái mà Putin mất sẽ nhiều hơn cái mà ông được, mà cái lớn nhất nhân dân mất đi chính là chế độ bị phá hoại, nền chính trị bị lung lay.

Vì thế, khi nhìn nhận vấn đề một cách lí trí tổng thống Putin không thể lựa chọn nhiệm kì 3. Nhưng Putin không tiếp tục nhiệm kì 3 không có nghĩa ông sẽ từ bỏ vũ đài chính trị. Ông có thể lựa chọn một vị trí khác ngoài chức vụ tổng thống tương đối phù hợp với vị thế chính trị hiện nay của mình, tiếp tục nắm quyền ở Nga. Sau một hoặc hai nhiệm kì, Putin cũng có thể mong muốn một lần nhiệm hai kì tổng thống nữa. Nhiệm kì tổng thống thứ tư nhất định sẽ tạo ra nhiều thay đổi tích cực và tốt đẹp hơn ba nhiệm kì trước. Từ hai nhiệm kì đầu, nhiệm kì 3 đến nhiệm kì 4 mà nói, chân lí đơn giản nhất chứa đựng chân lí chính trị kì diệu. Putin làm thế nào để tìm ra lời giải cho phương trình chính trị vừa đơn giản vừa phức tạp này thì chỉ có ông là người rõ nhất.

2. Hai phó thủ tướng, ai sẽ là người kế nhiệm?

Hiện nay, Putin khẳng định ông luôn tuân thủ Hiến pháp, công khai cho biết ông không mong muốn tiếp tục đảm nhiệm cương vị tổng thống lần thứ ba. Không chỉ như vậy, Putin còn bắt đầu tiến hành bố cục, lần lượt bổ nhiệm hai phó thủ tướng – Medvedev và Ivanov. Họ là những người có vị trí gần vị trí được trúng cử chức vụ tổng thống nhất.

Putin đã xác định yêu cầu rõ ràng đối với vị tổng thống tương lai: Phải duy trì tính liên tục của chính sách quốc gia, đây là chính sách chính trị lớn nhất của Nga. Nói cách khác, vị tổng thống tương lai của đất nước phải tiếp tục thực hiện các chiến lược và chính sách của quốc gia mà trước đây Chính phủ của tổng thống Putin đề ra, không được thay đổi. Putin yêu cầu như vậy là có hai mục đích: Một là, Putin thấy rằng, những chính sách và chiến lược mà ông thực hiện trong thời kì đương nhiệm đã được kiểm chứng trong thực tiễn; hai là sau nhiệm kì ngắn ngủi, Putin vẫn muốn tiếp tục đứng trước vũ đài chính trị, tiếp tục thực hiện những chiến lược và chính sách của mình.

Ở đây còn có một vấn đề cần đặt ra để phân tích. Nếu tổng thống Putin mong muốn tổng thống kế nhiệm có thể thực hiện những chính sách quốc gia mà mình đã đặt ra, ông cần phải lựa chọn chính xác người kế nhiệm mình. Đây là Putin thực hiện yêu cầu và điều kiện duy nhất “tính liên tục của chính sách quốc gia.” Thử nghĩ, nếu phái phản đối Putin mà bước lên vũ đài chính trị thì liệu có thực hiện các “chính sách quốc gia” mà ông đề ra không. Xuất phát từ điều kiện này, nếu Putin không tiếp tục đảm nhận nhiệm kì 3 thì ông cần phải lựa chọn kĩ người kế nhiệm mình. Người kế nhiệm được Putin chọn lựa cần phải thông qua trình tự Hiến pháp của Nga và được công nhận hợp pháp. Nhưng Hiến pháp Nga quy định, nguyên tắc lựa chọn tổng thống phụ thuộc vào ý kiến của tổng thống đương nhiệm. Như vậy chúng ta đã hình dung ra các mắt xích chính trị như thế nào, bố cục Putin – chọn người kế nhiệm tổng thống (thông qua tổng thống lựa chọn) – duy trì “tính liên tục của chính sách quốc gia.” Đối với tổng thống Putin mà nói, mắt xích chọn người kế nhiệm là quan trọng nhất. Hiện nay thời gian của tổng thống Putin đã không còn nhiều nữa, ông cần phải hoàn thành nhiệm vụ trong thời khắc cuối cùng của mình khi kế nhiệm Yeltsin. Đây là câu hỏi khó nhất để tìm lời giải trong phương trình chính trị mà lịch sử để lại cho Putin.

Chọn người kế nhiệm chức vụ tổng thống là nhiệm vụ của Putin, điều này có thể lí giải một cách tự nhiên, nhưng từ khi Putin lựa chọn hai vị phó thủ tướng, mọi người rất nhạy bén đưa ra vấn đề, – Medvedev và Ivanov ai là người kế nhiệm? Vì sao Putin lại làm như vậy? Là ông chưa quyết định chọn lựa ai. Ông đưa họ vào vị trí, chức vụ ngang nhau để tiếp tục suy nghĩ và so sánh kĩ, hay là họ đều khiến ông hài lòng nên dùng phương pháp cạnh tranh bình đẳng để nhân dân nhận định đánh giá. Có thể còn có khả năng thứ ba là Putin và hai vị phó thủ tướng đã có hẹn ước chính trị ngầm với nhau, giả thiết thứ ba là sử dụng được nhiều tài nguyên và tiềm lực chính trị nhất, nắm vững được đại cục chính trị trong không gian hiện có của pháp luật và Hiến pháp Nga, đem quyền lực đặt vào tay người thứ ba và điều khiển suốt 30 năm (từ năm 2000), kết quả là thành lập khả năng này. Chiến lược của Nga đã được thực hiện theo phương án mà Putin đề ra. Nếu khả năng này được công nhận và thực hiện trong đoàn đội của Putin, ông lại là một nhà chính trị cao cấp, không nghi ngờ gì nữa, những gì ông làm là xuất phát từ một trí tuệ chính trị siêu việt trong lịch sử nước Nga.

Đương nhiên, chính trị thì cần phải có giả tạo và bí mật, lịch sử đem đến cho nhà chính trị những cơ hội lớn hoặc nhỏ, đến mức nhà chính trị gia làm như thế nào để lí giải và phán định những cơ hội đó, làm thế nào để nắm bắt được những cơ hội không phải là nhiều này, chính là một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá ý chí và trình độ năng lực của nhà chính trị. Với một nhà chính trị giỏi mà nói, ranh giới hoàng kim thích hợp giữa khả năng và mong muốn là hết sức quan trọng. Mọi thứ đều có thể xảy ra ở nước Nga. Nếu chú ý đến khả năng thay đổi của lịch sử, chúng ta không thể không nhận thấy, ngoài hai người có khả năng nhất được nêu ở trên, Putin còn có lựa chọn khác. Chúng ta thậm chí còn có thể nghĩ đến khả năng thứ tư, Putin lần lượt đưa ra hai vị phó thủ tướng nhằm che mắt mọi người, giương Đông kích Tây, khiến cho tất cả mọi người trong và ngoài nước đều chú ý đến hai vị phó thủ tướng, sau đó vào một thời khắc tương đối quan trọng, đột ngột đưa ra một người tranh cử chức tổng thống mới không bị mọi người chú ý đến. Nhưng khả năng này mang tính nguy hiểm chính trị rất lớn.

Mặc dù tất cả những điều này đều là những phán đoán và suy luận trên trường chính trị, nhưng chúng ta nhất định phải chú ý đến câu nói “duy trì tính liên tục của chính sách quốc gia,” nó chứa đựng rất nhiều ngụ ý chính trị. Cho đến nay, chúng ta vẫn không thể hiểu hết toàn bộ hàm nghĩa chính trị của nó.

3. Các vấn đề mà Putin cần phải đối mặt

Phân tích báo cáo tình hình trong nước của Putin năm 2007, chúng ta có thể nhận ra hết sức rõ ràng, đây không phải là bài diễn văn cáo biệt vũ đài chính trị của ông mà ngược lại, đây dường như là bài nói về tư tưởng chiến lược trị quốc. Trong báo cáo tình hình trong nước, tổng thống Putin đã chỉ rõ, đây không phải là tổng kết và báo giá tình hình từ năm 2000 đến nay, không phải là các kiến nghị mang tính triết học trong tương lai, ông cho rằng đánh giá công tác của mình là không thích hợp, ông phát biểu di chúc chính trị vào thời điểm này là quá sớm. Nhưng trong báo cáo tình hình trong nước, tổng thống Putin thực sự đã đưa ra một số “kiến nghị mang tính triết học,” mà những kiến nghị này mang tính chính trị rất cao. Như những điều mà tổng thống Putin nói trong báo cáo tình hình trong nước, trên thực tế ông đang “xác định phương hướng phát triển quốc gia chính xác,” “hết sức đề ra một kế hoạch hành động cụ thể và thiết thực,” đồng thời “hết sức làm cho đại đa số dân chúng tin tưởng vào kế hoạch này.”

Năm 2004, nhà chính trị gia nổi tiếng của Nga Nikonova đã nói rõ, tổng thống Putin điều khiển đất nước thiếu tính chiến lược. Nhưng năm 2007, ở báo cáo tình hình trong nước năm cuối, Putin đã chỉ ra rõ ràng chiến lược chính trị của mình, “Kế hoạch chiến lược của chúng tôi là: Xây dựng một đất nước có tiềm lực kinh tế, dân chủ, bảo đảm cuộc sống và an ninh cho nhân dân, hình thành các hoạt động kinh doanh tự do và có tính trách nhiệm với xã hội, có các hoạt động chống hủ bại và chủ nghĩa khủng bố, thực hiện hiện đại hóa lực lượng vũ trang và các cơ quan bảo vệ luật pháp, hết sức tăng cường tác dụng của Nga trong các hoạt động của quốc tế.” Tổng thống Putin trong thời khắc cuối cùng trước khi rời khỏi chức tổng thống đưa ra “kế hoạch chiến lược” có thích hợp hay không? Ông đưa ra kế hoạch đó là dành cho ai? Một vị tổng thống trước khi rời chức đưa ra “kế hoạch chiến lược quốc gia” cho người kế nhiệm? Vì sao Putin không công bố kế hoạch chiến lược vĩ đại của mình trong thời kì bắt đầu chấp chính? Không thể nói rằng trong thời kì đó Putin không có kế hoạch chiến lược, chẳng qua là ông lấy hình thức làm việc kín đáo đến mức ngay cả những nhà chính trị sắc bén nhất của Nga cũng không đoán được. Hiện nay ông không tổng kết quá trình làm việc 8 năm của mình mà lại đưa ra kế hoạch chiến lược quốc gia dường như là không phù hợp với logic và hợp tình hợp lí. Tuy nhiên nếu chúng ta nhìn vấn đề theo góc độ “4 nhiệm kì” của Putin mà nói thì có thể giải thích được vấn đề, cũng có thể thấy được cách nói này của Putin là phù hợp với logic trị quốc của ông.

Không có một vị tổng thống nào giống Putin có thể cao giọng đưa ra rất nhiều kế hoạch lớn trong nhiệm kì cuối cùng của mình. Ví dụ, trong 12 năm tới, Nga cần xây dựng 26 nhà máy điện hạt nhân, không những vậy mà còn phải áp dụng kĩ thuật tiên tiến nhất; xây dựng hệ thống giao thông vận tải hiệu quả nhất, bao gồm đường bộ, sân bay, xây dựng con đường vận chuyển trên sông thứ hai từ sông Volga đến sông Don, có kế hoạch lâu dài xây dựng nhà ở cho dân với quy mô lớn… Muốn thực hiện những kế hoạch như vậy cần phải có nguồn vốn rất lớn. Như vậy xây dựng nhà ở cho dân với quy mô lớn thì lấy tiền ở đâu? Trong báo cáo tình hình trong nước năm 2007, tổng thống Putin trả lời rất tự tin: “Chúng ta có tiền, sắp xếp, lựa chọn trọng điểm như thế nào chỉ là vấn đề của Trung ương và địa phương. Sau đó, tôi đưa ra một đề nghị cụ thể, sử dụng một phần thu nhập từ nước ngoài là rất khả quan, trong đó bao gồm, phần thu nhập từ cải tiến công tác quản lí thuế, thu nhập tư hữu hóa tài sản quốc gia, phần nợ mà công ty Yukos và thu nhập từ bán tài sản của nó.” Qua đó chúng ta có thể nhận thấy, Putin vừa tự tin lại vừa suy nghĩ kĩ càng.

Nói tóm lại, chiến lược trị quốc của Putin có màu sắc và đặc điểm của dân giàu nước mạnh, vì thế nên được lòng dân. Chúng ta quay lại chủ đề bố cục chính trị của Putin. Chúng ta nói điểm mấu chốt trong bố cục chính trị của ông là ở chỗ, chọn lựa đúng đắn người kế nhiệm, một người kế nhiệm chân chính là một điều khó nhất, bởi vì người kế nhiệm phải chịu sự can thiệp của Putin trên nhiều mức độ và có thể tiếp tục duy trì chính sách và chiến lược chính trị của ông. Sức hấp dẫn của quyền lực cao nhất có thể làm tất cả những lời thề và ước định đều biến mất. Một khi người kế nhiệm mà Putin chọn trở thành người nắm giữ quyền lực cao nhất hợp pháp, một bộ phận chính trị ưu tú sẽ theo đó mà xa rời Putin. Hiện nay ông dựa rất nhiều vào lực lượng chính quyền, nhưng đối với vị tổng thống tương lai mà nói, lực lượng chính quyền nằm trong tay của người đó. Putin liệu có thông qua phương thức này để phát huy tác dụng chính trị không? Hiện nay chỉ số dân ý của Putin rất cao, nhưng phải biết rằng chỉ số dân ý của Nga là liên tục thay đổi. Sau khi thực sự rời bỏ chức vụ tổng thống, nhân dân có còn quan tâm đến ảnh hưởng và tác dụng của ông không? Đây là một khảo nghiệm đối với Putin. Vẫn còn có một yếu tố nữa không thể không suy nghĩ, hiện nay đấu tranh giữa các lực lượng chính trị trong điện Kremlin khá khốc liệt, tổng thống Putin cần duy trì sự cân bằng giữa các lực lượng chính trị. Sau khi rời bỏ chức vụ, Putin dùng phương thức nào để duy trì sự cân bằng này?

Vấn đề cuối cùng là, các học giả của Nga khi phân tích vấn đề này đã chỉ ra, Putin rút ra khỏi đời sống chính trị qua nhiều mức độ? Nhưng tôi lại cho rằng, vấn đề này phải là, Putin tham gia vào đời sống chính trị của nước Nga bằng nhiều phương thức trên những mức độ khác nhau. Mặc dù chính trị Nga còn tồn tại rất nhiều biến cố, mặc dù tổng thống phải đối mặt với rất nhiều những nhân tố không xác định, ông vừa phải đi tìm lời giải cho phương trình chính trị, lại vừa phải xây dựng phương trình chính trị cho người khác đi tìm lời giải, nhưng chúng ta tin tưởng rằng, tổng thống Putin có đủ trí tuệ về chính trị để xử lí tốt vấn đề này.

II. Tám năm của tổng thống Putin

Tám năm của Putin là thời kì hoàng kim không thể mua được. Tám năm về trước, ông vẫn còn là một con người không danh tiếng, ngày hôm nay sau tám năm, đã trở thành người nổi tiếng trong thiên hạ, rạng rỡ như mặt trời giữa trưa, giành được những thành công to lớn. Khi ông sắp rời chức tổng thống còn lưu lại nhiều danh tiếng khiến cho biết bao nhiêu nhà chính trị trên thế giới phải ngưỡng mộ. Tám năm của Putin là giai đoạn lịch sử hoàng kim của Nga: Tám năm trước, Nga khủng hoảng và vô cùng khốn đốn; ngày hôm nay sau tám năm, Nga trỗi dậy, năng lực đã đủ mạnh, mặc dù đây chưa thể nói là quốc thái dân an nhưng tương lai của dân giàu nước mạnh đã hiện rõ. Tám năm của Putin đã đem đến cho Nga và thế giới những kì tích và thần thoại. Từ một đất nước hai phái, ba phái trở thành đất nước thống nhất. Lịch sử đã lựa chọn Putin và Putin đã thay đổi lịch sử. Từ nay, Nga đã kết thúc tình trạng khủng hoảng và hỗn loạn bước lên con đường phục hưng và phát triển, viên gạch vàng nước Nga trong “bốn đất nước viên gạch vàng” đã lại toả sáng.

Tám năm của Putin là tám năm thành công, đây không chỉ là 8 năm thành công của một nhà chính trị, mà là 8 năm phục hưng của một đất nước lớn trên thế giới. Như vậy, chúng ta nhận định như thế nào về tám năm của Putin? Chúng ta lấy tiêu chuẩn nào để nhận định?

Các Mác đã nói một câu nổi tiếng như sau: “Mỗi con người đều sáng tạo lịch sử cho riêng mình, nhưng họ không sáng tạo theo mong muốn của bản thân, cũng không sáng tạo theo điều kiện tạm thời mà sáng tạo theo những gì trực tiếp gặp phải, những điều kiện đã xác định và kế thừa từ quá khứ.” Người dân Nga khi sáng tạo lịch sử của mình đã không sáng tạo theo mong muốn của họ, cần phải sáng tạo theo điều kiện lịch sử hiện có. Mặc dù Putin là một nhà chính trị rất giỏi, ông cũng cần tuân theo những điều kiện lịch sử đã có sẵn để lãnh đạo dân chúng sáng tạo lịch sử, sáng tạo trên cơ sở những điều kiện lịch sử mà Nga đã trực tiếp gặp phải và kế thừa những gì mà Gorbachev và Yeltsin đã làm trong quá khứ.

Như vậy, những điều kiện mà Putin đã “trực tiếp gặp phải,” “đã định” và “kế thừa trong quá khứ” cuối cùng là gì?

1. Chiến tranh Chechnya tạo nên Putin, Putin giành được sự ủng hộ và tin cậy của dân chúng

Năm 1999, Putin gặp phải vấn đề nổi bật lớn nhất là nước Nga đối mặt với nguy cơ giải thể. Vấn đề Chechnya không chỉ không được giải quyết mà còn ngày càng khốc liệt hơn, không chỉ như vậy, thế lực chủ nghĩa khủng bố “đến từ bên ngoài,” các hoạt động khủng bố thậm chí diễn ra ngay tại trung tâm nước Nga – Matxcơva, toàn bộ nhân dân sống trong khủng bố, lo lắng rằng nhà của mình trong nháy mắt sẽ chìm trong biển lửa. Bảo vệ hoàn chỉnh và thống nhất đất nước, để người dân có cuộc sống yên ổn, đã trở thành nhu cầu bức thiết của xã hội Nga đương thời. Chính trong thời điểm hết sức đặc biệt như vậy, Putin nhậm chức vụ tổng thống, nhận sứ mệnh hết sức khó khăn và gian khổ. Putin xuất thân từ Ủy ban An ninh quốc gia Liên Xô đã không phụ hi vọng của dân chúng, hết sức phát huy tài năng tổ chức tổng hợp trong các hành động chống khủng bố, có chiến thuật trong việc tấn công vào lực lượng vũ trang phi pháp Chechnya, tổ chức chặt chẽ cẩn mật, hài hòa, điều khiển dư luận, bảo đảm công tác hậu cần, quan hệ đối nội đối ngoại tốt. Tất cả những điều này đã giúp Putin chiến thắng trong chiến tranh Chechnya. Putin phát động ra quân trong chiến tranh Chechnya, lí do chính đáng đầy đủ, giành được sự ủng hộ to lớn của nhân dân, khi đó cũng chính là lúc bầu cử hạ viện ở Nga. Chính đảng nào dám phê bình hành động quân sự Chechnya của Putin, chỉ số dân ý sẽ bị hạ thấp. Trong bối cảnh đặc biệt như vậy, đồng thời với việc Putin giành được thắng lợi trong chiến tranh Chechnya cũng giúp cho việc bầu cử chọn một đảng thống nhất ở Nga giành được thắng lợi và xác định vị trí thống trị tuyệt đối trong đời sống chính trị của Nga mang tính chất lịch sử.

Cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 2000 trên thực tế chính là cuộc bỏ phiếu tín nhiệm chính trị đối với cá nhân Putin. Putin trúng cử với số phiếu cao cũng có nghĩa là nước Nga từ đây bước vào thời kì chính trị mới. Chiến tranh Chechnya tạo nên Putin, Putin lấy chiến tranh Chechnya để giành được sự ủng hộ và tin cậy của dân chúng. Đây chính là phép biện chứng logic của chính trị Nga đương thời. Trong 8 năm, mặc dù Nga đã nhiều lần trải qua sự tấn công với quy mô lớn của các phần tử khủng bố, bao gồm sự kiện Beslan… nhưng Putin đều ung dung ứng phó, từ đó ngày càng giành được sự ủng hộ nhiệt liệt của nhân dân. Hiện nay, tình hình Chechnya đã đi vào ổn định, điều này chính là công lao lớn của Putin.

2. Phát triển – đạo lí cứng rắn

Putin đã lấy tiếng súng nổ để bắt đầu, nhưng một vị tổng thống muốn đứng vững vẫn còn phải xem vị tổng thống ấy có đem đến cho nhân dân lợi ích kinh tế thực sự hay không. Thoát khỏi khủng hoảng kinh tế và xây dựng nền kinh tế phục hưng là nhiệm vụ kinh tế và vấn đề khó khăn nhất mà ông phải đối mặt. Putin cần phải nhanh chóng hóa giải được vấn đề khó khăn này. Tám năm trước, năm 2000, Putin đã trình bày một loạt các con số mang tính khủng hoảng trong tác phẩm “Ngàn năm nước Nga”: Những năm 90 của thế kỉ XX, tổng sản phẩm quốc nội giảm 50%, chỉ bằng 1/10 của Mỹ và bằng 1/5 của Trung Quốc. Sau khủng hoảng năm 1998, tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người của Nga giảm xuống còn 3400 đô la, không bằng 1/5 bình quân của “bảy nước lớn.” Hiện nay đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Nga là 43 tỷ đô la.

Nợ quốc gia từ 56.25% vào đầu năm giảm xuống còn khoảng 50%. Từ năm 1999 trở lại đây, tỷ lệ tăng trưởng GDP của Nga mỗi năm duy trì ở mức 6%. Năm 2006, GDP bình quân đầu người đạt 6.900 USD Mỹ. Năm 2007, GDP Nga đạt con số 1000 tỷ USD Mỹ.

3. Ở Nga, sự yếu kém của quyền lực cao nhất đất nước đồng nghĩa với sự yếu kém của quốc gia

Tám năm trước khi Putin bước vào điện Kremlin, đối thủ chính trị không chỉ là các phần tử vũ trang phi pháp Chechnya, vấn đề chính trị lớn nhất của ông đến từ các thế lực đầu sỏ và các thế lực địa phương. Ông cần phải nhanh chóng khôi phục lại quyền lực chính trị của điện Kremlinn. Putin bắt đầu trò chơi chính trị và xuất kích, đánh vào các thế lực đầu sỏ của điện Kremlin để thị uy. Kết quả là Gusinsky và Berezovsky của thời Yeltsin đã bị loại bỏ khỏi nước Nga, Khodorkovsky bị giam vào ngục. Các băng trùm đầu sỏ của Nga làm nguy hại đến điện Kremlin đều bị trừng trị. Nhưng chính sách của Putin đối với các trùm đầu sỏ không phải là chế độ áp chế đơn nhất mà còn sử dụng chính sách động viên. Cách giải quyết cao minh như vậy của Putin đã giải quyết được cục diện việc các thế lực đầu sỏ can thiệp vào chính trị, thêm một bước mở rộng không gian chính trị cho một nhà tài hoa chính trị.

