Hành trình đưa Harvard trở thành
ngôi trường hàng đầu thế giới

Viện Đại học Harvard, còn gọi là Đại học Harvard, là một viện đại học nghiên cứu tư thục ở Cambridge, Massachusetts, Hoa Kỳ. Với lịch sử, tầm ảnh hưởng và cả tài sản của mình, Harvard là một trong những viện đại học danh giá hàng đầu thế giới.

Được thành lập vào năm 1636 bởi Nghị viện Thuộc địa Vịnh Massachusetts và không lâu sau đó đặt theo tên của John Harvard - người đã hiến tặng của cải cho trường, Harvard là cơ sở học tập bậc cao lâu đời nhất Hoa Kỳ. Đằng sau diện mạo, cảnh quan vô cùng đồ sộ và hoành tráng, Đại học Harvard không đơn giản chỉ là một ngôi trường mà còn là cả một xã hội thu nhỏ với nhiều giá trị tiến bộ nhất được đóng góp bởi những tài năng từ khắp mọi nơi trên thế giới. Có thể nói, Harvard là ngôi trường của những nhân vật kiệt xuất, đi vào lịch sử thế giới đương thời. Tám tổng thống Mỹ xuất thân từ đại học Harvard, ước tính có 150 người được trao giải Nobel. Harvard là ngôi trường sản sinh ra nhiều tỷ phú nhất thế giới, trong đó phải kể đến Bill Gates, Mark Zuckerberg,… và cũng là nơi đứng đầu trong danh sách nhận được tài trợ hàng năm thuộc hàng “khủng” nhất Hoa Kỳ. Không ngoa khi nói rằng “Harvard là học viện lâu đời nhất, giàu nhất, và nổi tiếng nhất ở Mỹ.”

Nhưng để có được ngôi trường vĩ đại như hôm nay, Harvard đã trải qua một hành trình phát triển với những vị Viện trưởng tài năng và năng lực lãnh đạo tuyệt vời. Trong lịch sử phát triển, Harvard bị cạnh tranh bởi những trường đại học khác: sự thách thức thường xuyên tới từ Oxford và Cambridge của nước Anh; trường Johns Hopkins vào cuối thế kỷ 19; ở thế kỷ 20 là các trường Chicago, Columbia, Berkeley và hiện nay là Stanford. Trong suốt những năm đầu thập kỷ 1900, Yale đã được đánh giá cao hơn Harvard trong vai trò một trường đại học nguyên mẫu. Đến những năm 1920, trường Princeton đã đạt được vị trí này. Nhưng kể từ sau Thế chiến II, Harvard đứng đầu bảng xếp hạng (dù Stanford đang rất nỗ lực và đã rút ngắn khoảng cách). Những vị Viện trưởng vĩ đại ấy đã làm gì để xoay chuyển tình hình?

Cuốn sách “Kiến tạo trường Harvard hiện đại” là bức chân dung chân thực, giàu chi tiết về trường đại học nổi bật nhất nước Mỹ từ năm 1933 đến nay: bảy thập kỷ thay đổi mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của James Bryant Conant (1933-1953) và Nathan Marsh Pusey (1953-1971). Đây là thời kỳ Harvard chuyển đổi từ một ngôi trường dành cho giới tinh hoa – mang tính khu vực chỉ cho người New England, tôn giáo, bị chi phối bởi giới thượng lưu Boston, phản đối người Do Thái, phụ nữ và các cải tiến về ngành học – thành ngôi trường coi trọng tài năng với đội ngũ giảng viên được lựa chọn dựa trên thành tựu về học thuật, các sinh viên được chọn dựa vào trí tuệ, cùng một nền văn hóa học đường lấy vị thế học thuật quốc gia và quốc tế làm thước đo duy nhất.

Lần biến chuyển lớn thứ hai trong lịch sử hiện đại của Harvard diễn ra sau khi trường gặp nhiều bất ổn trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam. Từ đây xuất hiện một nền văn hóa theo thể chế mới, dần lấn át (nhưng rất khó thay thế) chế độ coi trọng tài năng tồn tại trong những năm giữa thế kỷ. Kể từ đây Harvard đã trở thành trường đại học mang tính thời đại. Sinh viên và giảng viên ngày càng đa dạng chủng tộc và giới tính, sự tham gia ngày càng nhiều của các nhà khoa học vào những dự án thương mại, sự quan tâm của giảng viên và sinh viên vào chính trị cùng các chính sách công. Nhưng kèm với đó là sự cồng kềnh ngày càng tăng của bộ máy quản lý, những cuộc gây quỹ liên miên, sự tự mãn ngày càng dâng cao. Sự thay đổi nền văn hóa học thuật này trở nên rõ ràng trong suốt nhiệm kỳ viện trưởng của Derek Bok (1971-1991) và đạt tới sự hoàn thiện trong nhiệm kỳ của người kế nhiệm Neil Rudenstine (1991-2000).

Như Clark Kerr, cựu hiệu trưởng Đại học California, đã nhận xét: “Harvard là trường đại học vừa hiện đại nhất vừa cổ kính nhất trong số các trường đại học của Mỹ. Cổ kính nhất là những năm tháng kể từ ngày thành lập. Hiện đại nhất bởi cam kết trở thành giỏi nhất trong mọi thứ mà trường sẽ làm – ngôi trường đầu tiên theo đuổi từng nỗ lực mới, tạo ra mỗi khám phá mới. Những nhà lãnh đạo đã đưa Harvard đi trước sự phát triển của Hoa Kỳ và chỉ đường cho các trường đại học khác của Mỹ nói chung trở thành một trong những trung tâm trí tuệ vĩ đại nhất mà thế giới này từng biết”.

Đây là cuốn sách cực kỳ hấp dẫn, một bản lịch sử toàn diện đầu tiên của một trường đại học hiện đại nhất của nước Mỹ và thế giới, cần thiết cho bất kỳ ai quan tâm đến tình trạng hiện tại và quá trình giáo dục đại học trong tương lai. Dù bất kể cách đánh giá, Harvard cũng là một trong những thành công lớn trong lịch sử nước Mỹ hiện đại.

Tại Việt Nam, có hàng trăm cuốn sách kể về sự hình thành và phát triển của các doanh nghiệp, của các tập đoàn hàng đầu thế giới nhưng hầu như chưa từng có cuốn sách nào viết về sự hình thành và phát triển của các thiết chế giáo dục. Chúng ta quen thuộc với việc Bill Gates thành lập và phát triển Microsoft, với việc Steve Jobs lập Apple, Mark Zuckerberg lập Facebook hay kể cả những câu chuyện về SONY, SAMSUNG, IBM… nhưng không có nhiều nghiên cứu về sự phát triển của các tổ chức giáo dục, đặc biệt là sự hình thành và phát triển các trường đại học.

Trong những năm gần đây, những đổi mới rất mạnh mẽ và sâu sắc trong các thiết chế đại học hay rộng hơn là các tổ chức giáo dục ở Việt Nam diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Những thay đổi lớn lao trong đầu tư, hàng loạt đại học mới do tư nhân thành lập, sự thay đổi của các trường công, thay đổi trong kỳ thi và tuyển chọn. Thách thức của nền giáo dục Việt Nam là kiến tạo được một nền giáo dục hiện đại, khoa học và nhân văn. Tôi tin chắc vài thập niên tới đây là những năm tháng bản lề cho sự thay đổi đó.

Nhận thấy ý nghĩa và giá trị của những kiến thức về việc phát triển hệ thống đại học ở Việt Nam mà hình mẫu rõ ràng là những đại học hàng đầu thế giới, trong đó Harvard giữ một vị thế vô cùng đặc biệt, chúng tôi xuất bản cuốn sách với mong muốn cung cấp cho các nhà quản lý giáo dục ở Việt Nam những kiến thức trong hành trình cải cách giáo dục và kiến tạo những thiết chế giáo dục ở Việt Nam lên tầm hiện đại. Chúng tôi xuất bản cuốn sách vào dịp 20/11/2020 như một món quà dành cho các nhà giáo, các trường đại học để họ phát triển vượt bậc và đem lại những giá trị vượt trội cho xã hội.

Xin chân thành cám ơn và mong nhận được góp ý cả về cuốn sách lẫn những gì chúng ta có thể làm để đưa nền giáo dục Việt Nam sánh ngang tầm thế giới.

Nguyễn Cảnh Bình

Chủ tịch HĐQT Alpha Books

Viện trưởng Viện Lãnh đạo ABG

Khai mở tương lai tươi sáng hơn
cho giáo dục đại học

Đối với người Việt Nam, và chắc hẳn không chỉ người Việt Nam, cái tên Harvard thường đi kèm với sự ngưỡng mộ và khao khát: một tháp ngà học thuật vĩ đại với những bộ óc xuất chúng nhất cùng vị thế thượng phong trong đời sống trí thức, chính trị và xã hội của Hoa Kỳ. Đó cũng là điểm đến trong mơ của nhiều gia đình và bạn trẻ, bởi được nhận vào Harvard đồng nghĩa với việc bạn đã có trong tay tấm vé thông hành quan trọng mở đường cho sự nghiệp tương lai.

Nhưng có lẽ ít người biết rằng, đầu thế kỷ XX, dù là đại học lâu đời và giàu có nhất nước Mỹ, nhưng Harvard không hẳn là xuất sắc nhất. Từ cuối thế kỷ XX cho đến nay, Harvard được công nhận rộng rãi như cơ sở giáo dục đại học dẫn đầu ở Hoa Kỳ và trên thế giới. Điều gì đã làm nên kỳ tích đó? Làm thế nào để Harvard vươn đến vị trí đáng ngưỡng mộ như ngày nay? Kiến tạo Harvard hiện đại sẽ giải mã cho chúng ta huyền thoại Harvard qua bức phác hoạ trung thực và dụng công về bảy thập kỷ của những thay đổi lớn lao đã biến Harvard trở thành một trong những câu chuyện thành công nhất trong lịch sử nước Mỹ hiện đại. Nhưng đây không phải là cuốn biên niên sử khô khan của những sự kiện và dữ liệu, mà là một câu chuyện đầy say mê pha chút hài hước với những chi tiết thú vị và kiến giải thấu suốt của người trong cuộc. Tôi tin đây là cuốn sách đáng đọc cho bất kỳ ai quan tâm đến hiện trạng và tương lai của giáo dục đại học.

Với những người làm giáo dục như chúng tôi, cuốn sách này mang đến một thông điệp truyền cảm hứng và lời nhắc nhở sâu sắc rằng, ngay cả những cơ sở học thuật lâu đời nhất, với quá khứ vàng son và nguồn lực khổng lồ, cũng luôn đứng trước thách thức sống để thích ứng với những biến động của thời đại. Chỉ khi can đảm thay đổi và chấp nhận làm mới chính mình, không ngừng sáng tạo và tái tạo những tri thức mới, chúng ta mới có thể vươn tới sự xuất sắc.

Với những người xây dựng Đại học Fulbright Việt Nam chúng tôi, cái tên Harvard tượng trưng cho mối liên kết đặc biệt và những dấu ấn quan trọng trên hành trình kiến tạo đại học đẳng cấp quốc tế đầu tiên ở Việt Nam và cho người Việt Nam. Từ hơn 30 năm trước, khi hai nước Việt-Mỹ còn chưa bình thường hoá quan hệ, Harvard đã bắt đầu kết nối với Việt Nam thông qua sự hiện diện của nhóm cố vấn – những học giả Harvard đầu tiên đến Hà Nội sau khi chiến tranh kết thúc. Năm 1994, Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright, tiền thân của Đại học Fulbright Việt Nam hiện nay, đã được thành lập với tư cách một chương trình hợp tác giữa Trường Quản lý Nhà nước Kennedy, Đại học Harvard và Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.

Bằng việc đưa những phân tích kinh tế – chính sách chuẩn mực Harvard vào các thách thức phát triển ở Việt Nam, Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright (FETP) đã góp phần ươm tạo một thế hệ lãnh đạo và quản lý cho Việt Nam vào thời kỳ Đổi mới. Đó là nền tảng quan trọng để thuyết phục các nhà lãnh đạo Việt Nam tin tưởng và cho phép thành lập Đại học Fulbright Việt Nam, như Tổng thống Hoa Kỳ từng tuyên bố: “là trường đại học độc lập, không vì lợi nhuận đầu tiên của Việt Nam – nơi mang đến tự do học thuật và cấp học bổng cho những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn”.

Trước cơ hội quý giá xây dựng một trường đại học từ ban đầu, chúng tôi đã đứng trước nhiều lựa chọn. Cách dễ dàng nhất là nhập khẩu chương trình của một trường đại học quốc tế nổi tiếng. Với khởi nguồn từ một chương trình giảng dạy hợp tác với Harvard, Fulbright hoàn toàn có thể trở thành một “Harvard của Việt Nam” nhờ mối quan hệ gắn bó sâu sắc hơn hai thập kỷ với trường đại học hàng đầu thế giới này.

Nhưng để hiện thực hoá khát vọng trở thành trường đại học mang tầm ảnh hưởng dẫn dắt đối với giáo dục đại học Việt Nam, chúng tôi hiểu rằng Fulbright sẽ không thể là một phiên bản sao chép của Harvard hay bất kỳ trường đại học nào khác. Cũng giống như cách Đại học Thanh Hoa hơn 100 năm trước được xây dựng từ nguồn tài trợ của Mỹ, nhưng sau cùng đã trở thành trường đại học tinh hoa – tài sản tri thức của Trung Quốc, Fulbright cũng phải bắt rễ sâu sắc vào xã hội Việt Nam bằng cách đảm bảo rằng chương trình giảng dạy, nghiên cứu của nó đáp ứng được những đòi hỏi của xã hội Việt Nam. Đồng thời, Fulbright cũng giống như mọi trường đại học khác, không thể đứng ngoài dòng chảy của thời đại, khi cuộc cách mạng công nghệ đang tạo ra những thay đổi mang tính phá huỷ sáng tạo đối với những mô hình cũ, trong đó có giáo dục đại học.

Lâu nay, các trường đại học thường được xem như một thế giới tương đối khép kín và bảo thủ. Đó là lý do chúng ta không nhận thấy nhiều thay đổi trong cách trường đại học cấu trúc và tiến hành các hoạt động giảng dạy cũng như học tập. Câu chuyện về những thay đổi trong lòng Harvard để vươn lên ngôi vị dẫn đầu có thể khơi nguồn cảm hứng cho chúng ta, những nhà giáo dục, thêm can đảm và kiên định để “bước ra khỏi vùng an toàn”, dám nghĩ khác và làm khác đi. Chỉ khi như vậy, chúng ta mới có quyền lạc quan vào một tương lai tươi sáng hơn của giáo dục đại học Việt Nam.

Đàm Bích Thuỷ

Chủ tịch Đại học Fulbright Việt Nam

Lời nói đầu

Khi xuân đến ở Cambridge, các gia đình và nhóm khách du lịch lại đông kín sân trường Harvard. Năm này qua năm khác, khách tới thăm trường ngày càng đông, càng đa sắc tộc và càng giống những người hành hương. Các hướng dẫn viên đưa họ tới những địa điểm quen thuộc.

Đầu tiên là tác phẩm của nhà điêu khắc Daniel Chester French – bức tượng John Harvard đang nhìn xuống từ trên bệ đá trước tòa nhà University Hall do Charles Bulfinch thiết kế. Tại đây, họ được nghe những thứ cũ mèm: Bức tượng không có điểm gì giống với nguyên mẫu (không còn tấm ảnh nào của John Harvard được lưu giữ), thông tin ít ỏi được khắc trên bệ thiếu chính xác (ông không phải người sáng lập trường; trường được thành lập năm 1636 chứ không phải năm 1638).

Tiếp đến là một vòng quanh khu Old Yard thanh bình: một loạt công trình theo kiến trúc Mỹ thế kỷ XVIII và XIX, bắt đầu với những tòa nhà được xây dựng trước cách mạng như Massachusetts, Harvard, Hollis Halls và nhà nguyện Holden, rồi đến các công trình thời liên bang như Stoughton, Holworthy và University Halls, và kết thúc với những tòa nhà được xây dựng sau này như Victorian Thayer, Weld, Boylston, Grays và Matthews.

Sau đó, khách sẽ tham quan khu vực New Yard kế bên, với mặt tiền đồ sộ theo phong cách La Mã của Thư viện Widener, lắng nghe câu chuyện xưa cũ về anh chàng Harry Widener trẻ tuổi, nhà sưu tập sách cổ đã chìm xuống đáy biển cùng con tàu Titanic và được tưởng nhớ đời đời nhờ tòa nhà này, một món quà từ người mẹ đau khổ của anh. Đối diện Thư viện Widener là Nhà thờ Memorial với sức chứa khổng lồ, được xây dựng để tưởng nhớ những sinh viên Harvard đã ngã xuống trong Thế chiến I. Đây là một tòa nhà thấp với rất nhiều cột gỗ rỗng, phía trên là một ngọn tháp Công giáo cổ điển: “Phần mái giản dị mang phong cách Emily Dickinson, phần thân quyến rũ gợi cảm như phong cách Mae West”. Tiếp đến là những bông hoa thủy tinh nổi tiếng được trưng bày trong Bảo tàng Động vật Đối chiếu…

Họ tìm kiếm điều gì? Họ trông thấy những gì?

Khu Old Yard là một trong những kho tàng kiến trúc của nước Mỹ. Thật vậy, Harvard có nhiều biểu tượng của quá khứ xa xôi hơn bất cứ trường đại học nào khác ở Mỹ, kể cả Đại học Virginia. “Cổ xưa nhất” là một danh hiệu đầy hấp dẫn ở Tân Thế giới, và Harvard là đại học cổ xưa nhất của Mỹ. “Thịnh vượng nhất”, một tính từ khác liên quan mật thiết tới Harvard, cũng có sức hút riêng ở một quốc gia vốn đam mê những thứ siêu hạng. Harvard là ngôi trường “vĩ đại nhất” tại Mỹ – nếu không muốn nói là trên toàn thế giới. Điều này còn gây tranh cãi, nhưng ít nhất, số đông vẫn tin Harvard chắc chắn thuộc đẳng cấp hàng đầu trong lĩnh vực giáo dục đại học.

Khách tham quan – những bậc cha mẹ đầy tham vọng, khách du lịch, lượng khách châu Âu và châu Á ngày càng đông đảo – bị thu hút bởi cảm giác Harvard là đại học đích thực: đứng đầu thế giới về giáo dục đại học với tiềm lực kinh tế và xã hội đi kèm. Sinh viên và giảng viên của Harvard được xem là những người giỏi nhất, chính họ cũng tin vào điều đó; một cựu sinh viên trong những năm 1950 từng cho rằng chưa tới Harvard cũng giống như chưa tới châu Âu. Trường có sự quyến rũ cần thiết để hấp dẫn công chúng thời nay. Nói cho cùng, đây cũng là mái trường Franklin D. Roosevelt và John F. Kennedy từng theo học.

Trên thực tế, các trường đại học khác cũng tìm cách cạnh tranh với sự nổi trội của Harvard: Thách thức thường xuyên tới từ Oxford và Cambridge; trường Johns Hopkins vào cuối thế kỷ XIX; Chicago, Columbia, Berkeley vào thế kỷ XX và hiện nay là Stanford. Trong suốt những năm đầu thập kỷ 1900, Yale đã được giới truyền thông (theo đó là công chúng) đánh giá cao hơn trong vai trò một trường đại học kiểu mẫu. Vào những năm 1920, trường Princeton, nơi nhà văn Scott Fitzgerald theo học, cũng có được vị trí này. Nhưng chắc chắn là kể từ sau Thế chiến II, Harvard đứng đầu bảng xếp hạng (dù Stanford đang rất nỗ lực và đã rút ngắn khoảng cách). Tại gian hàng của Mỹ trong Triển lãm thế giới Brussels năm 1958, khi khách tham quan được hỏi: “Anh chị muốn cho con học đại học ở đâu?”, 32.000 người đã chọn Harvard. Đại học MIT đứng thứ hai với số người lựa chọn gần bằng một nửa so với Harvard; Chicago, Columbia, California, Yale và Princeton đứng sau Harvard khá xa.

Nhà báo H. L. Mencken đã bày tỏ quan điểm riêng về vị thế mà Harvard đạt được. Năm 1937, ông khuyên con trai người sáng lập nhà xuất bản Alfred Knopf về việc chọn trường như sau:

Tôi nghĩ cậu sẽ thấy học ở Yale vui hơn ở Princeton, nhưng nếu phải chọn, tôi sẽ chọn Harvard. Tôi không cho là Harvard tốt hơn hai trường kia, nhưng dường như người Mỹ đánh giá tấm bằng của Harvard cao hơn. Nếu có con trai, tôi sẽ đưa nó tới Cambridge và xích nó lại trường cho tới khi nó giống như một sinh viên Harvard. Trong nền cộng hòa tự do tuyệt vời này, điều đó thực sự đáng giá.

Dù sùng bái hay chê bai Harvard, người ta cũng đều nhắc đi nhắc lại về truyền thống lâu đời, sự thịnh vượng cùng vị thế ưu việt của ngôi trường trong đời sống trí thức, chính trị và xã hội Mỹ. Thật khó để xác định liệu Harvard có mạnh như họ tự tuyên bố không. Dù sao đây cũng không phải nội dung của cuốn sách này. Thay vào đó, cuốn sách nhắm tới những điều mà chỉ vài trường đại học lớn ở Mỹ có thể làm được: khám phá kỹ lưỡng tiến trình phát triển của một viện đại học suốt gần 70 năm cuối thế kỷ XX.

Làm thế nào Harvard có được ngày hôm nay, một ngôi trường được cho là có những sinh viên, giáo sư cùng thư viện tốt nhất, có ảnh hưởng lớn nhất tới đời sống của giới trí thức và cộng đồng Mỹ? Làm thế nào để một người có thể kể câu chuyện về một tổ chức lớn cũng như phức tạp đến vậy? Chúng tôi sẽ không tỏ vẻ đã xem xét hết mọi phương diện của Harvard hiện đại. Quá trình khám phá khoa học và học thuật đầy bí ẩn, đặc điểm của những khóa học khiến sinh viên yêu thích hay chán ngán, các mối quan hệ phức tạp giữa con người với nhau là một phần đời sống của bất kỳ tổ chức nào: Những điều này nằm ngoài tầm với của chúng tôi. Chúng tôi cũng không cố gắng đánh giá thành tựu học thuật của đội ngũ giáo sư Harvard, hay đời sống cá nhân lẫn công việc của những sinh viên đã tốt nghiệp. Những câu chuyện ấy thực sự phong phú và ấn tượng, nhưng thuộc về lịch sử chung của đời sống văn hóa, khoa học và chính trị Mỹ hơn là về bản thân Harvard.

Hãy yên tâm rằng còn rất nhiều điều để kể về Harvard. Lịch sử của trường là một đề tài gợi mở, lý thú và được lưu trữ đầy đủ tới mức đáng kinh ngạc – có lẽ đó là một thước đo về lòng tự hào của các thành viên. Phần lớn câu chuyện trong cuốn sách này xuất phát từ những nguồn tư liệu phong phú của trường và các cuộc phỏng vấn với rất nhiều thành viên Harvard. Một trong số chúng tôi (Phyllis Keller) là thành viên quản trị của trường giai đoạn 1973-1997; bên cạnh nguồn thông tin dồi dào từ bên ngoài, chúng tôi còn có những hiểu biết thực tế của người trong cuộc.

Chúng tôi sẽ kể câu chuyện về hai giai đoạn mang tính bước ngoặt của trường. Bước ngoặt đầu tiên diễn ra trong nhiệm kỳ viện trưởng của James Bryant Conant (1933-1953) và Nathan Marsh Pusey (1953-1971). Đây là thời kỳ Harvard chuyển đổi từ một ngôi trường dành cho giới tinh hoa – mang tính địa phương, tôn giáo, bị chi phối bởi giới thượng lưu Boston, phản đối người Do Thái, phụ nữ và những thay đổi về ngành học ở nhiều mức độ – thành ngôi trường coi trọng tài năng với đội ngũ giảng viên được lựa chọn chủ yếu dựa trên danh tiếng học thuật, các sinh viên được chọn theo tiêu chí trí tuệ, cùng một nền văn hóa học đường lấy vị thế học thuật quốc gia và quốc tế làm thước đo duy nhất.

Bước ngoặt thứ hai trong lịch sử hiện đại của Harvard diễn ra sau khi trường gặp nhiều bất ổn trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam. Từ đây xuất hiện một nền văn hóa theo thể chế mới, dần lấn át (nhưng rất khó thay thế) chế độ coi trọng tài năng tồn tại trong những năm giữa thế kỷ. Chúng tôi gọi Harvard hiện đại là trường đại học thời đại. Với ý nghĩa này, chúng tôi muốn nhắc đến sự hiện diện ngày càng rộng của tính quốc tế, sự theo đuổi mang tính xã hội về đa dạng chủng tộc và giới tính, sự tham gia ngày càng nhiều của các nhà khoa học vào những dự án thương mại, mối quan tâm của giảng viên và sinh viên đến chính trị cùng các chính sách công, bộ máy quản lý ngày càng cồng kềnh, những cuộc gây quỹ liên miên, sự tự mãn tràn lan. Harvard trở thành nơi cung cấp dịch vụ giáo dục cho thế giới. Thay đổi về nền văn hóa học thuật này trở nên rõ ràng trong suốt nhiệm kỳ viện trưởng của Derek Bok (1971-1991) và đạt tới sự hoàn thiện trong nhiệm kỳ của người kế nhiệm Neil Rudenstine (1991-2000).

Nói tóm lại, cuốn sách này là câu chuyện về một Harvard trên bước đường hiện đại hóa, một câu chuyện về những thành tựu: Dù xét theo tiêu chí nào, Harvard cũng đã là một trong những thành công rực rỡ của lịch sử nước Mỹ hiện đại. Đây cũng là câu chuyện của những bất mãn. Cuốn sách chứa đựng những lời phàn nàn của các cựu sinh viên bảo thủ về sự cấp tiến của Harvard hay của những người cấp tiến về sự bảo thủ của trường, và cả những chuyện phiếm, những định kiến, hy vọng bất thành, các sự kiện bất ngờ và gánh nặng của những bất trắc luôn đi liền với một tổ chức lớn, đầy tham vọng. Chúng tôi cố gắng làm sáng tỏ hình ảnh một Harvard của những người sùng bái và những kẻ bài trừ bằng cách nhìn nhận ngôi trường đúng như bản chất của nó: ngôi trường cổ xưa, thịnh vượng và có ảnh hưởng về trí tuệ nhất trong số các trường đại học của Mỹ, nhưng cũng vì các phẩm chất này mà trở thành đối tượng của những kỳ vọng và đòi hỏi vượt sức. Ngay cả sự thịnh vượng và truyền thống, trí tuệ và tiềm lực cũng không thể đảm bảo cho một tổ chức hay cơ thể thoát khỏi những căn bệnh như vậy.

Lễ kỷ niệm 300 năm

Như các gợn sóng tỏa ra khi ta ném một hòn đá xuống mặt hồ phẳng lặng, những người có quyền lực của Harvard đều nhận thức rõ rằng trường sẽ kỷ niệm 300 năm thành lập vào năm 1936. Là ngôi trường giàu truyền thống và lòng tự hào, từ năm 1924, Viện trưởng A. Lawrence Lowell đã lựa chọn một sử gia cho lễ kỷ niệm 300 năm này – Samuel Eliot Morison, một giáo sư tài năng về lịch sử thuộc địa. Lowell nghỉ hưu năm 1933, và người kế nhiệm ông, James Bryant Conant, được biết đến như một “thiên tài thật sự của buổi lễ kỷ niệm nổi tiếng ngày nay”. Theo lời thư ký của ông, Jerome Greene, “lễ kỷ niệm 300 năm thật sự là lễ nhậm chức của ông ấy”.■

Việc lên kế hoạch nghiêm túc cho lễ kỷ niệm 300 năm bắt đầu từ mùa thu năm 1930, vài năm trước khi Conant trở thành viện trưởng, tại một cuộc họp của ban lãnh đạo Hội cựu sinh viên. Theo lời một thành viên tham dự, “ý kiến chiếm ưu thế” ngay cả trong số những “đại gia” Harvard này là “tinh thần chủ đạo của buổi lễ nên là trí tuệ thay vì vật chất, đồng thời nên có sự tham gia của một đại diện danh tiếng trong số các học giả vĩ đại của thế giới, nếu có thể”. Ngay sau đó, các chủ đề lớn khác xuất hiện: “Hiện tại và tương lai thay vì quá khứ”, “giới thiệu về trường như một thế giới học thuật hiện đại cao quý”.■

Năm 1932, Ủy ban tổ chức lễ kỷ niệm được thành lập, đứng đầu là nhà nhân chủng học Alfred Tozzer. Ủy ban bàn bạc sơ qua, lên kế hoạch việc này việc kia vào mùa hè năm 1936 và một buổi lễ bế mạc vào mùa thu năm đó tại sân vận động Harvard (với vài ý tưởng mơ hồ về việc dự trữ lều phòng khi trời mưa). Rõ ràng, họ cần một người cương quyết hơn. Cuối cùng, người đó là Jerome Greene, thư ký của Viện trưởng Charles W. Eliot trong những năm đầu thế kỷ (và được cho là người mà Eliot chỉ định để kế nhiệm mình). Greene rời Harvard khi Abbott Lawrence Lowell tiếp quản trường năm 1909. Ông đã tạo lập sự nghiệp riêng tại New York, ban đầu với Quỹ Rockefeller, sau đó là tại công ty môi giới Lee-Higginson. Nhưng do công ty sụp đổ trong thời kỳ suy thoái, ông thất nghiệp và không xu dính túi (một cách đầy kiêu hãnh) vào mùa xuân năm 1934, và khi Conant đề nghị ông quay trở lại làm thư ký cho hai cơ quan quản trị của trường là Hội đồng Viện trưởng kiêm thành viên của Đại học Harvard (còn được gọi là “Hội đồng”) và Ban quản trị, đồng thời chịu trách nhiệm tổ chức lễ kỷ niệm 300 năm, Greene đồng ý ngay lập tức. Có cha mẹ là những nhà truyền giáo và lớn lên ở Trung Quốc, ông biết thế nào là một nhiệm vụ đáng coi trọng. Ông đã đem lại cho lễ kỷ niệm một tinh thần mới mẻ, cao cả hơn: “Đó sẽ là một lễ hội tuyệt vời của sự đơn giản, giá trị và vẻ đẹp.” Lễ kỷ niệm phải “thể hiện được những gì đã, đang và sẽ là Harvard”.■

Đến năm 1936, những kế hoạch thậm chí còn tham vọng và hấp dẫn hơn đã được phác thảo. Hai tuần đầu tiên của tháng 9 được dành cho một hội nghị học thuật lớn với sự tham gia của hàng chục học giả lỗi lạc nhất thế giới. Khi ý tưởng này được công bố, những gợi ý về chủ đề hội nghị từ khắp nơi đổ về (cả chủ bút của tờ Beauty Shop News cũng đưa ra chủ đề “Mối quan hệ giữa cái đẹp và hành vi của con người”).■

86 ngôi sao học thuật “không phân biệt quốc tịch, vùng miền, sắc tộc hay trường đại học” đã được mời tới đọc tham luận tại hội nghị và nhận bằng danh dự của Harvard (nếu chưa có). 71 người nhận lời, bao gồm 11 người đã giành giải Nobel. Hơn một nửa số đó đến từ châu Âu, hầu hết những người còn lại đều ở Mỹ. Nhưng không hề có phụ nữ: như Greene đã chỉ ra, “truyền thống của Harvard trong việc dành riêng những vinh dự ấy cho nam giới không bị phá vỡ”. Nhà sử học Mary Beard đã nhận xét một cách cay đắng: “Thử tưởng tượng xem quý bà De Stael sẽ nghĩ gì nếu tham dự hội nghị ngạo mạn này của Harvard… Rõ ràng, đám đàn ông đã vượt xa cả thế kỷ XVII trong việc nhạo báng phụ nữ, tới mức hoàn toàn phủ nhận sự tồn tại của họ, và không ai trong số họ được mời đọc tham luận [hay] phát biểu ý kiến.”■

Các cựu sinh viên Harvard là người Do Thái cũng có lý do để bất mãn. Buổi lễ chính được ấn định vào ngày 18 tháng 9 với lý do tương đối kém thuyết phục rằng sau khi điều chỉnh theo Công lịch, đây là thời điểm tròn 300 năm ngày Tòa tối cao Vịnh Massachusetts (cơ quan lập pháp của thuộc địa thời đó) nhóm họp để thông qua điều lệ thành lập Đại học Harvard. Ngay khi kế hoạch này được công bố, các cựu sinh viên Do Thái chỉ ra nó trùng với lễ Rosh Hashanah, lễ mừng năm mới của người Do Thái.

Phải làm gì đây? Thay đổi ngày tổ chức theo mong muốn của một vài người? Không ngạc nhiên khi Hội đồng quyết định không làm điều đó. Đúng là ý nghĩa lịch sử của ngày 18 tháng 9 khá đáng ngờ: Lễ kỷ niệm 200 năm được tổ chức vào ngày 8 tháng 9 năm 1836. Và các cựu sinh viên người Do Thái cũng không thể bị gạt qua một bên như một nhóm lợi ích phiền nhiễu nào đó. Greene đã thừa nhận với một giáo sĩ Do Thái: “Rõ ràng, Harvard đã chậm trễ trong việc ghi nhận số lượng và tầm quan trọng ngày càng tăng của các thành viên người Do Thái.”

Giáo sư triết học Harry Wolfson, người Do Thái nổi bật nhất (và gần như là người duy nhất được công chúng biết tới) ở Phân khoa Nghệ thuật và Khoa học, đề nghị tổ chức một buổi lễ sớm vào ngày 18 tháng 9 để những người Do Thái ngoan đạo có thể tham gia lễ kỷ niệm. Nhưng điều này không làm vừa lòng những người theo Chính thống giáo, và họ đã khiến Greene bực bội vì sự “hẹp hòi” của mình. Ông than phiền rằng các nghi lễ trong ngày đậm chất tôn giáo: một buổi cầu nguyện, một lễ tạ ơn, những bài Thánh ca. Ông đã không để ý rằng tất cả những thứ đó đều thuộc về đạo Cơ đốc.■

Bất chấp những bất bình đã được báo trước ấy, Hội nghị Nghệ thuật và Khoa học được tổ chức trong hai tuần của lễ kỷ niệm đã diễn ra đúng dự kiến. Hội nghị bao gồm nhiều hội thảo nhỏ, trong đó các học giả mang tới cho khán giả thông tin cập nhật về những hoạt động trong lĩnh vực của mình cũng như các thành tựu nghiên cứu của các cá nhân lỗi lạc.

Đóng góp về mặt khoa học của nhà Hóa học Conant rất rõ ràng (và đây là thời kỳ đặt nền móng của ngành Vật lý và Sinh học hiện đại). Khán giả không chỉ được nghe về hiện trạng của các lĩnh vực này mà còn cả những dự đoán về tương lai của khoa học. Ở đó có những báo cáo về các môn Toán học mới, kết nối giữa thuyết Tương đối và Cơ học lượng tử. Nhà thiên văn học Arthur Eddington đã trình bày hiểu biết hiện tại về thành phần của các ngôi sao; Eugene Wigner, Robert Oppenheimer và I.I. Rabi thảo luận về những kiến thức mới trong lĩnh vực Vật lý hạt nhân. Nhà Thiên văn học đến từ Đại học Princeton, Henry Russell, đã đưa ra suy đoán về khả năng một Vụ nổ lớn – ông gọi là “Chính sách Kinh tế mới của vũ trụ” – đã xảy ra trong khoảng 1-2 tỷ năm trước, “sau đó, vật chất được dàn trải rộng khắp không gian, rồi lắng xuống thành những ngôi sao”.

Tiếp đến là ngành Sinh vật học, theo sát ngay sau ngành Vật lý trong tiến trình chuyển đổi để trở nên hiện đại hơn. Có những thảo luận về sự hình thành tế bào ở cấp độ ADN. Các ứng dụng của ngành Hóa lý trong “nhiều khía cạnh khác nhau của Sinh học” được đưa ra kiểm chứng. Thậm chí còn có một dấu hiệu sơ khai về ngành Sinh thái học khi nhà Sinh vật học hải dương người Na Uy, Johan Hjort, phát biểu về “Đặc điểm sinh học của cá voi”.■

Tuần thứ hai của hội nghị dành cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn với ít tiến bộ rõ rệt hơn. Chiến lược ở đây là tổ chức một hội thảo chuyên đề lớn, “nhằm phá vỡ những cách tiếp cận chuyên môn truyền thống đối với một vấn đề quan trọng và hợp thời, biến giải pháp cho vấn đề ấy trở thành mục tiêu xử lý chung”. Nói ngắn gọn là dùng khoa học để tiếp cận các vấn đề xã hội và nhân văn. Ngay cả ở đây, vai trò của Conant cũng được thể hiện rõ. Ông trình bày trước những người tham dự lễ kỷ niệm 300 năm: “Nguồn gốc của Hiến pháp, cơ chế tam quyền phân lập của chính quyền liên bang, các động lực của chủ nghĩa tư bản hiện đại phải được mạnh dạn phân tích như khi một nhà địa chất học kiểm tra nguồn gốc của đá.”■

Chủ đề “Các yếu tố quyết định hành vi con người” bao gồm nội dung về Tâm lý học (do Carl Jung, Pierre Janet và Jean Piaget trình bày), Hóa sinh (James Collip trình bày về hoóc môn) và Triết học (Rudolf Carnap trình bày về logic). Nhà Nhân chủng học Bronislaw Malinowski cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về lĩnh vực nghiên cứu của mình với bài thuyết trình “Văn hóa là yếu tố quyết định hành vi”. Chứa đựng điềm báo về những gì sẽ xảy ra, trong bài phát biểu của mình, ông coi chiến tranh là “căn bệnh về văn hóa” và cho rằng nền văn minh đương đại sẽ phải trải qua một giai đoạn điều chỉnh sai lầm nghiêm trọng.

Cũng hướng tới tương lai, bài thuyết trình về khoa học chính sách mang tên “Chính quyền và Cá nhân” đề cập đến những chủ đề thu hút công luận trong nhiều thập kỷ tới: “Nhà nước và Doanh nghiệp”, “Sự ổn định và những thay đổi xã hội”, “Vị trí và chức năng của chính quyền”. Các ngành nhân văn (vốn không nổi bật theo quan điểm về trí thức của Conant) ít được chú ý hơn đã có một hội thảo chuyên đề về “Sự độc lập, hội tụ và vay mượn trong các thể chế, tư tưởng và nghệ thuật”. Học giả Bernard DeVoto phàn nàn rằng các ngành nhân văn bị xem nhẹ và “điều đó chẳng thay đổi gì khi Harvard hành động chính thức”. Nhưng ông cũng phải thừa nhận hội nghị khoa học trong khuôn khổ lễ kỷ niệm 300 năm là điều “chưa từng có trên lục địa này, nếu nó đã từng thật sự diễn ra ở đâu đó khác”.■

Theo cách nói của Conant, mục đích của hội nghị lần này là thể hiện “rằng mối quan hệ giữa chuyên môn hóa và sự tiến bộ về tri thức có quan hệ nhân quả chứ không đối lập; và sự bồi đắp chéo giữa các ý tưởng chỉ có thể xảy ra khi những ý tưởng mới xuất hiện thông qua sự đào sâu vào các lĩnh vực đặc biệt”. Triết lý giáo dục của ông có thể được trình bày ngắn gọn như sau: Trường đại học là nơi dành để rèn luyện chuyên môn và tất cả các học giả tầm cỡ thế giới đều tận tâm theo đuổi sự thật.■

Sau quá nhiều tư tưởng được trình bày là ba ngày với những nghi thức long trọng của lễ kỷ niệm 300 năm, hết buổi lễ này tới buổi lễ khác. Robert Frost lẽ ra phải viết một bài thơ ca ngợi lễ kỷ niệm, nhưng lại từ chối vào phút chót. Được chọn làm người thay thế, Hermann Hagedorn, đã tốt nghiệp Harvard và thần tượng Theodore Roosevelt, dù có tài nhưng lại thiếu cảm hứng; và phương án dự phòng là John Masefield, người đoạt giải thưởng thơ ca của Anh, cũng thiếu cảm hứng dù đầy tài năng. Sau đó, Viện trưởng Conant đã đón tiếp các đại diện của 502 trường đại học và cơ sở giáo dục tại Nhà hát Sanders của Harvard. Buổi lễ rực rỡ với nhiều sắc màu của mũ và áo choàng; các nghi lễ kéo dài và mang tính nghi thức thuần túy nên đã có sự xuất hiện của một vài phụ nữ trong số khán giả.■

Ngày tiếp theo dành cho các cựu sinh viên, để nhìn lại quá khứ an yên hơn là nghĩ về hiện tại phức tạp và tương lai bất định. Rất nhiều người bị ấn tượng trước chàng trai Peter Harvard 19 tuổi, hậu duệ trực tiếp của John Harvard, đến từ Anh nhân dịp này. Lá cờ của cựu sinh viên Harvard được xếp lại sau lễ kỷ niệm 200 năm năm 1836, nay lại được trang trọng treo lên. Conant đọc các lá thư gửi lại từ những người tham gia lễ kỷ niệm cách đó một thế kỷ, thông báo rằng ở đây chỉ có “những lá thư từ cựu sinh viên Harvard [có một lá từ trường Emerson], và thật không may, chẳng còn gì khác”. Một gói thư mới được cất đi để dành cho năm 2036. Đêm đó, toàn thể dân cư ở Boston và Cambridge được thưởng thức màn pháo hoa kéo dài hai giờ, được bắn từ một chiếc sà lan trên sông Charles. Và các sinh viên đại học dự tiệc tại tòa nhà Memorial.■

Vào ngày cuối cùng diễn ra lễ kỷ niệm, tinh thần của buổi lễ đột nhiên thay đổi. Tổng thống Franklin D. Roosevelt, sinh viên Harvard khóa 1904, sẽ phát biểu vào ngày này. Với chính sách Kinh tế mới đang ở giai đoạn cao trào và cuộc bầu cử tổng thống sẽ diễn ra trong vòng chưa đầy hai tháng, người ta dự đoán sẽ có các cuộc biểu tình của cựu sinh viên. “Rất nhiều người ở Harvard không ưa Roosevelt, và tôi nghĩ việc để ông ta phát biểu sẽ phá hỏng niềm vui của rất nhiều cựu sinh viên quan trọng,” một người cảnh báo. Một người khác nói với Conant rằng anh ta không tham dự “vì tôi sẽ tham gia chiến dịch phản đối Roosevelt. Tôi đặt lợi ích của đất nước cao hơn Đại học Harvard”.■

Cựu Viện trưởng Lowell, người chủ trì buổi lễ, đã không che giấu nỗi bất mãn của mình trước sự hiện diện của ngài Tổng thống. Ngay cả khi đã được Conant sửa đổi một cách cẩn trọng, lá thư mời của Lowell vẫn rất lạnh nhạt: “Chúng tôi hy vọng ngài sẽ chọn chủ đề bài phát biểu ngắn gọn có liên quan tới Harvard và lễ kỷ niệm 300 năm của nền giáo dục đại học cao cấp ở đất nước này, đồng thời mong ngài coi đây là cơ hội để tránh xa những nhu cầu không ngừng nghỉ về chính trị và diễn thuyết chính trị. Ngài có cho rằng sẽ thật tuyệt nếu tất cả các bài phát biểu chiều ngày hôm đó chỉ giới hạn trong khoảng 10 phút? Ngài đồng ý chứ?” Rất khó để chọc giận Tổng thống, nhưng lời lẽ của Lowell đã đủ khả năng làm điều đó. Trong thư trả lời, Tổng thống nhắc Lowell rằng ông được mời phát biểu với tư cách là Tổng thống Hoa Kỳ chứ không phải một cựu sinh viên Harvard: “Tôi chắc chắn ông sẽ đồng ý với tôi rằng ông không mong đợi tôi làm gì hơn những đòi hỏi của cơ quan mà tôi đại diện trong dịp này.”■

Mọi chuyện còn trở nên tồi tệ hơn khi một cơn bão quét qua bờ Đông làm dấy lên nỗi lo rằng các nghi lễ trong ngày cuối cùng sẽ bị hủy bỏ. Việc tham vấn liên tục, đầy lo lắng với các chuyên gia thời tiết đã đem lại hy vọng về một buổi sáng chỉ có mưa phùn. Nhưng rồi mưa như trút nước, và cuộc họp của các cựu sinh viên trong buổi chiều phải dời vào Nhà hát Sanders (“y như ngày thuyền của Noah rời đi trong trận Đại hồng thủy”, một người tham gia nhận xét). James R. Angell, Hiệu trưởng trường Yale, nổi tiếng là người chỉ trích vấn đề thuế trong chính sách Kinh tế mới, đã nói với các khán giả trong buổi chiều hôm đó (bao gồm cả Tổng thống): “Khi thoát khỏi trận đại hồng thủy sáng nay, tôi được biết đây là cách Viện trưởng Conant dằn mặt những người giàu. Tôi chẳng quan tâm nếu đó chỉ là những người giàu của Harvard. Nhưng các tổ chức được tài trợ của Mỹ sẽ không thể tồn tại lâu trước nguy cơ từ những đạo luật thuế bất công.”

Bài phát biểu của Tổng thống là màn trình diễn cổ điển của sự quyến rũ khôn khéo (dù ông cố tình lờ đi những khuyến cáo của Lowell). Ông lặp lại chủ đề phổ biến của lễ kỷ niệm: “Trong thời kỳ cuồng loạn hiện đại này, khi tự do tư tưởng bị ngăn cấm ngay tại những nơi nó từng quen thuộc, nhiệm vụ của Harvard và nước Mỹ là ủng hộ sự tự do trong tư tưởng của loài người đồng thời giương cao ngọn đuốc sự thật.” Và ông đã rất khéo léo đề cập đến sự có mặt gây khó chịu của mình:

Thật vui khi nhớ rằng buổi gặp mặt ngày hôm nay được tổ chức để tiếp nối lễ kỷ niệm cách đây 100 năm dưới thời Josiah Quincy. Vào thời điểm đó, nhiều cựu sinh viên Harvard đang trải qua khó khăn vì tình trạng đất nước. Khi ấy Andrew Jackson là Tổng thống Hoa Kỳ. Vào lễ kỷ niệm 250 năm thành lập Harvard, các cựu sinh viên lại một lần nữa ở trong tình trạng rất khó khăn. Grover Cleveland là Tổng thống. Và bây giờ [điều này gần như được nói thầm], vào lễ kỷ niệm 300 năm, tôi là Tổng thống.■

Cùng với sự hân hoan và những cuộc vui, còn có điều gì đó quan trọng hơn đang diễn ra. Bóng mây chế độ độc tài đã phủ lên lễ kỷ niệm: Quân Nhật tiến vào Trung Quốc, quân đội Ý của Mussolini tiến đánh Ethiopia, và Hitler đang lợi dụng cuộc nội chiến ở Tây Ban Nha để hoàn thiện cỗ máy chiến tranh của mình. Conant sau đó gợi nhắc rằng lễ kỷ niệm “liên tục nhấn mạnh mâu thuẫn cơ bản giữa tư tưởng độc tài và ý chí của những người tự do”.■

Nhà Sinh vật học Hans Spemann từ trường Freiburg là đại biểu chính thức duy nhất của một trường đại học Đức có mặt tại lễ kỷ niệm. Phái đoàn từ đế chế Đệ Tam lẽ ra gồm nhà Vật lý học Werner Heisenberg, nhà Vũ trụ học Niels Bohr cùng Albert Einstein. Heisenberg rút tên khỏi danh sách tham dự ngay trước khi lễ kỷ niệm diễn ra; chính quyền Quốc xã ra lệnh cho ông ở lại và phục vụ 8 tuần trong quân đội Đức. Có lẽ sự xuất hiện cùng lúc với Einstein là không phù hợp với vai trò cố vấn cho chính quyền Quốc xã của Heisenberg. Bohr cũng từ chối tham dự lễ kỷ niệm, có lẽ do công việc bận rộn tại học viện ở Copenhagen. Dù thế nào, Greene và nhà Thiên văn học Harlow Shapley của Harvard cũng cho rằng cần kéo Einstein thoát khỏi tình thế khó khăn sau khi Heisenberg và Bohr rút lui.■

Alexander Lindsay, Hiệu trưởng trường Balliol kiêm Hiệu phó của Oxford, đã mang chút bi quan của cựu thế giới vào lễ kỷ niệm. Ông nghĩ khó có thể có một lễ kỷ niệm như thế này trong một thế kỷ nữa: Khi ấy, châu Mỹ và châu Âu có lẽ đang rơi vào khủng hoảng, nền văn minh bị chiến tranh hủy hoại. Là người chủ trì các nghi thức buổi chiều, Lowell đã không thể để ngỏ vấn đề ấy. Ông nói: “Từ lịch sử, tôi học được rằng rất ít tổ chức của con người bị hủy hoại chừng nào họ còn sống.” Và khi Conant gợi ý buổi họp mặt cựu sinh viên nên hoãn lại cho tới lễ kỷ niệm sau đó một thế kỷ, Lowell đã cắt ngang: “Tất cả những ai tin rằng thế giới này còn tồn tại sau 100 năm nữa, và rằng các trường đại học sẽ vẫn tự do, hãy nói CÓ.” Và cử tọa đã nhất trí với điều đó.

Qua lễ kỷ niệm, triết gia Étienne Gilson đã thấy “mọi người đều công khai thừa nhận cuối cùng, số phận của văn hóa châu Âu và nền văn minh phương Tây sẽ phụ thuộc vào hành động của Mỹ trong 100 năm tới”. Châu Âu đã thừa hưởng truyền thống đó từ Hy Lạp và La Mã; giờ đây, nó đang di chuyển về phía Tây. Ông cam đoan với khán giả của mình: “Chính sự hiện diện của rất nhiều học giả châu Âu tại Harvard là dấu hiệu vững chắc cho thấy nước Mỹ đã sẵn sàng thực hiện vai trò bảo trợ.” Viết về lễ kỷ niệm trên tờ Revue desdeux mondes, sử gia văn học người Pháp Paul Hazard đã so sánh một cách đầy ghen tị sự kiện này như sản phẩm của một quốc gia trẻ trung, mạnh mẽ, cách xa chiến tranh và cách mạng, giàu phương tiện cũng như khao khát tiến bộ.■

Sau buổi lễ, William P. Tolley, Hiệu trưởng trường Đại học Allegheny đã viết bài tường thuật “Lễ kỷ niệm 300 năm tại cội nguồn các trường đại học Mỹ”. Hội nghị, “có lẽ tập hợp những học giả xuất sắc nhất”, đã làm rõ hai vấn đề: “Thứ nhất, trong hành trình tìm kiếm tri thức, thế giới là một và con người là anh em; thứ hai, trong thành tựu của nhiều học giả và nhà khoa học, trong sự nở rộ các trường đại học, Mỹ đã thành công rực rỡ.” Đây không phải là những nhận xét mới mẻ hay đáng kinh ngạc. Nhưng trong phạm vi phản ánh nhận thức rằng nước Mỹ nói chung, các trường đại học của Mỹ và đặc biệt là Harvard nói riêng, hứa hẹn trở thành “trung tâm văn hóa mới của thế giới”, chúng là lời giải thích cho khoản chi phí 240.000 đô-la của lễ kỷ niệm.■

Suốt nhiều thập kỷ, Harvard và các trường đại học lớn của Mỹ đã quy tụ được nhiều của cải, giảng viên, sinh viên, thư viện và phòng thí nghiệm, cam kết nghiên cứu cũng như chuyên môn cần thiết cho những tổ chức giáo dục lớn. Vì thời điểm tổ chức và tính chất của nó, lễ kỷ niệm 300 năm là một trong những khoảnh khắc khiến người ta cảm nhận được bước ngoặt đầy chấn động về sức ảnh hưởng cùng sự hiện diện của trường. Với bề dày lịch sử 300 năm, việc Harvard có thể tập hợp rất nhiều nhà khoa học cùng học giả hàng đầu thế giới, và hơn cả bối cảnh của thời điểm này, sự đối lập mạnh mẽ giữa nền giáo dục tự do của Mỹ (dù vẫn phân biệt theo giai cấp, chủng tộc và giới tính) với sự chuyên chế đang lan rộng ở châu Âu và châu Á, đã cho thấy một công cụ bị đe dọa của nền văn minh đang dịch chuyển từ Cựu thế giới sang Tân thế giới, và ngôi trường đáng coi trọng bên bờ sông Charles là một địa điểm thích hợp.

Trong giai đoạn chuẩn bị cho lễ kỷ niệm, Conant từng băn khoăn: Liệu các trường đại học tư thục trong tương lai có giành được “sự ngưỡng mộ và tôn trọng rộng rãi mà chỉ riêng điều đó có thể đảm bảo cho sự sống còn của họ không?”. Các trường như Harvard hiện đang rất lớn và phức tạp đến kinh ngạc; các tòa nhà và trang thiết bị tuyệt vời ngoài sức tưởng tượng của những người đi trước; các giảng viên và sinh viên cùng được sử dụng những cơ sở vật chất chưa từng có. Đâu sẽ là số phận của các tổ chức đột nhiên phát triển tới mức đó? Liệu họ có thể thoát khỏi tai họa thường xuyên làm tổn hại các tổ chức lớn với lịch sử hình thành đầy ý nghĩa – tai họa do tự mãn với sự tầm thường? Người ta sẽ viết và nói thế nào về vai trò của trường đại học, đặc biệt là trường tư, khi lễ kỷ niệm 400 năm sẽ diễn ra vào mùa đông năm 2036?

Ông không tỏ ra lạc quan về tương lai. Cuộc Đại suy thoái đã ngăn cản sự phát triển của các trường đại học tại Mỹ. Nếu “tình trạng đóng băng hiện tại kéo dài trong một thế hệ,” ông cảnh báo, “chúng ta sẽ bước vào một giai đoạn mới của lịch sử giáo dục, giai đoạn trì trệ có thể dễ dàng trở thành thời kỳ đình đốn.”■

Hóa ra không cần đợi tới năm 2036 để có thể trả lời những câu hỏi của Conant. Gần 70 năm sau năm 1936, người ta chứng kiến những bùng nổ về sự thịnh vượng, đa dạng và tầm quan trọng xã hội của các trường đại học tại Mỹ, làm lu mờ trải nghiệm trong quá khứ. Tương lai không hề “tĩnh”, nó sôi động và mở rộng vượt ra khỏi mong đợi của bất cứ ai.

Phần 1
“TẠI HARVARD NÀY”: NGÔI TRƯỜNG COI TRỌNG TÀI NĂNG
1933-1953

Chương 1:
James Bryant Conant
và ngôi trường coi trọng tài năng

Harvard mà Conant tiếp nhận khi trở thành Viện trưởng năm 1933 là sản phẩm của những người tiền nhiệm thuộc giới tinh hoa của Boston: Charles W. Eliot (1867-1908) và Abbott Lawrence Lowell (1908-1933). Dưới thời Eliot, Harvard đã trở thành một viện đại học, không còn là một ngôi trường với vài chuyên ngành phụ trợ. Trong lễ nhậm chức, ông đã nói về nhiều ngành đào tạo ở bậc đại học: ‘Chúng tôi sẽ có tất cả và chúng phải có chất lượng cao nhất.” Trường Luật và Trường Y của Harvard mang đẳng cấp quốc tế. Sự có mặt của các học giả lỗi lạc trong đội ngũ giảng viên không còn là sự may mắn ngẫu nhiên. Và Eliot là vị viện trưởng đại học đầu tiên của Mỹ trở thành người của công chúng.

Những gì ông làm cho giáo dục đại học cũng không kém phần đột phá. Hệ thống tự chọn của ông đã thay thế cho chương trình giảng dạy được quy định chặt chẽ trước đây. Đó là một phương pháp tiếp cận tự do trong giáo dục, hoàn toàn phù hợp với những niềm tin phổ biến trong Thời đại vàng son. Đó cũng là một hình thức điều hành giáo dục khôn ngoan. Chỉ với một hành động, nó giải phóng sinh viên và giảng viên khỏi tình trạng áp đặt. Nó khiến sinh viên nghĩ họ có thể tự do chọn lựa chương trình học trong khi thực tế là họ đang đổ xô vào vài khóa học đại trà phổ biến do các giảng viên được số đông ưa thích giảng dạy. Nó cũng giải phóng các giáo sư đam mê nghiên cứu khỏi nghĩa vụ giảng dạy để theo đuổi công việc nghiên cứu.■

Đồng thời, đặc điểm xã hội của Harvard trở nên “thượng lưu” hơn, với ý bị chi phối bởi giới tinh hoa kinh tế và xã hội của Boston hơn là bởi các giáo đoàn. Harvard dưới thời Eliot mang tính trí thức nghiêm túc, nhưng cũng mang tính trưởng giả nhiều hơn. Đội ngũ giảng viên của trường bao gồm một số nhân vật nổi tiếng như Christopher Columbus Langdell của trường Luật, William James và Josiah Royce của khoa Triết học, và đông đảo những người trước hết là quý ông, sau là giảng viên và cuối cùng (có lẽ) là học giả. Sinh viên của trường, chủ yếu đến từ New England và New York, gồm các sinh viên ngoại trú nghiêm túc người Do Thái (được Eliot chào đón) tới đám sinh viên có xuất thân trâm anh thế phiệt chỉ nghĩ đến những ký túc xá sang trọng ở Harvard. Nhưng nhóm sau mới là thành phần tạo nên đời sống xã hội của sinh viên.■

Lowell là một người thuộc giới thượng lưu với đầu óc quyết đoán, không thật sự ủng hộ hệ thống giáo dục tự lựa chọn của Eliot. Nhưng ông cũng là một nhà cải cách. Nếu Eliot phản ánh những giá trị của Thời đại vàng son thì Lowell lại là công dân của Thời kỳ tiến bộ. Ông tiếp nhận Harvard khi nhiệm kỳ của Theodore Roosevelt kết thúc, và theo tinh thần của thời đại, ông là người trung thành với hệ thống, quy định cũng như trật tự. Khi ông kết thúc nhiệm kỳ năm 1933, tờ Alumni Bulletin của Harvard đã mô tả sự tiếp nối giữa Eliot – Lowell “giống như sự chuyển đổi từ tự do sang ‘có kế hoạch và kiểm soát’ trong lĩnh vực kinh tế.”

Lowell đặt ra những yêu cầu về đào tạo chuyên ngành và cơ bản, những giờ học nhóm có hướng dẫn (theo mô hình của Oxbridge), và những kỳ thi toàn diện để đảm bảo mọi việc được thực hiện. Ông cũng giám sát việc xây dựng các tòa nhà ký túc, một phiên bản Mỹ của các trường trong hệ thống đại học cổ xưa của Anh. Ông có niềm tin của những người cấp tiến vào việc tìm kiếm tự do – là người đấu tranh cho sự tự do trong giáo dục – và có tư tưởng phụ quyền trong giáo dục kiểu Theodore Roosevelt: Ông phản đối học bổng dành cho sinh viên sau đại học vì việc này chỉ thu hút “những thanh niên ham học dễ bảo mà thiếu đi sự hăng hái và năng nổ khám phá thế giới khi không có sự hỗ trợ”. Lowell cũng không thích tư tưởng cấp tiến và “những nhóm người thiểu số” như đa số thành viên phong trào cấp tiến. Ông là một thành viên của ban phúc thẩm ba người đã giữ nguyên án tử hình đối với Sacco và Vanzetti, và trong những năm 1920, ông đã cố gắng hạn chế số lượng sinh viên Do Thái, đồng thời không cho phép tân sinh viên da đen vào ký túc xá của Harvard.■

Lowell sở hữu điều mà Jerome Greene gọi là “nỗi ám ảnh ác cảm” đối với người tiền nhiệm (nguyên nhân là do cả hai phía: Eliot đã nhắc nhở các ban quản trị Harvard “luôn trông chừng những quyết định và cảm giác sai lầm [của Lowell]”). Tuy nhiên, ông lại là người biến giấc mơ của Eliot về một trường đại học vĩ đại thành những tòa nhà thực tế. Thư viện Widener, tòa nhà Langdell của Trường Luật, các cơ sở của Trường Y và Trường Kinh doanh, những ngôi nhà bên sông là thành quả của ông. Các tòa nhà có sự hùng vĩ kiểu La Mã (với thiết kế chủ yếu theo phong cách kiến trúc George), nhưng thiếu sự độc đáo về kiến trúc của các tòa nhà Sever (năm 1880) và Austin (năm 1883) được xây dựng dưới thời Eliot. Đó là sự khác biệt điển hình giữa hai nhiệm kỳ viện trưởng.

Lowell chính là người hiện thực hóa tầm nhìn trí tuệ của Eliot. Nhìn lại hơn một phần tư thế kỷ, năm 1933, tờ Alumni Bulletin viết: “Rất nhiều người cho rằng Harvard sẽ không bao giờ có thêm sự mở rộng về cơ sở vật chất lớn nào trong thời gian ngắn như vậy nữa.” Nhưng điều đó đã diễn ra vào những năm 1950 và 1960 khi Viện trưởng Nathan Marsh Pusey gây quỹ, thuê giảng viên và xây dựng các tòa nhà để hoàn thành giấc mơ của James Bryant Conant về một trường đại học coi trọng người tài hơn.■

SỰ XUẤT HIỆN CỦA CONANT

Lowell thông báo ý định nghỉ hưu vào tháng 11 năm 1932 ở tuổi 75. Sau đó là thủ tục chọn người kế nhiệm sánh ngang với việc lựa chọn Giáo hoàng mới. Chủ nhiệm Khoa Khai phóng và Khoa học Kenneth Murdock, con trai một chủ ngân hàng tại Boston, được đa số (và tất nhiên là chính ông) coi là ứng cử viên hàng đầu. Nhưng những nghi ngờ xung quanh tính cách và năng lực trí tuệ của ông là điểm yếu chết người đối với việc ứng cử. Conant công khai ủng hộ Murdock, người từng là phù rể trong đám cưới của ông. Nhưng khi cái tên Conant không xuất hiện trong danh sách 40 ứng cử viên được xướng lên ở một cuộc họp, ông thừa nhận mình “có phần tự ái”.

Thành viên Hội đồng Charles Curtis đã đến gặp ông để hỏi ý kiến về các ứng cử viên (và quan sát ông). Conant khẳng định viện trưởng mới phải là một giảng viên, đồng thời nhấn mạnh “tầm quan trọng của việc giữ vững ý tưởng về một trường đại học là trung tâm của các công trình học thuật và nghiên cứu”. Cùng lúc đó, ông tiết chế những kỳ vọng của mình để phù hợp với tiêu chuẩn thấp hơn của các thành viên Hội đồng. Thomas N. Perkins, một thành viên khác của Hội đồng, đã bị ông thuyết phục: “Chúng tôi nói về vấn đề học giả-giảng viên và tôi thể hiện quan điểm rằng tất cả giảng viên nên là học giả. Khi tôi nhắc tới R. B. Merriman [“Frisky” Merriman, với những bài giảng lịch sử nhẹ nhàng rất được sinh viên Harvard yêu thích] như một học giả đủ điều kiện theo định nghĩa của mình, Thomas đã rút lại những luận điểm về các giảng viên không phải là học giả.”

Hội đồng phải đối mặt với một câu hỏi: Conant thuộc dòng dõi nào? Nhà hóa sinh L. J. Henderson, chú rể của Conant, được cử làm đại diện yêu cầu ông cung cấp thông tin về gia đình và quá trình trưởng thành của mình (với Conant, đó là “một phái viên chán ghét nhiệm vụ của mình!”). Đúng, ông mang họ của một trong những gia đình có dòng dõi lâu đời, nhưng lại thuộc nhánh Plymouth chứ không phải Boston: gia đình ông định cư gần nơi Roger Conant rời con tàu Ann năm 1623, nhiều đời làm nông dân và thợ thủ công chứ không hoạt động trong lĩnh vực thương nghiệp hay công nghiệp. (Như ông chỉ ra, ông là dân Boston “bản địa” nhưng không “hợp lệ”.) Cha của Conant là thợ chạm khắc và là một nhà thầu xây dựng cỡ vừa; gia đình ông sống ở vùng Dorchester lạc hậu; ông là người đầu tiên trong gia đình học lên đại học. Ông nhanh chóng thể hiện sự xuất sắc trong lĩnh vực Hóa học, lấy bằng tiến sĩ và gia nhập Khoa Hóa của Harvard, kết hôn với con gái của trưởng khoa (cha vợ ông, Trưởng khoa Hóa Theodore W. Richards, là người đầu tiên và trong nhiều năm là người duy nhất của Harvard đoạt giải Nobel), đồng thời thể hiện tài năng lãnh đạo cũng như năng lực trí tuệ khiến Hội đồng chọn ông cho vị trí viện trưởng Harvard.

Ban quản trị, một cơ quan quản lý nữa của Harvard, đặt ra một câu hỏi khác. Conant theo tôn giáo nào? Conant, người không nặng gánh niềm tin tôn giáo, trả lời: “Thượng đế”. Dường như điều này khiến Ban quản trị hài lòng. (Người ta không hỏi ông về quan điểm chính trị, do đó ông không phải thú nhận việc đã bỏ phiếu cho Roosevelt năm 1932.) Một vấn đề khác: Abbott Lawrence Lowell, con người lạnh lùng không có chút thiện cảm nào với Conant. Là Trưởng khoa Hóa, Conant từ chối thiết lập chương trình học nhóm có người hướng dẫn – chương trình ưa thích nhất của Lowell – cho sinh viên chuyên ngành. Sau nhiều áp lực từ viện trưởng, cuối cùng ông đưa ra một bản kế hoạch nửa vời, đòi hỏi mức tăng ngân sách đáng kể cho Khoa Hóa. Cuộc suy thoái năm 1933 không cho phép ông đòi hỏi thêm bất cứ thứ gì, và Lowell phản ứng “rất gay gắt” với bản đề xuất không có điều khoản về một bài thi cuối khóa. “Tôi không thể tin nổi việc Khoa Hóa lại không hề có những nguyên tắc chung,” ông lạnh lùng nhận xét. Nhưng Lowell đã thay đổi ý kiến về Conant khi một số thành viên Hội đồng cho biết nếu không làm vậy, họ sẽ ủng hộ luật sư Grenville Clark, đồng nghiệp của họ. Conant được biết dù Lowell “không mấy tin tưởng tôi với tư cách viện trưởng”, nhưng ông “có xu hướng chấp nhận đầu cơ dài hạn vì coi Clark là ứng viên hạng hai cho vị trí này”.

Thứ Hai, ngày 21 tháng 4 là Ngày Quan trọng. Conant đợi cuộc gọi tại nhà và sau đó là tại văn phòng. Lúc 3 giờ chiều, ông nghe nói Lowell đang trên đường tới gặp ông. “Tôi cố gắng tiếp tục với các phép tính liên quan tới bài báo mà tôi giả vờ viết cả ngày hôm đó.” Lowell bước vào, ngồi xuống và nói với ông một cách “đơn giản và khá lạnh lùng” rằng ông đã được Hội đồng lựa chọn. Conant đáp lại với thái độ tương tự: “Tốt thôi.” Sau đó, Lowell nói vu vơ rằng đó là “một vinh dự lớn, nhưng cũng đi liền với trách nhiệm cao cả”. Conant nghĩ việc này giống như nhận mệnh lệnh đặc biệt trong Thế chiến vậy. Thủ tục chuyển giao giữa hai người trong đêm đó kết thúc bằng việc Lowell nói “vài lời về tình hình tài chính, ngân sách, các khoản thặng dư và rằng ông ấy giao lại cho tôi những tài sản này bằng thái độ không chút ấm áp, nhiệt tình hay thân thiện nào”.■

Một khi xác định được vấn đề, mọi việc sẽ được cải thiện. Vài ngày sau đó, giữa hai người đã có một cuộc nói chuyện dài, bắt đầu “rất, rất lạnh lùng” và kết thúc “khá ấm áp”. Lowell nói với Conant: “Tôi hy vọng anh sẽ vạch ra một con đường mới không giống những người tiền nhiệm.” Và ông tiết lộ khái quát về “phương pháp quản trị” của riêng mình. Ban đầu, Lowell cố gắng sao chép cách thức của Eliot bằng việc trở thành “người quản lý chung của Khoa Khai phóng và Khoa học [FAS], trực tiếp quyết định đề xuất của các khoa về bổ nhiệm hoặc thăng chức”. Nhưng cách này không hiệu quả, “vì tôi không xem xét kỹ được từng trường hợp cụ thể”. Kể từ Thế chiến I, chủ nhiệm FAS đảm nhận vai trò này. Và từ đó các vấn đề quản trị được gửi tới ông chỉ khi có những tranh cãi cần được định đoạt. Đối với trường hợp được xem là duy nhất trong biên niên sử về công tác quản trị của Harvard (hay của bất kỳ nơi nào khác), Lowell tuyên bố: “Khi tôi bắt đầu công việc ở đây, có hai thư ký trong văn phòng này; bây giờ, thậm chí chẳng có đủ việc cho một người.”■

Vào tháng 5, Conant giảng bài lần cuối tại Khoa Hóa, trở về văn phòng và khóc (như ông kể lại). Sau đó, ông đưa gia đình đến châu Âu. Ông nói với chị gái Marjorie Bush-Brown rằng ông có “vài hình dung” về công việc. Ông mong nó “thú vị và hy vọng sẽ thấy hấp dẫn, nhưng nói chung là khó chịu và cần nỗ lực – một công việc rất, rất cô đơn – cho tới khi tôi nghỉ hưu, sẽ rất khó để tìm được ai đó nói với tôi thẳng thắn và đầy đủ về các vấn đề của Harvard”. Ông có niềm tin khó lay chuyển rằng “nếu viện trưởng làm điều gì đó đúng đắn, ông ta chắc chắn sẽ nhận hàng loạt phản đối từ các cựu sinh viên và những người khác”. Nhưng ông vẫn mong “ngay cả trong số những cựu sinh viên điên cuồng nhất cũng có tia lửa của niềm đam mê tri thức và tôi sẽ cố gắng hết sức để thổi bùng thay vì dập tắt nó!”

Conant có ý định trở thành một viện trưởng mạnh mẽ theo truyền thống Eliot-Lowell. Ông trích dẫn lời Lowell rằng việc quản trị Harvard giống như “chế độ chuyên chế”; có lẽ ông đã dẫn lời Eliot về tính cách cần thiết nhất đối với một hiệu trưởng trường đại học thành công là “khả năng gây ra nỗi đau”. Ông có chung quan điểm với những người tiền nhiệm về uy quyền đối với ngôi trường họ dẫn dắt: cụm từ riêng “tại Harvard này” xuất hiện thường xuyên trong thư từ của ông. Cách Conant đặt dấu ấn của mình lên ngôi trường – và cách ông thất bại – là cốt lõi trong lịch sử Harvard những năm 1930 và 1940.■

VIỆN TRƯỞNG VÀ CÁC BAN ĐIỀU HÀNH

Conant thừa hưởng hệ thống quản trị Harvard đậm tính truyền thống như cách nó vận hành trong thực tế. Viện đại học này là một tổ chức hoạt động theo điều lệ – cổ xưa nhất tại Mỹ – với hai ban điều hành. Thứ nhất là Hội đồng Viện trưởng và thành viên của Đại học Harvard, thường được gọi là Hội đồng, bao gồm viện trưởng, người phụ trách tài chính và năm thành viên, không giới hạn nhiệm kỳ. Thứ hai là Ban quản trị gồm 30 thành viên do các cựu sinh viên bầu ra. Về lý thuyết, các thành viên ban quản trị có nhiệm vụ thông qua các quyết định của Hội đồng; trên thực tế, chức năng chính của họ là điều hành ủy ban kiểm tra đối với các khoa, bộ phận và bảo tàng của Harvard.

Trên thực tế, việc điều hành Harvard phụ thuộc vào tính cách và mục đích của viện trưởng cũng nhiều như cơ cấu thể chế lâu đời của nó. Tờ New York Times viết rằng sáu tháng đầu tiên của Conant được dành để tạo ra một “Harvard mới”, trong đó ông “không phải là người xây dựng [như Lowell] mà là người điều hành; quan sát sao cho những tài nguyên và tài năng tốt nhất trở thành các sản phẩm giáo dục.” Conant, vốn hâm mộ Oliver Cromwell, đánh giá cao “cách xử sự thân ái của một nhà độc tài mới tại Harvard” và bày tỏ với tác giả bài báo: “Tôi nghĩ sau này tôi sẽ muốn tham gia hoạt động chính trị.”■

Hội đồng từng chọn Conant bao gồm người phụ trách tài chính Henry L. Shattuck, “một tinh hoa của giới thượng lưu”, thành viên Hội đồng có ảnh hưởng nhất trong những năm đầu nhiệm kỳ viện trưởng của Conant; bác sĩ Roger Lee; luật sư Phố Wall Grenville Clark; các luật sư của Boston Charles P. Curtis, Thomas Nelson Perkins và Jeremiah Smith. Smith sớm nhường chỗ cho Robert Homans, một luật sư người Boston khác, và đến năm 1936 lại được thay thế bởi Henry James, con trai của triết gia William, giám đốc điều hành người New York kiêm người viết tiểu sử cho Eliot. Tất cả đều tốt nghiệp Đại học Harvard, là thành viên hoặc (trong trường hợp của Clark và James – những cư dân New York) có mối liên hệ chặt chẽ với giới thượng lưu Boston.

Quyền lực của Hội đồng không còn như trước. Hồi đầu thế kỷ XIX, từ một nhóm giáo sĩ, nó trở thành đại diện cho giới tinh hoa kinh tế xã hội của Boston, để biến Harvard trở thành nơi bảo tồn đặc biệt đối với đẳng cấp của họ. Nhưng trong quá trình điều hành lâu dài, mạnh mẽ của Eliot và Lowell, quyền lãnh đạo đã được chuyển sang cho viện trưởng.■

Mâu thuẫn giữa Conant và Hội đồng xảy ra thường do những tranh cãi về việc bổ nhiệm hoặc do tính cách cá nhân, hiếm khi vì vấn đề chính sách. Năm 1935, thành viên cao cấp Charles P. Curtis dính vào một vụ ly hôn tai tiếng, và vụ việc này được yêu cầu thảo luận tại Hội đồng. Conant đã làm như vậy và “rất tiếc phải nói rằng ý kiến của Hội đồng là ông nên đệ đơn từ chức khỏi vị trí thành viên, đơn sẽ được chấp thuận”. Curtis đã từ chức một cách hợp lệ và được thay thế bởi Charles A. Coolidge, một luật sư thuộc giới thượng lưu.■

Conant đã cứng rắn hơn trong các vấn đề liên quan đến quyền lực viện trưởng của mình. Năm 1945, Henry James, khi ấy 66 tuổi, chỉ ra rằng ông và các đồng nghiệp đã ở vị trí này quá lâu. Để củng cố thêm cho ý kiến của mình, ông đề nghị được từ chức. Conant cảm ơn James vì “tinh thần cao quý”, nhưng muốn suy nghĩ về vấn đề này trước khi trả lời. Một năm rưỡi sau đó, James vẫn chờ ý kiến của Conant. Cuối cùng, vào năm 1947, James nghỉ hưu vì bị ung thư. Conant không muốn có các giảng viên trong Hội đồng: “Điều này sẽ gây lộn xộn cho việc tách bạch rõ ràng về quyền lực.” Vai trò của viện trưởng là kênh liên lạc giữa giảng viên và Hội đồng; các thành viên Hội đồng “nên giới hạn bản thân ở những chính sách chung bao gồm rất nhiều vấn đề, đồng thời quan tâm tới ngân sách cũng như chính sách bổ nhiệm đối với viện trưởng cùng các trưởng khoa”. Vai trò của họ trong việc lựa chọn giảng viên chỉ là “xem việc thảo luận đã được thực hiện đúng đắn chưa và những người tốt nhất có được bổ nhiệm vào đúng vị trí hay không”.■

James hy vọng các đồng nghiệp sẽ nhìn xa hơn bình thường khi chọn người kế nhiệm ông. Nếu Conant bị “tống khứ” và được thay thế bởi ai đó tương đồng với Harvard hơn, sẽ rất tai hại khi Hội đồng có “phạm vi ảnh hưởng dường như bị giới hạn bởi Phố Mt. Auburn, Phố State, Milton và Boston”. Ứng viên không phải người Boston nặng ký nhất là luật sư William L. Marbury, 46 tuổi, và Conant đề xuất chọn ông vào tháng 3 năm 1947. Marbury có hai điểm bất lợi lớn: Ông đến từ Baltimore xa xôi và (quan trọng hơn) chỉ học tại Trường Luật chứ không có bằng cử nhân Harvard. James nhìn thấy các lợi thế của một thành viên từ trường chuyên ngành; và Baltimore, gần với miền nam, có thể là một địa điểm hữu ích đối với việc gây quỹ. Sau khi thảo luận sôi nổi về ứng cử viên người Boston Ralph Lowell, các thành viên Clark, Shattuck và Lee sẵn sàng ủng hộ Marbury, dù Charles Coolidge, đặc biệt là người phụ trách tài chính William Claflin phản đối.■

Tháng 12 năm 1947, với tỷ lệ bỏ phiếu 5-2 (hai phiếu phản đối của Claflin và Coolidge), Hội đồng chấp thuận việc đề cử Marbury và chuyển sang Ban quản trị xác nhận. Vào tháng 1 năm 1948, các thành viên chủ chốt của Ban quản trị đã gặp Henry Shattuck, thành viên quan trọng của Hội đồng. Họ hỏi thẳng ông: “Đây có phải cuộc chiến giữa Conant và người phụ trách tài chính không, liệu viện trưởng có xem việc họ phản đối là thiếu tự tin không – liệu việc này có khiến ông ta từ chức không?” Shattuck “sẽ không coi vấn đề nặng nề đến thế”. Conant cho rằng: “Nếu lựa chọn này không được thông qua, người quản lý tài chính và viện trưởng sẽ hiểu rõ rằng đa số thành viên Ban quản trị coi việc điều hành Harvard là công việc của người quản lý tài chính chứ không phải viện trưởng.” Ban quản trị đã đồng tình với quan điểm này. Coolidge làm hòa với Conant: “Tôi nghĩ việc chấp thuận thành viên từ Baltimore một cách nhanh chóng và nhiệt tình là điềm báo tốt cho tương lai – bây giờ vấn đề đã được quyết định và sự nghi ngờ của tôi đã chấm dứt, với Bill [Claflin] cũng vậy.” Nhưng Claflin (rõ ràng là do sức ép từ Conant) đã từ chức quản lý tài chính (và do đó ra khỏi Hội đồng) vào tháng 4.■

Sự ra đi của Claflin khiến quá trình tự đổi mới của Hội đồng tiếp tục. Các ứng viên hàng đầu là giám đốc ngân hàng đầu tư Paul Cabot từ Boston và giám đốc ngân hàng đầu tư Thomas Lamont từ New York, cả hai đều học Harvard năm 1921, đều là giám đốc của J. P. Morgan. Grenville Clark muốn chọn một người quản lý tài chính có nhiều thứ hơn là các kỹ năng đầu tư. Ông cho rằng dù thế nào, chỉ cần không bổ nhiệm phụ tá quản lý tài chính Henry Wood, ứng cử viên của Claflin (và cả của Coolidge) là được. Trong tương lai, Hội đồng phải “thật sự thoát khỏi ảnh hưởng của liên minh Claflin-Coolidge”.

Hội đồng đã chọn Paul Cabot vào tháng 10 năm 1949. Việc này đã củng cố các mối liên hệ vốn gần gũi giữa Harvard và “Phố State”, thuật ngữ chung chỉ giới tài chính Boston. Cabot đứng đầu Tập đoàn đầu tư Phố State và tiếp tục đảm nhiệm vai trò này khi trở thành người quản lý tài chính của Harvard. Trường đã ký hợp đồng phân tích danh mục và tư vấn đầu tư với Công ty nghiên cứu và quản lý Phố State, một nhánh của Tập đoàn Đầu tư.■

Sự tham gia của Marbury và Cabot vào Hội đồng đã ảnh hưởng đáng kể tới sự phát triển của Harvard sau Thế chiến II. Cabot mang tới sự chuyên nghiệp và năng lực chuyên môn mới trong việc quản lý nguồn thu của trường, những kỹ năng đã góp phần to lớn vào sự vươn lên của Harvard sau chiến tranh. Marbury có tầm nhìn mang tính quốc gia chứ không bó hẹp trong phạm vi Boston, và với ông, các trường chuyên ngành – quá nửa số cựu sinh viên Harvard là từ những trường này – có được một phát ngôn viên không quá gắn bó chặt chẽ với Đại học Harvard. Xu hướng vượt ra ngoài Boston tiếp tục với việc luật sư người New York Keith Kane thay thế cho Grenville Clark vào năm 1950 và Thomas Lamont thay thế cho Henry Shattuck năm 1952.

Các thành viên Ban quản trị có lý do chính đáng để tin rằng họ có vai trò thấp hơn Hội đồng – một cảm giác rất có thể đã nảy sinh khi họ buộc phải thông qua (như trong trường hợp của Marbury) quyết định lựa chọn ứng viên của Hội đồng khi không được tư vấn đầy đủ. Conant đã cố gắng cải tổ Ban quản trị nhưng không mấy thành công. Năm 1933, ông đề xuất giảm số lượng ủy ban kiểm tra cồng kềnh và tốn thời gian đối với các khoa chuyên ngành từ 30 xuống còn 4; nhưng cơ cấu đó đã quá quen thuộc với các thành viên Ban quản trị. Chủ nhiệm FAS Paul Buck đã thăm dò ý kiến các giáo sư về các ủy ban kiểm tra ít hơn nhưng hiệu quả hơn vào năm 1944. Ông báo cáo với Conant “sự thờ ơ hoàn toàn. Các ủy ban kiểm tra ít nhiều được xem là thú tiêu khiển vô hại của Ban quản trị. Chức năng của chúng đã chẳng còn ý nghĩa đến mức ít ai tin rằng có thể làm được điều gì đó…, và vì thế không ai có vẻ quan tâm đến nỗ lực cải cách.”■

Sự lo ngại trong Ban quản trị tăng cao vào những năm sau chiến tranh. Những tranh cãi về việc bổ nhiệm nhà Kinh tế học Kenneth Galbraith đã khiến vai trò của họ trong việc bổ nhiệm giảng viên bị lung lay. Một ủy ban, đứng đầu là Isaiah Bowman, Hiệu trưởng trường Johns Hopkins, được thành lập để xem xét vấn đề, và báo cáo sơ bộ của nó đã đề nghị Ban quản trị “duy trì tầm nhìn rộng về lợi ích của xã hội và Harvard, không quá phụ thuộc vào… những đòi hỏi trước đó”. Conant không hoan nghênh những đánh giá về thẩm quyền này. Ông chỉ ra rằng Ban quản trị hiếm khi chịu trách nhiệm trực tiếp về việc bổ nhiệm tại các trường đại học; việc các thành viên Ban quản trị được giao quyền phủ quyết theo luật định chỉ là một sự cố lịch sử. Ông nhắc lại rằng dưới thời Eliot, viện trưởng là người lựa chọn giảng viên – “Sau tất cả, đây là cách điều hành công việc” – và giảng viên được ủng hộ hay sa thải đều dựa trên cơ sở kết quả công việc của anh ta. Ban quản trị nên hài lòng với việc đảm bảo các quy trình được tuân thủ.■

Năm 1944, Conant chỉ định Paul Buck, Chủ nhiệm FAS, làm Hiệu trưởng Phân khoa, một vị trí mới được đặt ra. Việc này có ý nghĩa rằng trong tương lai, viện trưởng sẽ không trực tiếp quản lý Phân khoa theo cách làm của Lowell. Conant tuyên bố: “Lần đầu tiên trong lịch sử Harvard, chúng ta đã có một cơ cấu vững chắc, hiệu quả, và dù có chuyện gì xảy ra, tôi tin rằng cơ cấu này sẽ không suy yếu; hơn thế sẽ được củng cố bằng việc làm nổi bật tầm quan trọng của vị trí Hiệu trưởng Phân khoa.” (Thực tế là các chủ nhiệm phân khoa cũng như những người kế nhiệm Conant là Pusey và Bok đều không muốn có một Hiệu trưởng Phân khoa đứng giữa họ. Vị trí này bị hủy bỏ và không được khôi phục cho đến năm 1992.)

Conant cho rằng nhiệm vụ chính của văn phòng viện trưởng trong thập kỷ tiếp theo sẽ là quyên góp được một khoản tiền lớn – có lẽ là 40 triệu đô-la – cho Harvard. Nhưng không có nhiều tiền được rót vào để trường tùy ý sử dụng “hay cho những lĩnh vực thật sự cần tiền”. Làm thế nào để đạt được mục tiêu? Hoặc tìm ra một người có thể làm tốt việc kêu gọi tài trợ hoặc (như tại các trường đại học khác) dựa vào viện trưởng để gây quỹ. “Rất tiếc,” ông kết luận, “người viết đã lựa chọn quan điểm thứ hai, nhưng sẽ vui mừng khi được chứng minh là sai.”■

Có hai điều để nói về nhận xét này. Thứ nhất, nó đưa ra hình ảnh chính xác về nhiệm kỳ viện trưởng Harvard trong những thập niên sau đó (không tính đến vấn đề Hiệu trưởng Phân khoa và sự hợp tác chặt chẽ giữa các trưởng khoa). Thứ hai, đây là một kịch bản Conant ít mong muốn nhất, khi công việc của văn phòng viện trưởng được đánh giá chủ yếu qua khả năng gây quỹ. Nó phản ánh mức độ Conant tách mình khỏi vị trí mà ông sẽ nắm giữ – hay ít nhất phải đảm nhận – trong bảy năm tiếp đó. Đây không phải là kế hoạch cho những năm còn lại của ông trên cương vị viện trưởng, nhưng sẽ là nhiệm vụ cho người kế nhiệm ông.

CONANT VÀ CHẾ ĐỘ TRỌNG NHÂN TÀI

Khi Conant được chọn làm viện trưởng, ông hỏi Lowell về mức lương của mình. Người ta kể lại rằng câu trả lời của Lowell là ông không biết, vì lương của ông đều để lại cho trường. Ông cho rằng Conant nên nói với Hội đồng về nhu cầu của mình. Nhưng vị viện trưởng mới không khá giả gì, và công việc đôi khi là một gánh nặng tài chính. Một cựu sinh viên hay chuyện từng kể hồi năm 1937: “Tôi nghe nói Conant ở Harvard lúc ấy gặp rất nhiều khó khăn khi trang bị đồ đạc cho ngôi nhà lớn Lowell đã xây dựng. [Người ta cho rằng gia đình Lowell chỉ để lại một chiếc đèn và hai cái bàn.] Conant vốn nghèo và tôi đoán đến bây giờ ông ấy cũng chỉ có đủ đồ đạc cho ba phòng.”■

Nhà Hóa học 40 tuổi, trông trẻ trung, nhẹ nhàng và có phong thái của một học giả ôn hòa. Nhưng người ta nhanh chóng hiểu rằng Conant là một người cứng rắn theo cách riêng, và cũng lạnh lùng như Lowell. Người viết tiểu sử thường nhấn mạnh vai trò của ông trong việc hoạch định chính sách của Mỹ đối với vấn đề hạt nhân và Chiến tranh Lạnh. Và thật sự thì có điều gì đó rất lạnh lẽo khi biết rằng sự nghiệp của ông bắt đầu với việc chế tạo hơi độc trong Thế chiến I, tiếp đến là tập trung các nhà khoa học để chế tạo bom nguyên tử, cuối cùng là công việc của một cao ủy Hoa Kỳ tại Đức trong suốt thời kỳ đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh. Conant có tính cách phù hợp với những công việc như vậy. Đôi khi ông là sự kết hợp giữa trí tuệ cao siêu của Eliot và thái độ xa cách lạnh lẽo của Lowell. Ông từng nặng lời với một cựu sinh viên vì những khiếm khuyết trong tính cách của anh ta, sau đó kết thúc bằng câu: “Tôi hy vọng không có điều gì trong lá thư này khiến anh nản lòng.”■

Điều này không có nghĩa là Conant không có sự ấm áp của con người. Cuộc hôn nhân của ông có mọi dấu hiệu của hạnh phúc êm đềm. Những nỗ lực khổ sở của ông khi xử lý các vấn đề khó khăn của hai con trai, mối quan hệ của ông với hai trợ lý Jerome Greene và Calvert Smith cho thấy ông không phải người máu lạnh đầy tham vọng. Nhưng điều quan trọng nhất đối với lịch sử của Harvard là những gì ông đã làm với tư cách viện trưởng. Ông không hẳn là một nhà khoa học trở thành người quản lý, mà là một người với khả năng cùng tham vọng khác thường, người trước hết áp dụng tài năng của mình vào Hóa học, sau đó mới tới công việc quản trị của trường, sau cùng là tới trách nhiệm đối với đất nước và thế giới. Khi tư vấn cho một cựu sinh viên về việc có nên theo nghiệp quản lý tại trường hay không, ông cảnh báo: “Để trở thành một người quản lý đòi hỏi nhiều trách nhiệm hơn là chỉ ‘làm việc tốt’ để thỏa mãn bổn phận của anh. Không ai hiểu rõ hơn tôi gánh nặng của trách nhiệm ấy đối với một cá nhân. Có những người thích thử thách và có những người không thích.” Và chắc chắn ông là người thích thử thách.■

Đóng góp lớn nhất của Conant vào lịch sử của Harvard là tầm nhìn của ông – đúng với nghĩa của từ này – về tương lai của trường đại học. Mặc dù đã cố gắng không để lộ suy nghĩ, nhưng ông có cảm nhận mạnh mẽ về sự thiếu hụt học vấn và trí tuệ ở Harvard. Ngay khi tiếp nhận vị trí viện trưởng, ông đã bắt đầu xây dựng chương trình của riêng mình. Mục tiêu của ông không phải là duy trì và tồn tại như các hiệu trưởng nhiều trường đại học khác ở Mỹ vào những năm 1930. Hơn thế, ông theo đuổi việc xây dựng một ngôi trường chưa từng có, trọng dụng nhân tài, nơi thu hút những sinh viên cùng giảng viên nổi bật về trí tuệ và nhân cách chứ không phải xuất thân.

Cam kết của Conant về một Harvard coi trọng tài năng hơn hiển nhiên phản ánh sự nghiệp của chính ông, kết quả không phải đến từ xuất thân và địa vị, mà từ tài năng, sự nỗ lực cùng hiệu quả. Điều này cũng có nguồn gốc sâu xa hơn. Một trong số đó là cam kết của ông đối với những giá trị của người Mỹ, bao gồm chủ nghĩa cá nhân và sự tự chủ. Một lý do khác là ông tin rằng tài năng có ở mọi tầng lớp kinh tế xã hội, và việc để cho sự ngẫu nhiên về xuất thân định hình quá trình Harvard (và nước Mỹ) lựa chọn lãnh đạo của mình là một việc vừa bất hợp lý vừa gây hại về mặt xã hội. Mục tiêu của ông là loại bỏ “những rào cản do con người tạo ra – về địa lý hay về tài chính – trong hệ thống giáo dục”.■

Ngày nay, người ta thường bỏ qua chế độ coi trọng tài năng này vì không ý thức được sự hẹp hòi của mình trước tính xã hội và trí tuệ mà nó mang lại. Sự thật là Conant, theo cách của mình, cũng không kém phần hợm hĩnh so với những người hay chỉ trích thuộc giới thượng lưu, mặc dù ở ông đó là sự ưu tú dựa trên tài năng hơn là ưu thế về kinh tế hay xã hội. Nhưng ông đã giải quyết được những câu hỏi quan trọng đối với Harvard và đời sống đại học tại nước Mỹ trong phần còn lại của thế kỷ XX. Thế nào là sự vượt trội về trí tuệ; hay hơn nữa, làm thế nào để đo lường nó? Làm thế nào để nhận ra các giá trị của tài năng khi lựa chọn giảng viên và sinh viên cũng như trong chương trình giảng dạy? Những nỗ lực trong việc tìm ra các câu trả lời khả thi đã tạo nên giá trị cho nhiệm kỳ viện trưởng của ông.

Conant tin rằng nhiệm vụ hàng đầu của các giảng viên không chỉ là duy trì mà còn là thúc đẩy việc học. “Nếu mỗi khoa của trường đều có đội ngũ giảng viên tốt nhất có thể,” ông nghĩ, “chúng ta sẽ không phải lo lắng nhiều về tương lai”. Ông ước tính khoảng một nửa số giảng viên của Harvard là các học giả và một nửa là “những người, nói một cách thẳng thắn, không tích cực hoặc không quan tâm tới sự tiến bộ về tri thức theo nghĩa rộng nhất có thể của khái niệm này.” Điều này dẫn tới việc ông cố gắng loại bỏ những giảng viên non trẻ không hứa hẹn và nâng cao trình độ của đội ngũ giảng viên bằng cách bổ nhiệm những “giáo sư đại học” mới.

Hy vọng của ông đối với các sinh viên Harvard cũng hệt như vậy. Ông tuyên bố: “Chúng ta nên thu hút những thanh niên hứa hẹn nhất trên toàn quốc”. Điều này có nghĩa là “con đường tới đỉnh cao phải được mở rộng cho tất cả những ai có tài năng đặc biệt” và Harvard phải “dọn đường cho những thanh niên tài năng nhưng không có điều kiện”. Ông đã lên kế hoạch để thực hiện việc này thông qua chương trình Học bổng Quốc gia Harvard.■

Niềm tin của Conant về cơ hội bình đẳng và sự thay đổi về mặt xã hội tồn tại song song với quan điểm về đấu tranh sinh tồn theo học thuyết Darwin đối với thế giới học thuật. Dù ông có mối quan tâm tích cực đối với các ngành khoa học xã hội và nhân văn, nhà Hóa học trong ông vẫn nghi ngờ tiêu chuẩn trí tuệ của những lĩnh vực nhẹ nhàng hơn này. Và ông vạch ra một ranh giới rõ rệt giữa năng khiếu nghệ thuật hay văn học với năng lực khoa học. Thế giới bên ngoài là nơi tốt nhất để các nhà văn, nghệ sỹ và diễn viên học hỏi về nghề nghiệp của mình. Lý tưởng của ông là về một trường đại học nơi việc nghiên cứu, giáo dục chuyên ngành, giáo dục khai phóng và cuộc sống của sinh viên được kết hợp với nhau.■

Trong suốt nhiệm kỳ viện trưởng kéo dài 20 năm, Conant đã kiên trì theo đuổi các mục tiêu giáo dục này. Ông đã phải đối mặt với một vấn đề đe dọa hầu hết hiệu trưởng của các trường đại học: sự khó khăn trong việc áp đặt ý chí của một người lên một tập thể có sự tự chủ đáng kể. (Harry Truman hiểu vấn đề này và thấy tiếc khi Dwight Eisenhower làm hiệu trưởng trường Columbia, nơi ông đưa ra các mệnh lệnh theo cách quen thuộc của mình, nhưng không ai tuân theo.) Khi bị buộc phải giải quyết vấn đề với các trưởng khoa hay bộ phận, Conant có khả năng thua cuộc. Nhưng trong các cuộc tranh luận với những người được cho là cấp trên của mình, Hội đồng và Ban quản trị, ông luôn giành chiến thắng. Có thể thấy quyền lực tại Harvard đã đi ngược từ dưới lên.■

Mong muốn mãnh liệt của Conant trong việc tăng cường đội ngũ giảng viên của Harvard được thể hiện ở nhiều mặt. Trong tháng đầu nhậm chức, ông đã nói với một giáo sư Vật lý: “Tôi chắc chắn anh biết tôi mong muốn mạnh mẽ như bất cứ ai rằng tổ chức này sẽ đầy những thanh niên tài giỏi và làm việc hiệu quả”. Ông nói rằng không gì có thể “cản trở chúng tôi thực hiện mục đích biến FAS thành tổ chức xuất sắc nhất có thể của các học giả sáng tạo”. Năm 1934, Hội đồng Giáo dục Hoa Kỳ đã xếp hạng các trường đại học của Mỹ theo khả năng hướng dẫn nghiên cứu sinh. Harvard dẫn đầu sát nút, nhưng Conant cho rằng việc này “không đáng khoe khoang. Rõ ràng đất nước này có bốn trường đại học [Harvard, Columbia, California, Chicago] đang đuổi nhau sát sạt và chênh lệch về lợi thế của chúng tôi rất nhỏ, điều này có lẽ sẽ khiến tôi bạc tóc sớm!” Ông thành lập các ủy ban bao gồm những giảng viên hàng đầu về Khoa học xã hội và nhân văn, Vật lý học và Sinh vật học để tư vấn về việc bổ nhiệm, những người nhận bằng danh dự và hỗ trợ nghiên cứu. (Joseph Schumpeter, Alfred North Whitehead và Serge Elisseeff là những giáo sư duy nhất được mời nhưng từ chối tham gia việc tự cải thiện kiểu Mỹ này, tất cả đều sinh ra ở nước ngoài.)■

Conant cho rằng các trường đại học là đối tượng ảnh hưởng của ba lực lượng. Đầu tiên trong số đó là “quan điểm giáo điều không xem trọng nghiên cứu” mà ông phản đối mạnh mẽ, coi trường đại học là “nơi dạy kiến thức phổ quát” hơn là thúc đẩy sự phát triển kiến thức. Kém hấp dẫn tương đương là quan điểm hướng nghiệp-thực tế, xem trường đại học là nơi đào tạo chuyên ngành và áp dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề xã hội. Và cuối cùng là quan điểm được ông ủng hộ, coi trường đại học là nơi nâng cao kiến thức. Dù hợp lý hay không, niềm tin tưởng lạc quan của Conant vào vai trò quan trọng của trường đại học (tương tự như niềm hy vọng của Roosevelt đối với tương lai nước Mỹ) đã cân bằng lại với chủ nghĩa bi quan chán nản rất phổ biến vào những năm 1930.■

Ông bị cuốn vào cuộc tranh cãi liên miên với các cựu sinh viên và những người không hài lòng với việc ông chú trọng chiêu mộ nhân tài. Một cựu sinh viên nổi tiếng không thể hiểu vì sao Harvard cần gây quỹ để thu hút giảng viên từ các trường khác. Có nhiều lời phàn nàn rằng Conant đã “cho nghỉ việc tất cả những trợ giảng giỏi trước đây chỉ vì họ không có bằng tiến sĩ hoặc các công trình nghiên cứu về khảo cổ học ở Tasmania hay đại loại thế”. Conant tự bảo vệ mình bằng lập luận rằng khi ông nhậm chức, cán cân ưu thế đang nghiêng về phía giảng dạy so với nghiên cứu, và mục tiêu của ông là tạo ra “một sự cân bằng hợp lý giữa hai yếu tố này”.■

Những nghi ngờ tương tự cũng nảy sinh đối với hy vọng của ông về một tập thể sinh viên được tuyển chọn từ nhiều nguồn hơn. Grenville Clark, thành viên có tư tưởng tự do nhất của Hội đồng, là người ủng hộ Conant mạnh mẽ nhất: “Qua thời gian, tôi nghĩ anh sẽ phát triển và hoàn thiện triết lý của mình về việc tuyển chọn nhân tài từ mọi tầng lớp kinh tế và cho mọi người thấy.” Nhưng ngay cả Clark cũng sợ rằng có những nhóm người không phù hợp: “Đây là những chàng trai có năng lực trí tuệ tốt chứ không phải xuất sắc, nhưng có khả năng đặc biệt để hòa nhập với những người khác và có lẽ là nhân tố hòa hợp cũng như ổn định của xã hội.” Lứa sinh viên năm nhất mẫu mực theo quan điểm của Clark: khoảng một nửa được chọn theo tiêu chuẩn Học bổng Quốc gia Harvard (chú trọng hơn một chút về thể lực và tính cách toàn diện); 50-60 sinh viên nước ngoài; phần còn lại đến từ “những nguồn truyền thống, được lựa chọn trên cơ sở phẩm chất trí tuệ ở mức độ có thể dễ dàng vượt qua các kỳ thi với kết quả tốt sau một thời gian học tập hợp lý, và trên cơ sở chú trọng vào tính ổn định cùng những phẩm chất con người”. Conant lịch sự đồng ý. (Nói cho cùng thì tại sao không? 50% sinh viên được chọn theo tiêu chuẩn Học bổng Quốc gia đã là vượt quá giấc mơ điên rồ nhất của ông rồi.)■

Quan điểm coi trọng tài năng của Conant làm đảo lộn các cảm nhận của giới thượng lưu. Nhưng niềm tin của ông vẫn không lay chuyển, rằng tài năng Harvard tìm kiếm có ở khắp nơi, bất kể tình trạng kinh tế-xã hội. Niềm tin này được xác nhận bởi bài kiểm tra trí thông minh, cho thấy phần lớn trẻ em có năng khiếu xuất thân từ những gia đình có thu nhập trung bình. Nhưng điều này không có nghĩa là có sự bình đẳng chung về khả năng trong dân cư. Trong những tranh cãi sau này trở thành một cuộc chiến về văn hóa giữa “những người tin vào sự chọn lọc” và “những người tin vào sức mạnh vô tận của giáo dục bất kể khả năng vốn có”, Conant chắc chắn đứng vào hàng ngũ những người tin vào sự chọn lọc. Ông nói mình là “một người theo thuyết Calvin trong lĩnh vực giáo dục. Tôi có rất ít niềm tin vào sự cứu rỗi nhờ những việc làm tốt và có niềm tin lớn lao vào thuyết tiền định, nếu không phải là từ lúc mới sinh thì ít nhất cũng từ tuổi vào đại học!”■

Ông sử dụng phương pháp kiểm tra để tìm kiếm và đánh giá tài năng. (Một ví dụ đáng buồn: ông đã yêu cầu Phòng Nghiên cứu Giáo dục đại học của trường Đại học Columbia xác định xem Ted, con trai ông, có khả năng học đại học hay không.) Ông ủng hộ việc áp dụng phổ biến các bài trắc nghiệm chuẩn hóa như phương pháp chính để chọn sinh viên đại học. Kể từ đó, quy định cứng rắn về những kết quả không lường trước, theo quan điểm của những người chỉ trích nó, đã biến ý định của Conant về những cơ hội công bằng từ một cánh cửa thần kỳ trở thành bức tường đá. Dù hiện tại còn nhiều người hoài nghi về những giá trị ấy, chúng ta cần ghi nhớ Conant đã từng dứt khoát tin tưởng rằng kiểm tra là một cách để thay thế việc tuyển chọn theo xuất thân bằng chế độ tuyển chọn dựa vào tài năng tại Harvard.■

CONANT VÀ NỀN GIÁO DỤC HOA KỲ

Conant có vị thế tốt để trở thành một người phát ngôn nổi tiếng về giáo dục đại học. Lowell rất ít quan tâm tới công việc của Hội đồng Giáo dục Hoa Kỳ, tiếng nói của các trường đại học toàn quốc; Conant đóng vai trò tích cực hơn nhiều. Ông đề xuất trao bằng danh dự Harvard cho hiệu trưởng trường đại học thuộc các bang miền tây (nghĩa là phía tây dãy núi Appalachia) nhằm cải thiện mối quan hệ giữa Harvard với bên ngoài. Và ông cũng đã cố gắng (nhưng không thành công) trong việc lập một nhóm các trường đại học hàng đầu để tham gia chiến dịch cải thiện mối quan hệ với công chúng.■

Mối liên hệ giữa ông với hiệu trưởng các trường đại học lớn phía đông – nhóm Ivy League sau này – cũng khá xa cách (trừ mối bất hòa lâu đời liên quan đến giải bóng đá liên trường). Cuộc đối thoại quan trọng nhất của ông về chính sách giáo dục là với Robert Maynard Hutchins từ Đại học Chicago, nhưng không phải vì họ có chung quan điểm: Hutchins và niềm tin theo thuyết Aristote/Thomas hoàn toàn trái ngược với Conant và chủ nghĩa hoài nghi theo thuyết tương đối. Khi Hutchins bày tỏ quan điểm về chương trình giảng dạy đại học trên tờ Yale Review, Conant trả lời:

Tôi vừa đọc bài báo rất có thể là của anh và cảm thấy thật phiền muộn. Tôi không thể không mạnh mẽ bày tỏ sự phản đối của mình với hầu như mọi ý kiến của anh… Khi anh cố gắng củng cố truyền thống giáo dục cơ bản tại trường đại học, tôi hoàn toàn ủng hộ anh như tôi vẫn làm khi anh chỉ trích những người dạy nghề và những người sẽ nhấn chìm trường đại học với đủ thứ vô dụng; nhưng tôi thật sự mong anh sẽ ném cái ý tưởng về triết lý “phổ cập” của mình xuống hồ Michigan!

Việc này đã hình thành thành nên mối quan hệ giễu cợt, thiếu tôn trọng giữa hai người. Hutchins gửi cho Conant tiêu đề bài báo nhắc tới câu chuyện về bộ sưu tập Côn trùng học của Harvard – “Harvard có những côn trùng 60 triệu năm tuổi” – kèm lời nhận xét: “Ở chỗ chúng tôi, mọi người nghỉ hưu ở tuổi 65.” Năm 1938, ông đề nghị Conant làm trưởng khoa Hóa Đại học Chicago. Vốn hiếm khi thích đùa, lần này Conant đáp: “Tôi đã đóng khung bức điện ngày 24 của anh như một bằng khen. Rất tiếc không thể chấp nhận lời đề nghị khiến tôi hãnh diện đó. Những người chủ hiện tại mong muốn tôi tiếp tục công việc trong thời gian không xác định. Nếu có khi nào tôi rời bỏ công việc thương mại của mình để theo đuổi khoa học thuần túy, tôi sẽ rất vinh dự được phục vụ dưới sự lãnh đạo đầy khiêu khích nhưng truyền cảm hứng của anh.”■

Mối quan hệ này trở nên căng thẳng bởi lập trường đối lập giữa họ về vai trò của Mỹ trong Thế chiến II. Hutchins ủng hộ việc Mỹ đứng ngoài cuộc chiến, còn Conant lại ủng hộ nhiệt thành chủ nghĩa can thiệp. Năm 1946, khi Hutchins tuyên bố rằng việc sử dụng bom nguyên tử là không cần thiết và nước Mỹ đã đánh mất lập trường đạo đức của mình, Conant đã công khai phản đối kịch liệt. Năm 1948, Hutchins kêu gọi công bố các bí mật hạt nhân của Mỹ. Conant nói với thành viên Hội đồng Thomas W. Lamont rằng “có một khoảng cách rất lớn giữa ông Hutchins với tôi, và tôi không hề muốn thu hẹp nó!”.■

Vào cuối những năm 1930, tham vọng không ngừng nghỉ của Conant khiến ông chuyển hướng chú ý từ Harvard sang những mối quan tâm lớn hơn. Ông tìm kiếm lời khuyên từ các cộng sự để giải quyết những tranh cãi đến từ bài phát biểu của ông tại lễ tốt nghiệp năm 1937. Ông thừa nhận với sự hối tiếc rõ ràng: “Tôi biết có sự thống nhất trước rằng chủ nghĩa cấp tiến và tự do học thuật không phải là chủ đề thích hợp để xem xét trong ngày lễ tốt nghiệp này… Nói chung, đối với tôi, dường như hầu hết các vấn đề thú vị đều thuộc nhóm ‘càng ít đề cập càng tốt’.”■

Ông tiếp tục vạch ra một ranh giới rõ ràng giữa cuộc chiến và đời sống tinh thần. Năm 1937 tại trường Columbia, nhà thơ Archibald MacLeish đã đọc một bài thơ của tổ chức Phi Beta Kappa kêu gọi các học giả tham gia cuộc chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít với các câu như “Từ lao động hãy đứng lên! Nhập cuộc trong thời đại chiến tranh này!”. Conant đã thể hiện mình “không thích bài thơ đến mức nào” với nhận xét: “lời kêu gọi chiến đấu đó là kêu gọi sự phản bội đối với những gì quan trọng trong đời sống của một trường đại học”.■

Nhưng điều này không có nghĩa là ông thờ ơ với việc Mỹ hỗ trợ phe Đồng minh chống lại Hitler. Thật vậy, việc ông ủng hộ những can thiệp của Mỹ đã khiến quan điểm của ông về giáo dục và chế độ coi trọng người tài có thêm khía cạnh quyết đoán, thậm chí là triệt để hơn. Trong một bài báo đăng trên tờ Atlantic Monthly vào tháng 5 năm 1940, ông kêu gọi ủng hộ “nền giáo dục vì một xã hội không có giai cấp”. Sự phân cấp đã trở nên cứng nhắc từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX; và cơ hội để thay đổi trật tự đã bị thu hẹp hơn nữa trong thời Đại Suy thoái. Giáo dục là con đường duy nhất để đảo ngược khuôn mẫu này. Ông từng chỉ trích thực tế xã hội, trong đó “những điều kiện ngẫu nhiên và bất công quyết định thiếu niên nào được tới những trường học nơi cho phép họ phần nào đặt một chân lên những bậc thang đầu tiên của thành công”. Những cậu bé nghèo khổ đến từ các thành phố lớn như New York và Chicago được tiếp cận với giáo dục đại học, hầu như không cần quan tâm tới vấn đề tài chính. Nhưng ở những thành phố nhỏ và vùng nông thôn, tình hình rất khác. Ông nói thêm: “Hơn nữa, về mặt chủng tộc, điều này cũng có những hậu quả không phải lúc nào cũng được mong đợi” – một sự đề cập hiếm hoi tới chủ nghĩa bài Do Thái công khai. Tuy vậy, tài năng vẫn là điều kiện tiên quyết để được nhận vào đại học. Conant đã phản đối khi một nhà tài trợ muốn trao học bổng không dựa trên thành tích học tập: “Nếu ai đó bắt đầu hỗ trợ tài chính cho những học sinh có thành tích thấp, việc thiết lập các tiêu chí để chọn ra những ứng viên xứng đáng sẽ trở nên rất khó khăn.”■

Khi Mỹ tham chiến, những tranh cãi về vai trò của các trường đại học trong việc đào tạo sĩ quan cùng cách đối xử với cựu chiến binh khi chiến tranh kết thúc đã tạo ra những mâu thuẫn và sự thiếu nhất quán dai dẳng, cản trở mong muốn của Conant về mối liên hệ giữa nền dân chủ với chế độ trọng dụng người tài. Năm 1943, ông đã khiến các cựu sinh viên Harvard – nhiều người trong số đó từng phê phán việc ông có khuynh hướng đi ngược lại các nguyên tắc – lo ngại hơn nữa với bài báo mang cái tên khiêu khích “Cần những người Mỹ có quan điểm cấp tiến” trên tờ Atlantic Monthly. Conant đã nói lên sự cần thiết phải có “một người Mỹ cấp tiến trong thập niên 1940, người tin tưởng nhiệt thành vào sự bình đẳng” và sẽ “mạnh mẽ cầm vũ khí nhổ bật gốc rễ của những đặc quyền được thừa kế” thông qua “yêu cầu sung công (một cách hợp pháp) tất cả tài sản mỗi thế hệ một lần. Người đó sẽ đòi hỏi một hệ thống thuế thừa kế và tài trợ thật sự hiệu quả, đồng thời yêu cầu chia nhỏ các quỹ ủy thác và bất động sản.”

Rất nhiều người đã yêu cầu vị viện trưởng của Harvard giải thích những lời này. Conant sau đó nói rằng ông “lúc đó đang mô tả mẫu người cấp tiến ở mức độ cao nhất” và điều ông thật sự muốn là “thuế thừa kế thật cao đối với mọi tầng lớp nhưng chừa lại đủ tài sản để lo cho các góa phụ và trẻ mồ côi”. Ông đề cao lợi ích của thuế thừa kế hà khắc, được xây dựng để thu hồi tài sản triệt để nhất có thể, chắc chắn là sau thế hệ thứ hai, dù “tôi nhận ra rằng việc một viện trưởng trường Harvard nói về một vấn đề vừa mang tính xã hội vừa mang tính kinh tế phức tạp thế này là điều khiến người ta vô cùng kinh ngạc.”■

Việc đào tạo sĩ quan bằng ngân sách chính phủ tại các trường đại học đã giúp bù đắp cho phần học phí bị sụt giảm do sinh viên của Harvard bị buộc phải nhập ngũ. Nhưng điều thật sự khiến Conant phấn khích là những lợi ích nó mang lại cho chế độ trọng dụng nhân tài. “Cho tới khi chính phủ cam kết tài trợ việc giáo dục ở cấp đại học cho các sĩ quan lục quân và hải quân tương lai,” ông trao đổi với Walter Lippmann, “chúng tôi sẽ phải tuyển sinh các lớp sĩ quan của mình chủ yếu từ một tầng lớp kinh tế, điều này theo tôi là rất nguy hiểm xét từ nhiều góc độ”. Ông muốn hệ thống tuyển quân mỗi năm chọn ra 50.000 học sinh tốt nghiệp trung học dựa trên các tiêu chí về thể lực, trí thông minh và khả năng lãnh đạo, sau đó gửi tới trường đại học để được đào tạo bằng ngân sách của chính phủ trong khoảng một năm.■

Conant đề đạt kế hoạch của mình lên Roosevelt và Harry Hopkins, kêu gọi sự hỗ trợ từ chính sách Kinh tế mới. Ông nói với Hopkins: “Tôi chắc rằng mình không phải nhấn mạnh tầm quan trọng của một đề xuất như thế này, xuất phát từ quan điểm về việc cung cấp tính linh hoạt cho cấu trúc xã hội của chúng ta.” Nhưng tổng thống đã bác bỏ đề xuất của Conant vì những vấn đề nghiêm trọng về chi phí và lựa chọn mà nó đặt ra. Vì vậy, hầu hết các sĩ quan được đào tạo tại Harvard đều đến từ các nhóm học viên thông thường, mặc dù họ có nguồn gốc xã hội và địa lý đa dạng hơn rất nhiều so với trước chiến tranh.■

Khi cuộc chiến gần tới ngày kết thúc, người ta bắt đầu chú ý trở lại việc học hành của các cựu chiến binh. Conant tiếp tục tìm cách cân bằng giữa chế độ trọng dụng nhân tài với sự bình đẳng (nếu không phải vì Harvard thì là vì quốc gia): “Trong nhiều năm, tôi đã nhiệt thành tin vào tầm quan trọng của việc gìn giữ truyền thống của người Mỹ về của cải làm ra chỉ truyền qua ba thế hệ. Đối với tôi, đóng góp thật sự độc đáo của đất nước này cho thế giới là ý tưởng về một quốc gia không giai cấp.” Ông cho rằng chiến tranh từng đóng vai trò là hàng rào bảo vệ cơ hội bình đẳng trước sự phục hồi những đặc quyền do thừa kế. Nhưng bức tường đó giờ đây không còn nữa, nên “đối với tôi, dường như điều quan trọng nhất là tìm được những cách khác để làm sống lại truyền thống”.■

Việc đào tạo các cựu chiến binh là cơ hội đặc biệt để làm được điều đó. Đạo luật Điều chỉnh của quân nhân (G.I. Bill) năm 1944 cho phép mỗi quân nhân giải ngũ được hưởng sự giáo dục do nhà nước chi trả. Nhưng Conant muốn chính phủ hỗ trợ tài chính cho việc học hành của những quân nhân “được lựa chọn kỹ lưỡng”. Ông chỉ trích Đạo luật G.I. Bill vì lấy số năm tại ngũ làm cơ sở cấp hỗ trợ tài chính thay vì “tài năng được bộc lộ… Nếu không thể duy trì những tiêu chuẩn chất lượng cao, bất chấp những áp lực về tình cảm và cám dỗ về tài chính, ta có thể phải chấp nhận tình trạng các cơ sở đào tạo tiên tiến ở Mỹ sẽ tràn ngập những người kém năng lực nhất trong số cựu chiến binh.”■

Những nhận xét này đã được nhắc đến trên tờ báo quân đội Stars and Stripes (không phải là điều thường thấy đối với các báo cáo thường niên của trường Harvard). Những người lính giận dữ đã nêu ý kiến về quan điểm của Conant. Một người cho biết: “Mọi người đều hiểu rằng ông hoàn toàn sẵn lòng giúp những người thông minh trở nên sáng láng hơn, và tất nhiên những ai kém may mắn khi không có nhiều chất xám thì cứ việc tồn tại như thế.” Đây là ví dụ ban đầu về mối quan hệ căng thẳng giữa mô hình trọng dụng nhân tài và mô hình bình đẳng trong giáo dục bậc đại học, sẽ bùng nổ sau đó một phần tư thế kỷ.■

Về nhiều phương diện, hóa ra trường Harvard sau chiến tranh đã hoàn thành lý tưởng của Conant về một trường đại học trọng người tài. Trớ trêu thay, việc này là kết quả của phần tốt đẹp trong Đạo luật G.I. Bill mà ông đã phản đối. Ông đáp lại bằng cách dốc sức ủng hộ hội đồng giảng viên đưa ra kế hoạch chi tiết cho chương trình giảng dạy được thiết kế nhằm nhân rộng những lợi thế của nền văn hóa ưu tú dành cho các sinh viên bất đắc dĩ tại Harvard. Kế hoạch này được trình bày trong cuốn General Education in a Free Society (tạm dịch: Giáo dục đại cương trong một xã hội tự do) xuất bản năm 1945.■

Vào thời gian diễn ra Thế chiến II, Conant làm việc trong Ủy ban Nghiên cứu Quốc phòng ở Washington. Sau chiến tranh, ông thấy khó quay trở lại cuộc sống thường ngày ở Harvard và tiếp tục đào sâu vào các vấn đề của đất nước. Trong báo cáo thường niên năm 1947, ông kêu gọi thành lập một hệ thống mở rộng các trường đại học theo chương trình học hai năm, đặt tại địa phương, do chính phủ hỗ trợ về tài chính và do các bang điều hành, nhằm đáp ứng nhu cầu giáo dục sau trung học. Rồi Conant thấy mình bị lôi kéo vào những tranh cãi mang tính bè phái. Trong một bài phát biểu trước các nhà quản lý trường tư thục vào mùa xuân năm 1952, ông chỉ trích những trường tư và trường của các giáo xứ vì đã làm suy yếu hệ thống trường trung học công lập, đồng thời công kích sự ủng hộ của cộng đồng đối với các trường liên quan đến nhà thờ. Phản ứng của các trường tư thục ở St. Grottlesex khá lặng lẽ, dù chẳng mấy thiện chí; phản ứng của nhà thờ Công giáo – đặc biệt là của Hồng y Cushing người Boston – thì không.■

Những năm tháng tại Harvard của Conant kết thúc vào tháng 1 năm 1953, khi ông nhận lời đề nghị của chính quyền Eisenhower sắp thành lập và trở thành cao ủy của Hoa Kỳ tại Đức. Ông từ chức viện trưởng chỉ trong vòng ba tuần. Ông hào hứng rời Cambridge để nhận một thử thách lớn hơn: trong nhật ký ngày 22 tháng 12 năm 1952, khi Ike và Bộ trưởng Bộ Ngoại giao John Foster Dulles đưa ra lời đề nghị, ông đã viết rất nhiều câu “Chính ngày này!” và “Ôi trời!”. Khi Roger Lee, thành viên đã nghỉ hưu của Hội đồng, hỏi sau bốn năm nữa ông sẽ làm gì; Conant trả lời (trong nhật ký): “Có trời biết, nhưng ít nhất không phải công việc này.”■

Vì sao việc rời bỏ Harvard lại có mùi vị chua chát như vậy? Nói cho cùng, đội ngũ giảng viên và sinh viên của trường đã có những tiến bộ vững chắc; cho tới năm 1952, chế độ coi trọng người tài đã dần thắng thế tại ngôi trường vốn chỉ dành cho giới tinh hoa dưới thời Lowell. Nhưng có những lý do cho sự bất mãn: Sự thất bại của Conant (như ông tự nhận) trong việc “đem lại sự gắn kết lớn hơn” cho các trường và khoa của Harvard; cuộc đối đầu đầy tổn thương vào cuối những năm 1930 với các giảng viên cao cấp về tình trạng của giảng viên sơ cấp; thành tích gây quỹ kém cỏi của chính ông. Người đàn ông trẻ tuổi táo bạo, sáng sủa, đầy nhiệt huyết nắm quyền lãnh đạo Harvard vào năm 1933 đã học được một bài học đau đớn: những sự kiện bên ngoài như suy thoái và chiến tranh, kết hợp với sự trì trệ về thể chế cùng sự tự chủ trong khối giảng viên của một trường đại học hiện đại có thể, và quả thật là sẽ khiến những lãnh đạo quyết đoán và tài năng nhất phải thất vọng.■

Chương 2:
Đại học Harvard

Nằm ở trung tâm của Viện đại học Harvard là trường Đại học (Harvard College.) Một nửa số sinh viên của Harvard học ở đây, giống như phần lớn quá trình lịch sử đã tạo nên sự huyền bí của Harvard. Chi phí hoạt động của viện đại học dựa phần lớn vào nguồn học phí từ sinh viên trường đại học và đóng góp của những cựu sinh viên giàu có. Nhưng nền văn hóa đặc quyền vốn có của trường đại học là trở ngại đáng kể đối với mục tiêu của Conant về một Harvard coi trọng nhân tài hơn.