Tính quyền uy và hữu hiệu của quyền lực cao nhất nước Nga, từ trước đến nay là nguồn động lực quan trọng nhất để phục hưng nước Nga. Putin đã tổng kết sai lầm lớn trong cấu tạo chính quyền Trung ương thời kì Yeltsin, ông bắt đầu mở rộng quyền lực tổng thống và điều khiển thực tế. Về phương diện quyền lập pháp, quyền tư pháp và hành chính, Putin tăng cường tập trung làm hài hoà các quyền lực này, trong quá trình điều hoà, giới hạn lớn nhất là hệ thống quyền lực hành chính quốc gia, tăng cường tính hữu hiệu và tính điều khiển của quyền lực tổng thống. Putin đã vận dụng biện pháp thống nhất giữa lãnh đạo Đảng nước Nga và cương lĩnh hạ viện của nước Nga tương đối thành công, điều này giúp Putin trên phương diện lập pháp có thể dễ dàng thực thi phương án trị quốc của mình. Tính kết cấu của thượng nghị viện Nga tuân theo chiến lược mà Putin đưa ra về quan hệ giữa Trung ương và địa phương của Nga.

Động thái chính trị thứ ba của Putin chính là xoá bỏ, ngăn chặn các thế lực địa phương phát triển, tăng cường tính quyền uy của trung tâm Liên bang Nga. Biện pháp này đã thay đổi được tình trạng xu thế thế lực địa phương quá lớn, quyền uy của Trung ương quá nhỏ trong thời kì Gorbachev và Yeltsin, từ đó hình thành ưu thế chính trị tập quyền Trung ương truyền thống đã quen thuộc. Logic chính trị của Nga lại một lần nữa quay về quỹ đạo mà Nga và nhân dân đã quen thuộc, hơn nữa còn sinh ra hiệu quả chính trị cần thiết.

4. Ngoại giao thiết thực và ngoại giao theo xu hướng có lợi

Liên Xô giải thể, địa vị quốc tế của Nga bị suy giảm trầm trọng. Tám năm trước tình hình quốc tế của Nga rất không lạc quan, đối diện với áp lực từ các nước phương Tây, Nga không có năng lực để chống chọi. Ngày hôm nay, sau 8 năm, cùng với sự vững mạnh của Nga, địa vị của Putin trên quốc tế cũng ngày càng tăng. Năm 2007, trong bài diễn văn của Putin tại hội nghị Munich, ông đã đưa ra lời cảnh cáo đối với xã hội phương Tây, công khai đánh vào mưu đồ làm bá chủ thế giới của Mỹ, chủ trương đa nguyên hóa trật tự xã hội quốc tế, đấu tranh xây dựng xã hội đa cấp hóa. Trong thời kì 8 năm Putin nắm quyền, địa vị quốc tế của Nga được nâng cao rõ rệt. Nga vận dụng ngoại giao một cách tổng hợp, hết sức bảo vệ lợi ích quốc gia của Nga. Nga giành được sự tôn trọng rộng rãi của cả thế giới, trở thành một quốc gia có tiếng nói trên trường quốc tế.

Lê-nin đã từng nói: “Phán đoán thành tựu của lịch sử, không phải căn cứ vào các nhà hoạt động lịch sử có đem đến những thứ mà thời đại cần hay không vì thế cần căn cứ vào những điều mới mẻ mà họ đem lại so với các bậc tiền bối.” Nhìn từ phương pháp luận này. 8 năm của Putin thực sự đã đem đến cho đất nước Nga rất nhiều điều mới mẻ. Nếu bắt buộc phải dùng một câu ngắn gọn để khái quát, đó chính là “làm cho nước mạnh, làm cho dân giàu.” Putin đã giúp đất nước Nga thoát khỏi khủng hoảng, được lịch sử giao phó sứ mệnh phục hưng đất nước Nga.

Đương nhiên, trong 8 năm của Putin không thể hoàn thành được sứ mệnh phục hưng nước Nga. Nga vẫn còn tồn tại rất nhiều vấn đề lớn nhỏ, Putin không hề có những sai lầm chiến lược lớn nhưng cũng không thể làm mọi việc đạt đến mức đô hoàn mỹ. Putin nhấn mạnh Trung ương tập quyền, vận dụng cơ khí quốc gia để thúc đẩy sự chuyển mình của đất nước, nhưng điều này cũng làm tăng mức độ quan liêu trong cơ cấu Nhà nước, cũng mở rộng tác dụng của hành chính. Điều này có thể làm giảm hiệu suất của quốc gia và công tác chống tham nhũng, tệ nạn. Nếu nói những thành tựu của Putin ngày càng rõ rệt trong nước nhưng về ngoại giao vẫn chưa đạt được mục đích cải thiện tổng thể hoàn cảnh quốc tế của Nga một cách thực chất, hiện nay tình hình quốc tế đối với nước Nga mới trỗi dậy không có lợi nhiều. Lấy năng lượng để làm tài nguyên ngoại giao, kết quả cũng có thể làm tổn hại đến lợi ích quốc gia của Nga. Nga cần phải nắm được giới hạn này.

Từ lịch sử mà nhìn nhận, chu kì sinh mệnh chính trị của nhà chính trị không hề trùng khớp với sứ mệnh chính trị của quốc gia. Nhà chính trị đem chu kì chính trị của quốc gia gắn liền với chu kì sứ mệnh chính trị của bản thân, có thể xuất hiện trạng thái căng thẳng cao độ của cả xã hội, không có lợi cho sự phát triển của quốc gia và hoàn thành sứ mệnh. Nguyện vọng mặc dù tốt nhưng không phù hợp với thực tế. Thời gian 8 năm để hoàn thành sứ mệnh trọng đại mang tính lịch sử thay đổi đất nước Nga rõ ràng là không đủ.

Nhưng Hiến pháp Nga lại có hạn chế đối với nhiệm kì của tổng thống. Điều mà Putin đặc biệt được các chính trị gia khác kính trọng là, ông tôn trọng Hiến pháp, không hề lợi dụng niềm tin của dân chúng vào bản thân để thay đổi Hiến pháp, mong muốn nhiệm kì. Nhưng điều này không có nghĩa là Putin không tận dụng các cơ hội lịch sử, trong phạm vi Hiến pháp cho phép đi tìm mối quan hệ về chính trị và phát huy ảnh hưởng chính trị to lớn của bản thân. Tám năm chỉ là giai đoạn đầu tiên trong chiến lược chính trị của Putin, giai đoạn tiếp theo sắp sửa bắt đầu, đó chính là giai đoạn liên hiệp giữa Putin và Medvedev hoặc có thể nói là giai đoạn tổng hợp chính trị của Putin – Medvedev. Nếu Medvedev có thể thuận lợi lên làm tổng thống và Putin làm thủ tướng thì nước Nga vẫn tiến lên dưới sự lãnh đạo của Putin. Nếu trải qua thời kì quá độ ngắn tạm thời của tổng thống Medvedev, quyền lực của nước Nga lại rơi vào tay Putin, đó sẽ là giai đoạn ba trong chiến lược chính trị của Putin. Từ bản báo cáo tình hình trong nước của Putin năm 2007, hoài bão chính trị của Putin là vô cùng to lớn. Khi Putin đảm nhiệm hai nhiệm kì mới, Putin cũng có thể giống như Medvedev mời ông đảm nhận chức vụ thủ tướng, ông sẽ mời Medvedev nhậm chức vụ thủ tướng. Có thể mạnh dạn mà nghĩ rằng, không ngạc nhiên chiến lược chính trị của Putin lại có giai đoạn thứ tư, đó là giai đoạn sau khi nhiệm kì tổng thống lần thứ tư của Putin kết thúc, có lẽ Medvedev lại là ứng cử viên sáng giá tiếp nhận chức vụ tổng thống của Putin, tiếp tục hoàn thành sự nghiệp phục hưng nước Nga của Putin và của ông cùng Putin đề ra. Nga cuối cùng cũng quá độ đến thời kì của Medvedev. Đương nhiên dự đoán tình hình nước Nga là việc rất khó, dự đoán tình hình chính trị của nước Nga lại càng khó khăn hơn. Năm 2007, tôi đã viết bài “Phương trình chính trị của Putin” trên báo “Bình luận Trung Quốc” tại Hồng Kông, khi đó mới chỉ là một dự đoán táo bạo, bây giờ nhìn lại, tình hình chính trị của Nga đã bắt đầu xuất hiện những hiện tượng tương ứng.

Tám năm của Putin có thể dùng từ “huy hoàng” để hình dung, nhưng lại mong muốn những năm tháng chính trị của Putin trong tương lai càng huy hoàng và mong tương lai của Nga ngày càng tươi sáng.

III. Xu thế chiến lược của Nga trong tương lai đáng được quan tâm

1. Năng lực và trình độ quản lý của chính quyền Putin đáng được chúng ta quan tâm

Tám năm của Putin chủ yếu giải quyết những vấn đề mang tính chuyển biến lịch sử trọng đại của Nga từ khủng hoảng đến phục hưng. Đây là sứ mệnh lịch sử quan trọng và hết sức khó khăn mà lịch sử giao phó cho Putin. Tám năm trước, Putin tiếp nhận một đất nước mà tình hình khủng hoảng bao vây, hỗn loạn và mất trật tự từ tay của Yeltsin, các biểu hiện chính của khủng hoảng là: thứ nhất, Liên Xô giải thể dẫn đến sự ra đời của nước Nga, vấn đề Chechnya làm cho Nga nhận thấy rằng, đất nước tồn tại nguy cơ tan rã; thứ hai là, khủng hoảng kinh tế và chính trị Nga tiếp tục kéo dài, mức sống của quần chúng nhân dân liên tục giảm; thứ ba là, quan hệ chính trị giữa tổng thống, Chính phủ và quốc gia Nga luôn luôn xảy ra xung đột, các thế lực địa phương ngày càng lớn, quyền uy của Trung ương không ngừng bị cạnh tranh, mệnh lệnh không thể ra ngoài điện Kremlinn; thứ tư là, bọn đầu sỏ không chỉ lũng đoạn và điều khiển kinh tế Nga mà còn bắt đầu can thiệp vào chính trị; thứ năm là, địa vị chính trị của Nga ngày càng bị hạ thấp, Nga bị rơi xuống vị trí ngang bằng với các quốc gia loại hai và ba trên thế giới.

Sau khi Putin lên diễn đàn chính trị, qua chiến tranh Chechnya, về cơ bản đã khống chế được tiến trình chia rẽ của nước Nga, thông qua cải cách kinh tế và lợi dụng giá năng lượng trên thế giới đang tăng cao, nhất cử làm thay đổi tình trạng khủng hoảng kinh tế và xã hội, thông qua chương trình bốn quốc gia lớn để nâng cao mức sống của nhân dân, thông qua xây dựng Đảng nước Nga thống nhất để điều khiển hạ viện, dung hoà mối quan hệ giữa tổng thống, Chính phủ và hạ viện, thông qua một loạt các cải cách chính trị dung hoà mối quan hệ giữa Trung ương và địa phương, quyền uy của Trung ương được bảo vệ, thông qua đánh vào bọn đầu sỏ để ngăn chặn xu thế can thiệp vào chính trị của bọn chúng, thông qua các hành động để thống nhất đại cục giữa tình hình trong nước và ngoài nước, dần dần nâng cao địa vị quốc tế của Nga, ảnh hưởng đối với quốc tế càng ngày càng lớn.

Những thành tích giành được sau 8 năm đã cho thấy, năng lực và trình độ cầm quyền của Putin là tương đối cao, do đó năng lực và trình độ cầm quyền của Putin đáng được chúng ta quan tâm: Thứ nhất là lập trường kiên định, thái độ rõ ràng, dám nhận trách nhiệm của Putin trên phương diện thống nhất tiền đồ vận mệnh của quốc gia và bảo vệ đất nước, về vũ lực khống chế các phần tử vũ trang phi pháp Chechnya đã cho thấy khả năng động viên và quyết sách tuyệt vời của Putin, chiến tranh Chechnya không chỉ đánh vào lực lượng vũ trang phi pháp Chechnya mà còn thuyết phục nhân dân Nga; thứ hai là Putin có suy nghĩ và tấm lòng cầm quyền vì nhân dân, ông đánh vào các thế lực đầu sỏ, thực hiện chương trình dân sinh bốn nước lớn, đem thành quả của cải cách đến với nhân dân, nhân dân ủng hộ một cách tự nhiên, chỉ số điều tra dân ý liên tục tăng cao đã thể hiện rõ điều này, năng lực lãnh đạo quốc gia rất mạnh, kết thúc tình trạng xung đột liên tục giữa hạ viện và Chính phủ, khôi phục lại khả năng nắm chính quyền của Trung ương với địa phương cũng chứng minh điều này; thứ tư là khả năng nắm bắt cơ hội, thuận theo thời thế rất tốt, Putin đã nhạy bén nắm bắt được cơ hội giá cả năng lượng quốc tế tăng cao, biến năng lượng trở thành “đầu tàu” để tăng trưởng nền kinh tế Nga, Putin không chỉ may mắn mà còn giỏi nắm bắt vận may và có khả năng sử dụng vận may; thứ năm là Putin còn có khả năng thống nhất đại cục trong nước và ngoài nước, tư tưởng chính là phục hưng nước Nga, Putin bảo vệ lợi ích đất nước và không để dư thừa nội lực đất nước, ông bảo vệ lợi ích nước Nga trên trường thế giới và đặc biệt là lợi ích hạt nhân, dám chống lại các quốc gia phương Tây và Mỹ, từ đó giành được tình cảm yêu mến và kính trọng của nhân dân Nga.

2. Chiến lược trị quốc lâu dài và vĩ đại của Putin đáng được chúng ta quan tâm

Sau 8 năm điều hành đất nước, Putin đã giúp cho nước Nga từ khủng hoảng chuyển sang phục hưng. Có thể nói, 8 năm của Putin là 8 năm rực rỡ của nước Nga. Điều này đã đem đến cho Putin cảm giác về sứ mệnh lịch sử lớn lao. Năm 2007, Putin đưa ra suy nghĩ về chiến lược của Nga trong tương lai. Năm 2008, Putin lại đưa ra kế hoạch phát triển chiến lược của Nga trong năm 2020, Putin đã đem đến cho nước Nga mục tiêu chiến lược vừa lâu dài vừa vĩ đại, khái quát lên chính là “dân giàu nước mạnh.” Nhìn lại, Putin giống đại đế Peter tạo nên một đất nước Nga đứng hàng đầu thế giới.

Chiến lược phát triển lâu dài nước Nga của Putin đáng được chúng ta đặc biệt quan tâm: thứ nhất, đây là toàn cảnh về kế hoạch phát triển đất nước Nga trong tương lai từ 10 năm đến 20 năm, mục tiêu phát triển và cách thức tương ứng để thực hiện mục tiêu này; thứ hai, đây là những kế hoạch của Putin trước khi rời bỏ chức vụ tổng thống, cho thấy tầm quan trọng của Putin khi rời khỏi vũ đài chính trị Nga, ông vừa là người đưa ra chiến lược, vừa là người giám sát và thực hiện chiến lược; thứ ba, Putin mong muốn đưa ra đường lối chiến lược để người kế nhiệm đi theo con đường chiến lược này, duy trì tính liên hệ và tính kế thừa của chính sách; thứ tư, thông suốt tư tưởng chiến lược này chúng ta có thể hiểu và nắm rõ trọng điểm chiến lược chính sách ngoại giao của Nga, chiến lược và chính sách như thế nào với các nước xung quanh và trong khu vực, đạt được mục tiêu biết người biết ta, điều này cũng có lợi cho Trung Quốc.

3. Sự sắp xếp chính trị kì diệu mà lâu dài Putin đáng được chúng ta quan tâm

Hiện nay Nga chỉ mới bước ra khỏi khủng hoảng và vừa mới bước lên con đường phục hưng. Nếu thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh thì phải cần một thời gian rất lâu dài. Nhưng thời hạn 8 năm nhiệm kì của Putin đã đến, theo quy định pháp luật hiện hành của Nga, Putin không thể tiếp tục giữ chức vụ này để hoàn thành sứ mệnh đối với đất nước Nga. Quy định có liên quan đến nhiệm kì tổng thống đã hạn chế Putin có thể tiếp tục thực hiện chiến lược trị quốc lâu dài của mình.

Mặc dù sự sắp xếp chính trị kì diệu của Putin vẫn phải tiến hành một cách kín đáo nhưng cùng với sự kết thúc của kì bầu cử tổng thống và hạ viện, sự sắp xếp chính trị và con đường chính trị lâu dài của Putin đã được triển khai một cách rõ ràng và chính xác.

Lựa chọn thứ nhất là: Không theo đuổi nhiệm kì, không vì theo đuổi nhiệm kì 3 mà thay đổi Hiến pháp Nga. Lựa chọn này của Putin là hoàn toàn chính xác: thứ nhất rời bỏ chức vụ đúng thời gian cho thấy Putin tôn trọng Hiến pháp Nga, tuân thủ chế độ cơ bản của Nga, để giữ gìn danh tiếng và uy tín chính trị cùng lòng dân mà Putin đã giành được trong 8 năm giữ chức tổng thống, nếu Putin vì theo đuổi nhiệm kì 3 mà thay đổi Hiến pháp, mặc dù ông có thể làm được điều này, nhưng tính hợp pháp của việc nắm chính quyền có thể chịu sự nghi ngờ công khai đến từ các thế lực phản đối trong và ngoài nước, có thể tạo hình ảnh không tốt về một Putin ham muốn quyền lực, hệ quả tiêu cực của nó là tương đối rõ. Thứ hai, không theo đuổi nhiệm kì 3 giúp cho Putin giành được thế chủ động về mặt chính trị, tạo tiền đề chính trị và không khí chính trị rất tốt để nước Nga tiếp tục thực hiện chiến lược dân giàu nước mạnh, giảm tính không xác định của chính trị Nga và những xung đột chính trị còn đang tồn tại, tăng cường tính liên tục để phát triển đất nước Nga: Thứ ba Putin sở dĩ làm như vậy là để sắp xếp chính trị càng lâu dài hơn, điều này là quan trọng nhất.

Lựa chọn thứ hai là: Putin trên thực tế đang theo đuổi hai nhiệm kì tiếp theo, sau khi trải qua thời kì quá độ, Putin sẽ quay về điện Kremlin một cách hợp pháp, quay trở về nắm giữ chức vụ tổng thống một cách hợp pháp. Đầu năm nay, Mironov của thượng viện Nga bày tỏ quan điểm rõ ràng, Putin có một kế hoạch lâu dài và vĩ đại, sau khi tổng thống Medvedev từ chức vào năm 2012, rất có khả năng Putin sẽ tiếp tục tiếp nhận chức vụ tổng thống, sau hai nhiệm kì sau khi thay đổi Hiến pháp, Putin tiếp tục đảm nhiệm chức vụ tổng thống 14 năm, sau đó, Medvedev lại tiếp tục giữ chức vụ tổng thống, sự hợp tác giữa Medvedev và Putin sẽ được kéo dài đến năm 2033. Nếu Putin có sự sắp xếp chính trị như vậy thì có thể sẽ có sự ảnh hưởng rất lớn và quan trọng đến hướng đi trong tương lai của nước Nga. Nếu Putin thực hiện sự sắp xếp chính trị quan trọng này, thì quyền lực cao nhất của nước Nga sẽ rơi vào tay của Putin và những người quanh ông, về mặt chính trị bảo đảm sự quán triệt và tính hiện thực trong kế hoạch của Putin, bảo đảm mục tiêu xây dựng đất nước Nga trở thành “dân giàu nước mạnh” sẽ được thực hiện.

Lựa chọn thứ ba là: sự sắp xếp chính trị lâu dài này của Putin hết sức cẩn thận và táo bạo, nhưng điều quan trọng nhất là Putin sẽ đem quyền lực cao nhất trao vào tay ai để tiến hành quá độ. Putin lựa chọn Medvedev làm người kế nhiệm chức vụ tổng thống là kết quả sau khi đã suy nghĩ rất kĩ lưỡng. Thứ nhất, Medvedev là người hiểu nhất chiến lược đường lối của Putin và là nhân vật quan trọng tham gia vào đường lối quyết sách của Putin trong những người thân hữu của Putin, có lợi để quán triệt tư tưởng kế hoạch của Putin, thực hiện mục tiêu chiến lược dân giàu nước mạnh; thứ hai là, chọn Medvedev cho thấy Putin không muốn lãng phí thời kì quá độ này, duy trì tính liên quan và tính liên hệ trong thực hiện kế hoạch của Putin.

Sự sắp xếp chính trị lâu dài của Putin nói với chúng ta rằng: thứ nhất, trong thời kì tương đối dài quyền lực cao nhất của nước Nga vẫn nằm trong tay của Putin và Medvedev, Putin và Medvedev là người điều khiển quyền lực và trung tâm chính trị của Nga, chiến lược phát triển quốc gia và các hành động quyền lực đều do Putin và Medvedev nắm giữ. Sự kết hợp giữa Putin và Medvedev là sợi dây chính thực hiện quyền lực chân chính Nga, trong quan hệ giữa Nga và Trung Quốc cũng cần quan tâm đến nhân tố này. Thứ hai là, nhân vật nắm giữ quyền lực cao nhất nước Nga trong nhóm Putin trong thời gian rất dài, đối với điều này Trung Quốc nên bắt đầu từ “nhóm Putin,” đồng thời phân tích và nghiên cứu trọng điểm. Sự kết hợp giữa Putin và Medvedev không chỉ là sự kết hợp giữa hai nhân vật chính trị và vấn đề hợp tác mà còn thể hiện hình tượng đội ngũ chính trị nắm giữ quyền lực cao nhất nước Nga. Thứ ba, đương nhiên, chúng ta cũng phải thấy rằng, có rất nhiều lực lượng chính trị ảnh hưởng đến nhóm Putin, kết hợp giữa Putin và Medvedev không chỉ đối diện với áp lực to lớn từ bên ngoài của nhóm Putin mà còn đối diện với áp lực vốn có trong nội bộ, chúng ta cũng nên nghiên cứu ảnh hưởng tới lợi ích của sự kết hợp giữa Putin và Medvedev.

4. Sự trỗi dậy của nước Nga – điều chúng ta cần quan tâm

Nước Nga căn cứ theo những cách thức và phong cách truyền thống mà bản thân quen thuộc để phát triển, đây chính là đặc trưng riêng của nước Nga. Con đường và phương thức trỗi dậy vô cùng độc đáo: thứ nhất, không rập khuôn, máy móc mô hình của các nước phương Tây, sử dụng phương thức tập quyền chính trị đã quen thuộc với nước Nga để điều khiển và sắp xếp bố cục chính trị của Nga, tương đối điển hình là áp dụng chế độ tập quyền tổng thống để điều khiển xã hội Nga, bây giờ nhìn lại, hình thức chính trị này khá phù hợp với truyền thống của nước Nga nên đã được đại bộ phận nhân dân tiếp nhận; thứ hai, sau khi trải qua thời kì ngắn mà quyền lực Trung ương suy yếu trong khi quyền lực của địa phương lại rất mạnh, Nga quay trở về quỹ đạo tập quyền Trung ương, tăng cường sự khống chế của Chính phủ Trung ương đối với Chính phủ địa phương, áp dụng phương thức chế ước mang tính tổng hợp để ngăn chủ nghĩa địa phương phát triển và xu hướng phân li nổi dậy. Thứ ba, áp dụng hình thức phát triển kinh tế không cân bằng và không thông thường, lấy phát triển Chính phủ làm động lực, lấy tài nguyên hành chính làm phương thức chủ đạo để đi tìm sự phát triển kinh tế một cách nhảy vọt, 8 năm gần đây Nga đã lợi dụng cơ hội giá cả năng lượng thế giới tăng mạnh, thực hiện phục hưng và phát triển nền kinh tế, do đó, đặc điểm kinh tế dựa vào tài nguyên của Nga hiện lên rất rõ; thứ tư, thông qua giá cả năng lượng thế giới tăng mạnh đã tích lũy được nhiều vốn, thực hiện công trình bốn nước lớn, tập trung giải quyết vấn đề dân sinh; thứ năm là thông qua tài nguyên ngoại giao tổng hợp và các biện pháp để theo đuổi lợi ích quốc gia của Nga trên thế giới. Bảo vệ lợi ích quốc gia là trọng tâm và thực chất trong các chính sách đối ngoại của Nga. Về phương diện bảo vệ lợi ích nước Nga, Nga áp dụng chính sách ngoại giao kết hợp giữa mềm dẻo và cứng rắn.