TUYỂN SINH

Tuyển sinh là bước đầu tiên trong cuộc đời sinh viên, và chính sách tuyển sinh đã rất thành công trong việc tạo ra nét đặc trưng riêng cho Đại học Harvard. Eliot không quá chú ý tới vấn đề này, nhưng người kế nhiệm Lowell muốn có những sinh viên sẽ trở thành tinh hoa của xã hội. Ông chấp nhận cả những sinh viên Công giáo: cách hành xử và giá trị giúp họ vượt qua bài kiểm tra đầu vào cho lớp lãnh đạo. Những sinh viên Đức gốc Do Thái hiểu biết và giàu có cũng vậy.■

Anne MacDonald, trợ lý điều hành tại bộ phận tuyển sinh từ những năm đầu thế kỷ, là một trong những phụ nữ thời đó (và cả bây giờ) đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động thông suốt của Harvard. Năm 1934, trong một báo cáo gửi Conant, bà đã giải thích phạm vi công việc của mình. Bà và những đồng nghiệp cùng vị trí tại trường Yale (Quý cô Elliot), Princeton (Quý cô Williams) và tại Hội đồng Tuyển sinh Đại học (Quý cô McLaughlin) gặp nhau hằng năm để “so sánh ghi chép về tất cả những vấn đề liên quan đến tuyển sinh và sự khác biệt trong cách thực hiện của ba trường đại học.” Một vài nhiệm vụ của bà đòi hỏi được xử lý đặc biệt: “Các cuộc phỏng vấn với những người Do Thái bị từ chối hoặc với người thân của họ đặc biệt khó khăn, và ta phải luôn cảnh giác… Trong 10 năm qua, đúng hơn là từ khi có quy định hạn chế [quy định không chính thức của Harvard về số lượng tối đa các sinh viên Do Thái], chúng tôi đặc biệt may mắn khi giải quyết các trường hợp này.”

Nhưng vẫn có những cạm bẫy khác trong công việc này. Một lượng khá lớn sinh viên nhập học không đáp ứng được tiêu chuẩn của trường đại học: 30-40% tân sinh viên có kết quả học tập không đạt chuẩn vào đầu những năm 1930. Và tập thể sinh viên có tính địa phương quá cao: năm 1931, so với các trường đại học lớn trên toàn nước Mỹ, Harvard có tỷ lệ sinh viên từ Massachusetts cao nhất (40%).■

Conant đã tìm cách thay đổi các tiêu chuẩn tuyển sinh. Ông cho rằng tỷ lệ sinh viên năm nhất không đạt yêu cầu là quá cao và số lượng sinh viên nhận bằng danh dự (khoảng một phần ba mỗi lớp vào đầu những năm 1930) là quá thấp. Suy thoái kinh tế dập tắt mọi hy vọng tăng quy mô lớp so với mức 1.000 sinh viên hiện tại. Hơn một nửa số tân sinh viên của Harvard vào những năm 1930 tới từ các trường tư thục, khoảng một phần ba trong số đó đến từ trường Phillips Exeter, Milton Academy, Phillips Andover và St. Paul’s. Conant muốn có nhiều sinh viên nhận học bổng và đến từ nhiều vùng khác nhau hơn. Ông đặt ra những câu hỏi tới tấp cho A. Chester Hanford, Hiệu trưởng Trường Đại học: Tại sao Harvard không có những chàng trai tài năng đến từ các trường trung học miền tây ngày nay đã rất tiến bộ về giáo dục? Liệu Hanford có đồng ý (hay trong trường hợp này là không đồng ý) rằng về bản chất, khả năng Harvard tiếp nhận sinh viên từ trường Milton hay một trường trung học tại một thành phố tầm trung ở miền tây là như nhau?■

Trên hết, Conant tự đặt cho mình nhiệm vụ nâng cao trình độ đại học bằng chương trình Học bổng Quốc gia. Ông hy vọng thu hút được các tài năng từ nhiều khu vực (miền nam và miền tây), và có xuất thân bình thường (từ những thành phố nhỏ, có thu nhập thấp hoặc trung bình), những người trước đây không có cơ hội đến Harvard. Kế hoạch của ông khiến các cựu sinh viên lo lắng và giận dữ. Tờ Alumni Bulletin khẳng định với độc giả rằng hầu hết sinh viên Harvard trong tương lai, cũng như trong quá khứ, sẽ là “những người có khả năng trung bình… Vì Harvard mong muốn dành đãi ngộ đặc biệt cho những cá nhân có tài, những người có thể mất đi cơ hội mà họ có khả năng tận dụng nhất nếu không được hỗ trợ, Viện trưởng Conant sẽ không đạt được điều ông tìm kiếm: biến Đại học Harvard thành trường học của những thần đồng được duy trì bằng tiền công”. Conant đã lạnh nhạt an ủi một người cha đang lo lắng: “Tôi thấy không có lý do gì để những người kém cỏi nhất không được giữ nguyên như hiện giờ.”■

Trong số 161 sinh viên được cấp Học bổng Quốc gia từ năm 1934 tới năm 1940, 24 người là con em giảng viên hoặc quản lý trong trường; 53 người từ các gia đình làm kinh doanh hoặc hoạt động chuyên môn; 10 người là con của nông dân. Hai trường hợp duy nhất thuộc tầng lớp lao động là con của các tài xế xe tải. 54% đến từ các thị trấn và thành phố nhỏ, một phần ba từ các gia đình có thu nhập dưới 2.000 đô-la. Đối với tầm quan trọng mang tính biểu tượng của nó, chương trình Học bổng Quốc gia quá nhỏ để thay đổi đáng kể cơ cấu xã hội và địa lý của tập thể sinh viên Harvard. Năm 1944, Harvard đã tạm ngừng cấp học bổng.■

Conant lo ngại rằng Harvard sẽ phải nỗ lực rất nhiều để mở rộng lại phạm vi tuyển sinh ra ngoài khu vực đông bắc, và chương trình Học bổng Quốc gia được tiếp tục vào năm 1946. Trong 10 tháng từ tháng 8 năm 1945 tới tháng 6 năm 1946, có khoảng 20.000 cựu quân nhân nộp đơn vào Đại học Harvard. Đã quen với tỷ lệ chọi từ 1:1,2 tới 1:1,5, lúc này tỷ lệ đó ở Harvard là 1:15. Đạo luật G.I. Bill cũng mở rộng phạm vi địa lý và xã hội đầu vào của trường hơn nhiều so với tất cả những nỗ lực của Conant trước chiến tranh. Cho tới mùa thu năm 1946, lượng sinh viên nhập học tại đây tăng từ 3.500 người trước chiến tranh lên 5.500 người.■

Sau năm 1947, làn sóng hậu chiến rút đi. Đơn đăng ký vào trường giảm xuống còn 2.000-3.000 mỗi năm vào đầu những năm 1950, và hai phần ba số đó được nhận. Ba phần tư số sinh viên vẫn tới từ New England và các bang vùng trung Đại Tây Dương; năm 1948, 30% sinh viên tới từ các vùng trong bán kính khoảng 30km xung quanh Harvard. Nhưng sự áp đảo trước chiến tranh của các trường tư thục đã chấm dứt. Năm 1952, 55% sinh viên năm nhất đến từ các trường trung học công (dù chỉ có 40 trường cung cấp 30% số người nộp đơn, 34% số đơn được nhận và 41% số người nhập học).■

Hiệu trưởng Paul Buck lo lắng về sự cân bằng giữa “sự lựa chọn dân chủ” và “thành tựu quý tộc”. Ông ước tính “95% ứng viên từ những trường trung học ở các thành phố lớn ở New York và New Jersey có cùng một kiểu – những cậu trai thông minh, trí tuệ phát triển sớm và quá mức”. Tình hình còn tệ hơn khi ứng viên từ các trường tư thục hàng đầu tại những bang này là “kiểu con trai nhạy cảm và mơ mộng, khó kết bạn với những bạn học có sự cân bằng tốt hơn, những người lần lượt chuyển sang Yale hoặc Princeton”. Kết quả: “có rất ít ứng viên thuộc kiểu chúng tôi mong muốn nhất”.■

Trưởng ban tuyển sinh Richard Gummere dường như không chịu được áp lực từ những lộn xộn của hoạt động tuyển sinh hậu chiến. Nhưng trường đã chọn được người kế nhiệm ông. Wilbur J. Bender là một trong những người trẻ có tài đến từ vùng trung tây, có xuất thân nghèo khó hoặc trung lưu, từng học ở Đại học Harvard, sau đó trở thành gương mặt trẻ trong đội ngũ quản lý của trường. Năm 1944, ông trở thành trợ lý trưởng khoa và cố vấn cho các cựu chiến binh, là ứng cử viên kế nhiệm Gummere khi ông này từ chức. Buck đảm bảo với Conant rằng Bender “ủng hộ những lý tưởng và mục tiêu mà anh và tôi theo đuổi về chính sách giáo dục”. Nhưng sau khi Bender trở thành trưởng ban tuyển sinh vào năm 1952, mọi việc lại không đúng như vậy. Dù nhiều giảng viên coi các cựu chiến binh là những sinh viên tốt nhất Harvard từng có, Bender lại nhận ra điểm trừ quan trọng: “Có một kiểu quyết tâm vượt khó không lành mạnh, một tinh thần cạnh tranh tàn nhẫn, một sự chú trọng vào tham vọng cá nhân đang gây rắc rối.” Ông muốn có một tập thể sinh viên bao gồm nhiều loại tài năng, không chỉ là tài năng về mặt trí tuệ mà Conant đánh giá cao.■

Bender lo rằng vì cái danh vườn ươm trí tuệ, Harvard sẽ mất nhiều sinh viên vào tay Yale và Princeton, “sự mất vị thế” đã “xảy ra trong vài năm gần đây”. Nhưng ông thấy không có lý do gì để tin Harvard đang đánh mất sức hấp dẫn đối với các trường dự bị danh tiếng nhất. Có thể dễ dàng cắt giảm lượng tuyển sinh từ các trường này mà không làm mất đi nhân tài; nhưng sự thật thì hoàn toàn ngược lại. Vấn đề là các trường dự bị giàu có này cung cấp “một lượng đáng kể học viên trả tiền”. Các lựa chọn thay thế không hấp dẫn: những chiến dịch tuyển sinh tốn kém tại các trường tư thục và trường trung học dành cho những gia đình có thu nhập cao trên khắp nước Mỹ – hoặc chấp nhận những đối tượng ai-cũng-biết từ các trường trung học ở thành phố New York.

Khi các cựu sinh viên nói về việc Harvard đánh mất sức hấp dẫn, Bender nhận xét rằng họ muốn nói đến “những anh chàng tóc vàng hoe, chải chuốt, lịch sự đến từ các gia đình có thu nhập hằng năm tối thiểu là 20.000 đô-la, sống ở vùng ngoại ô sang trọng”. Ông cho rằng:

Thành thật thì tôi thấy việc đó ổn. Chúng tôi sẽ chiến thắng trong bất kỳ cuộc cạnh tranh nào để có được những chàng trai sở hữu trí tuệ cùng khiếu thẩm mỹ sắc sảo, những con người thật sự với nhiều sở thích khác ngoài cuộc sống trong trường đại học và “các mối quan hệ”. Vấn đề của chúng tôi là… giữ được sự cân bằng cần thiết giữa các nhóm đa dạng để tạo nên một tập thể sinh viên lành mạnh… Theo quan điểm phản trí tuệ và chủ nghĩa McCarthy hiện nay, chừng nào còn ủng hộ tự do giáo dục, Harvard sẽ không phải là lựa chọn của cư dân ở những vùng như Westchester và Winetka… các trường như Williams và Princeton có vẻ an toàn hơn nhiều đối với họ.■

Khi Conant rời Harvard vào năm 1953, tập thể sinh viên của trường đã tiến khá gần đến lý tưởng của ông về một ngôi trường coi trọng nhân tài, gần hơn nhiều so với khi ông bắt đầu công việc. Nhưng số lượng sinh viên thuộc tầng lớp thượng lưu và trung lưu vẫn áp đảo. Việc tuyển sinh vẫn chưa đạt tới mức bỏ qua điều kiện tài chính của ứng viên và các khuôn mẫu tuyển sinh cũ (ưu tiên các trường dự bị, hạn chế sinh viên người Do Thái tại New York) vẫn chiếm ưu thế đáng kể.

ĐỜI SINH VIÊN

Năm 1933, Đại học Harvard có 3.500 sinh viên thuộc các nhóm xã hội khác nhau. Khoảng 10% tham gia chín câu lạc bộ dành cho sinh viên năm cuối, những hội nhóm có uy tín nhất; phần lớn sinh viên giàu có sống trong các tòa nhà ký túc và tham gia hoạt động ngoại khóa. Đông nhất là những sinh viên thuộc tầng lớp trung lưu nhạt nhòa, bao gồm học sinh tốt nghiệp các trường trung học công lập lớn và các trường dự bị nhỏ. Còn có một nhóm ở tầng lớp thấp hơn, giống như giai cấp vô sản, bao gồm những sinh viên ngoại trú (hơn 20% tổng số sinh viên vào năm 1938), chủ yếu là người Do Thái, thường nổi bật về thành tích học tập, thỉnh thoảng tham gia các nhóm thể thao, ngoài ra không tham gia vào đời sống xã hội của sinh viên.■

Cơ cấu sinh viên phản ánh cơ cấu xã hội nước Mỹ – như một hình ảnh ngược chiều. Số liệu so sánh các mức thu nhập chính của các gia đình ở Mỹ với tỷ lệ con cái các gia đình này theo học ở Harvard vào năm 1936 đã thể hiện rõ sự chênh lệch này:

Chi phí đào tạo ở Harvard là nguyên nhân của tình trạng này. Chủ nhiệm FAS Kenneth Murdock đã nhận xét vào năm 1933: “Trừ khi có ít nhất 900-1.000 đô-la, hoặc chắc chắn có công việc, nếu không các chàng trai nên suy nghĩ kỹ về việc bước chân vào Harvard” – đây là thời kỳ thu nhập bình quân đầu người của Mỹ là 374 đô-la, và tỷ lệ thất nghiệp do suy thoái lên tới đỉnh điểm.■

Tồn tại song song với sự phân biệt sắc tộc và giai cấp là những khác biệt phổ biến hơn giữa các sinh viên “nghiêm túc”, thông minh và có khiếu thẩm mỹ như những người được mô tả trong tiểu thuyết The Last Puritan (tạm dịch: Người Puritan cuối cùng, năm 1935) của George Santayana, và những sinh viên phù phiếm, thích hội hè, tốt nghiệp bằng tiền⁹, như những nhân vật trong tiểu thuyết The Late George Apley (tạm dịch: George Apley quá cố, năm 1937) của J. P. Marquand. Dĩ nhiên cả hai chỉ là những khuôn mẫu, nhưng chúng đã ảnh hưởng tới ý thức cá nhân của nhiều sinh viên.

Những sinh viên nổi bật nhất là học sinh ưu tú từ các trường tư. Đó là hình ảnh của những kẻ hợm hĩnh và được nuông chiều quá mức, tạo nên nhận thức phổ biến của công chúng về cuộc sống ở trường đại học. Lowell từng hy vọng những khu nhà nội trú mới, được mở cửa vào đầu những năm 1930 sẽ giảm bớt sự phân biệt giai cấp trong sinh viên. Nhưng mỗi khu nhà lại có nét đặc trưng về mặt xã hội thay vì học thuật như Lowell hy vọng. Khu Eliot House thu hút nhiều sinh viên thuộc các câu lạc bộ năm cuối; Dunster là “thành trì cuối cùng của chủ nghĩa bảo thủ, bất quy tắc và trung lập ở Harvard”; Kirkland được chú ý vì các vận động viên và những tác phẩm sân khấu; Leverett ban đầu có “xu hướng chủng tộc [nghĩa là người Do Thái] rõ rệt”.■

Dần dần, các khu nhà làm xói mòn quyền lực của những sinh viên ưu tú thuộc các câu lạc bộ năm cuối và khu nội trú cao cấp Gold Coast. Nhưng mức độ phù phiếm của những thanh niên trưởng thành muộn – thường bị chê bai và rất khó sửa đổi – hầu như không thay đổi. Sự bốc đồng của các sinh viên trong việc thách thức chính quyền, cả vì tuổi trẻ cũng như do các yếu tố xã hội, nở rộ ngay cả trong những năm Suy thoái 1930. Tháng 4 năm 1934, tờ Lampoon, một tạp chí hài hước của sinh viên, đã nhại lại tạp chí Esquire một cách tục tĩu đến mức bị cảnh sát Cambridge đe dọa cấm phát hành, trụ sở tờ báo bị đóng cửa cho tới hết học kỳ, và ban quản trị tiến hành một cuộc điều tra. Đến ngày 3 tháng 3 năm 1939, một số sinh viên Harvard ham vui, đứng đầu là Lothrop Withington, Jr., đã giành được sự chú ý của cả nước Mỹ khi nuốt cá vàng sống, còn Conant phải làm việc với một Liên đoàn Cứu hộ Động vật đầy giận dữ.■

Đối với các sinh viên hào nhoáng, cuộc sống ở trường trong thời kỳ suy thoái vẫn diễn ra theo cách quen thuộc. Các sự kiện xã hội – và giao lưu – dành cho tân sinh viên vẫn được tổ chức, như Jubilee (được chú ý bởi sự tham gia của những ban nhạc có tên tuổi) và Smoker (một màn trình diễn đa dạng và sôi động, được làm dịu lại bởi bài phát biểu của Lowell – một hoạt động thường niên từ năm 1921 đến năm 1936 – về các truyền thống Harvard). Tuy nhiên, mọi thứ đã khác trước. Trong album của khóa 1935 là những lời than thở: “Đáng buồn là tác động của suy thoái kinh tế đã làm mất đi nhiều thú vui quen thuộc trong cuộc sống của sinh viên Harvard.” Khi Tổng thống Roosevelt đóng cửa các ngân hàng vào tháng 3 năm 1933, người quản lý khu nội trú Dunster đã gọi các sinh viên của mình lại và cố gắng trấn an họ: “Này các cậu, nếu ai thiếu tiền thì tôi có số vàng trị giá 1.000 đô-la trong phòng.”■

Nhưng suy thoái đã khiến cuộc sống của sinh viên ngoại trú trở nên khó khăn hơn. Năm 1932, một giảng viên đã bày tỏ sự cảm thông với hoàn cảnh thiếu thốn của sinh viên ngoại trú nghèo khổ. Tới giữa những năm 1930, gần một phần tư số sinh viên sống tại nhà, và con số ngày càng tăng. Hệ thống ký túc xá càng khắc sâu thêm sự cách biệt giữa họ và phần còn lại của trường. Không có tòa nhà nào để họ coi là của mình; Hội quán tân sinh viên mở cửa cho họ, nhưng đồ ăn ở đó quá đắt. Hiệu trưởng Hanford muốn xây dựng một trung tâm ngoại trú, “một tòa nhà giản dị, nơi sinh viên ngoại trú có thể đến ăn trưa, cất đồ và sử dụng trong ngày”. Nhưng có một khó khăn. Hanford nhiều lần gặp gỡ lãnh đạo của Hiệp hội Sinh viên Ngoại trú Harvard, và “tôi thấy một vấn đề ở tổ chức này là nó hoàn toàn được các sinh viên thuộc một giai cấp và tôn giáo điều hành. Trung tâm ngoại trú rõ ràng sẽ được quản lý và sử dụng hoàn toàn bởi các sinh viên thuộc nhóm này, còn những người khác sẽ tránh xa”. Ông cho rằng “chẳng có cách nào để giải quyết tình trạng này. Vài sinh viên Cơ Đốc giáo đã đến gặp tôi rồi nói họ chỉ cần một chỗ để ăn trưa, và họ không quan tâm tới tổ chức…” Bất chấp trở ngại, khu Dudley đã được mở ra dành cho sinh viên ngoại trú vào mùa thu năm 1935.■

Hầu hết số đông thầm lặng, sinh viên thuộc tầng lớp trung lưu, có vẻ hài lòng với bản thân và gắn bó với cuộc sống ở trường. Đầu những năm 1930, có 1.000-2.000 trong số 3.500 sinh viên tham dự các buổi lễ ngày Chủ nhật tại Nhà thờ Memorial. Nhưng đã có – luôn có – một kiểu sinh viên khác, số lượng không cụ thể tùy từng trường hợp.

Năm 1937, luật sư Spier Whitaker của Phố Wall đã viết về sự tiếc nuối khi con trai ông được nhận lại vào trường sau khoảng thời gian gặp nhiều khó khăn trong năm đầu. Với kinh nghiệm khi còn là sinh viên, ông không muốn con trai vào Harvard, vì ông có ấn tượng rằng ở đó chưa có gì thay đổi. “Thái độ lạnh lẽo thiếu tình người, bỏ mặc người khác vốn phổ biến ở Harvard vào thời của tôi, rõ ràng là ngày nay vẫn thế, và tôi không phải là người quyết định nó đúng hay sai.” Ông có ít bạn và không biết giảng viên nào đủ rõ để trò chuyện ngoài giờ học. “Nếu tôi có ốm và chết, cũng chẳng ai biết và quan tâm cho đến khi mùi hôi thối trở nên khó chịu. Trên thực tế, điều này đã gần như xảy ra trong năm học đầu tiên của tôi.” Trải nghiệm này, cùng với việc học hành, có lẽ đã đảm bảo cho thành công của ông bằng cách khiến ông trở nên cứng rắn trong cuộc sống. Nhưng “vết sẹo tinh thần mà sáu năm học ở Cambridge để lại thì không bao giờ lành”. Con trai ông cũng chỉ nhận được những tư vấn chiếu lệ và đã đầu hàng trước áp lực. “Chẳng phải sẽ tốt hơn sao,” ông hỏi, “nếu các bậc cha mẹ được cảnh báo rằng trừ khi con trai họ sẵn sàng tự đứng trên đôi chân mình mà không cần trợ giúp, còn không tốt nhất là họ nên giữ chúng ở nhà hoặc tìm trường khác?”■

Thật khó để đo lường sự vô cảm, thờ ơ, xa lánh. Đó là một phần của đời sống sinh viên, cũng như việc vui chơi quá đà hay học thi quá sức. Tất nhiên, trong những năm 1930, đã có thêm nhiều công cụ và phương thức để giúp đỡ những sinh viên đơn độc và không có hệ thống hỗ trợ từ những người bạn trung học, như các khu nội trú và trợ giảng, bộ phận chăm sóc sức khỏe, bộ phận tư vấn cho sinh viên năm nhất, các phó trưởng khoa. Năm 1942, Conant nói với một người bạn học: “Harvard đã làm được những việc đáng kể để giúp các sinh viên, nếu so với chính sách để sinh viên tự bơi như thời của chúng ta.”■

Sự việc gây ảnh hưởng rõ nét nhất ở trường vào những năm 1930 là việc phản đối sự can thiệp của Mỹ vào một cuộc chiến khác ở châu Âu. Tờ Crimson bảo thủ và hầu hết sinh viên cánh tả đều nhất trí về vấn đề này. Đã có nhiều hậu quả xấu ảnh hưởng tới cả trong và ngoài trường sau khi một số sinh viên phản chiến (hoặc chỉ là chơi bời) hành động thiếu tôn trọng theo nhiều cách trong Ngày tưởng niệm của các cựu chiến binh Cambridge vào năm 1939.

Một bài viết trong album của khóa 1939, “Từ chuông thủy tinh: Sự trỗi dậy của chủ nghĩa hiện thực xã hội tại Harvard, giai đoạn 1935-1939”, đã phản ánh chi tiết ý thức chính trị và xã hội ngày càng tăng trong sinh viên. Tháng 12 năm 1938, một cuộc họp lớn được tổ chức với sự tham gia của 1.500 sinh viên nhằm gây quỹ học bổng cho các nạn nhân của Đức Quốc xã tị nạn tại Mỹ - Trên thực tế là “lời cảnh tỉnh lớn đối với sự thờ ơ của Harvard, một học viện cổ xưa và được nhắc đến nhiều”. Nhiều tờ báo của sinh viên – Monthly, Guardian và Progressive – cũng lên tiếng ủng hộ chủ nghĩa cấp tiến trong các vấn đề chính trị và xã hội. Việc lựa chọn khóa học cũng phản ánh sự thay đổi này. Ngôn ngữ Anh từ lâu đã là môn học phổ biến nhất; đến năm 1939, môn Kinh tế và Bộ máy nhà nước đã vượt lên. 40% sinh viên khóa 1939 chọn chuyên ngành Lịch sử, Bộ máy nhà nước hoặc Kinh tế, một dấu hiệu thay đổi rõ ràng. “Harvard đã quay lưng lại với thời kỳ hoàng hôn nhạt nhòa của chủ nghĩa lãng mạn.”■

Việc Mỹ tham gia Thế chiến II đã làm gián đoạn mọi khía cạnh của đời sống đại học, từ tuyển sinh cho đến tốt nghiệp. Trong khi hầu hết sinh viên năm nhất khóa 1941 trở lại là sinh viên năm thứ hai vào mùa thu năm 1942, chưa đầy một phần tư số đó còn ở lại trường vào

mùa xuân năm 1943. Một năm sau, trường Đại học chỉ có khoảng 650 sinh viên; cả viện đại học nói chung còn khoảng 1.500. Số đăng ký nhập ngũ nhiều gấp bốn lần.

Mọi thứ trở nên hỗn loạn, đảo lộn. Sân trường và các khu nội trú được dùng cho những chương trình huấn luyện của Lục quân và Hải quân. Tờ Crimson ngừng xuất bản vào tháng 5 năm 1943 do thiếu nhân sự, thay vào đó là bản tin Harvard Service News tóm lược hơn. Bộ phận quản trị, trước chiến tranh chỉ giải quyết các trường hợp sinh viên có vấn đề về học tập và hành vi, nay chủ yếu xử lý các trường hợp sinh viên “muốn làm đủ mọi việc bất thường để có thể sớm tốt nghiệp”.■

Những thay đổi phiền toái vẫn tiếp diễn sau chiến tranh, khi một loạt cựu chiến binh trở thành “sinh viên Harvard theo luật của Quốc hội”. Đó là sự thay đổi cả về chất và lượng. Một nửa số sinh viên sau chiến tranh dự định học tiếp sau khi tốt nghiệp; do chênh lệch học phí lớn, họ chọn học chuyên môn hơn là học kinh doanh. Lần đầu tiên, trường đại học có sinh viên đã lập gia đình, và các quản lý của trường phải lo tìm kiếm để cung cấp chỗ ở cho những cặp đôi này. (Một cựu sinh viên đã gợi ý họ nên để sinh viên Radcliffe¹⁰ đi “cày bừa” để giải quyết tình trạng thiếu người ở các vùng ngoại ô xa xôi, và phòng ký túc trống của họ sẽ dành cho những sinh viên đã lập gia đình.)■

Các cựu chiến binh đã khiến đời sống văn hóa của sinh viên trở nên sôi động. Trước chiến tranh, Nhà hát Sanders của Viện đại học chỉ được sử dụng 2-3 đêm mỗi tuần; nhưng đến năm 1948, nhà hát thường xuyên là nơi biểu diễn hòa nhạc, kịch, các bài diễn thuyết và tranh biện. Và họ cũng mang tới một phong cách xã hội dân chủ hơn – quần áo bớt trang trọng, bia được ưa thích hơn rượu vang. Một thành viên khóa 1950 nhớ lại những năm ngay sau chiến tranh:

Bầu không khí ở đại học rất khác lạ. Những cựu chiến binh già dặn và trưởng thành hơn dần thay thế cho các sinh viên trẻ người non dạ vốn không được đánh giá cao ở Harvard. Họ có sự nhiệt tình mãnh liệt thể hiện ở tinh thần dám nghĩ dám làm đặc trưng. Họ dồn sức lực và khả năng vào các hoạt động ngoại khóa vốn bị thu hẹp do chiến tranh, và vào rất nhiều lĩnh vực mới trong chương trình giảng dạy của đại học. Không như những thế hệ trước, họ biết mình muốn gì và tham gia vào đời sống ở đại học một cách mãnh liệt, dứt khoát.

Những dấu hiệu khác của sự thay đổi: không điểm danh đối với những lớp học ở bậc cao; gạt tàn – và phụ nữ – được phép xuất hiện trong phòng đọc của Thư viện Widener.■

Khi lứa sinh viên cựu chiến binh qua đi, lại đến thời kỳ của những sinh viên trẻ trung, ít trải nghiệm, và không khí nồng nhiệt tươi trẻ lại xuất hiện. Lễ hội đầu tiên sau 10 năm tổ chức vào đêm trước khi diễn ra trận bóng đá mùa thu năm 1949 với trường Princeton đã chấm dứt những năm tháng điều độ thời chiến và hậu chiến. Hai cuộc tranh cãi lớn xung quanh trận bóng với trường Yale năm 1950 và buổi trình diễn vào mùa xuân năm 1952 của Walt Kelly, tác giả loạt truyện tranh Pogo được sinh viên ưa thích, đã dẫn tới cuộc đụng độ gay gắt giữa sinh viên và cảnh sát.■

Conant, Buck và hầu hết giảng viên đều quan tâm tới bản chất của nền giáo dục tại Harvard nói chung hơn là văn hóa của trường. Khi chiến tranh Triều Tiên xảy ra vào đầu những năm 1950 làm dấy lên lo ngại về sự nghiệp giáo dục bị gián đoạn và sự trở về của các cựu chiến binh, Conant đề xuất áp dụng chương trình đào tạo cử nhân ba năm thay vì bốn năm. Buck ủng hộ ý tưởng này. Nhưng khó khăn thực tế nằm ở những vấn đề mang tính cảm tính:

Chúng ta phải đối mặt với vô vàn lập luận, bao gồm “trường học là nơi để kết bạn”, “các hoạt động như làm việc cho tờ Crimson đem lại nhiều trải nghiệm giá trị hơn lớp học”, “bóng đá tạo nên tính cách”, “lòng trung thành của sinh viên Harvard là tài sản quý giá”, “khu nội trú là những cộng đồng nơi các giá trị được phát triển” và “ giáo dục không nên vội vã – cần thời gian và sự tiếp xúc để những ý tưởng được thấm nhuần”… và tất cả những chuyện này cần bốn năm học.

Ông cho rằng cần có một minh chứng hợp lý và mang tính thuyết phục về thay đổi này. Nhưng đội ngũ giảng viên có nhiều vấn đề cấp bách cần quan tâm hơn (bổ nhiệm, nguồn lực, nghiên cứu, thăng tiến).■

SÂN VẬN ĐỘNG VÀ LỚP HỌC

Hai hoạt động có tính tổ chức cao, ở hai phía đối lập trong phạm vi trải nghiệm của sinh viên là những nội dung chính trong đời sống của sinh viên Harvard. Đó là bóng đá liên trường và chương trình giảng dạy. Bất chấp những khác biệt về tính chất cũng như mục đích, sân vận động và lớp học có một điểm chung: chúng là nơi kéo các sinh viên lại với nhau, vượt qua những ranh giới xã hội và kinh tế vốn chia tách họ.

Tại Harvard cũng như hầu hết các trường đại học khác của Mỹ, đối với nhiều sinh viên và cựu sinh viên, đội bóng là yếu tố chính để nhận diện một ngôi trường. Những trận đấu sôi động, lòng trung thành với đội bóng và bạo lực gián tiếp đã tạo nên mùa giải bóng đá; và đặc biệt, cuộc đối đầu giữa Ba Ông Lớn — Harvard, Yale và đối thủ ít quan trọng hơn, Princeton — đã tạo nên một khía cạnh của đời sống đại học còn hấp dẫn hơn cả hào quang của thành tích học tập xuất sắc.■

Tiền thu được nhờ vé xem các trận bóng trong những năm 1920 đủ nhiều để chi trả cho chương trình thể thao của Harvard và hơn thế nữa. Hiệp hội Thể thao Harvard, rủng rỉnh tiền bạc, là một tổ chức tự quản đang vận động để có một sân vận động lớn hơn. Nhưng Lowell tin rằng số lượng các trận đấu giữa các trường nên được giảm xuống con số nhỏ nhất cần có để duy trì sự quan tâm của sinh viên, ông đã “thúc giục từ lâu rằng mỗi môn thể thao chỉ cần một cuộc thi là đủ cho mục đích đó và đó là con số lý tưởng cần đạt tới. Nếu có thể, tôi muốn chỉ xem một trận bóng đá liên trường mỗi năm và là trận đấu với Yale.”■

Bóng đá cũng không thoát khỏi cuộc Đại suy thoái. Trong những năm 1930 khó khăn, bóng đá từ một môn thể thao hái ra tiền đã trở thành nguồn tiêu hao tài chính đáng kể của Harvard. Conant đặt ra mục tiêu cắt giảm ngân sách dành cho thể thao, loại bỏ các môn thể thao không phổ biến và kiểm soát bóng đá chặt chẽ hơn. Một chính sách mới vào năm 1935 đề ra “mục đích chính yếu là đặt các môn thể thao liên trường và nội bộ trên cơ sở tài trợ để loại bỏ mối liên hệ không thích hợp hiện nay giữa hoạt động thể thao và khoản thu từ vé xem bóng đá”. Thể thao sẽ phải tự chủ về tài chính.■

Thế chiến II đã khiến bóng đá liên trường bị đình trệ. Năm 1945, để đối phó với áp lực khôi phục môn bóng đá được ưa thích, giải Ivy League gồm tám trường học đã được thành lập để “duy trì giá trị của trò chơi trong khi vẫn giữ nó phù hợp với các mục đích chính của cuộc sống học đường”. Nhưng những mùa giải thảm hại năm 1949 và 1950 đã làm nổi lên các cuộc tranh luận về bóng đá Harvard. Đám người chỉ trích muốn chấm dứt hoàn toàn bóng đá liên trường; những người ủng hộ muốn Harvard coi trọng môn thể thao này hơn. Conant cho rằng “các cựu sinh viên giận dữ sau khi kết thúc mùa giải [năm 1950] (trừ khi chúng tôi đánh bại Yale bằng một phép màu nào đó)” sẽ chỉ trích ông. Thời đại của những điều kỳ diệu đã qua: Harvard thua cuộc. Nhưng việc phát triển một viện đại học coi trọng tài năng đã khiến bóng đá trở thành một vấn đề nhỏ nhặt. Năm 1951, Hiệp hội Thể thao Harvard, với ngân sách do FAS kiểm soát, đã trở thành Khoa Thể thao. Trong khi Conant coi chi phí thể thao là một khoản chi hợp lý trong ngân sách FAS; như thư viện hay phòng thí nghiệm, thì bóng đá không nằm trong danh sách ưu tiên của ông. Ông nói với Hiệu trưởng Yale, Whitney Griswold vào năm 1951 rằng bài diễn văn bảo thủ God and Man at Yale (Chúa và người ở Yale) của William Buckley “có nhiều khả năng khiến tôi rụng tóc hơn là vấn đề có nên bãi bỏ hệ thống thi đấu bóng đá hay không”.■

Ở Đại học Harvard, không gì thường xuyên được giảng viên quan tâm và bị sinh viên thờ ơ hơn chương trình giảng dạy. “Điều quan trọng,” Chủ nhiệm FAS Kenneth Murdock giải thích vào năm 1933, “là gây hứng thú cho khoảng 15-20% sinh viên có khả năng đạt được thứ gì đó tốt hơn là tốt nghiệp bằng tiền bạc.” Conant đặt ra mục tiêu đối với sinh viên cũng như những gì ông muốn làm với giảng viên: khiến họ trở nên uyên bác, nghiêm túc và hữu ích cho xã hội hơn. Mối quan tâm ban đầu của ông là về hệ thống hướng dẫn học: vào những năm 1930, chi phí và đội ngũ nhân sự là trở ngại lớn đối với mong muốn về một tập thể giảng viên mạnh hơn. Năm 1937, các quy định mới được thông qua, giảm yêu cầu hướng dẫn cho khoảng một phần ba số sinh viên. Trong suốt những năm 1930, 75% sinh viên được giảng viên hướng dẫn; đến năm 1950, ba phần tư sinh viên được các sinh viên đã tốt nghiệp kèm cặp.■

Mong muốn của Conant trong việc làm cho chương trình giáo dục trở nên ý nghĩa hơn đã dẫn đến sự ra đời của Chương trình Giáo dục Đại cương, một trong những đóng góp lớn của Harvard đối với giáo dục đại học thế kỷ XX. Năm 1939, một ủy ban sinh viên tài năng vượt trội, bao gồm James Tobin (sau này là nhà Kinh tế học của Yale đạt giải Nobel), R.W.B Lewis (sau này là Giáo sư Văn học của Yale) và Philip Neal (sau này là Giáo sư Luật của Đại học Chicago) đã kêu gọi xây dựng năm khóa học nhập môn cung cấp các mảng kiến thức chính. Họ chẳng bận tâm chút nào về việc liệu những điều này có gây thêm khó khăn cho các sinh viên tốt nghiệp bằng tiền không.■

Trong khi những ý tưởng về chương trình giảng dạy tiếp tục bay bổng, các sinh viên vẫn miệt mài học như trước, phần lớn chú ý vào các khóa học phổ biến và/hoặc khóa học ưa thích cùng một số lĩnh vực tập trung: nhiều hơn vào các môn Khoa học xã hội (đặc biệt là Kinh tế và Bộ máy nhà nước) và ít hơn vào Văn học, Ngôn ngữ lãng mạn so với những năm 1920. Conant không hề buồn phiền trước sự chuyển dịch từ các ngành nhân văn sang khoa học xã hội này. Nhưng ông muốn cung cấp một số hình thức giáo dục đại cương cho tập thể sinh viên ngày càng đa dạng về nền tảng xã hội và giáo dục. Một đề xuất là “biến Harvard thành ngôi nhà của tầng lớp trí thức ưu tú, nơi chỉ chào đón những sinh viên danh dự”. Vào năm 1938 hay bất cứ thời gian nào, điều này rất phi thực tế.

Thế chiến II đã mở ra cánh cửa dẫn tới một cách tiếp cận mới đối với giáo dục đại cương cho sinh viên Harvard. Năm 1941, việc Mỹ tham chiến đã trở nên rõ ràng và có vẻ như “số lượng sinh viên học đại học sẽ giảm đáng kể”, Conant đã thành lập một ủy ban do Hiệu trưởng Paul Buck đứng đầu để xem xét “các mục tiêu của giáo dục đại cương trong một xã hội tự do”. Vào mùa thu năm 1943, Conant yêu cầu Hội đồng phân bổ 60.000 đô-la, một số tiền đáng kể để giúp ủy ban xây dựng chương trình đào tạo sau chiến tranh cho sinh viên Harvard.■

Khi cuộc chiến chống chủ nghĩa phát xít lên đến đỉnh điểm, công việc của ủy ban được xem như một tuyên bố của trường đại học hàng đầu nước Mỹ về ý nghĩa của cuộc chiến và di sản mà nó có thể để lại cho nền giáo dục đại học thời hậu chiến. Ủy ban tìm kiếm thông tin cùng sự tư vấn từ nhiều nguồn khác nhau, cả trong và ngoài Harvard. Một tiểu ban về giáo dục đối với phụ nữ đã gửi một bảng câu hỏi cho tất cả sinh viên Radcliffe và 1.000 cựu sinh viên (hơn một nửa trong số đó cho rằng họ không được giáo dục toàn diện), đồng thời tổ chức hội nghị các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực giáo dục trung học và đại học dành cho phụ nữ. Hội nghị kết luận rằng nhu cầu giáo dục đại cương là như nhau đối với cả hai giới (dù các khóa học vẫn được tổ chức riêng cho từng giới).■

Không cá nhân riêng lẻ nào được ghi nhận công lao đối với Chương trình Giáo dục Đại cương. Những người đóng góp nhiều nhất là hiệu trưởng Paul Buck, nhà văn hóa cổ đại John H. Finley và nhà khoa học chính trị Benjamin Wright. Hơn hết, nó phản ánh niềm tin của Conant vào một chương trình giảng dạy mang lại kiến thức và sự hiểu biết được chia sẻ ở mức độ cao cho một tập thể sinh viên có nền tảng đa dạng: một chương trình giảng dạy phù hợp với một trường đại học coi trọng nhân tài.

Nó cũng được thiết kế để hướng dẫn sinh viên về các đặc tính của một xã hội tự do. Finley cho rằng, “nếu nhiều khóa học lý giải rằng quan điểm sống của chúng ta bắt nguồn từ truyền thống nhân văn, dường như sẽ chỉ công bằng nếu một số khóa học khác lý giải điều đó bắt nguồn từ truyền thống tôn giáo”. Conant nghi ngờ “liệu một trường đại học thế tục ngày nay có thể thực hiện những bước cần thiết để đưa lập luận của mình tới mức độ các giá trị tuyệt đối không”. Nhưng nhà Hóa học thế tục coi trọng tài năng đó có thể đồng ý với nhà nghiên cứu văn hóa cổ điển có đầu óc tôn giáo rằng trong khi “không có thứ gì gọi là khoa học dân chủ… chắc chắn có các nhà khoa học dân chủ!”■

Báo cáo của ủy ban mang tên General Education in a Free Society (tạm dịch: Giáo dục đại cương trong một xã hội tự do), đã đề xuất những biện pháp cứng rắn để cải cách chương trình giảng dạy không chỉ ở Harvard mà cả nền giáo dục Mỹ nói chung. Một số người tự hỏi liệu điều này có quá tự phụ không. Nhưng những người tham gia sâu nhất biết họ muốn nói gì. Conant nói tầm quan trọng của nghiên cứu này đối với nền giáo dục công của Mỹ khiến ông quan tâm nhiều như đối với Harvard. Ông muốn những người đã tốt nghiệp và sắp vào đại học đều có “sự hiểu biết… chung về xã hội mà họ sẽ cùng sở hữu”. Buck suy nghĩ ở phạm vi hẹp hơn: “Rõ ràng, một báo cáo có chất lượng về một chương trình có hiệu lực ở Đại học Harvard thực sự là yếu tố rất quan trọng đối với vai trò lãnh đạo của Harvard trong tương lai. Thực tế, tôi nghĩ kết quả đó là điều cần thiết để giữ Harvard không thụt lùi.”■

General Education in a Free Society, xuất bản năm 1945, được biết đến với tên gọi Sách Đỏ do trang bìa có màu đỏ thẫm. Thông điệp chủ đạo của nó rất rõ ràng: giáo dục trung học và đại học của Mỹ phải cung cấp nền tảng chung về kiến thức cùng ý tưởng cho một tổng thể dân cư đa dạng. Đến năm 1950, Sách Đỏ đã bán được hơn 40.000 bản. Cộng đồng giáo dục đại học coi đó là một tuyên bố dứt khoát về việc cải cách chương trình giảng dạy sau chiến tranh, dù sử gia Jacques Barzun của Đại học Columbia cho rằng trường của ông (và cả Đại học Chicago) đã có chương trình Giáo dục Đại cương trong nhiều thập kỷ. Nhưng chương trình của Columbia, và chắc chắn là của Chicago dưới thời Hutchins, dựa trên những Ý tưởng Vĩ đại và truyền thống giáo dục nhân văn đáng kính. Còn chương trình của Harvard mang những mục tiêu giáo dục rất khác biệt của Conant về bổn phận công dân và các lĩnh vực công ích.■

Được chúc mừng vì đã khôi phục vai trò lãnh đạo của Harvard trong nền giáo dục đại học Mỹ, Conant tuyên bố không làm được bất cứ điều gì trừ thành lập ủy ban, thỉnh thoảng “cổ vũ nó” và để ý để nó được tài trợ tốt. Sự thật là ông không hoàn toàn hài lòng với bản báo cáo. Ông thích ba chương đầu về những khiếm khuyết của giáo dục trung học ở Mỹ. Nhưng ông nghĩ nó có thể làm được nhiều hơn để kết nối giáo dục với các lực lượng xã hội lớn hơn, một nhiệm vụ mà bản thân ông đã sớm đảm nhận. Ông cũng ước báo cáo đã đề xuất thành lập riêng một khoa Giáo dục Đại cương. Có vẻ như ông nghi ngờ liệu các giáo sư bị kỷ luật ràng buộc có thực hiện đúng nhiệm vụ không.

Tuy nhiên, ông cho rằng ủy ban đã làm được những điều hiếm có và có giá trị, đặc biệt là thông điệp nó gửi đến các trường trung học trong cả nước: “Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một nhóm người không chuyên [về giáo dục trung học] bày tỏ nhận định về các vấn đề của giáo dục trung học sau khi xem xét tương đối chi tiết các dữ liệu và lắng nghe rất nhiều bằng chứng. Tôi cho rằng ý nghĩa của báo cáo Harvard chủ yếu nằm ở điểm này.” FAS đã tổ chức bảy cuộc họp để thảo luận về báo cáo, sau đó thông qua bằng một cuộc bỏ phiếu với kết quả 135-10.■

Chương trình Giáo dục Đại cương được tiến hành vào mùa thu năm 1946, ở đỉnh điểm của cuộc trở về sau chiến tranh của các cựu chiến binh: chính xác là nhóm đối tượng của chương trình. Mùa thu năm 1947, Conant cũng đồng giảng một môn học, “Sự phát triển của khoa học thực nghiệm”: lần đầu tiên trong 30 năm, một viện trưởng Harvard đã làm điều này. Một số môn học trong chương trình nhanh chóng trở nên phổ biến: Nhân văn 2 (John Finley với “Sử thi”), Khoa học Tự nhiên 1 (“Các nguyên tắc của Vật lý”), Khoa học xã hội 2 (Samuel Beer và Louis Hartz với “Tư tưởng và thể chế phương Tây”, Edward Reischauer và John K. Fairbanks với “Lịch sử văn minh Viễn Đông” – ngay lập tức được sinh viên mệnh danh là “Những cánh đồng lúa nước”).

Năm 1950, sau ba năm thử nghiệm, Giáo dục Đại cương trở thành một phần bắt buộc trong chương trình giảng dạy của Harvard. Khỏi phải nói, khi sự hài lòng của giảng viên tăng lên, sự bất mãn của sinh viên cũng vậy. Năm 1952, Hội đồng sinh viên đã tiến hành một cuộc thăm dò về thái độ của sinh viên đối với chương trình mới. Họ đón nhận các yêu cầu bài luận của chương trình kém nồng nhiệt hơn nhiều so với giảng viên. Họ nghĩ chương trình đã cung cấp nền tảng hữu ích đối với các lĩnh vực chuyên môn hơn là đáp ứng mục tiêu sư phạm cao hơn của những người tạo ra nó.■

Chương trình phải gánh những hậu quả khác, không được mong đợi và cũng không được chú ý nhiều. Khi đóng vai trò tổng hợp kiến thức, vốn là vai trò của hệ thống hướng dẫn dưới thời Lowell, chương trình đẩy nhiệm vụ hướng dẫn đó lấn vào thời gian nghiên cứu của giảng viên. Tháng 12 năm 1946, các khoa được phép quyết định có tiếp tục thực hiện việc hướng dẫn hay không. Các khoa Thiên văn học, Sinh học, Kinh tế học và Địa chất học đã chọn ngừng việc hướng dẫn.

Và vì Giáo dục Đại cương chiếm một phần tư thời lượng học ở bậc đại học, nó phù hợp với nhu cầu chuyên môn hóa hơn nữa của giảng viên đối với phần còn lại của chương trình giảng dạy. Đến năm 1947-1948, hầu hết các khoa cung cấp số lượng môn học gấp 2-3 lần so với 40 năm trước. Điều này đương nhiên ảnh hưởng tới quy mô lớp học, vốn đã là mối bất hòa lâu năm giữa bộ phận quản trị và giảng viên. Conant không thể thấy bất kỳ lý do nào, về tài chính hay sư phạm, để cho phép các lớp học có ít hơn năm sinh viên. Khi được đệ trình danh sách đề xuất trong đó bao gồm 169 môn học (chủ yếu là sau đại học) chỉ có bốn người đăng ký hoặc ít hơn, ông đã ghi những lời bình luận bên lề: “Điều này thật nực cười”; “Chúa tôi!”. Và chương trình giảng dạy đại học hiện đại đã được hình thành tại Harvard như thế.■

Chương 3:
“Những nòi giống nhược tiểu”

Khi Conant trở thành viện trưởng, sinh viên của Đại học Harvard là nam giới, hầu hết là người da trắng, chủ yếu theo phái Nhất thể, Giáo đoàn hoặc Tân giáo, phần lớn đến từ vùng New England.

Harvard của giới thượng lưu đã tìm cách hạn chế số lượng sinh viên và giảng viên người Do Thái; đó thường là lời giải thích cho sự phản đối những nỗ lực biến Harvard thành một trường đại học coi trọng tài năng hơn. Mong muốn bảo vệ nam sinh Harvard và nữ sinh Radcliffe khỏi những nguy hiểm của việc học chung thậm chí còn có sức ảnh hưởng lớn hơn. Rất ít người theo Công giáo trong những năm 1920 và 1930, nhưng vì lý do khác: sự thù địch của các nhà thờ và trường học Công giáo đối với Harvard vô thần. Người Mỹ gốc Phi cũng ít như vậy nên Harvard yên tâm chấp nhận, thậm chí chào đón nếu họ đáp ứng được các tiêu chuẩn nhập học và có đủ tiền cho việc học.■

VẤN ĐỀ NGƯỜI DO THÁI

Dưới sự lãnh đạo hiền lành của Eliot, Harvard vừa chuyển mình giữa hai thế kỷ dễ tiếp nhận sinh viên Do Thái hơn các trường đại học khác ở bờ Đông. Sinh viên từ các gia đình Do Thái người Đức khá giả cùng sinh viên ngoại trú ngày càng nhiều ở khu vực Boston trở thành một lực lượng đáng kể. Đầu những năm 1920, ước tính có khoảng 20-25% sinh viên là người Do Thái. Điều này khiến các cựu sinh viên, giảng viên và đặc biệt là Viện trưởng Lowell lo lắng. Năm 1922, ông đề xuất chính thức giới hạn tỷ lệ người Do Thái ở mức 12%. Đây là phương pháp hạn chế truyền thống tại các trường đại học châu Âu, giờ đây được công chúng Mỹ quan tâm vì phong trào ủng hộ luật hạn chế nhập cư. 50 năm sau, khi nhìn lại những tranh cãi này, nhà Sử học Samuel Eliot Morison của Harvard cho rằng sự phản ứng đầy giận dữ của người Do Thái là do thực tế rằng hạn ngạch 12% của Lowell bằng đúng các trường đại học ở Nga.■

Tiểu sử của Lowell, được xuất bản năm 1948, đã cố gắng minh oan cho ông: “Một sinh viên nghèo và chăm chỉ, dù là dân bản địa hay nhập cư, Do Thái hay không Do Thái, da trắng hay đen, cũng không bao giờ có một người bạn tử tế hơn, mặc dù đám người tài giỏi đôi khi chỉ trích cách thể hiện tình bạn của ông”. Nhưng rõ ràng, Lowell đã thể hiện đầy đủ những định kiến về giai cấp của mình. Ông cho rằng người Do Thái làm giảm tiêu chuẩn đạo đức của Đại học Harvard. Khi dữ liệu từ văn phòng hiệu trưởng trường không chứng minh được điều đó, ông không vui: “Anh đã thất hứa với tôi. Có người nói với tôi rằng trong số 14 sinh viên bị đuổi học vào năm ngoái vì gian lận và chối tội, có 13 người Do Thái. Bây giờ anh lại nói rằng có 12 sinh viên, trong đó chỉ có năm người Do Thái. Thế sáu người nữa bỏ đi đâu?”■

Một loạt cuộc họp về “vấn đề người Do Thái” đã xem xét đề xuất về hạn ngạch của Lowell. Với tỷ lệ áp đảo, các giảng viên đã từ chối áp dụng giới hạn rõ ràng cho bất kỳ nhóm nào “không dễ dàng hòa nhập cuộc sống chung ở trường đại học”. (Conant là một trong số ít người ủng hộ hạn ngạch.) Nhưng hội đồng tuyển sinh được yêu cầu phải tính đến sự phân bổ tương xứng giữa các nhóm chủng tộc và quốc gia, đồng thời một hội đồng giảng viên được kêu gọi thành lập để xem xét thêm vấn đề. Lowell lạnh lùng cảnh báo, “chắc chắn mục tiêu chính của việc thành lập một hội đồng đặc biệt là xem xét vấn đề người Do Thái”.■

Hội đồng giảng viên nhất trí từ chối một hạn ngạch chính thức. Lowell chấp nhận, nhưng sau đó ông và Hội đồng âm thầm thiết lập hạn ngạch tuyển sinh không chính thức, được xây dựng lại từ giới hạn 1.000 sinh viên mới vào năm 1924. Hiệu quả của hệ thống mới rất ấn tượng. Người ta ước tính (có thể thấp hơn) là 10% sinh viên mới nhập học năm 1930 là người Do Thái, so với khoảng 25% vào năm 1924. Tình trạng tôn giáo của các cựu sinh viên Harvard trong những năm 1920 cho thấy có mối liên hệ giữa sự sụt giảm những người tự nhận mình là người Do Thái và sự gia tăng những người không xác định tình trạng tôn giáo hoặc phớt lờ câu hỏi.

Khi Conant nhậm chức, Lowell đã cho ông biết quan điểm không thay đổi của mình về vấn đề này: “Vẫn chưa có giải pháp nào cho vấn đề người Do Thái. Anh biết đấy, tôi đã cố gắng tìm ra một giải pháp cởi mở, công bằng và thực tế, nhưng đã bị la ó phản đối bởi lựa chọn của những người nói một đằng làm một nẻo. Bất kỳ cơ sở giáo dục nào nhận người Do Thái không giới hạn số lượng sẽ sớm không còn ai khác theo học.”■

Việc Conant ủng hộ hạn ngạch vào đầu những năm 1920, mong muốn có thêm nhiều sinh viên từ các thị trấn và thành phố nhỏ cũng như từ miền Nam và miền Tây, cùng phản ứng bình tĩnh của ông đối với hoàn cảnh của những người Do Thái tị nạn giáo dục cho thấy ông có chung tư tưởng bài Do Thái ôn hòa với giai cấp và thời đại của mình. Nhưng sự tận tâm đối với chế độ coi trọng tài năng khiến ông sẵn sàng chấp nhận những người Do Thái có năng lực làm sinh viên và giảng viên.

Những người khác trong cộng đồng Harvard bày tỏ thái độ thù địch công khai hơn với sự hiện diện của người Do Thái. Một cựu sinh viên cảnh báo Conant: “Người Do Thái chịu đựng sự khắc nghiệt của hoàn cảnh ở New England tốt hơn các dân tộc khác” và do đó, tỷ lệ người Do Thái “có thể tăng lên đáng kể khi khóa học kết thúc”. Anh ta kết luận: “Harvard có kế hoạch trở thành một trường Đại học Quốc gia. Tôi tin có không tới 6% người Do Thái ở Mỹ. Vì thế, hơn 25% tốt nghiệp Harvard chắc chắn là một tỷ lệ không hợp lý.” Lawrence Berenson thuộc khóa 1913, một người anh em họ của Bernard Berenson và là bạn cùng trường trung học Roxbury Latin với Conant, đồng tình với ý kiến đó. Ông ta lấy làm tiếc rằng “quá nhiều bạn bè của tôi (và tôi đặc biệt đề cập đến những người trí thức trong số họ)” muốn nêu lên “cái gọi là vấn đề người Do Thái”. Ông ta sợ rằng nếu không có giới hạn, trường Đại học sẽ sớm trở thành trường của người Do Thái. Điều đó thật tệ hại: “Nói như một người Do Thái, điều tốt đẹp hơn có thể đến với bạn bè tôi nhờ ảnh hưởng của Anglo-Saxon hơn là nhờ biến Harvard thành khu người Do Thái.” Conant thận trọng trả lời rằng những lời của Berenson “có vẻ là một bài thuyết trình rõ ràng và thiếu thiện cảm nhất về một số vấn đề phức tạp mà tất cả các cơ sở giáo dục của chúng tôi phải đối mặt. Tôi chắc chắn về cơ bản chúng tôi không đồng ý với bất kỳ vấn đề nào anh đề cập”.■

Một hệ thống ký hiệu (dấu * đồng nghĩa với người Do Thái) đã cho phép những người phụ trách các khu ký túc chia sẻ gánh nặng về sinh viên Do Thái (“một nhóm chủng tộc mà nguồn cung vượt quá nhu cầu của quản gia”). Julian Coolidge, một người thuộc giới thượng lưu, giáo sư Toán học và là người phụ trách nhà Lowell, cảm thấy lo lắng và trút bỏ gánh nặng cho Conant vào năm 1939: “Tôi muốn đặt ra cho ông một cách nghiêm túc nhất câu hỏi khó chịu về số lượng người Do Thái tại Đại học Harvard.” Vấn đề đã đè nặng lên ông kể từ khi Lowell đề cập nó với các giảng viên, và họ đã bỏ phiếu chống lại hạn ngạch. Sau đó, Ban quản trị “âm thầm ra lệnh dùng bất cứ lý do nào để giảm bớt số lượng người Do Thái, một việc làm không được ngay thẳng cho lắm”. Mối quan tâm lớn của ông là về sự chênh lệch dai dẳng giữa giới hạn tuyển sinh bất thành văn là 12%, cùng thực tế rõ ràng rằng mọi khu ký túc Harvard đều có ít nhất 15% người Do Thái, và ngay cả “các sinh viên ngoại trú cũng phần lớn là người Do Thái”. Điều này “rất kỳ lạ, nhất là khi bảy năm trước chúng tôi đã có sự thống nhất rằng mỗi khu ký túc sẽ nhận nhiều nhất 10%”.