Phương thức trỗi dậy của Nga đáng được chúng ta chú ý: thứ nhất, lịch sử khủng hoảng và kinh tế của Nga cho chúng ta thấy, khi chính quyền Nga áp dụng các quyết sách phù hợp với tình hình trong nước và ý nguyện của người dân thì đều có thể giành được thành công, các quyết sách không phù hợp với ý nguyện của nhân dân và tình hình trong nước thì nhất định sẽ gặp phải thất bại. Trong thời gian gần đây, xu thế phát triển của nước Nga vẫn tiếp tục, Trung Quốc nên thiết lập quan hệ với người láng giềng to lớn này, vui mừng khi nhìn thấy sự phát triển và hùng mạnh của nước Nga, coi sự hùng mạnh và phát triển của nước Nga là điều kiện quan trọng cho sự phát triển của đất nước mình. Thứ hai, chúng ta cũng phải thấy rằng nước Nga đang chịu sự chi phối của “tư tưởng vội vàng,” chúng ta nên quan tâm tới tư duy này, bởi vì tư duy này mang tính truyền thống sâu sắc của Nga, chúng ta cần phải phân tích kết quả mà “tư tưởng vội vàng” này có thể mang đến cho đất nước Nga. Thứ ba là, mặc dù Putin và Medvedev đã nhiều lần nhấn mạnh Nga nên thực hiện “một nền kinh tế sáng tạo và đổi mới,” nhưng do giá dầu quốc tế tăng cao nên đã làm suy yếu động lực trong việc thực hiện “một nền kinh tế sáng tạo và đổi mới.” Dựa vào tài nguyên năng lượng để phát triển nền kinh tế có thể làm cho đất nước Nga mắc phải chứng bệnh dựa dẫm vào năng lượng tự nhiên. Thứ tư là, ngoại giao duy lợi của Nga đang thêm một bước phát triển có thể làm cho cục diện của Nga trong quá trình ngoại giao kinh tế thương mại quốc tế không ngừng bị cọ sát. Nga sẽ phải làm gì để đối diện với những mâu thuẫn và cọ sát này đây là vấn đề chúng ta cần phải quan sát.

Phụ lục 1: Sự kiện bầu hạ viện Nga lần thứ V và bầu cử tổng thống.

NĂM 2007

Ngày 12 tháng 09, Putin chấp nhận đơn xin từ chức của thủ tướng Fradkov, sau đó tổng thống kí lệnh giải tán Chính phủ, cùng ngày đề nghị cục trưởng cục quản lí ngân hàng và tiền tệ Zubkov làm ứng cử viên chức vụ thủ tướng.

Ngày 14 tháng 09 tại hội nghị toàn thể hạ viện Nga, với kết quả biểu quyết là 381 phiếu tán thành, 47 phiếu phản đối và 8 phiếu trắng, Zubkov đã trở thành tân thủ tướng.

Ngày 24 tháng 09 Chính phủ Liên bang Nga lần thứ I hình thành. Chính phủ mới thành lập một ủy ban quốc gia trẻ và ủy ban ngư nghiệp quốc gia. Hai vị phó thủ tướng thứ nhất.

Ivanov và Medvedev, hai vị phó thủ tướng Jukov và Naryshkin của Chính phủ trước đều không thay đổi, chỉ thêm phó thủ tướng Kudrin (kiêm bộ trưởng bộ tài chính). Đồng thời bà Elvira Nabiullina thay German Gref giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ phát triển kinh tế và thương mại. Nguyên phó Bộ trưởng Bộ tài chính Garikova thay thế Zurabov nhận chức Bộ trưởng Bộ môi trường và phát triển xã hội. Nguyên tổng thống, đại biểu toàn quyền tại khu vực miền Nam Kozak thay Yakovlev nhận chức bộ trưởng phát triển khu vực.

Ngày 01 tháng 10, Putin tham gia thống nhất 8 Đảng Nga, tuyên bố chọn Đảng này tham gia vào hạ viện và cho biết: sau khi bầu cử tổng thống năm 2008, khả năng ông giữ chức vụ thủ tướng là rất lớn, nhưng cần thỏa mãn hai điều kiện: thứ nhất là thống nhất Đảng Nga trong bầu cử hạ viện giành thắng lợi, thứ hai là người nhận chức vụ tổng thống phải là người ở phái chính nghĩa, có năng lực, làm việc hiệu quả, là nhà lãnh đạo có tư tưởng hiện đại, có thể hợp tác tốt với ông.

Ngày 16 tháng 10, trong chuyến thăm Tehran khi trả lời phỏng vấn của giới truyền thông Iran, Putin đã nói: theo Hiến pháp của Nga sau khi ông liên nhiệm hai kì tổng thống thì cần phải xuống chức, nhưng Putin nói rõ không chuẩn bị về ở ẩn sau khi bãi nhiệm. Mặc dù vài tuần trước, đề nghị của Putin sau khi ông bãi nhiệm chức vụ tổng thống sẽ tiếp nhận chức vụ thủ tướng hoàn toàn được hưởng ứng, nhưng khi trả lời phỏng vấn ông lại bác bỏ những lời truyền miệng này. Ông nói: “Trước mắt, đây chỉ là những lời đồn thổi mà thôi.”

Ngày 29 tháng 10, Ủy ban bầu cử Trung ương Nga ngày 28 đã kết thúc công tác đăng kí danh sách bầu cử vào hạ viện. Bầu cử hạ viện mới, ngày thứ nhất sẽ được tổ chức vào ngày 02 tháng 12, mười một chính đảng của Nga sẽ chính thức tham gia vào cuộc đua tài bầu cử hạ viện mới lần thứ I. Mười một đảng đó lần lượt là Đảng cộng sản Nga, Đảng tự do dân chủ Nga, Đảng nước Nga thống nhất, Đảng công chính Nga, Liên minh lực lượng cánh hữu, đảng Yabloko, người ái quốc Nga, Đảng dân chủ Nga, Đảng lực lượng công dân, Đảng nông nghiệp Nga và Đảng công bằng xã hội Nga. Tư cách đăng kí của ba Đảng là Đảng xanh, Đảng thống nhất hòa bình và Đảng liên minh nhân dân bị hủy bỏ vì Ủy ban bầu cử Trung ương nhận định tỷ lệ danh sách không được kí tên vượt quá 5%. Những người tham gia bầu cử hạ viện mới vào ngày 31 tháng 10 sẽ nhờ máy tự động xác định vị trí của các chính đảng khi bầu phiếu. Ngoài ra, các chính đảng còn phải thông qua phương thức bốc thăm để phân chia thời gian truyền hình trực tiếp miễn phí và số trang, to và nhỏ theo pháp luật quy định tiến hành tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng quốc gia.

Ngày 30 tháng 10, phó chủ tịch hạ viện Nga, chủ tịch đảng tự do dân chủ Vladimir Zhirinovsky, trong cuộc họp báo tổ chức ngày 29 tại Novgorod, sau cuộc bầu cử lớn tháng 12, sẽ có ba chính đảng trong mười một đảng phái bước vào hạ viện mới. Ông chỉ rõ, ba chính đảng bước vào hạ viện là Đảng tự do dân chủ, Đảng nước Nga thống nhất và Đảng cộng sản Nga, bốn đảng dân chủ – tập đoàn Yabloko, Liên minh lực lượng cánh hữu, và Đảng dân chủ Nga không thể giành được sự ủng hộ cuả nhân dân. Khi trả lời vấn đề Đảng nước Nga thống nhất mong đợi, ông nói: “Đảng này giống như bất kì một đảng nào khác có thể giành thắng lợi, nhưng trong nước vẫn có những người dân bầu cho đảng khác.” Ông hi vọng số lượng người dân bầu cử sẽ đạt 70%. Ngoài ra ông chỉ rõ cần phải khích lệ giới trẻ tham gia bầu cử.

Ngày 12 tháng 11, tòa án tối cao của Nga đã từ chối hủy bỏ tư cách tham gia bầu cử hạ viện lần thứ V của Đảng cộng sản Nga. Như vậy, tòa án đã bác bỏ đơn của Đảng công chính Nga, đảng này mong được công nhận, người của Đảng cộng sản Nga trong khi tranh cử đã vi phạm bản quyền tri thức, do đó cần phải hủy bỏ tư cách tranh cử của đảng đó.

Ủy ban bầu cử Trung ương tuyên bố sẽ cho phép hơn một nghìn phóng viên trong và ngoài nước đăng kí tham gia vào cuộc đại bầu cử lần này, trong đó có 987 phóng viên của nước Nga, họ đến từ 12 đài phát thanh, 14 đài truyền hình, 23 nhà truyền thông và mười bảy thông tấn xã, ngoài ra còn có 227 phóng viên nước ngoài đến từ 19 quốc gia, đại diện cho 28 đài truyền hình quốc tế, 15 nhà truyền thông và 8 thông tấn xã.

Ngày 13 tháng 11, tổng thống Nga Vladimir Putin trong tuyên bố chung tại Krasnoyarsk, Đảng nước Nga thống nhất đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tháng 12 chính là sự tín nhiệm đối với bản thân, điều này giúp ông xác định được kế hoạch tiếp theo của mình. Putin nói: “Có một vấn đề như thế này, vì sao tôi phải lãnh đạo một đất nước Nga thống nhất là bởi vì chúng ta không thể có chính đảng nào tốt hơn, danh sách của Đảng nước Nga thống nhất là do tôi kí trước, nếu mọi người bỏ phiếu cho đảng này, điều đó đồng nghĩa với việc là họ tin tưởng tôi.” Putin nói, sự tín nhiệm này đồng nghĩa với việc ông đem quyền lợi của đạo nghĩa đi yêu cầu những người công tác trong Chính phủ và Hạ viện đi thực hiện những nghị quyết và kiểm tra tình hình chấp hành ngày hôm nay. Khi trả lời câu hỏi: “Ngài có thể làm điều gì trong tương lai?” Putin đã nói: “Tôi tạm thời không dùng hình thức gì để thực hiện, nhưng có rất nhiều phương án.” Khi nói đến Đảng nước Nga thống nhất, Putin đã chỉ ra, vẫn còn cần thời gian để đảng trưởng thành, củng cố. Putin: “Những chính sách được thực hiện thành công gần đẩy trên trình độ cao là do tôi dựa vào Đảng nước Nga thống nhất trong hội nghị, bởi ở đó không chỉ tồn tại lực lượng giúp đỡ tôi đưa ra quyết định mà còn giúp tôi biến những nghị quyết thành hiện thực.”

Ngày 16 tháng 11 cơ chế dân chủ tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu và văn phòng nhân quyền (ODIHR) sẽ không gửi đoàn kiểm tra đến gần khi bầu cử Hạ viện Nga vào ngày 02 tháng 12. Theo tin tức đưa, cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền thông báo cho Chính phủ Nga, tổ chức này không có cách nào để hoàn thành đề nghị tiến hành kiểm tra giám sát của Nga đối với cuộc bầu cử lần này. Trưởng đoàn kiểm tra giám sát của cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền Christian Strohal trong một bức thư gửi đến Uỷ ban bầu cử Trung ương Nga biểu thị sự tiếc nuối với việc huỷ bỏ hành trình giám sát của Uỷ ban. Ông đồng thời cho biết, do kéo dài và hạn chế, văn phòng của ông không có cách nào để hoàn thành nhiệm vụ. Đoàn giám sát của cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền ngày 07 tháng 10 yêu cầu phái đi 20 chuyên gia, ngày 15 tháng 11 yêu cầu phái đi 50 chuyên gia. Theo tin tức đưa ra, “các chuyên gia và nhân viên quan sát của cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền nhiều lần xin làm visa đến Nga nhưng thường xuyên bị từ chối.” Trong bản tin có nói: “Có việc như thế này là vì: cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền được ra kết luận, Chính phủ Nga giống như trong quá khứ không muốn ngay lập tức tiếp đón các nhân viên của đoàn quan sát, đồng thời hoàn toàn hợp tác với họ. Đoàn quan sát của cơ chế dân chủ và văn phòng nhân quyền biểu thị sự tiếc nuối, bản thân trong điều kiện phức tạp như thế này không còn cách nào khác để hoàn thành nhiệm vụ.” Bộ trưởng bộ ngoại giao Nga Sergei Lavrov ngày 15 cho biết: quan sát viên của tổ chức an ninh châu Âu phản ánh nhận được thư mời đến cuộc bầu cử hạ viện Nga vào tháng 12 là thời gian quá muộn nhưng họ vẫn có visa.

Ngày 19 tháng 11 Phó viện kiểm tra giám sát khu vực Liên bang miền Nam nước Nga Ivano Sedoluke cho biết, để tạo ra thế cục không ổn định trước khi bầu cử, tổ chức khủng bố ở khu vực Caucasus Liên bang miền Nam giành được hơn 1,5 triệu USD Mỹ quỹ hoạt động. Sedoluke tại hội nghị vấn đề quyền lực và pháp chế của Ủy ban Liên bang nói: “Theo những tài liệu nghiệp vụ mà chúng tôi nắm bắt được, để tạo ra thế cục không ổn định trước khi bầu cử, tổ chức khủng bố ở khu vực Caucasus Liên bang miền Nam đã thu về được hơn 1,5 triệu USD Mỹ quỹ hoạt động.” Khi chỉ ra tình trạng này dẫn đến viện kiểm sát vô cùng lo lắng, Sedoluke và những người tham dự cuộc họp đối với con đường tài chính của chủ nghĩa khủng bố cần phải có những biện pháp nghiêm khắc.

Phu nhân tổng thống Nga Lyudmila nên tham gia cuộc bầu cử tổng thống Nga sắp tới. Liên minh tranh cử Nga. “Phụ nữ Vladivostok” đưa ra: Phu nhân tổng thống Nga Lyudmila nên tham gia cuộc bầu cử tổng thống Nga sắp tới.

Ngày 21 tháng 11, tổng thống Putin tại nhà thể thao Luzhniki ở Matxcơva tham gia vào diễn đàn kêu gọi cử tri ủng hộ Putin của tổ chức Đảng nước Nga thống nhất, tại cuộc bầu cử ủng hộ Đảng nước Nga thống nhất vào ngày 02 tháng 12, bỏ phiếu bầu cho Đảng nước Nga thống nhất. Trong khi phát ngôn, Putin lấy giọng đanh thép ám chỉ vào các đảng phản đối, biểu thị không cho phép biến Hạ viện quốc gia thành kẻ môi giới chính trị, nơi tụ họp huyên náo của đồi bại tham nhũng và chủ nghĩa giáo điều.

Thủ tướng thứ nhất của Chính phủ Liên bang Nga Medvedev tại Nga Tân xã trong cuộc họp báo với các công ty truyền thông nước ngoài cho biết, Nga cần phải giữ lại chế độ đa đảng, phản đối thời kì quá độ cộng hòa chế độ nghị hội. Ông chỉ ra: “Tôi cho rằng, thực hiện chế độ đa đảng hàng thật giá thật là vô cùng bình thường. Nhưng có vài đảng đối với đất nước Nga là hết sức quan trọng. Nhìn lại viễn cảnh quá độ chế độ hai đảng hiện nay “không phải là hết sức quan trọng.” Ông tin tưởng rằng, “Nga nên áp dụng thể chế kết hợp giữa trái, phải.” Ông xác nhận, chính đảng hình thành từ tư tưởng Nga mới thật sự có ý nghĩa. Ông giải thích: “Rất có khả năng, điều này có liên quan đến tư tưởng mà chúng ta chưa đạt đến và có thể sẽ từ bỏ bề mặt phát triển kinh tế.” Đồng thời, ông chỉ ra, “Bất luận là hiện tại hay là tương lai đều không thể chấp nhận nước cộng hòa chế độ nghị hội.” Cuối cùng ông nói: “Nói đến thể chế hiện nay, mô hình Nga vẫn chưa có chế độ dân chủ nghị hội, Nga nên bước đi theo con đường của các nước lớn.”

Ngày 23 tháng 11 tại Novgorod hơn 1500 đảng viên của đảng Nga công chính tuyên bố rút ra khỏi đảng này, chuyển sang ủng hộ tổng thống Putin, trước đây ở bang Kirov đã có 3000 Đảng viên đảng công chính Nga tuyên bố rút ra khỏi đảng. Chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương Qulovic trong cuộc họp báo đã tiết lộ, trong cuộc cạnh tranh khốc liệt bầu cử Hạ viện, bình quân mỗi vị trí ở Hạ viện có mười người ứng cử.

Người ứng cử vào chức vụ tổng thống của lực lượng cánh hữu Nga Boris Efimovich Nemtsov không từ bỏ khả năng là người ứng cử duy nhất đại diện cho lực lượng dân chủ Nga tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 2008. Trong hội nghị Ủy ban chính trị liên minh lực lượng cánh hữu ngày 23, ông đã nói với các phóng viên, “chúng tôi chuẩn bị cùng với các nhân sỹ của phái phản đối dân chủ tiến hành đối thoại.” Hội nghị lần này thông qua quyết định bầu Nemtsov làm người tham gia tranh cử chức vụ tổng thống.

Ngày 26 tháng 11, Putin chỉ ra chế độ dân chủ ủy ban an ninh và hợp tác châu Âu và văn phòng nhân quyền từ chối cử người quan sát bầu cử hạ viện Nga có liên quan đến kiến nghị của Quốc hội Mỹ. Nga trong khi xử lí quan hệ với Mỹ có thể đã nghĩ đến điều này. Putin cho biết: “Theo tin tức mà chúng tôi nắm bắt được, quyết định này được đưa ra theo kiến nghị của Mỹ. Chúng tôi khi xử lí quan hệ quốc tế đã xem xét đến điều này.” Putin chỉ ra, biện pháp như thế này của chế độ dân chủ và văn phòng nhân quyền đối với các quốc gia châu Âu mà nói là rất ngoại lệ. Putin nói: “Đây là lựa chọn của họ, điều này một lần nữa chứng minh, rất nhiều cơ cấu bao gồm ủy ban an ninh và hợp tác cần phải tiến hành cải cách.”

Ngày 28 tháng 11 Phó chủ tịch Trung ương cộng hòa Liên bang Nga Ivan Melnikov trong cuộc họp báo tổ chức ngày 28 tại Matxcơva cho biết: khi bầu cử Hạ viện ngày 02 tháng 12, Nga sẽ phái hơn 300.000 quan sát viên đến các khu vực bầu cử, những người được vận động tham gia đạt con số hơn 500.000 người. Họ sẽ trở thành những nhóm lưu động, đem máy quay phim và máy ảnh theo.” Ngoài ra, để giám sát tiến trình bầu cử sẽ xây dựng các nhóm chuyên môn, thành viên của nhóm sẽ là những người làm trong các cơ quan hộ pháp. Nhiệm vụ của họ là kịp thời thông báo các hành vi vi phạm. Ông tiết lộ, người của Đảng cộng sản không phải là lần đầu làm công việc này, nhưng đại bộ phận những người tham gia vẫn làm công việc này là lần đầu tiên. Ông còn chỉ ra rằng, sau khi cuộc bầu cử kết thúc, kế hoạch tiếp theo sẽ là đi tham dự các cuộc họp các khu vực bầu cử. Ông vẫn chưa tiết lộ, ở khu vực nào vẫn chưa nộp đơn xin họp. Nhưng ông nói, trong thời gian ngắn sẽ tiến hành công việc này.

Ngày 29 tháng 11, trước cuộc bầu cử ba ngày, tổng thống Putin đã có bài phát biểu trên kênh truyền hình 1, một lần nữa kêu gọi cử trị bầu cử cho Đảng nước Nga thống nhất. Theo giới truyền thông Nga phân tích, trong cuộc bầu cử Hạ viện ngày 2 tháng 12 Đảng nước Nga thống nhất trở thành cơ sở của Hiến pháp của Hạ viện Nga lần thứ V không có nghi ngờ được, Đảng cộng sản Nga và Đảng tự do dân chủ sẽ bước vào Hạ viện quốc gia với 10% số phiếu, Đảng công chính Nga được khoảng 7% phiếu bầu, vừa đủ để vượt qua quy định của pháp luật để bước vào hạ viện quốc gia.

Ngày 02 tháng 12 không đợi cho đến khi cuộc bầu cử hạ viện Nga kết thúc, Đảng cộng sản Nga đã bắt đầu khởi thảo kết quả bầu cử và đơn kiện lên tòa án tối cao. Đây là những lời nói trong hội nghị tại trụ sở Đảng cộng sản của chủ nhiệm sở phá luật Ủy ban Trung ương Đảng cộng sản Nga Solovyov “không đợi bầu cử kết thúc, nhóm chuyên gia pháp luật của chúng tôi đã bắt đầu khởi thảo kết quả bầu cử và đơn kiện lên tòa án tối cao.” Solovyov nói, “Vượt quá tổng số vi phạm quy định,” do đó Đảng cộng sản sẽ căn cứ theo tỉ lệ phiếu bầu để quyết định có đưa ra ý kiến khác đối với kết quả bầu cử hay không. Trong bài phát biểu của trụ sở Đảng cộng sản trước các phóng viên có nói: “đảng cộng sản phái đi 300.000 nhân viên quan sát, căn cứ theo tin tức phản hồi của các cơ quan địa phương, họ đã phát hiện ra 10.000 trường hợp vi phạm.” Như vậy, các chuyên gia pháp luật của Đảng cộng sản đến các cơ quan giám sát của các địa phương và phát ra 700 đơn cáo trạng, đến ủy ban bầu cử các cấp các địa phương và phát ra 8000 đơn cáo trạng.

Lãnh đạo Đảng tự do dân chủ Nga Vladimir Zhirinovsky cho rằng: Nếu Nga là một quốc gia dân tộc đơn nhất, Đảng tự do dân chủ sẽ là đảng lớn thứ hai quốc gia.” Zhirinovsky nói: “Khu vực đa dân tộc bầu phiếu cho Đảng cộng sản bởi vì Đảng cộng sản cam kết họ độc lập.” Đứng thứ hai trong danh sách tuyển cử Đảng tự do dân chủ Andrei Lugovoy nói với các phóng viên: “Khi chúng tôi bỏ phiếu đều nhìn thấy những cử tri sáng suốt, khi họ bỏ phiếu bầu ủng hộ cho Đảng tự do dân chủ thì cũng coi như là ủng hộ cho nước Nga.” Zhirinovsky chỉ ra, Đảng tự do dân chủ hi vọng giành được không ít hơn 50 ghế trong Hạ viện.

Ngày 3 tháng 12 quan sát viên quốc tế của Bang liên hợp các quốc gia độc lập sau khi quan sát các giai đoạn tiến hành và chuẩn bị bầu cử Hạ viện Nga, đã viết bản báo cáo nói: quan sát viên quốc tế của bang liên hợp các quốc gia độc lập công nhận, bầu cử hạ viện quốc gia Nga là: dân chủ, tự do, minh bạch. Văn kiện này viết: “quan sát viên quốc tế của Bang liên hợp các quốc gia độc lập cho rằng, bầu cử nghị viên Hạ viện Nga tiến hành vào ngày 2 tháng 12 năm 2007 phù hợp với tiêu chuẩn của luật bầu cử quốc gia hiện hành và công nhận phương pháp bầu cử được tiến hành tự do dân chủ. Quan sát viên công nhận, cuộc bầu cử hạ viện quốc gia đã kết thúc là tự do và minh bạch.” Ngoài ra, quan sát viên quốc tế của Bang liên hợp các quốc gia độc lập còn kiến nghị các quan sát viên khác tham gia vào tuyên bố chung này.

Theo uỷ ban tuyển cử Trung ương thống kê có gần 98% phiếu bầu được ghi nhận bằng tài liệu, tỉ lệ phiếu bầu cho Đảng nước Nga thống nhất là 64.1%, tỉû lệ phiếu bầu cho Đảng cộng sản Nga là 11.6%, Đảng tự do dân chủ giành được 8.2% phiếu bầu, Đảng công chính Nga giành được 7.8% phiếu bầu, bốn đảng này bước vào Hạ viện Nga bởi chỉ có họ mới qua được giới hạn tỉ lệ phiếu bầu thấp nhất là 7%.

Vladimir Putin cho rằng: kết quả tuyển cử hạ viện Nga chính là sự biểu hiện niềm tin của dân chúng vào ông. Putin nói với các phóng viên: “Tôi cảm ơn những người dân Nga, cảm ơn tất cả các cử tri đã tích cực tham gia vào hoạt động bầu cử, đặc biệt cảm ơn tới các cử tri đã bỏ phiếu cho Đảng nước Nga thống nhất. Tôi kí trước danh sách tranh cử của Đảng nước Nga thống nhất, kết quả cuộc bầu cử ngày hôm nay là biểu hiện lòng tin tưởng của tất cả mọi người đối với tôi.” Putin nhấn mạnh, đối với Đảng nước Nga thống nhất mà nói, kết quả bầu cử có nghĩa là tất cả những gì họ làm đã được công nhận, còn mang tất cả những kì vọng của cử tri vào Đảng nước Nga thống nhất. Họ hi vọng Đảng nước Nga thống nhất khi giải quyết các vấn đề xã hội như lương cho người lao động, hưu trí, hỗ trợ, vấn đề dân số và vấn đề khoa học giáo dục sẽ đưa ra các biện pháp mang tính xây dựng.

Nghị hội châu Âu và tổ chức an ninh châu Âu cho biết, bầu cử Hạ viện Nga không phù hợp với tiêu chuẩn châu Âu. Hội trưởng tổ chức an ninh châu Âu Goran Lennmarker nói: “Chúng tôi cho rằng, tài liệu bầu cử Hạ viện Nga không phù hợp với nhiều tài liệu bầu cử châu Âu, vì thế chúng tôi không thể gọi cuộc bầu cử của Hạ viện Nga là cuộc bầu cử tự do.” Tổ trưởng nhóm quan sát viên nghị hội châu Âu giám sát bầu cử hạ viện Nga Van de Brande cho biết, bầu cử nghị hội Nga không phải là minh bạch. Đây là ý kiến của ông trong cuộc họp báo tổ chức tại Matxcơva. Van de Brande nói: “Nga không có chế độ phân lập tam quyền chân chính.” Ông dừng lại rồi nói tiếp: “Làm tổ trưởng nhóm quan sát viên nghị hội châu Âu, tôi nên chỉ ra những lo lắng của chúng tôi đối với vấn đề phát triển dân chủ quốc gia này.” Ông còn nói thêm: “Khi tiến hành bầu cử trù bị đã xuất hiện những nhân tố chính diện không giống nhau, cũng đã xuất hiện tình hình có xu hướng tốt.” Ông lại bổ sung thêm: “Đồng thời cũng xuất hiện những nhân tố xấu có liên quan đến bí mật bầu cử.”

Ngày 6 theo kết quả kiểm phiếu lúc đầu, danh sách của Đảng nước Nga thống nhất do Vladimir Putin kí trước tại cuộc bầu cử hạ viện Nga đã giành được 64.30% phiếu bầu, đảng cộng sản Nga giành được 11.7% phiếu bầu. Churov trên kênh tin tức truyền hình trực tiếp nói: “Theo tài liệu sơ bộ cho thấy, hệ thống bầu cử tự động quốc gia tiến hành thống kê với tất cả các phiếu bầu: Đảng nước Nga thống nhất tại bầu cử Hạ viện quốc gia giành được 64.30% phiếu bầu, Đảng cộng sản Nga giành được 11.57% phiếu bầu. Đảng tự do dân chủ giành được 8.14% phiếu bầu.” Các đảng còn lại đều không vượt qua giới hạn 7% để bước vào hạ viện quốc gia. Hơn nữa trong số đó đảng nông nghiệp Nga giành được số phiếu cao nhất cũng chỉ được 2.3% cử tri bầu.

Phó chủ tịch nước thứ nhất Ivan Melnikov nói với phóng viên Tân Nga Xã, đảng này sẽ bầu lãnh đạo của họ là Gennady Zyuganov làm ứng cử viên chức vụ tổng thống. Ông nói: “Bất luận là đoàn chủ tịch Trung ương Nga hay là đảng khu vực đều không có ý kiến nào khác về việc bầu Gennady Zyuganov làm ứng cử viên chức vụ tổng thống.” Ông nói, “tất cả các đảng khu vực thông qua bầu phiếu bí mật nhất trí bầu Gennady Zyuganov làm ứng cử viên chức vụ tổng thống.”

Ngày 07 tháng 12 Đảng công chính Nga không đưa ra ứng cử viên chức vụ tổng thống mà ủng hộ những ứng cử viên của đảng khác hoặc những người tự đề cử. Đây là quyết định của lãnh đạo đảng Sergei Mironov. Trong cuộc họp báo với các phóng viên ngày 07 Sergei Mironov đã nói: “Ngày hôm nay tôi dám lấy 99% tin tưởng mà nói rằng, đảng của chúng tôi sẽ không đưa ra ứng cử viên chức vụ tổng thống mà ủng hộ những ứng cử viên của đảng khác.”

Ngày 10 tháng 12 bốn chính đảng là Đảng nước Nga thống nhất, Đảng công chính Nga, đảng nông nghiệp Nga và đảng lực lượng công dân Nga sẽ đưa phó thủ tướng thứ nhất dân chủ Nga Medvedev làm người ứng cử chức vụ tổng thống Nga, Putin ủng hộ việc này. Lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất Gryzlov khi gặp mặt tổng thống Putin và lãnh đạo ba đảng cộng sản khác đã nói: “Chúng tôi rất muốn đưa ra với quý vị danh sách những người tham gia bầu cử chức vụ tổng thống. Người ứng cử này chính là phó thủ tướng thứ nhất Dmitry Medvedev.” Putin nói: “Đối với Dmitry Medvedev tôi đã có mối kết giao 17 năm, vì thế nên tôi hoàn toàn ủng hộ ông ấy.”

Phái phản đối Nga thừa nhận thất bại muốn đưa người ứng cử chức vụ tổng thống tham gia vào cuộc bầu cử thử ngày 02 tháng 3 năm 2008. Lãnh đạo của Đảng cộng hòa không đăng kí Vladimir Rishkov nói: “Tất cả những nỗ lực của chúng tôi để xác định một ứng cử viên thống nhất là thất bại.” Lãnh đạo liên hiệp công dân Gary Kasparov đồng ý với cách nói này, ông chỉ ra: tất cả đều là do sự không thể hợp tác với Đảng cộng sản Nga dẫn đến. Ông cho rằng: “Phái phản đối có ý nghĩa thống nhất liên hợp với đảng cộng sản Nga.” Kasparov Garry cho rằng: “hiện nay cần phải vì tương lai sau khi bầu tổng thống ngày 02 tháng 3 mà làm việc, cần phải tiếp tục đấu tranh thêm một bước.”

Sau khi công bố tin tức bốn đảng đề nghị ứng cử viên của chức vụ tổng thống là phó thủ tướng thứ nhất Medvedev và được tổng thống Putin ủng hộ, thị trường chứng khoán của Nga ngày 10 tháng 12 tăng vọt, chỉ số đạt kỉ lục cao nhất trong lịch sử. Đến 14 giờ 30 phút giờ Matxcơva (ở Việt Nam là 20 giờ 30 phút), chỉ số hệ thống giao dịch của Nga so với ngày giao dịch trước tăng 1.14% đạt 2311.81 điểm (khi mới mở là 2282.27 điểm). Chỉ số giao dịch ngoại hối của ngân hàng Matxcơva tăng 1.19%, đạt 1936.14 điểm (khi mở cửa là 1901.12 điểm).

Theo kết quả bầu cử nghị hội ngày 2 tháng 12 lãnh đạo đảng Nga vào Hạ viện, Zyuganov đưa phó thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga Medvedev làm ứng cử viên chức vụ tổng thống không có gì đáng ngạc nhiên. Zyuganov ngày 10 nói với phóng viên của Nga Tân Xã: “Medvedev nhiều năm là cánh tay phải của Putin, là nhân vật đáng tin cậy nhất.” Đồng thời ông còn cho rằng, sau khi đề cử Medvedev, Putin còn áp dụng một số bước đi có liên quan đến Nga và quốc gia liên minh Nga trắng. Cuối năm sau có thể thay đổi Hiến pháp, đối với Nga và quốc gia liên minh Nga trắng tiến hành toàn dân cùng quyết định. Putin có thể lãnh đạo quốc gia liên minh.

Chủ tịch Đảng tự do dân chủ Nga Vladimir Zhirinovsky nói, Đảng tự do dân chủ Nga không ủng hộ các ứng cử viên chức vụ tổng thống của các đảng khác. Cùng ngày Zhirinovsky nói với các phóng viên: “Chúng tôi có ứng cử viên của chúng tôi.” Ông nhấn mạnh, đảng tự do dân chủ “Không quan tâm đấu võ với bất kì ứng cử viên nào tham gia vào cuộc cạnh tranh đi đến chức vụ tổng thống.” Ông cho biết, tất cả các ứng cử viên được đưa ra để tham gia cuộc bầu cử tổng thống của các đảng nghị hội “đều phải được đón tiếp cẩn thận.” Khi nói đến việc Medvedev được đề nghị làm ứng cử viên chức vụ tổng thống, Zhirinovsky nói, hiện nay tiềm lực của phó thủ tướng thứ nhất Medvedev nằm ở Putin và các quan chức bộ trưởng đứng đằng sau ủng hộ ông. Ông nói: “Medvedev là một đoàn đội. Về phương diện này mà nói, ông ấy tương đối có ưu thế.” Zhirinovsky đồng thời chỉ ra, Medvedev không phải là người cuối cùng được đề cử. Ông nói: “Tất cả mọi thứ đều có khả năng thay đổi.” Ông cho biết, Đảng nước Nga thống nhất trước khi khai mạc 30 phút, rất có khả năng đưa ra tuyên bố uỷ ban tối cao quyết định người khác làm người ứng cử chức vụ tổng thống.

Ngày 11 tháng 12 Thủ tướng chính phủ Nga Viktor Zubkov cho rằng Krasnoyarsk đề nghị Dmitry Medvedev làm ứng cử viên chức vụ tổng thống là lựa chọn rất tốt. Thủ tướng Zubkov nói với phóng viên tại Krasnoyarsk, ông đã sớm biết ý định đề nghị Dmitry Medvedev làm ứng cử viên chức vụ tổng thống. Thủ tướng Zubkov nói, “Tổng thống Putin và tôi đã từng thảo luận về vấn đề này. Tôi cũng đã sớm quen biết Dmitry Medvedev. Mười Lăm năm trước chúng tôi đã làm việc cùng nhau ở Peterburg. Ngày ấy ông là người giành được thành công nhờ vào năng lực của bản thân. Đây là một lựa chọn rất tốt.” Thủ tướng Zubkov chỉ ra, Medvedev thực hiện chương trình bốn quốc gia lớn, hiệu quả rất tốt. Ông nói, “chương trình quốc gia nên do một người thận trọng và hòa nhã phụ trách, Medvedev đã làm rất tốt.” Thủ tướng Zubkov tin tưởng rằng, sau khi Medvedev được đề cử làm ứng cử viên chức vụ tổng thống, quan hệ giữa họ không có gì thay đổi. Ông nói: “Quan hệ giữa chúng tôi làm sao có thể thay đổi được? Quan hệ giữa chúng tôi rất tốt, tôi mới vào làm công tác Chính phủ không lâu, nhưng quan hệ giữa tôi và Medvedev là rất tốt đẹp, quan hệ kiểu đồng chí. Quan hệ này không bao giờ có thể thay đổi.”

Phó thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga Dmitry Medvedev ngày thứ ba tại Hạ viện quốc gia sẽ tiếp tục cuộc thương thuyết với bốn đảng phái bầu cử ông làm ứng cử viên chức vụ tổng thống. Lãnh đạo Đảng công chính Nga Mironov nói: trong cuộc thương thuyết hôm nay, bốn đảng đã đưa ra cho Medvedev các câu hỏi, trao đổi ý kiến với ông và lắng nghe các biện pháp của ông với những vấn đề hết sức quan trọng. Thủ tướng Mironov nói, đề cử Medvedev không phải là điều ngẫu nhiên, trong một năm gần đây, Putin đã hai lần nói đến người tổng thống tương lai phải là người của phái hiện đại, phải trẻ, chuyên nghiệp và có tiền đồ phát triển. Trong buổi họp mặt với Putin vào ngày thứ hai. Ông Gryzlov, Chủ tịch Hạ viện quốc gia, lãnh dạo Đảng nước Nga thống nhất nói, Medvedev là người ứng cử có thể hiểu rõ mọi vấn đề xã hội. Ông thực hiện các kế hoạch quốc gia ở chủ quản, kế hoạch tăng dân số đã có các biểu hiện nổi bật, đồng thời có hiệu quả cao. Ông Gryzlov sau một hồi còn bổ sung, trong 4 năm tiếp theo khẩu hiệu phát triển chính của chúng tôi là sẽ là nâng cao chất lượng cuộc sống, khi lãnh đạo của bốn chính đảng gặp mặt với những phương tiện thông tin đại chúng, lãnh đạo đảng lực lượng công dân Mikhail Barschevski tin tưởng rằng, nếu Medvedev trúng cử, Nga sẽ bước thêm một bước lớn trên con đường xây dựng dân chủ và xây dựng chính trị. Gryzlov cũng tiết lộ, ngày 17 tháng 12 tại buổi khai mạc đại hội đại biểu, Đảng nước Nga thống nhất sẽ hoàn thành trình tự pháp luật đề cử Medvedev làm ứng cử viên tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống.

Một số chính trị gia bàn luận về người tiếp theo kế thừa Putin, như thủ tướng thứ nhất Chính phủ Nga Sergei Mironov: Ông ủng hộ việc đề cử Medvedev làm ứng cử viên tham gia vào bầu cử tổng thống. Sergei Mironov nói với các phóng viên: “Việc của tôi đầu tiên là hiểu cần phải tuyên bố quyết định, tôi biểu thị sự ủng hộ đối với quyết định này và bây giờ vẫn luôn ủng hộ.”

Phó thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga đề nghị tổng thống Putin sau khi ông làm tổng thống năm 2008 thì sẽ mời Putin đảm nhiệm chức vụ thủ tướng. Ngày 11 Medvedev trong bài phát biểu trực tiếp trên truyền hình đã nói: “Đồng thời với việc chuẩn bị tranh cử chức vụ tổng thống Nga, tôi mong ông ấy (Putin) trên nguyên tắc sau khi bầu được tổng thống Nga sẽ lãnh đạo các công tác của chính phủ Nga.” Medvedev nói: “Tôi cho rằng, trong khi chấp hành cơ cấu quyền lực, giữ Vladimir Putin làm tổng thống là điều hết sức quan trọng với quốc gia.” Ông cho rằng, chính Putin sẽ ở vị trí đầu tiên trong danh sách ứng cử viên tham gia vào Hạ viện Nga của Đảng nước Nga thống nhất. Trong cuộc bầu cử Đảng này đã giành được thắng lợi làm cho mọi người khó có thể quên được. Chỉ có như thế này, cơ quan lập pháp mới và cơ quan chấp hành mới, mới có thể làm việc có hiệu quả.”

Ngày 13 tháng 12, Đảng tự do dân chủ Nga trong đại hội đảng lần thứ XX đã đưa chủ tịch đảng này Vladimir Zhirinovsky làm người ứng cử vào chức vụ tổng thống năm 2008. Đây là lần thứ IV Đảng tự do dân chủ đưa Vladimir Zhirinovsky ra làm ứng cử viên chức vụ tổng thống. Nếu như vậy, Vladimir Zhirinovsky trở thành người đầu tiên do bước vào hạ viện lần thứ V chính thức tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống.

Ngày 15 tháng 12 chủ tịch Đảng cộng sản Nga Kennady Zyuganov trong Đại hội đại biểu lần thứ XII khi phát ngôn đã nói, “Đảng cộng sản Nga yêu cầu quốc hữu hóa tài nguyên thiên nhiên và lĩnh vực công nghiệp chiến lược (năng lượng, doanh nghiệp quân đội, giao thông và bưu chính viễn thông, đồng thời đối với sản xuất rượu và thuốc lá thực hiện lũng đoạn quốc gia.” Sau đó, đại hội sẽ cử ra ứng cử viên chức vụ tổng thống Nga. Zyuganov cho rằng, cần phải sửa đổi “Thông qua pháp luật phản nhân dân sau năm 1991,” trong đó ông liệt kê các pháp luật dưới đây, bao gồm “Phương án hàng và tiền tệ phúc lợi Nga,” “Luật bảo hiểm cưỡng chế trách nhiệm của công dân là người sở hữu các phương tiện giao thông,” “Luật đất đai,” “Luật về nước của Nga” và “Luật lao động Liên bang Nga.” Zyuganov chỉ ra, “Nên đem vốn cơ bản ổn định về trong nước Nga, đem vốn đó đầu tư vào thực hiện hiện đại hóa công nông nghiệp và dùng để chấn hưng khoa học, văn hóa, vệ sinh và quân đội.” Ông cường điệu rằng, phương thức phân phối thuế là: nộp cho Trung ương Liên bang 40%, địa phương giữ lại 60%. Zyuganov nói, cần phải thực hiện thể chế ưu đãi cho vay đối với các gia đình có trẻ em, những gia đình này nếu sinh con thứ ba thì sẽ đươc hưởng chính sách miễn phí hoàn toàn tiền nhà, ông cũng đề nghị chính sách thuế thu nhập. Zyuganov nói, “cần phải kiên quyết chống lại các hiện tượng tiêu cực hối lộ, đối với các loại tội lớn đặc biệt cần áp dụng hình phạt tử hình.”

Ngày 17 tháng 12, Putin nói, nếu người được Đảng nước Nga thống nhất đề cử tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống Nga là Medvedev giành được thắng lợi trong năm tới, ông đồng ý làm thủ tướng chính phủ mới, mà không đi tìm phân chia lại từ đầu quyền lực giữa người đứng đầu Chính phủ và tổng thống. Chính đảng lớn nhất nước Nga là Đảng nước Nga thống nhất trong hội nghị giai đoạn hai của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII sẽ thông qua bỏ phiếu bí mật, chính thức bầu phó thủ tướng thứ nhất Medvedev làm ứng cử viên chức vụ tổng thống. Tổng thống Putin buổi chiều ngày hôm đó tham gia vào hội nghị có phát biểu, nếu người được Đảng nước Nga thống nhất đề cử tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống Nga là Medvedev giành được thắng lợi trong năm tới, ông đồng ý làm thủ tướng chính phủ mới, mà không đi tìm phân chia lại từ đầu quyền lực giữa người đứng đầu chính phủ và tổng thống. Putin đồng thời nhận xét, Medvedev sẽ là một vị tổng thống giỏi, “chúng tôi cho rằng, Medvedev là lựa chọn tốt nhất. Tôi tin tưởng rằng, ông ấy có thể đảm nhiệm được công việc của người đứng đầu quốc gia.”

Ngày 18 tháng 12 lãnh đạo Đảng nước Nga thống nhất Boris Gryzlov trong Hội nghị đảng lần thứ VIII ngày 17 đã nói: “Chúng tôi đưa ra cương lĩnh cạnh tranh khi bầu cử nghị hội “Kế hoạch Putin – tương lai quang vinh của tổ quốc vĩ đại” làm cương lĩnh tranh cử khi bầu cử của đảng chúng tôi.

Ngày 21 tháng 12 đảng được tạo thành bởi những nhà sinh thái Nga – đảng xanh Nga lên kế hoạch trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới sẽ ủng hộ phó thủ tướng thứ nhất Chính phủ Medvedev được Đảng nước Nga thống nhất đề nghị làm ứng cử viên tham gia cuộc bầu cử tổng thống.

Ngày 24 tháng 12, kết thúc giai đoạn đề nghị các ứng cử viên vào chức vụ thủ tướng Nga, có 6 người cạnh tranh vào chức vụ tổng thống. Trong đó người cạnh tranh chính là phó thủ tướng thứ nhất Medvedev. Người có kinh nghiệm phong phú nhất tham gia vào tranh cử tổng thống là Chủ tịch Đảng tự do dân chủ Nga Zhirinovsky, đây đã là lần thứ tư ông tham gia vào cuộc tranh cử chức vụ tổng thống. Kết quả tốt nhất của ông là trong cuộc tranh cử tổng thống lần thứ nhất giành được 8% số phiếu bầu. Một người khác nhiều lần tham gia tranh cử là lãnh đạo Đảng cộng sản Nga Zyuganov, đây là lần thứ ba tranh cử vào chức vụ tổng thống. Trong cuộc tranh cử chức vụ tổng thống vào năm 2000, ông giành được 29% số phiếu ủng hộ, mà trong năm 1996, vào giai đoạn thứ nhất của bầu cử, với tỷ lệ 40,3% phiếu bầu đã đứng sau Yeltsin với 53.8% phiếu bầu. Sau đó đảng lực lượng cánh tay phải đã cử ứng cử viên Nemtsov lần đầu tiên tranh cử chức vụ tổng thống, nhưng không giống với ba vị ứng cử trước. Ông phải nghĩ đến ứng cử viên được đăng kí cuối cùng, cần phải nộp cho Ủy ban bầu cử Trung ương Nga trước ngày 16 tháng 01 danh sách cử tri kí tên ủng hộ không nhỏ hơn 2.000.000 người. Các đảng đăng kí của Nga khác không đề cử ứng cử viên của mình. Cũng giống như Nemtsov cần phải thu thập các chữ kí cho mình còn có hai người tự ứng cử khác. Một trong hai người là chủ tịch Liên minh Đảng dân chủ Nga, tiền thủ tướng Kasyanov Chủ tịch đảng dân chủ Nga Andrei Bogdanov cũng tham gia dưới hình thức tự ứng cử, mặc dù đảng này chính thức là một trong 15 đảng đăng kí của Nga. Bogdanov giải thích nguyên nhân này là: thời hạn quá ngắn không cho phép ông triệu tập hội nghị để giới thiệu cho mình. Ngoài ra còn có 9 người tự ứng cử trước khi tham gia tranh cử, không được Ủy ban bầu cử Trung ương thông qua do họ hoặc là vi phạm trình tự ứng cử hoặc là không có các văn bản cần thiết nộp cho ủy ban bầu cử.

Ngày 25 tháng 12 Phó thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga, người được Đảng nước Nga thống nhất bầu làm ứng cử viên chức vụ tổng thống cho rằng: y tế, nhà ở và vấn đề phát triển tổng thể công nông nghiệp là những phương hướng mà Nga ưu tiên vào năm 2008. Trong hội nghị đoàn chủ tịch các chương trình quốc gia của ủy ban Nhà nước, Medvedev đã nói: “Y tế, nhà ở và vấn đề phát triển tổng thể công nông nghiệp là những phương hướng mà Nga ưu tiên vào năm 2008 và cùng với cương yếu phát triển quốc gia năm 2020 hợp thành một thể thống nhất. Kế hoạch năm 2008 sẽ tiêu tốn hàng nghìn tỷ Rúp.

Ngày 26 tháng 12, lãnh đạo Đảng cộng sản Nga Zyuganov kêu gọi Medvedev và những người đang tranh cử vào chức vụ tổng thống tham gia vào buổi thảo luận công khai trên truyền hình. Điều này có ý nghĩa quan trọng cho việc bảo đảm tính công bằng trong việc tranh cử vào chức vụ tổng thống. Ông Zyuganov nói: Hiện nay Nga có rất nhiều vấn đề liên quan đến dân sinh, hy vọng có thể tiến hành thảo luận công khai với ông Medvedev về những vấn đề trọng đại này. Ông cho rằng: hiện nay Nga đối mặt với rất nhiều vấn đề, bao gồm: thể chế ngân hàng và tiền tệ chưa ổn định, tình hình thị trường năng lượng còn nhiều trở ngại, thêm nữa sản xuất ngừng trệ, 40% thực phẩm dựa vào nhập khẩu, thậm chí con số này còn có khả năng tăng thêm. Điều này sẽ ảnh hưởng lớn tới nhiều người dân Nga. Ngoài ra, tổng dân số của Nga còn liên tục giảm, đây cũng là vấn đề lớn mà Nga cần đối mặt. Ông Zyuganov cũng nhận định rằng: cuộc bầu cử Hạ viện quốc gia vào tháng 12 thiếu tính trung thực, những thành quả mà Nga giành được vượt quá con số được công bố rất nhiều, đồng thời ông tin tưởng rằng: cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 3 sẽ được tiến hành một cách trung thực.