Khi Coolidge hỏi MacDonald ở bộ phận tuyển sinh về những con số này, bà lập luận rằng việc nhập học của người Do Thái thật sự bị giới hạn ở 12%, nhưng tỷ lệ sinh viên trong khu ký túc được tính theo “những sinh viên vượt qua năm thứ nhất và tất cả những sinh viên Do Thái đều qua được”. Coolidge hỏi bà rằng có bao nhiêu sinh viên Do Thái trong một lớp năm nhất hiện tại, và bà ước tính từ 120-125, tức là khoảng 12%. Một cách đắc thắng, Coolidge đã đưa ra danh sách những người “được cho là” Do Thái trong lớp sinh viên năm nhất theo số liệu của hiệu trưởng trường: 16%. Bà trả lời một cách liều lĩnh rằng ước tính của hiệu trưởng bao gồm “một số người mà bà sẽ không tính vào danh mục đó”. Trong khi Coolidge “không ở vị thế có thể phán xét giữa những chuyên gia về Do Thái này”, từ kinh nghiệm, ông biết “hóa ra việc một người là Do Thái khi ta nghĩ không phải vậy xảy ra thường xuyên hơn so với trường hợp ngược lại”.■

Sau khi nhập học, sinh viên Do Thái bước vào một môi trường phức tạp. H. R. Glodt, một sinh viên lớp Nhân chủng học 12 của Giáo sư Alfred Tozzer, đã viết một bài báo về “Người Do Thái ở Harvard” mà Tozzer cho là đủ thú vị để gửi cho Conant. Glodt đã sống ở khu nhà Eliot ba năm và thực hiện một nghiên cứu về dân tộc đối với các sinh viên Do Thái ở đó: 35 người, chiếm 11,7% tổng số. Cậu nhận thấy họ chia thành ba nhóm: một nhóm tương đối nhỏ mang tính “cô lập”, thể hiện rõ ràng tính chất Do Thái và tự tách mình về mặt xã hội với phần còn lại của ký túc; một nhóm “tách khỏi thiểu số”, thường che giấu nguồn gốc Do Thái của mình; và nhóm đông nhất: có quan hệ bình thường với những người không phải Do Thái nhưng được mọi người nhìn nhận và đối xử như người Do Thái. Phản ứng của số đông không phải là người Do Thái cũng được phân chia tương tự: các nhóm nhỏ những người chuộng Do Thái và bài Do Thái, phần lớn còn lại là những người cùng chung sống với sinh viên Do Thái một cách bình thường nhưng giữ khoảng cách.■

Cuối những năm 1930, chủ nghĩa bài Do Thái kịch liệt, không nhượng bộ ở Harvard đã thoái trào. Một số cán bộ phụ trách ký túc “lo lắng bởi số lượng sinh viên giỏi người Do Thái đang bị loại trừ khỏi các nhà.” Được Conant khuyến khích, từ năm học 1940-1941 ban giám hiệu trường đảm bảo rằng tất cả các sinh viên có đủ điều kiện và mong muốn đều có thể sống trong các khu ký túc. Trong và sau Thế chiến II, mối quan tâm về người Do Thái tại Harvard hầu như biến mất khỏi hồ sơ. Đến năm 1944, hơn 30% sinh viên trong các khu ký túc dân sự còn lại là người Do Thái. Khi tính toán quy mô phù hợp cho lớp học thời chiến năm 1946, “giới hạn đối với một nhóm nhất định” đã bị loại bỏ. Kết quả: khoảng 19% sinh viên là người Do Thái, tỷ lệ cao nhất kể từ đầu những năm 1920.■

Lúc này, nhiều người Do Thái nộp đơn vào trường là con trai của các cựu sinh viên, và/hoặc đến từ một cộng đồng Do Thái thịnh vượng và có học thức hơn ở Mỹ. Tỷ lệ sinh viên Do Thái ở trường dao động từ một phần năm đến một phần tư trong những năm 1950 (so với hạn ngạch cố định của Yale là 13%). Hội Hillel, được thành lập vào năm 1944 bởi ba sinh viên tìm kiếm “cảm giác như ở nhà trong trường học”, tiếp tục là một nơi để kết nối (và với một số người là nơi ẩn náu) trong những thập kỷ sau chiến tranh. Nhưng hầu hết sinh viên Do Thái ở Harvard thời hậu chiến đều tìm kiếm sự hòa nhập hơn là duy trì bản sắc riêng. Việc chấp nhận có lẽ đã dễ dàng hơn khi tư tưởng coi trọng tài năng đã bám rễ trong cuộc sống Harvard.■

Tuy nhiên, những thói xấu vẫn còn lẩn quất. Sau khi chiến tranh kết thúc, những người phụ trách ký túc tiếp tục sàng lọc và chia sẻ thông tin như trước chiến tranh. Mãi cho đến tháng 5 năm 1950, họ mới đồng ý tiếp nhận không phân biệt đơn xin ở ký túc và vứt bỏ hệ thống đánh dấu * đối với sinh viên Do Thái. Và một cuộc họp với các hiệu trưởng trường tư thục tại thành phố New York năm 1951 về việc tuyển sinh đã thất bại khi có tin rằng Harvard tìm cách giảm bớt chứ không tăng thêm lượng tuyển sinh ở New York. Keith Kane, thành viên Hội đồng có mặt tại cuộc họp đã khuyên Conant: “Để thu hút nhiều ‘sinh viên tốt’ [nghĩa là không phải người Do Thái] từ khu vực này, tôi đề nghị trường đại học nên cố gắng tránh tạo ấn tượng rằng mục tiêu của trường là giảm số lượng người New York.” Nhưng tân trưởng bộ phận tuyển sinh Wilbur Bender cảnh báo: “Dường như, điều chúng tôi không mong muốn nhất là có thêm đơn đăng ký từ thành phố New York. Một trong những lý do chính để mở rộng chương trình tuyển sinh là có thêm nhiều ‘sinh viên tốt’ đến từ các vùng khác của đất nước, nhằm cân bằng với số lượng sinh viên New York đang tăng nhanh.”■

PHỤ NỮ KHÔNG ĐƯỢC PHÉP…

Nhận định phổ biến ở Harvard trước Thế chiến II là phụ nữ không có chỗ đứng thực sự ở trường Đại học, rằng đó là một tổ chức của nam giới và làm công việc của nam giới. Như các cán bộ của trường (và của Harvard) liên tục chứng minh, Radcliffe là một tổ chức riêng biệt, có hệ thống bằng cấp riêng, dù các khóa học của trường cũng do giảng viên Harvard dạy. Các trường Luật, Y và Kinh doanh của Harvard hầu như là những trường duy nhất chỉ dành cho nam giới. Kể từ năm 1933, phụ nữ có thể theo học cao học về Khai phóng và Khoa học, Trường Y tế Cộng đồng và Giáo dục, Học viện Thực vật học Bussey và chương trình tiến sĩ Y khoa. Nhưng họ chỉ có thể được cấp bằng của Radcliffe.■

Năm 1928, một nhóm cựu sinh viên Radcliffe với sự hậu thuẫn của Hiệu trưởng Ada Comstock đề nghị Hội đồng cấp bằng Harvard cho sinh viên tốt nghiệp Radcliffe và đề xuất trường của họ sẽ trở thành một phần của viện đại học trong khi vẫn giữ bản sắc riêng. Phản ứng của Lowell là nhấn mạnh thêm sự phân biệt về giới. Trước sự có mặt của các thành viên Hội đồng gồm Giám mục William Lawrence và Thomas Nelson Perkins, ông nói với Comstock rằng trong vài năm tới, Harvard sẽ tách biệt hoàn toàn với Radcliffe. Điều này gây ngạc nhiên cho Comstock – và cả Lawrence lẫn Perkins. Sau này, bà nói: “Nếu có ai hỏi về người gây ra xáo trộn cảm xúc lớn nhất trong đời tôi, tôi sẽ nói đó là Abbott Lawrence Lowell… Viện trưởng Lowell đã quyết tâm loại bỏ Radcliffe khỏi Harvard.”■

Conant còn hưởng ứng nhiệt liệt thái độ của Lowell về vấn đề giới tính. Bên cạnh những quan điểm gia trưởng thông thường vào thời đó còn có những lý do đặc biệt có thể đã ảnh hưởng đến ông. Ông không có con gái, và rất ít phụ nữ trong thế giới kinh doanh, khoa học hay những ngành nghề mà Harvard tài năng của ông được cho là sẽ đào tạo. Khi William T. Brewster, một giảng viên lâu năm của trường Barnard¹¹, đề nghị ông nói chuyện tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập trường vào năm 1939, Conant đã thẳng thắn trả lời: “Tôi có rất nhiều nghi ngờ và e ngại về giáo dục nói chung, nhưng khi nói đến bình đẳng giới trong giáo dục, tôi hoàn toàn tuyệt vọng và kinh hoàng… việc đó cũng giống như yêu cầu một nhà khoa học Cơ đốc giáo phát biểu tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập một trường y.”■

Việc giữ cho Đại học Harvard không có phụ nữ liên quan đến các quy tắc và hiểu biết gợi nhớ chính sách phân biệt chủng tộc ở miền Nam. Đứng lớp một hoặc vài khóa học tại Radcliffe giúp các giảng viên Harvard có thêm phụ cấp; các khóa học nâng cao cho một hoặc hai sinh viên không phải là hiếm. Radcliffe đã trả cho Harvard 1.000 đô-la để có quyền sử dụng thư viện Widener. Nhưng sinh viên của trường bị giới hạn trong một phòng đọc nhỏ dành riêng cho họ (dù sinh viên sau đại học của Radcliffe được sử dụng phần còn lại). Radcliffe có phòng thí nghiệm Hóa học và Vật lý riêng, nhưng sử dụng các phòng thí nghiệm Sinh học của Harvard trên cơ sở một hệ thống phân chia chi phí phức tạp. Bằng cấp của Radcliffe tiếp tục được người đứng đầu cả hai trường ký (dù vào năm 1937, trợ lý của chủ nhiệm FAS được ủy quyền ký các văn bằng của Radcliffe, như một hành động coi thường). Charles Eliot đã tham dự các lễ tốt nghiệp của Radcliffe, nhưng đến những năm 1930, buổi lễ này thường trùng với cuộc họp của Hội đồng trước lễ tốt nghiệp của sinh viên Harvard, vì vậy Conant hay vắng mặt. Comstock nhẹ nhàng nói với ông rằng bà “sẽ không bao giờ ngừng ấp ủ hy vọng về một ngày nào đó ông có thể thay đổi thói quen”.■

Radcliffe là một tổ chức đang gặp khó khăn. Trường có 750-800 sinh viên trong những năm 1930, khoảng một nửa số đó là sinh viên ngoại trú. Gần hai phần ba sinh viên của trường đến từ Massachusetts. Số sinh viên sau đại học giảm từ 360 vào năm 1929-1930 xuống còn 222 trong năm 1934-1935. Cuối những năm 1930, trường muốn trở nên có tiếng hơn và “nâng cao năng lực và nhân cách” của sinh viên:

Tới lúc này, trường mới khám phá ra rằng cũng như “người anh lớn ở vùng Cambridge”, nó gặp “vấn đề người Do Thái”.■

Hiệu trưởng Radcliffe, Ada Comstock, cũng lo lắng như Conant về việc tránh đào tạo chung cả nam và nữ. (Phản ứng của bà đối với kế hoạch sáp nhập vào cuối những năm 1960: “Tôi thức cả đêm qua, cố gắng viết một lá thư cho Polly Bunting [Hiệu trưởng của Radcliffe lúc đó], để cho cô ấy biết tôi nghĩ cô ấy đang mắc sai lầm gì.”) Khi Hiệu trưởng trường Vassar, Henry Noble MacCracken, đề nghị bà ủng hộ bản kiến nghị mở cửa Trường Sau đại học về Quản trị công mới của Harvard cho cả phụ nữ, bà đã nghiêm túc xin lời khuyên từ Conant. “Dựa trên những gì tôi được biết về kế hoạch cho trường,” bà nói với ông, “tôi có thể hình dung ra những lý do chính đáng để không nhận phụ nữ ngay từ đầu.”■

Biểu diễn âm nhạc chung giữa nam và nữ là một mối nguy hiểm khác. Năm 1938, Archibald T. Davison, Giáo sư Âm nhạc của Harvard, muốn thành lập một dàn hợp xướng Harvard-Radcliffe. Conant nói với Comstock: “Tôi biết cô cũng như tôi đều muốn tránh việc mối quan hệ này giữa hai trường phát triển thành một kế hoạch đào tạo chung. Vì lý do đó, tôi không mấy hứng thú với đề xuất này.” Comstock đồng ý rằng một dàn hợp xướng quy mô lớn có thể mang tính chất huấn luyện chung: “Như anh nói, chúng ta chắc chắn không muốn việc như thế xảy ra.” Nhưng một dàn nhạc nhỏ chỉ thỉnh thoảng mới biểu diễn chung vẫn chấp nhận được – “dù những nhượng bộ này đối với anh có vẻ giống việc sai một ly đi một dặm, tôi sẽ vui lòng làm theo nhận định của anh”. Conant đã nói chuyện với Davison, và hóa ra đây thật sự là một ý định nghiêm túc, liên quan đến việc luyện tập hằng tuần của khoảng 80 thành viên. Vì vậy, ý tưởng này đã bị loại bỏ.■

Ngay cả trong những ngày u ám đó, áp lực đối với một số vấn đề ít cứng nhắc hơn liên quan đến bất bình đẳng giới trong giáo dục bắt đầu hình thành. Niềm tin của Conant vào giá trị của tài năng đã có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục cho phụ nữ, ngay cả khi nó không làm thay đổi quan niệm của ông về bất bình đẳng giới trong giáo dục. Năm 1933, Hội đồng đã nhận được yêu cầu từ khoa Toán học rằng một vài khóa học nâng cao của khoa nên được mở cho sinh viên Radcliffe đủ tiêu chuẩn, và vào năm 1934, viện trưởng đã được ủy quyền thực hiện điều này một cách tổng quát hơn. Còn rất lâu nữa người ta mới có thể xóa nhòa sự độc quyền của nam giới trong giáo dục ở Harvard. Nhưng lễ kỷ niệm 300 năm đã khuấy động những câu hỏi về lối sống cũ, niềm tin cũ. Sau sự kiện đó, Sedgwick Mead khóa 1934 đã chỉ trích Conant về sự bất bình đẳng giới ở Harvard: “Vậy là Harvard đã tạo ra và hài lòng với Radcliffe. Nhưng Radcliffe là gì? Một công trình kiến trúc xấu xí ở góc Tây bắc của Harvard, một thứ trường học vệ tinh nơi những phụ nữ trẻ nghiêm túc đi giày đế bệt và đeo kính gọng sừng đang nhốn nháo bận rộn, cố tỏ ra nam tính nhất có thể. Một mối quan hệ không cân xứng mà bằng cấp của họ phải được ký bởi cả hai bên như thể họ không thể tự đứng trên đôi chân mình.” Thư ký Stephen Stackpole của Conant trả lời rằng việc thừa nhận phụ nữ đặt ra vô số vấn đề chứ “không chỉ là bình đẳng”. Ông đảm bảo với Mead, Harvard không coi phụ nữ là một chủng tộc riêng biệt; mà chỉ đơn thuần là “viện đại học làm công việc tốt nhất của mình trên cơ sở hiện tại và không có khả năng mở rộng theo những lộ trình này.”■

Mối quan hệ giữa Harvard và Radcliffe bị ảnh hưởng nặng nề bởi Thế chiến II. Mùa thu năm 1942, Comstock, Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm FAS Paul Buck, người phụ trách tài chính của Harvard Claflin và phụ trách tài chính của Radcliffe Francis Grey đã gặp nhau để tìm cách cải thiện mối quan hệ này. Họ biết rõ về nhau và có chung mong muốn đạt được một giải pháp. Họ đề xuất rằng FAS chịu trách nhiệm hoàn toàn về giảng dạy và cấp bằng tại Radcliffe. Gần 85% thu nhập từ học phí của Radcliffe sẽ được chuyển cho Harvard. Như vậy, các giảng viên dự kiến sẽ dạy thêm một nửa khóa học tại Radcliffe và được tăng lương tới 20%. Sinh viên tốt nghiệp Radcliffe có thể trở thành trợ giảng tại Harvard – dù số này hóa ra nhiều gấp đôi số trợ giảng của Harvard trước đây.

Sau khi đi đến thỏa thuận, Buck xuống thành phố New York và lên chuyến tàu trở lại Boston cùng Conant, người đang bị những việc liên quan đến chiến tranh bủa vây và bị thúc ép về thời gian. Ông chỉ hỏi một câu: Claflin có chấp thuận không? “Tuyệt đối!”, Buck nói; và Conant đồng ý thông qua. Buck đảm bảo với Hội đồng rằng “các biện pháp phòng ngừa sẽ được triển khai nhằm ngăn chặn tình trạng giảng dạy chung giữa nam và nữ lan xuống các lớp thấp hơn. Bản thân tôi cho rằng không sinh viên năm nhất và năm hai nào của Radcliffe được nhận vào Harvard, sinh viên lớp cao hơn cũng chỉ được nhận vào các khóa học nâng cao với số lượng hạn chế”. Radcliffe sẽ có được sự an toàn và danh tiếng cao hơn; “đây cũng là một sự công nhận mà tôi nghĩ không thể tránh khỏi trong tương lai, rằng Harvard thừa nhận sự quan tâm đến giáo dục đối với phụ nữ”. Đội ngũ giảng viên (không phải không quan tâm đến việc tăng lương) nhất trí thông qua thỏa thuận, Ban quản trị chấp thuận trong sự “thuận lợi đáng ngạc nhiên”, và vào ngày 16 tháng 4 năm 1943, bản thỏa thuận Harvard-Radcliffe được ký kết.■

Một khi đã được thiết lập, chính sách mới không dễ bị đảo ngược. Khi chiến tranh kết thúc, Comstock nói với Conant một cách cam chịu: “Tôi cho rằng bây giờ chúng ta phải tách biệt các lớp.” Conant trả lời: “Ồ không, các giáo sư rất thích việc giảng dạy chung này.” Tháng 10 năm 1947, thỏa thuận giảng dạy Harvard-Radcliffe có hiệu lực vĩnh viễn. Radcliffe tiếp tục cung cấp các khóa học riêng biệt (do giảng viên Harvard giảng dạy) cho sinh viên năm nhất, trừ khi số lượng đăng ký ít khiến việc này không khả thi. Mặt khác, các khóa học của Harvard được mở ra cho cả nam và nữ. Trong vòng vài năm, các khóa học nhập môn riêng biệt cuối cùng cũng được bãi bỏ, việc giáo dục chung giữa nam và nữ được chấp nhận rộng rãi – trong lớp học. Năm 1952, Conant thừa nhận với Ban quản trị rằng dù ông không bao giờ dự đoán việc đào tạo chung giữa Harvard và Radcliffe sẽ xảy ra, nhưng “không có cuộc cách mạng nào diễn ra suôn sẻ và ít bị phản đối hơn thế này”. Nhưng bức tường thành ngăn cách về thể chế vẫn còn đó, như Dorothy Billings, sinh viên Radcliffe – “một học sinh trung học trung bình ở miền Trung tây, được nuôi dạy ở trường công chung cho cả nam và nữ, hoàn toàn không có kinh nghiệm về sức mạnh của thứ ‘truyền thống’ này” – phát hiện ra điều đó khi cô muốn nhưng không thể tới dự buổi lễ sáng tại Nhà thờ Memorial.■

Sự kết hợp giữa Harvard và Radcliffe tiếp diễn, như vũ điệu kết đôi của hai loài chim kỳ lạ. Khi giáo sư âm nhạc G. Wallace Woodworth khẩn thiết yêu cầu Conant tiếp tục duy trì một dàn hợp xướng gồm cả nam và nữ ở Nhà thờ Memorial cho các buổi lễ Chủ nhật (một đổi mới trong thời chiến), ông đã va phải một bức tường đá. Conant thảo luận vấn đề này với Hiệu trưởng Buck, người muốn khôi phục dàn hợp xướng chỉ gồm nam giới: “Đây là thời điểm để khẳng định Harvard chỉ dành cho nam giới… Đã có những lời phàn nàn rằng Harvard sẽ giảng dạy chung cho hai giới. Những lời chỉ trích ngược lại rằng chúng ta đang loại trừ phụ nữ cũng chẳng ảnh hưởng gì đến chúng ta.” Conant đã đồng ý. Sau chiến tranh, việc xây dựng Thư viện Lamont cho sinh viên Harvard đã đặt ra một vấn đề khác về quyền sử dụng. Khi được yêu cầu trả lời vì sao phụ nữ không được tới Lamont, Conant thừa nhận điều này rất khó giải thích – “trừ khi bạn có kinh nghiệm điều hành một tổ chức theo nguyên tắc phối hợp giáo dục chứ không giảng dạy chung”. Việc giảng dạy được hợp nhất nhưng cơ sở vật chất thì không.■

Những xung đột giữa truyền thống thượng lưu và sức ép tìm kiếm tài năng trong giáo dục phụ nữ dường như được giải quyết dễ dàng hơn ở cấp độ sau đại học và chuyên ngành. Nhưng ngay cả ở đó, những tư tuởng cũ vẫn ăn sâu bén rễ.

Trường Sau đại học về Giáo dục là trường chuyên ngành đầu tiên (và trong một thời gian dài là trường duy nhất) của Harvard nhận phụ nữ. Đến cuối những năm 1920, phụ nữ chiếm hơn một nửa số sinh viên của trường. Tiếp theo là Trường Y tế Cộng đồng phá vỡ rào cản về giới. Năm 1934, Chủ nhiệm David Edsall của Trường Y nói với Conant rằng dù “không quan tâm đặc biệt đến việc phụ nữ nhận được bằng của Trường Y, tôi cũng không phản đối điều đó”, trong lĩnh vực y tế cộng đồng, “có những nghề nghiệp rõ ràng chỉ có phụ nữ mới làm được, và đối với tôi, không đào tạo phụ nữ là sai lầm, vì ở một mức độ nào đó, đây là vấn đề lợi ích của cộng đồng”. Martha Eliot, trợ lý Cục trưởng Cục Trẻ em Hoa Kỳ, chỉ ra rằng các sở y tế công cộng tiểu bang đã cho phép nữ nhân viên nghỉ làm để tham gia học tại các trường y tế cộng đồng. Liệu Harvard có mở cửa? Các giảng viên của Trường Y tế Cộng đồng nhất trí bỏ phiếu ủng hộ phụ nữ có bằng Bác sỹ Y khoa được phép học lấy bằng Y tế Cộng đồng, và cuối cùng vào năm 1936, các cơ quan quản trị của Harvard đã thông qua.■

Sự rời đi hàng loạt của nam sinh viên sau khi Mỹ tham gia Thế chiến II, và tâm lý thời chiến thân thiện hơn đã làm giảm bớt rào cản ở các trường chuyên ngành. Hội đồng đã cho phép Trường Sau đại học về Quản trị công tiếp nhận “một số ít phụ nữ có kinh nghiệm về quản trị”. Và Trường Thiết kế được phép tiếp nhận các nữ sinh viên đang theo học tại Trường Sau đại học về Kiến trúc và Kiến trúc cảnh quan có trụ sở tại Cambridge của Đại học Smith. Năm 1943, Trường Thiết kế có 23 sinh viên nam, “bổ sung thêm 60 sinh viên nữ”. Khi đơn xin học từ các cựu quân nhân đổ về trường sau chiến tranh, nữ sinh gần như biến mất. Năm 1946, trong số 200 sinh viên (gấp đôi bình thường) đăng ký vào Trường Sau đại học về Thiết kế, 155 là cựu chiến binh và 15 là phụ nữ. Sau khi cơn lũ cựu chiến binh qua đi thì sao? Quan điểm của các khoa là “chắc chắn sẽ ưu tiên các nam sinh có trình độ, nhưng việc thu nhận một vài nữ sinh có khả năng đặc biệt sẽ có lợi cho cả trường và ngành nghề”.■

Các giảng viên Trường Y cũng bắt đầu nghĩ về điều mà trước đây là không tưởng: chấp nhận phụ nữ. Sự thay đổi cơ bản này không phải là kết quả của chuyển đổi mang tính xã hội, mà là kết quả tất yếu từ cam kết duy trì tiêu chuẩn cao của Trường Y. Hầu hết sinh viên thời chiến đều không đáp ứng được những tiêu chuẩn đó: họ được đào tạo để trở thành quân y, nhiều người mới chỉ học hai năm đại học và tuổi trung bình là 19,5. Tháng 4 năm 1943, với 66 phiếu thuận và 11 phiếu chống, các giảng viên đã đề nghị tiếp nhận sinh viên nữ; nhưng Hội đồng từ chối. Đề xuất được đưa ra một lần nữa vào tháng 5 năm 1944, với tỷ lệ ủng hộ trong đội ngũ giảng viên là 56:3. Nhà nghiên cứu bệnh học S. Burt Wolbach, người chủ trì ủy ban xem xét vấn đề này, ban đầu phản đối việc đào tạo chung hai giới với lý do các nữ bác sĩ có xu hướng kết hôn và không làm việc nữa. Nhưng sau khi tìm hiểu thêm và thấy tỷ lệ nữ bác sĩ y khoa bỏ nghề không nhiều hơn hơn tỷ lệ nam sinh viên tốt nghiệp và làm việc cho các công ty bảo hiểm (đối với ông, dường như hai lựa chọn này tương đương nhau). Giờ đây, ông đã sẵn sàng ủng hộ việc nhận phụ nữ – và lập luận rằng điều này “gắn bó mật thiết với vấn đề nhân quyền”.

Lần này Hội đồng phê duyệt nhận số lượng hạn chế các nữ sinh viên “có năng lực vượt trội”. Tháng 9 năm 1945, 12 phụ nữ đầu tiên (chỉ một người từ Radcliffe) nhập học Trường Y. Thật trớ trêu rằng y khoa là ngành nghề do nam giới chi phối, nhưng Trường Y lại là trường chuyên ngành lớn đầu tiên của Harvard nhận sinh viên nữ. Thêm nữa, Trường Thần học là trường gần cuối cùng chấp nhận nữ sinh viên (đứng ở vị trí cuối cùng là Trường Kinh doanh.)■

Dù thiếu sinh viên trầm trọng, nhưng Trường Luật lại khó tính hơn Trường Y. Tháng 5 năm 1944, Pauli Murray, một người da đen tốt nghiệp Trường Luật Howard, được nhận học bổng của Quỹ Julius Rosenwald để học cao học, sau này là một nhân vật nổi bật trong phong trào dân quyền, đã hỏi đơn xin học từ luật sư Hiến pháp Thomas Reed Powell, người điều hành chương trình sau đại học của Trường Luật Harvard. Cô quan tâm đến luật Lao động và hy vọng được làm việc với Powell. Sau khi điền và gửi đơn, cô được Powell cho biết vì là phụ nữ, cô không thể nộp đơn: “Tôi đã nghĩ cô thuộc giới tính được phép trở thành sinh viên Trường Luật Harvard.”

Nhưng Murray không ngờ nghệch: cô từng nhờ Eleanor Roosevelt can thiệp khi cố gắng (mà không thành công) xin vào học Luật tại Đại học Bắc Carolina. Conant đã nhận được một lá thư về việc xin học của cô, từ chính Franklin Delano Roosevelt. Ngài Tổng thống gửi kèm lá thư của Murray “mà tôi thực sự không biết phải trả lời như thế nào. Ngoài Radcliffe, tôi luôn nghĩ phụ nữ được chấp nhận ở nhiều khóa học. Hoặc có lẽ cô gái trẻ da màu này muốn trở thành sinh viên năm nhất. Tôi không muốn ông phải mở thêm ký túc xá mới nhưng có lẽ ông có thể yêu cầu một trong các chủ nhiệm hồi đáp tôi.”

Chủ nhiệm FAS George Chase nhanh chóng trả lời rằng Murray sẽ được chào đón với tư cách là sinh viên sau đại học của Radcliffe và mẫu đơn đăng ký cần thiết đã được gửi cho cô. Vấn đề là học bổng Rosenwald chỉ định cô phải theo học Harvard. Nhưng bằng cấp của Radcliffe là do Harvard cấp, và một người nhận học bổng Rosenwald khi đó đang học tại Radcliffe đồng thời sống trong ký túc xá dành cho nữ sinh viên sau đại học.■

Murray phản đối quyết định đó, gửi các bản sao cho Tổng thống, Felix Frankfurter và thẩm phán liên bang người Mỹ gốc Phi William Hastie. Nhưng Powell nói với cô rằng chính sách chỉ dành cho nam giới của Trường Luật không có ngoại lệ và đề nghị cô trình vấn đề lên Hội đồng. Cô đã gửi một tài liệu ngắn gọn trình bày trường hợp của mình: “Có một truyền thống rằng Howard là một phiên bản thu nhỏ của Harvard, và tôi bị mắc kẹt giữa truyền thống của Howard và truyền thống không thừa nhận phụ nữ của Harvard. Kết quả kiểm tra sức khỏe gần đây”, cô trấn an các thành viên Hội đồng, “cho thấy tôi là một phụ nữ bình thường về mặt chức năng và có lẽ có ‘thiên hướng nam tính’ về những thứ khác, điều này có thể giải thích cho việc tôi khăng khăng muốn vào Harvard.” Cô nhắc đến việc gần như không có đơn xin học nào vào Trường Luật trong thời chiến và cho rằng nếu cứ tiếp tục đóng cửa với phụ nữ, Harvard đang cướp đi cơ hội đóng góp cho quốc gia của một thế hệ nữ giới như cô.

Hội đồng nói với Murray rằng cô có thể giải quyết đúng đắn việc này bằng cách khiến tập thể giảng viên thay đổi quyết định và gửi đề xuất phù hợp tới các cơ quan quản trị. “Một trong những giá trị của người Mỹ da màu là tính kiên nhẫn,” cô trả lời. “Tôi phải thừa nhận Harvard đang đòi hỏi rất nhiều giá trị ấy ở tôi.” Trường Luật yêu cầu cô khiếu nại lên Hội đồng; Hội đồng lại yêu cầu cô khiếu nại đến Trường Luật. “Ở đất nước của tôi, người ta gọi việc này là ‘đùn đẩy trách nhiệm’.”

Cô thử lần nữa, nhấn mạnh việc cả cô và Harvard đều sẽ được hưởng lợi từ việc cô đến học: “Ở bất cứ đâu trao cơ hội cho những người vốn bị từ chối, những người đó sẽ nỗ lực hết sức để chứng tỏ mình xứng đáng. Họ không chỉ từ chối một phụ nữ. Họ đang từ chối quyền được sử dụng 550.000 cuốn sách trong thư viện và cả cơ hội đóng góp về tư tưởng pháp lý đối với một học giả đầy tiềm năng và hứa hẹn về luật học.” Vì vậy, cô đã gửi những lời biện luận cho chính mình đến khoa – và thêm vào đó: “Thật hài hước, thưa các quý ông, tôi sẵn lòng thay đổi giới tính của mình để đáp ứng yêu cầu nhưng vì chưa biết làm sao để thực hiện điều đó, tôi không còn cách nào khác ngoài kêu gọi các ông thay đổi suy nghĩ về vấn đề này. Có ai nói cho tôi biết việc nào khó hơn không?” Thư ký Hội đồng Calvert Smith đảm bảo với cô: “Cô đang làm một việc đúng đắn khi liên hệ trực tiếp với các giảng viên Trường Luật.” Nhưng lời kêu gọi của Murray bị lờ đi, và cuối cùng, cô đã tới học tại trường luật Boalt Hall ở Berkeley.■

Năm 1949, một ủy ban về việc tiếp nhận phụ nữ, do nhà Sử học pháp lý Mark Howe làm chủ tịch, đã báo cáo với hội đồng giảng viên. Các trường Luật, Kinh doanh và Thần học là những trường chuyên ngành cuối cùng của Harvard loại trừ phụ nữ; ủy ban không thấy có lý do gì để tiếp tục như vậy. Ủy ban đề xuất tuyển sinh “có chọn lọc” đối với phụ nữ bắt đầu từ học kỳ mùa thu năm 1950, các giảng viên và sau đó là Hội đồng đã đồng ý. Trước sự “ngạc nhiên đáng kể” của Erwin Griswold, Hiệu trưởng Trường Luật Harvard, chỉ có một cựu sinh viên lên tiếng phàn nàn. (Không ai khác có ý kiến; rõ ràng động thái này “ít nhiều được coi là không thể tránh khỏi”.) Đến tháng 10 năm 1949, khoảng 20 phụ nữ đã lấy mẫu đơn xin học. “Nhìn chung,” Griswold thừa nhận, “tôi nên nói rằng có vẻ chúng tôi sẽ sống sót sau cú sốc.”■

MỘT TÍN NGƯỠNG KHÁC

Người Công giáo chiếm một phần rất nhỏ trong các hoạt động của Harvard, điều này là do lựa chọn của họ hơn là chính sách của trường. Từ thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, có ít sinh viên Công giáo ở Harvard hơn các trường chuyên ngành. Vào đầu những năm 1920, khi số sinh viên Do Thái lên tới gần một phần tư tổng số thì sinh viên Công giáo chỉ chiếm khoảng 7%. Mãi đến cuối những năm 1950 và 1960, những người Công giáo mới đạt đến tỷ lệ một phần năm dân số Mỹ.

Điều này một phần là do chi phí giáo dục tại Harvard. Lý do quan trọng hơn là quan điểm của Giáo hội, và của nhiều gia đình Công giáo, rằng gửi con trai đến Harvard là đặt con vào nguy cơ phản bội tín ngưỡng. Hồng y William O’Connell của Boston có quan hệ tốt với Lowell và đã nhận bằng danh dự của Harvard vào năm 1936. Nhưng ông xem Harvard như hang ổ của chủ nghĩa vô thần và không tán thành việc người Công giáo học ở đây. Năm 1930, ông yêu cầu linh mục cai quản giáo xứ St. Paul gần đó xem xét những ảnh hưởng của nền giáo dục Harvard đối với sinh viên Công giáo của trường. Ông đã nhận được một câu trả lời khá buồn bã và bi quan.

Trên thực tế, sinh viên Harvard cải đạo sang Công giáo khiến người ta chú ý hơn những người rời bỏ đạo. Cuộc sống của sinh viên Công giáo (theo lời John LaFarge khóa 1901) chia thành ba nhóm rất giống các sinh viên Do Thái: “Một số sinh viên Công giáo từ bỏ việc thực hành tôn giáo, những người khác chỉ đơn giản là không công khai tôn giáo của mình khi học ở Harvard, trong khi nhóm thứ ba cố gắng giành được sự công nhận đối với cộng đồng tôn giáo của mình.”

Số lượng ít, được biết đến chủ yếu nhờ thành tích thể thao và nhu cầu được xã hội chấp nhận có thể ít nhiều khiến những người theo Công giáo không bị làm phiền mấy bởi những kẻ muốn bài trừ họ. Nhưng Harvard thật sự có một vấn đề về người Công giáo – hay đúng hơn là người Ireland. Cambridge bên ngoài Harvard là một thành phố đông người Ireland. Mối quan hệ giữa cư dân của nó với Harvard rất rắc rối. Clement Norton, một cựu sinh viên người Ireland ngạo mạn, từng làm việc trong Hội đồng Giáo dục Boston và tấn công Conant trong nhiều năm bằng những lời đồn đại, đã khuyên bảo ông về mối quan hệ giữa trường và thành phố. “Hãy suy nghĩ cẩn thận về mối quan hệ tốt hơn với người Ireland ở Cambridge,” anh ta nói với Conant vào năm 1936. “Ông thoải mái, hào hiệp và dễ tha thứ. Ông có giáo dục… Khi nói chuyện với các chính trị gia Cambridge, tôi không muốn nghe những lời cay đắng về Harvard… Vấn đề của ông là vấn đề khó nhất ở đất nước này vì ông phải chống lại một nhóm chính trị gia người Mỹ gốc Ireland đầy nhiệt huyết và giỏi đấu tranh chính trị hơn bất kỳ nhóm nào khác trong vấn đề này.” Để công nhận tính chất Công giáo Ireland mạnh mẽ của cộng đồng, Henry Shattuck, một thành viên Hội đồng, đã cam kết bổ nhiệm một vị trí về nghiên cứu văn hóa Celtic. Người đầu tiên giữ vị trí này là giáo sư John Kelleher, được công bố vào Ngày Thánh Patrick năm 1947.■

SỰ (KHÔNG) PHÂN BIỆT CHỦNG TỘC

Sinh viên người Mỹ gốc Phi là một trường hợp thiểu số khác với lịch sử lâu dài tại Harvard. Các sinh viên da đen đầu tiên, như những người Công giáo, đã theo học Trường Y khoa; không ai học lên từ Đại học Harvard cho đến năm 1870. Số lượng sinh viên da đen vẫn ít như vậy trong những thập kỷ tiếp theo, và đến giữa thế kỷ XX, một số người Mỹ gốc Phi xuất sắc đã có bằng Harvard: đáng chú ý nhất là Sử gia W. E. B. Du Bois khóa 1890; nhà báo W. Monroe Trotter khóa 1895; nhà thơ Alain Locke khóa 1908; Bộ trưởng Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị dưới thời Tổng thống Lyndon B. Johnson, Robert C. Weaver khóa 1929 (thành viên Nội các đầu tiên là người da đen); Clifton Wharton Jr. khóa 1947, Hiệu trưởng Đại học bang Michigan và Đại học bang New York; và Bộ trưởng Lục quân Clifford Alexander Jr. khóa 1955.

Khuôn mẫu phổ biến là số lượng ít, sự hiện diện còn ít hơn. Du Bois sau này nói: “Tôi ở Harvard, nhưng không thuộc về nó.” Năm 1922, trái với quan điểm của mình, Lowell đã kêu gọi không loại trừ người da đen khỏi ký túc xá sinh viên năm nhất (với lý do nhằm giảm bớt căng thẳng về chủng tộc). Nhưng cũng như việc từ chối thiết lập giới hạn chính thức đối với người Do Thái không ngăn cản được việc thi hành trên thực tế, trường hợp sinh viên da đen cũng vậy. Robert Weaver nhớ lại tình hình vào giữa những năm 1920: “Người da đen biết rằng họ không được chào đón trong ký túc xá sinh viên năm nhất… Tôi có ấn tượng rằng trên thực tế có sự loại trừ, bất kể Ban quản trị hành động như thế nào.”■

Họ kết luận người Mỹ gốc Phi có đủ trình độ và tiền của để học ở Harvard sẽ được chào đón, nhưng chỉ thế, không hơn. Năm 1931, Lowell đảm bảo với Du Bois: “Người da đen không phải vấn đề gì quá đặc biệt đối với Harvard. Họ không nhiều, và vì mục tiêu là được học hành nên họ không muốn gây chú ý. Không có quy định nào liên quan đến họ ở các khu ký túc.” Nhưng tất nhiên, thói quen loại trừ có ảnh hưởng nhiều hơn thế. Năm 1935, Chủ tịch Hiệp hội Chính sách Đối ngoại Raymond L. Buell đề xuất với Conant rằng nhà thơ-triết gia Alain Locke, người có bằng Tiến sĩ Harvard năm 1918 và là người da đen duy nhất nhận được học bổng Rhodes trước những năm 1960, có thể được mời về thỉnh giảng trong một học kỳ. Giáo sư Triết học Ernest Hocking, một người bạn của Locke, được yêu cầu nhận xét về ông và đưa ra kết quả đánh giá không cao: Locke thông minh và là nhà phê bình có năng lực, đã hoàn thành tốt công việc tại khoa Triết học trường Howard, nhưng không nằm trong số 20 triết gia hàng đầu của nước Mỹ. Ngay cả trước đó, Conant đã nói với Buell rằng ông không biết làm sao để Locke được mời đến Harvard “dù chỉ để thực hiện một vài bài giảng”. Ông hứa sẽ ghi nhớ điều đó “trong nhiều năm”.■

Người ta chỉ biết đến sự tồn tại của người da đen ở Harvard khi có yêu cầu cung cấp thông tin về số lượng và vị trí của họ. Ai cũng cho rằng Harvard “không có ‘chính sách về người da đen’”, “chưa bao giờ từ chối nhận người da đen đáp ứng được yêu cầu đầu vào”, và không có số liệu riêng về số sinh viên da đen ít ỏi của trường. Đối với việc chạy đua đăng ký phòng ký túc: “Điều này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân bổ chỗ ở trong ký túc xá… tuy nhiên, không có sự phân biệt màu da trong các phòng học hay phòng ăn của chúng tôi.”■

William A. Hinton, giảng viên lâu năm (từ năm 1918) tại Trường Y và Trường Y tế Cộng đồng, là giảng viên da đen duy nhất. Một cuộc khảo sát tại các trường chuyên ngành của Harvard vào năm 1940 cho thấy trong số 1.008 sinh viên của Trường Kinh doanh, không hề có người Mỹ gốc Phi nào, dù có một sinh viên được nhận vào năm học sau đó. Trường Nha khoa báo cáo rằng các sinh viên da đen hiếm hoi của họ được tuyển chọn cẩn thận và được đón nhận, chỉ thỉnh thoảng mới có những khó khăn nảy sinh với bệnh nhân da trắng tại phòng khám nha khoa của trường.■

Cuộc tranh cãi về chủng tộc đáng chú ý nhất trước chiến tranh đã nảy sinh vào mùa xuân năm 1941, khi đội bóng vợt của Harvard gặp đội học viện Hải quân tại Annapolis. Đội Harvard có một cầu thủ người Mỹ gốc Phi, và chỉ huy học viện, Chuẩn Đô đốc Russell Willson đã yêu cầu không cho cầu thủ này vào sân. Đội học viện Hải quân không có cầu thủ da đen ở Annapolis trong 57 năm qua, và ông sợ phản ứng từ khán đài. Giám đốc Thể thao của Harvard, William Bingham, đồng ý: “Chúng tôi là khách của học viện Hải quân… Tôi không có lựa chọn nào khác về vấn đề này. Nếu trận đấu diễn ra ở Cambridge, tôi sẽ kiên quyết yêu cầu cho phép sinh viên ấy tham gia.” Dư luận đã phản đối kịch liệt sau đó. Với thái độ kiên quyết trước sự đã rồi, Hội đồng tuyên bố: “Trong tương lai, các ủy ban thể thao sẽ làm rõ với các đối thủ trong cuộc đấu rằng nguyên tắc của Harvard là không phân biệt chủng tộc giữa các sinh viên.” Conant đi vắng khi vụ việc xảy ra, nhưng ông đã phản ứng một cách thận trọng. Ông xin lỗi Đô đốc Willson và đảm bảo về hy vọng “rằng mối quan hệ tốt đẹp giữa Harvard và Annapolis sẽ nguyên vẹn, bất chấp những khả năng nhất định mà báo chí đã nêu ra”.■

Như trường hợp của người Do Thái và phụ nữ, Thế chiến II đã khởi đầu một thay đổi lớn ở thái độ và nhận thức về chủng tộc (dù trong chính sách và thực tiễn thì ít hơn). Đến những năm 1940, phong trào dân quyền hiện đại đã hình thành. Conant vẫn từ chối các yêu cầu chung sức nỗ lực cải thiện mối quan hệ chủng tộc và tình trạng của người da đen ở Mỹ. Nhưng khi William A. Neilson, Hiệu trưởng Đại học Smith, kêu gọi ông ký vào bản kiến nghị lên án cuộc bạo loạn chủng tộc ở Detroit năm 1943, ông đã đồng ý, phá vỡ quy tắc thông thường của mình là không tham gia những vấn đề như vậy (như ông đã làm để phản đối cuộc bạo động Đêm thủy tinh vỡ dưới thời Đức Quốc xã năm 1938.)■

Sự khác biệt và truyền thống tự do của Harvard đã khiến vấn đề bình đẳng và cơ hội của người Mỹ gốc Phi trở thành một chủ đề trong trường. Năm 1945, một quan chức của Liên đoàn Thành thị đề nghị viện đại học thành lập một viện nghiên cứu các mối quan hệ chủng tộc. Conant có thể đã thẳng thừng bác bỏ đề xuất như vậy vài năm trước đó. Nhưng lúc này, ông chuyển nó cho những người đứng đầu của FAS và Trường Sau đại học về Quản trị công, đồng thời đảm bảo với các phóng viên: “Tất cả chúng tôi đều quan tâm sâu sắc đến vấn đề này.”■

Một sinh viên người Oregon tốt nghiệp Harvard có tư tưởng tự do đã hy sinh trong chiến tranh, và mẹ của sinh viên này đề xuất tài trợ học bổng cho một sinh viên da đen. Conant tuyên bố mình rất “quan tâm đến vấn đề chủng tộc này”, nhưng cho rằng học bổng đó không đem lại lợi ích tốt nhất cho Harvard, “và có lẽ cũng không phải là giải pháp cho vấn đề con trai bà quan tâm”. Vì sao? “Nếu chúng ta có một học bổng dành riêng hoặc chủ yếu dành cho sinh viên da màu, nhất là bây giờ, điều đó nghĩa là người da màu không có cơ hội bình đẳng trong cuộc cạnh tranh giành học bổng thông thường.” Harvard đôi khi được yêu cầu chấp nhận học bổng dành cho sinh viên Anglo-Saxon da trắng, nhưng “không sẵn lòng làm vậy vì đó là sự thiên vị rõ ràng, và theo quan điểm của chúng tôi, nó thể hiện một thái độ thiếu khoan dung đáng bị phản đối”. Thay vào đó, ông đề xuất một học bổng sau đại học để hỗ trợ nghiên cứu về “một số khía cạnh của vấn đề màu da”. (Tuy nhiên, vào năm 1952, sau nhiều cuộc thảo luận, Hội đồng đã chấp nhận một học bổng dành cho các nam sinh “người Mỹ Cơ đốc giáo da trắng”.)■

Dần dần, vị trí của người da đen ở Harvard và sự nhạy cảm của người da trắng đối với vấn đề dân quyền ngày càng lên cao trong những năm sau chiến tranh. Năm 1949, giảng viên người Mỹ gốc Phi duy nhất của Harvard, William Hinton, được thăng chức từ người hướng dẫn lên Giáo sư (lâm sàng) – chỉ ngay trước khi ông nghỉ hưu sau 30 năm công tác. Cùng năm đó, Ralph Bunche của Liên Hợp Quốc trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên nhận bằng danh dự Harvard kể từ sau Booker T. Washington vào năm 1896. Công chức quốc tế này, người lấy bằng Tiến sĩ Harvard chuyên ngành Bộ máy nhà nước năm 1934, là một hình ảnh hoàn hảo của sự hội nhập vừa phải, chậm rãi. Năm 1950, ông được đề nghị đến Harvard giảng dạy với tư cách là Giáo sư chuyên ngành Bộ máy nhà nước – một lần nữa lại là người đầu tiên. (Lời mời đến từ chủ nhiệm bộ môn William Yandell Elliott; người ta cho rằng vào cuối những năm 1930, ông đã phản đối một sinh viên da đen sống ở nhà ký túc Lowell, nhưng cuối cùng đã chấp nhận một cách miễn cưỡng: “Được rồi, nhưng đừng mong tôi ngồi cạnh anh ta.”) Năm 1952, Bunche từ chức Giáo sư tại Harvard mà chưa hề giảng dạy để đảm nhận một vị trí cấp cao của Liên Hợp Quốc. Hiệu trưởng Buck hy vọng Hội đồng sẽ làm rõ với Bunche mong muốn rằng vào một thời điểm nào đó trong tương lai, ông sẽ trở lại: “Tôi nghĩ người như ông ấy sẽ rất hữu ích cho Harvard, có ý nghĩa đối với sinh viên và sẽ đóng góp rất nhiều cho quan hệ công chúng của trường.”■

Vào cuối nhiệm kỳ của Conant, như thư ký Hội đồng Bailey nói, đối với ban lãnh đạo Harvard, dường như “chúng tôi không có bất kỳ vấn đề nào về nhóm chủng tộc hoặc tôn giáo thiểu số” như ở các trường khác. Việc thiếu các hội sinh viên quốc gia, không tồn tại (một cách chính thức) các tiêu chuẩn về chủng tộc hoặc tôn giáo trong tuyển sinh hoặc đăng ký nội trú, thậm chí là thiếu hồ sơ chính thức về chủng tộc và tôn giáo (sẽ sớm trở thành nguồn gốc của một số khó khăn, khi luật chống phân biệt đối xử bắt đầu đòi hỏi những thông tin này): tất cả đều là tự đánh giá. Ở một mức độ và bối cảnh nhất định, điều này có lý. Nhưng sinh viên Do Thái, phụ nữ, người Công giáo và người Mỹ gốc Phi có đồng ý như vậy hay không lại là một vấn đề khác.■

Chương 4:
Phân khoa khai phóng và khoa học

Chính trong công tác quản lý Phân khoa Khai phóng và Khoa học (FAS), nỗ lực của Conant nhằm tạo ra một Harvard coi trọng tài năng hơn đã gặp thử thách khó khăn nhất. Từ mối quan hệ thường xuyên xáo trộn này, một trong những đổi mới về giáo dục có ảnh hưởng nhất của Harvard đã ra đời: hệ thống bổ nhiệm giảng viên dài hạn, sau này trở thành thông lệ tiêu chuẩn tại các trường đại học của Mỹ.

CONANT NẮM QUYỀN CHỈ HUY

Conant được thừa hưởng đội ngũ giảng viên không phải giỏi nhất nước. Do sự quan tâm của Lowell đối với việc hướng dẫn ở bậc đại học, số lượng và tỷ lệ trợ giảng cùng giáo viên hướng dẫn tăng đều đặn trong suốt những năm 1920. Đồng thời, nhiều giáo sư Harvard nổi tiếng nhất dưới thời Lowell – như Charles Townsend “Copey” Copeland và LeBaron Russell Briggs của khoa Ngôn ngữ Anh, Roger B. “Frisky” Merriman của môn Lịch sử – không phải là học giả đẳng cấp thế giới nhưng là những giảng viên lôi cuốn trên giảng đường. Trước năm 1934, Harvard chỉ có một giải Nobel thuộc về cha vợ của Conant, nhà hóa học Theodore W. Richards, còn ba giải thuộc về Đại học Chicago. Các nhà khoa học xã hội của trường cũng không so sánh được với Chicago hay Columbia. Đã qua cái thời của một nhóm nhỏ các ngôi sao học thuật như nhà Sử học Frederick Jackson Turner và nhà Triết học Alfred North Whitehead. Chủ tịch Tập đoàn Carnegie, Frederick Keppel, nói về quan điểm phổ biến vào năm 1934: “Harvard vẫn đi đầu nhưng không thể dễ dàng có được vị trí đó nữa; và người ta truyền tai nhau rằng tại một trong những trường đại học vĩ đại của Mỹ [không nghi ngờ gì đó là Chicago], việc nhận được lời mời từ Harvard và từ chối nó được coi là đỉnh cao của sự nổi tiếng về học thuật.” Conant đã sớm cảnh báo về sự hấp dẫn ngày càng tăng của các trường đại học khác, và tiêu chuẩn của Harvard về mức lương, phạm vi giảng dạy cũng như nghiên cứu khiến trường “ngày càng khó thu hút những con người xuất sắc chúng ta cần từ các trường đại học và viện nghiên cứu khác.”■

Chủ nhiệm FAS Kenneth Murdock là giáo sư môn Ngôn ngữ Anh. Dù phẫn nộ với việc Conant trở thành viện trưởng của Harvard, Murdock vẫn “sẵn lòng” tiếp tục vị trí của mình nếu Conant muốn. Conant thì không. Ông bổ nhiệm một người ít quyết đoán hơn (có khả năng Toán học đặc biệt và tính bài Do Thái mãnh liệt) là George D. Birkhoff, người giữ vị trí này cho đến năm 1939, và được kế nhiệm bởi nhà Sử học William S. Ferguson, người thậm chí còn ít quyết đoán hơn. Các chủ nhiệm ít quyền lực đồng nghĩa với việc Conant thực chất là chủ nhiệm FAS, tham gia sâu vào chương trình giảng dạy, tuyển sinh và trên hết là tuyển chọn giảng viên.■

Ông cho rằng “giữ một người đàn ông tầm thường trong trường là làm từ thiện nhầm chỗ”; thay đổi nhân sự là cần thiết “để người tốt nhất có thể vươn lên dẫn đầu”. Và ông đặt nhiều hy vọng vào sự đổi mới của mình, khi các giáo sư, những học giả xuất sắc hoặc nhân vật của công chúng, không bị ràng buộc bởi các bộ phận, sẽ mang lại sức sống mới cho đội ngũ giảng viên. Tuy nhiên, kế hoạch đầy tham vọng này đã bị cắt xén bởi nguồn lực eo hẹp, sức ì của cơ chế và tính chuyên nghiệp kỷ luật ngày càng tăng ở Harvard trong những năm 1930.■

Ban đầu Conant nghĩ ông và Hội đồng không có nghĩa vụ phải làm theo ý kiến của các khoa về vấn đề bổ nhiệm: “Hội đồng không mong muốn các khoa tự đề cử thành viên của mình nhưng… họ sẽ rất vui khi nhận được những góp ý và lời khuyên từ thành viên của các khoa về vấn đề bổ nhiệm.” Đồng thời, ông cố gắng trấn an các cựu sinh viên rằng những trợ giảng yêu thích của họ từ thời đại học chưa chắc sẽ bị sa thải: “Phần lớn vị trí cấp cao có thể sẽ luôn được dành cho các giáo viên hướng dẫn trẻ xuất sắc, những người thăng tiến dần dần và chứng tỏ được giá trị của họ tại ngôi trường này.”■

Dù đã thể hiện sự tôn trọng hợp lý đối với các ý kiến từ nội bộ Harvard, một vấn đề mới và nghiêm trọng đang hình thành: Cuộc xung đột giữa tham vọng của Conant về tài năng và các nhu cầu tài chính cấp bách lúc đó. Các chức danh giáo sư của FAS không có nguồn tài trợ ổn định. Năm 1935, trong số 102 thành viên được bổ nhiệm dài hạn, chỉ 9 người có hơn một nửa tiền lương được chi trả từ các khoản tài trợ cố định; 71 người được trả lương hoàn toàn từ các quỹ chung, một nguồn không ổn định vào những năm 1930. Conant đã cố gắng chấm dứt việc tái bổ nhiệm dễ dàng để dành quỹ lương cho những người thay thế tốt hơn. Ông nói với chủ nhiệm FAS Murdock rằng cơ sở để thăng tiến “phải là tài năng đặc biệt của một học giả làm việc hiệu quả, hiểu theo nghĩa rộng nhất của từ này”. Dù khả năng giảng dạy xuất sắc rất quan trọng, nhưng bản thân nó không còn là cơ sở đầy đủ để giữ chân hoặc thăng chức cho một người. Thực tế nghiệt ngã về quy mô và tính chất của đội ngũ giảng viên khiến ông lo lắng nhiều hơn. Từ năm học 1924-1925 đến năm học 1934-1935, tỷ lệ giảng viên ngắn hạn của FAS đã từ một phần ba lên hơn một nửa. Chỉ riêng giáo viên hướng dẫn đã chiếm hơn 60% số thành viên của hầu hết các khoa Khai phóng và Khoa học. Khoa Kinh tế có bảy giáo viên hướng dẫn thời vụ đã làm việc được sáu năm, một người làm chín năm, một người làm 10 năm. Khoa Ngôn ngữ Anh có một cựu chiến binh đã làm việc 18 năm; Khoa Ngôn ngữ Đức là 27 năm. Như Conant nói, “chúng ta đã thay đổi từ một tập thể tài năng thành một tập thể những tài năng bị áp đảo bởi một nhóm người kém hơn mà rõ ràng không có hy vọng gì cho họ ở nơi này”.■

Điều này dẫn đến một kết luận sâu sắc:

Chúng ta đã đi đến một giai đoạn trong lịch sử của ngôi trường này, và có lẽ là cả trong quá trình phát triển của tất cả các cơ sở giáo dục ở Mỹ, nơi chúng ta không thể đưa ra cam kết về các vấn đề chưa rõ ràng trong tương lai, như đã thực hiện ở một mức độ đáng kể trong quá khứ. Nói cách khác, chúng ta phải chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất, đó là ngân sách của FAS về cơ bản sẽ không thay đổi trong suốt một hoặc hai thập kỷ tới.

Vì vậy, ông thực hiện điều dường như khả dĩ nhất đối với mình: Tấn công trực diện các giáo viên hướng dẫn lâu năm của Harvard. Chắc chắn sẽ có những lời phàn nàn từ cựu sinh viên. Nhưng mâu thuẫn thực sự đến từ khuynh hướng bảo vệ trong chính đội ngũ giảng viên.■

Khoa Kinh tế là nơi diễn ra những tranh cãi và từ đó khai sinh ra một hệ thống đánh giá giảng viên mới. Nguyên nhân là việc tái bổ nhiệm hai giáo viên hướng dẫn John Walsh và Alan Sweezy. Xung đột diễn ra sau đó không phải về tự do giáo dục như nhiều người khi ấy (và sau này) vẫn nghĩ, mà là một cột mốc quan trọng đối với yêu cầu của Conant về việc lựa chọn giảng viên dựa trên tài năng.

Đầu năm 1934, khoa Kinh tế đề xuất thăng cấp cho một số trợ giảng lên giáo viên hướng dẫn. Walsh và Sweezy có hợp đồng thời hạn ba năm, tiếp tục là những trợ giảng được ưa chuộng, nhưng vẫn làm việc kém hiệu quả. Đến năm 1936, tình hình đã trở nên nghiêm trọng theo quan điểm của Conant. Khoa có bảy giáo viên hướng dẫn theo hợp đồng ba năm, với triển vọng tương lai không chắc chắn: một mối đe dọa đối với nhu cầu cấp bách phải giữ cho “chính sách ‘thay thế’ hoạt động hiệu quả”. Khoa đề xuất ba người trong số họ, bao gồm Walsh và Sweezy, được tái ký kết hợp đồng ba năm mới, với khả năng được bổ nhiệm dài hạn. Đề xuất bị từ chối, thay bằng hợp đồng hai năm, một chính sách cứng rắn được thực hiện ở các khoa có quá nhiều giáo viên hướng dẫn như Ngôn ngữ Anh.■

Trưởng khoa Kinh tế Harold Burbank hỏi Conant liệu có nên tính đến quan điểm cấp tiến của Walsh và Sweezy cũng như sự tham gia của họ vào Liên minh giáo viên cánh tả hay không. Tất nhiên, Conant không chấp nhận. Ông nói với nhà báo Walter Lippmann, người đứng đầu ủy ban kiểm tra của Ban quản trị đối với khoa Kinh tế: “Tôi không có thành kiến gì với những người này, và từ những gì tôi nghe được, quan điểm của họ có vẻ không phải đặc biệt cấp tiến.” Vấn đề là thành tích nghiên cứu của họ (một bài báo học thuật của Walsh, hai bài của Sweezy) khiến họ không đáp ứng được ngay cả những tiêu chuẩn lỏng lẻo khi ấy.

Quyết định của Conant được công khai vào tháng 4 năm 1937. Walsh và Sweezy là những giáo viên được ưa thích, và quan điểm chính trị cấp tiến nổi bật của họ đảm bảo trường hợp của họ sẽ trở nên nổi tiếng. Một nhóm thành viên cấp thấp của khoa đã đề nghị chín Giáo sư cao cấp – Edmund M. Morgan, Felix Frankfurter và E. Merrick Dodd, Jr. từ Trường Luật; Samuel Eliot Morison và Arthur Schlesinger (Lịch sử); Ralph Barton Perry (Triết học); Harlow Shapley (Thiên văn học); Elmer P. Kohler (Hóa học) và Kenneth Murdock (Ngôn ngữ Anh) – xem xét vụ việc. Chín người này nghĩ Conant nên thành lập một ủy ban đánh giá, và ông đã chỉ định họ. Kohler qua đời vào tháng 5 năm 1938, tại thời điểm ủy ban đưa ra báo cáo đầu tiên, và không được thay thế: vì vậy, sau này nhóm được gọi là Ủy ban tám người. Ủy ban cho rằng không có sự thiên vị chính trị nào. Nhưng họ nghĩ các giới hạn thăng chức đối với khoa trên thực tế đã tước đi cơ hội được đánh giá công bằng của Walsh và Sweezy. Ủy ban kết luận cả hai nên được gia hạn ba năm và trao cơ hội mà khoa đã đề xuất.■

Không đồng ý với kết luận của ủy ban tám người, Conant trả lời thẳng thừng rằng quyết định của mình là hợp lý và cần thiết. Có rất ít phản ứng từ cựu sinh viên (dù tờ Alumni Bulletin chỉ trích rằng Conant đã khiến các học giả căng thẳng hơn cả việc giảng dạy). Grenville Clark, thành viên của Hội đồng kể lại rằng các cựu sinh viên cho là “ủy ban đã giúp Harvard gỡ bỏ định kiến chính trị và kinh tế. Các công việc khác quá phức tạp nên họ không thể chú ý nhiều”. Kenneth Murdock, người vốn có hiềm khích với Conant, đã cố gắng khuấy động dư luận. Ông gọi quyết định này là “một sai lầm chết người trong việc đánh giá” khiến Harvard phải trả giá bằng “công việc của hai con người xuất sắc trong giảng dạy, ít nhất một trong số họ là một học giả đầy hứa hẹn”. Một số giảng viên cấp cao (bao gồm cả Paul Buck, Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm FAS sau này), cho rằng câu trả lời của Conant không thỏa đáng: nó “chỉ đơn giản là câu trả lời của quyền lực”. Nhưng Conant vẫn giữ nguyên ý kiến, Walsh và Sweezy từ chức: Sweezy theo cách thô bạo còn Walsh thì nhã nhặn.■

Mùa xuân năm 1938, Conant yêu cầu ủy ban tám người xem xét vấn đề lớn hơn về thủ tục thăng chức. Ông nói với thành viên ủy ban Ralph Barton Perry:

Toàn bộ quan điểm của giảng viên về vấn đề này phải được đổi mới. Tôi tin sự đổi mới này đã được hoàn thành một nửa và những mâu thuẫn sẽ lên tới đỉnh điểm vào mùa đông tới. Những gì chúng ta thiếu là một cuộc cách mạng trong giáo dục. Tôi từng tin nó có thể được hoàn thành một cách lặng lẽ, nhưng thực tế thì không do những sai lầm từ phía tôi. Dù vậy, tôi đã không tìm ra giải pháp nào cho các vấn đề của Đại học Harvard ngoại trừ việc thúc đẩy hoạt động cải cách này càng nhanh càng tốt.■

Tháng 3 năm 1939, ủy ban tám người đề xuất rằng thời hạn tối đa đối với hợp đồng ngắn hạn là tám năm. Sau đó, việc thăng chức hay chấm dứt hợp đồng sẽ phụ thuộc vào đánh giá chính thức và kết quả bỏ phiếu của khoa. Một ủy ban lâm thời với các chuyên gia bên ngoài sẽ xem xét đề xuất của khoa, sau đó chuyển đến viện trưởng và Ban quản trị. Còn tiêu chí để đánh giá giảng viên cấp thấp? Điều quan trọng là sự cân bằng giữa giảng dạy và nghiên cứu. Ủy ban đưa ra một lựa chọn an toàn bằng đề xuất rằng hai tiêu chí này phải được đánh giá như nhau.