NĂM 2008

Ngày 21 tháng 01, Ủy ban bầu cử Trung ương Nga đã lựa chọn phó thủ tướng Medvedev làm người tranh cử vào chức vụ tổng thống. Chủ tịch Đảng cộng sản Nga Zyuganov và chủ tịch Đảng tự do dân chủ Nga Zhirinovsky cũng chính thức được lựa chọn ra tranh cử chức vụ tổng thống Nga. Tháng 12 năm 2007, họ trình lên những tài liệu có liên quan và trước năm mới sẽ được thông qua trình tự kiểm tra đăng ký.

Ngày 22 tháng 1, Ủy ban bầu cử Trung ương tuyên bố số lượng cử tri ký tên bầu cho Chủ tịch liên minh dân chủ nhân dân Nga – thủ tướng Kasyanov, 15,57% là con số giả và một lần nữa kiểm tra bất kỳ danh sách cử tri ký tên bầu cho Kasyanov. Cùng ngày, viện kiểm sát Nga tuyên bố: tiến hành lập án hình sự đối với sự việc giả mạo số lượng cử tri ký tên bầu cử cho Kasyanov.

Medvedev, phó thủ tướng thứ nhất, người tranh cử vào chức vụ tổng thống cam kết: Nga sẽ là một quốc gia chuẩn bị tiến hành đối thoại với quốc tế. Trong bài phát biểu tại diễn đàn công dân Nga, Medvedev đã chỉ ra. “Bất kỳ ai cũng nên tin tưởng rằng Nga sẽ tiếp tục chuẩn bị tiến hành đối thoại và hợp tác quốc tế.” Medvedev nói: Những sự kiện Nga tham gia và hội nhập quốc tế sẽ được xây dựng trên nguyên tắc và quy định của quốc tế. Ông chỉ ra, “chúng tôi sẽ không ngừng hợp tác với các quốc gia gặp phải những vấn đề như chúng tôi, mặc dù điều đó không được quốc tế ủng hộ hoàn toàn, nhưng đó là nghĩa vụ của chúng tôi. Trường hợp xấu thì phải ngừng quan hệ với các quốc gia này và có thể dẫn đến xung đột về vũ trang.

Ngày 24 tháng 01, bí thư Ủy ban bầu cử Trung ương Nga Nikolai Konkin cho biết, “Ủy ban này cho rằng số lượng 13,38% cử tri ký tên bầu cử cho Kasyanov làm người được lựa chọn để tranh cử vào chức vụ tổng thống ngày 02 tháng 3 năm 2008 là không đúng quy định. Theo đó, Kasyanov không thể tham gia vào việc tranh cử chức vụ tổng thống. Bởi vì với những trường hợp có danh sách cử tri ký tên bầu cử có quá 5% không đạt quy định thì sẽ không được tham gia tranh cử.

Hội nghị Ủy ban bầu cử Trung ương Nga đã đăng ký cho chủ tịch Đảng dân chủ Nga Andrei Bogdanov ra tranh cử chức vụ tổng thống. Ông Andrei Bogdanov là người thứ tư được đề cử ra tranh cử chức vụ tổng thống.

Ngày 29 tháng 01, người tranh cử vào chức vụ tổng thống của Đảng nước Nga thống nhất, phó thủ tướng thứ nhất, Medvedev sẽ không tham gia cuộc thảo luận trước buổi bầu cử tổng thống. Tin này do phòng tin tức thuộc ban tranh cử của ông Medvedev đưa ra vào ngày 28. Phòng tin tức đưa tin: Căn cứ theo quy định trong khoản 52 điều 10 luật tranh cử Liên bang Nga, ngày 28 Medvedev thông báo với Ủy ban bầu cử Trung ương Nga sẽ không tham gia vào các hoạt động tuyên truyền cho cuộc bầu cử trên các phương tiện truyền thông đại chúng ở địa phương và quốc gia. Phòng tin tức còn cho biết thêm: “Nguyên nhân là ông Medvedev sẽ không nghỉ phép, ông vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của phó thủ tướng thứ nhất. Theo lịch trình Medvedev sẽ đi thị sát ở các địa phương và tham gia các hội nghị.”

Thư ký đoàn chủ tịch Ủy ban Đảng nước Nga thống nhất Vyacheslav Volodin cho biết: Bốn chính đảng đã bầu Medvedev phó thủ tướng thứ nhất, tham gia tranh cử vào chức vụ tổng thống. Ông còn tiết lộ: Bộ chỉ huy tranh cử địa phương ủng hộ cho Medvedev đã được thành lập và trong thời gian sắp tới sẽ triển khai thực hiện công tác ủng hộ tranh cử.

Ngày 30 tháng 01, hoạt động tranh cử tổng thống Nga sẽ bắt đầu vào ngày 02 tháng 02, những người tranh cử vào chức vụ tổng thống sẽ được giới thiệu trên các kênh truyền hình.

Báo Tin tức trích lời người phát ngôn của Văn phòng tổng thống và trụ sở tranh cử tổng thống Medvedev: Phó thủ tướng thứ nhất sẽ xuất hiện trên hai đoạn phim về hoạt động tranh cử tổng thống.

Ngày 07 tháng 02, tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu đã từ chối cử quan sát viên tham gia vào cuộc bầu cử tổng thống Nga. Đây là quyết định của tổng thư ký tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu. Goran Lennmarker thông báo cho chủ tịch Hạ viện Nga Gryzlov: tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu không có cách nào nhận được lời mời cử quan sát viên tham gia.

Đảng liên minh lực lượng cánh hữu Nga kêu gọi những người ủng hộ mình và các đảng viên ngăn cản cuộc bầu cử tổng thống diễn ra vào ngày 02 tháng 3. Lãnh đạo liên minh lực lượng cánh hữu Belykh trong Hội nghị ủy ban chính trị Liên bang của Đảng này nói: “Chúng tôi cho rằng những cuộc bầu cử này không chân thực cũng không dân chủ, lập trường của Đảng tôi là tích cực ngăn chặn cuộc bầu cử. Đại đa số thành viên của Ủy ban chính trị đều bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết này. Nemtsov được Đảng liên minh lực lượng cánh hữu bầu làm ứng cử viên tổng thống, nhưng ông từ chối tham gia hoạt động tranh cử.

Ngày 09 tháng 02, Putin trong hội nghị Ủy ban quốc gia đưa ra nhiệm vụ trước năm 2020, lấy hình thức kinh tế sáng tạo thay thế cho hình thức kinh tế năng lượng, nâng cao hiệu quả công tác của cơ cấu quốc gia, giúp cho đời sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt. Ông nói nên tăng cường đầu tư vào giáo dục, y tế và khoa học. Tỉ lệ tầng lớp khá giả chiếm từ 60% đến 70%.

Ngày 13 tháng 02, lãnh tụ Đảng tự do dân chủ Nga, ứng cử viên Vladimir Zhirinovsky cam kết, một khi thắng lợi trong cuộc bầu cử, ông sẽ phát cho mỗi người dân Nga 100.000 Rúp, hủy bỏ kì thi Đại học, đem đến cho mọi người cảm giác vui sướng. Ông còn hứa, một khi trở thành tổng thống, từ ngày 01 tháng 7 sẽ nâng quỹ dưỡng lão lên 8000 Rúp, trước thời điểm cuối năm nay sẽ ổn định giá cả thực phẩm. Ngoài ra, Zhirinovsky còn cho rằng, Nga nên tiến hành đại xá cho những tù nhân phạm tội trẻ tuổi. Ông tin tưởng rằng, bản thân khi giành được chức vụ tổng thống trong cuộc bầu cử, ông có thể giảm các hiện tượng hủ bại tham nhũng trong nước, bao gồm cả đợt thi vào đại học. Zhirinovsky nói thêm rằng: “Tôi cho rằng, tôi có thể nhận được rất nhiều sự ủng hộ, cương lĩnh tranh cử rất coi trọng tăng cường chế độ tập quyền Trung ương Nga.” Zhirinovsky nói: “Đảng tự do dân chủ sẽ cố gắng hết sức để biến Liên bang Nga hiện nay thành một quốc gia đơn nhất.”

Ngày 14 tháng 02, phó thủ tướng thứ nhất, ứng cử viên chức vụ tổng thống Medvedev trong diễn đàn kinh tế tại Krasnoyarsk có bài diễn văn nói, những nhiệm vụ mà tổng thống Putin đưa ra trong hội nghị Ủy ban quốc gia là thiết thực và có thể thực hiện được. Đồng thời từ nay về sau đem trọng điểm công tác tập trung trong bốn phương hướng, đó là xây dựng chế độ hóa quốc gia, cơ sở hạ tầng, sáng tạo đổi mới và đầu tư. Để thực hiện những phương hướng nhiệm vụ này, cần phải hoàn thành bảy nhiệm vụ: chiến thắng chủ nghĩa hư vô pháp luật; giảm triệt để những trở ngại hành chính kích thích sáng tạo và đầu tư tư nhân tập trung vào lĩnh vực tài nguyên nhân lực mà giảm gánh nặng về thuế; xây dựng hệ thống ngân hàng, tiền tệ vững mạnh và độc lập để trở thành trụ cột ổn định về tiền tệ trên thế giới; đem đồng Rúp biến thành đồng tiền dự trữ của khu vực; tiến hành hiện đại hóa cơ sở hạ tầng; cải tạo và tiếp thu kĩ thuật tiên tiến; thực hiện kế hoạch phát triển trong phạm vi cả nước. Trong diễn đàn kinh tế tại Krasnoyarsk, khi giới thiệu cương lĩnh chính trị của mình, ông đã chỉ ra, những mục tiêu này hoàn toàn có thể thực hiện được, “khi nhìn lại tôi thấy là tuyệt đối có tính thiết thực và có thể tiến hành. Để thực hiện những mục tiêu này cần thực hiện các chính sách quan trọng và có liên quan, đây là chính sách có liên quan đến những người dân Nga và lợi ích thiết thực của hàng vạn gia đình.”

Ngày 21 tháng 02, lãnh tụ Đảng tự do dân chủ Nga, ứng cử viên chức vụ tổng thống Nga Zhirinovsky trong chương trình thảo luận trên kênh “Star” quay trước giờ bầu cử đã đánh đảng viên của đảng dân chủ Nga Nicolai Gecha là người mà ứng cử viên tổng thống của Đảng dân chủ Nga Bogdanov tín nhiệm.

Ngày 26 tháng 02, lệnh cấm phát biểu điều tra và dự đoán dân ý có liên quan đến bầu cử của tổng thống bắt đầu có hiệu lực. Theo pháp luật, trong vòng năm ngày trước ngày bỏ phiếu ngày 02 tháng 3 cấm tuyên bố kết quả điều tra dân ý và các điều tra có liên quan đến hoạt động bầu cử. Đồng thời cũng cấm tuyên bố các tin tức điều tra trên mạng. Sở dĩ cần phải có lệnh cấm này là để tránh bất kì ảnh hưởng nào do nhân dân tự do phát biểu nguyện vọng tạo ra.

Ngày 28 tháng 02, phó thủ tướng thứ nhất Nga Medvedev trong hội nghị chương trình ưu tiên quốc gia đã nói, trong 3 đến 4 năm tới cần phải bảo đảm sự tăng ổn định của dân số, đồng thời giảm tỷ lệ tử vong tai nạn lao động. Medvedev nói: “Nhiệm vụ ưu tiên bao gồm giữ gìn và duy trì dân số.” Đồng thời ông còn nhấn mạnh bảo đảm tính quan trọng cho những người cao tuổi đã về hưu. Medvedev nói: “Chúng ta cần phải giúp cho những người cao tuổi được hưởng hoàn toàn cuộc sống này.” Ông nói, cần phải thúc đẩy phát triển ngành y học hiệu quả cao, tiếp tục ủng hộ. Medvedev còn nói: giảm tỉ lệ tử vong của bà mẹ và trẻ sơ sinh cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Ông cho biết, Nga chuẩn bị xây 23 trung tâm chăm sóc sức khỏe.

Ngày 29 tháng 2 là ngày tuyên truyền trước bầu cử tổng thống Nga bước vào ngày cuối cùng. Ngày 01 tháng 03 là một ngày hết sức trầm lặng. Theo pháp luật, trong giai đoạn này cấm bất kì hoạt động tuyên truyền nào, bao gồm cấm đến gần các trạm bầu cử trong vòng 50m để tuyên truyền, cũng không cho phép có hoạt động tuyên truyền trong ngày bầu cử. Vì chỉ có những đoạn phim tuyên truyền tin tức của Ủy ban bầu cử Trung ương mới không nằm trong lệnh cấm.

Để kiểm tra giám sát bầu cử tổng thống Nga đã có 227 quan sát viên quốc tế được đăng kí, đây là thông tin từ thành viên bầu cử Trung ương Nga Igor Borissov.

Putin gọi ngày bầu cử tổng thống 02 tháng 3 là giai đoạn mang tính quyết định thay đổi quyền lực cao nhất, kêu gọi toàn bộ cử tri Nga tham gia bầu cử vì tương lai của nước Nga. Khi phát biểu trước người dân Nga, Putin nói: “Ba tháng trước chúng ta cùng nhau bầu nghị hội mới và nghị hội mới đang tích cực làm việc, ngày 02 tháng 3 chúng ta sẽ chọn ra tổng thống Nga mới. Điều quan trọng nhất là hoàn thành giai đoạn thứ hai của thay đổi quyền lực.” Putin nói: “Tất cả chúng ta đều hiểu, một quốc gia giống như Nga, tác dụng và trách nhiệm của người lãnh đạo là vô cùng to lớn. Đối với người lãnh đạo mà nói, sự tín nhiệm của người dân là vô cùng quan trọng, sự tín nhiệm này cũng rất quan trọng để tiến hành công việc ổn định và bảo đảm ổn định quốc gia.” Putin chỉ ra, mỗi lá phiếu của ngày 02 tháng 3 đều rất quan trọng, ý kiến của mỗi người dân cũng quan trọng như thế. Putin nói: “Tôi mong mọi người có thể tham gia bầu cử vào ngày chủ nhật tiến hành bỏ phiếu vì tương lai của chúng ta và vì tương lai của nước Nga.”

Ngày 03 tháng 02 nước Nga tổ chức lễ bầu cử tổng thống.

90.000 cơ quan truyền thông của Nga được phép đưa tin về tình hình bầu cử tổng thống. Đây là thông báo của Igor Borissov, Ủy viên Ủy ban bầu cử Trung ương. Borissov nói: “Chỉ trong nước Nga đã có 90.000 cơ quan truyền thông được đăng kí.” Ông nói, chỉ riêng ủy ban Trung ương đã phái 2.051 phóng viên, ông còn nói thêm rằng, có 802 người đến từ 73 quốc gia trên thế giới đại diện cho 183 cơ quan truyền thông.

Zhirinovsky, ứng cử viên tổng thống Nga, lãnh đạo Đảng tự do dân chủ Nga tham gia bỏ phiếu tại điểm bỏ phiếu số 2569 tại Matxcơva. Zyuganov vào 11 giờ 45 phút Matxcơva đến điểm bỏ phiếu. Bogdanov, ứng cử viên tổng thống Nga, chủ tịch Đảng dân chủ Nga đến bỏ phiếu tại điểm bỏ phiếu 2667 ở phía Tây Matxcơva. Tổng thống Putin mang một tâm trạng vui vẻ đi bỏ phiếu bầu cử tổng thống tương lai của Nga. Đây là tâm sự của Putin nói với phóng viên khi đích thân đem phiếu bầu cử của mình đi bỏ vào thùng phiếu bầu cử.

Ngày 02 các quan sát viên đến từ châu Âu phát biểu tại trung tâm tin tức quốc tế bầu cử tổng thống Nga nói, cuộc bầu cử tổng thống của Nga phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Nghị viên châu Âu Gouto Maryborough nói, bầu cử lần này tiến hành một cách bình thường, giống như đại đa số các cuộc bầu cử ở các quốc gia châu Âu. Nghị viên quốc dân Pháp Terry bộc lộ sự tán đồng đối với điều này, ông cho rằng: Marryane cuộc bầu cử lần này phù hợp với nguyên tắc dân chủ. Hai vị quan sát viên này chỉ ra, công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử là rất tốt, nhưng điều thật đáng tiếc là quan sát viên của hội đồng bảo an châu Âu không thể đến trước.

Ngày 03 tháng 3, ông Dmitry giành thắng lợi tuyệt đối trong cuộc bầu cử tổng thống ngày 2. Theo kết quả thống kê vượt qua 90% phiếu bầu, có 51 600 000 người Nga bỏ phiếu ủng hộ cho tổng thống Medvedev. Đây là kỉ lục cao nhất trong lịch sử bầu cử quốc gia Nga. Ông Dmitry đã phá được kỉ lục mà Putin đã đạt được trước đây. Năm 2006, có 49 600 000 người bỏ phiếu ủng hộ cho nhiệm kì sắp kết thúc của Putin, khi đó tỉû lệ phiếu bầu cho Putin là 71.3%. Đến nay tỉ lệ phiếu bầu ủng hộ cho Medevdev là 70.2%. Stanislav. Vavilov phó chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương Nga cho biết, nguyên nhân dẫn đến chênh lệch tỉ lệ phiếu bầu là tỉ lệ cử tri bỏ phiếu ngày càng cao, tỉ lệ bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2004 là 64.4%, tỉ lệ bỏ phiếu trong năm nay là 69.6%. Năm 1991, tổng thống Nga Boris Yeltsin giành được 4.560.000 cử tri bỏ phiếu ủng hộ.

Zhirinovsky, ứng cử viên tổng thống Nga, chủ tịch Đảng tự do dân chủ cho biết, ông chuẩn bị tiếp tục tham gia tranh cử vào cuộc bầu cử tổng thống lần sau. Zhirinovsky nói với các phóng viên: “Cho đến chết, tôi đều tham gia cuộc bầu cử lần sau, thậm chí sau khi chết cũng tham gia cuộc bầu cử tổng thống. Tôi sẽ từ dưới mộ phát tín hiệu cho các bạn biết tôi đang nằm ở đó.”

Chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương Nga Vladimir Churov nói: đối mặt với tất cả mọi vấn đề trong cuộc bầu cử tổng thống tổ chức ngày 02 tháng 3, từ ngày 01 tháng 3 đến ngày 02 tháng 3, các chính đảng trình 324 tuyên bố chung lên Ủy ban bầu cử Trung ương, trong đó gần một nửa là đơn khiếu nại của Đảng cộng sản Nga.

Đoàn trưởng đoàn quan sát viên của tổ chức hợp tác Thượng Hải Bolat Nurgaliyev cho biết, quan sát của tổ chức hợp tác Thượng Hải công nhận, cuộc bầu cử tổng thống Nga tổ chức vào ngày 02 tháng 3 là hợp pháp, tự do và công khai.

Chủ tịch đoàn quan sát viên liên Naureizi Aidarov cho biết, đoàn quan sát viên liên hiệp các quốc gia độc lập cho rằng, cuộc bầu cử tổng thống tổ chức ngày 02 tháng 3 là tự do và dân chủ.

Putin nói, trong vòng một của cuộc bầu cử, phó thủ tướng thứ nhất giành thắng lợi với tỉ lệ bỏ phiếu là 70.23% sẽ nỗ lực phấn đấu vì những thành tích to lớn mới mà nước Nga giành được. Trong cuộc họp với các thành viên trong Chính phủ tổ chức tại điện Kremlin, Putin đã nói: “Tôi một lần nữa chúc mừng ông ấy, đồng thời chúc ông ấy trong công tác và trách nhiệm mới giành được những thành tích vì quyền lợi của nước Nga và người dân Nga, tôi tin tưởng rằng, Dmitry Medvedev không thể phụ lòng tin của nhân dân, ông ấy sẽ cố gắng hết sức, để củng cố nền kinh tế quốc gia và giành được những thành tích to lớn mới trong các lĩnh vực xã hội.” Putin chỉ ra, cuộc bầu cử tổng thống ngày 02 tháng 3 phù hợp với tiêu chuẩn Hiến pháp và pháp luật. Putin nói: “Có thể sơ bộ xác định, Dmitry Medvedev đã giành được thắng lợi mang tính quyết định.”

Ứng cử viên tổng thống Mỹ, nghị viện Đảng dân chủ Barack Obama và Hilary Clinton phê bình cuộc bầu cử tổng thống Nga. Nhưng họ đồng thời cho biết, chuẩn bị hợp tác với người thắng cử Medvedev phù hợp với lợi ích của nước Mỹ.

Ngày 04 tháng 3, chủ tịch Ủy ban bầu cử Trung ương Nga Churov ngày 4 tuyên bố, sau khi tiến hành thống kê bỏ phiếu với 100%, Dmitry giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống với tỉ lệ phiếu bầu là 70.28%, tỉû lệ bỏ phiếu bầu của ba ứng cử viên tổng thống khác là Gennady Zyuganov Vladimir Zhirinovsky, Andrea Bogdanov lần lượt là 17.72%, 9.34% và 1.29%. Churov nói, cuộc bầu cử lần này có tất cả 74.749.756 cử tri tham gia bỏ phiếu, tỉ lệ bỏ phiếu chiếm 69.78%

Ngày 07 tháng 3 các thành viên Ủy ban bầu cử Trung ương Nga vào 18 giờ tại Matxcơva ngày 07 (giờ Việt Nam là 24 giờ), trong nghị quyết về kết quả chính thức cuộc bầu cử tổng thống Nga xác nhận, Medvedev trong cuộc bầu cử tổng thống ngày 02 tháng 3 đã giành thắng lợi với tỉ lệ phiếu bầu là 70.28%. Theo con số mà quyết định này đưa ra, có tất cả 74.746.649 cử tri tham gia bỏ phiếu, trong đó có 52.530.712 người bầu cử cho Medvedev. Nghị quyết của Ủy ban bầu cử Trung ương Nga công nhận thành lập kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Liên bang Nga, tuyên bố Dmitry Medvedev là tổng thống Liên bang Nga. Ứng cử viên tổng thống Gennady Zyuganov Vladimir Zhirinovsky, Andrei Bogdanov có tỉ lệ phiếu bầu lần lượt là 17.72%, 9.35% và 1.30%.

Ngày 08 tháng 3 Dmitry Medvedev cho rằng, trong cuộc bầu cử được kì vọng cải thiện cuộc sống của người dân Nga. Medvedev nói: “Đây là con số rất đáng để mọi người suy nghĩ, đây là kì vọng đối với tôi, để tôi giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội chính mà đất nước đang đối mặt, cải thiện đời sống của nhân dân trong nước. Cảm ơn vì đã ủng hộ cho tôi.”

Ngày 11 tháng 3 Tân tổng thống Nga Medvedev, người giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Nga ngày 02 tháng 3 phản đối tiến hành cải cách hệ thống cơ cấu hành chính hiện có. Boris Gryzlov chủ tịch Hạ viện Nga, chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất trong cuộc họp với tổng thống Nga Medvedev ngày 11 đề nghị cải cách chế độ quản lí, đem “sở” và “cục” nhập vào “bộ.” Ông Medvedev nói, “Hoàn toàn xoá bỏ những nguyên tắc trong cải cách hành chính bốn năm trước là không chính xác, về vấn đề cuối cùng cần có bao nhiêu bộ, sở và cục, vấn đề này vẫn cần thảo luận thêm.”

Ngày 21 tháng 3 Uỷ ban bầu cử các địa phương của Nga công nhận, trong cuộc bầu cử tổng thống Nga tổ chức ngày 02 tháng 3 năm 2008 xuất hiện các hiện tượng vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, họ cho rằng, cho dù như vậy thì cũng không thể có nghi ngờ gì đối với kết quả bầu cử.

Ngày 25 tháng 3 Tân tổng thống Nga Medvedev tin tưởng rằng, sự hợp tác giữa ông và Putin không những hình thành chính quyền song quyền lực mà còn thể hiện hiệu suất cao của nó. Ông Medvedev khi trả lời phỏng vấn của phóng viên Thời báo ngân hàng và tiền tệ của Anh đã nói: “Về điểm này tôi không có cách nào đồng ý với quan điểm của ông Putin, không đồng ý rằng trong tình hình này có thể xuất hiện chính quyền song quyền lực, trong lịch sử của Nga cũng đã từng dẫn đến những hậu quả đáng buồn. Mỗi chính quyền đều nên tự làm công việc của mình.” Ông còn nói thêm rằng, tổng thống là người bảo vệ cho Hiến pháp Nga và cũng có toàn quyền mà Hiến pháp quy định. Chính phủ thì làm những công việc của mình. Ông nói, “Điều này là hoàn toàn bình thường. Chúng tôi không có gì là không hài lòng với các tiền tổng thống, tiền thủ tướng đảm nhiệm các chức vụ phó thủ tướng, ngoại trưởng của các quốc gia châu Âu.” Ông còn chỉ ra rằng, trong lịch sử của Nga dường như chưa bao giờ có sự kiện như vậy trước đây, khi một nguyên thủ quốc gia giành được sự tín nhiệm cao thì chuyển sang đảm nhiệm chức vụ khác. Ông Medvedev nói, “Nhưng tổng thống Putin ngay từ đầu đã nói rằng, ông sẽ nghiêm chỉnh tuân thủ Hiến pháp Nga, chỉ liên nhiệm hai kì tổng thống. Điều này có nghĩa là, Nga cuối cùng sẽ hình thành truyền thống tôn trọng Hiến pháp và trình tự quy định pháp luật.”

Phụ lục 2: Giới thiệu tiểu sử của Medvedev và Putin

MEDVEDEV

Dmitry Anatolyevich Medvedev, sinh ngày 14 tháng 9 năm 1965 tại thành phố Lêningrat (nay là thành phố St. Petersburg).

Năm 1987, tốt nghiệp khoa Luật trường Đại học Lêningrat, năm 1990 giành được học vị phó tiến sỹ tại Đại học Lêningrat, chủ đề của luận văn là “Vấn đề thực hiện chủ thể dân pháp của các doanh nghiệp quốc hữu.”

Năm 1987 đến năm 1990, trong thời kì học nghiên cứu sinh, làm trợ giáo phòng nghiên cứu dân pháp khoa Luật Đại học Lêningrat.

Mùa xuân năm 1989 gia nhập vào ban tranh cử của Sobchak vào Đại hội đại biểu nhân dân Liên bang Nga.

Năm 1990 đến năm 1999 dạy chương trình tư pháp và dân pháp tại Đại học Lêningrat (nay là đại học St. Petersburg). Phó giáo sư.

Từ tháng 06 năm 1990 đến tháng 01 năm 1991, trở thành một trong những trợ lí của Sobchak, thị trưởng Lêningrat.

Tháng 06 năm 1991 đến tháng 6 năm 1996, Cố vấn pháp luật Ủy ban quan hệ đối ngoại của thành phố St. Petersburg; ông đã đến Thụy Điển để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề tự trị của khu vực này.

Ngày 09 tháng 11 năm 1999, nhận chức phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nga; ngày 31 tháng 12 năm 1999 được Putin bổ nhiệm làm phó chủ nhiệm Văn phòng tổng thống Nga.

Ngày 15 tháng 02 năm 2000, bắt đầu lãnh đạo nhóm tranh cử tổng thống của Putin.

Ngày 03 tháng 6 năm 2000, được Putin bổ nhiệm làm phó chủ nhiệm thứ nhất Văn phòng tổng thống.

Ngày 30 tháng 6 năm 2000, tại Đại hội cổ đông mỗi quý của công ty công nghiệp khí đốt thiên nhiên thay Victor Chernomyrdin làm chủ tịch Hội đồng quản trị.

Tháng 4 năm 2002, trở thành người lãnh đạo tổ công tác tự do hóa thị trường cổ phiếu của công ty công nghiệp khí đốt.

Tháng 10 năm 2002, được bổ nhiệm làm đại diện tổng thống của Ủy ban ngân hàng Nhà nước.

Ngày 30 tháng 10 năm 2003, thay Voloshin làm chủ nhiệm Văn phòng tổng thống Nga.

Tháng 4 năm 2004, trở thành thành viên của Ủy ban an toàn Liên bang Nga.

Ngày 14 tháng 11 năm 2005, được bổ nhiệm làm phó thủ tướng thứ nhất Chính phủ Liên bang Nga, cùng lúc ông từ chức chủ nhiệm văn phòng tổng thống.

Tháng 5 năm 2005, lãnh đạo Ủy ban phát triển Đài truyền hình. Đồng thời còn lãnh đạo Ủy ban giám sát quản lý “Quỹ hỗ trợ Olympic Nga.”

Thời còn là học sinh, phó thị trưởng thứ nhất yêu thích quay phim và nhạc Rock (Nhóm nhạc được yêu thích của ông là “Black Sabbath”), chèo thuyền và thi đấu thể thao, ông đã từng đoạt giải trong Đại hội thể dục thể thao của trường.

Năm 1989 kết hôn. Vợ Svetlana là bạn cùng trường, cô tốt nghiệp Học viện tài chính, hiện làm việc tại tổ chức xã hội ở Matxcơva; con trai Elia sinh năm 1996.

PUTIN

Vladimir Putin sinh ngày 07 tháng 10 năm 1952 tại thành phố Leningrat (nay là thành phố St. Petersburg).

Năm 1975 tốt nghiệp chuyên ngành Luật quốc tế khoa Luật trường Đại học Lêningrat. Phó tiến sỹ kinh tế học. Chủ đề luận văn tốt nghiệp là “Một quốc gia làm thế nào để có được sự đối xử bình đẳng của các quốc gia khác,” lời nhận xét là “thành thực, có tính kỉ luật cao, có trách nhiệm cao.”

Sau khi tốt nghiệp, được cử đến làm việc tại cơ quan an ninh quốc gia. Sau đó làm việc 15 năm tại hệ thống KGB Nga. Trong đó từ năm 1985 đến năm 1990 làm việc tại Đức.

Từ năm 1990, làm trợ lí dự án vấn đề quốc tế, hiệu trưởng trường Đại học Lêningrat, sau này làm cố vấn chủ tịch Xô Viết thành phố Lêningrat. Từ tháng 6 năm 1991, nhận chức chủ tịch Ủy ban ngoại giao thành phố St. Petersburg. Từ năm 1994, kiêm chức thị trưởng thứ nhất thành phố St. Petersburg.

Tháng 8 năm 1996, nhận chức Phó cục trưởng cục quản lý sự vụ tổng thống Nga.

Tháng 3 năm 1997 nhận chức Cục trưởng Cục giám sát điều tra kiêm phó chủ nhiệm Văn phòng tổng thống Nga.

Tháng 5 năm 1998 nhận chức Phó chủ tịch thứ nhất Văn phòng tổng thống.

Tháng 3 năm 1999 đảm nhiệm chức Thư ký hội nghị an toàn Liên bang Nga, tháng 8 và tháng 9 được cử làm Phó thủ tướng thứ nhất kiêm thủ tướng đại diện, ngày 16 tháng 8 nhận chức thủ tướng.

Ngày 31 tháng 12 năm 1999, Tổng thống Nga Yeltsin tuyên bố từ chức tổng thống và tuyên bố Putin sẽ giữ chức thay ông.

Tháng 3 năm 2000 đến tháng 3 năm 2004 Putin đã 2 lần thắng chức tổng thống.

Tháng 5 năm 2008, sau khi từ chức tổng thống, Putin chính thức trở thành Chủ tịch Đảng nước Nga thống nhất. Ngày 07 tháng 5, Tân tổng thống của Nga Dmitry Medvedev đọc lời thề sau khi nhậm chức và sẽ giới thiệu Putin làm Thủ tướng chính phủ khóa I. Putin trước đó đã biểu thị đồng ý đảm nhiệm chức Thủ tướng và ông đã nhậm chức Thủ tướng.

Putin coi trọng phát triển quan hệ với Trung Quốc. Trên cương vị tổng thống ông đã tiến hành chuyến thăm Trung Quốc vào tháng 07 năm 2000, tháng 12 năm 2002, tháng 10 năm 2004 và tháng 3 năm 2006.

Tinh thông tiếng Đức, hiểu biết tiếng Anh. Thích thể dục thể thao. Sở thích đặc biệt là đấu vật, võ Juđô, trượt tuyết trên núi. Thời đại học ông vinh dự giành được quán quân đấu vật. Năm 1974 ông giành được chức quán quân võ Juđô của thành phố Lêningrat và được đưa vào hàng ngũ của những ứng cử viên chức kiện tướng thể thao.

Vợ ông Putin là bà Lyudmila. Tổng thống có hai cô con gái là Katia và Masha.

Ông Dmitry Medvedev phát biểu tại Diễn đàn kinh tế Krasnoyarsk

(Nga 2008-2020: Điều tiết tăng trưởng)

Kính thưa các vị khách mời!

Trước tiên tôi nhiệt liệt hoan nghênh các vị tới Sibia, một trong số các trung tâm tăng trưởng kinh tế nước Nga. Một tuần trước, tổng thống đã tuyên bố đến trước năm 2020 mục tiêu chủ yếu của sự nghiệp phát triển đất nước là xây dựng một xã hội có tiêu chuẩn sống cao hơn, tạo ra một sân chơi và cơ hội bình đẳng cho mọi người phát huy khả năng và tài hoa. Mục tiêu này góp phần phát triển kinh tế sáng tạo và về cơ bản nâng cao hiệu quả kinh tế, mục đích cuối cùng là góp phần hình thành rộng hơn nữa giai cấp trung lưu. Một nước Nga như thế sẽ khiến người dân không chỉ tự hào về sự huy hoàng của đất nước mình mà còn đầy ắp niềm tin vào tương lai. Tôi nhận thấy rằng hiện nay trên thế giới, nước Nga là một đất nước được coi là có cuộc sống khá tốt.

Theo nhận xét của tôi, những mục tiêu này hết sức cao cả, nhưng cũng hết sức thực tế. Muốn thực hiện nó chúng ta cần phải có những chính sách tương đối hợp lý. Trọng tâm của chính sách cũng nên vì con người, bám sát lợi ích của hàng ngàn hàng vạn gia đình trên toàn nước Nga. Hôm nay, tôi muốn thảo luận về những mặt chúng ta phải làm trong thời gian sắp tới.

Trong nền chính trị hiện tại luôn cần có những quy tắc, tôi cho rằng đảm bảo đời sống chất lượng cao cho nhân dân đã trở thành mục tiêu phát triển chủ yếu của đất nước hiện nay, câu nói “Tự do hơn hẳn không tự do” là tinh tuý của tri thức nhân loại, là mục tiêu quan trọng nhất hiện nay.

Tự do bao gồm các hình thức thể hiện của nó: Tự do cá nhân, tự do kinh tế và tự do biểu đạt ý kiến.

Tôi cho rằng việc thống nhất trật tự pháp luật và hài hoà tự do đang là vấn đề quan trọng nhất trong giai đoạn hiện nay. Nữ hoàng Ekaterina đã từng viết: Tự do – linh hồn của vạn vật, không có bạn tất cả đều u ám.” Tôi hy vọng nhân dân phục tùng pháp luật, và nhận thức rằng pháp luật chính là công cụ hữu hiệu của chính quyền và nhân dân.” Tự do và pháp luật tối cao mà công dân thừa nhận có mối quan hệ mật thiết không thể tách rời. Tự do không có nghĩa là hỗn loạn, mà là tôn trọng chế độ hiện hành của đất nước.

Tôi đã nhiều lần nhấn mạnh, đất nước ta có pháp luật đặc trưng điển hình của riêng xã hội Nga. Chúng ta cần phải loại bỏ hiện tượng phi pháp mà người Nga vẫn coi là bình thường trong xã hội Nga xuất hiện trong sinh hoạt đời thường của mọi tầng lớp nhân dân, những hiện tượng phi pháp sẽ khiến lợi ích của một bộ phận người dân bị xâm hại và một bộ phận khác nhờ đó mà thu lợi.

Một trong các nguyên nhân phạm pháp là pháp luật không hoàn thiện. Vội vàng xây dựng những điều luật liên quan đến hệ thống kinh tế đã nảy sinh những ảnh hưởng không tốt.

Hiện nay, việc tiếp tục cải tiến pháp luật đang là vấn đề rất quan trọng, điều này là vì pháp luật mới đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội Nga và quy hoạch lâu dài của chúng ta, điều này cũng là vì làm cho các quy định của pháp luật mang được những đặc điểm mới, cũng có thể nói là sự cải tiến pháp luật được tiến hành là vì mục đích hiện đại hoá.

Mỗi một trang quy định pháp luật mới được lập ra đều yêu cầu dựa trên phân tích và nghiên cứu một cách kỹ lưỡng từ nhiều góc độ ảnh hưởng đến đời sống của toàn dân. Tăng thêm bất kỳ một nghĩa vụ và chi phí mới nào cũng đều yêu cầu phải dựa trên nguyên tắc đạt được sự tán đồng của đại đa số nhân dân. Tôi nhận thấy, tất cả những phương án bộ luật và quy định luật đều phải được tiến hành thảo luận công khai và tiếp thu những đánh giá đúng đắn của xã hội. Cho dù là như vậy, tuân thủ pháp luật vẫn rất quan trọng, pháp luật không hoàn thiện không thể trở thành cái cớ của phạm pháp trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Trên thực tế, chúng ta đứng trước những lựa chọn mang tính lịch sử:

Thứ nhất, tiếp tục sống dựa trên nguyên tắc “không tuân thủ chấp hành pháp luật.” Nhưng tôi nhận thấy cách làm này tuyệt đối không có lợi cho quá trình xây dựng xã hội hiện đại, coi nhẹ pháp luật dẫn đến không tôn trọng quyền lợi của người khác và không thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của bản thân. Nếu như người dân biết nhưng không tuân theo kỷ cương, pháp luật thì sẽ không có chỗ cho công lý xuất hiện.

Thứ hai, phương án tích cực duy nhất là thay đổi căn bản tình hình chấp hành pháp luật hiện nay.

Bất luận quan chức Chính phủ và cảnh sát, thẩm phán hay cán bộ kiểm sát, chủ doanh nghiệp, nhân viên đều phải áp dụng ngay đối với chính bản thân mình. Làm như thế nhân dân mới cảm nhận được bản thân mình thực sự là người chủ của đất nước, có vậy người dân mới biết một lòng bảo vệ sự tôn nghiêm, sự tự hào, tự do và quyền lợi của mình.

Điều này yêu cầu ý chí chính trị và dũng khí của công dân. Bất luận là tôi hay là tầng lớp lãnh đạo đất nước hiện nay và tương lai đều có ý chí chính trị này. Chúng tôi và các bạn không còn con đường nào khác để đi. Không có ý chí chính trị này thì sẽ không có một xã hội thông thường, sẽ không có cuộc sống bình thường. Đây là biện pháp và cơ sở cơ bản nhất để xây dựng đất nước hiện nay và trong tương lai của chúng ta.

Công việc cần làm là cải thiện hệ thống tư pháp. Cần làm đến mức khiến nhân dân tin tưởng tòa án là một nơi bênh vực chính nghĩa. Tại nơi đây những kẻ phạm pháp, bất luận là lưu manh đầu đường hay quan chức Chính phủ đều không thể hãm hại người khác. Cần phải biết rằng chính những sâu mọt quan chức Chính phủ không tuân theo kỷ luật và pháp luật đã đánh mất lòng tin của nhân dân đối với uy quyền của pháp luật, thậm chí còn mất lòng tin cả vào toàn bộ cơ sở dân chủ. Trong vòng 4 năm sắp tới, một nhiệm vụ chủ yếu của chúng ta chính là cải cách chế độ tư pháp, đảm bảo độc lập về hệ thống tư pháp, không chịu ảnh hưởng của cơ cấu tư pháp và hành chính.

Do đó, dưới đây là những biện pháp cần thiết đối với các lĩnh vực.

Thứ nhất, chúng ta cần thực hiện phán quyết tư pháp để xóa sạch hiện tượng “chào hỏi” và hiện tượng “đút lót.”

Điều này cần phải có quyết tâm và trách nhiệm của toàn xã hội, nhưng trước hết là xã hội tư pháp – quyết tâm và trách nhiệm của chính “đoàn thể tư pháp.”

Thứ hai, cần chế định hệ thống biện pháp bổ sung trong những trường hợp do phán quyết sai lầm của tòa án và trình tự công sự phiền toái đã gây tổn thất cho các tổ chức và cho công dân. Áp dụng các biện pháp này sau khi đã tiến hành thẩm hạch của tất cả các bộ, tiền bồi thường được lấy từ Quỹ thiết lập chuyên môn.

Thứ ba, phải thêm một bước nhân tính hóa chế độ tư pháp. Trước tiên cần điều chỉnh cách quản lý giam giữ đối với người bị tình nghi và điều chỉnh điều kiện giám sát, quản lý nhằm vào đối tượng chịu hình phạt trước khi quan tòa tuyên án. Cần thiết lập cơ chế kiểm tra án hình sự khi tòa chưa tuyên án.

Cuối cùng cần mở rộng phương thức giải quyết tranh chấp trước và trong quá trình tố tụng, trước tiên là phương pháp giải quyết tranh chấp giữa công dân và Nhà nước. Quan chức Chính phủ cần hiểu rõ họ là công bộc của xã hội, họ cần phải có trách nhiệm đối với toàn xã hội Nga, cả công dân Nga.

Đối với phương diện này cần áp dụng các bước sau đây:

Thứ nhất, cơ quan quyền lực Nhà nước cần chiếu theo quy chế làm việc Nhà nước, tận dụng tối đa những khả năng có thể để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Vấn đề này liên tục được đề cập trong 5 năm qua, nhưng vẫn chưa có được đáp án cuối cùng. Cơ quan Nhà nước cần nghiêm túc tuân thủ những quy định hành chính, không phải bằng cách tổ chức liên tiếp các cuộc họp trong chế độ quan liêu, mà làm sao để cho mỗi công dân có thể hiểu rõ chức trách của mỗi quan chức chính phủ, tiến hành trình báo những hành vi phạm pháp và việc các quan chức cần làm. Trong trường hợp này, những quan chức Chính phủ đã phạm lỗi không thể tránh khỏi bị trừng phạt.

Thứ hai, về cơ bản cần nới lỏng sự ràng buộc và thay đổi tư tưởng quản lý hành chính của doanh nghiệp. Chúng ta cần tin vào con người, cho họ có cơ hội tự quyết định.

Tôi cho rằng, biện pháp duy nhất để phát triển kinh tế vừa và nhỏ chính là đổi chế độ phê duyệt hiện có sang chế độ đăng ký, tránh để cục diện kinh tế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ sa vào vũng lầy tệ nạn trước kia.

Từ nay về sau nên giao quyền giám sát cho các khu vực và địa phương. Đồng thời, cần mở rộng phạm vi trách nhiệm của công dân, tăng cường tác dụng của cơ cấu tiền tệ. Về mặt này chúng ta vẫn tạo dựng được nền tảng cơ bản, cần trừng trị đích đáng đối với những hành vi phạm pháp.

Thứ ba, trao quyền của cơ quan Nhà nước cho các cơ quan, tổ chức phi chính phủ nhằm cắt giảm số lượng cơ quan Nhà nước ở các cấp.

Thứ tư, cùng với việc tinh giảm số lượng cơ quan Nhà nước, có thể dùng nguồn tài chính từ việc cắt giảm trên để khuyến khích, thu hút nhiều hơn nữa số chuyên gia, nhân tài tham gia vào các công ty quản lý hành chính Nhà nước. Liên kết, quản lý chặt chẽ giữa quy mô và hiệu quả làm việc, tăng thêm các khoản trợ cấp để nâng cao hiệu suất làm việc của các cán bộ Nhà nước từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sự nghiệp cải cách hành chính.

Thứ năm, cần nâng cao căn bản chất lượng quản lý công ty Nhà nước. Tôi nhận thấy rằng, cần loại bỏ đại bộ phận quan chức Chính phủ trong hội đồng quản trị các công ty Nhà nước, để cho những người quản lý thực sự của doanh nghiệp điều hành công việc của hội đồng quản trị một cách độc lập.

Cuối cùng, điểm thứ sáu cũng là điểm quan trọng nhất. Chúng ta cần áp dụng các biện pháp đấu tranh, áp chế các căn bệnh nan y, hiện tượng đồi bại trong xã hội, cần nghiên cứu kỹ lưỡng kế hoạch đấu tranh chống tệ nạn của đất nước.

Làm sao để người dân hiểu rõ cơ quan Tư pháp là nơi có thể tiếp cận, có khả năng và sức mạnh để bảo vệ quyền lợi và sự tự do của nhân dân, đây là điều rất quan trọng, sự hợp tác cung cấp thông tin của người dân là yếu tố không thể thiếu trong cuộc chiến chống tiêu cực. Bên cạnh đó, chúng ta cần bảo vệ sự độc lập của cơ quan truyền thông. Về tổng thể tác dụng của cơ quan truyền thông một mặt để bảo vệ xã hội mặt khác có chức năng phản hồi thông tin của cơ quan Chính phủ đến người dân và ngược lại.

Nga thực hiện kinh tế thị trường không mang tính nhất thời theo kiểu chính sách kinh tế mới, đây là vấn đề mà không phải bất cứ ai cũng có thể nhìn nhận một cách đúng đắn, sâu sắc. Nhưng họ dần dần mới nhận ra tài sản của Nước Nga và tài sản chủ yếu của họ là con người – ngọn nguồn cơ bản của sự thay đổi thành công thương mại mà Nga đạt được.

Trong quá khứ nước Nga phát triển theo một lối mòn nhưng cùng với sự phục hồi của nền kinh tế, doanh nghiệp tư hữu hoá hoạt động minh bạch và có hiệu quả hơn trước kia. Hiện nay những công ty này đang hướng theo sự phát triển các công ty quốc tế với quy mô lớn hơn. Tôi tin rằng, khái niệm tài sản tư hữu đang được thừa nhận một cách mơ hồ trong xã hội nhưng trong tương lai nó sẽ được hiểu thành sự thể hiện giá trị lao động thực sự.

Tôn trọng tài sản tư hữu trở thành một trong những điều cơ bản trong chính sách quốc gia hiện hành. Thái độ bảo vệ tài sản tư hữu của Nhà nước cần trở thành kiểu mẫu của toàn xã hội, thậm chí đối với từng cá nhân.

Một trong những biểu hiện không tôn trọng tài sản tư hữu là chiếm đoạt các công ty quy mô lớn, điều này thể hiện sự không tôn trọng sức lao động và tài sản cá nhân của người khác. Hành vi chiếm đoạt trắng trợn của một số chủ doanh nghiệp là do tàn dư của mối quan hệ đặc biệt những năm 90. Tôi cho rằng việc nhanh chóng xây dựng khung hình phạt cho những hành vi này là rất quan trọng. Giai đoạn phân chia tài sản quốc gia trước kia sẽ không bao giờ được lặp lại, Nga cần thừa nhận tiền đề giá trị kinh tế tư hữu để tiếp tục cải tạo kinh tế.

Hiện nay, môi trường kinh tế Nga đã có những biến đổi tích cực. Đối với nền kinh tế mới thì cần có biện pháp mới: Nền kinh tế được kích thích cải cách không chỉ là nền kinh tế mang tính chỉ đạo. Nó có ý nghĩa thúc đẩy tính chủ động cá nhân, kích thích sáng tạo và hỗ trợ tiến hành cách tân kỹ thuật rộng rãi. Những biện pháp này không chỉ giúp Nga giành được thắng lợi trên “sân nhà” mà còn cả trên thế giới.

Sự phát triển kinh tế hiện nay không chỉ dựa vào các doanh nghiệp lớn, mà còn dựa vào cả những doanh nghiệp vừa và nhỏ, cần phải tạo cho những doanh nghiệp này quyền tự do kinh doanh thực sự.