Conant có quan điểm cứng rắn hơn. Ông chia giảng viên thành ba nhóm: nhóm liên quan đến “tiến bộ không ngừng về tri thức” (khoa học và khoa học xã hội, lịch sử, khảo cổ học), với các vị trí được bổ nhiệm dài hạn “chỉ dành cho những người có khả năng nghiên cứu xuất sắc”; “thơ” (ông muốn nói đến các khoa ngôn ngữ và văn hóa); và “triết học” (nghĩa là khoa Triết học). Tiêu chuẩn bổ nhiệm hai nhóm sau thì khác: “Từ ‘nghiên cứu’ khó có thể được sử dụng để nói về các hoạt động và bài viết của một triết gia, chứ đừng nói đến một nhà văn.” Giống như giảng viên Luật, họ nên được “đánh giá dựa trên hiệu quả giảng dạy… cũng như chất lượng bài viết của họ”.■

Felix Frankfurter, thành viên ủy ban tám người, người chuẩn bị rời Harvard để đến làm việc tại Tòa án Tối cao, tự hào vì mình là một phần của “một khảo sát quan trọng đối với tương lai không chỉ của Harvard mà còn của nền giáo dục đại học Mỹ”. Bản thân Conant hoan nghênh bản báo cáo: “Tôi chắc chắn tài liệu này sẽ đánh dấu một bước tiến quan trọng không chỉ trong lịch sử Harvard mà còn trong suy nghĩ của tất cả những ai quan tâm đến vấn đề này.” Ủy ban tám người đã thiết lập nên những thủ tục sau này (với một số sửa đổi) trở thành thông lệ đối với khoa Nghệ thuật tại các trường đại học trên toàn quốc. Có thể nói đây là đóng góp lớn của Harvard cho nền giáo dục đại học Mỹ, cùng với hệ thống giáo viên hướng dẫn của Lowell và chương trình Giáo dục Đại cương vào cuối những năm 1940. Thành viên ủy ban Harlow Shapley tự hào khẳng định: “Một lần nữa, Harvard đã khôi phục vai trò của mình trong đời sống đại học tại Mỹ.”■

Có gì đó khó hiểu về những khó khăn của Walsh-Sweezy và báo cáo của ủy ban tám người. Một nhóm giảng viên ban đầu chỉ trích Conant vì ép buộc những người xứng đáng nhưng không xuất sắc, đã đề xuất một thủ tục thăng chức hầu như chắc chắn đem lại khó khăn thực sự cho những người như Walshe và Sweezy trong tương lai. Giáo viên hướng dẫn Ngôn ngữ Anh cánh tả Granville Hicks nhận xét một cách chính xác rằng bản báo cáo “phục vụ tốt nhu cầu quản lý”. Mùa thu năm 1939, khi các giảng viên chuẩn bị thành lập một ủy ban điều tra về công tác quản lý viện đại học (tức là về viện trưởng), Conant đã đưa ra một lời xin lỗi nhẹ nhàng về phản ứng của ông đối với báo cáo đầu tiên của ủy ban tám người. Và chỉ có thế.■

Conant nhanh chóng áp dụng nguyên tắc mới. Thăng chức hoặc chấm dứt hợp đồng sau tám năm trở thành tiêu chuẩn. (“Đây là một nguyên tắc vững chắc và việc tuân thủ nó là bản chất của vấn đề,” ông nói với tập thể giảng viên.) Mùa thu năm 1939, trong số 56 giáo sư trợ lý tuổi từ 27 đến 52, 28 người được bổ nhiệm dài hạn, 14 người không được gia hạn và 14 người chưa có quyết định.

Năm 1940, Conant giải thích với các giảng viên về hệ thống bổ nhiệm mới rất khác so với cách tiếp cận trước đây. Ông không thể khiến họ yên tâm tuyệt đối: “Thông thường… các giáo viên hướng dẫn ở cấp bậc hiện thời sẽ được thăng chức vào các vị trí cần tuyển dụng, và trong mọi trường hợp, dự kiến sẽ có ít nhất hai ứng viên cho vị trí còn trống, những người này sẽ phải cân nhắc về việc cạnh tranh với bên ngoài.” Lời cảnh báo sau của ông còn đe dọa hơn nữa: “Nếu bị bỏ trống do người được bổ nhiệm qua đời hoặc từ chức trước tuổi nghỉ hưu, các vị trí dài hạn sẽ được tuyển từ bên ngoài”, và “trừ những trường hợp rất bất thường”, sẽ không ai được phong hàm phó giáo sư “nếu không có khả năng xứng đáng để sau này được thăng cấp lên bậc giáo sư”. Sự đề bạt từ bên ngoài sẽ được thông báo đầy đủ.■

Ban đầu, Conant cố gắng dựa vào thành viên từ các khoa khác của Harvard để xem xét những ứng viên cho vị trí cần bổ nhiệm. Nhưng điều này không thỏa đáng; các tiêu chuẩn chuyên biệt hơn bao giờ hết của mỗi ngành học đòi hỏi người đánh giá phải hoạt động ở cùng lĩnh vực với ứng viên – và từ các trường đại học khác. Năm 1942, ông tuyên bố “vì tình trạng chiến tranh, tôi sẽ áp dụng thủ tục mới để thông qua quyết định bổ nhiệm” và thành lập các ủy ban lâm thời đầu tiên do người ngoài đóng vai trò quyết định. Ủy ban này đã xem xét bổ nhiệm bốn người vào niên khóa 1942-1943 và bảy người vào niên khóa 1944-1945. Trước khi chiến tranh kết thúc, hệ thống đã ổn định và được các giảng viên chấp nhận, khuynh hướng phản đối trở nên mờ nhạt bởi trong những năm chiến tranh có ít trường hợp được bổ nhiệm. 90 ứng viên đã được ủy ban lâm thời đánh giá vào năm 1950; 68 người được chấp thuận, bao gồm tất cả các ứng viên từ khoa Kinh tế và Lịch sử, và một trong bốn ứng viên từ khoa Triết học. Nhà Kinh tế học Alvin Johnson từ trường đại học New School nói với Conant vào năm 1945: “Tôi coi phát kiến của anh về ủy ban lâm thời là bước tiến quan trọng nhất trong giáo dục đại học của thế hệ trước. Khi được áp dụng chung cho các trường đại học lớn, nó sẽ chấm dứt nạn bè phái và mở rộng cánh cửa cho thành tựu học thuật ở bất cứ đâu.”■

Nhưng thủ tục mới cũng thúc đẩy điều sẽ trở thành một đặc điểm chung ở đại học cuối thế kỷ XX: Những lời phàn nàn rằng các giáo sư-học giả đã giảng dạy thiếu trách nhiệm, thờ ơ, và “những giảng viên giỏi” đã không được giữ lại. Trường hợp đầu tiên xuất hiện vào năm 1939, khi Giáo sư trợ lý Mỹ thuật Robert Field không được gia hạn hợp đồng. Anh là một giáo sư được yêu thích, đi trước thời đại khi giảng dạy về tác phẩm của Walt Disney. Tờ Crimson thảo luận về trường hợp của anh và Hội đồng sinh viên đã lập ra một ủy ban để xem xét vấn đề, nhưng cũng chẳng thay đổi được gì ngoài việc khiến David Rockefeller đau khổ khi người trợ giảng yêu thích của mình trong những năm đại học bị chấm dứt hợp đồng.■

Năm 1953, khi cùng Conant chuẩn bị rời nhiệm sở, Buck nhìn lại những thành tựu đạt được từ cơ chế ủy ban lâm thời. Ông xếp 24 người từng là thành viên ủy ban thành bốn nhóm: nổi bật, thành công, tầm thường và thất bại. 13 người – hơn một nửa – nổi bật; sáu thành công; bốn tầm thường. Nguyên nhân của trường hợp thất bại duy nhất “về cơ bản là vấn đề y tế” và đã được cho nghỉ vào năm 1952. Chính nhóm “tầm thường” khiến Buck quan tâm nhất: những lý lẽ về nhu cầu lấp đầy chỗ trống “giống như con ngựa thành Troy, nơi sự tầm thường len lỏi và lan rộng trong tập thể giảng viên”.■

Nhìn chung, Buck kết luận, đó là “một kỷ lục về thành tích… nổi bật trong số các trường đại học Mỹ”. Nhưng các vấn đề vẫn còn đó: trên hết có lẽ là xu hướng “tiếp tục bổ nhiệm ‘người trong nhà’… hơn là những đối thủ cạnh tranh bên ngoài Harvard”. May mắn là Hiệp hội Nghiên cứu sinh, một vườn ươm tài năng trẻ xuất sắc do Lowell tài trợ, cũng là một nguồn dồi dào cung cấp các giảng viên cho Harvard, đã tuyển sinh rộng rãi hơn bao giờ hết. Không ai trong số tám nghiên cứu sinh mới năm 1950 có bằng cử nhân Harvard.■

Một thành tựu nữa trong thời gian tại nhiệm của Buck: bổ nhiệm phụ nữ tại FAS. Trước năm 1947, FAS không có giảng viên nữ. Sau đó, doanh nhân giàu có Samuel Zemurray đã tài trợ cho một vị trí giáo sư chỉ dành cho phụ nữ. Có tiền là có quyền, và nhà Trung cổ học của Đại học Cambridge Helen Maude Cam trở thành Giáo sư Radcliffe-Zemurray đầu tiên. Cô là một trong ba người xuất sắc lọt vào vòng chung kết (bác sĩ Tâm lý Anna Freud và nhà Kinh tế học Cambridge Joan Robinson là những người còn lại). Việc Cam được bổ nhiệm không hề gây bất ngờ: nhiều người nghĩ cô là nhà Trung cổ học tài năng nhất ở khu vực châu Mỹ nói tiếng Anh.

Conant thừa nhận ông đã theo đuổi chính sách đánh giá giảng viên mới “có lẽ bằng sức mạnh hơn là sự khéo léo”. Nhưng ông tin chắc “ngoại trừ thời kỳ mở rộng mạnh mẽ, rất khó để xây dựng được một đội ngũ giảng viên xuất sắc trừ khi có một kế hoạch dài hạn để liên tục tuyển dụng những học giả trẻ có triển vọng nhất”. Tất nhiên, sự gia tăng đáng kể về nguồn tài trợ sẽ tạo điều kiện cho sự phát triển. Điều này đã không xảy ra, và ông “khá rõ” rằng “nó khó có thể xảy ra trong tương lai gần”. Tuy vậy, dự doán của ông đã không chính xác. Nền kinh tế quốc gia thay đổi và môi trường gây quỹ của Harvard trong những năm sau đó đã tạo cơ hội cho việc hoàn thành tầm nhìn về tài năng của Conant theo mức vượt trên hy vọng cao nhất của ông.■

CÁC NGÀNH NHÂN VĂN

Các ngành nhân văn của Harvard tạo nên một nhóm văn hóa học thuật được phân hóa rõ rệt theo nội dung và vị trí. Các khoa được thành lập từ trước – Ngôn ngữ Anh, Văn hóa cổ đại, Triết học – có uy tín sánh ngang với Lịch sử, Bộ máy nhà nước và Kinh tế của khoa học xã hội, cũng như Vật lý, Hóa học và Sinh học của Khoa học Tự nhiên. Sau đó là các khoa Ngôn ngữ cổ – Romance, Germanic và Slavic – có vị thế thấp hơn theo trật tự của Harvard. Âm nhạc và Mỹ thuật đã tạo thành nhóm thứ ba: nhỏ và độc lập.

Khi trở thành viện trưởng, Conant đã xin lời khuyên từ nhà nhân văn học xuất sắc nhất của Harvard, Alfred North Whitehead. Whitehead đề xuất một chương trình đào tạo cho ngành nhân văn cân bằng giữa kiến thức, nâng cao nhận thức thẩm mỹ của sinh viên và nuôi dưỡng các giá trị cùng thị hiếu mới. Mỗi yếu tố đều cần thiết và phụ thuộc lẫn nhau để tránh những cạm bẫy tương ứng của sự tầm thường, thói quen cũng như ngộ nhận. Dù cơ cấu của khoa khuyến khích kiến thức và cải thiện thẩm mỹ, nhưng nó lại bóp nghẹt sự đổi mới sáng tạo. Whitehead cảnh báo: “Không được để cho kiến thức loại trừ cái mới.” Không lâu sau, sự thay đổi đã đến với ngành nhân văn của Harvard, được thúc đẩy bởi các trào lưu trí tuệ và các đặc tính trọng nhân tài mới.■

Triết học trong những năm 1930 vẫn chìm trong ánh hào quang của những tài năng quá khứ: William James, Josiah Royce, George Santayana. Những cá nhân kiệt xuất này đã mang lại cho Harvard danh tiếng học thuật tầm cỡ quốc tế đầu tiên. Chủ nghĩa thực tiễn được coi là một đóng góp của Harvard vào lịch sử tư tưởng: “Hệ thống lựa chọn của Harvard được áp dụng cho toàn thế giới.” Các nhân vật nổi bật của ngành Triết học trong những năm 1920 và 1930 có thứ tự rõ ràng. Trong nỗ lực khôi phục vinh quang của quá khứ, khoa Triết học đã mời Alfred North Whitehead về vào năm 1924 sau khi ông rời Đại học London và mời Etienne Gilson làm giáo sư bán thời gian trong một vài năm trước khi ông đến Toronto vào năm 1929. Những học giả chính của trường là Ralph Barton Perry, Harry Wolfson và C.I. Lewis, trong đó Wolfson là người nổi bật nhất.■

Conant đã tìm cách thúc đẩy các tiêu chuẩn khắt khe hơn ở khoa Triết học, như ông đã làm với những khoa khác. Năm 1935, Chủ nhiệm William Ernest Hocking nói với ông về cảm nghĩ của Raphael Demos, khi ấy là giáo sư trợ lý, “rằng bầu không khí của Harvard đang ép ông làm việc với hiệu suất mà ông có phần không thoải mái”. Hocking đảm bảo với Demos rằng không ai buộc ông phải làm nhiều hơn bình thường; liệu Conant có trấn an tương tự không? Conant không làm vậy: “Chắc chắn chúng ta cần những giảng viên xuất sắc, nhưng họ sẽ không xuất sắc theo quan điểm của tôi trừ khi họ là những học giả sáng tạo theo đúng nghĩa.” Tuy nhiên, Demos được bổ nhiệm chính thức đúng hạn, và vào năm 1945, Hiệu trưởng Paul Buck đề xuất thăng cấp giáo sư cho ông. “Ông ấy đã không chứng tỏ khả năng tuyệt vời của mình trong bất kỳ công trình học thuật chính thức nào,” Buck thừa nhận. Nhưng ông được coi là giảng viên giỏi nhất của khoa.■

Một ví dụ điển hình về sự thay đổi mà Conant tìm kiếm là sự xuất hiện của Willard Van Orman Quine, triết gia hàng đầu của Harvard (và có thể nói là của nước Mỹ) trong những thập kỷ sau đó. Năm 1930, Quine đến Harvard với tư cách sinh viên sau đại học. Đã kết hôn và không có nhiều tiền, anh cần vị trí trợ giảng càng sớm càng tốt. Khi biết mình có thể được nhận nếu vượt qua kỳ thi kiểm định trong một năm, anh đã làm như vậy – dù việc này khiến anh mất thể diện (như sau này anh chia sẻ) khi phải trả lời những thứ liên quan đến lịch sử triết học, siêu hình học, nhận thức luận và tâm lý học. Một năm sau, anh lấy bằng tiến sĩ ở tuổi 23. Ngôi trường Harvard trọng người tài của Conant được tạo ra cho Quine, và Quine là dành cho Harvard. Dù rất ít người trong khoa quan tâm đến công việc của Quine, nhưng anh đã được thăng chức năm 1941 và vào cuối những năm 1940 đã trở thành một nhân vật tầm cỡ thế giới, khi triết học phân tích chiếm vị trí hàng đầu trong lĩnh vực này.■

Quine tìm cách mở rộng sự hiện diện của ngành mình theo đuổi trong khoa. Anh thúc giục việc bổ nhiệm Rudolf Carnap, người hướng dẫn của mình, và được các đồng nghiệp trong khoa đồng ý. Nhưng một ủy ban lâm thời đã xem xét các triết gia hiện đại ở Mỹ và châu Âu, sau đó từ chối đề cử Carnap (triết gia Isaiah Berlin nghĩ công trình tốt nhất đã thuộc về ông), hay đúng hơn là bất kỳ triết gia nào khác. Buck thú nhận với Conant: “Chúng ta đang ở trong tình thế khó xử! Điều rõ ràng duy nhất tôi biết là cá nhân tôi không sẵn sàng đề xuất Carnap cho vị trí còn trống này… Nếu thật sự có sức mạnh mà nhiều người tin chúng ta có, chúng ta sẽ giữ lại vị trí trống này, với lý do để nó cho khoa Triết học là không hợp lý và nên dành cho ứng viên hợp lý hơn. Nhưng chúng ta không có sức mạnh đó – hay là chúng ta thiếu can đảm?” Conant đã nắm lấy cơ hội này: “Tôi có cùng kết luận với anh. Tại sao không can đảm lên và tạo ra một chức danh giáo sư lưu động thay vì cố gắng bổ nhiệm ai đó vào vị trí trống này?” Nhà Vật lý J. Robert Oppenheimer là mẫu người Conant nghĩ tới, nhưng ông lại không muốn rời khỏi công việc dễ chịu tại Viện nghiên cứu cao cấp Princeton.■

Tuy nhiên vào những năm 1950, khoa Triết học rất nổi tiếng về chuyên môn, với Quine là nhân vật hàng đầu thế giới sau James và Whitehead. Lời mời chào ngày càng thường xuyên từ các trường đại học khác trong những năm sau chiến tranh đã khiến cấp bậc và mức lương trong ngành Triết học tăng lên. Quine bị thu hút bởi lời đề nghị về một công việc giảng dạy nhẹ nhàng hơn từ Đại học Chicago. Harvard giữ ông bằng đề nghị tính những lần đổi chỗ giảng dạy giữa ông với các đồng nghiệp tương đương một khóa học. Năm 1952, Buck nói với Conant rằng Berkeley sẵn sàng “dốc túi” để có Quine.■

Có lẽ sự nổi bật về trí tuệ của Quine là một phần lý do khiến khoa Triết học không bị phân chia sâu sắc giữa phân tích và các nhánh truyền thống hơn. (Ít nhất, đó là những gì Quine nhớ. Triết gia Burton Dreben, sinh viên và sau này là đồng nghiệp của ông nhớ lại những cuộc tranh cãi gay gắt giữa Quine và C.I. Lewis về việc bổ nhiệm trong những năm 1940 và 1950.) Các trường phái cũ hơn – chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa duy tâm – tiếp tục có vị trí quan trọng trong khoa khi được sinh viên yêu cầu giảng dạy liên tục.■

Khoa Văn hóa cổ đại cũng có truyền thống tốt đẹp về mối quan tâm tới giảng dạy bậc đại học, từ khi tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh là những môn học bắt buộc. John H. Finley, một giảng viên từ năm 1933 đến năm 1976 kiêm người quản lý khu nhà Eliot từ năm 1941 đến năm 1968, là “hiện thân của Harvard” đối với những thế hệ sinh viên đã theo học các khóa học về lịch sử Hy Lạp của ông. Finley, nhà Sử học La Mã Mason Hammond và nhà Sử học Hy Lạp Sterling Dow – tất cả sinh viên khóa 1925 đều biết rõ Hammond là sinh viên tốt nghiệp thủ khoa, Finley đứng thứ hai và Dow đứng thứ ba – là những người nổi trội nhất trong khoa dưới thời Conant.■

Việc bổ nhiệm Werner Jaeger (là một người tị nạn) làm giáo sư năm 1939 và Herbert Bloch (người sẽ sớm nổi tiếng) làm giảng viên sơ cấp môn Lịch sử La Mã năm 1947 đã đưa các học giả lớn đến với khoa Văn hóa cổ đại. Nhưng tính chất khép kín của khoa (và của các môn học) vẫn tồn tại. Khi viết thư cho một giảng viên sơ cấp, một tài năng không được bổ nhiệm dài hạn tại Harvard, Conant sử dụng giọng văn của một người có “quan điểm rộng rãi bất thường (đối với những người nghiên cứu văn hóa cổ đại)”.■

Truyền thống và sự tự mãn phát triển đặc biệt mạnh mẽ ở khoa Ngôn ngữ Anh. George Lyman Kittridge, người bắt đầu giảng dạy vào năm 1888 và nghỉ vào năm 1936, là nhân vật nổi trội trong “nghiệp đoàn ngôn ngữ”, theo cách gọi của nhà phê bình tương đối cởi mở Irving Babbitt, nơi kiểm soát việc giảng dạy Ngôn ngữ Anh tại Harvard. Các môn học trong những năm 1930 chỉ thay đổi chút ít so với những năm 1890: Ngôn ngữ học, Ngữ văn, ít nhất sáu khóa học về các ngôn ngữ Anh cổ và trung đại, tiếng Pháp cổ, Gothic cùng “một số thứ quen thuộc” với ngôn ngữ Anh và Mỹ cũng như các ngoại ngữ hiện đại. Hiệu trưởng Đại học Smith William A. Neilson, tiến sĩ năm 1898, đã nhận xét rằng “người Ai Cập chỉ cần năm tuần để tạo ra một xác ướp, nhưng khoa Ngôn ngữ Anh Harvard cần năm năm”.■

Conant đã bổ nhiệm chức danh Giáo sư Đại học cho I. A. Richards, một nhà tiên phong xuất sắc về chủ nghĩa phê bình mới và là người nổi bật trong việc ủng hộ tiếng Anh cơ bản. Nhưng khoa vẫn giữ khoảng cách với ông. Ngoài Richards và Douglas Bush, những người gia nhập năm 1936 và dạy Văn học thế kỷ XVII, các quyết định bổ nhiệm nổi bật nhất vào cuối những năm 1930 thuộc về lĩnh vực trước đây ít được chú ý là Văn học Mỹ, với hai cá nhân xuất sắc là F. O. Matthiessen và Perry Miller. Gây tranh cãi hơn nữa là việc bổ nhiệm nhà văn hóa Mỹ Howard Mumford Jones từ Đại học Michigan. Người ta đồn rằng ông “khó hòa đồng, thường xuyên tranh luận quan điểm và không phải lúc nào cũng uyên bác như người ta mong muốn”. Tuy nhiên, Jones đã đến và nhanh chóng trở thành một luồng không khí trong lành (nếu không nói là luôn dễ chịu).■

Vào cuối những năm 1940, khoa Ngôn ngữ Anh tiến đến giai đoạn xáo động lành mạnh. Một thế hệ trẻ do Matthiessen, Miller và Harry Levin dẫn dắt đã bị cuốn vào chủ nghĩa phê bình mới, lịch sử tư tưởng, văn hóa Mỹ và văn học so sánh. Năm 1949, ủy ban kiểm tra khoa Ngôn ngữ Anh nhận thấy khoa đang dần thay đổi, trở nên nhạy cảm hơn với bối cảnh xã hội và thẩm mỹ văn học.■

Khi khoa trở nên đa dạng hơn về lợi ích, sự hiện diện đôi khi không ổn định của các nhà văn sáng tạo trở nên dễ chấp nhận hơn. Mùa thu năm 1939, Robert Frost trở thành nghiên cứu sinh nhận học bổng Emerson về Thơ ca. Ông cảnh báo Conant rằng việc giảng dạy của ông trong một phần tư thế kỷ qua chỉ bao gồm “một chuỗi quan điểm triết học được hình thành và thực hiện sơ sài… Tôi không đứng đủ ba lớp một tuần, 40 tuần trong năm, hay một nửa số đó. Dù tốt hay xấu, đó là tất cả con người tôi.” Sở thích của ông: có lúc đến giảng một lớp ngôn ngữ Anh, có lúc giảng dạy trên giảng đường lớn, “hoặc ngồi nói chuyện với đám trẻ ở nhà Adams… khi tôi có hứng nói về điều gì đó. Bằng cách này, tôi có thể cảm thấy tự nhiên và suy nghĩ của tôi sẽ hòa hợp với bài giảng của tôi hơn.” Frost tiếp tục được ký hợp đồng giảng dạy hằng năm cho đến năm 1943.■

Thế chiến II đã chứng kiến những thay đổi rõ rệt về nhân sự, phong cách và văn hóa của các ngành khoa học nhân văn tại Harvard. Một dấu hiệu ban đầu cho thấy sự thay đổi là việc Harry Levin được thăng chức năm 1943. Là giáo sư cấp cao người Do Thái đầu tiên của khoa Ngôn ngữ Anh, Levin cũng đi tiên phong trong việc đưa ra một cách tiếp cận phê bình hiện đại hơn đối với văn học so sánh. Năm 1946, Conant hỏi quan điểm của Levin về tương lai ngành nhân văn tại Harvard (như đã làm với Whitehead hơn một thập kỷ trước). Levin nhắc đến những người tiền nhiệm lừng lẫy nhất, George Lyman Kittridge và Irving Babbitt như những hiện thân của các loại hình nhân văn nay đã lỗi thời: “các [học giả] Gelehrten kiểu cũ” (Kittridge) và “những kẻ phản động về văn hóa” (Babbitt). Nhưng Levin nghĩ những luồng tư tưởng mới đang tuôn chảy. Ông dự đoán nghiên cứu nhân văn trong tương lai sẽ đi theo chiều rộng hơn là chiều sâu, ưu tiên sự quan tâm rộng rãi đến biểu hiện văn hóa hơn là nghiên cứu chuyên sâu về một chủ đề đơn lẻ.■

Việc bổ nhiệm nhà viết tiểu sử văn học Walter Jackson Bate vào năm 1949 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai. Ông nhanh chóng trở thành nhà lãnh đạo học thuật và trí tuệ của khoa. Và nhiều cơ hội bổ nhiệm mới đã xuất hiện trong những năm dài sau chiến tranh. Năm 1951, hai giáo sư của Đại học Columbia, Lionel Trilling và Alfred Harbage, nhận được lời mời giảng dạy tại Harvard. Conant nói với quyền Hiệu trưởng Columbia Grayson Kirk: “Không phải lúc nào tôi cũng có thể thông báo cho người đồng cấp khi tiến hành tấn công chớp nhoáng, nhưng tôi cảm thấy lần này anh nên được cảnh báo.” Harbage nhận lời, Trilling thì không (và được mời lại một thập kỷ sau đó nhưng vẫn từ chối). Trái ngược hoàn toàn với hình ảnh non nớt trong những thập kỷ trước, khoa Ngôn ngữ Anh đã trở nên sắc sảo và chuyên nghiệp, một đối thủ lớn trong cuộc đua giành vị trí hàng đầu trong trường đại học Mỹ những năm 1950 và 1960.■

Nếu Triết học, Văn hóa cổ đại và Ngôn ngữ Anh là những viên kim cương trên vương miện ngành nhân văn của Harvard, thì các khoa ngôn ngữ và văn hóa khác – Romance, Germanic và Slavic – giống như pha lê, bị coi nhẹ bởi vị thế ít quan trọng và tính ngoại lai khó hòa đồng của các giảng viên.

Thế chiến I đã giáng một đòn mạnh vào mối quan tâm của sinh viên đối với tiếng Đức và từ đó không bao giờ trở lại như cũ. Việc Hitler phá hủy đời sống giáo dục và trí tuệ của quốc gia càng làm giảm vai trò của tiếng Đức như một công cụ cần thiết của những người có học. Năm 1935, ủy ban kiểm tra khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Đức đã bày tỏ thái độ bất bình về sự thiếu uy tín, thiếu sức hút và sự chia rẽ nội bộ của khoa. Không có giáo viên hướng dẫn nào được thăng hàm giáo sư trợ lý trong bảy năm, từ giáo sư trợ lý lên phó giáo sư trong sáu năm và lên giáo sư chính thức trong 14 năm. Năm 1939-1940, Bảo tàng Busch-Reisinger¹² đã cúi đầu trước chủ nghĩa chống Đức thịnh hành thời bấy giờ và chuyển sang nghiên cứu thay vì triển lãm công khai.

Tình hình không được cải thiện nhiều trong những năm sau chiến tranh. Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Đức cảm nhận rõ rệt sự coi thường mà thời kỳ Đức Quốc xã mang lại. Khoa mong muốn thu hút những tài năng hàng đầu (thường là người Đức, làm việc tại các trường đại học Đức), nhưng mong muốn này lại vấp phải xu hướng ở lại quê hương của họ. Vào đầu những năm 1950, hai học giả cao cấp của châu Âu đã được mời nhưng đều từ chối: sự thiếu hụt các học giả lớn ở Đức và Thụy Sĩ sau chiến tranh khiến vị trí giáo sư hàng đầu ở những quốc gia đó trở nên hấp dẫn khó cưỡng.■

Mục tiêu truyền thống của khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Romance không phải là những nghiên cứu quan trọng vượt trội, mà là hướng dẫn về ngôn ngữ và văn hóa Pháp, Tây Ban Nha, Italia (thường được gọi là “Neo-Latin” vào những năm 1920) ở bậc đại học và sau đại học. Năm 1944, Hiệu trưởng Paul Buck nhận xét rằng “sự tiếp xúc quan trọng với các xu hướng phổ biến trong lĩnh vực này… là điều mà khoa hoàn toàn không có được trong suốt thập kỷ qua”.

Căng thẳng giữa các thành viên sinh ra ở Mỹ và nước ngoài của khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Romance nổi lên khi Francis M. Rogers, một học giả về văn hóa Bồ Đào Nha kiêm một cán bộ cấp thấp, được bổ nhiệm làm giáo viên hướng dẫn vào năm 1945. Rogers sinh ra tại Mỹ, có thành tích nổi bật trong chiến tranh và giành được sự tán dương hiếm có từ Buck: “Anh ấy không chỉ đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực của mình mà còn là một trong những thanh niên tài năng nhất Harvard trong những năm gần đây.” Trên thực tế, Rogers có ít bài viết được đăng báo, thành tích này cũng không được cải thiện đáng kể trong nhiều năm sau. Giáo sư Louis Solano, người sinh ra ở nước ngoài, đã phản đối Trưởng khoa Arthur Whittem, người sinh ra tại Mỹ, vì cách xử lý vội vã và thiếu minh bạch trong việc bổ nhiệm Rogers: không họp khoa, chỉ có một lá thư thông báo từ trưởng khoa nhấn mạnh về thời gian eo hẹp do Roger có một đề nghị công việc khác và cần trả lời nhanh chóng.■

Rất khó để mời và giữ chân các học giả lớn. Buck đặt câu hỏi liệu các thành viên cấp cao của khoa có “đủ năng lực đưa ra những đề xuất khôn ngoan nhất… về việc bổ nhiệm một cách lý tưởng nhất không”. Ông muốn dựa vào các cố vấn bên ngoài và Conant khuyến khích điều đó. Nhưng sau đó Buck đã phải báo cáo rằng kế hoạch tư vấn “đã đổ bể vì tôi không thể tìm ra những cố vấn thực sự có năng lực. Đây là một minh họa cho tình trạng đáng buồn trong lĩnh vực này khi đánh giá của một số học giả lớn tuổi không còn đáng tin cậy, và một số ít những học giả trung tuổi lại chính là ứng viên cho vị trí cần tuyển”.■

Thế giới đông đúc của ngôn ngữ và văn hóa hiện đại vẫn còn nhiều lĩnh vực khác. Nhà ngữ văn vĩ đại Roman Jakobson rời Đại học Columbia để đến làm việc tại khoa Ngôn ngữ và văn hóa Slavic mới được thành lập vào năm 1949. Cùng với nhà nghiên cứu văn học so sánh Renato Poggioli được bổ nhiệm vào năm 1947 và Albert Lord (với những nghiên cứu về sử thi/truyện dân gian Balkan), cốt lõi của một khoa xuất sắc đã hình thành.■

Không mấy vui vẻ – lúc đó và sau này – là bộ môn tiếng Phạn, với uy tín bắt nguồn từ truyền thống lớn của ngôn ngữ Đức. Walter E. Clark, giáo sư lâu năm trong lĩnh vực này của Harvard, đã từ chức quản lý khu nhà Kirkland vào năm 1945 vì ông và bộ phận của mình không được tham vấn về quản lý quỹ nghiên cứu. “Nếu Harvard không quan tâm nhiều đến bộ môn của tôi, tôi cũng không muốn dành thời gian, suy nghĩ, năng lượng và tiền bạc để quản lý một trong các khu ký túc kia,” ông nói. Sự nhạy cảm bị thương tổn sẽ vẫn là một phần của bộ môn tiếng Phạn nhỏ bé ở Harvard.■

Âm nhạc và Mỹ thuật cũng là một nhóm ngành nhân văn khác đáng chú ý, vì sự gần gũi ấm cúng của chúng như Ngôn ngữ Anh và Triết học do cảm giác trung tâm của chúng, hoặc các ngôn ngữ hiện đại vì cho thấy mối liên hệ gần gũi giữa sự đa dạng văn hóa và sự khó khăn trong giáo dục. Khoa Âm nhạc có quy mô nhỏ: bốn giáo sư trước Thế chiến II, trong đó có nhà soạn nhạc lỗi lạc Walter Piston. Điểm mạnh của khoa là sáng tác, biểu diễn thanh nhạc, nhạc cụ và đào tạo đánh giá âm nhạc ở bậc đại học. Sau chiến tranh, Piston có thêm đồng nghiệp là nhà soạn nhạc Randall Thompson. Nhưng những xung đột về tính cách và căng thẳng vốn có trong mối quan hệ giữa nhà nghiên cứu âm nhạc và nhà soạn nhạc/nghệ sĩ biểu diễn đã tạo nên sự bất hòa liên tục trong khoa.■

Cốt lõi của khoa Mỹ thuật là một chương trình giảng dạy sinh động ở bậc đại học, được tạo ra vào cuối thế kỷ XIX bởi nhà phê bình và Lịch sử Nghệ thuật nổi tiếng Charles Eliot Norton, người đóng vai trò quan trọng trong khoa từ năm 1874 đến năm 1898. Sau Norton, không ai có thể sánh với ông. Thay vào đó, hai học giả yêu nghệ thuật giàu có, Edward Waldo Forbes khóa 1895 và Paul J. Sachs khóa 1900, vừa là những người am hiểu nghệ thuật, vừa là các chuyên gia học thuật, trở thành những nhân vật chủ chốt của khoa. Forbes tiếp quản vị trí Giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Fogg vào năm 1909, Sachs (thuộc gia tộc tài chính Goldman Sachs) tham gia cùng ông với tư cách Phó Giám đốc vào năm 1915. Họ đã biến Fogg thành nơi đào tạo hàng đầu các quản trị viên bảo tàng và nhà nghiên cứu nghệ thuật.

Bên cạnh am hiểu về nghệ thuật, Forbes và Sachs còn có sự nhạy bén về tài chính ít thấy trong giới học thuật. Forbes đã rất nỗ lực để giữ khu đất ven sông, nơi các tòa nhà mới của Harvard được xây dựng vào đầu những năm 1930, còn Sachs là cố vấn về việc gây quỹ cho Lowell và Conant. Cặp “bài trùng” này đã làm giàu cho Fogg bằng những món quà của riêng họ và tiền tài trợ từ những người bạn giàu có. Năm 1927, Bảo tàng Nghệ thuật Fogg mới to lớn hơn đã thay thế cho tòa nhà cũ. Đến năm 1941, tiền tài trợ cho Fogg là 100.000 đô-la một năm, tăng từ mức 3.000 đô-la khi Sachs mới gia nhập vào năm 1915.■

Forbes và Sachs nghỉ hưu vào ngày 1 tháng 12 năm 1944. (“Đây là một sự hợp tác. Khi Edward nghỉ hưu, tôi cũng vậy”, Sachs nói.) Sự ra đi của những con người mang tiền về cho Fogg cùng với tình hình lạm phát trong và sau chiến tranh đã làm suy yếu vị thế con cưng của bảo tàng. Buck tìm cách cắt giảm chi phí nhưng không thành công: “Thật khó để cắt chân một con voi. Thậm chí khi bạn bè của voi nhận thấy chúng tôi đang nghĩ đến một cuộc phẫu thuật như vậy, họ sẽ tìm được số tiền cần thiết để cứu nó.” Vào đầu những năm 1950, Hội đồng đã yêu cầu cân bằng ngân sách của Fogg và sử dụng bảo tàng cho việc giảng dạy sinh viên đại học nhiều hơn là phục vụ như một bảo tàng công cộng.■

Việc các khoa có thể tác động tới quy trình bổ nhiệm bất chấp cơ chế ủy ban lâm thời được thể hiện rõ trong việc tuyển dụng giáo sư Nghệ thuật cổ điển năm 1947. Sau khi đánh mất ứng viên đầu tiên vào tay Viện Nghiên cứu cao cấp Princeton, khoa đề xuất thăng chức cho Giáo sư trợ lý George Hanfmann. Các cố vấn bên ngoài không tin ông có thể trở thành một nhà lãnh đạo trong lĩnh vực này. Nhưng khoa nhất trí khẳng định lựa chọn của mình. “Điều này khiến tôi lo lắng,” Buck nói với Conant, “vì tôi cảm thấy khoa đang tăng cường ủng hộ người họ chọn.” Một ủy ban lâm thời mới được triệu tập và đã bầu Hanfmann trong một cuộc bỏ phiếu riêng, Conant và Buck cũng tán thành. Mong muốn của khoa đã chiến thắng sự ngờ vực ban đầu. Và hóa ra Hanfmann đã trở thành một nhân vật nổi bật trong lĩnh vực của mình.■

Vào cuối nhiệm kỳ của Conant, dù có uy tín về mặt học thuật nhưng dường như các ngành nhân văn tại Harvard đã mất dần vị thế so với Khoa học Tự nhiên và xã hội. Harry Levin phàn nàn rằng trong khi Conant có kiến thức chuyên môn về khoa học và Buck về khoa học xã hội, họ lại thiếu kiến thức hoặc sự quan tâm tương đương đối với ngành nhân văn. Việc một ngành từng là tiêu điểm của chương trình giảng dạy bị hạ xuống bậc thứ yếu sẽ trở thành động lực thôi thúc các nhà nhân văn học Harvard trong những năm sau đó.

CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI

Trước chiến tranh, các ngành Khoa học Xã hội của Harvard không có địa vị đáng nể như ngành Nhân văn hay sức mạnh trí tuệ như Khoa học Tự nhiên. Những người đi đầu trong lĩnh vực này đều ở nơi khác: Columbia, Chicago và Wisconsin, chứ không phải Harvard. Trong vài năm, Ủy ban Nghiên cứu Khoa học Xã hội của Harvard nhận được tài trợ hằng năm từ quỹ Rockefeller, nhưng vào giữa những năm 1930, quỹ này quyết định ngừng tài trợ.

Các ngành Khoa học Xã hội tại Harvard phản ánh tình trạng chưa ổn định của lĩnh vực này. Nghiên cứu đáng chú ý của khoa Tâm lý học lại diễn ra ở Phòng thí nghiệm Sức bền con người thuộc Trường Kinh doanh. Nó được thành lập năm 1927 và là nơi nhà tâm lý học xã hội Elton Mayo nghiên cứu về năng suất lao động. Một điều bất thường khác là Phòng Nghiên cứu Giao thông đường bộ. Được đặt tại thư viện Widener nhưng dưới sự bảo trợ của Trường Kinh doanh, cơ quan này đã theo đuổi công việc đặc biệt của mình kể từ năm 1926. Nhờ nguồn tài trợ từ ngành công nghiệp ô tô, họ nghiên cứu các vấn đề khó tháo gỡ của giao thông đô thị và cung cấp học bổng với mục đích thiếu thực tế là thu hút “những thanh niên đặc biệt thông minh và có năng lực đến với lĩnh vực kiểm soát giao thông”. Conant nói với Giám đốc Phòng Nghiên cứu vào năm 1936 rằng ông “khá nghi ngờ về tính hợp lý của mối liên hệ giữa phòng và Harvard”, và Phòng Nghiên cứu đã chuyển đến Yale năm 1940.■

Năm 1936, Conant thừa nhận với Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Wallace Donham rằng việc gây quỹ nghiên cứu cho các ngành Khoa học Tự nhiên và Nhân văn đã có kết quả, nhưng nhiệm vụ này đối với các ngành Khoa học Xã hội gặp nhiều khó khăn hơn. “Tôi rất lo lắng”, ông nói, “về việc các ngành Khoa học Xã hội trở nên quá ‘ứng dụng’, quá hướng nghiệp và việc chúng ta tiêu tốn quá nhiều tiền cho những nỗ lực không thực sự thuộc phạm vi Harvard.” Ông hy vọng một nhóm lớn các nhà Khoa học Xã hội có thể tìm ra một chương trình hỗ trợ nghiên cứu, “ngay cả khi đó là tiền vận động bầu cử”. Trong những khoảnh khắc lạc quan hơn, ông đã hình dung ra một trục khoa học xã hội trải dài từ Trường Kinh doanh ở phía nam sông Charles, qua Thư viện Widener và các khoa Khai phóng và Khoa học trong khu Harvard Yard, đến các trường Luật và Quản trị công ở phía bắc: một sự kết nối vật lý, như ông hy vọng, sẽ thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và giảng dạy. Nhưng điều này đi ngược lại xu hướng tự chủ của các trường và khoa.■

Năm 1938, Conant đọc cuốn The Anatomy of Revolution (tạm dịch: Bên trong một cuộc cách mạng) của nhà Sử học Harvard Crane Brinton, cuốn sách phát hiện ra rằng sự khởi đầu, cao trào và thoái trào của các cuộc cách mạng Anh, Pháp, Mỹ và Nga diễn ra theo cùng một khuôn mẫu. Đối với ông, đây dường như là một công trình kiểu mẫu của khoa học xã hội. Ông tự hỏi: “Liệu có hợp lý không nếu chỉ mời các nhà khoa học xã hội ít nhiều có quan điểm này về Harvard?” Một nhà chính trị học của Đại học Minnesota đã chỉ trích ông vì nhìn nhận các ngành Khoa học Xã hội qua lăng kính sử học. Ông cảnh báo rằng các nhà khoa học Xã hội thấy Harvard nói chung và viện trưởng nói riêng thiếu thân thiện với họ. Conant nhẹ nhàng trả lời rằng quan điểm của ông về khoa học xã hội đang thay đổi. Trên thực tế, như ông thừa nhận với Walter Lippmann: “Câu hỏi thực sự luôn trở đi trở lại trong tâm trí tôi là liệu… các ngành Khoa học Xã hội là phiên bản hiện đại của Chiêm tinh hay Y học.”■

Kinh tế học, đặc biệt là đối với những người trong ngành, là môn khoa học xã hội khắt khe nhất về mặt trí tuệ, đồng thời mang tính khoa học nhất do nó dựa vào dữ liệu và phân tích định lượng, cũng như dựa trên mối liên hệ chặt chẽ giữa lý thuyết với thực tế. Nhưng khoa Kinh tế học Harvard đã làm dấy lên sự phẫn nộ của những người giàu có và bảo thủ vốn chiếm số đông trong các cựu sinh viên và cơ quan quản trị. Kết quả là xung đột giữa một bên là khoa Kinh tế học tự coi mình là chuyên nghiệp, khoa học, và một bên là những cựu sinh viên nổi tiếng coi chủ nghĩa Keynes cùng các môn học ngày càng phức tạp của khoa là mối đe dọa đến sự giảng dạy đúng đắn dành cho sinh viên.

Khi Conant nhậm chức năm 1933, thành viên ưu tú nhất của khoa Kinh tế học là Joseph Schumpeter, đến từ Áo một năm trước đó. Conant được biết “chúng ta cần… những học giả lỗi lạc có quan điểm xã hội tương đối cấp tiến. Tôi không biết điều này có đúng không, nhưng bản thân tôi cảm thấy rằng ở một mức độ nào đó, chúng ta có thể hưởng lợi từ những đổi mới theo hướng này.” Ông hỏi Wesley C. Mitchell, người đứng đầu Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia, về những học giả tài năng và ít nhiều có quan điểm cấp tiến: “Tôi rất nóng lòng muốn mời về Harvard những nhà Khoa học Xã hội có phần thiên về cánh tả nhưng đầu óc thực tế.”■

Năm 1934, khoa đề nghị tuyển dụng nhà Kinh tế Lao động Leo Wolman từ Đại học Columbia, được coi là người giỏi nhất trong một lĩnh vực khan hiếm tài năng. Wolman là người Do Thái, nhưng trong trường hợp này, nhu cầu vượt trên định kiến. Dù bị các cựu sinh viên phản đối, Wolman vẫn nhận được lời mời. Tuy nhiên, với vai trò Chủ tịch Ủy ban Lao động ngành công nghiệp ô tô theo Đạo luật Phục hồi Công nghiệp quốc gia, ông quyết định từ chối công việc giảng dạy ở Harvard. Conant rất thất vọng trước việc này: “Đây là một đòn giáng nặng nề vào Harvard và với khoa Kinh tế học.” Nhà báo Walter Lippmann, một thành viên của Ủy ban Kiểm tra khoa Kinh tế học, nghĩ rằng dù Wolman là “người giỏi nhất trong một lĩnh vực khiêm tốn”, nhưng không thực sự là nhà Kinh tế học đặc biệt xuất sắc.■

Trong khi đó, khoa ngày càng vững mạnh. Một loạt người nước ngoài được tuyển dụng – Wassily Leontief năm 1931, Schumpeter năm 1932, Gottfried Haberler năm 1936 – đã làm tăng thêm danh tiếng của khoa, và sự ra đời của Theory of Monopolistic Copetition (tạm dịch: Lý thuyết cạnh tranh độc quyền) của Edward Chamberlin vào năm 1933 cũng vậy. Những gương mặt mới khác trong những năm 1930 đã đưa Harvard lên vị trí hàng đầu trong cuộc cách mạng của học thuyết Keynes. Đó là Alvin Hansen, tín đồ người Mỹ hàng đầu của Keynes, và Seymour Harris “với nguồn gốc Do Thái”, như cách nói phổ biến thời đó, người phải đợi 18 năm mới được bổ nhiệm dài hạn và đã bị suy nhược thần kinh khi nhận quyết định.■

Cùng với chủ nghĩa Keynes, kinh tế lượng hiện đại đã xuất hiện: theo đúng nghĩa đen là dưới hình dạng Paul Samuelson, người đến làm nghiên cứu sinh năm 1935. Là sinh viên Đại học Chicago, Samuelson có thể tiếp tục ở đó. Tuy nhiên – và đây là một phần rất quan trọng trong bối cảnh mới – ông giành được học bổng của Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Xã hội, theo đó buộc phải học ở một trường khác. Các giáo viên ở Chicago khuyên ông đến Columbia, nhưng ông ngưỡng mộ công việc của Chamberlin. Và dáng vẻ New England xưa cũ của Harvard đã thu hút ông, giống như nhiều người khác. Tuy nhiên, chủ nghĩa bài Do Thái đã hạn chế triển vọng của Samuelson. Dù được bầu vào Hiệp hội Nghiên cứu sinh danh tiếng, ông không được phép giảng dạy môn Kinh tế 1, khóa học chính dành cho sinh viên Harvard, mà bị chuyển sang làm việc với các nghiên cứu sinh Do Thái về thống kê và/ hoặc kế toán, thường được coi là “những môn học của người Do Thái”. Samuelson chuyển đến MIT năm 1940.■

Việc khoa Kinh tế học Harvard mang đặc trưng của trường phái Keynes nhất trong cả nước đã khiến khoa gặp rắc rối với những cựu sinh viên phản đối chính sách Kinh tế mới. Các ngành kinh tế học mới thiên về Toán học và lý thuyết khiến mọi việc thêm phức tạp, nguy cơ xung đột thật sự rất cao. Năm 1948, hai vị trí cấp cao của khoa bị bỏ trống. Đây là thời điểm quan trọng: “Sự nổi bật và danh tiếng của khoa trong nhiều năm tới đang bị đe dọa.” Những ứng viên hàng đầu là Arthur Smithies, một thành viên sơ cấp của khoa và Samuelson của Đại học MIT. Việc bổ nhiệm cả hai người sẽ là một sai lầm, một thành viên của khoa nhận định: cả hai đều thiên về lý thuyết, “quan tâm đến mối tương quan về logic và Toán học giữa các yếu tố trong hệ thống”. Vậy nên chọn ai? Smithies quan tâm đến sự phát triển thể chế và chính sách công, cũng như có nhiều kinh nghiệm về các hoạt động của chính phủ. Vì vậy, hãy bổ nhiệm Smithies và tạm để trống vị trí còn lại. Burbank kể lại: “Dù thành tích của Samuelson trong lĩnh vực hoạt động của ông tốt hơn bất kỳ ai ở độ tuổi đó và trong bất kỳ lĩnh vực nào, quyết định của ủy ban bị ảnh hưởng rất lớn bởi khả năng những đóng góp của Smithies cho khoa sẽ lớn hơn đáng kể.” Các đồng nghiệp của ông đều đồng lòng nhất trí.■

Một số không muốn để vuột mất Samuelson. “Với hai giáo sư cần được bổ nhiệm tại Harvard năm nay,” họ cảnh báo, “các học giả toàn thế giới sẽ hỏi tại sao Harvard không trao một trong hai chức danh đó cho Samuelson.” Nhưng một ủy ban lâm thời bao gồm nhà kinh tế I. L. Sharfman từ Đại học Michigan cùng Simon Kuznets từ Đại học Pennsylvania đã nhóm họp và chấp thuận (với một phiếu chống của Sharfman, người chọn Samuelson) bổ nhiệm Smithies. Ủy ban tiếp tục lưu ý về “điểm yếu tương đối trong nghiên cứu thực tiễn” của khoa và đề nghị khoa “xem xét tình huống này trên quan điểm điều chỉnh các quyết định bổ nhiệm trong tương lai”: Trên thực tế, đây là bản án tử hình dành cho nhà kinh tế học lý thuyết Samuelson.■

Thất bại trong việc bổ nhiệm Samuelson đã trở thành huyền thoại như một hệ quả tiêu cực nhất của chủ nghĩa bài Do Thái ở Harvard, nguồn gốc của sự nổi trội kéo dài hàng thập kỷ của khoa Kinh tế học Đại học MIT. Vai trò của định kiến trong trường hợp này khá rõ ràng. Người ta cho rằng nhà Kinh tế học Schumpeter đã nói với Buck và Conant rằng ông có thể hiểu việc không tuyển dụng Samuelson vì vấn đề người Do Thái; nhưng không thể hiểu việc các đồng nghiệp nghi ngờ tài năng của Samuelson với tư cách là một nhà Kinh tế học. Nhưng sự ngẫu nhiên cũng là lý do khiến Samuelson không được mời về Harvard. Những tranh cãi giữa việc chọn “bộ óc trí tuệ nhất” trong bất kể lĩnh vực nào hay chọn “con người” đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khoa vẫn tiếp tục xảy ra. Một phần nguyên nhân có lẽ cũng nằm ở các thành viên của ủy ban lâm thời: Những nhà Kinh tế học từ các trường đại học khác có xu hướng thiên vị các đồng nghiệp Harvard (nhất là khi các đồng nghiệp đó đi sai hướng).■

Một điều cũng rất có ý nghĩa là nỗ lực không thành công của các thành viên Ban quản trị trong việc ngăn việc bổ nhiệm chính thức John Kenneth Galbraith với lý do về tư tưởng và tính cách, cũng như việc đảm bảo bổ nhiệm những người “vững vàng” trong lĩnh vực Kinh tế học và/hoặc quan tâm đến giảng dạy bậc đại học. Galbraith trở thành Giáo sư Harvard năm 1948. Lĩnh vực chuyên môn của ông là Kinh tế học nông nghiệp, và tại đây những tranh cãi nói trên đã mang lại kết quả bất ngờ. Năm 1946, nỗ lực để thay thế John D. Black, chuyên gia của khoa về lĩnh vực này, đã thất bại. Hầu hết thành viên cấp cao đều ưu ái coi Galbraith như “con người” mà khoa cần trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp. Nhưng những gì họ nhận được lại là một cây bút châm biếm tầm cỡ thế giới, một người hâm mộ Bernard Shaw với sự tự tôn tuyệt đối, một nhà văn tuyệt vời với tinh thần châm biếm cùng phong cách tao nhã, với sở thích về Kinh tế học chỉ huy và xu hướng thiếu quan tâm tới lĩnh vực chuyên môn của mình.

Hiệu trưởng Buck nghĩ việc bổ nhiệm này sẽ không có gì đặc biệt. “Nhưng khoa Kinh tế học lúc này đang ở trong một trạng thái kỳ lạ, và tôi không thấy ai có được sự nhất trí thực sự của mọi người… Lĩnh vực này [Kinh tế học Nông nghiệp] phải được duy trì.” Hội đồng chấp thuận bổ nhiệm Galbraith vào tháng 4 năm 1949, và vấn đề được chuyển cho Ban quản trị. Một số thành viên muốn xem xét kỹ tính cách, trình độ học vấn và quan điểm chính trị của ông. Rõ ràng điều này là do sự pha trộn đặc biệt giữa tính cách của một nhà kinh tế học cánh tả và cá tính gai góc của Galbraith. Nhưng nó dường như cũng bị thúc đẩy bởi sự tái định nghĩa chung về vai trò của tổ chức trước nguy cơ một cuộc chiến gây mất ổn định lớn vào lúc tâm trí Conant (nếu chưa phải là con người ông) không còn gắn liền với Harvard.

Conant mạnh mẽ cảnh báo Chủ tịch Ủy ban kiểm tra khoa Kinh tế Clarence Randall, người đứng đầu công ty Inland Steel, về những tác động nguy hiểm của sự phản đối của Ban quản trị:

Anh biết đấy, tôi kiên quyết cho rằng… vấn đề năng lực chuyên môn phải được đánh giá thông qua một cơ chế quản lý phù hợp, và đó là trách nhiệm của viện trưởng. Về quan điểm chính trị, tôi chắc chắn anh sẽ đồng ý với tôi và với truyền thống Harvard rằng những phản đối về điểm này là không phù hợp, tôi cũng tin nếu có bất kỳ sự thiên vị nào trong suy nghĩ của các thành viên Ban quản trị xuất phát từ điều đó, họ sẽ từ chối biểu quyết về vấn đề hoặc cố gắng hết sức để chống lại định kiến của mình!

Ông cảnh báo Randall rằng nếu có một khuyến nghị tiêu cực, đó sẽ là lần đầu tiên trong những năm ông làm viện trưởng Harvard và ngụ ý sẽ coi đó là một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm. Đối mặt với tối hậu thư rõ ràng này, các thành viên Ban quản trị đã tán thành quyết định của Hội đồng, và đến tháng 11 năm 1949, việc bổ nhiệm Galbraith được công bố. Ông cảm ơn sự hỗ trợ của Conant: “Rõ ràng bây giờ tôi phải đối mặt với nhiệm vụ lớn lao là làm sao để xứng đáng với chức vị được bổ nhiệm, và hơn nữa, đảm bảo tôi xứng đáng với những rắc rối đã xảy ra.” Conant nghiêm túc trả lời: “Tôi chắc chắn anh sẽ có một sự nghiệp lâu dài và nổi bật với tư cách giáo sư tại Harvard này.”■

Nhưng cuộc chiến giữa Harvard của giới thượng lưu (Ban quản trị) và Harvard trọng dụng nhân tài (Conant và khoa Kinh tế học) vẫn tiếp diễn. Tháng 12 năm 1949, khi quyết định bổ nhiệm Galbraith còn chưa ráo mực, Chủ tịch Ủy ban kiểm tra Randall nêu ra “câu hỏi về sự cân bằng về mặt xã hội trong khoa”. Ông cho rằng sự cân bằng ấy đã bị nhấn chìm bởi những người theo Keynes: ủng hộ việc tài trợ thâm hụt, kiểm soát giá cả cũng như các quan niệm nguy hiểm và không vững chắc khác. Và khoa có quá nhiều người nước ngoài, vốn dĩ không thể hiểu hệ thống kinh tế của Mỹ. Các thành viên khác trong Ban quản trị đồng tình với nhận định này. David Rockefeller muốn một người “có kiến thức đã được khẳng định và có quan điểm bớt cánh tả hơn một số thành viên của khoa”. Thomas Lamont tỏ ra đồng tình, dù cho rằng không nên “tuyển những người mới có thể thuộc cánh hữu và không ý thức được về một thế giới đang thay đổi… Chúng ta cần những người giảng dạy kiến thức, chứ không phải tuyên truyền viên cho bất kỳ điều gì”. Randall đã đưa cho Conant những cái tên tiềm năng: Milton Friedman của Đại học Chicago, Arthur Burns của Columbia, Herbert Stein của Carnegie-Mellon, Abraham Kaplan của Brookings. Tất cả là người Do Thái, và cần lưu ý: vấn đề cánh tả-cánh hữu có ý nghĩa đối với Randall hơn là Do Thái hay không phải Do Thái.■

Conant đã làm tất cả những gì có thể để hòa giải giữa những thành viên Ban quản trị đang bất mãn và các giáo sư nhạy cảm về quyền lợi. Ông nói với Randall rằng căng thẳng thật sự trong khoa không phải do hệ tư tưởng mà ở phương pháp. Ông yêu cầu John Lintner, một giáo sư trợ lý ngành Tài chính của Trường Kinh doanh, so sánh hệ tư tưởng của khoa Kinh tế học Harvard với các trường khác. Lintner nhận thấy Harvard hơi thiên về cả cánh tả và cánh hữu hơn các khoa khác, nhưng không xu hướng nào nổi trội.■

Bên cạnh hệ tư tưởng, Ban quản trị còn lo lắng về khả năng (và mong muốn) của khoa trong việc giảng dạy ở bậc đại học. Randall lo rằng các giáo sư ham mê nghiên cứu vắng mặt quá nhiều; các giáo sư cao cấp tránh dạy những học viên cấp dưới. Và ông đồng ý với Conant rằng lĩnh vực này “đã đạt đến những nội dung cao siêu mà đối với tôi cũng vô hồn như… thơ hiện đại. Nó dường như không quan trọng”. Conant thừa nhận khoa “đã không nỗ lực thật sự để cải thiện việc giảng dạy trong các khóa học nhập môn về Kinh tế học”. Cảm thấy áp lực, Trưởng khoa Smithies đề xuất một kế hoạch sâu rộng để tăng cường việc giảng dạy bậc đại học. Randall đánh giá cao phản ứng của Conant trước những lời chỉ trích của ông. Ông rời ủy ban kiểm tra vào mùa thu năm 1952 với nỗi thất vọng. Ông nghe nói khi ông yêu cầu Trưởng khoa cung cấp bản sao danh sách tài liệu cần đọc của môn Kinh tế học A, Smithies đã xé bỏ trang đầu vì nghĩ có nhiều tác giả Randall sẽ không chấp nhận (rất có thể như vậy). Randall nói với Conant: “Tôi không hằn thù gì điều đó, nhưng nó khiến tôi khá đau lòng. Tôi luôn bị sốc khi phát hiện những hành vi không đạt tiêu chuẩn đạo đức phổ biến trong kinh doanh trong số các giáo sư hoặc người giảng dạy.”■

Trong suốt những năm 1930, khoa Lịch sử đã trở thành một trong những khoa mạnh nhất của Harvard. Khoa sở hữu William Langer và Crane Brinton, được coi là hai nhà Sử học trẻ giỏi nhất Mỹ về lịch sử châu Âu; Arthur Schlesinger Jr., Samuel Eliot Morison và Frederick Merk (Morison là người duy nhất trong ba người trưởng thành từ Harvard) là các nhà Sử học xã hội, thuộc địa và phương Tây xuất sắc của Mỹ. Paul Buck là nhà Sử học đoạt giải Pulitzer về Nam Mỹ và ngôi sao đang lên trong đội ngũ quản lý Harvard. Nói chung, khoa có không khí dễ chịu và yên bình. Các thành viên ủy ban kiểm tra đã nói về sự “hài hòa nội bộ” và ca ngợi “đội ngũ nhân sự đáng chú ý, chương trình giảng dạy hoàn thiện và công tác quản lý đáng ngưỡng mộ của khoa này”. Khoa Lịch sử không dựa vào và cũng không tìm cách tuyển dụng từ bên ngoài. Chủ nhiệm FAS Kenneth Murdock đã nhận xét về thông lệ bổ nhiệm nội bộ của các nhà Sử học: “Tôi cảm thấy chính sách của khoa Lịch sử đôi lúc sai lầm khi coi giáo sư trợ lý như một chức danh dành cho những người có tài và đã làm việc lâu năm, thay vì… chỉ dành cho những người trẻ tuổi có triển vọng rõ ràng.”■

Vững vàng và tự tin, khoa Lịch sử phát triển mạnh mẽ tuân theo các quy tắc thăng chức mới của những năm 1940. Các sự kiện trọng đại thời đó đã thúc đẩy mong muốn tìm hiểu nền tảng lịch sử của chúng một cách rộng rãi, và khoa bước vào thời kỳ hoàng kim về chất lượng cùng sự phù hợp. Khoa Lịch sử giành được danh tiếng hàng đầu vì kết hợp giữa kiến thức xuất sắc với trình độ giảng dạy chất lượng. Khoa đưa ra một loạt quyết định tuyển dụng những nhân sự hàng đầu – hầu hết là các tiến sĩ và giảng viên sơ cấp của Harvard – trong số đó có Richard Pipes, John K. Fairbank và Edwin O. Reischauer về lịch sử Nga, Trung Quốc và Nhật Bản. Việc này có tác động mạnh đến mức khiến các sử gia sa lầy vào chính sách tuyển dụng gây hậu quả nặng nề trong những thập kỷ sau đó.

Việc bổ nhiệm Arthur M. Schlesinger Jr. và Oscar Handlin, hai ngôi sao trẻ đang lên về lịch sử Mỹ, là minh chứng cho quãng thời gian rực rỡ này. Trưởng khoa Frederick Merk nói với Paul Buck vào mùa thu năm 1945: “Khoa coi Schlesinger và Handlin… là những người có thành tích xuất sắc và hứa hẹn, cả hai nên được giữ lại trong biên chế của trường nếu có thể.” Thời trẻ, Schlesinger đã có một sự nghiệp không liên quan đến lịch sử Mỹ. Từng là một nghiên cứu sinh sơ cấp của Hiệp hội Nghiên cứu sinh Harvard, năm 29 tuổi, ông đã hoàn thành cuốn sách The Age of Jackson (tạm dịch: Thời đại Jackson) vào buổi tối và những lúc rảnh rỗi khi làm việc cho Cơ quan Tình báo Chiến lược (tiền thân của CIA) ở Washington. Cuốn sách được cho là ứng cử viên xứng đáng cho giải thưởng Pulitzer về lịch sử, và thực tế đúng là như vậy. Vì cha của Schlesinger là giáo sư cao cấp trong khoa, ủy ban lâm thời về trường hợp của Schlesinger Jr. bao gồm các nhà sử học không phải của Harvard, để tránh “bất kỳ cáo buộc nào về sự ưu tiên hoặc thiên vị nội bộ”. Ủy ban dễ dàng đồng tình rằng ông là nhà Sử học người Mỹ dưới 50 tuổi giỏi nhất.■

Ba năm sau đến lượt Oscar Handlin. Đến năm 1950, ở tuổi 35, Handlin đã xuất bản ba cuốn sách quan trọng; cuốn cuối cùng trong số này, The Uprooted (tạm dịch: Di cư), một tác phẩm xuất sắc về trải nghiệm của người nhập cư, đã giành giải Pulitzer. Nhưng ông không có dòng dõi cũng như sự tự tin của Arthur Schlesinger Jr.. Có một sự thật ngầm (hay ít nhất là bất thành văn) rằng Handlin là người Do Thái. Conant đặt ra ba câu hỏi cho ủy ban lâm thời: Họ có cho rằng khoa nên trì hoãn việc bổ nhiệm? Không. Liệu họ có muốn chọn Richard Hofstadter của Đại học Columbia hơn Handlin không? Chỉ một thành viên đồng ý. Đề xuất của khoa về Handlin có được tán thành không? Nhất trí là có. Vì vậy, một quyết định bổ nhiệm khó tưởng tượng vào năm 1939 đã được thông qua 10 năm sau đó, hầu như không vướng mắc chút nào với tư tưởng bài Do Thái. Và khi khoa bắt đầu lên kế hoạch tìm người kế nhiệm Samuel Eliot Morison cho môn Lịch sử thuộc địa Mỹ – lĩnh vực linh thiêng của giới thượng lưu – sự quan tâm dồn về tiến sĩ Harvard Bernard Bailyn.■

Ngay cả sau khi tách ra khỏi khoa Lịch sử và trở thành khoa Bộ máy nhà nước riêng biệt vào năm 1911, các nhà khoa học chính trị của Harvard vẫn giữ định hướng lịch sử-thể chế truyền thống của họ. Các nhân vật nổi bật trong những năm 1930 là Arthur N. Holcombe môn Chính trị Hoa Kỳ, học giả lớn về tư tưởng chính trị thời trung cổ Charles Mcllwain, chuyên gia bộ máy nhà nước so sánh Carl Friedrich, và nhà lý thuyết chính trị William Yandell Elliott. Không ai tham gia nhóm lợi ích mới và phân tích định tính đang thịnh hành ở Đại học Columbia, Chicago và các nơi khác. Nếu những môn học chủ yếu của khoa là về khoa học xã hội tiền hiện đại, việc quản trị của khoa lại mang tính phong kiến tích cực. Friedrich và Elliott là những cánh chim đầu đàn với phe cánh của riêng mình.

Chính sách Kinh tế mới và sự trỗi dậy của chủ nghĩa toàn trị đã tăng cường sức hấp dẫn của khoa Bộ máy nhà nước đối với sinh viên đại học. Số lượng môn học vào năm 1937-1938 nhiều gấp ba lần một thập kỷ trước. Friedrich coi Bộ máy nhà nước 1 là môn học cốt lõi của khoa, chuẩn bị cho sinh viên đối phó với cuộc xung đột lớn giữa chủ nghĩa lập hiến và chủ nghĩa chuyên chế.■

Sau chiến tranh, giống như khoa Lịch sử, khoa Bộ máy nhà nước đã khai thác một nhóm học giả trẻ có năng lực bị thu hút bởi tầm quan trọng rõ ràng của môn học. Yale, Michigan và các trường khác có truyền thống khoa học xã hội thực nghiệm mạnh mẽ hơn đã bổ nhiệm những nhà khoa học chính trị có hứng thú với phân tích định lượng về các cuộc bầu cử, bộ máy nhà nước và thái độ chính trị. Nhưng Harvard vẫn đi theo lối truyền thống. Các trường hợp tuyển dụng đáng chú ý sau chiến tranh bao gồm Samuel Beer, một giảng viên xuất sắc kiêm chuyên gia chính trị học so sánh, và nhà lý thuyết chính trị Louis Hartz, một sinh viên tốt nghiệp thủ khoa Harvard năm 1940, trở thành tiến sĩ năm 1946, “rõ ràng là người sẽ trở thành ứng viên nghiêm túc cho một vị trí dài hạn tại Harvard sau một thời gian hợp lý”. Sau đó cả hai đều được bổ nhiệm dài hạn và chứng minh được năng lực của mình. Conant nói với ủy ban lâm thời về trường hợp của Hartz: “Tôi vừa hài lòng vừa ngạc nhiên khi thấy những người bên ngoài biết rất rõ công việc của ông Hartz và rất nhiệt tình với các phẩm chất khác thường của ông.” Hartz là người Do Thái đầu tiên giữ một vị trí cao cấp trong khoa.

Sự tương phản xã hội với quá khứ trước chiến tranh thậm chí còn rõ ràng hơn khi nhà khoa học chính trị Ralph Bunche trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên của Harvard được bổ nhiệm vào một vị trí dài hạn (dù ông chưa bao giờ thực sự gia nhập khoa). Tốt nghiệp Yale và là nghiên cứu sinh sơ cấp ở Harvard, McGeorge Bundy trở thành giảng viên năm 1949 và được bổ nhiệm dài hạn vào năm 1950. Vị giáo sư thần đồng này, người có thể giảng dạy về quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại của Mỹ, được bổ nhiệm không phải vì ông là một giảng viên vĩ đại hay một nhân vật lớn trong lĩnh vực của mình, mà vì ông được “trời phú cho trí óc sáng suốt, giàu tính tưởng tượng và nhạy bén”. Ba năm sau, ông trở thành trưởng khoa.■

Nhân chủng học, Tâm lý học và Xã hội học là bộ ba phân khoa có thể so sánh với Lịch sử, Bộ máy nhà nước và Kinh tế học. Nhưng chúng khác nhau ở mức độ kém ổn định tương đối về tính nhất quán trong chuyên môn và vị trí trong trật tự xã hội của Harvard. Trong những năm 1930 và 1940, vấn đề chủ yếu của các khoa này là xác định vị thế của mình trong trường cũng như phát triển lâu dài.

Nhân chủng học chia thành hai lĩnh vực, một mang tính tự nhiên và một mang tính xã hội. Lĩnh vực đầu có vai trò quan trọng ở Harvard: các dự án nghiên cứu của nhân chủng học xã hội và văn hóa chỉ bằng một phần tư nhánh còn lại. Đã có những bất hòa giữa các nhà nhân chủng học tự nhiên trong khoa với những người phụ trách Bảo tàng Peabody, kho lưu trữ các bộ sưu tập khảo cổ và dân tộc học khổng lồ của Harvard: người của khoa coi thường người của viện bảo tàng.

Những nhân vật quan trọng trong ngành Nhân chủng học Mỹ đầu thế kỷ XX đều không ở Harvard: Franz Boas của Đại học Columbia, Alfred Kroeber của Berkeley, Robert Lowie của California, Edward Sapir của Yale. Conant nhận thức rõ vấn đề và đã yêu cầu danh sách những người trẻ tuổi có tài trong lĩnh vực này. Lowie là người nổi bật nhất: “Anh ấy là một người Do Thái, tôi nghĩ là từ khu đông New York, nhưng không khó chịu như Sapir của Yale. Tôi cho rằng đó là một trong những nhà Nhân chủng học xã hội giỏi nhất ở Mỹ.” Kroeber cũng đưa ra lời khuyên. Ông cảnh báo không nên đảo lộn ưu thế hiện nay của Nhân chủng học tự nhiên. W. Lloyd Warner, nhà Nhân chủng học xã hội cao cấp duy nhất của Harvard với công trình nghiên cứu đáng chú ý về thành phố cổ Newburyport vào những năm 1930, là người thiếu sự cân bằng và kỷ luật tự giác, nghiên cứu của ông cũng không có tác dụng trong việc xây dựng chương trình giảng dạy. Với tính cách của một nhà Nhân chủng học ưa thích truyền thống, Kroeber khuyên ông: “Dù làm gì cũng đừng thay đổi mô hình của khoa.”■

Hình ảnh lạc lõng của khoa Nhân chủng học Harvard tiếp tục tồn tại cùng công trình của Ernest A. Hooton. Ông đã tìm cách thiết lập mối tương quan giữa kích thước hộp sọ và bộ xương với các đặc điểm xã hội: kiểu cơ thể, ông gọi như vậy. Điều này gây chấn động dư luận và khiến ông trở thành một trong những nhà khoa học xã hội Harvard nổi tiếng nhất. Công việc của Hooton có những vấn đề đặc biệt. Khi ông phàn nàn rằng các bộ xương ông có không rõ nguồn gốc, do đó gây khó khăn cho việc tìm kiếm mối liên hệ giữa sinh lý học và văn hóa, nhà xuất bản lập dị ở Boston, Porter Sargent, đã đưa ra đề nghị: bán bộ xương của con trai mình, đã chết vì tai nạn trong khi đi bộ đường dài, với giá 1.000 đô-la và sẵn sàng khuyến khích những người khác làm điều tương tự với hài cốt người thân của họ. Hooton muốn chấp nhận và xin phép các cơ quan quản trị của trường. Conant đẩy vấn đề khó xử này sang cho thành viên Hội đồng kiêm bác sĩ Roger Lee, người đã phê duyệt kế hoạch miễn là không công khai: Harvard không muốn bị nhìn thấy đang mua bán những bộ xương.

Một điều không bình thường khác của Hooton là việc sử dụng bộ sưu tập ảnh khỏa thân của sinh viên Harvard từ năm 1880 đến năm 1940, phần còn lại từ một nghiên cứu trước đó về ý nghĩa xã hội của diện mạo. Ông so sánh những hình ảnh này với công việc về sau của họ rồi kết luận rằng quan chức chính phủ thường gầy và cơ bắp, các nhà khoa học tương đối gầy với lượng cơ bắp cao hơn mức trung bình, còn những nhà thần học thì gầy, nhỏ bé và không có cơ bắp (dù ông thừa nhận sự tồn tại của một thiểu số đáng kể những người Cơ Đốc giáo cơ bắp, kiểu “thầy tu đấu sĩ”).■

Khoa Nhân chủng học của Harvard trở nên quan trọng hơn từ sau Thế chiến II. Nhà Dân tộc học Carleton Coon, người có những công trình nghiên cứu (và ý tưởng) về chủng tộc cũng kỳ lạ như nghiên cứu của Hooton về các bộ xương, đã rời Harvard để đến Đại học Pennsylvania vào năm 1948. Buck không hối tiếc về chuyện này: “Pennsylvania nghĩ mình đã tìm được một giảng viên tốt. Coon nghĩ đó là nơi phù hợp với mình. Các giáo sư Scott và Hooton của khoa chúng tôi có vẻ nhẹ nhõm vì Coon sẽ đi. Như vậy tất cả đều vui.” Nhưng rất khó để xây dựng được một khoa Nhân chủng học có giá trị. Clyde Kluckhohn, nhà Nhân chủng học xã hội cao cấp duy nhất của khoa, lại tham gia rất sâu vào hoạt động của khoa Quan hệ xã hội và Trung tâm Nghiên cứu Nga trong những năm sau chiến tranh. Ở Harvard, người ta đã bàn về việc thu hút tài năng từ bên ngoài, như nhà Nhân chủng học xã hội người Anh Raymond Firth, hay Claude Levi-Strauss người Pháp. Nhưng không ý định nào trở thành hiện thực.■

Ngành Tâm lý học của Harvard cũng được chia thành Tâm lý học thực nghiệm và Tâm lý học xã hội-lâm sàng, tương tự như trường hợp Nhân chủng học tự nhiên và Nhân chủng học văn hóa-xã hội. Giống như ngành Khoa học chính trị, Tâm lý học hình thành và phát triển tại Harvard trong điều kiện bắt buộc phải là một phần của khoa Triết học vốn được coi trọng hơn. Mãi đến năm 1934, rất lâu sau khi Tâm lý học trở thành một khoa độc lập ở nhiều trường đại học lớn khác của Mỹ, các nhà Tâm lý học Harvard mới có được một không gian của riêng họ.

William James là người đã mang lại cho Harvard vị trí vinh dự trong lịch sử Tâm lý học thực nghiệm. Mối quan tâm mạnh mẽ của James đối với Tâm lý học bất thường đã đưa ông từ những phân tích tiên phong về trải nghiệm tôn giáo tới sự hứng thú đối với nghiên cứu tâm linh và thành lập quỹ nghiên cứu để hỗ trợ những yêu cầu này. Vào những năm 1930, nghiên cứu tâm linh đã trở thành một thứ gây e ngại. Tuy nhiên, tiền vẫn ở đó. Trưởng khoa Tâm lý học Edwin Boring đã cố gắng khiến nghiên cứu tâm linh trở nên có ý nghĩa bằng cách định nghĩa đó là những nghiên cứu về nhận thức và hành vi vô thức, ảnh hưởng của thái độ lên niềm tin và tư tưởng, và ứng dụng của lý thuyết xác suất vào các sự kiện tâm lý. Hội đồng sẵn sàng chấp nhận định nghĩa này.■

Trong những năm 1930, Tâm lý học được chia thành “trường phái sinh học” theo chủ nghĩa thực nghiệm và “trường phái xã hội” thiên về tính xã hội hoặc lâm sàng. Các nhà thực nghiệm chiếm ưu thế trong khoa Tâm lý học ở Harvard. Karl Lashley, người nổi tiếng trong lĩnh vực Tâm lý học sinh lý, đến Harvard vào năm 1935 và đã củng cố vị thế ưu việt của các nhà thực nghiệm. Họ thường làm việc tại phòng thí nghiệm tâm lý của khoa, do Boring đứng đầu trong 25 năm. Trong suốt những năm 1930, nhà Tâm lý học lâm sàng giàu có độc lập Henry Murray đã thành lập phòng khám tâm lý dành cho nhánh của ông, với đội ngũ nhân viên đến từ các khoa Nhân chủng học, Triết học và Sinh lý học cũng như Tâm lý học. Nhà thực nghiệm Lashley phản đối gay gắt sự hiện diện của Murray trong khoa và tìm cách đổi chức danh thành giáo sư Tâm lý học thần kinh hoặc Tâm lý học sinh lý, để phân biệt bản thân với những đồng nghiệp tâm lý học lâm sàng mà ông coi là kém tính khoa học hơn.

Tràn đầy năng lượng cùng tinh thần đoàn kết (“có lẽ là người cuối cùng có tinh thần đại đồng vĩ đại trong giới của ông”), Edwin Boring đã mang lại sự gắn kết cho khoa Tâm lý học đang tụt hậu hơn các khoa khác trong việc đào tạo sinh viên sau đại học. Nhưng diện mạo và tính chất của khoa vẫn chưa được định hình. Khi Boring yêu cầu một ủy ban kiểm tra của Ban quản trị cho riêng khoa Tâm lý học, Conant đã gạt đi với lời giải thích mơ hồ: “Anh biết đấy, tôi đang cố gắng nhấn mạnh phạm vi chung của các lĩnh vực trong toàn Harvard hơn là công việc riêng của từng khoa.”

Khi chiến tranh kết thúc, Conant yêu cầu một nhóm chuyên gia bên ngoài, đứng đầu là Alan Gregg của Quỹ Rockefeller, tư vấn về tương lai của ngành Tâm lý học tại Harvard. Đối với ông, vấn đề là liệu Tâm lý học thực nghiệm có đem lại gì khác ngoài hoạt động nghiên cứu sâu hơn không: “Tôi tưởng tượng câu trả lời chắc chắn là không.” Ông nghi ngờ việc sử dụng kết quả nghiên cứu trên động vật của các nhà thực nghiệm để giải thích hành vi của con người. Tương tự, về tính cách, dư luận, tâm lý nhóm và quan hệ con người, “các quy luật tâm lý chỉ thi thoảng đem lại những kiến giải phù hợp”. Ông đưa ra một so sánh khá mơ hồ:

Liệu có quá khó hiểu khi so sánh nghệ thuật nấu bia, ít nhất là như cách đây một thế hệ, trong mối liên hệ với tình trạng của ngành Hóa học và Vi sinh khi đó? Nếu muốn đào tạo một người làm bia, người ta phải nỗ lực hết sức có thể, ít nhất là bằng cách thành lập các trường dạy nấu bia, như đã được thực hiện ở Anh và Mỹ. Các hiện tượng hóa sinh chỉ mới được biết tới và chỉ riêng kiến thức về chúng thì không đủ để biến ai đó trở thành nghệ nhân nấu bia.■

Tháng 4 năm 1947, nhóm tư vấn của Gregg đã đưa ra báo cáo “Vị trí của Tâm lý học trong một trường đại học lý tưởng”. Báo cáo đề xuất xây dựng một khoa lớn, thống nhất, nơi các nhà Tâm lý học xã hội và thực nghiệm cùng làm việc. Nhưng đến lúc đó, nhánh Tâm lý học xã hội của Harvard đã có vị thế vững vàng tại khoa Quan hệ xã hội mới thành lập. Conant nói với Gregg một cách tế nhị: “Những tình huống cả hai chúng ta không kiểm soát được đã làm thay đổi rất nhiều bối cảnh của báo cáo, và các hành động của Harvard có thể khiến anh cùng một số thành viên ủy ban tự hỏi liệu chúng tôi có nghiêm túc trong lời mời ban đầu không.”■

Khoa Tâm lý học lúc này chỉ còn lại thành phần cốt lõi là các nhà thực nghiệm. Nhà Tâm lý học hành vi B. F. Skinner, nhân vật nổi tiếng của lĩnh vực này trong thời kỳ hậu chiến, được bổ nhiệm chính thức vào năm 1948. Dù rất xuất chúng, Skinner vẫn phải chịu đựng sự căng thẳng kỳ quặc vốn có trong ngành khoa học hành vi của Harvard từ trước chiến tranh. Trong Thế chiến II, ông làm việc cho một chương trình dẫn đường cho tên lửa điều khiển và như Buck nói, “đã thành công đáng kể cho tới khi các phương pháp khác chính xác hơn được hoàn thiện”. Henry Murray, một nhà khoa học lập dị khác đã rời Harvard để theo đuổi một giấc mơ hão huyền theo học thuyết của nhà Tâm lý học Carl Jung, sau đó trở lại làm giảng viên bán thời gian về Tâm lý học lâm sàng. Mặc dù lập dị, song đó vẫn là những giảng viên và học giả làm việc hiệu quả, sôi nổi, lôi cuốn. Khoa Tâm lý học của Harvard đã đạt được vị trí chưa từng có kể từ thời của William James.■

Ngành Xã hội học của Harvard trước chiến tranh có một quá khứ mờ mịt và một hiện tại không chắc chắn. Nó có nguồn gốc từ khoa Đạo đức Xã hội, được thành lập năm 1906. Đến cuối những năm 1920, các khoa Xã hội học đã phát triển mạnh mẽ tại Columbia, Chicago và nhiều trường đại học lớn khác. Với chức năng chính là đào tạo nhân viên xã hội, khoa Đạo đức xã hội của Harvard đã trở thành một điều bất thường. Năm 1931, khoa Xã hội học chính thức được thành lập, dù nhân sự chủ yếu là những thành viên bán thời gian từ các khoa khác.

Nhân vật nổi trội vào đầu và giữa những năm 1930 là Pitirim Sorokin, một người Nga di cư được Lowell tuyển dụng làm giáo sư Xã hội học đầu tiên của Harvard. Sorokin là hiện thân của chủ nghĩa chiết trung trong lĩnh vực này: các nghiên cứu của ông trải dài từ xã hội học nông thôn qua nghiên cứu sự dịch chuyển xã hội đến lý thuyết xã hội lớn. Các đồng nghiệp của ông bao gồm Karl Zimmerman, người đặc biệt mờ nhạt đến từ Đại học Minnesota cùng với ông, và James Ford, người hầu như không có hoạt động gì, được giữ lại từ khoa Đạo đức xã hội, cũng là người đã làm nên chuyện đáng kể khi tổ chức một hội thảo về phúc lợi công cộng mà không có sinh viên nào tham gia vào năm 1935 – năm ban hành Đạo luật An sinh xã hội.■

Sau đó, mọi thứ được cải thiện. Bất chấp những hạn chế, khoa Xã hội học Harvard đã thu hút được một số sinh viên cao học mà về sau trở thành những người đứng đầu trong lĩnh vực này. Talcott Parsons là một trong số họ, và ông được bổ nhiệm dài hạn vào năm 1936. Cuốn sách Structure of Social Action (tạm dịch: Cấu trúc hành động xã hội) của ông được xem là Kinh Thánh của ngành xã hội học chức năng-cấu trúc, được xuất bản vào năm 1936 và đem lại danh tiếng nghề nghiệp cho ông. Tác phẩm lớn của Sorokin trong lĩnh vực Xã hội học lịch sử, cuốn Social and Cultural Dynamics (tạm dịch: Động lực xã hội và văn hóa), xuất hiện gần như cùng thời điểm. Dù (hoặc vì) được viết với một văn phong phức tạp chỉ đôi chỗ giống với tiếng Anh, tác phẩm của Parsons vẫn là tiếng nói của ngành Xã hội học trong hiện tại và tương lai (gần); lý thuyết vĩ đại nhưng hư ảo của Sorokin là tiếng nói của Xã hội học trong quá khứ. Cả hai đã chiến đấu để giành quyền kiểm soát khoa, nhưng người thắng đã rất rõ ràng. Liên minh với nhà Nhân chủng học Clyde Kluckhohn, các nhà Tâm lý học Gordon Allport và Henry Murray, Parsons bắt đầu định hình lại các ngành Khoa học Xã hội tại Harvard. Đến những năm 1940, ông đã sẵn sàng tìm kiếm sự hợp nhất thành một khoa với các nhà Tâm lý học xã hội và nhà Nhân chủng học xã hội cùng chí hướng.■

Năm 1944, Parsons tới Đại học Northwestern để thảo luận về một lời mời giảng dạy hấp dẫn. Tình cờ ông gặp Hiệu trưởng Paul Buck trên chuyến tàu đến Chicago, và trong chuyến đi, hai người đã tìm ra cách sắp xếp lại để tạo ra một khoa mới ở Harvard. Parsons tin rằng các ngành Khoa học Xã hội đang trở thành “một trong những trào lưu lớn của tư tưởng khoa học hiện đại”. Ông thuyết phục Buck và Conant (người không cần nhiều lý lẽ) để ông trở thành trưởng khoa Xã hội học, và xin ý kiến của các giảng viên (được chấp thuận vào năm 1946) về việc kết hợp nhân sự của khoa Xã hội học với các nhà Tâm lý học xã hội Allport, Murray và nhà Nhân chủng học xã hội Clyde Kluckhohn để tạo nên khoa Quan hệ xã hội mới.■

Xã hội học là ngành hưởng lợi chính từ việc này. Khoa có hai vị trí trống vào năm 1946. Các tranh cãi nội bộ có thể đoán trước giữa Parsons và Sorokin diễn ra sau đó. Khi mọi chuyện đã tạm lắng, hai người được chọn là George C. Homans – xuất thân từ một gia đình dòng dõi ở Boston sở hữu những nghiên cứu đáng chú ý về cấu trúc xã hội và xã hội học lịch sử – và Samuel Stouffer, một nhà Xã hội học thực nghiệm hàng đầu từ Đại học Chicago. Buck coi Stouffer là nhân tố không thể thiếu đối với sự phát triển của các ngành Khoa học xã hội tại Harvard. Stouffer sẽ lãnh đạo phòng thí nghiệm mới của khoa Quan hệ xã hội, được xây dựng để đưa nghiên cứu xã hội lên một vị trí tương đương với phòng thí nghiệm của Tâm lý học hoặc Bảo tàng Peabody của Nhân chủng học.

Pitirim Sorokin đã rất thờ ơ với những thay đổi này. Ông nói với Conant rằng việc tổ chức lại “đa phần là hời hợt, vô ích và xui xẻo… Nó không đem lại bất cứ thay đổi nào quan trọng về kiến thức, các môn học, việc giảng dạy…” Nhà Xã hội học cấp tiến Alvin Gouldner đưa ra giả thuyết đen tối hơn rằng “tính xa rời thực nghiệm trong phương pháp tiếp cận [cấu trúc-chức năng] của Parsons sẽ khiến Harvard phải đối diện với những rắc rối khủng khiếp”.■

Sorokin, kẻ lạc loài, đã quay sang lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu chủ nghĩa vị tha sáng tạo, được Quỹ Eli Lilly tài trợ. Ông chia sẻ với Conant mong muốn nghiên cứu “năng lượng của tình yêu cao cả” một cách có hệ thống. Conant lạnh lùng trả lời rằng việc làm táo bạo của Sorokin “làm tăng thêm sự bối rối cho một thế giới vốn đã đủ hoang mang”. Khi Buck đề nghị chính thức bổ nhiệm Sorokin làm giám đốc trung tâm, Hội đồng cho rằng “không cần phải nhấn mạnh tầm quan trọng của dự án này bằng cách bổ sung một chức danh học thuật”. Sorokin và những ý tưởng của ông được đưa ra trước Hội đồng một lần nữa vào những năm 1960. Song trong những năm sau chiến tranh, một ngành khoa học xã hội thực tế hơn đã chiếm ưu thế.■

Năm 1945, người ta hỏi Conant liệu ông có nghĩ các ngành Khoa học xã hội hành vi đang bắt đầu có tính chất khoa học thực sự hay không. Ông nghi ngờ điều đó. Những tiến bộ trong thống kê, nhân khẩu học, kiểm tra tâm lý mang tính thực nghiệm chứ không phải lý thuyết. Stouffer thừa nhận vẫn chưa có các nguyên lý khoa học để lý giải trật tự xã hội có thể so sánh với lý thuyết Khoa học Tự nhiên. Vì vậy, nhiệm vụ của Harvard là tập trung nghiên cứu khoa học xã hội “thuần túy”. Conant không hoàn toàn đồng ý. Ông cho rằng Stouffer đã quá lạc quan về một phương pháp khoa học nhận thức thông thường được ngụy trang bằng tương tác liên tục với thực tế. Ông cảnh báo: “Chỉ các vấn đề thực tế mới có thể đem lại những kiến thức giúp thúc đẩy khoa học.”■

Một cơ sở mới để thử nghiệm giả thuyết này là trung tâm dành cho các nghiên cứu khu vực. Trung tâm Nghiên cứu Nga được thành lập đầu tiên (năm 1947), các trung tâm tương tự cho Trung Quốc và Trung Đông chuẩn bị ra đời. Người ta thường nghĩ, và cũng không sai, rằng các trung tâm này có liên quan đến việc Mỹ trở thành một cường quốc thế giới trong Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh sau đó. Nhưng trong rất nhiều phương diện của đời sống đại học, sự ngẫu nhiên cũng đóng vai trò quan trọng.

Sự kết hợp giữa Khoa học xã hội và chính sách quốc gia trong thời chiến là một trong những nguyên nhân. Hiệu trưởng Paul Buck nhận xét rằng cuộc chiến đã “mở ra một kỷ nguyên mới trong nghiên cứu hợp tác, đặc biệt là với các trung tâm, viện và những thứ tương tự.” Conant bị thu hút bởi ý tưởng về một phương pháp tiếp cận thống nhất cho một số nhóm ngành và nhu cầu đào tạo những người “hiểu biết rộng rãi về các vấn đề quốc tế”. Một Ủy ban Nghiên cứu các vấn đề quốc tế và khu vực thời hậu chiến đã nhận được sự chấp thuận của giảng viên về việc thành lập các trung tâm nghiên cứu khu vực đối với Trung Quốc và Nga. Ban đầu, Conant tìm kiếm tài trợ cho việc nghiên cứu và lưu trữ thông tin về Trung Quốc từ Tập đoàn Carnegie và về Nga từ Quỹ Rockefeller. Nhưng Chủ tịch của Carnegie, Devereaux Josephs nói với ông rằng Tập đoàn muốn phát triển “một chương trình nghiên cứu thực sự hiệu quả về Nga” tại Harvard. Các nhà hoạch định chính sách thời hậu chiến quan trọng của Carnegie, nhà tâm lý học John Gardner và luật sư Charles Dollard, hy vọng sẽ thấy ở Harvard cũng như các nơi khác một số ngành khoa học xã hội tập trung vào một lĩnh vực cụ thể, như đã được thực hiện tại Cơ quan Tình báo chiến lược trong chiến tranh. Sau chiến tranh, khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu hình thành, Liên Xô là đối tượng hiển nhiên.

Tháng 12 năm 1947, Harvard nhận được khoản tài trợ trị giá 100.000 đô-la từ Carnegie để hỗ trợ nghiên cứu về xã hội và văn hóa Nga thời hậu chiến. Buck và Conant đã thiết lập một Trung tâm (thay vì “học viện”) Nghiên cứu Nga (Russian Research Center – RRC) vì “trung tâm” có ít giới hạn cố định hơn. Họ đưa ra điều kiện rằng công việc của trung tâm hoàn toàn không phụ thuộc vào chính phủ và tất cả các phát hiện của họ đều được công khai.■

Trong thập kỷ tiếp theo, Carnegie đã tài trợ khoảng 1,5 triệu đô-la cho RRC. Việc tránh các quan điểm về chính sách công trong quan hệ Liên Xô-Mỹ đã được thống nhất. Nhưng ngay sau đó, áp lực của Chiến tranh Lạnh về chính trị và hệ tư tưởng đã để lại dấu ấn. RRC nhận được 450.000 đô-la từ Không quân cho dự án Phỏng vấn người tị nạn quy mô lớn, dự án làm nên cuốn sách nổi tiếng How Russia Is Ruled (tạm dịch: Chính quyền nước Nga – 1953) của Merle Fainsod. Trung tâm đã hợp tác với Thư viện Công cộng New York để tìm kiếm sách tiếng Nga và tiếng Ba Lan cho Thư viện Quốc hội, vì sợ rằng nếu họ trực tiếp tìm kiếm chúng thì Quốc hội sẽ nhận được những câu hỏi thù địch.

Cuộc xung đột chính trị đầu tiên của trung tâm có liên quan đến H. Stuart Hughes, trợ lý giám đốc trung tâm kiêm giáo sư trợ lý bán thời gian của khoa Lịch sử. Hughes tích cực ủng hộ Henry Wallace trong cuộc bầu cử năm 1948, điều này khiến tập đoàn Carnegie không hài lòng. Gardner và Dollard nêu vấn đề với Buck, người từng khuyên Hughes gắn bó với khoa Lịch sử và tạo dựng một danh tiếng học thuật vững chắc trước khi lao vào chính trường. (Theo Buck, sau đó Hughes nói đây là lời khuyên tốt nhất anh ta từng nhận được.) Carnegie đã chi tiền để đưa Hughes trở thành giáo sư trợ lý toàn thời gian của khoa Lịch sử, và anh ta rời trung tâm. Buck lấy làm tiếc về “tác động này từ phía Carnegie, nhưng tôi phải thú nhận rằng nó có lý”.■

Conant không lo ngại về “bề ngoài bảo thủ hay quá khích” mà về phong cách quản trị của RRC. Về phần mình, Buck băn khoăn về “sự hao tốn tiền của rõ ràng của loại nghiên cứu mới mà các nhà Xã hội học, Tâm lý học và Nhân chủng học đã phát triển”. Một lo lắng khác: với sức mạnh từ tiền tài trợ nghiên cứu, các trung tâm có thể làm suy yếu các khoa. Năm 1950, áp lực gia tăng với việc khoa Xã hội học đề xuất bổ nhiệm Barrington Moore và Alexander Inkeles, lúc đó đang là nghiên cứu sinh cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Nga. Conant chấp nhận sự cần thiết của “các quyết định bổ nhiệm đặc biệt và không thường xuyên, không giới hạn thời gian, về quản lý hoặc chuyên môn, mặc dù chi phí lương cho vị trí bổ nhiệm đó có thể phải lấy từ quỹ tạm thời”. Nhưng không phải đối với những trường hợp như thế này, hoặc với những ứng viên quá trẻ. Tại sao các ứng viên này không được đánh giá theo cách thông thường với một ủy ban lâm thời? Sau rất nhiều tranh cãi, Hội đồng “hết sức miễn cưỡng” chấp thuận đề xuất bổ nhiệm. Cả hai hóa ra đều trở thành những thành viên nổi bật trong đội ngũ giảng viên Harvard.■

Năm 1952, một ủy ban do thành viên Ban quản trị, thẩm phán Charles Wyzanski đứng đầu đã xem xét lại hoạt động trong 5 năm đầu tiên của trung tâm. Liệu trung tâm có thích hợp với Harvard? Câu trả lời là có: việc các học giả từ nhiều lĩnh vực khác nhau nghiên cứu về một khu vực duy nhất chỉ có thể được thực hiện trong một trường đại học lớn. Nhưng ủy ban nhận thấy môi trường hoạt động kín đáo, dựa vào tài trợ của RRC đã khiến các nghiên cứu và công bố quá phiến diện, cũng như không rõ ràng về tính liên ngành thật sự. Những nhân viên cấp cơ sở nhận thức rõ ràng rằng triển vọng nghề nghiệp của họ nằm ở các khoa hơn là ở RRC. Tuy nhiên, các trung tâm nghiên cứu khu vực sẽ ngày càng trở thành một phần quan trọng của Harvard cuối thế kỷ XX. Ảnh hưởng của chúng đối với các khoa và ngành đã có từ trước thì vẫn cần xem xét.■

CÁC NGÀNH KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Chế độ coi trọng nhân tài đáng lẽ phải phát triển rực rỡ nhất tại các khoa Khoa học Tự nhiên của Harvard; không lĩnh vực nào có thứ bậc về tài năng rõ ràng hơn thế. Nhưng điểm yếu vốn có của các khoa, chủ nghĩa bài Do Thái và hạn chế tài chính của những năm 1930 đã làm chậm sự phát triển. Phần lớn những điều này dần được tháo gỡ vào cuối những năm 1930: bắt đầu từ những tiến bộ mới trong Hóa học hữu cơ và Vật lý hạt nhân, sau đó là các nhu cầu thời chiến thúc đẩy nghiên cứu khoa học, cuối cùng là sự sụp đổ của các rào cản tôn giáo.

Sự hết lòng của Conant đối với nghiên cứu khoa học vừa mang tính cá nhân vừa mang tính tổ chức. Cuốn sách On Understanding Science (tạm dịch: Hiểu về khoa học – năm 1951) của ông gợi nhắc tới tác phẩm trong thời chiến của Vannevar Bush, Science: The Endless Frontier (tạm dịch: Khoa học không biên giới – năm 1945), như một lời ngợi ca giá trị trí tuệ của sự dấn thân vào khoa học. Triết gia-nhà Vật lý học Thomas Kuhn đã hỗ trợ Conant giảng dạy một khóa học về Lịch sử khoa học trong chương trình Giáo dục Đại cương của Harvard, và Kuhn đã đề tặng cuốn sách Structure of Scientific Revolutions (tạm dịch: Cấu trúc cách mạng khoa học – năm 1962) của mình “cho James B. Conant, người đã khởi đầu nó”. Cuốn sách đó đã trở thành Kinh Thánh của những người nghi ngờ tính tự chủ trí tuệ của khoa học, một quan điểm mà Conant dứt khoát không chấp nhận. Mặt khác, ông luôn coi trọng sức mạnh của trí tuệ hơn là nhận thức chung.■

Hóa học là lĩnh vực nghiên cứu của Conant. Người ta mong đợi ông sẽ dành sự quan tâm đặc biệt cho khoa và trên thực tế ông đã làm vậy. Ngay từ đầu, ông đã viết thư cho một số nhà Hóa học cao cấp tại các trường đại học khác, yêu cầu họ đánh giá những người giỏi nhất ở độ tuổi 30-40 trong lĩnh vực này. Ông muốn “một đánh giá tổng quát bao gồm 60% kiến thức chuyên môn và 40% khả năng giảng dạy. Tính cách là một vấn đề khó đến mức tôi nghĩ tốt nhất nên bỏ qua hoàn toàn.”■

Như nhiều khoa khác ở Harvard trước chiến tranh, khoa Hóa học có quy mô nhỏ, kín đáo và cô lập. Các giáo sư cấp cao độc quyền giảng dạy những khóa học cơ bản. Khoa không cởi mở đối với sinh viên bậc đại học và có quy định nghiêm ngặt về việc tuyển dụng các tiến sĩ do khoa đào tạo. Nhưng vào giữa những năm 1930, khoa có thêm nhà Hóa học hữu cơ Paul Bartlett, Louis Fieser và các nhà Hóa học tự nhiên George Kistiakowsky, E. Bright Wilson – một đội mạnh và nổi bật.

Vào những năm 1930, khoa có thêm một số nhà Hóa học trẻ tài năng người Do Thái, nhưng không được hoan nghênh. Saul Cohen, sinh viên ngoại trú tốt nghiệp thủ khoa Đại học Harvard, đã bắt đầu chương trình sau đại học tại khoa Hóa học năm 1937. Cả Elmer Kohler và Feiser, những nhân vật cấp cao của ngành Hóa học hữu cơ, đều không nhận anh. Vì thế, anh và hai sinh viên Do Thái cùng nhập học năm đó được giao cho Paul Bartlett hướng dẫn. Khi đó, Bartlett đang nghỉ ốm (nên không được lựa chọn), để lại một loạt dự án, và Cohen được yêu cầu chọn một. Trong tập tài liệu, anh tìm thấy bản sao một bức thư Bartlett gửi trưởng khoa: “Tôi hy vọng mình không trở thành giáo sĩ Do Thái của khoa.”■

Khi Thế chiến II gần kết thúc, Conant đã thử hình dung về tương lai của khoa học thời hậu chiến ở Harvard. Ông kỳ vọng ngành Hóa Sinh sẽ trở nên nổi bật, cũng như ngành Điện tử. Nhưng ông tin “Hóa học hạt nhân sẽ có tầm quan trọng hàng đầu trong tương lai”. Không rõ Conant cho rằng Hóa học hạt nhân bao gồm những nội dung gì, nhưng ông rất quan tâm đến vấn đề này. Một ủy ban về Vật lý và Hóa hạt nhân do Hiệu trưởng Paul Buck đứng đầu, đã nhận được 425.000 đô-la dành cho các nghiên cứu về “Vật lý-Hóa học” trong năm năm sau đó.

Tuy nhiên, hai trở ngại đã nảy sinh. Một là Hóa hạt nhân hóa ra không có triển vọng so với Hóa hữu cơ và Hóa Sinh. Vấn đề khác là ở một trường đại học lấy tài năng làm tiêu chuẩn, các khoa có quyền tự quyết khá lớn về vấn đề tuyển dụng. Khả năng ảnh hưởng của viện trưởng không nhiều, ngay cả trong lĩnh vực của chính mình. Có một ứng viên từ Los Alamos mà cả Conant lẫn Kistiakowsky đều muốn tuyển, và Conant đề nghị Buck thành lập một ủy ban lâm thời. Nhưng ông cảnh báo: “Trong khoa sẽ có tranh cãi lớn về việc vị trí bổ nhiệm lâu dài tiếp theo nên dành cho Hóa hữu cơ hay cho ngành George muốn.... Tất nhiên,” Conant yếu ớt thêm vào, “theo cách làm hiện tại, quan điểm của tôi chỉ được coi là của một bên quan tâm và không có tính ràng buộc đối với anh, với khoa hay một ứng viên triển vọng.”■

Đầu những năm 1950, khoa Hóa học đã mang đầy đủ những đặc điểm mà nó có trong phần còn lại của thế kỷ XX. Đó là một khoa lớn, theo định hướng nghiên cứu, được phân chia rõ ràng thành các bộ môn. Khoa rất quyết đoán và dứt khoát trong việc chỉ tuyển dụng những người xuất sắc, phù hợp với tính chất thực dụng của những nguồn tài trợ từ Chính phủ hoặc các quỹ đang duy trì công việc nghiên cứu của khoa. Louis Fieser, một lão thành của khoa trong những năm 1930 và 1940, đã bị cắt khoản tài trợ từ quỹ Rockefeller vào năm 1951. Ông nhận được 20.000 đô-la/năm trong sáu năm, nhưng các báo cáo của ông cho thấy thành quả công việc rất ít ỏi. Kết quả là quỹ đã rút tài trợ.

Những gì khoa có là các giáo sư đầu ngành, khoản tài trợ lớn từ quỹ hoặc Chính phủ, phòng thí nghiệm hiện đại phục vụ những công việc khó khăn. Không phải ngẫu nhiên khi yếu tố tài năng được coi trọng hơn thì khoa cũng trở nên chuyên nghiệp và ít quan tâm đến sắc tộc hoặc dòng dõi hơn. Năm 1951, trong một hành động mang ý nghĩa biểu tượng, công ty dược phẩm Merck đã tài trợ giải thưởng Max Tishler Lectures cho khoa Hóa học, nhằm vinh danh Max Tishler, một người Do Thái đã đạt học vị tiến sĩ Hóa học Harvard năm 1934, vươn lên trở thành người đứng đầu các phòng thí nghiệm nghiên cứu của Merck. Các giáo sư Do Thái đầu tiên, Konrad Bloch và Frank Westheimer, gia nhập khoa vào năm 1954.■

Các nghiên cứu quan trọng trong Vật lý lượng tử và Vật lý lý thuyết đã được thực hiện ở Harvard trước Thế chiến II: John Van Vleck là người Mỹ đầu tiên có luận án về lý thuyết lượng tử và nhận giải Nobel năm 1977. Ngôi sao của khoa trước chiến tranh là nhà thực nghiệm Percy Bridgman, giảng viên từ năm 1910 đến năm 1954 và đoạt giải Nobel năm 1946 cho công trình nghiên cứu Vật lý áp suất cao. Năm 1939, “tín đồ cứng rắn của logic tàn nhẫn” này đã gây sóng gió khi quyết định không nhận công dân Đức, Nhật Bản, Nga và Ý vào phòng thí nghiệm. (Ông đã sớm sửa đổi quy định để dành chỗ cho các nhà Vật lý tị nạn tài năng.) Nhưng khoa Vật lý Harvard có vai trò ít quan trọng hơn so với Columbia, Chicago và Berkeley đối với những đột phá trong lĩnh vực vật lý hạt nhân, cả về lý thuyết lẫn ứng dụng. Các phòng thí nghiệm lâu đời của trường cũng bị vượt mặt bởi phòng thí nghiệm của Yale, Princeton, Columbia và Michigan.■

Trước chiến tranh, khoa Vật lý cũng giống khoa Hóa học, là một nơi thoải mái và dễ chịu. Những trao đổi trong khoa diễn ra tại cuộc họp hằng tuần theo thông lệ từ cuối thế kỷ XIX, vào những năm 1930 còn phục vụ cả trà và bánh quy giòn với bơ đậu phộng và tương, rõ ràng là một lợi ích đối với các sinh viên cao học đói kém trong những năm suy thoái. Khoa là mục tiêu chín muồi cho tham vọng của Conant về thu hút tài năng. Năm 1935, trưởng khoa Frederick Saunders muốn giữ chân người hướng dẫn lâu năm Martin Grabau với lý do ông là người có tài đối với sinh viên đại học. Conant lạnh lùng trả lời rằng ông và Saunders có bất đồng cơ bản về chính sách giảng viên:

Nếu anh đúng, Hội đồng đã sai lầm lớn khi chọn tôi làm viện trưởng; nếu tôi đúng, điều duy nhất tôi có thể làm là trung thành tuyệt đối với cách làm của mình… Tôi chỉ thấy công bằng khi nói thẳng rằng chắc chắn anh đã nhận thấy khoa Vật lý là một trong hai hoặc ba khoa không đem lại danh tiếng tích cực cho Harvard, thậm chí ngược lại… Thành tích thu hút và giữ người tài cho trường của anh không hề đạt yêu cầu. Vị thế của khoa Vật lý trong nước đã xuống rất thấp.■

Nhưng sự phát triển trong lĩnh vực này đã sớm giúp khoa Vật lý Harvard thoát khỏi tình trạng ảm đạm. Những người mới đầy hứa hẹn – Kenneth Bainbridge, Wendell Furry – đã gia nhập khoa. Furry, nhà tiên phong về cơ học lượng tử Edwin Kemble và John Van Vleck là ba nhà Vật lý lý thuyết, một số lượng lớn bất thường đối với một trường đại học Mỹ thời đó. Kemble và Van Vleck đã đào tạo một phần ba hoặc hơn các nhà Vật lý lý thuyết trên toàn quốc vào giữa những năm 1930.

Luôn theo dõi chặt chẽ các hoạt động khoa học, năm 1936 Conant đã thành lập (và chủ trì) các ủy ban chế tạo máy gia tốc cộng hưởng từ và phát triển vật lý chất rắn. Máy gia tốc cộng hưởng từ là sản phẩm trí tuệ của các nhà vật lý thực nghiệm trẻ tuổi của khoa. Nhưng lấy đâu ra nguồn tài chính để thực hiện? Nhiều bên đã tài trợ nguyên vật liệu: Hải quân cung cấp một máy phát vô tuyến lớn; nhà máy Cán thép Hoa Kỳ sản xuất một nam châm; sáu công ty lớn cung cấp 16 tấn đồng. Việc chế tạo máy gia tốc tiêu tốn 55.000 đô-la, trong đó 20.000 đô-la đến từ các tổ chức tài trợ như Hiệp hội Khoa học Tự nhiên của Harvard. Dự án khoa học lớn cũng chỉ là bình thường, ít nhất là ở Harvard.■

Thế chiến II đã mở ra triển vọng mới về hỗ trợ nghiên cứu. Một số nhà Vật lý đã rời Harvard để đến làm việc tại Phòng thí nghiệm bức xạ của MIT trong thời chiến. Nhưng khoa không thật sự đóng vai trò quan trọng nào trong quá trình phát triển bom nguyên tử. Chiếc máy gia tốc chế tạo vội vàng chỉ giành được một hợp đồng nhỏ để điều chế vật liệu phóng xạ. Thật vậy, hoạt động của chiếc máy này trong thời chiến là một vấn đề gây tranh cãi. Trưởng khoa Kemble đưa ra ý tưởng để nó được những người phản đối chiến tranh vận hành vì lương tâm – những người muốn tham gia hoạt động nghiên cứu y tế không liên quan đến chiến tranh hơn là “hoạt động chiến tranh gớm ghiếc”. Conant đáp lại một cách gay gắt: “Nếu lương tâm của những người này nhạy cảm đến mức họ yêu cầu chính phủ đảm bảo bản chất của những nghiên cứu được thực hiện bằng các sản phẩm của máy gia tốc, rõ ràng toàn bộ kế hoạch này là vứt đi.” Cuối cùng vào năm 1943, chiếc máy gia tốc được quân đội đưa đi sử dụng tại Los Alamos.■

Khi chiến tranh (và bom nguyên tử) bùng nổ, Conant đã yêu cầu Hội đồng cung cấp 425.000 đô-la để thành lập Ủy ban đại học về nghiên cứu Vật lý hạt nhân. Và tháng 10 năm 1945, thời kỳ hậu chiến của khoa Vật lý Harvard chính thức bắt đầu: các quyết định bổ nhiệm lâu dài đối với Julian Schwinger 29 tuổi, Edward Purcell 31 tuổi và Robert Wilson 31 tuổi được công bố. Norman Ramsey, người đến từ Đại học Columbia năm 1947 không được bổ nhiệm trong đợt đầu tiên đó. Tất cả đều đoạt giải Nobel trong những năm sau đó. Buck khoe khoang rằng những người mới được bổ nhiệm của Harvard “được công nhận là những nhà Vật lý trẻ xuất sắc nhất nước Mỹ”. Nhưng trong thời hậu chiến, khi tài năng lên ngôi, vị thế dẫn đầu này lại bị lung lay. Wilson rời đến trường Cornell vào năm 1947, và Harvard có nguy cơ mất đi Schwinger, nhà Vật lý lý thuyết giỏi nhất trong số họ. Schwinger sớm trở thành giáo sư chính thức trẻ nhất của Harvard.■

Trong khi đó, thế hệ trước chiến tranh đã ra đi. Một trong những người cuối cùng là Theodore Lyman, xuất thân danh giá, là Giám đốc Phòng Thí nghiệm Jefferson của khoa từ năm 1910. Ông đã gửi đơn từ chức hằng năm để tránh phải bẽ mặt nếu bị yêu cầu rời đi. Mùa xuân năm 1947, ông nhận được thông báo cộc lốc rằng cuộc chơi sẽ thúc vào ngày 1 tháng 7. Giọng điệu cũng như nội dung của thông báo này khiến Lyman khó chịu: Điều này hoàn toàn dễ hiểu vì ông đã có nhiều năm trung thành và hỗ trợ tài chính cho khoa. Việc sửa lỗi sau đó được thực hiện bằng cách đặt tên ông cho một trong những tòa nhà phòng thí nghiệm. Như vậy, ngôi trường của giới thượng lưu đã nhường chỗ cho người kế vị chú trọng tài năng.■

Conant quan tâm đến việc cải tổ khoa Sinh học như ông đã làm với các ngành khoa học khác. Nhưng bộ phận này rất nặng gánh với những thành viên không nổi bật và xu hướng sử dụng người trong khoa rất khó ngăn cản. Từ năm 1930 đến năm 1938, không một người ngoài Harvard nào được bổ nhiệm lâu dài. Nhà Sinh lý học Alfred C. Redfield, người đến từ trường Y khoa năm 1834 để lãnh đạo khoa và phòng thí nghiệm Sinh học, phàn nàn rằng việc dựa vào đánh giá của người ngoài khi xem xét bổ nhiệm các giảng viên cấp thấp “chắc chắn sẽ khiến những người trẻ tuổi làm việc thiếu nhiệt tình và dẫn họ đến những hành động không trung thực”. Ông cho rằng việc giữ lại những người hữu ích ngay cả khi họ không xứng đáng được thăng chức là điều nên làm. Ngay sau đó, Redfield đã nhận được yêu cầu miễn nhiệm: “Tôi thấy ngày càng khó để giải thích một cách có thiện cảm về các chính sách của anh với đồng nghiệp của tôi.”■

Năm 1939, Conant triệu tập giáo sư trợ lý khoa Sinh học Edward S. Castle để báo tin xấu rằng anh không còn cơ hội làm việc tại Harvard nữa. Castle trả lời rằng Chủ nhiệm FAS George Birkhoff đã đảm bảo với anh về việc bổ nhiệm dài hạn. (Thực tế là Birkhoff đã viết thư cho Castle rằng việc thăng chức của anh sẽ được cân nhắc, “và đối với chúng tôi, có lẽ việc này hoàn toàn khả thi”.) Conant, dường như đã quên bức thư, trả lời một cách không hài lòng rằng dù biết điều đó, nhưng quan điểm của ông là ngay cả như vậy, trường hợp của Castle vẫn bị treo, “giống như quan tài của Mohammed”¹³. Castle hiểu ý Conant muốn nói rằng trường hợp của anh đang được cân nhắc, điều này hầu như không làm giảm đi cảm giác bất bình. Vụ việc được đưa ra Hội đồng vào mùa thu năm 1939, với khuyến nghị rằng nếu các thành viên thấy như vậy đã là một cam kết, Castle sẽ là một “phó giáo sư hữu danh vô thực”. Và điều đó đã xảy ra.■

Khoa Sinh học không gặt hái được thành quả về tài chính và nghiên cứu từ Thế chiến II như Hóa học và Vật lý học của Harvard.

Và đây vẫn là một bộ phận phiền hà, rắc rối. Năm 1942, Conant nghĩ khuynh hướng làm việc kém hiệu quả của các nhà Sinh học đã đặt ra câu hỏi “liệu có nên giao cho một ủy ban bên ngoài thực hiện việc phân bổ quỹ nghiên cứu của khoa và chịu trách nhiệm trước viện trưởng không. Tôi nghĩ có lẽ họ sẽ vui mừng vì được giải thoát khỏi trách nhiệm gian khổ và khó khăn này.” Năm 1950, ông nghĩ việc cố gắng tìm kiếm những tài năng hàng đầu là vô vọng; do vấn đề chi phí và sự ghen tị của đội ngũ giảng viên hiện tại. “Đôi khi trong một khoảnh khắc nhàn rỗi u ám,” ông buồn rầu nhận xét, “tôi có thể mô tả lịch sử của khoa Sinh học tại Harvard từ năm 1925-1950 như một ‘trường hợp điển hình’ về cách mà truyền thống và nguồn lực của Harvard có thể tiêu tan dưới ảnh hưởng của những người có tiêu chuẩn tầm thường về sự xuất sắc trong học thuật.”■

Năm 1951, Conant nói với ủy ban lâm thời của khoa Sinh học rằng họ đã có đủ tiền tài trợ để bổ nhiệm thêm ba giáo sư cho khoa. Yêu cầu duy nhất là họ phải xuất sắc. Như những thực khách khó tính, khoa nghiền ngẫm danh sách và đề xuất nhà Di truyền học động vật Tracy Sonneborn của Đại học Indiana, nhà Hóa sinh Hans Krebs của Sheffield và nhà Sinh lý học tế bào Alan Hodgkin của Trinity College Cambridge. Đó là những lựa chọn tuyệt vời (như một người bồi bàn nói): Sau đó, Krebs và Hodgkin đã đoạt giải Nobel. Nhưng đáng tiếc, cả ba đều từ chối. Buck được tư vấn rằng Joshua Lederberg ở Wisconsin là nhà Di truyền học trẻ triển vọng nhất nước Mỹ. Ông tiếp cận ứng viên của mình, “một viên kim cương thô, người coi thường mọi quy ước học thuật (chẳng hạn như không đeo cà vạt)”. Những yêu cầu của Lederberg gây sửng sốt lớn: chức danh giáo sư (dù anh chưa đến 27 tuổi), một công việc cho vợ, bổ sung một số nhân sự ngành di truyền học, quỹ nghiên cứu và làm việc dư dả, không giảng dạy, chỉ hướng dẫn sinh viên sau đại học. Buck kết luận: “Anh ta có thể là một thiên tài. Anh ta có thể xứng đáng với đãi ngộ như vậy. Nhưng cho đến nay, tôi chưa thấy bằng chứng nào đủ thuyết phục về anh ta như những gì ta đã có với [nhà Vật lý Julian] Schwinger.” Conant trả lời: “Tôi hoàn toàn đồng ý!” Vì vậy, Lederberg đã không được mời tới Harvard. Anh đoạt giải Nobel năm 1958.■

Một cản trở khác trên con đường gập ghềnh của khoa Sinh học Harvard là Bảo tàng Động vật học so sánh (Museum of Comparative Zoology – MCZ). Nơi đây có bộ sưu tập khổng lồ các mẫu vật động vật học, thuê một lượng đáng kể giáo sư và người quản lý, đồng thời tài trợ cho những chuyến thám hiểm khoa học thường xuyên ở nước ngoài. MCZ là viện Smithsonian¹⁴ của Harvard, một trung tâm tuyệt vời về sinh học phân nhóm, tiến hóa và hệ thống theo truyền thống thế kỷ XIX. Ernst Mayr, người trở thành giám đốc bảo tàng vào năm 1953, biết đến MCZ vào những năm 1920 khi còn ở Berlin, trước cả khi ông nghe nói về Harvard. (Ngay sau Thế chiến II, tiểu thuyết gia và nhà nghiên cứu bướm tâm huyết Vladimir Nabokov là một nhân viên khiêm tốn tại MCZ. Ông làm việc sáu giờ một ngày, bảy ngày một tuần, bảo quản một lượng lớn mẫu vật chưa được phân loại và bị suy giảm thị lực vĩnh viễn. Lương của ông bị tính sai ở mức 1.200 đô-la mà lẽ ra phải là 1.250 đô-la. Số tiền còn thiếu đã được đưa vào ngân sách ấn phẩm đặc biệt của bảo tàng dưới đầu mục: khoản chi liên quan đến Nabokov.)■

Giám đốc của MCZ từ năm 1927 đến năm 1946 là người quản lý bộ sưu tập bò sát Thomas Barbour, người theo truyền thống của giới tinh hoa Harvard đã sử dụng nguồn tiền dồi dào của mình để giúp duy trì bảo tàng. Niềm đam mê của ông là thám hiểm vùng Ca-ri-bê, Mỹ Latinh và Đông Ấn để tìm kiếm những người bạn có vảy của mình. Alfred S. Romer, một nhà Động vật học xuất sắc làm việc tại MCZ từ năm 1934, đã kế nhiệm ông, phù hợp với sự đề cao tính chuyên nghiệp của Buck và Conant. Sau chiến tranh, bảo tàng thâm hụt khoảng 25.000 đô-la mỗi năm, và cần thêm 40.000 đô-la/năm để có thể hoạt động ổn định. Những người ủng hộ giàu có, tận tâm và vị thế của bảo tàng là ngôi sao duy nhất trên bầu trời Harvard đã khiến mục tiêu này không khó để đạt được. Nhưng quy mô và sự độc lập về tài chính của MCZ đã khiến mối quan hệ với khoa Sinh học ngày càng phức tạp. Hai bên đã tách rời về mặt hành chính vào năm 1939, và tới năm 1944, Conant tỏ ra lo lắng về mối quan hệ tương lai giữa “cán bộ viện bảo tàng” với khoa: một vấn đề “ít nhất là khó giải quyết và gây tranh cãi như tương lai của Thần học!”. Thông qua một phép ẩn dụ khác, ủy ban kiểm tra khoa Sinh học nhận xét: “cần có một khóa học sơ bộ về các nguyên tắc cơ bản của Thiên văn học để hiểu đúng mối quan hệ giữa khoa và những tổ chức liên quan đến nó.”■

Vũ trụ đó chính là “Đế chế thực vật” của Harvard, các cơ quan riêng biệt nghiên cứu về thực vật như MCZ đã làm với động vật. Các cơ quan này bao gồm Vườn ươm Arnold, Vườn bách thảo, Bảo tàng mẫu thực vật Gray, Khu nghiên cứu sinh thái Harvard Forest, Thư viện và bảo tàng thực vật Farlow, Viện Atkins (một đồn điền ở Cuba) và Viện Bussey. Đến trước Thế chiến II, tổng số tiền tài trợ cho đế chế này là 6.775.000 đô-la, và họ đã nắm giữ hơn 3 triệu mẫu vật.

Tương tự Bảo tàng Động vật học so sánh, Vườn ươm Arnold có quyền tự chủ và sự tận tâm của những người ủng hộ. Charles Sprague Sargent, giám đốc đầu tiên, là người có năng lực kinh doanh, một người ủng hộ có kỹ năng về bảo tồn hơn là một nhà khoa học. Ông cũng là một kẻ thù ghét cao độ, gần như tuyên chiến với Viện Bussey liền kề. Thành viên Hội đồng Roger Lee kể lại rằng Giáo sư W. Morton Wheeler của Bussey (có cùng sự đối địch) đi lại trên đường ranh giới giữa viện với vườn ươm, tay cầm súng ngắn “và gọi Giáo sư Sargent bằng những cái tên khủng khiếp để dụ ông đến… và bị bắn”. (Việc nghiên cứu đời sống thực vật dường như thúc đẩy cuộc đấu tranh sinh tồn của những người thích nghi tốt nhất theo học thuyết của Darwin.) Vào đầu thế kỷ XX, vườn ươm đã trở thành nơi kết hợp giữa khoa học làm vườn cao cấp và một công viên trong thành phố — một kiểu Vườn Thực vật hoàng gia Kew ở Anh của Mỹ. Nó có mối quan hệ chặt chẽ cùng sức hấp dẫn lớn đối với giới thượng lưu Boston. Năm 1929, có vẻ như “không khoa nào của Harvard được biết đến rộng rãi hoặc khiến người khác quan tâm tới những nhu cầu của mình hơn”.■

Sau Thế chiến II, một ủy ban do giáo sư giải phẫu thực vật Irving W. Bailey đứng đầu đã đề xuất sắp xếp lại ngành Thực vật học tại Harvard. Đề xuất gây chú ý nhất là chuyển thư viện cùng bộ mẫu thực vật của vườn ươm đến một tòa nhà mới trong khuôn viên Cambridge của Harvard, và dùng phần lớn thu nhập từ vườn ươm để hỗ trợ cơ sở mới đó. Điều này có nghĩa là toàn bộ ngành thực vật học – đặc biệt là vườn ươm – sẽ hoàn toàn chịu sự điều động của khoa Sinh học.