Tình hình thu thuế là một trong những trở ngại cho sự nghiệp cải cách.

Chúng ta đang sống trong thời đại toàn cầu hoá nền kinh tế, không thể tồn tại bằng chính sách “bế quan tỏa cảng,” do đó hệ thống thuế của chúng ta cần phải có sức cạnh tranh so với các nước khác. Chỉ có như vậy chúng ta mới có thể giành được nguồn đầu tư từ các quốc gia khác, nhưng trước tiên phải là sự đầu tư thương mại của đất nước chúng ta.

Khi Chính phủ thu thuế cần đảm bảo cơ cấu xã hội vận hành có hiệu quả, đây là điều cần thiết để xã hội tự thân tồn tại. Tiếp đó để tránh nguồn vốn trong nước chảy ra nước ngoài, tránh nền kinh tế xuống dốc thì phạm vi thu thuế những năm gần đây cần áp dụng theo các biện pháp dưới đây:

Thứ nhất, liên quan đến hạ tiêu chuẩn trưng thu thuế, công việc lập ra luật giảm thuế suất cần phải nhanh chóng tiến hành. Đồng thời cần phân tích các biện pháp và cách làm có thể áp dụng trong phạm vi thu thuế, bao gồm việc thay đổi thuế giá trị gia tăng thành thuế tiêu dùng. Xuất phát điểm từ đó, chúng ta sẽ giải quyết một cách triệt để khiến những người nộp thuế và các cơ quan thuế vụ chịu tổn thất trong việc trừ thuế giá trị gia tăng dự tính của Nhà nước, trên thực tế là vấn đề ăn cắp thuế, vấn đề này tại các nước phát triển châu Âu cũng không giải quyết thành công được.

Thứ hai, các biện pháp liên quan đến lợi nhuận. Trước tiên là vì những người nộp thuế mà lập ra chế độ linh hoạt hơn, đồng thời thiết lập cơ chế khích lệ mở rộng kiểm nghiệm thiết kế nghiên cứu khoa học. Thí dụ, nâng cao tỉ lệ đầu tư vào nghiên cứu và mở rộng. Trong vòng 15 năm qua chúng ta đã “bóp chết” cơ chế kích thích kiểm nghiệm thiết kế mở rộng và tiến hành nghiên cứu khoa học của nhà đầu tư tư nhân. Hiện tại chúng ta chẳng qua lại một lần nữa chịu trách nhiệm này mà thôi.

Thứ ba là cải cách trong việc lập nguyên tắc của chính sách thu thuế và các loại thuế xuất khẩu. Thúc đẩy sản xuất mới nguồn năng lượng. Trong đó, việc đầu tư gia công dầu mỏ chủ yếu dùng trong hai mảng lớn là áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm dầu mỏ theo tiêu chuẩn mới phù hợp với thế giới. Vì hiện nay cần làm lợi nhuận dầu thô nhiều hơn lợi nhuận của dầu khí độ tinh khiết cao là một điều nhảm nhí.

Thứ tư, cần đặt ra chính sách đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ. Trước tiên là cần hợp lý giảm hóa chế độ thu thuế. Độ dao động giảm hóa cần phối hợp với quy mô của các doanh nghiệp. Tờ báo thuế cơ bản là một trang.

Những biện pháp thu thuế này sẽ dẫn đến tổn thất nhất định, nhưng tôi tin tưởng rằng đây chỉ là hiện tượng tạm thời. Bộ phận doanh nghiệp vẫn ở trong giai đoạn thoái trào, đây không phải là bí mật, mà là dựa vào lượng trưng thu các khoản thuế tăng, tiềm lực tăng lượng thuế thu vẫn còn rất lớn.

Liên quan đến việc thực thi chính sách thuế giá trị gia tăng sẽ là tiến bộ trong quản lý hành chính thu thuế. Đầu tiên là cần hạn chế giảm thiểu tối đa khả năng giả danh và làm giả đăng ký địa chỉ công ty, đấu tranh với các hành vi phạm pháp lợi dụng giảm thuế miễn thuế và chính sách đặc biệt. Đồng thời tôi nhận thấy rằng hủy bỏ loại thuế thống nhất cho toàn xã hội là một trong những xu hướng phát triển chủ yếu. Bất luận chủ doanh nghiệp hay công nhân đều phải hiểu rõ che giấu thu nhập tiền lương thực sự chính là trộm cắp tài sản của mỗi công dân Nga, đặc biệt bi ai hơn là trộm cắp tài sản của cả nhân viên đã nghỉ hưu của Nga.

Ngoài việc thu thuế ra, tình hình thị trường tiền tệ là một nhân tố quan trọng khác liên quan đến môi trường đầu tư.

Hiện nay, tính mở cửa nền kinh tế của nước ta ngày càng mở rộng là một việc tốt. Nhưng cũng theo nó không chỉ có thuận lợi mà còn có cả rủi ro. Năm nhân dân ta đã cảm nhận được rủi ro này. Sự tăng giá cả lương thực, sự suy thoái của thị trường tiền tệ đã xảy ra ở quốc gia khác bây giờ được diễn lại tại quốc gia của chúng ta.

Một số sự kiện gần đây như là cuộc cách mạng trong lĩnh vực tiền tệ trên thực tế đã đưa đến cho chúng ta nhiệm vụ xây dựng một cách độc lập, to lớn, mang tính mở cửa của hệ thống tiền tệ. Từ một phương diện mà nói là vì đảm bảo phát triển an toàn cho quốc gia, còn từ một phương diện khác mà nói thì nó cũng góp phần làm ổn định nền kinh tế thế giới.

Hiện tại lĩnh vực tiền tệ đang xây dựng quy tắc trong chính sách tương lai, mọi người đang bàn luận đánh giá tác dụng quan trọng nhất của dự trữ tiền tệ. Chúng tôi sẽ áp dụng một loạt những hành động để thực hiện mục tiêu lâu dài mà tổng thống đã tuyên bố – Để đất nước ta trở thành một trong những trung tâm tiền tệ lớn nhất trên thế giới, Khả năng này được xây dựng trên cơ sở bình ổn tiền tệ quốc gia của Nga. Chúng ta cần tận dụng thời cơ tốt này, đồng Rúp trên thực tế sẽ trở thành một trong những đồng tiền dự trữ của khu vực.

Chúng ta cần thiết lập hệ thống tiền tệ ổn định, đảm bảo dự trữ quốc dân không mất giá, có thể đáp ứng vốn cho các doanh nghiệp thực hiện các kế hoạch – Yêu cầu từ việc mở cửa hàng ăn cho đến việc xây nhà máy phát điện, đáp ứng mong mỏi làm giàu của nhân dân. Vì những yêu cầu trên mà thực hiện hàng loạt các biện pháp sau:

Thứ nhất là các thủ thuật vốn dài hạn của hệ thống ngân hàng. Để thực hiện vấn đề này cần có vốn lớn. Cần xem xét, dựa trên phương thức nào để khởi động vốn quỹ của cải chủ quyền và quỹ chăm sóc người già, do vậy mà cần tạo ra hệ thống bảo hiểm tương ứng hệ thống gửi tiền của ngân hàng.

Thứ hai là cần một biện pháp giúp đỡ toàn diện cho hệ thống ngân hàng đối phó với các nguy cơ. Ngân hàng Nga cần biết trong trường hợp nào thì dùng nguồn vốn nào.

Thứ ba là cần thiết lập cơ chế điều tiết thị trường tiền tệ tương ứng. Tôi cho rằng đầu tiên cần phát triển luật thu thuế và luật công ty. Trong đó, cần nghiên cứu loại bỏ khả năng thu thuế thu nhập sở hữu của cư dân mua đi bán lại cổ phiếu. Cần hạn chế và giảm thiểu tối đa định mức nghiệp vụ ngân hàng thương mại và giảm hóa yêu cầu bảng liệt kê đối với ngân hàng, và vì cổ phiếu thị trường tiền tệ Nga bố trí thiết lập chế độ tốt.

Thí dụ thu lợi tốt nhất của các biện pháp điều tiết này chính là thị trường cổ phiếu công ty công nghiệp khí thiên nhiên của Nga. Tôi cần phải nhắc nhở mọi người rằng: Từ trước đến nay đối với các nhà đầu tư mà nói chế độ điều tiết kép không minh bạch và trói buộc thị trường cổ phiếu của công ty công nghiệp khí đốt thiên nhiên của Nga. Trong trường hợp này chúng ta cần áp dụng thống nhất quy tắc lưu thông cổ phiếu. Hiện nay, 49% cổ phiếu của công ty công nghiệp khí đốt thiên nhiên của Nga có thể tự do lưu thông. Công ty công nghiệp khí đốt thiên nhiên của Nga do vậy mà trở thành một trong số các công ty niêm yết lớn nhất trên thế giới, tôi muốn nhắc nhở mọi người rằng: Trong vòng 7 năm nay nó đã mở rộng hơn so với ban đầu xấp xỉ 51 lần.

Thứ tư là cần cổ vũ các công ty khi xuất khẩu sản phẩm nguồn gốc tự nhiên sử dụng đồng Rúp, để làm được điều này cần nhanh chóng thiết lập thị trường giao dịch hàng định kỳ, như thế có thể đảm bảo rằng các hợp đồng đa phần dùng đồng Rúp tính giá.

Thứ năm, cần thể hiện rõ việc mở rộng quy mô xuất khẩu và đầu tư các công ty Nga, cải thiện danh tiếng của các thương gia Nga trên thị trường nước ngoài.

Liên quan đến điều này, không lâu trước đây tôi đã phát biểu tại diễn đàn khác được tổ chức tại Krasnoyarsk, tôi muốn nhấn mạnh rằng đây là một trong những nhiệm vụ hàng đầu.

Cuối cùng chúng ta cần chỉnh sửa cách quản lí dự trữ dự tính và dự trữ tiền tệ, điều này không chỉ là quản lí một cách thỏa đáng dự trữ dự tính và dự trữ tiền tệ, mà còn đem lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Nga.

Một đề mục quan trọng tiếp theo là xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại cho nền kinh tế Nga. Trong điều kiện kỹ thuật mới chúng ta có cơ hội vận dụng kỹ thuật tiến bộ nhất để xây dựng.

Mấy năm gần đây, tôi đã tiến hành thăm quan nhiều khu vực trên đất nước Nga. Các lãnh đạo của các khu vực, các vị chủ tịch tỉnh, lãnh đạo quản lí thị chính đã nói với tôi như sau: “Hãy xây đường xá giúp chúng tôi, những việc còn lại chúng tôi có thể tự lo, chúng tôi có thể sắp xếp sản xuất tốt, xây dựng tốt nơi làm việc.” Nói thật là làm công việc này đối với chúng tôi không phải là không quan trọng mà là do chúng tôi làm không tốt. Những đường này chủ yếu liên quan không chỉ đến các tuyến đường chủ đạo, mà còn liên quan đến con đường thành phố, đường cho thôn trang. Về vấn đề này, nếu suy xét kỹ, đây cũng là một yếu tố lãnh thổ tự do. Bởi vì cái mà tôi chỉ ra ở đây là tính lưu động của công dân, là vấn đề họ có đủ khả năng như thế nào để di chuyển.

Để không trở thành một vấn đề lớn, tôi cho rằng việc trước tiên cần làm là kiểm nghiệm đa phương những chính sách của chúng ta: thiết lập công ty cổ phần thuộc Nhà nước quản lí thay thế cho cơ cấu quan liêu hiện còn tồn tại, Công ty như thế này sẽ tiến hành điều tiết trong khung pháp luật của các chuyên gia. Công ty này có thể là bên A đại diện cho Nhà nước, phát huy công năng của Nhà nước, vừa nhận khoản chi của Nhà nước, vừa thu hút vốn đầu tư, dùng vào việc thực hiện hạng mục đầu tư cỡ lớn. Nhưng trong điều kiện như thế có không thể là một thực thể kinh tế độc lập. Do vậy đã hình thành môi trường cạnh tranh của thị trường. Công năng cơ sở của công ty này nên là kết hợp xây dựng đường, sử dụng và quản lý đường. Nhưng chúng ta không nên chỉ quan tâm đến vật chất con đường, mà còn cần quan tâm đến tương lai của con đường, lập tức thông tin sẽ truyền xa. Nên cung cấp con đường thông tin tốt nhất cho mọi người dân ở các khu vực, con đường này nên dùng kỹ thuật số – thông tin nhanh, có thể sử dụng cả ngày lẫn đêm, chất lượng cao và đáng tin cậy.

Vấn đề liên quan đến truyền hình, mạng liên lạc, chúng tôi đều cho biết, khoảng 5 hoặc 6 năm nữa giới hạn của những hiện tượng này sẽ gắn lại với nhau. Liên quan đến văn hoá, tri thức, thông tin phong phú được tích luỹ của nhân loại.

Liên quan đến vị trí công việc không chỉ ở các thành phố lớn, mà còn ở mỗi thành phố nhỏ, làng thôn và thậm chí là đối với mỗi gia đình, liên quan đến việc sử dụng và chuyển phát thông tin đa dạng, trên thực tế đây là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng.

Một vấn đề khác của cơ sở hạ tầng là tình hình điện lực. Nếu như nói đường xá dẫn đến sự tăng chi phí và tính cơ động của người không đủ, như thế điện lực sẽ đem đến nhiều vấn đề cho cuộc sống và phương án đầu tư. Tình hình hiện nay đang có chiều hướng tốt, năm ngoái số tiền trong lĩnh vực này đạt trên một tỷ Rúp, chủ yếu do các nhà đầu tư tư nhân đầu tư vào.

Nhưng tăng động lực thông thường không thể giải quyết vấn đề. Về mặt động lực, trong những năm gần đây sẽ áp dụng các biện pháp đắc lực, đạt trình độ phát triển hiện đại hoá.

Cần áp dụng các biện pháp tổng hợp, áp dụng công nghệ kỹ thuật cao, xây dựng trạm điện và biến đổi điện, không thể lại dùng bản đồ của thế kỷ trước để xây dựng công trình này. Trong điều kiện này chúng ta cần tạo ra các biện pháp kích thích tăng cường vốn cho sản xuất năng lượng hạt nhân, thuỷ năng và sản xuất than đời mới, thậm trí sản xuất khí đốt thiên nhiên.

Trong vòng hai năm cần bảo đảm kích thích áp dụng kỹ thuật mới, phương pháp mới vào việc bảo vệ nguồn năng lượng, đấu tranh tích cực đối với những hành vi phá hoại. Ngoài ra coi trọng nhiệm vụ quan trọng của việc xây dựng mạng lưới thông tin truyền hình, Quốc gia có thể và nên tham gia các phương án tiền vốn cùng với việc vận dụng kỹ thuật mới của công trình điện lực.

Tôi cho rằng, do sự phát triển kỹ thuật mới nguồn năng lượng, chúng tôi đã đóng góp vào vấn đề an toàn nguồn năng lượng, giải quyết sự thay đổi khí hậu trên thế giới. Chúng tôi tự nguyện chịu trách nhiệm là quốc gia cung cấp dầu mỏ và khí đốt thiên nhiên trên toàn thế giới, Chúng tôi làm như thế cũng sẽ không hạn chế nguồn yêu cầu trong nước, ngược lại áp dụng công nghệ tốt đối với chúng ta là một điều rất tốt. Cho nên nền kinh tế trong nước muốn vận dụng kỹ thuật mới cần phải có cơ sở hạ tầng tương ứng.

Nước Nga luôn là một đất nước có nhiều phát minh sáng tạo. Thế thì tại sao trong thời gian dài vừa qua chúng ta lại không tận dụng được những thành quả đó? Vì sao chúng ta không thể hay không có khả năng đạt được những cái tốt nhất từ thành quả đó? Đó là vì chúng ta vẫn chưa có cơ chế phát minh thích hợp. Chúng ta không tạo ra cơ chế chuyển hoá thương nghiệp của những phát minh kia. Điều này không chỉ liên quan đến phát minh cá biệt mà còn bao gồm tất cả các lĩnh vực – Các mặt trong đời sống của chúng ta. Xây dựng chế độ cải cách quốc gia là phức tạp, nhưng tôi cần nhấn mạnh rằng đây là nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế của chúng ta.

Chúng ta cần tăng cường hỗ trợ vào cơ sở khoa học, đồng thời hoàn thiện các mặt của tổ chức khoa học. Cần thực thi kế hoạch vĩ mô phát triển kỹ thuật, tập trung nguồn vốn, nhân viên kỹ thuật, Nhà nước quan tâm cùng doanh nghiệp hợp tác chặt chẽ, không bỏ qua cơ hội mà chúng ta đạt được ngày hôm nay, bước lên xã hội văn minh.

Nhưng khi thao tác, chúng tôi không nên quên hàng ngàn hàng vạn nhà phát minh thích sáng tạo và có khả năng sáng tạo. Họ hi vọng những phát minh của họ không chỉ dừng lại trên trang giấy mà có thể đem lại lợi ích cho toàn xã hội.

Nhiệm vụ của chúng ta là phổ cập toàn diện cơ sở hạ tầng của loại công việc này. Hệ thống này rất phong phú, nó cần phải được đưa vào mỗi thành phố, làng, thông qua mạng thông tin đến với mọi gia đình.

Mở rộng cửa cho những người có khát vọng và có khả năng tạo ra các phát minh. Mọi người không chỉ dựa vào thể lực, kiếm tiền, mà còn dựa vào đầu óc, tạo ra năng lực tốt hơn để kiếm tiền. Thư viện của tổng thống cần phát huy tác dụng, thư viện này là một nơi đa dạng về nguồn tri thức, có thể đem đến cho mọi người cơ hội sử dụng, cho đất nước và thế giới, khu vực và địa phương thậm chí thư viện trường cũng như vậy.

Kính thưa các bạn cùng ngành!

Hiện nay, sự phát triển thành công của thế kỉ tới được quyết định dựa trên hành vi của mỗi cá nhân, phương thức sinh hoạt của mỗi gia đình và cách mọi người thể hiện tự do bản thân. Theo như lời của tổng thống đã nói: “Đầu tư nhân tài là mục tiêu ưu đãi lâu dài của đất nước.” Nó đương nhiên là nhiệm vụ quốc gia, nhưng không chỉ là của quốc gia. Trong tất cả các lĩnh vực phát triển xã hội cần tạo ra nhân tố kích thích mạnh mẽ cho nguồn vốn tư nhân, trong đó bao gồm các biện pháp tích cực kích thích thu thuế.

Huỷ bỏ thống nhất thuế xã hội, đối với thu nhập của những người làm việc trong ngành giáo dục và trong bệnh viện thì miễn thu thuế thu nhập cá nhân. Tôi cho rằng, công ty dựa vào vốn đặt cọc để chia lợi nhuận cũng có thể áp dụng phương pháp như trên. Cần phát triển thành các hoạt động từ thiện, lập ra Luật với các điều kiện thu thuế tốt.

Nhà nước và tư nhân đối với việc tăng lượng lớn đầu tư phát triển xã hội sẽ là tiền đề sáng tạo phát triển xã hội mới và phát triển tiềm năng cá nhân, Trong xã hội ngày nay mỗi người, bất kể là công nhân hay học sinh, giáo viên hay là bác sĩ, quan chức Chính phủ, hay là ông chủ doanh nghiệp – đều sẽ nhận được sự khích lệ sáng tạo và yêu cầu chất lượng cao, dịch vụ và sản phẩm tiên tiến nhất.

Trên thực tế, đây là một xã hội văn hoá mới. Tự nhiên, nó hình thành trên cơ sở tập trung tài sản của chúng ta, chúng ta cần phải cố gắng hết sức để bảo vệ nó. Nhưng trong điều kiện thông tin tràn ngập “trình tự sàng lọc” tinh thần và đạo đức vẫn đủ sức tránh sự nghèo nàn về chất do lượng thông tin quá nhiều gây ra. Chúng tôi cần suy nghĩ đến vấn đề này. Nhà học giả nổi tiếng tương lai Allvin Toffler đã miêu tả trong quyển sách của ông trong khi nói về năng lực cần thiết của xã hội trong tương lai ông nói: “Những rủi ro không ngừng gia tăng mà còn tăng gấp đôi. Tương lai như thế không phải là thế giới của những kẻ ý chí thấp kém.”

Nhưng chỉ có ý chí và tính cách kiên cường là chưa đủ. Tôi muốn trình bày rõ là, điều này có nghĩa là hàng trăm hàng vạn gia đình bị cuốn vào trào lưu lớn cải cách kinh tế. Dựa trên phiếu điều tra viết không lâu trước đây, đại đa số cư dân không hiểu tư duy cải cách những năm 90, còn hơn 70% số người bao gồm thanh niên cho rằng theo dõi giá cả cho Nhà nước là có lý. Nguyên nhân rất đơn giản, là do có rất nhiều người không cảm nhận được thành quả của sự phát triển kinh tế và sự tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên tổng giá trị sản phẩm trong nước (GDP) đã đứng ở vị trí thứ 7 trên thế giới. Một bộ phận cư dân trên thực tế vẫn có cuộc sống tập thể tồi tàn, cũng có thể nói họ không nhìn ra khả năng và tương lai cải thiện điều kiện sống của mình. Số người nát rượu, tự sát vẫn còn cao, có thể cảm nhận thấy nó vẫn còn là vấn đề nhức nhối. Nếu như không tạo cho mọi người cơ hội bình đẳng, thì khẩu hiệu quan trọng liên quan đến cải cách kinh tế và đổi mới không có ý nghĩa.

Chính sách hiện đại hoá phát triển xã hội cần nền kinh tế hiện đại hoá tương ứng. Chủ thể của chính sách không nên là bộ ngành cụ thể của lĩnh vực xã hội, mà là mỗi người công dân, mỗi gia đình. Sự kết hợp của hệ thống bảo hiểm, hệ thống giáo dục với hỗ trợ xã hội có liên quan đến họ là rất quan trọng, thực hiện mở rộng khả năng sáng tạo của bản thân.

Hôm nay tôi muốn đặc biệt nhắc đến các phương diện chủ yếu tương quan với việc hoàn thành những nhiệm vụ này.

Đầu tiên là vấn đề giáo dục.

Chúng ta cần tự hỏi chúng ta rằng, chúng ta muốn xây dựng trường học như thế nào, vì tương lai của trường cần làm những gì? Khi nhìn thấy thầy cô giáo, con của chúng ta sẽ vui mừng, hay sẽ sợ hãi? Nó bị ép học hành cật lực hay nó học để biết cách suy nghĩ? Trường học là giáo dục và đào tạo tốt cho con người hay mặc kệ không quan tâm tới học sinh? Chúng ta không thể thờ ơ trước vấn đề này, đó chính là con cái của chúng ta sẽ tốt nghiệp trong tình trạng khỏe mạnh, trong trạng thái vận động chứ không phải biến thành một con bệnh quặt quẹo ốm yếu toàn thân vì đã học trong trường học. Điều quan trọng là làm sao để cho con của bạn không cảm thấy chán, mệt mỏi mà có cảm giác là kho tàng tài sản phong phú, là nguồn phong phú vật chất đối với những người nhân viên.

Sinh viên tốt nghiệp trường đại học và cao đẳng sư phạm thông qua sự cạnh tranh ganh đua để đạt được chức vụ giáo viên, trường học không còn tình trạng 20 sinh viên dùng chung một máy vi tính, mỗi đơn vị giảng dạy đều được kết nối với mạng Internet, đây chính là mục tiêu quan trọng trong những năm gần đây của chúng ta.

Chúng ta cần xác định rõ quyền lợi của các em và cha mẹ các em khi các em học ở trường. Các em sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến ngôi trường và các em sẽ tham gia các tổ chức giảng dạy như thế nào. Cần đánh giá khách quan con của chúng ta sau khi tốt nghiệp thu được những gì.

Các trường đại học cao đẳng chủ yếu cần số lượng lớn các tiến sỹ, thạc sỹ, phòng học, bãi tập lớn và thành quả giáo dục chất lượng cao.

Không cần hỏi các sinh viên tốt nghiệp sắp đi làm của trường kỹ thuật và trường đại học sắp xếp cuộc sống của mình như thế nào, mà để cho họ trở thành người độc lập tự chủ, sản sinh ra tri thức mới, kỹ thuật mới đang rất cần, đồng thời vượt qua đồng hành của chính bản thân họ.