Tiếp theo đó là một thập kỷ rưỡi đấu đá nội bộ và những hành động ác ý. Ở bề ngoài, những tranh cãi về vườn ươm Arnold là bằng chứng rõ ràng cho câu ngạn ngữ với đại ý rằng sự cạnh tranh trong giới học thuật rất khốc liệt vì nó quá tầm thường. Nhưng còn một vấn đề lớn hơn ẩn sau những ồn ào của cuộc chiến. Trên thực tế, những người ủng hộ giữ vườn ươm như cũ đã thách thức Harvard của Conant. Họ ủng hộ một quan niệm cũ, kém chuyên nghiệp hơn về vị thế của viện đại học.

Grenville Clark, thành viên lâu năm của Hội đồng và là người ủng hộ Conant đã dẫn đầu cuộc phản đối nội bộ đối với những cải tổ này. Clark tin việc chuyển các bộ sưu tập đến Cambridge là vi phạm sự ủy thác. (Vợ ông cũng là người nổi bật trong số những người bảo vệ vườn ươm.) Conant và Hội đồng trả lời rằng nghiên cứu khoa học về phân loại cây trồng đòi hỏi thiết bị thí nghiệm phức tạp cùng chuyên môn về di truyền và sinh lý học, chứ không chỉ là ươm giống cây. Việc này có thể được thực hiện tốt hơn trong một tòa nhà mới ở Cambridge, gần các nhà Sinh học, Hóa học và Vật lý học. Thành viên Hội đồng Charles Coolidge cảnh báo rằng nếu không liên kết với nguồn tài nguyên rộng lớn của viện đại học, vườn ươm “sẽ dần trở thành một khu vườn xinh đẹp không hơn không kém”.■

Trong những năm 1950, đại chiến vườn ươm vẫn tiếp diễn. Những xung đột được chuyển đến tòa án bang, cuối cùng vào năm 1966, tòa án cho rằng Harvard có quyền chuyển sách và mẫu vật của vườn ươm tới Cambridge. Những oán giận cá nhân trở nên tệ hại hơn (Clark cắt đứt quan hệ hoàn toàn với Conant và Harvard, đồng thời chuyển toàn bộ tài liệu của mình tới Dartmouth như sự phản đối cuối cùng). Người ta có thể hy vọng sự cay đắng sẽ được xoa dịu bằng chuyến thăm vào mùa xuân tới vườn ươm, bởi vẻ đẹp của nó chẳng hề thiên vị các chuyên gia tận tâm hay những kẻ nghiệp dư tận tụy.

Trong lĩnh vực Hóa sinh chuyên nghiệp cao độ và đề cao tài năng không tồn tại những căng thẳng như vậy. Ngay từ năm 1933, Conant đã nhắc nhở Trưởng khoa Hóa học: “Tôi vẫn đang chờ nghe ý kiến của khoa Hóa học về khả năng của ngành hóa sinh đang phát triển.” Nhưng khi cố gắng thực hiện báo cáo về vấn đề này vào năm 1935, ông đã “đi đến một kết luận phần nào gây nản lòng rằng lĩnh vực hóa sinh giống như lĩnh vực kinh tế học và không có sự đồng thuận rõ ràng về quan điểm giữa các nhà lãnh đạo”.

Sau chiến tranh, Conant muốn thiết lập khoa Hóa sinh thuộc FAS, và cuối cùng đã thành công vào tháng 2 năm 1946. Nhưng không dễ để tìm ra các nhà hóa sinh tài năng phù hợp cho khoa. Năm 1948, Conant tìm kiếm tài trợ từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ. Điều đó phụ thuộc vào việc bổ nhiệm Carl và Gerty Cori, một cặp vợ chồng từ Đại học Washington ở St. Louis và từng đoạt giải Nobel. Nhưng hai vợ chồng Cori không nhận lời. Một nguyên nhân khác dẫn dến sự phát triển chậm chạp trong ngành hóa sinh của Harvard là Edwin J. Cohn của trường Y. Công trình nghiên cứu về phân tách máu khiến ông trở thành một trong những nhà khoa học đáng chú ý nhất Harvard, nhưng tính cách của ông lại khiến đồng nghiệp khó chịu. Tại một cuộc họp tháng 10 năm 1952, không lâu trước khi kết thúc nhiệm kỳ viện trưởng, Conant đã “mất bình tĩnh với E. J. nhiều hơn dự tính, nhưng tôi hy vọng sẽ mãi mãi ‘cắt đứt’ với ông ta. Từ nay Hội đồng sẽ phải giải quyết chứng hoang tưởng tự đại của ông ta”. Tuy nhiên cuối cùng, ông đã đồng ý với Hiệu trưởng Trường Y John Edsall và bỏ qua “cơn điên” của Cohn.■

Vẫn còn rất nhiều điều cần làm trong lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ này. Nhưng hai trở ngại lớn có tính tư lợi đã cản đường: khoa Hóa học và Sinh học. Nhà Hóa học hữu cơ George Kistiakowsky thú nhận rất quan tâm đến hóa sinh, nhưng lo sợ “tình trạng hiện tại cho thấy tương lai mờ mịt”. Nếu Harvard muốn có một khoa hóa sinh tiên tiến, trường nên hy vọng vào sự giao thoa của hóa học với các ngành khoa học đời sống. Các công cụ mới mạnh mẽ và phương pháp tiếp cận thực nghiệm từ ngành Vật lý hứa hẹn mang lại những hiểu biết sâu sắc về bản chất của các hệ thống sinh học, vốn có thể so sánh với những gì đã đạt được về cấu trúc của vật chất. Nhưng “trên thực tế không có công việc nào trong số này được thực hiện ở Harvard, dù cho vị thế dẫn đầu của chúng trong việc kết hợp giữa Khoa học Tự nhiên và khoa học sự sống”. Vì sao vậy? Các bộ phận lớn – Trường Y khoa, các khoa Hóa học, Vật lý học và Sinh học – quá mạnh. Ngành hóa sinh không thể hoặc sẽ không đủ sức hấp dẫn để thu hút người tài trong khi họ lại khăng khăng tìm kiếm những tài năng trẻ hàng đầu.■

Đến năm 1953, năm Conant rời Harvard, cũng là năm Francis Crick và James Watson công bố cấu trúc của phân tử DNA, ngành hóa sinh tại Harvard vẫn nằm trong phạm vi các khoa khoa học đã thành lập. Nhưng không có nghĩa là chủ đề này bị bỏ qua. Khoa Sinh học bổ nhiệm dài hạn nhà hóa sinh George Wald vào năm 1944; bước đột phá của khoa Hóa học xuất hiện vào năm 1955 với việc bổ nhiệm Konrad Bloch và Frank Westheimer. (Việc họ đều là người Do Thái cho thấy các lĩnh vực mới, dù chưa ổn định đã thu hút mạnh mẽ và cởi mở với những người thuộc nhóm thiểu số trong xã hội. Khoa Nhân chủng học đầu thế kỷ XX đóng vai trò tương tự đối với cả người Do Thái và phụ nữ.) Phải đến khi cuộc cách mạng phân tử xuất hiện và thể chế được nới lỏng do tình trạng hỗn loạn vào cuối những năm 1960, cánh cửa cho khoa Hóa sinh Harvard mới hé mở.

Ngành Kỹ thuật được giảng dạy tại Harvard từ thế kỷ XIX. Đến những năm 1930, Trường Kỹ thuật có cả chương trình đại học và sau đại học, được tài trợ đều đặn bằng tài sản của doanh nhân Gordon McKay, người đã để lại một khoản tiền rất lớn cho mục đích này. Conant rất quan tâm đến mối quan hệ giữa phương diện nghiên cứu cũng như ứng dụng của khoa học; và còn quan tâm hơn đến tài sản thừa kế từ McKay. Ông bắt đầu tìm cách đưa Trường Kỹ thuật – và tiền của McKay – trở thành một bộ phận của FAS.

Nhưng hy vọng thay đổi của ông lại xung đột với những thế lực xưa cũ của Trường Kỹ thuật. Các cựu sinh viên lo rằng ngành kỹ thuật mạnh mẽ và thực tế sẽ bị de dọa bởi những ngành khoa học thuần túy và thiếu thực tế đang chiếm lĩnh FAS. Đầu năm 1936, Conant mời người đứng đầu phòng thí nghiệm bức xạ của trường Berkeley Ernest O. Lawrence đến Harvard với tư cách là hiệu trưởng Trường Sau đại học về Kỹ thuật. Ông nói với Lawrence: “Anh là một trong số rất ít người có thể thực hiện những gì tôi mong muốn cho Trường Sau đại học về Kỹ thuật tại Harvard này. Tôi tin anh là một nhà lãnh đạo trẻ năng động, người hoàn toàn thấm nhuần lý tưởng nghiên cứu khoa học và quan tâm đến việc ứng dụng khoa học, người có thể làm thay đổi ngôi trường này.” Nhưng Berkeley đã tăng cường hỗ trợ đáng kể cho phòng thí nghiệm bức xạ, và Lawrence vẫn ở nguyên vị trí của mình tại đó. Bên cạnh đó, nghiên cứu của ông trong lĩnh vực Vật lý hạt nhân đòi hỏi đầu tư ban đầu vượt quá những gì Harvard sẵn sàng chi. Conant nhăn nhó trả lời: “Tôi rất buồn trước sự từ chối của anh, và càng buồn hơn khi nghĩ có lẽ chúng tôi sẽ giúp anh phát triển các hoạt động nghiên cứu tại Đại học California trong tương lai.”■

Thế chiến II khơi sâu thêm mối liên hệ chặt chẽ giữa mặt nghiên cứu và ứng dụng của khoa học. Và nếu Conant cần được thúc đẩy hơn nữa, hàng triệu đô-la của McKay sẽ tiếp tục đổ vào, nâng cao triển vọng phát triển không chỉ của ngành kỹ thuật mà của cả các ngành khoa học ở Harvard nói chung. Ông đề xuất hợp nhất nghiên cứu và đào tạo sau đại học về kỹ thuật, toán học ứng dụng và vật lý ứng dụng thành một khoa của FAS về khoa học ứng dụng, cung cấp cả chương trình đại học lẫn sau đại học. Dư luận trong FAS đi theo hai hướng có thể dự đoán. Những nhà khoa học sử dụng tiền của McKay đều ủng hộ; các giáo sư cao cấp của Trường Kỹ thuật đều phản đối.■

Đầu năm 1949, Hội đồng đã thông qua kế hoạch sáp nhập ngành Kỹ thuật vào FAS. Khoản tiền tài trợ trị giá 8.626.000 đô-la được trích từ tài sản để lại của McKay, nâng tổng số tiền Harvard nhận được từ nguồn này lên 15,8 triệu đô-la. Conant mời Vannevar Bush, cộng sự của ông trong thời chiến, chủ trì một ủy ban chịu trách nhiệm đưa ra các hướng dẫn thực hiện chương trình mới. Conant nhẹ nhàng thúc giục Bush xem xét “tình trạng hiện tại của ngành kỹ thuật cơ khí theo nghĩa toàn diện nhất”, đồng thời tiến hành công việc “không cần theo chương trình giảng dạy phổ biến trong các trường kỹ thuật” mà “bắt đầu từ kỹ thuật cơ khí rồi tới các ngành khác trong lĩnh vực Khoa học Tự nhiên ứng dụng”. Ông tiết lộ: “Tôi gặp khá nhiều khó khăn vì các cựu sinh viên muốn chúng ta tiếp tục đào tạo những kỹ sư dân dụng, kỹ sư cơ khí, kỹ sư điện thường xuyên được các trường đào tạo theo chương trình bốn năm.” Ủy ban của Bush đã nghiêm túc kêu gọi đào tạo “một kiểu kỹ sư mới, nổi bật với khả năng nắm bắt và linh hoạt trong nhiều lĩnh vực.” Conant đã diễn giải một cách sáng tạo điều này như sự chào đón đối với các ngành Vật lý và Hóa học ứng dụng, đồng thời nhường các ngành Địa chất và Khai mỏ, Cơ khí, Điện truyền thống lại cho MIT.■

Mùa thu năm 1950, Khoa Kỹ thuật và Khoa học ứng dụng ra đời. Conant và Buck khẳng định bộ phận này không giống “những trường kỹ thuật ‘phổ biến’ khác, và chúng ta nên chọn một lĩnh vực tương đối nhỏ mà mình có thể vượt trội trong các ngành khoa học ứng dụng”. Buck muốn loại bỏ Kỹ thuật điện (bao gồm cả điện tử học) vì nghĩ (và đã sai lầm) rằng tất cả vinh quang của nó đã là quá khứ. Các lĩnh vực được ủng hộ mạnh mẽ nhất là Kỹ thuật cơ khí, Vật lý chất rắn và Toán học ứng dụng. Họ cũng đang tìm kiếm nhân sự cho các lĩnh vực này. Buck viết cho Conant với giọng điệu bi thảm: “Anh và tôi đều biết chúng ta không thể thúc đẩy chương trình của mình nếu không đồng thời dập tắt các tranh cãi. Nhưng từ nay, chúng ta nên tích cực và tự tin.”■

Trước chiến tranh, khoa Toán học cũng như Hóa học, rất nhỏ bé và thân thiện. George Birkhoff, nhân vật nổi bật của khoa, là người bài Do Thái, và không cho tuyển dụng người Do Thái nào cho đến khi ông qua đời năm 1944. Sau chiến tranh, Buck và Conant tìm cách hiện đại hóa khoa Toán như những khoa khác. Họ đã cố gắng và thất bại trong việc thu hút nhà Toán học lý thuyết vĩ đại John von Neumann của Viện Nghiên cứu cao cấp Princeton.■

Toán học là một trong những ngành lâu đời nhất của Harvard; còn Khoa học Máy tính là ngành non trẻ nhất. Người tiên phong ở Harvard trong lĩnh vực này là nhà Vật lý ứng dụng Howard Aiken, và cuối những năm 1930, ông đã tìm ra phần lớn vấn đề lý thuyết cơ bản của một máy tính quy mô lớn. Thế chiến II là tác nhân tuyệt vời để phát triển công cụ này. Ngoài ra còn có Mark I – Máy tính kiểm soát trình tự tự động của Harvard – do IBM tài trợ và hỗ trợ chế tạo, được trao (cùng với khoản tài trợ 100.000 đô-la) cho Harvard để Hải quân sử dụng trong suốt cuộc chiến. Nó được ra mắt vào tháng 8 năm 1944 là chiếc máy điện toán lớn nhất thế giới: mang tính cách mạng về mặt nguyên tắc, được kỳ vọng sẽ giải quyết hầu hết mọi vấn đề đã được nhận diện trong Toán học ứng dụng. “Bộ não toán học” hay “máy tính robot” nặng 5 tấn này dài hơn 15m và cao hơn 2m. Nó gồm 760.000 bộ phận, sử dụng gần 1 triệu mét cáp với 2 triệu mối nối.■

Các giảng viên Harvard được tiết lộ về tiềm năng tương lai của công cụ mới trong một cuộc họp vào mùa thu năm 1944. Nhà Kinh tế học Wassily Leontieff đã tiết lộ “giấc mơ lớn” của ông về “cơ hội có một khoa Kinh tế học mới, phát triển từ khả năng sắp tới của chúng ta trong việc xử lý nhiều mối tương quan một cách hiệu quả và tuyệt vời.” Nhà Thiên văn học Harlow Shapley nói với Conant rằng “việc chế tạo các máy tính lớn này có phần tương tự (theo cách nào đó) với việc chế tạo những chiếc máy in đầu tiên. Chúng ta đang có nhiều lĩnh vực mới để khám phá”. Ông cảnh báo rằng Norbert Wiener, “có lẽ là người mơ mộng nhất về tương lai của máy tính”, đang nói về tương lai của cỗ máy mới tại MIT và các tổ chức lớn. Sau chiến tranh, Harvard đã thiết lập một phòng thí nghiệm máy tính để đặt chiếc máy điện toán này. Một hợp đồng với Hải quân cho phép họ sử dụng chiếc máy trong những năm sau đó, ngoại trừ bốn giờ một ngày để các nhân viên Harvard sử dụng cho những dự án của riêng họ.■

Như các đơn vị liên quan đến thực vật học, Đài thiên văn Đại học Harvard (HCO) cũng là con cưng của các nhà tài trợ giàu có, hấp dẫn bởi sự lãng mạn của đối tượng quan sát cùng sự độc đáo của một bộ phận nhỏ và nổi tiếng. HCO phát triển mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Harlow Shapley từ năm 1921. Shapley là một nhà phát ngôn và gây quỹ hiệu quả, đồng thời là một nhà lãnh đạo độc đoán đáng chú ý.

Sự tách biệt của đài thiên văn với môi trường sư phạm Harvard, và có lẽ là cả giả định về việc lập bản đồ thiên văn cần sự tỉ mỉ của phụ nữ đã khiến nơi đây trở thành nơi hiếm hoi ở Harvard chấp nhận sự nghiệp học thuật nghiêm túc của phụ nữ. Annie Jump Cannon là người phụ trách lâu năm các bức ảnh thiên văn, và Cecilia Payne là nhà Thiên văn học (sau đó là giáo sư – phụ nữ đầu tiên được bổ nhiệm chức danh cao cấp. Cô kết hôn với nhà Thiên văn học Sergei Gaposchkin vào năm 1936 và đã đi trước thời đại khi lấy họ ghép Payne-Gaposchkin sau khi kết hôn. Hiệu trưởng Radcliffe Ada Comstock nhận xét rằng cô “làm việc nhà” với “một tay đưa nôi và tay còn lại tính toán chuyển động của những ngôi sao”.)■

Đến năm 1952, các nhân viên cao cấp của đài quan sát đã bất hòa một thời gian dài; việc này có nguyên nhân riêng, ngoài ra cũng là mối bất hòa phổ biến đối với các tổ chức phụ thuộc của Harvard; đây cũng là thời điểm Shapley nghỉ hưu. Một ủy ban lâm thời do nhà Vật lý J. Robert Oppenheimer chủ trì đã xem xét tình trạng ngành thiên văn học tại Harvard và nhận thấy sự yếu kém của nó. Các thành viên cấp cao đã không hoàn thành nhiệm vụ, không đáp ứng được yêu cầu của thiên văn học hiện đại. Conant thất kinh hỏi: “Có phải ý anh là chúng ta đang mắc kẹt với ba người không đạt yêu cầu và đã trả họ mức lương cao trong suốt 15 năm?” Không, không tệ đến thế, Oppenheimer trả lời. Ông nói thêm một cách vô ích: “Nếu được chỉ đạo và giám sát tốt như khoa Vật lý, những nhà thiên văn ở đây từ 10-15 năm có thể đã là những người rất khác.”

Nhưng đây là một ngành khoa học thú vị và đang phát triển vốn là sở trường của Harvard. Họ chỉ có một con đường: rót thêm tiền vào HCO. Conant bày tỏ sự “kinh ngạc” của ông với Oppenheimer về lựa chọn của Hội đồng. Ủy ban của Oppenheimer đã đề xuất ba ứng viên bên ngoài Harvard cho vị trí giám đốc mới, nhưng không ai trong số đó nhận lời. Buck và Conant đề xuất đài thiên văn được điều hành bởi một hội đồng bao gồm các giáo sư đã được bổ nhiệm dài hạn của ngành Thiên văn học, với nhà Thiên văn học cấp cao Donald Menzel làm… gì? Menzel và những người ủng hộ ông muốn ông làm giám đốc đài thiên văn, nếu chỉ trong một năm; nếu không, bên ngoài sẽ cho rằng Shapley vẫn đang điều hành mọi thứ. Shapley (“vì những lý do quá phức tạp khó hiểu”, Buck nói; nhưng chúng có vẻ đủ rõ ràng) muốn chức danh của Menzel là chủ tịch với quyền lực hạn chế hơn. Các bên thỏa hiệp với chức danh quyền giám đốc. Chẳng bao lâu sau Menzel đã có chức danh mong muốn.■

Khoa Địa chất và Địa lý phối hợp nhịp nhàng từ thế kỷ XIX. Conant tự hỏi: “Tại sao đây là khoa [khoa học] yếu nhất của chúng ta theo các tiêu chuẩn bên ngoài?” (Thước đo của ông: đó là bộ phận duy nhất không có ai là thành viên Viện Khoa học quốc gia.) Các doanh nghiệp ngành điện, hóa chất và luyện kim đều hỗ trợ lĩnh vực của họ ở Trường Kỹ thuật Harvard, nhưng các công ty dầu mỏ lại không làm gì cho ngành địa chất. Ông kết luận: “Chừng nào Harvard còn liên đới, thì chừng đó đối với tôi, cung cấp tiền cho khoa Địa chất và Địa lý giống như ném tiền qua cửa sổ… Tôi sẽ đặt cược tất cả vào những con ngựa chiến thắng, và… tôi thấy họ như một đám người hạng hai.”■

Ngành Địa chất còn lại một nửa nhân sự; ngành Địa lý nhận một kết thúc tồi tệ hơn. Đây là một cuộc chơi công bằng trong thế giới Harvard thời hậu chiến: cạnh tranh sinh tồn nhờ vào tài năng. Mùa thu năm 1947 là thời điểm hết hạn bổ nhiệm dài hạn của Edward Ackerman, nhà Địa lý học sơ cấp duy nhất tại đây. Phần lớn nhân sự ngành Địa chất của khoa để mắt đến vị trí đó. Và họ muốn ngành Địa lý tách ra vì cả hai “về cơ bản là những ngành học không tương đồng”. Conant đã hỏi ủy ban lâm thời rằng liệu Địa lý có nên được duy trì như một môn học hay nên xóa bỏ khi giáo sư dài hạn duy nhất của ngành nghỉ hưu. Ủy ban đề xuất giữ lại ngành Địa lý. Nhưng Conant không bị thuyết phục bởi lý lẽ “đây là một ngành khoa học theo bất kỳ ý nghĩa nào của từ này”. Ông nói với Trưởng khoa Địa chất-Địa lý: “Bây giờ là lúc đưa ra quyết sách rằng Địa lý là một trong những ngành sẽ không được phát triển ở Harvard.”■

Vị trí của ngành Địa lý ở Harvard càng suy yếu do một trong những cơ quan phụ thuộc đặc biệt nhất của Harvard, Viện Thám hiểm Địa lý. Được thành lập vào năm 1930, viện là đề xuất của Alexander Hamilton Rice, một nhà thám hiểm nghiệp dư đã kết hôn với góa phụ Eleanor Elkins Widener, người hiến tặng thư viện Widener cho Harvard. Sức hấp dẫn của hàng triệu đô-la khiến Lowell chấp nhận đề xuất và để Rice lãnh đạo viện, đồng thời phong ông làm giáo sư Thám hiểm địa lý. Vì những lý do tương tự, khoa Địa chất-Địa lý đã chào đón ông.

Rice điều hành viện như một câu lạc bộ tư nhân. Ông lướt qua viện (khi hạ cố xuất hiện) trên chiếc Rolls Royce màu xanh do tài xế lái vào giờ muộn buổi sáng và bổ nhiệm nhân viên mà không cần biết đến lợi ích của FAS hay ý kiến của Hội đồng. Điều tiếng bám lấy viện không rời. Một người hướng dẫn phải từ chức vào năm 1935 vì bị giam giữ tại trại cải tạo Billerica. Một người khác do Rice bổ nhiệm, vì bị sa thải ngay tại chỗ (Rice có quyền làm như vậy) nên đã “tạo ra một sự xáo trộn” trong viện. Cuối cùng vào năm 1951, Rice 76 tuổi tuyên bố ông không thể hỗ trợ viện nữa, và viện ngừng hoạt động. Sau đó ngành Địa lý, chuyên nghiên cứu về vị trí của mọi thứ, cũng dần biến mất khỏi Harvard.■

Trong khi ngành Địa lý biến mất, một ngành cũng kém quan trọng khác là Lịch sử khoa học lại dần có chỗ đứng dù không mấy vững chắc trên nấc thang học thuật Harvard. Môn học này được giảng dạy chủ yếu trong những năm 1920 và 1930 bởi học giả người Bỉ George Sarton, người tị nạn đến từ Đại học Louvain trong Thế chiến I và đã ở lại Harvard. Sarton là Tổng biên tập của tờ Isis, tạp chí hàng đầu trong lĩnh vực này. Viện Carnegie đã hỗ trợ ông suốt những năm 1930, cho đến khi tổ chức này thất vọng phát hiện ông cũng nhận lương từ Harvard và Radcliffe trong nhiều năm.

Điểm nổi bật nhất của ngành Lịch sử khoa học tại Harvard là sự quan tâm mạnh mẽ và liên tục của James Bryant Conant đối với nó.

Đây là một bài kiểm tra hiệu quả về năng lực của ông trong việc định hình vận mệnh của một khoa – và là một minh chứng cho thấy giới hạn về năng lực đó. Conant đã tăng lương cho Sarton, nhưng chẳng thể làm gì hơn ngoài sự hỗ trợ tinh thần và trí tuệ cho một bộ phận học thuật chỉ có một người. Ông nói với nhà Kinh tế học Harold Laski: “Nếu lúc này là những năm 1920 rực rỡ thay vì những năm 1930 suy thoái, tôi cho rằng mình sẽ ở vị trí kêu gọi tiền đầu tư vào lĩnh vực này.” Cuối cùng vào năm 1940, ông đã tìm ra được nguồn tài trợ để đưa Sarton trở thành giáo sư sau 25 năm được bổ nhiệm giảng viên hằng năm.■

Mối quan tâm khôn nguôi của Conant đối với Lịch sử khoa học lại được tăng thêm bởi bom nguyên tử và các thành tựu khoa học khác trong Thế chiến II. Nhưng bản thân khoa phải đợi thời gian thuận lợi hơn mới có thể trở thành một bộ phận có giá trị ở Harvard.■

Chương 5:
Các trường chuyên ngành

Chín trường chuyên ngành của Harvard đang ở giai đoạn cuối của quá trình phát triển từ trường dành cho giới thượng lưu thành trường dành cho các tài năng. Phong tục, truyền thống và ký ức mãi mãi xanh tươi của cựu sinh viên ít đè nặng lên các trường chuyên ngành hơn so với trường đại học. Và những người thuộc ngành nghề mà các trường này giảng dạy quan tâm đến phẩm chất hiện tại hơn là vinh quang trong quá khứ. Thật vậy, sự khác biệt to lớn về quy mô, vị thế, sự giàu có và sức mạnh học thuật là yếu tố phân biệt giữa những gã khổng lồ của Harvard – Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học, Y khoa, Luật và Kinh doanh – với những chú lùn nhỏ hơn và yếu hơn – Trường Y tế Cộng đồng và Nha khoa, Thần học, Giáo dục, Thiết kế, Hành chính công. Nhưng những trường này có chung mục tiêu đào tạo chuyên môn mà sau này mang lại cho chúng nhiều điểm chung hơn là với trường Đại học và khiến chúng trở nên gần nhất với lý tưởng của Conant về một ngôi trường coi trọng tài năng.

TRƯỜNG SAU ĐẠI HỌC

Các chương trình tiến sĩ của Harvard tại Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học (GSAS) đã đem lại cho trường vị thế ưu việt về học thuật. Khi Phân khoa Khai phóng và Khoa học chú trọng vào nghiên cứu và giảng dạy hơn, tầm quan trọng của giáo dục sau đại học cũng tăng lên. Bảng xếp hạng các trường vào năm 1937 về chương trình sau đại học ở 28 lĩnh vực – với tổng điểm càng thấp, vị trí tổng thể càng cao – đã cho thấy vị thế của Harvard trong số các trường đại học ở Mỹ:

Nhưng vấn đề đã nảy sinh. Tài chính eo hẹp trong khi lượng đăng ký tuyển sinh sau đại học vẫn rất lớn trong thời kỳ suy thoái đầu những năm 1930 (một sinh viên trẻ mới tốt nghiệp đại học còn có thể làm gì khác?), công việc giảng dạy trở nên thật sự hiếm hoi. Giữa các năm 1926-1927 và năm 1935-1936, Yale không tuyển dụng tiến sĩ Harvard nào vào vị trí sơ cấp.■

Bản thân GSAS không khác gì một công cụ cấp bằng, không có quyền bổ nhiệm giảng viên, không tòa nhà riêng, không tài trợ và ngân sách thì chỉ vừa đủ cho các chi phí vận hành khiêm tốn. Sinh viên sau đại học được xác định theo các khoa họ học, không phải theo GSAS. Khỏi cần nói, chức vụ hiệu trưởng GSAS không thu hút được những người có khả năng nhất Harvard. Năm 1941, Conant chỉ định một ủy ban đánh giá công tác giáo dục sau đại học, và nhà Sử học Arthur M. Schlesinger Sr. “đã đề xuất một cuộc kiểm tra toàn diện, không giới hạn. Tôi không tin Hiệu trưởng [Arthur B.] Lamb có khuynh hướng, tính cách hay khả năng sáng tạo để làm những gì cần làm”. Conant lạnh lùng trả lời: “Tôi hy vọng một ngày nào đó chúng ta có thể thảo luận về các vấn đề giáo dục mà không liên quan đến tính cách con người.”■

Năm 1942, Lamb từ chức vì lý do sức khỏe, và năm 1943, Conant bổ nhiệm giáo sư Văn học Mỹ Howard Mumford Jones làm người thay thế. Jones nhận công việc với sự hăng hái nhiệt tình, chú trọng giám sát chặt chẽ hơn chương trình sau đại học của các khoa cùng một nghiên cứu quy mô lớn về GSAS. Nhưng ông nhanh chóng nhận ra thực tế yếu kém trong việc quản lý GSAS. Ghi chú của ông trước cuộc họp với Conant cho thấy những trở ngại trong công việc: “Sự bất lực của hiệu trưởng… Các loại học bổng đều do [Chủ nhiệm FAS Paul] Buck cấp… Nghiên cứu sinh cũng do Buck xử lý… Chương trình cấp bằng nhân văn mới hay bất cứ việc gì khác đều phải được Buck phê duyệt. Buck có quyền lực hơn bất kỳ trưởng khoa nào khác… Không thể tuyển bất kỳ ai ở đây.”■ Buck “khá bối rối” bởi Jones đã cố gắng làm việc trực tiếp với Conant hơn là thông qua ông và bởi “thực tế là Jones đang rải khắp nơi những ý tưởng mới thay vì… bắt tay vào việc cần làm là thực hiện báo cáo quan trọng” về GSAS. Ông hy vọng Conant sẽ “lịch sự” trao đổi với Jones về việc này.

Đến tháng 4 năm 1944, Jones đưa ra “báo cáo sơ bộ” về tình trạng hiện tại và triển vọng tương lai của GSAS. Báo cáo bao gồm một phụ lục khẩn thiết yêu cầu giải quyết tình trạng phụ thuộc của GSAS vào Buck. Ông nhấn mạnh nhu cầu được trao quyền quyết định đối với các vấn đề của sinh viên sau đại học và quyền báo cáo trực tiếp với viện trưởng.

Trả lời ông là một đề xuất chung của Conant-Buck về việc tách GSAS thành ba đơn vị riêng biệt (Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội, Nhân văn), do đó đảm bảo sự hiện diện của GSAS ở Harvard sẽ còn ít hơn nữa. Jones giận dữ nói với “Ngài Conant”: “Vì không thể đồng tình với tư tưởng trường đại học là một tổ chức được quản lý theo kiểu quân đội với một chuỗi mệnh lệnh, tôi xin từ chức… ngay lập tức.” Như đổ thêm dầu vào lửa, Conant đáp lại “Hiệu trưởng Jones” rằng trước khi trình đơn từ chức này lên Hội đồng, ông sẽ yêu cầu Hiệu trưởng Buck đề xuất một câu trả lời phù hợp. Chưa hoàn toàn mất khả năng đối đáp, Jones trả lời: “Trong khi chờ đợi, để tránh dù chỉ chút ít hiểu lầm, xin nói rằng tôi sẽ chỉ giới hạn hoạt động trong nhiệm vụ thường lệ của văn phòng này.” Cuối cùng, vào ngày 6 tháng 6, Conant nói với “Giáo sư Jones” rằng Hội đồng đã chấp nhận đơn từ chức của ông và đánh giá rất cao thời gian cùng sức lực ông đã dành cho công việc. Vậy là nhiệm kỳ hiệu trưởng ngắn ngủi, không vui vẻ của Howard Mumford Jones kết thúc.■

Hơn bất kỳ đơn vị Harvard nào khác, GSAS là đơn vị hưởng lợi nhiều nhất từ làn sóng học tập của các cựu quân nhân theo Đạo luật G.I. Bill. Trước chiến tranh, trường nhận khoảng 800 đơn xin học mỗi năm và 400 đơn được chấp nhận; đến năm 1946-1947, có tới 2.600 ứng viên nộp đơn vào 900 vị trí tuyển sinh. Nhà sinh hoạt chung GSAS cùng các ký túc xá xung quanh nằm ở rìa phía bắc của khuôn viên Harvard và đi vào hoạt động từ mùa thu năm 1950: một sự kiện tượng trưng cho sự trưởng thành của GSAS. Đây cũng là bằng chứng cho thấy khả năng gây quỹ yếu ớt của trường: Quỹ Harvard dành cho học tập và nghiên cứu nâng cao mới thành lập của trường đã không thành công trong mục tiêu khiêm tốn là huy động 1,3 triệu đô-la từ các cựu sinh viên của trường cho dự án Gropius. May mắn thay, Trường Luật đã cùng tham gia và huy động được số tiền cần thiết.■

TRƯỜNG LUẬT

Trường Luật Harvard (HLS) không mang gánh nặng của sự dàn trải về ngành đào tạo và sự eo hẹp về tài chính. Phương pháp giảng dạy thông qua nghiên cứu tình huống được nhiều trường khác bắt chước, và chỉ riêng số lượng cùng chất lượng sinh viên (đây là trường chuyên ngành luật lớn nhất) đã khiến trường có vị trí vững chắc trong ngành luật cả nước. Có lẽ thư viện HLS là nơi sở hữu bộ sưu tập tốt nhất thế giới, nhiều giảng viên của trường cũng là những tài năng hàng đầu trong ngành. Trường đã xây dựng được văn hóa của riêng mình: vô cùng chuyên nghiệp; tập trung trang bị cho sinh viên kiến thức nghề nghiệp quan trọng cả trong ngành luật lẫn đời sống xã hội.

Nhưng nhiều người cho rằng trường đã mất đi thế mạnh trước đó, trở nên tự mãn và dễ dãi. Hầu như tất cả sinh viên nộp đơn đều được nhận; khoảng một phần ba số đó bị cho thôi học hoặc nghỉ học sau năm đầu tiên. Columbia và đặc biệt là Yale nổi lên như trung tâm của chủ nghĩa Hiện thực pháp lý, một phương pháp tiếp cận luật pháp khá phổ biến trong những năm 1930. Về sau, thẩm phán Tòa án tối cao Abe Fortas, từng giảng dạy tại Yale khi đó, nhớ lại: “Harvard có xu hướng coi chúng tôi như những kẻ cuồng tín không đáng tin cậy, còn chúng tôi coi họ như những món đồ cổ đã lỗi thời.”■

Các giảng viên đã cố gắng nâng cao chất lượng sinh viên: quan điểm chung khi ấy là Yale đang thu hút những sinh viên giỏi nhất. Từ năm 1937 trở về sau, trường quan tâm nhiều hơn đến thành tích học tập và triển vọng thành công khi nhận đơn đăng ký của sinh viên. Tỷ lệ sinh viên nhập học năm 1937 không qua được năm đầu chưa đến 20%, so với mức trung bình trước đó là khoảng 30%. Nhưng sự khắc nghiệt của môi trường học tập chạy theo thành tích vẫn tồn tại. Một người mẹ quẫn trí đã viết cho Conant về đứa con trai bị cho thôi học và suy nhược thần kinh của mình, “kêu gọi xem liệu ông có thể làm gì đó để cứu các cậu bé của chúng ta”. Conant đã cố gắng bày tỏ sự cảm thông. Việc đào tạo tại HLS rất nghiêm ngặt, và một sinh viên không học hành nghiêm túc sẽ “không đủ khả năng theo học… Tôi tin trường HLS không khó khăn đến mức vô lý như vậy nếu xét đến việc học luật đòi hỏi rất nhiều nỗ lực và việc các sinh viên không thường xuyên đau ốm.”■

Sự kiện quan trọng nhất của HLS trong những năm 1930 là việc Hiệu trưởng Roscoe Pound nghỉ hưu và lựa chọn người kế nhiệm ông. Pound là hiệu trưởng từ năm 1916. Năm 1933, ông 63 tuổi: ngang ngạnh, cố chấp, không thể hoặc không muốn lãnh đạo khoa một cách thuyết phục. Khi Conant nhậm chức, việc thay thế Pound được bàn tán không ngớt. Một thành viên trong khoa nói với ông rằng Pound là một hiệu trưởng tệ hại đến mức “tất cả mọi người làm việc trong tòa nhà này đều mắc một loại bệnh thần kinh ngày càng nặng. Năm nào chúng tôi cũng được cho là ít phù hợp với công việc hơn năm trước”. Conant phàn nàn về việc Pound “hoàn toàn không có khả năng… quản lý một cách đúng đắn. Tôi thật sự nghĩ tình hình của anh ấy gần như là bệnh hoạn”.■

Hai cái tên có triển vọng thay thế Pound: cựu giảng viên James M. Landis, người đứng đầu Ủy ban Giao dịch và Chứng khoán Mỹ, và – thật đáng ngạc nhiên – cựu giảng viên Trường Luật Penn, Henry Wolf Bikle, tổng cố vấn của công ty Đường sắt Pennsylvania. Thành viên Hội đồng Grenville Clark nói rằng Biklewas là một đảng viên Dân chủ “có tư tưởng tự do”, dù “tôi đoán tổng cố vấn của Đường sắt Pennsylvania không phải là một người cấp tiến”. Conant tự thuyết phục mình rằng Bikle chính là người lãnh đạo mà trường Luật cần. Có lẽ Bikle có thể trấn an những cựu sinh viên đang lo lắng về một hiệu trưởng theo chính sách Kinh tế mới, những giảng viên cấp tiến (cụ thể là Felix Frankfurter, người ủng hộ Bikle), và những lời đồn thổi, theo lời một người trong số họ, khiến sinh viên Harvard thích Yale hơn, đồng thời khiến sinh viên City College ở New York đến Harvard.■

Bản thân ứng viên này cũng có những nghi ngờ về sự phù hợp với công việc. Ông kết luận rằng bệnh tim gần đây khiến mình không phải là lựa chọn thích hợp. Tháng 3 năm 1936, Bikle từ chối lời đề nghị của Conant, ví giảng viên HLS giống như giảng viên West Point, giảng dạy về quân sự nhưng chưa bao giờ tham gia nghĩa vụ quân sự và coi thường điều đó. Ông thấy không có cách nào để thay đổi văn hóa của trường Luật, vì vậy quyết định không nhận lời.■

Vậy là đến lượt Landis được quan tâm. Nhưng việc ông ủng hộ chính sách Kinh tế mới và đề xuất thay đổi cơ cấu Tòa án Tối cao của Tổng thống Roosevelt khiến nhiều người lo lắng. Ngưỡng mộ những ý tưởng của Landis về đào tạo trong ngành luật nhưng coi ông “chắc chắn là người ủng hộ cực đoan nhất đối với những vấn đề hiện tại”, Grenville Clark hy vọng Landis sẽ có một vị trí ở Tòa án Tối cao, vì thế nằm ngoài tầm với của Harvard. Conant trách Clark đã không có sự khoan dung thường lệ, và Clark thừa nhận “bản thân tôi thường là người đi ngược lại dư luận”, nên không thể “ghét những kẻ làm trái đạo lý”. Cuối năm 1936, Conant đề xuất chọn Landis, và Hội đồng chấp nhận. Trường Luật ổn định với một hiệu trưởng mới mạnh mẽ và có năng lực quản lý, tạo ra một sự tương phản mới mẻ với quá khứ. Chương trình giảng dạy phần nào được hiện đại hóa và những sinh viên giỏi hơn cũng nâng cao tinh thần của giảng viên. Trường có những quyết định bổ nhiệm đáng chú ý. Chỉ riêng năm 1940 đã có James Casner, Milton Katz, Lon Fuller và Paul Freund được bổ nhiệm; tất cả đều có sự nghiệp đáng nể.■

Sau đó Mỹ tham gia Thế chiến II. Trong số các trường chuyên ngành lớn của Harvard, Trường Luật bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Các luật sư có thể phục vụ nhu cầu của tư pháp quân sự mà không cần đào tạo quá nhiều, và số lượng sinh viên luật giảm đến mức gần như biến mất. Trường bắt đầu nghĩ cách bổ sung đội ngũ giảng viên sau chiến tranh. Họ nhìn thấy cơ hội vàng thu hút những con người tài năng với sự nghiệp bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, đã quen với thu nhập thấp hơn từ công việc trong thời chiến và có lẽ không muốn trở lại với sự nhàm chán của nghề luật sư bình thường. Nhưng quan trọng là phải thu hút họ trước khi họ có những mối liên hệ khác.■

Conant đề xuất cơ chế thực hiện điều này: một ủy ban thường trực, về danh nghĩa do ông chủ trì nhưng trên thực tế do hiệu trưởng điều hành. Với cơ cấu thành viên cân bằng giữa nhân sự của trường với các thẩm phán và luật sư nổi tiếng, ủy ban chịu trách nhiệm đưa ra một danh sách ứng viên. Nhưng trường không thích ý tưởng có một ủy ban xem xét và đưa ra những cái tên để họ lựa chọn. Thay vào đó, trường lập danh sách sinh viên tốt nghiệp với điểm trung bình A trong 15 năm qua. Một ứng viên nặng ký là Harry Shulman, Giáo sư Sterling¹⁵ về luật tại Yale và một nhân vật hàng đầu về Luật lao động. “Tôi muốn thêm một nhận xét nữa về Shulman mà tôi nghĩ là có liên quan”, Hiệu trưởng Landis nói với Conant. “Tất nhiên, ông ấy là người Do Thái. Trong cuộc thảo luận ngày hôm trước tại Washington với ủy ban lâm thời về Shulman, tôi đã nêu vấn đề này để xem phản ứng của những người bên ngoài trường về việc đưa một người gốc Do Thái nữa vào đội ngũ giảng viên. Câu trả lời nhanh chóng khiến tôi nhẹ lòng. Người đầu tiên có ý kiến là thượng tá George A. Brownell, người rất có ý thức về vấn đề này. Ông nói rằng khi xem xét Shulman, về bản chất là chúng ta đang xem xét một người có năng lực và tài năng đã được công nhận, do đó việc ông ta là người Do Thái sẽ không cản trở ông hay ảnh hưởng gì đến người khác, cũng không ảnh hưởng gì đến trường hợp này. Các thành viên khác của ủy ban đồng tình. Vì vậy, tất cả chúng tôi đã tiếp tục đánh giá Shulman và không nhắc tới vấn đề người Do Thái nữa.”

Shulman được mời – nhưng đã quyết định ở lại Yale.■

Nỗi lo về người Do Thái trong trường nhanh chóng giảm đi khi (hoặc bởi vì) số lượng người Do Thái gia nhập đội ngũ giảng viên tăng lên nhanh chóng. Ngay cả bức tường phân biệt giới tính cũng có vết nứt nhỏ. Năm 1946, Soia Mentschikoff từ Đại học Chicago đến làm giáo sư thỉnh giảng dạy luật Thương mại. Người phản đối duy nhất là James McLaughlin, và hiệu trưởng HLS nói với Conant rằng “sự phản đối của ông ấy dựa trên cơ sở cô Mentschikoff là phụ nữ và không có đủ năng lực trí tuệ để giảng dạy”.■

Nhu cầu có một hiệu trưởng mới lại nảy sinh vào năm 1946. Chiến tranh đã cho Landis cái cớ để rời bỏ công việc không còn hấp dẫn với người đàn ông dễ bị kích động này. Khi chiến tranh kết thúc, ông rơi vào cảnh nghiện rượu và cuộc sống gia đình bị xáo trộn. Thành viên Hội đồng Charles Coolidge phàn nàn rằng Landis “có vấn đề về thần kinh”. Conant bảo vệ hiệu trưởng của mình: “Nói ông ấy bị thần kinh trong khi trường thiếu hụt giảng viên, tôi cho rằng… lời buộc tội này không có cơ sở.” Nhưng năm 1946, Landis đã từ chức để trở thành chủ tịch Ủy ban Hàng không dân dụng.■

Một cuộc thăm dò ý kiến nội bộ cho thấy Erwin Griswold được ủng hộ nhất, và Milton Katz giữ vị trí kế tiếp. Landis nói với Conant: “Tôi… rất vui và tự hào về thái độ của mọi người trong trường đối với vấn đề Do Thái. Rõ ràng, việc đề cử một người Do Thái như Katz vào vị trí hiệu trưởng sẽ không gây vấn đề gì trong nội bộ.” Harrison Tweed, một cựu sinh viên năng động, lại nghe được những ý kiến khác và nghĩ “một nhóm ủng hộ Griswold vì họ theo đạo Cơ đốc và là người bảo thủ, còn nhóm khác ủng hộ Katz vì đó là người Do Thái, trẻ và phóng khoáng”. Rõ ràng việc Katz là người Do Thái khiến các cựu sinh viên bận tâm nhiều hơn so với giảng viên – không phải vì các giáo sư Trường Luật không có thành kiến, mà bởi đối với họ, cảm giác mình thuộc về một nhóm người có cùng mối quan tâm đối với ngành luật bí ẩn và cùng là thành viên của tập thể giảng viên HLS quan trọng hơn thành kiến.■

Khi sự hỗn loạn của những năm đầu sau chiến tranh qua đi, Trường Luật tập trung vào các mối quan tâm truyền thống hơn: quy mô, chương trình giảng dạy, nghiên cứu và tất nhiên là vấn đề tài chính. Griswold trăn trở với nhu cầu biến Trường Luật thành một “phòng thí nghiệm” nơi luật và khoa học xã hội kết hợp với nhau. Quỹ Ford đã tài trợ một chương trình về thuế quốc tế cùng nghiên cứu của Sheldon và Eleanor Glueck về tình trạng phạm pháp của vị thành niên. Kế hoạch xây dựng quỹ thường niên HLS, các chiến dịch xây dựng nhà ở mới cho sinh viên và quyên góp 7 triệu đô-la tài trợ cho Viện Nghiên cứu Pháp lý Quốc tế đã được phát động vào cuối những năm 1940.■

Nhưng không phải mọi việc đều thuận buồm xuôi gió. Năm 1947, Conant yêu cầu hiệu trưởng các trường Harvard ước tính nhu cầu phát triển của trường và tổng hợp ra số tiền cần thiết là 90 triệu đô-la – một điều ước mơ hồ hơn là một mục tiêu gây quỹ. So với 18 triệu đô-la được phân bổ cho Trường Kinh doanh, 19 triệu đô-la cho Trường Y và 19 triệu đô-la cho Trường Khai phóng và Khoa học, chỉ có 2 triệu đô-la khiêm tốn được phân bổ cho Trường Luật. Griswold – người nhẹ nhàng bắt đầu lời phản đối của mình bằng câu “Anh có thể sẽ mỉm cười khi đọc bức thư này” – cho biết trên thực tế, trường cần tới 17 triệu đô-la. Ông thừa nhận việc thiếu kinh nghiệm làm hiệu trưởng cùng vô số mối quan tâm khác đè nặng đã khiến ông không làm rõ được tình huống của trường.

Conant trả lời: “Tôi hy vọng anh sẽ mỉm cười khi đọc bức thư này, vì tôi có thể đảm bảo những lời lẽ hùng hồn này không hề thiếu thân thiện.” Ông dùng những lời lẽ rất mạnh mẽ. Bức thư của Griswold đã chạm tới “một vấn đề mang tính cá nhân của tôi. Chương trình 90 triệu đô-la được thông báo tới các hiệu trưởng trong cuộc họp vừa rồi là kế hoạch của tôi… Nếu sau 16 năm kinh nghiệm và làm việc sát sao về vấn đề ngân sách và đào tạo của các bộ phận khác nhau tại Harvard, viện trưởng không có quyền cũng như nhiệm vụ công bố công khai những gì ông ấy nghĩ là phù hợp trong việc phân bổ 90 triệu đô-la, tôi không hiểu anh cần viện trưởng để làm gì. Tôi xin thưa nếu hiệu trưởng của một trường đại học hiện đại chỉ đơn thuần là người dàn xếp giữa các nhóm áp lực khác nhau, dù là những người đứng đầu bộ phận hay ủy viên của các tổ chức ngoài giảng viên, thì có lẽ, như một số trường khác đã làm, các chính trị gia nên là người đứng đầu tổ chức của anh!”

Theo quan điểm của ông, “nhu cầu cấp thiết của Harvard nằm ở những bộ phận về cơ bản đang bị thâm hụt tài chính [Trường Y tế Cộng đồng và Giáo dục, Trường Y] và không thể cải thiện do bản chất của xã hội chúng ta đang sống. Do đó, việc trường nào cần được hỗ trợ gấp và trường nào không cần mở rộng đã được phản ánh trong kế hoạch ngân sách này.” Đây là quan điểm cá nhân của Conant, “hay chúng ta nên gọi là tiêu cực, về cách thức sử dụng 90 triệu đô-la đầu tiên. Tôi sẽ để anh tự trao đổi với người kế nhiệm của tôi về cách sử dụng khoản tài trợ tiếp theo và tôi chắc chắn anh có thể thuyết phục ông ấy trao cho anh phần lớn hơn nhiều!”■

TRƯỜNG Y**

Một số người cho rằng khi Conant kế nhiệm Lowell năm 1933, Trường Y Harvard (HMS) đã mất đi lợi thế của mình giống như trường Luật. Chắc chắn ông coi quyết định của Eliot đặt trường ở Boston chứ không phải ở Cambridge, là “sai lầm lớn” của Harvard trong việc lập kế hoạch. Việc tách Trường Y khỏi phần còn lại của Harvard là “một bất lợi thật sự đối với sự phát triển của chúng tôi”; chất lượng đào tạo của trường rất cao dù không phải vì sự xa cách với các khoa khai phóng và khoa học.■

Cơ hội đầu tiên để Conant đưa ra một quyết định về Trường Y xuất hiện vào năm 1934, khi David Edsall, hiệu trưởng từ năm 1918, nghỉ hưu. Ông đã chọn giảng viên HMS C. Sidney Burwell làm người kế nhiệm Edsall. Conant mong muốn Burwell tiếp tục những nghiên cứu lâm sàng về bệnh phổi: “Tôi không muốn hiệu trưởng tiếp theo của trường Y Harvard là một cán bộ quản lý toàn thời gian.” Ông “tin nếu một ngôi trường xuất sắc chứng minh được một nhà khoa học lâm sàng có thể vừa lãnh đạo vừa làm tốt chuyên môn, một nhiệm vụ quan trọng sẽ được hoàn thành. Tôi cho rằng nền giáo dục ngày nay phải chịu sự hà khắc của việc quản lý chuyên nghiệp”. Ông muốn thấy Trường Y gắn bó hơn với phần còn lại của Harvard: “Ý tưởng của tôi về việc điều hành viện đại học này là cố gắng gắn kết càng nhiều càng tốt các hoạt động khác nhau vốn rất dàn trải.” (Conant không phải là viện trưởng Harvard cuối cùng theo đuổi mục tiêu đặc biệt mơ hồ đó.) Burwell, một người tử tế và ít nói, không phải là một hiệu trưởng mạnh mẽ. Năm 1940, Conant viết trong nhật ký: “Đã có một cuộc tranh luận nhỏ công khai với Burwell về việc thành lập một ủy ban chính sách giáo dục. Hy vọng việc này sẽ thuyết phục được một số người rằng Burwell là một hiệu trưởng thực sự và đang điều hành công việc theo cách của riêng mình.”■

Các vấn đề chính sau chiến tranh của Trường Y là thâm hụt ngân sách ngày càng lớn và mối quan hệ không hòa thuận kéo dài với các bệnh viện liên kết nhưng giảng dạy độc lập. (Harvard là trường duy nhất trong số các trường y lớn không vận hành bệnh viện riêng.) Trước đây, các thỏa thuận không chính thức giữa hai bên vẫn được thực hiện tốt: “Miễn là có nhiều tiền hơn mong muốn, tình hình này diễn ra khá suôn sẻ” là nhận định của Conant. Nhưng các đột phá về y học trong những năm chiến tranh – sulfa và penicilin, những loại thuốc kháng sinh đầu tiên – “đã khuấy động mạnh mẽ [sự thèm muốn của] tất cả những ai quan tâm đến việc có thêm quỹ nghiên cứu”.■

Conant công nhận rằng “các khoa của Trường Y có tính độc lập nhất so với bất kỳ khoa nào khác trong viện, và có mối liên hệ chặt chẽ với ngành y nói chung, các hiệu trưởng có ảnh hưởng tương đối nhỏ tới hoạt động của họ”. Ông không làm được gì nhiều để xoa dịu cơn khát tiền ngày càng tăng của HMS và cho rằng việc các trường y tham gia sâu vào hoạt động gây quỹ là không khôn ngoan: Điều đó không tốt cho cả quan hệ với bên ngoài lẫn tinh thần nhân viên. Và ông phản đối sự hỗ trợ trực tiếp của Chính phủ đối với Trường Y vì nguy cơ “bị Chính phủ kiểm soát một phần, điều mà tôi chắc chắn viện đại học này không bao giờ chấp nhận”. Nhưng học bổng do Chính phủ tài trợ thì được, và việc thành lập Quỹ Khoa học Quốc gia để hỗ trợ nghiên cứu cũng vậy.

Một ủy ban bao gồm Conant, các quan chức HMS và những người đứng đầu các bệnh viện đã gặp mặt 36 lần để bàn bạc về mối quan hệ giữa Trường Y với các bệnh viện liên kết, sau đó đưa ra “tuyên bố về các chính sách chung” vào cuối năm 1948, thứ sẽ được áp dụng trong phần còn lại của thế kỷ. Conant muốn đảm bảo Trường Y chịu trách nhiệm chính về giảng dạy và nghiên cứu y khoa cơ bản. Và ông muốn chấm dứt việc phong hàm giáo sư Trường Y cho những nhà nghiên cứu tài năng đang là nhân viên toàn thời gian của các bệnh viện. Có ba mức độ bổ nhiệm giữa Harvard và bệnh viện: Nhóm A do Harvard chọn lựa (đối với những vị trí có ảnh hưởng lớn như các trưởng khoa của bệnh viện đa khoa Massachusetts, Brigham và bệnh viện Nhi đồng); nhóm B, nhân sự trong các lĩnh vực cụ thể (như bệnh học và phẫu thuật) do các bệnh viện bổ nhiệm; và nhóm C lớn nhất, những vị trí bán thời gian tạm thời do Harvard và các bệnh viện cùng quyết định, với phần lớn thu nhập đến từ công việc cá nhân của họ.

Conant cũng rất quan tâm đến việc đảm bảo chất lượng giảng viên HMS. Đội ngũ nhân sự thường trực của trường được phân cấp (theo thứ tự tăng dần) thành các nhóm giảng dạy cận lâm sàng và lâm sàng được tuyển dụng dựa theo những điều khoản giới hạn theo yêu cầu của nguồn tài trợ, nhóm nhà nghiên cứu cận lâm sàng tập trung vào nghiên cứu và đào tạo các nhà nghiên cứu khác, và ở cấp cao nhất là nhóm nhà nghiên cứu lâm sàng nổi bật, có trách nhiệm thúc đẩy tiến bộ y học. Burwell và Conant – người luôn coi trọng tài năng – đồng ý rằng một hệ thống phân cấp như vậy “có thể tránh một số sai lầm do áp lực nội bộ… và giữ lại nhân sự tốt [nhưng không phải xuất sắc] bằng cách bổ nhiệm dài hạn”.■

George P. Berry, người đứng đầu trường Y của Đại học Rochester, kế nhiệm Burwell vào mùa Thu năm 1949 sau một cuộc tìm kiếm kỹ lưỡng như thường lệ. Hóa ra ông là nhà lãnh đạo mạnh mẽ, hiệu quả, hoàn toàn phù hợp với mong muốn của Conant là tập trung vào nghiên cứu y học cơ bản. Việc này cần nguồn tiền dồi dào. Hội đồng đã đồng ý tăng ngân sách cho Trường Y thêm 1 triệu đô-la mỗi năm, nghĩa là cần thêm 25 triệu đô-la tài trợ. Và Conant đã tìm cách làm rõ với Tổng Y sĩ Hoa Kỳ¹⁶ Leonard Scheele, thông qua đó là với Cơ quan Y tế Công cộng, về chi phí gián tiếp thật sự của những nghiên cứu được tài trợ. Ông cho rằng để công bằng, Chính phủ nên chi trả đúng phần của mình. Câu trả lời gây nản lòng của Scheele là mặc dù chi phí gián tiếp có thể vào khoảng 20% nhưng mức trợ cấp 8% đang áp dụng sẽ không thay đổi. Tại sao? Bởi vì Cơ quan Y tế Công cộng muốn tập trung trước hết vào việc tài trợ trực tiếp cho các dự án nghiên cứu. Nó cũng giống như nguyên tắc chủ đạo trong chiến lược quản lý của Hiệu trưởng Berry là gia tăng dần dần. Mãi đến những năm 1960, khi có một chiến dịch gây quỹ quy mô lớn và tài trợ của chính phủ cho nghiên cứu tăng lên, Trường Y mới có thêm khả năng thành công trong nghiên cứu y học.■

TRƯỜNG KINH DOANH

Khi Conant trở thành viện trưởng vào năm 1933, hoạt động của Trường Kinh doanh Harvard (HBS) đã chững lại. Cuộc Đại Suy thoái làm giảm lượng đăng ký học, và vào giữa những năm 1930, ký túc xá trong khuôn viên mới của HBS được dành cho sinh viên các trường khác của Harvard. Khoảng một phần ba sinh viên sau đại học không trở lại trường vào năm thứ hai: hoặc vì điều kiện kinh tế, hoặc vì không có khả năng học, hoặc (đối với nhiều người) vì tin rằng chương trình học không đáng để lãng phí thêm một năm nữa. Sự quan tâm của sinh viên cũng thay đổi. Năm 1928, có 110 trên tổng số 274 sinh viên tốt nghiệp làm việc trong ngành tài chính và ngân hàng đầu tư (chiếm 40%), và chỉ 52 người, chiếm 19%, làm việc trong ngành sản xuất. Mười năm sau, chưa đến 10% làm việc trong ngành tài chính gần như suy sụp, hơn một phần ba làm việc trong lĩnh vực sản xuất đang dần phục hồi, và hơn một nửa không rõ làm gì.■

Conant thừa nhận sự đồng cảm với những người từng nghi ngờ Quản trị kinh doanh là một môn học thuật. Nhưng ông vẫn coi HBS là một bộ phận quan trọng của Harvard, không chỉ vì nó có liên quan đến những khoản tiền lớn mà còn vì nó là một phần không thể thiếu trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học xã hội. Với sự hậu thuẫn của Conant, Wallace B. Donham, Hiệu trưởng HBS từ năm 1919, đã tạo dựng cho HBS vai trò là nơi đào tạo các nhà quản trị công cũng như tư. Nhà tài trợ Lucius Littauer đã làm họ thất vọng khi nhấn mạnh rằng món quà trị giá 2,5 triệu đô-la của ông sẽ được sử dụng để thành lập một trường quản trị công riêng biệt.■

Được Donham kỳ vọng là “thời kỳ quan trọng nhất trong lịch sử của Trường Kinh doanh”, Thế chiến II là cơ hội lớn để HBS ghi dấu ấn. Trường đã làm được điều đó một cách xuất sắc, hơn rất nhiều so với trường Luật hoặc trường Y. Donham thiết lập chương trình Quản trị kinh doanh công nghiệp để đào tạo lại các giám đốc điều hành cho phù hợp với ngành công nghiệp quốc phòng; liên kết với một đơn vị đào tạo sĩ quan hậu cần dự bị của quân đội; sắp xếp với Hải quân để đào tạo các sĩ quan hậu cần. Ông thậm chí còn tham gia hội nghị “Lao động trong ngành quốc phòng” và nói với người lãnh đạo công đoàn Sidney Hillman: “Các trường đại học của chúng tôi có trách nhiệm chính là hợp tác chặt chẽ với công đoàn, việc mà chúng tôi chưa thực hiện hết khả năng.” Donham cũng cố gắng duy trì chương trình MBA dân sự của Trường Kinh doanh. (Trước năm 1942, trường được biết đến rộng rãi với cái tên “Trại Bergdoll”, theo tên của một người trốn nghĩa vụ quân sự nổi tiếng.)■

Donham rời ghế hiệu trưởng vào năm đó và được kế nhiệm bởi Donald David, một cựu giảng viên kiêm doanh nhân: chăm chỉ, năng nổ, hoàn toàn phù hợp với công việc. David tuyên bố HBS phải “ngừng là một trường kinh doanh và trở thành trường đào tạo quân sự.” Dưới sự lãnh đạo của ông, trường đã trở thành một tổ hợp giáo dục, hoạt động hết công suất và có thặng dư tài chính hơn 800.000 đô-la. Chương trình Đào tạo thời chiến về Kỹ thuật, Khoa học và Quản lý đã đưa những người “học lại” – các giám đốc điều hành lớn tuổi – quay trở lại Trường Kinh doanh và trở thành nền tảng để phát triển Chương trình Đào tạo Quản lý Nâng cao sau này. Trường Thống kê Không lực Lục quân tại HBS đã đào tạo hơn 3.000 sĩ quan về nghệ thuật áp dụng kiểm soát thống kê vào các hoạt động phức tạp. Trong số những người giảng dạy chương trình có giáo sư trợ lý Robert McNamara. Từ kinh nghiệm này, hệ thống quản lý dựa trên số liệu đã ra đời và được McNamara cùng các cộng sự – nhóm Thần đồng – áp dụng (với những kết quả gây tranh cãi) cho công ty ô tô Ford, sau đó là chiến tranh Việt Nam.■

Khi chiến tranh gần kết thúc, HBS bắt đầu nghĩ đến tương lai. Trả lời câu hỏi của Conant về kế hoạch chuyển đổi lại, David phản đối việc thực hiện các chương trình mới cho đến khi đội ngũ giảng viên phải làm việc quá mức có thể hồi phục. Họ cần thời gian (ông đã có tiền) để xây dựng lại việc giảng dạy qua nghiên cứu tình huống, vốn là xương sống của chương trình học HBS. Tháng 2 năm 1945, trường hủy bỏ tất cả các khóa học trước đó và nhất trí thông qua chương trình học năm nhất chặt chẽ hơn, tích hợp các khóa học cơ bản, với trách nhiệm giảng dạy ít thay đổi hơn để các giảng viên sơ cấp có thể chuyên tâm nghiên cứu. Sau chiến tranh, cũng như phần còn lại của Harvard, HBS đã hết mình vì mục tiêu chuyên nghiệp hóa và coi trọng tài năng.■

Cũng như những đơn vị khác của Harvard, trường phải đương đầu với làn sóng cựu chiến binh. Nhà trường đã đáp ứng bằng một chương trình MBA rút gọn, giảng dạy trong 16 tháng liên tục. Đến tháng 1 năm 1946, Conant cho rằng tình hình đã “thực sự tuyệt vọng”: Khóa học rút gọn chỉ có thể tiếp nhận 300 sinh viên, trong khi có khoảng 8.000 cựu quân nhân nộp đơn, so với 7.757 tấm bằng trường đã cấp trong suốt lịch sử 37 năm tính đến thời điểm đó.