Cần thiết lập các trường tiểu học mới, trung học, các học viện kỹ thuật mới và các trường đại học hiện đại hóa, các trường đại học nghiên cứu khoa học mở rộng, mang tính tự chủ lý luận và kinh tế, làm cho chúng có thể đứng trên lập trường nhà đầu tư, vì sự phát triển của bản thân mà xây dựng vốn chuyên môn.

Tất cả các kế hoạch giáo dục mới đều nên suy xét đến thiên tài đặc biệt và sở thích của mỗi sinh viên giới hạn lớn nhất.

Chúng ta cần mời các chuyên gia, cán bộ ưu tú trên khắp thế giới đến làm việc tại Nga, để thu hút sinh viên và cho các giáo viên tiến hành công việc nghiên cứu quy mô.

Cần thiết lập hệ thống cho phép mọi người tiếp tục nhận sự giáo dục.

Kính thưa các vị khách quý!

Chúng ta cần vì xã hội mà định ra chiến lược bảo vệ và tăng cường sức khỏe cư dân. Mỗi người cần hiểu rõ quốc gia là sự bảo đảm của họ và họ nên cải thiện sức khỏe của chính bản thân mình.

Tổng thống đưa ra nhiệm vụ căn bản là tăng tuổi thọ của cư dân và giảm tỉ lệ tử. Vì vậy mà chúng ta trước tiên cần giảm thiểu y học hiện đại có thể điều trị bệnh tật xong dẫn đến bệnh nhân bị chết hoặc bị tàn tật. Trong những năm gần đây, chúng ta cần giảm thiểu cái chết do các bệnh nhồi máu cơ tim, viêm khớp, do tai nạn giao thông gây nên, giảm tỉ lệ phát bệnh truyền nhiễm, giảm tỉû lệ chết do các bệnh đái đường dạng phức tạp và bệnh dị ứng. Tôi muốn nhấn mạnh đây là kế hoạch tối thiểu.

Do vậy tất cả những tổ chức y tế cần phải được tổ chức lại.

Vì duy trì hệ thống bệnh viện này nên cần thu một khoản thuế lớn, mỗi người đi khám bệnh sẽ dùng khoản tiền này để trả phí khám bệnh. Kết quả mọi người đem tiền đi khám bệnh, sau đó lại bị thông báo: khám bệnh ở đâu, khám bệnh như thế nào, vì sao đi khám bệnh – hoàn toàn là hai chuyện. Chúng tôi chỉ cho bạn bác sỹ khu xã, phòng chẩn đoán và bệnh viện khu vực. Bất luận là bạn có thích hay không thích – bạn đến đâu, bạn phải xếp hàng, không nghĩ đến là mình bị đối xử thô lỗ, thậm chí tiến hành điều trị thật tệ.

Hệ thống điều trị của chúng ta hấp thu rất nhiều thứ hỏng của thời kì Liên Xô, đem nguyên tố có vấn đề nhất của thị trường hóa điều trị, trong tình trạng như thế này người bệnh không có lựa chọn. Đây không phải tội của bác sỹ, sai là do đất nước thiết lập hệ thống điều trị.

Đất nước có trách nhiệm cung cấp quyền lựa chọn phòng chẩn đoán, bác sỹ điều trị và công ty bảo hiểm. Những thuế vụ đó và danh nghĩa tập trung vốn từ khoản tiền thu do công dân đóng cần thông qua người bệnh, cung cấp phục vụ điều trị xong thì nộp tiền cho bác sỹ. Chứ không phải lấy từ dự toán và từ quan chức Chính phủ. Trong điều kiện như thế cần có khả năng hợp pháp tập trung các khoản quỹ quốc gia, nguồn vốn quỹ tư nhân, còn cá nhân chọn bệnh viện nào, bất kể là bệnh viện Chính phủ thành phố, bệnh viện liên bang hay là của tư nhân, là bệnh viện của thành phố này hay nơi khác, đều không quan trọng. Đây là tiền của cá nhân, là tiền của quốc dân chúng ta, điều này trao quyền lợi cho cá nhân. Quyền lợi này không cần phải trưng bày. Trong điều trị cần tồn tại sự cạnh tranh, tôi nghĩ chúng ta không chỉ nên thiết lập trung tâm điều trị hiện đại hóa (mặt tốt là do ta đã bắt tay vào làm và đã đạt được thành quả nhất định), hơn nữa chúng ta cần thúc đẩy nguồn vốn tư nhân đầu tư vào lĩnh vực đầy triển vọng này.

Cần đảm bảo tiêu chuẩn thống nhất vốn Nhà nước cho các bộ phận cứu hộ điều trị, các bác sỹ, cơ cấu điều trị và công ty bảo hiểm cần đảm bảo chất lượng công việc và vốn được dùng một cách có hiệu quả. Cần trói buộc hiệu quả công việc và thu nhập của lao động làm công việc điều trị. Điều này có thể nâng cao thu nhập của họ, nâng cao uy tín nghề nghiệp, thu hút nhân tài trình độ cao. Phải tạo điều kiện nhân viên làm công việc điều trị không ngừng nâng cao kỹ năng và thu được động lực của những tri thức mới.

Tôi hi vọng mỗi người trong chúng ta đều có thể tự quan tâm đến sức khỏe của mình, quan tâm đến sức khỏe của người thân. Có thể hiểu được một chuyện rất đơn giản là: Chỉ có một phương thức sống khỏe mạnh mới đồng hành với thành công.

Đương nhiên, chỗ ở dễ chịu là một phần không thể tách rời của cuộc sống yên lành, bởi vì nhà của chúng ta là nơi giáo dưỡng những đứa con của chúng ta, là nơi xây dựng gia đình.

Chúng ta đã làm được những công việc để kiến tạo ngôi nhà tốt hơn. Chúng ta vẫn nỗ lực vì mục tiêu này. Đây là kế hoạch kinh tế xã hội vĩ mô. Đây là cơ sở quan trọng tăng trưởng kinh tế. Nhưng làm một cách đơn độc thì chưa đủ, chúng ta không muốn dựa vào những kiến trúc cũ xây dựng các kiểu nhà có kiểu cách cũ, cổ.

Thời kì Liên Xô thành lập công ty kiến trúc nhà quy mô lớn, chuyên xây dựng nhà bằng hỗn hợp xi măng, hiện nay vẫn được coi là phương thức tiên tiến. Hiện nay chúng ta nên kiến tạo phần lớn là các kiểu nhà phân lô, để giá cả thấp hơn giá căn hộ của thành phố, để cho có nhiều người có thể mua được nhà, đất. Việc này sẽ được giải quyết. Song đây không phải là vấn đề đơn giản.

Nhà và đất của mỗi người là tài sản tư hữu của công dân, cũng là tiểu vương quốc, cải tạo và xây dựng lại nhà được quyết định bởi sự thay đổi của các thành viên, bởi tình hình gia đình, tâm lý mọi người không giống nhau, đây đã không còn là cuộc sống công cộng. Hôm nay, tôi trình bày khái quát chính sách nhà ở của Chính phủ trong thời gian sắp tới.

Thứ nhất là không nên đặt ra yêu cầu cao đối với chất lượng nhà ở, mà không quan tâm đến yếu tố khác. Cần hiện đại hóa nhà ở, cơ sở hạ tầng và giao thông, để phát triển toàn diện cuộc sống gia đình cho mọi người dân.

Thứ hai là cần tận dụng tái sử dụng ở mức độ tối đa kỹ thuật kiến trúc và vật liệu xây dựng. Giảm thiểu sự lãng phí năng lượng cung cấp hơi ấm trong phòng, tránh lãng phí trong việc duy trì và sửa chữa.

Thứ ba là cần tiếp tục thực hiện kế hoạch cấp nhà cho học giả trẻ (bao gồm học giả của những khu vực nông thôn) và quân nhân.

Đồng thời suy xét đến biện pháp hỗ trợ quốc gia, có năng lực trực tiếp hoặc vay tiền để mua sản phẩm cần thiết tỉ lệ của công là 35% năm 2010 (hiện tại là 20%), mà tỉû lệ mua phòng đạt đến 60% ~ 70%, triển vọng mà chúng ta đeo đuổi. Đến năm 2012 cũng cần tiếp cận mục tiêu nhiệm vụ mà chúng ta đã đưa ra – mỗi năm bình quân con người xây dựng không ít hơn 1m² diện tích nhà ở.

Tôi xin phép kết thúc bài phát biểu bằng những luận điểm dưới đây:

Ngoài việc tiếp tục thực hiện kế hoạch 2 năm hoặc 3 năm trước đã đưa ra, chúng ta cần phải tập trung tinh lực nhằm thự c hiện mục tiêu cơ bản trong 4 năm gần đây, nó liên quan đến 4 phương thức đặc biệt: chế độ, cơ sở hạ tầng, đầu tư và đổi mới. trong những lĩnh vực này chúng ta cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất là khắc phục chủ nghĩa hư vô trong lĩnh vực tư pháp, cần đặc biệt quan tâm chất lượng luật và tỉ lệ hiệu quả trong khi thi hành luật.

Thứ hai là giảm mạnh trở lực hành chính.

Thứ ba là giảm thấp mức thuế khích lệ sáng tạo và đầu tư cá nhân.

Thứ tư là thiết lập hệ thống tiền tệ mạnh và độc lập. Nó có thể trở thành một trong những cột trụ tiền tệ ổn định của thế giới. Làm cho đồng Rúp trở thành đồng tiền thông dụng của khu vực.

Thứ năm là hiện đại hóa thực hiện nguồn năng lượng và giao thông. Thiết lập cơ sở hạ tầng thông tin rộng mới.

Thứ sáu là đặt nền móng cho hệ thống cải cách xã hội.

Thứ bảy là thực hiện các chính sách hoàn toàn mới về phát triển xã hội.

Kính thưa các vị khách quý!

Lịch sử đã dạy cho chúng ta một số điều. Trong đó điều quan trọng nhất là chúng ta không thể thờ ơ với tương lai của chính mình.

Hôm nay, đối với chúng ta mà nói sự phát triển ổn định có vai trò vô cùng quan trọng. Nhưng ổn định không có nghĩa chúng ta được phép “xả hơi” hay chỉ biết dựa vào “những đồng đô la kiếm được từ xuất khẩu dầu mỏ.”

Ngày nay để tích lũy tiềm lực phát triển, nếu không tận dụng tiềm năng, bỏ lỡ việc cải thiện kinh tế, kỹ thuật và nâng cao mức sống cho nhân dân, tích lũy cơ hội, chúng ta sẽ không thể duy trì sự ổn định xã hội.

Các sách tham khảo tiếng Nga

A. N. Kolfev, Dân tộc và Quốc gia: Thuyết cải tổ bảo thủ, Matxcơva, 2005.

A.S. Barsenko, Nhập môn lịch sử nước Nga hiện đại, Matxcơva, 2002.

A. A. Mukhin, Những bí mật gia đình và chủ nghĩa… ở nước Nga, Matxcơva, 2003.

A.V. Malovetski, Chính sách đầu tư các tập đoàn dầu khí, Surgut Matxcơva, 2002.

A.G. Aghenbeghian, Phát triển kinh tế – xã hội ở Nga, Matxcơva, Delo, 2004.

A. Makarkin: Những phát triển kinh tế – chính trị nước Nga hiện đại, Matxcơva, 2004.

A.P Pleshakôp: Nhà nước xã hội và nhận thức xã hội theo luật ở Liên bang Nga. Saratov, 2001.

A.P. Mantrenko: Hiện đại hoá xã hội ở nước Nga hiện đại, Matxcơva, 2000. (tr. 274)

A.U. Voronin: Chiến lược năng lượng của Nga, Matxcơva, kiểm tra tài chính, 2004.

Andrei Alpatev: Cải tạo đất ở nước Nga mới, Matxcơva, 2005.

B.G. Phedorov: Hãy thử hiểu nước Nga, Saint – Peterburg, 2002.

Billinton: Nước Nga trên con đường tìm kiếm bản thân, Matxcơva, 2005.

V.A. Mikhailova: Trật tự thế giới hiện đại và Nga, Matxcơva, 2004.

V. Knyaghinin, P.Sedrovitski: Chính sách công nghiệp của Nga: Ai sẽ trả tiền cho những chi phí của sự toàn cầu hoaù, NXB châu Âu, Matxcơva, 2005.

V.V. Ivanov: Chủ nghĩa Liên bang ở nước Nga: NXB, Matxcơva, 2001.

V.V. Bulatov: Tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán, Matxcơva, Khoa học, 2004.

V.V. Klimanov: Hệ thống khu vực và phát triển từng vùng ở Nga, NXB Matxcơva, 2003.

V.V. Khlevnikov: Thị trường điện lực ở Nga, Matxcơva, Vlados, 2005.

V.V. Trernous: Tình hình hiện nay ở Tresnia, phương diện chính trị – xã hội, 2001.

V.D. Andrianov, Nga: tiềm năng kinh tế và đầu tư, Matxcơva, kinh tế, 1999.

V.I. Radtrenko: Tổng thống trong quy định Hiến pháp Liên bang Nga, Sanratov, 2000.

V.N. Ivanov: Nước Nga trên xuất phát của thế kỉ, 2000-2004, Matxcơva, 2004.

V.N, Ivanov: Xã hội Liên bang Nga hiện đại, Matxcơva, 2004.

V. Nhiconova, Chính trị nước Nga hiện đại, Matxcơva, 2003.

Viktor Shnirellman, Alanami: Tri thức và chính trị ở Bắc Kavkaz vào thế kỷ XX, Matxcơva, 2006.

G.G. Burlaka, G.S. Pop: Đầu và khí đốt trong nền kinh tế hiện đại, kiev, 2004.

G.O. Paplovski, Kế hoạch của Tổng thống Putin. Hướng dẫn các Tổng thống Nga tương lai, Matxcơva, 2007.

Genadi Troshev. Cuộc chiến của tôi. Ông già Tresnia trên chiến hào, Matxcơva, 2002.

Georgi Pushkin: Nước Nga – 2012: Lịch sử tương lai, Matxcơva, 2004.

E.I. Stepanov: Chủ nghĩa khủng bố hiện đại: tình hình và viễn cảnh, Matxcơva, 2000.

Zorin Vladimir Yurevich Chính sách dân tộc ở Nga: Lịch sử, các vấn đề, viễn cảnh, Matxcơva, 2003.

I.V. Starodubrovskaia: Những cuộc cách mạng vĩ đại: Từ Kromvelia đến Putin, Matxcơva, 2001.

I.A. Kravest: Chủ nghĩa lập hiến và Nhà nước Nga đầu thế kỷ XX: Giáo trình. M: Marketing, Novoxibir, YUKEA, 2000.

I.A. Konhyukhova: Chủ nghĩa Liên bang Nga ở nước Nga hiện nay và kinh nghiệm thế giới: những kết quả và triển vọng phát triển, Matxcơva, 2001.

I.A. Kravest: Hình thành chủ nghĩa lập hiến ở Nga: vấn đề lý luận và thực tiễn, Matxcơva, 2001

I.V. Grankin: Nghị viện Nga (bổ sung và tái bản lần 2), Matxcơva, 2001.

I.V Juravlev: Con đường của những chiến binh Allakha. Hồi giáo và chính sách của Nga, Matxcơva, 2004.

Viện kinh tế thời kì quá độ. Kinh tế thời kỳ quá độ: Những đặc điểm chính sách kinh tế dưới thời Đảng cộng sản Nga 1998-2002, Matxcơva, Delơ, 2003.

Viện kinh tế thời kì quá độ. Kinh tế thời kì quá độ: Tuyển tập những công trình được lựa chọn 1999-2000, Matxcơva, Delo, 2003.

K. Matsuzato. Nhân vật Vladimir Putin và các vùng ở Nga: chiến thắng bất ngờ hay đúng quy luật? Matxcơva, 2004.

K.T. Trophimov. Tổ chức tín dụng trong hệ thống ngân hàng Nga, Matxcơva. Kontrakt, 2004.

Constatrtin Ximonov: Dầu mỏ Nga: sự phân chia cuối cùng, Matxcơva, Algoritm, 2005.

L.I. Irshinskaia: Khả năng cạnh tranh và chiến lược của các công ty dầu khí. Matxcơva, kinh tế, 2004.

M. Zaitsev Tập đoàn Nga: Cánh tay phải của thị trường, Matxcơva, Ekspert, 2005.

M.K. Gorshkovi: Nga trên ngưỡng cửa của thế kỉ, Matxcơva, 2000.

Bộ năng lượng Liên bang Nga: Chính sách năng lượng của Nga trên ngưỡng cửa thế kỉ, Matxcơva, 2002.

MMBV: Nợ nước ngoài của Nga và cách giải quyết, Matxcơva, tài chính và thống kê, 2002.

N.B. Pakholenkô: Từ lịch sử dự án Hiến pháp ở Nga, Giáo trình, Matxcơva, 2000.

N.F. Glazovski: Chuyển sang phát triển bền vững: Ở phạm vi toàn cầu, khu vực và đại phương, Matxcơva, 2006.

P.I. Covalevski: Chủ nghĩa dân tộc Nga và giáo dục dân tộc ở Nga, Matxcơva, 2006

Richard Sakva, Putin: Lựa chọn của nước Nga, Matxcơva, 2006.

Roy Medvedev: Vladimir Putin: Liệu có nhiệm kỳ 3 không? NXB Thời gian, 2007.

S.A. Avakyan: Hiến pháp Nga: thiên nhiên, tiến hoá, hiện đại, Matxcơva, 2000.

S.M. Boríov: Ruble – ngoại tệ của nước Nga, Matxcơva, Consaltbankir, 2004.

S.U. Barsukova: Nền kinh tế không theo chủ nghĩa hình thức: phân tích kinh tế – xã hội, Matxcơva. GU VSE, 2004.

S.E. Vitmanas: Thời kì quá độ ở nước Nga hiện đại, Matxcơva, 2004.

T.U. Sidorinan: Chủ nghĩa dân tộc. Lý luận và lịch sử chính trị, Matxcơva, 2006.

Chadaev Aleksei: Putin Tư tưởng của Putin. NXB Châu Âu, 2005.

Ya.M. Mirkin: Thị trường chứng khoán Nga, Matxcơva, 2002

[1] 225 ghế trong số 450 ghế Duma quốc gia chia cho các đảng phái tham gia tranh cử theo tỉ lệ số phiếu bầu ở các khu vực bỏ phiếu trên toàn liên bang, 225 ghế còn lại tính theo nguyên tắc đa số tương đối ở các khu vực bầu cử đề cử cá nhân.

[2] Căn cứ theo Luật trưng cầu dân ý Duma quốc gia Nga thông qua ngày 11 tháng 6 năm 2004, quy định hàng loạt những hạn chế về vấn đề đề nghị trưng cầu dân ý, trong đó quy định rõ: các vấn đề như “sửa đổi nhiệm kì tổng thống và Duma quốc gia Nga, và tổ chức bầu cử sớm hoặc trì hoãn bầu cử tổng thống và Duma quốc gia Nga” đều không được tiến hành trưng cầu dân ý. Tham khảo “Luật trưng cầu dân ý Liên bang Nga.”

[3] Theo quy định của điều 99 “Hiến pháp Nga,” 30 ngày sau khi bầu ra Duma quốc gia sẽ tổ chức hội nghị lần thứ nhất, nhưng tổng thống Liên bang Nga có thể triệu tập hội nghị Duma quốc gia trước thời hạn thông qua Lệnh tổng thống.

[4] Báo nước Nga mới: http//www. rusnews.cn/eguoxinwen/eluosi-neizheng/2007/211/41986301.html

[5] Báo nước Nga mới: http://www.nusnews.cn/eguoxinwen/eluosi-nenzheng/ 2007/211/41986908.html

[6] Cuối năm 1999 đến đầu năm 2000, từ khi Putin lên cầm quyền, thương mại song phương giữa Nga và Liên minh Châu Âu tăng trưởng tương đối nhanh, tổng kim ngạch thương mại song phương tăng từ khoảng 52,7 tỷ Euro năm 1999 lên khoảng 213,3 tỷ Euro năm 2006, tổng kim ngạch thương mại tăng gấp 4 lần, tăng bình quân năm 23,4%. European Union. Eurostat.

[7] Là khu vực tiêu thụ năng lượng lớn thứ hai thế giới, 30% dầu mỏ của liên minh châu Âu nhập khẩu từ Nga, mà khí đốt của Nga lại chiếm đến 50% lượng khí đốt nhập khẩu của liên minh châu Âu. Christian Cleutinx, The EU – Russian Energy Dialogue, October 2005.

[8] Trụ cột thứ nhất: bảo hiểm dưỡng lão xã hội, chỉ dành cho những người đặc biệt khó khăn không có khả năng đóng phí bảo hiểm dưỡng lão; trụ cột thứ hai: bảo hiểm dưỡng lão bắt buộc, nó là bộ phận quan trọng nhất trong hệ thống bảo hiểm dưỡng lão, lập tài khoản cá nhân cho tất cả những người làm việc, cung cấp bảo đảm dưỡng lão, tiền của nó do doanh nghiệp và công nhân viên chức nộp và lợi nhuận quỹ; trụ cột thứ ba: bổ sung bảo hiểm dưỡng lão, còn gọi là kế hoạch quỹ năm ngành nghề hay kế hoạch quỹ năm doanh nghiệp, nó là kế hoạch nghỉ hưu của tư nhân quản lý, do chủ lao động tự nguyện thành lập, tất cả những người lao động đều có thể tự nguyện tham gia.

[9] Số liệu của Bộ y tế và xã hội Nga.

[10] Là một trong “Bốn dự án lớn được ưu tiên của quốc gia” được nhắc tới ở trên.

[11] Năm 1999, tại Bologna, Italia, 29 quốc gia Châu Âu đã đưa ra kế hoạch cải cách giáo dục đại học Châu Âu, mục tiêu là đến năm 2010, xây dựng được chế độ công nhận giáo dục đại học thống nhất toàn Châu Âu, công nhận bằng tốt nghiệp và bảng điểm của sinh viên tốt nghiệp đại học giữa các nước thành viên.

[12] Trước đó quy định là 50%.

[13] Lấy lĩnh vực dầu khí làm ví dụ, mặc dù Mỹ là nước nhập khẩu dầu lớn nhất trên thế giới và Nga chiếm vị trí thứ hai trong các nước xuất khẩu dầu nhưng lượng dầu nhập khẩu của Mỹ từ Nga chỉ chiếm 2-3% tổng lượng dầu nhập khẩu của Mỹ.

[14] Hứa Chí Tân: “Chiến lược đối ngoại của Nga xuất hiện những biến đổi mới” trích trong “Văn kiện Nga – Đông Âu – Trung Á năm 2007,” ấn bản thường niên năm 2008 của NXB Khoa học Xã hội Văn hiến.

[15] Cách gọi “Tân châu Âu” do cựu bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Donald Rumsfeld đề xướng, ông coi các nước ủng hộ cuộc chiến tại Irắc của Mỹ thuộc khối “Tân châu Âu,” các quốc gia phản đối cuộc chiến này thuộc khối “Cựu châu Âu.”

[16] Ngày 20/5/2005, quan chức của Bộ ngoại giao, Bộ quốc phòng và giới học giả Nga đã tổ chức hội nghị bàn tròn “Hoàn thiện các vấn để của tổ chức hợp tác Thượng Hải ở viện nghiên cứu Viễn Đông và viện khoa học Nga, các đại biểu tham dự hội nghị đã thống nhất về mục đích và hậu quả “Cách mạng sắc tộc do Mỹ ủng hộ.”

[17] Hội nghị phi chính thức tại Vladivostok là hội nghị ngoại trưởng ba bên không chính thức lần thứ 4 được tổ chức. Điểm khác biệt so với 3 kỳ hội nghị trước đó là không tận dụng thời gian của các hội nghị quốc tế như trước kia mà hội nghị lần này do 3 nước nhất trí cùng chuyển bị, điều này thể hiện quan hệ hợp tác chiến lược giữa 3 quốc gia đã bắt đầu bước vào một giai đoạn mới.