Cuộc khủng hoảng sau chiến tranh nhanh chóng dịu đi. Với bản chất của ngành học và người học, Trường Kinh doanh có lợi thế hơn trường Luật và trường Y trong việc tìm kiếm những khoản tài trợ lớn. Trường đã giúp Hội đồng khởi động chiến dịch huy động 20 triệu đô-la và thành công suôn sẻ. Đầu những năm 1950, HBS ít phải lo lắng về tài chính hơn bất kỳ đơn vị nào khác của Harvard.■

**Y TẾ CỘNG ĐỒNG VÀ NHA KHOA

Từ khi được thành lập vào năm 1922, giảng viên của Trường Y tế Cộng đồng Harvard (SPH) là nhân sự thuộc Trường Y; David Edsall là hiệu trưởng của cả HMS và SPH. Mãi đến năm 1935, sau khi Edsall nghỉ hưu, Trường Y tế Cộng đồng mới có hiệu trưởng riêng, Cecil K. Drinker, từng là trợ lý hiệu trưởng trong một thập kỷ. Mối quan hệ phụ thuộc này cùng các quy định nghiêm ngặt của những năm 1930 đã khiến trường không có vị trí chuyên môn vững chắc so với các trường sau đại học khác của Harvard. Sinh viên của trường rất ít, đội ngũ nhân viên hầu như không có gì nổi bật. Nhưng đã có những dấu hiệu về sự phát triển nhanh chóng trong những năm 1930. Đạo luật An sinh Xã hội năm 1935 đem lại khoản chi 12 triệu đô-la của Chính phủ cho giáo dục sức khỏe cộng đồng và ngày càng có nhiều sinh viên đến học ở SPH nhờ “tiền an sinh xã hội” cũng như các khoản tài trợ của quỹ Rockefeller. Năm học 1936-1937, lần đầu tiên trong lịch sử, lượng tuyển sinh “thực tế bằng với khả năng đào tạo của trường”.■

Tuy nhiên, một đánh giá về SPH vào những năm 1940 kết luận rằng trường tiếp tục chịu sự phụ thuộc vào Trường Y. Việc giảng dạy và bổ nhiệm liên quan đến y học hơn là sức khỏe cộng đồng. Các khoa không chịu sự giám sát của HMS – như Vệ sinh Công nghiệp, Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em, Sinh lý học, Thống kê Nhân khẩu – là những khoa phát triển mạnh nhất. Khi Mỹ tham chiến, trường chuyển sang các nghiên cứu liên quan đến chiến tranh; năm 1942, Drinker từ chức hiệu trưởng để làm nghiên cứu. Lúc đó trường chỉ có 19 sinh viên: các cơ quan y tế tiểu bang túng thiếu do chiến tranh nên không thể cử người đi đào tạo nữa.■

Đến tháng 9 năm 1944, Conant nói với Hội đồng rằng Trường Y tế Cộng đồng là “vấn đề số một” của viện đại học. Đây dường như là thời điểm lý tưởng để lập kế hoạch cho tương lai, và Hiệu trưởng Trường Y Sidney Burwell nghĩ đến công cụ truyền thống: một ủy ban. Ủy ban họp và kết luận SPH cần một hiệu trưởng mạnh mẽ, nhiều tiền và độc lập với Trường Y hơn. Nếu không, tốt nhất là nên “giải thể Trường Y tế Cộng đồng” và chuyển các khoa sang Trường Y.■

Mọi người thống nhất loại bỏ phương án giải thể. Trong khi chờ một hiệu trưởng mới, Conant tự đặt cho mình nhiệm vụ “giữ cho trường không bị tan rã hoàn toàn” và tìm kiếm thêm 2 triệu đô-la tài trợ từ quỹ Rockefeller. Các quan chức của quỹ đã thuyết phục ông rằng việc Y tế Cộng đồng tách biệt hoàn toàn khỏi Y khoa là điều cần thiết cho tương lai của trường. Hiệu trưởng HMS Burwell đồng ý SPH phải được tự chủ. Nhưng nó cũng cần sự hậu thuẫn lớn, điều này sẽ được đảm bảo khi là một thành viên của khối y học bao gồm các trường Y khoa và Nha khoa. Đến cuối năm 1945, mọi việc đã ổn thỏa. Chức vụ hiệu trưởng thuộc về James S. Simmons, cựu sinh viên của SPH và một chuẩn tướng trong chiến tranh. Trường Y tế Cộng đồng thời hậu chiến sẽ là một phần của Trường Y và bao gồm một nhóm nhỏ các khoa được tài trợ đầy đủ. Quỹ Rockefeller tài trợ 1 triệu đô-la trong 10 năm và Hội đồng cung cấp 750.000 đô-la.■

Nhưng các thói quen (và vấn đề) cũ không dễ biến mất. Như rắc rối với khoa Y học Nhiệt đới, vốn đã được chuyển sang Trường Y nhưng SPH muốn lấy lại. Một vấn đề nhạy cảm khác là chứng nghiện rượu của hiệu trưởng. Nhưng lòng tự trọng do đẳng cấp xã hội của ông đã khiến tình huống bớt khó xử. Ông sẵn sàng thừa nhận vấn đề của mình: sau khi “bạn bè cho tôi biết mình đã trở thành một hình ảnh không dễ chịu gì ở Trường Y tế Cộng đồng”, ông lặng lẽ từ chức.■

Tài chính vẫn là gánh nặng dai dẳng nhất đối với SPH. Mùa thu năm 1946, trường phải đối mặt với mức thâm hụt 40.000 đô-la một năm. Conant cho rằng hoặc có sai sót trong tính toán, “nếu không thì Simmons là người hoang phí khủng khiếp”, hoặc “có lẽ ông ấy nghĩ Hội đồng là một mỏ vàng và tìm cách khai thác triệt để”. Đến năm học 1952-1953, đội ngũ giảng viên, nhân viên và sinh viên của SPH đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi được tổ chức lại vào năm 1946. Nhưng 72% ngân sách của trường đến từ tài trợ nghiên cứu ngắn hạn và đóng góp gián tiếp khác, chỉ 18% là thu nhập từ tài trợ dài hạn. Chỉ đến khi Chính phủ và quỹ Ford tăng cường quan tâm đến sức khỏe cộng đồng vào cuối những năm 1950 và 1960, trường mới có được những khoản tiền đáng kể.■

Thành viên thứ ba, cũng là thành viên yếu nhất trong bộ ba y học là Trường Nha khoa Harvard. Cuộc suy thoái làm trầm trọng thêm tình trạng tài chính bấp bênh của trường. Conant đã lo lắng đến mức đưa hoạt động kêu gọi tài trợ 3,4 triệu đô-la cho trường vào kế hoạch tổ chức lễ kỷ niệm 300 năm thành lập Harvard. Nhưng Tập đoàn Carnegie, nhà tài trợ chính của trường, chỉ đáp ứng một phần mười số tiền đó, và các nguồn khác cũng đóng góp rất ít.

Năm 1939, Conant chỉ định một ủy ban để xem xét “nhiều vấn đề đã được đặt ra liên quan đến mối liên hệ chặt chẽ hơn giữa Trường Nha khoa và Trường Y.” Ủy ban đưa ra khuyến nghị rằng tất cả sinh viên tốt nghiệp Trường Nha khoa trong tương lai nên học tiếp chương trình cận lâm sàng của Trường Y và sau năm năm học sẽ có bằng kép M.D.S./M.D¹⁷. Hiệu trưởng HMS Burwell ủng hộ đề xuất này – hợp tác rõ ràng có lợi hơn là ganh đua – dù có khá nhiều giảng viên Trường Nha khoa phản đối. Đặc biệt, Conant nghĩ rằng tác động của kế hoạch này có thể so sánh với phương pháp giảng dạy thông qua nghiên cứu tình huống của Langdell¹⁸ tại Trường Luật. Kế hoạch mới có hiệu lực vào tháng 9 năm 1941, và vào năm 1944, trường được đổi từ cái tên đơn giản – Trường Nha khoa Harvard – sang một cái tên “kêu” hơn là Trường Y học Nha khoa Harvard (SDM).■

Leroy Miner, hiệu trưởng của trường từ năm 1924, lo rằng sự khắt khe của phương pháp mới sẽ gây khó khăn cho việc đáp ứng nhu cầu nha sĩ ngày càng tăng của quân đội. Nhưng Conant cho rằng Harvard có nghĩa vụ bắt đầu chương trình này, cả về mặt đạo đức và pháp lý. Bên cạnh đó, việc nâng cấp giáo dục nha khoa phù hợp với mục tiêu giáo dục lớn hơn của ông. Trong báo cáo thường niên năm 1941, ông đã nhấn mạnh khởi đầu mới tại các trường chuyên ngành:

Trường Nha khoa là chủ đề chính và có thể trở nên thú vị hơn, cũng là sự phản bác hiệu quả hơn với đối thủ của chúng ta bằng cách thảo luận về toàn bộ vấn đề cung cấp sự chăm sóc y tế và nha khoa cho cộng đồng một cách đầy đủ… Vấn đề tổ chức, sức khỏe cộng đồng, nghiên cứu y học sẽ trở thành phúc lợi công cộng thay vì làm giàu cho các bác sĩ. Đề tài này sẽ khiến nhiều người kinh ngạc nhưng tôi muốn tìm giải pháp cho nó.■

Chương trình mới bắt đầu với chín sinh viên học chương trình năm đầu giống như các sinh viên Trường Y. Nhưng hiệu trưởng HMS Burwell báo cáo đã có sự bất hòa trong nội bộ giảng viên Trường Nha khoa, giữa bộ phận lâm sàng và phòng thí nghiệm. Các nhà lâm sàng học muốn duy trì cách giảng dạy truyền thống và chính thống hơn. Và hội đồng của Hiệp hội Nha khoa Mỹ chưa công nhận SDM cho đến khi chương trình giảng dạy mới của trường được đánh giá đầy đủ. Điều này khiến quân đội từ chối xác nhận trường là nơi phù hợp để đào tạo nha sĩ quân đội, một đòn giáng mạnh vào tài chính và uy tín của trường.

Nhưng Hải quân đã công nhận trường vào năm 1943, và mọi việc trở nên dễ dàng hơn đối với SDM cũng như chương trình mới trong những năm sau chiến tranh. Conant nghĩ những “thành tựu học thuật đối với nha khoa” đã đem lại lợi ích đáng kể. Trong khi đó, một vấn đề khác, ít được công khai hơn lại xuất hiện: sinh viên nhập học ở Trường Nha khoa để tham gia chương trình đào tạo liên kết, sau đó chuyển sang Trường Y để nhận bằng bác sĩ y khoa Harvard. Một nửa trong số 40 sinh viên tốt nghiệp từ năm 1947 đến năm 1950 của trường đã đi theo con đường này. Năm 1951, việc này chấm dứt: sau năm thứ hai, sinh viên Trường Nha khoa chỉ có thể tiếp tục lấy bằng bác sĩ Nha khoa.■

THẦN HỌC VÀ GIÁO DỤC

Quan điểm của Conant về việc giảng dạy tôn giáo ở Đại học Harvard không làm yên lòng vị hiệu trưởng lâu năm Willard Sperry của Trường Thần học Harvard (HDS): “Chủ nghĩa phê phán và lý trí thuần túy càng tấn công mạnh vào các giáo điều chính thống càng tốt… Tôi vẫn nghĩ câu trả lời là từ bỏ tất cả hoạt động giảng dạy hình thức trong lĩnh vực đầy cảm xúc này và làm việc trên cơ sở hoạt động ngoại khóa thông qua các cuộc gặp gỡ tùy chọn trong một tuần.”■

Cho đến năm 1930, tiền tài trợ của Trường Thần học không tăng nhiều so với năm 1890; quy mô giảng viên, sinh viên và ngân sách của trường bằng một phần tư đến một phần năm so với các đối thủ như Đại học Yale, Chicago và Trường dòng Union Theological. Sau đó còn có thêm gánh nặng từ cuộc Đại Suy thoái khi lượng sinh viên đăng ký học và tài trợ giảm. Conant tâm sự với Hiệu trưởng Trường Luật Wisconsin Lloyd K. Garrison, Chủ tịch Ủy ban kiểm tra của Ban quản trị đối với trường, rằng mức thâm hụt hằng năm khiến HDS trở thành “một trong những cái máy ngốn tiền theo quan điểm tài chính”. Ông không thể biện minh cho việc Harvard cứ trợ cấp cho trường: “Còn nhiều dự án khác… quan trọng hơn nếu xem xét một cách khách quan”, và nghiêng về quan điểm “có lẽ điều tốt nhất nên làm là đóng cửa trường”. Ông nửa đùa nửa thật về một kế hoạch 10 năm không thay thế giảng viên và giảm dần lượng sinh viên hoặc thậm chí quyết liệt hơn, “đóng cửa trường và chuyển đội ngũ giáo sư hiện tại thành nhóm nghiên cứu gồm các chuyên gia giảng dạy tại Phân khoa Khai phóng và Khoa học cho đến khi họ hết hạn hợp đồng”. Nhưng ông không nói với Hiệu trưởng HDS Sperry hay bất cứ ai khác “rằng tôi đang nghĩ đến những điều tàn khốc như vậy”. Nghiêm túc trở lại, Conant thừa nhận không điều gì trong số này có thể xảy ra nếu không theo đúng quy trình, “ở Harvard điều đó có nghĩa là những cuộc nói chuyện và thảo luận diễn ra liên tục”.■

Câu chuyện dài kỳ về Trường Thần học minh họa đặc biệt rõ ràng những giới hạn mà sức ì thể chế của Harvard và sức nặng của quá khứ áp đặt lên ngay cả một viện trưởng mạnh mẽ như Conant. Năm 1941, ông nảy ra ý tưởng đưa nhà triết học-thần học Reinhold Niebuhr đến Harvard với một quyết định bổ nhiệm kép giữa khoa Triết học và Trường Thần học. Hiệu trưởng Sperry hoan nghênh sự có mặt của Niebuhr – nhưng là ở khoa Triết học. Ông nói với Conant rằng Niebuhr không được chấp nhận bởi mối liên hệ chặt chẽ giữa Trường Thần học với đạo Tin lành. Bản thân Niebuhr kể một câu chuyện khác: có tin đồn rằng Sperry, cụ thể là bà Sperry, không mong muốn ai đó không theo chủ nghĩa Nhất vị luận gia nhập HDS. Trong mọi trường hợp, Niebuhr quyết định không chấp nhận lời mời. Ông nói với Conant: “Thực tế tôi đã chấp nhận nếu Harvard không có trường thần học.”■

Tuy nhiên, HDS vẫn là một phần lâu đời của Harvard nên khó có thể bị loại bỏ một cách nhẹ nhàng. Năm 1943, ủy ban kiểm tra khuyến nghị Hội đồng thành lập một nhóm làm việc để xem xét tương lai của HDS, và Conant đồng ý. Đầu tiên, ông yêu cầu John D. Rockefeller Jr. làm trưởng nhóm, đặt ra những câu hỏi thể hiện sự hoài nghi của ông về tương lai của trường. Việc Harvard tiếp tục đào tạo các mục sư có quan trọng đối với đất nước không? Có ý nghĩa nào lớn hơn trong việc HDS đóng một vai trò quan trọng đối với đạo Tin lành Mỹ không? Nếu không, có lý do gì để tiếp tục không? Rockefeller từ chối đảm nhận công việc này. Với quyết tâm có được một trưởng nhóm không hoạt động tôn giáo, cuối cùng Conant đã nhờ đến John Lord O’Brian, luật sư Washington và là thành viên Ban quản trị của Harvard. Ông hỏi O’Brian: “Liệu có chỗ cho một Trường Thần học không giáo phái ở Harvard và, nếu có, lý do tồn tại của nó là gì?”■

Báo cáo của O’Brian được hoàn thành vào mùa hè năm 1946, không cho Conant biết những gì ông muốn. Nó nhấn mạnh việc Trường Thần học cần được duy trì như một trung tâm học tập và giảng dạy tôn giáo, với ngân sách hằng năm được tăng thêm 100.000 đô-la và tiền tài trợ được bổ sung 4-5 triệu đô-la. Phản hồi của Conant đối với những chi tiết cụ thể này là “Không”. Với chất lượng thấp của đội ngũ sinh viên và giảng viên cùng sự tài trợ ít ỏi cho “những thành phần chuyên môn yếu nhất của Harvard”, ông thấy báo cáo quá lạc quan. Harvard đã đào tạo ra một số ít mục sư và học giả với chi phí khủng. Phải đoạn tuyệt với quá khứ, nhưng ông không thể phớt lờ sự ủng hộ HDS của các cơ quan quản trị cùng những đơn vị khác, và dù “thẳng thắn nghi ngờ khả năng thành công”, ông đã đề nghị O’Brian đứng đầu một ủy ban gây quỹ với trách nhiệm huy động 6 triệu đô-la. Hội đồng cam kết đóng góp 1 triệu đô-la nếu có cơ hội huy động 5 triệu đô-la kia – và dường như điều này sẽ sớm trở thành hiện thực. Conant đã đánh giá thấp mức độ đồng thuận giữa Chúa và Mammon¹⁹.■

Chấp nhận sự thật rằng không thể đóng cửa Trường Thần học, ông áp dụng một chiến lược khác. Đó là kết hợp với một trường thần học khác, chuyển giao việc đào tạo mục sư cho đối tác mới, chỉ duy trì hướng dẫn và nghiên cứu cấp cao ở Cambridge. Ông sớm tìm được ứng cử viên: khoa Sau đại học về Thần học tại Đại học Oberlin ở Ohio. Vào tháng 1 năm 1950, Conant viết thư cho Hiệu trưởng William E. Stevenson của Oberlin, nói một cách tự tin về “sự bất khả thi trong việc huy động một khoản tiền lớn như vậy để mở rộng và cải tạo toàn bộ Trường Thần học của chúng tôi”. Ông muốn thảo luận với Stevenson về “các vấn đề chung của chúng ta trong lĩnh vực đào tạo mục sư này”. Conant đến gặp Stevenson và đệ trình kế hoạch sáp nhập HDS- Oberlin lên Hội đồng vào tháng 5.

Nhưng trên thực tế, ông “không tìm thấy sự ủng hộ nào cho những ý tưởng cấp tiến của tôi”. Ông thậm chí không thể thuyết phục Reinhold Niebuhr, người cho rằng tốt hơn hết là “để cho lịch sử tự lựa chọn giữa hai khả năng này [gây quỹ hoặc đóng cửa trường] thay vì đưa ra giải pháp thứ ba không đủ sức hấp dẫn cho bất kỳ bên nào liên quan”. Conant thừa nhận kế hoạch của ông “đã trở nên thiếu thực tế theo mọi nghĩa”. Trong cuộc đọ sức về ý chí giữa nhà trường và viện trưởng, kết quả cuối cùng 1-0 nghiêng về HDS.■

Tương tự, Trường Sau đại học về giáo dục (GSE) thường bị giằng co giữa các mục tiêu đào tạo học viên hay cống hiến hết mình cho việc giảng dạy và nghiên cứu ở mức độ tinh tế hơn. Và giống như Trường Thần học, ban đầu nó không được Conant đánh giá cao. Nhưng sự quan tâm của Conant đối với giáo dục tiểu học và trung học đã tăng lên cùng với mong muốn của ông về cơ hội bình đẳng ở Mỹ. Năm 1939, ông thừa nhận “có sự thay đổi… về quan điểm riêng kể từ khi tôi đảm nhận vị trí viện trưởng của Harvard. Tôi cho rằng khi đó mình đã có thành kiến với các trường sư phạm, kể cả trường của chúng tôi, nhiều như bất kỳ thành viên nào của khoa Khai phóng và Khoa học”. Giờ đây, ông nghĩ GSE có thể là ngọn đuốc cho niềm tin rằng “mục tiêu chính của hệ thống giáo dục của chúng ta là hỗ trợ những con người tài năng ở mọi lĩnh vực”. Dưới sự thúc đẩy của ông, vào năm 1935 trường đã thông qua một cấp độ đào tạo mới, Thạc sĩ Sư phạm (MAT), hướng tới sinh viên (chủ yếu là nữ) tốt nghiệp các trường Khai phóng hàng đầu. Các sinh viên theo học MAT học tập và nghiên cứu chủ yếu tại Phân khoa Khai phóng và Khoa học, một sự kết hợp ưa thích của Conant.■

Trước Thế chiến II, giảng viên Francis T. Spaulding nhận được một lời đề nghị hấp dẫn từ Đại học Chicago và để giữ người, Conant đã bổ nhiệm anh ta làm hiệu trưởng. Spaulding muốn đào tạo không chỉ giáo viên mà cả quản lý, chuyên gia giáo dục và các học giả cấp đại học. Conant đồng ý rằng điều này rất quan trọng “đối với vai trò của Harvard trong nền giáo dục Mỹ thế hệ sắp tới.” Nhưng GSE sẽ cần có ngân sách lớn hơn và thêm 1 triệu đô-la tài trợ: điều này là không thể trừ khi trường hoạt động hiệu quả hơn. Ông đề nghị Hội đồng, “vào thời kỳ đáng ngại này trong lịch sử tài chính của trường”, hãy sẵn sàng chấp nhận khoản thâm hụt hằng năm của trường từ 20.000-25.000 đô-la, như đối với các trường Thần học, Nha khoa và Bảo tàng Động vật so sánh. Giải pháp thay thế là “về cơ bản đồng ý với việc giải thể dần dần”. Hội đồng đã đồng ý.■

Tất cả những tư tưởng cải tiến đều bị gạt sang một bên khi Mỹ tham chiến. Spaulding rời Harvard đến làm việc tại Bộ Chiến tranh. Ngôi trường trong thời chiến được quản lý tập thể, với một chủ tịch do Hội đồng chỉ định. (Không phải vì có quá nhiều thứ để quản lý mà vì cùng với sự sụt giảm lượng sinh viên đăng ký, điều thường thấy trong thời chiến, dù không quá nghiêm trọng đối với GSE do trường nhận cả nữ sinh viên, Hội đồng đã chấm dứt cam kết hỗ trợ khoản thâm hụt ngân sách của trường. Các giảng viên được khuyến khích chuyển sang làm những công việc liên quan đến chiến tranh hoặc nghỉ hưu.) Thử nghiệm của GSE là một thất bại có thể đoán trước, và giảng viên Philip Rulon đảm nhận quyền hiệu trưởng vào ngày 1 tháng 9 năm 1943. Ông được xem như một hiệu trưởng không thành công khi làm việc với đội ngũ giảng viên không phải theo cách đi tìm tiếng nói chung mà là yêu cầu họ thực hiện những gì ông muốn họ làm.■

Những khó khăn trước chiến tranh càng chồng chất trong thời chiến, do thâm hụt diễn ra liên tục và ngày càng tăng: Conant nói với Hội đồng rằng con số “còn nhiều hơn cả dự đoán của chúng ta”. Rulon “hung hăng nhưng cực kỳ khôn khéo” đã biến trường học thành một cái chuồng gấu; “thái độ thù địch” của các giảng viên và quản trị viên đối với hiệu trưởng đã lên tới mức cao nhất. Còn có các vấn đề nghiêm trọng về chương trình giảng dạy, như chương trình MAT phải chịu sự thờ ơ của các giảng viên Khai phóng và Khoa học. Các lựa chọn dành cho trường: sáp nhập với Phân khoa Khai phóng và Khoa học; trở thành nơi đào tạo thạc sĩ như Đại học Sư phạm Columbia; chuyển đổi thành một viện nghiên cứu; để nguyên trạng; hoặc cố gắng thực hiện kế hoạch Spaulding đã đề ra trước chiến tranh. Conant ưu tiên lựa chọn cuối cùng. Nhưng việc này đòi hỏi nhiều tiền bạc.■

Ông mời Spaulding quay trở lại và tiếp tục việc cải tổ ông đã bắt đầu từ năm 1940: “Đối với tôi, dường như anh đã khiến một nhà hóa học đầy tin tưởng có những ý tưởng vô cùng khác thường, và việc duy trì ngôi trường khá chính thống về giáo dục này mà không có anh lãnh đạo cũng giống như cắt bỏ những ý tưởng đó! Hãy suy nghĩ kỹ về việc này.” Spaulding cân nhắc giữa việc trở lại Cambridge hoặc trở thành Ủy viên Giáo dục của bang New York. Khi rõ ràng không có đủ tài chính cần thiết để xây dựng kiểu trường ông muốn, ông đã chọn New York. Các thành viên Hội đồng và giảng viên GSE đã họp vào tháng 12 năm 1945 để đánh giá tương lai của trường. Họ thống nhất về việc chỉ đào tạo khoảng 100 sinh viên, chủ yếu là nam, hơn là những nữ học viên MAT dự định sẽ làm việc trong các trường công lập. Những sinh viên ưu tú này được đào tạo bởi đội ngũ giảng viên tinh gọn và mới mẻ, bao gồm các nhà khoa học hàng đầu của FAS, để sau này nắm các vị trí lãnh đạo trong nền giáo dục Hoa Kỳ.■

Tháng 6 năm 1946, Conant chỉ định một ủy ban gồm các giảng viên GSE và FAS với tỷ lệ cân đối, giao nhiệm vụ tìm kiếm hiệu trưởng mới: một người vừa là nhà khoa học xã hội vừa là nhà giáo dục. Cuối cùng, vào mùa xuân năm 1948, sau hai năm tìm kiếm và nhiều lần bị từ chối, họ bất ngờ tìm thấy một ứng viên : Frank Keppel 32 tuổi, con trai của cựu Chủ tịch tập đoàn Carnegie Frederick Keppel, cử nhân Harvard năm 1938, trợ lý của Hiệu trưởng Paul Buck và lúc đó vẫn đang viết luận án tiến sĩ. Keppel đã làm việc với Spaulding trong thời kỳ chiến tranh, nơi tài năng quản trị của anh được chú ý. Conant nghĩ Keppel có thể hợp tác chặt chẽ với khoa Quan hệ xã hội “và thúc đẩy các kế hoạch chung”.■

Với niềm say mê của tuổi trẻ, Keppel bắt tay cải tổ tình trạng tài chính và đào tạo của trường. Ông tuyển thêm các nhà khoa học xã hội tài năng cho đội ngũ giảng viên. Các chương trình mới – về quản trị giáo dục, một thử nghiệm đối với trường mầm non và tiền tiểu học – đã tăng cường vai trò của GSE trong nghiên cứu khoa học xã hội. Ngân sách của trường tăng gấp đôi trong những năm 1948-1950. Hầu hết số tiền này là tài trợ có thời hạn từ các quỹ, không phải từ tài trợ thu nhập hay học phí. Vào thời điểm Conant rời Harvard năm 1953, Keppel được ủy quyền huy động 6 triệu đô-la tài trợ và rất giỏi thuyết phục các quỹ lớn. Nhưng để thay đổi vấn đề vốn có của GSE thật không dễ dàng. Năm 1947, Ủy ban Kiểm tra của Ban quản trị đã phàn nàn rằng trường “quan tâm đến việc đào tạo các kỹ thuật viên giáo dục và ‘công chức bé nhỏ’ quản lý trường học hơn là đào tạo các giáo viên và nhà lãnh đạo giáo dục nhiệt tình, năng động”.■

TRƯỜNG THIẾT KẾ VÀ QUẢN TRỊ CÔNG

Harvard có các chương trình đào tạo lâu đời về Kiến trúc và Quy hoạch Cảnh quan, và đã bổ sung một loạt khóa học sáng tạo về Quy hoạch Đô thị vào cuối những năm 1920. Các khóa học này được tổ chức lỏng lẻo dưới sự quản lý của khoa Kiến trúc. Dù khi ấy khoa Kiến trúc vẫn là chương trình chiếm ưu thế, nhưng những chương trình khác nhỏ hơn vẫn có quyền tự chủ được bảo vệ quyết liệt, và đây là mảnh đất màu mỡ cho các xung đột nội bộ gay gắt. Mùa xuân năm 1933, trước khi Conant trở thành Viện trưởng, khoa Kiến trúc đã cúi đầu trước sự nở rộ của những trào lưu thẩm mỹ mới thời đó. Một cuộc cải tổ chương trình giảng dạy đầy kịch tính đã loại bỏ phong cách Beaux-Arts truyền thống do áp lực về chức năng, tính kinh tế của việc xây dựng, công nghệ mới, khu vực lân cận – và chấp nhận hoàn toàn phong cách kiến trúc hiện đại.■

Nhưng do trường yếu kém về kinh phí và nhân sự, nên đến đầu năm 1935, Conant đã sẵn sàng “khởi động một cuộc nghiên cứu toàn diện về Trường Kiến trúc cùng các hoạt động liên quan.” Điều này bao gồm việc tìm kiếm một hiệu trưởng mới. Ông đã sớm có được người mình cần: Joseph Hudnut, từ Trường Kiến trúc Đại học Columbia. Một trong những hành động đầu tiên của Hudnut là đưa Walter Gropius, người sáng lập Trường Mỹ thuật Bauhaus của Đức, về làm Trưởng khoa Kiến trúc. Đến lượt mình, Gropius lại tuyển dụng Marcel Breuer, một tài năng khác của chủ nghĩa kiến trúc hiện đại. Họ thu hút một số tài năng kiến trúc tương lai làm sinh viên, trong số đó có Philip Johnson, I. M. Pei, Edward L. Barnes, Paul Rudolph và Benjamin Thompson. Trường được đổi tên thành Trường Sau đại học về Thiết kế (GSD) để phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa kiến trúc với quy hoạch đô thị và cảnh quan, một bước đi được Conant hoan nghênh vì “thêm một dấu hiệu nữa cho thấy tinh thần ly khai trong một phần tư thế kỷ vừa qua đã đi quá xa, và giai đoạn phối hợp cũng như hợp nhất phải là bước tiếp theo trong giáo dục đại học”.■

Sau chiến tranh, Hudnut tìm cách duy trì trường như một thành trì của chủ nghĩa kiến trúc hiện đại. Khi báo chí đưa tin về kế hoạch xây dựng một thư viện đại học mới “với vẻ ngoài lãng mạn gợi nhớ kiến trúc thế kỷ XVIII” ở Harvard, Hudnut lập tức coi đây là một sự sỉ nhục đối với trường của mình. Không muốn mất đi những người đem lại thành công, Conant gia hạn hợp đồng của Hudnut và Gropius đến năm 1953 thay vì 1949. Nhưng giữa hai người đã có một cuộc tranh cãi. Hudnut cảnh báo Conant: “Gropius sẽ tiếp tục chống lại phong cách Beaux-Arts. Đây là một chương trình giảng dạy hay và có thể sẽ lấp đầy giảng đường của chúng ta trong bốn năm nữa. Tuy nhiên, chúng ta sẽ phạm sai lầm nghiêm trọng nếu bổ nhiệm một người nữa như Gropius vào cuối thời kỳ này. Chúng ta cần một người thật sự nghĩ về kiến trúc hơn là những ý tưởng liên quan đến kiến trúc.”

Ở bề ngoài, vấn đề này liên quan đến một khóa học mới kéo dài hai năm về các nguyên tắc thiết kế cơ bản. Gropius và các đồng nghiệp kiến trúc sư trẻ tuổi cho rằng khóa học này là cần thiết, còn Hudnut (được một số nhà quy hoạch khu vực và kiến trúc sư cảnh quan ủng hộ) “cho rằng khóa học này phần lớn là vô nghĩa”. Conant thúc giục Hội đồng duy trì khóa học này trong hai năm còn lại trước khi Gropius nghỉ hưu và trưởng khoa mới xuất hiện. Hudnut nói với Conant một cách khá lạnh lùng rằng hãy thoải mái cho ông nghỉ hưu vào năm 1950; vì hai năm sau đó sẽ là những năm khó khăn với ông do sự có mặt của Gropius. Conant thì lạnh nhạt yêu cầu Hudnut ở lại cho đến khi trường chọn được người kế nhiệm.■

Việc tìm kiếm người kế nhiệm Hudnut trở nên cấp bách vào mùa hè năm 1952. Gropius từ chức vào tháng 6 (theo lời Conant là “với một chút bực bội”). Trước khi rời đi, ông thuyết phục Conant rằng ứng viên xuất sắc để kế nhiệm ông – và thậm chí trở thành hiệu trưởng GSD – là kiến trúc sư nổi tiếng người Tây Ban Nha Jose Luis Sert. Việc bổ nhiệm này được công bố vào ngày 14 tháng 1 năm 1953, cùng lúc Conant rời Harvard. Quy hoạch đô thị và Kiến trúc cảnh quan sẽ tiếp tục chiếm một vị trí nhỏ với khoa Quy hoạch Đô thị và Cảnh quan. Nhưng rõ ràng, kiến trúc và chủ nghĩa kiến trúc hiện đại sẽ ngự trị tại Trường Thiết kế vào cuối thế kỷ XX.■

Tháng 3 năm 1934, khi chính sách Kinh tế mới hoàn thiện, Carl Friedrich ở khoa Bộ máy nhà nước đề xuất Harvard thành lập một viện quản trị công để đáp ứng nhu cầu về một “loại hình quan chức nhà nước cao cấp, đặc biệt là trong lĩnh vực công vụ”. Hội đồng chấp thuận ý tưởng, nhưng muốn có một kế hoạch khiêm tốn hơn, như một ủy ban Đào tạo Công vụ. Conant nói với Friedrich: “Việc thành lập thêm bất kỳ viện nào ở Harvard này đang bị phản đối gay gắt”. Thời điểm khó khăn, tiền tài trợ không nhiều và Hội đồng không muốn có thêm những cơ quan thường trực luôn thiếu thốn. Mùa xuân năm 1935, ủy ban được thành lập và đi vào hoạt động, Giáo sư Morris R. Lambie của Đại học Minnesota được mời làm lãnh đạo.■

Tháng 11 năm 1935 (theo Conant là “đầy bất ngờ”), cựu nghị sĩ Đảng Cộng hòa và có lúc là nhà sản xuất găng tay Lucius Littauer, sinh viên Harvard khóa 1878, đề nghị tài trợ 2 triệu đô-la cho một trường sau đại học về quản trị công. Theo ông, đây là “hy vọng tốt nhất để tránh những thảm họa phát sinh từ các thí nghiệm chưa được thực hiện của Chính phủ và bộ máy chính quyền” – một cái tát gần như trực diện vào chính sách Kinh tế mới. Conant và Hội đồng nhanh chóng chấp nhận khoản tài trợ của Littauer. Họ không muốn có một trường học riêng biệt, nhưng đó là điều nhà tài trợ muốn. Conant dự định xây dựng đội ngũ giảng viên cho trường từ các giảng viên hiện có: “Như vậy, nó sẽ không hẳn là một trường riêng biệt mà giống một khoa bất kỳ của Harvard hơn.” Felix Frankfurter tán thành một số suy nghĩ về ngôi trường tương lai. Ông muốn nó đưa ra một chương trình sau đại học không chỉ giới hạn ở “vấn đề công vụ”, mà còn bao gồm cả luật công, lịch sử và kinh tế liên quan, quy định, tổ chức lao động, khoa học trong thế giới hiện đại, phúc lợi xã hội, tội phạm học, dư luận.■

Conant thành lập một hội đồng để tư vấn về chương trình đào tạo công chức. Một trong số các thành viên, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Wallace Donham, đã đưa ra quan điểm mang đầy hơi hướng của Trường Kinh doanh về chủ đề này. Conant hỏi ý kiến Robert M. Hutchins, Hiệu trưởng Đại học Chicago, và nói với ông: “Chúng tôi đang đối mặt với vấn đề liệu quản trị thực sự có thể và nên được đưa vào chương trình giảng dạy của Harvard không.” Câu trả lời của Hutchins thật “dài dòng và căng thẳng”. Ông tuyên bố: “Chúng tôi phủ nhận sự tồn tại của bất kỳ kiến thức hệ thống nào về những hiện tượng xã hội cần được giảng dạy, ngoại trừ các lý thuyết kinh tế.” Hutchins đề xuất một cách tinh quái rằng điều nên làm là để Chicago và những học viện mới nổi khác đào tạo các công chức nhỏ, còn Harvard chuyên tâm đào tạo các chính khách – có lẽ thông qua một học viện quản trị, tập trung vào các đề tài kinh điển về đạo đức và triết lý chính trị.■

Conant sợ rằng Hutchins “nói đúng hết”. Nhưng ông chưa sẵn sàng lao vào thế giới mộng mơ của những ý tưởng vĩ đại. Ông mong muốn trường mới sẽ đào tạo nghệ thuật quản trị cho sinh viên từ các trường chuyên ngành khác của Harvard. Chuyên gia Luật hành chính của Đại học Chicago, Leonard White, một con người rất thực tế, là ứng viên tiềm năng nhất cho vị trí hiệu trưởng. Khi Conant thăm dò ý kiến White, Hutchins (người cho rằng White quá dựa vào các vấn đề thực tế) không phản đối: “Tôi hy vọng anh đánh giá cao sự hào phóng của tôi. Đổi lại, anh có thể để John Williams²⁰ làm trưởng khoa Kinh tế của tôi?” White nhận lời, nhưng đã đổi ý sau một ngày: “Tôi đã suy nghĩ kỹ và thấy mình không thể rời bỏ công việc cả đời ở Chicago.”

Lựa chọn rõ ràng tiếp theo là Morris Lambie, lúc đó mới được điều chuyển đến khoa Bộ máy nhà nước để đào tạo công chức. “Choáng váng” trước sự từ chối của White, Littauer coi Lambie là “lựa chọn thay thế hoặc lựa chọn thứ hai và không khơi dậy được sự hứng thú của tôi”. Conant đồng ý. Vậy thì sẽ là ai? Một người nào đó không quá thực tế hoặc kém nổi bật, nhưng mặt khác, không quá lý thuyết. Cuối cùng, John Williams, nhà kinh tế học Harvard mà Hutchins muốn đổi với White, là người được chọn. Điều này khiến Littauer hài lòng và nghĩ “kết quả to lớn của cuộc bầu cử tổng thống [năm 1936] phải dẫn đến sự xâm nhập ngày càng sâu rộng của chính quyền vào mọi khía cạnh của đời sống đất nước này”, do đó điều quan trọng hơn bao giờ hết là phải có những quan chức được đào tạo bài bản. Conant lịch sự đồng ý về sự cần thiết phải có những công chức tài giỏi, mặc dù ông không chắc chắn rằng trong tương lai có sự gia tăng những “bàn tay mạnh mẽ của chính phủ bất ngờ giáng xuống chúng ta hay không”.■

Vì vậy Trường Sau đại học về Quản trị Công (GSPA) đi vào hoạt động từ năm 1937. Đây là trường chuyên ngành mới cuối cùng của Harvard trong thế kỷ XX, nếu coi Trường Quản lý Nhà nước Kennedy là kế thừa của nó. Ngay từ đầu, GSPA đã phải vật lộn để phát triển bản sắc riêng biệt so với các khoa Bộ máy nhà nước, Kinh tế, Luật và Trường Kinh doanh, những nguồn cung cấp giảng viên cho trường. Nhưng trường đã không thể phát triển một tính cách chuyên nghiệp có thể so sánh với các Trường Y, Luật hay thậm chí là Trường Kinh doanh.

Tất nhiên, các hiệu trưởng của HBS, David và Donham, muốn thấy GSPA hoạt động theo những nguyên tắc của Trường Kinh doanh. Erwin Griswold và Henry Hart của Trường Luật đã rút khỏi danh sách giảng viên GSPA vào năm 1942 với lý do chương trình của trường “thiếu hụt nghiêm trọng” khả năng cung cấp kiến thức đầy đủ về quản trị công. Họ cho rằng đây là “sự mở rộng không hiệu quả của các khoa Bộ máy nhà nước và Kinh tế hơn là một Trường Quản trị Công có tâm và có tầm”. Hart nghi ngờ sự chú trọng của GSPA vào “chính sách”. Thay vào đó, ông nghĩ, trường nên đào tạo sinh viên về “các mô hình quản trị”. Ông đã đưa ra không dưới 33 hạng mục có thể dạy: xét xử, thiết lập quy định, tổ chức văn phòng, ủy quyền, các mối quan hệ với cơ quan lập pháp, quan hệ công chúng, lập ngân sách và cơ bản nhất là ra quyết định theo luật – toàn bộ ràng buộc với nhau bằng phương pháp giảng dạy thông qua tình huống. Tóm lại, tại sao GSPA không thể giống Trường Luật hơn? Bởi mối quan hệ chuyên môn mạnh nhất của trường là với các khoa Bộ máy nhà nước và Kinh tế. Vì vậy, các luật sư đã rời đi.■

Kỳ vọng ban đầu về việc phát triển đội ngũ sinh viên chủ yếu gồm các quan chức tầm trung cũng không thành. Thay vào đó, trong khoảng 35 sinh viên nhập học mỗi năm, có một lượng lớn đầy bất ngờ các sinh viên mới tốt nghiệp đại học, nhiều người cùng lúc học để lấy bằng Tiến sĩ ngành Bộ máy nhà nước hoặc Kinh tế. Sự hiện diện của sinh viên nước ngoài cũng ngày càng tăng.■

Năm 1944, người phụ trách tài chính Harvard William Claflin nhận xét: “Tôi cho rằng không quá lời khi nói Trường Quản trị Công thực sự không phải là một trường riêng biệt, trừ tên gọi.” Thành viên Ban quản trị Charles Wyzanski, có chân trong ủy ban kiểm tra, lo ngại về mục đích và cách theo đuổi các mục tiêu khó nắm bắt của trường. Sự phụ thuộc của GSPA vào các giảng viên thỉnh giảng như bản thân ông đã tạo ra “sự giao thoa thú vị giữa một giảng viên Chautauqua và cuộc trò chuyện giữa các khách mời nam giới tại một bữa tiệc ở Washington sau khi phụ nữ đã rút lui”, nhưng còn hơn thế nữa. Theo ông, trường nên cung cấp các khóa học cốt lõi về triết lý và phương pháp quản trị công. Mục tiêu của nó phải “cao hơn là đào tạo các lãnh đạo trí thức của cơ quan thường trực thuộc một chính phủ quyền lực nhất thế giới hiện nay”. Người ta nhanh chóng đồn đoán rằng Ban quản trị đang điều tra trường học, và Conant phải xoa dịu Hiệu trưởng Williams quá nóng nảy.■

Williams từ bỏ chức vụ hiệu trưởng GSPA và trở lại khoa Kinh tế năm 1947. Được Conant yêu cầu mô tả tình trạng của trường, ông đã đưa ra một bức tranh rõ ràng trái ngược với mục tiêu ban đầu. Hầu hết các giảng viên – “khác hoàn toàn với quan niệm ban đầu của Littauer” – đến từ các khoa Bộ máy nhà nước và Kinh tế. Rất ít người trong số 63 sinh viên, chủ yếu là người Mỹ, từng có kinh nghiệm làm việc cho chính phủ và nhiều người dự định làm công việc giảng dạy hơn là làm công chức. Williams nhận xét: “Chúng tôi phải đối mặt với một vấn đề đặc biệt khó khăn, đó là tạo cho trường một bản sắc đủ riêng biệt để đáp ứng các điều khoản tài trợ của Littauer, đồng thời đảm bảo đội ngũ giảng viên mạnh và cho phép chúng tôi thực hiện chương trình đào tạo mà mình muốn thực hiện.” Williams nghĩ đóng góp lớn nhất của trường là khiến chương trình sau đại học của khoa Bộ máy nhà nước và Kinh tế chú trọng hơn đến chính sách công, việc này khó có thể coi là thành công.■

Giáo sư môn Bộ máy nhà nước Edward S. Mason kế nhiệm Williams làm hiệu trưởng. Mục tiêu của ông là giúp trường mạnh hơn, độc lập hơn. Nhưng các vấn đề cơ bản vẫn còn: quy mô nhỏ; thiếu đội ngũ giảng viên độc lập (là nguyên nhân của những lời phàn nàn rằng “Trường Littauer chỉ đơn thuần là một tiện ích khá xa xỉ cho một số nhà khoa học xã hội”); và những khó khăn thường trực trong việc chuẩn bị cho sinh viên bước vào một lĩnh vực không có tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất như Luật hoặc Y học. Khi rời ghế viện trưởng, Conant đã xem GSPA là một “thất bại hoàn toàn trong cuộc thử nghiệm về việc hợp tác giữa các khoa”. Mãi cho đến những năm 1960 và 1970, khi thế giới đã thay đổi rất nhiều, ngôi trường chính thức về bộ máy nhà nước mới có một khởi đầu mới.■

Chương 6:
Quản lý Harvard

Quá trình phát triển của Harvard từ ngôi trường dành cho giới thượng lưu thành trường đại học coi trọng tài năng liên quan đến những thay đổi trong quản trị cũng như cơ cấu sinh viên và giảng viên. Bầu không khí ấm cúng, thân mật trước đây bắt đầu nhường chỗ cho sự quản lý chuyên nghiệp hơn. Là một nhà Hóa học quen với việc giám sát phòng thí nghiệm và làm việc một cách có hệ thống về các vấn đề, Conant đã bác bỏ phong cách điều hành “kiểu gia đình trị” của Eliot và Lowell. Cộng sự thân cận của ông, Calvert Smith, nhớ lại rằng ông đã dành những năm trước Thế chiến II để tìm kiếm “một phong cách quản lý thích ứng với quy mô và độ phức tạp hiện tại của trường, đồng thời vẫn phù hợp với truyền thống”.

Nhưng nền văn hóa đã ăn sâu bén rễ của một trường đại học được kính trọng, phi tập trung đã khiến việc thay đổi trở nên khó khăn. Khi nhìn lại ở thời điểm năm 1952, Conant kết luận rằng công việc quản lý ở Harvard không khác mấy so với thời Lowell. Ông coi bộ máy quản lý tập trung “như một loại công ty mẹ chịu trách nhiệm về các hoạt động của hơn 20 công ty con”. Đôi khi, có những nỗ lực không hiệu quả trong việc lập sơ đồ tổ chức của Harvard, nhưng như Thư ký Hội đồng David Bailey thừa nhận, “những khó khăn trong việc phân định rõ trắng đen giữa các mối quan hệ phức tạp luôn cản trở việc định hình chúng”. Ông nghĩ Harvard “đang bị phân cấp nghiêm trọng”.■

“ĐỔI GÁC”

Như những người tiền nhiệm, Conant cũng cố gắng thay đổi thể chế dựa vào sự ủng hộ mạnh mẽ của các cựu sinh viên. Khi nhậm chức năm 1933, ông đưa Jerome Greene lên làm thư ký cho cả ông và Hội đồng. Cho đến khi nghỉ hưu năm 1943, con người tài năng này vẫn là cố vấn thân cận nhất của Conant về cựu sinh viên và các vấn đề khác. Người kế nhiệm Greene là A. Calvert Smith, bạn học của Conant. Smith mạnh về quan hệ công chúng, và tương tự như Greene, đã lăn lộn trong giới đầu tư và ngân hàng ở New York qua nhiều thập kỷ.

Ngay sau khi nhậm chức, Conant chọn John W. Lowes, con trai của John Livingston Lowes, Giáo sư Higginson khoa Ngôn ngữ Anh, làm Phó Viện trưởng phụ trách tài chính. Nhưng thật không dễ đưa vị trí mới này vào cơ cấu hiện hữu của Harvard, đặc biệt là khi có mặt người phụ trách tài chính William Claflin khao khát quyền lực. Khi Lowes lên đường thực hiện nghĩa vụ quân sự vào tháng 9 năm 1941, Conant nói vị trí của anh sẽ không còn khi anh trở lại.

Hiệu trưởng Harvard, vị trí được Hội đồng đặt ra vào cuối năm 1938 với trách nhiệm “hỗ trợ viện trưởng thực hiện quyền giám sát chung tất cả các vấn đề của viện đại học và thay mặt viện trưởng trong các vấn đề được viện trưởng yêu cầu tại từng thời điểm”, là một nỗ lực không thành công để hiện đại hóa (nghĩa là mở rộng) bộ máy quản trị. Conant chỉ xem viên chức mới là “một phó viện trưởng”. Người đầu tiên (cũng là người cuối cùng) giữ vị trí này (giai đoạn 1939-1945) là George H. Chase, một nhà Khảo cổ học cổ điển dễ mến, làm nhiệm vụ chào đón những vị khách quan trọng, chủ trì cuộc họp giảng viên không thường xuyên khi Conant không thể tham gia, thỉnh thoảng tư vấn và thu thập ý kiến giảng viên. “Tôi chỉ là một người chạy việc.”■

Đại diện pháp lý cũng là một lĩnh vực phát triển trước chiến tranh. Ropes & Grey là công ty luật truyền thống của Harvard; Oscar M. (Ott) Shaw giải quyết hầu hết vấn đề pháp lý của viện đại học. Ammi Cutter của công ty Palmer and Dodge tư vấn về chính sách và thực tiễn quan hệ lao động; George Rublee từ công ty Covington and Burling tại Washington để mắt đến các vấn đề luật pháp quốc gia mà Harvard quan tâm.■

Trước năm 1941, văn phòng viện trưởng có “cơ cấu tổ chức nhân sự lỏng lẻo”. Năm 1939, các “nhân sự chính” – Conant, Greene, Lowes và Chase, cùng với 12 hiệu trưởng các trường thành viên – đã chuyển từ tòa nhà University (nơi làm việc của viện trưởng và các nhân viên từ năm 1815) đến hai tầng dưới của tòa nhà Massachusetts. Tờ Harvard Lampoon mô tả tòa nhà “giờ đầy tủ hồ sơ, rèm che kiểu Venice, các bức màu nước của Dodge McKnight và những bức thư chưa được trả lời” – sự mô tả mà Conant cho là khá trung thực. Nhưng trong khi bộ máy quản trị phát triển, nó không mang nhiều tính công chức mà giống một nhóm anh em cùng tốt nghiệp Đại học Harvard hơn.■

Điều chủ yếu khiến việc quản lý Harvard thay đổi không phải là lý thuyết hay thực hành về quản lý, mà là Thế chiến II. Conant lao vào công việc điều hành Văn phòng Nghiên cứu và Phát triển Khoa học của chính phủ. Harvard rõ ràng chỉ còn chiếm vị trí thứ hai trong cuộc đời ông, dù ông vẫn nghiêm túc đi lại giữa Cambridge và Washington cũng như tiếp tục tham gia các vấn đề quan trọng của viện đại học. Suy nghĩ thật sự của ông được phản ánh trong những dòng nhật ký ngày 28 tháng 11 năm 1940, khi ông đến thủ đô sau một kỳ cuối tuần dài làm việc tại Harvard ở Cambridge: “WASHINGTON!”■

Lúng túng vì thường xuyên làm việc ngoài Harvard, Conant cần những người thay mặt ông giải quyết công việc trong trường. Sau trận Trân Châu Cảng, Thư ký Hội đồng Calvert Smith xử lý nhiều hoạt động của viện đại học, thậm chí cả dịch vụ thư tín trong nội bộ. Smith qua đời vì đột quỵ vào tháng 9 năm 1945. Conant run rẩy nói với một người bạn: “Tôi hoàn toàn không thể tìm được ai thay thế anh ấy… anh ấy thật sự là người độc nhất vô nhị.” Nhu cầu vận hành của Harvard trong thời chiến đã được đáp ứng nhờ “sức khỏe vô song và kỹ năng tuyệt vời” (cùng tham vọng quá mức) của người phụ trách tài chính William Claflin. Conant, như ông nói một cách tế nhị, không mong đợi Claflin tiếp tục gánh vác gánh nặng này sau chiến tranh. Ban đầu, ông nghĩ tới phương án tìm kiếm một doanh nhân có năng lực làm phó viện trưởng điều hành, phụ trách ngân sách và hoạt động vận hành, cũng có thể gây quỹ, báo cáo trực tiếp cho Hội đồng (để viện trưởng không phải quan tâm đến chi tiết nữa). Khi đó, người phụ trách tài chính sẽ được tự do tập trung vào công việc đầu tư của Harvard.

Conant đồng ý với thành viên Hội đồng Roger Lee rằng điều cần thiết là “bổ nhiệm một người ở cấp cao nhất, về cơ bản là làm phó viện trưởng”. Ở một mức độ nào đó, Paul Buck đã đảm nhận vai trò này trong chiến tranh. Conant yêu cầu Hội đồng tạo ra vị trí hiệu trưởng, được trao cho Buck khi ông đang là Chủ nhiệm FAS (quy định ban đầu yêu cầu hiệu trưởng phải là chủ nhiệm FAS). Nhiệm vụ của ông là giám sát các khoa Khai phóng và Khoa học, Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học, các viện bảo tàng và viện nghiên cứu trực thuộc, chứ không phải các trường chuyên ngành. Buck tài năng và mạnh mẽ rất vui mừng khi tách được Conant khỏi mối quan tâm trực tiếp tới Phân khoa Khai phóng và Khoa học. Nhưng cái giá phải trả là vào cuối nhiệm kỳ, Conant nghĩ mình đã trở nên quá xa cách với đội ngũ giảng viên.■

VẬN HÀNH

Quản lý Harvard bao gồm cả những công việc khiêm tốn nhưng cần thiết, trên thực tế giống như quản lý một doanh nghiệp lớn. Trong thời gian đầu, phần lớn những việc này do các khoa chịu trách nhiệm. Nhưng quy mô và sự phức tạp ngày càng tăng đòi hỏi việc quản trị có hệ thống hơn. Một vụ bê bối nhỏ xảy ra vào năm 1941 với sự xuất hiện của một bài báo trên tờ Atlantic Monthly và sau đó là cuốn sách Pardon My Harvard Accent (tạm dịch: Thứ lỗi cho thứ tiếng Harvard của tôi) của William G. Morse, niên khóa 1899, phụ trách mua sắm của Harvard từ năm 1923. Morse đã miêu tả một loạt tình huống quản lý yếu kém, như việc trưởng khoa Sinh vật học W. J. Crozier cho mua năm máy tính với giá 550 đô-la một chiếc, đặt ở mỗi tầng để khỏi phải leo cầu thang. Crozier dọa sẽ kiện ra tòa vì tội phỉ báng, và Thư ký Smith đề nghị sa thải Morse.■

Trong khi đó, số lượng nhà quản lý – và các cuộc chiến giành quyền lực – ngày càng tăng. John Baker của Trường Kinh doanh, phó hiệu trưởng đầu tiên (và cuối cùng) của viện đại học, đã đảm nhận một số trách nhiệm quản lý; người phụ trách tài chính Claflin để mắt đến công việc kế toán và kiểm toán; Giám đốc Kinh doanh Aldrich Durant (được bổ nhiệm năm 1941) chịu trách nhiệm “vận hành” viện đại học và báo cáo trực tiếp cho Conant. Gladys McCafferty, Giám đốc Quan hệ Nhân sự và là người phụ nữ có vị trí cao nhất trong bộ máy quản trị, đã rất tức giận trước quyết định của Durant về mức lương thư ký văn phòng viện trưởng. Conant đảm bảo với cô rằng ông chỉ yêu cầu Durant “hợp tác chặt chẽ trong công việc của cô” và “khỏi cần nói, tôi sẽ luôn chào đón cô đến gặp riêng cũng như trao đổi về mọi vấn đề của cô”. Nhưng rõ ràng, bộ máy quản trị của nam giới nắm quyền chỉ huy.■

Cuối Thế chiến II, nhu cầu quản lý chuyên nghiệp đối với việc vận hành các hoạt động của viện đại học dường như lớn hơn bao giờ hết. Năm 1946, Edward Reynolds, từng là chủ tịch công ty Columbia Gas and Electric, trở thành phó viện trưởng. Ông giám sát người phụ trách tài chính và giám đốc kinh doanh, văn phòng nhân sự và Nhà xuất bản Viện đại học Harvard, đồng thời trông nom các tòa nhà và khu đất, các hợp đồng và hoạt động kinh doanh khác của viện đại học. Hiệu trưởng Buck cảnh báo Conant rằng ông “sẽ không bao giờ muốn Harvard quên rằng đối với viện đại học, một học giả lý tưởng quan trọng hơn một nhà quản trị lý tưởng”, và các nhà quản lý cấp cao không nên có mức lương cao hơn những giáo sư hàng đầu. Nhưng lương thực tế năm 1946 của Reynolds và Claflin đã tăng từ mức trần 12.000-15.000 đô-la lên mức 20.000 đô-la, và của Conant là 25.000 đô-la.■

Sau khi Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia được ban hành năm 1935, Harvard trở thành viện đại học đầu tiên ký hợp đồng với một hiệp hội chi nhánh của Liên đoàn Lao động Hoa Kỳ (AFL). Nhưng người lao động ở Harvard (tạp vụ, nhân viên bảo trì, v.v.) đã bỏ phiếu với kết quả áp đảo để được ở lại Hiệp hội Đại diện Nhân viên Viện đại học Harvard, tổ chức bị AFL (với một số lý do) hủy bỏ tư cách là công đoàn công ty.

Quan hệ lao động tương đối trầm lắng trong những năm 1930. Lực lượng lao động phần lớn là người Ireland, dễ tính, không muốn gây rắc rối trong thời kỳ khó khăn. Nhưng khi tình hình trở nên sáng sủa hơn từ năm 1939, mối quan hệ lại căng thẳng hơn. Chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng, cùng với đó là những tin đồn đáng lo ngại từ Yale về cuộc đàm phán khó khăn với anh trai của John L. Lewis – một “đứa trẻ cứng đầu” – người lãnh đạo Hiệp hội các tổ chức công nghiệp (CIO) ở đó. Giám đốc Nhân sự McCafferty kể lại: “Lewis và công đoàn bên đó đặc biệt là cái gai trong mắt Harvard và thực tế là một nhóm độc lập đang hoạt động ở đây.” Cuối cùng, vào cuối năm 1941, Hội đồng đồng ý mức tăng hào phóng, dưới 1 đô-la mỗi tuần.■

Lạm phát sau chiến tranh dẫn đến những rắc rối mới trong quan hệ lao động. Các nhân viên tạp vụ tại Harvard tìm cách đòi tăng lương vào năm 1947. Mức tăng 5 xu một giờ (công đoàn muốn 10 xu) đã cộng thêm vào ngân sách một khoản tiền đáng kinh ngạc, 35.000 đô-la một năm, cho lực lượng lao động gồm 205 nam và 437 nữ. Nhưng Reynolds cho rằng mức giá theo giờ cho nhân viên vệ sinh như vậy là một trong những mức cao nhất ở khu vực Boston. Đối với mức lương của người giúp việc, ông “không thể nói là cao nhất”, nhưng rất ít người bỏ việc và hầu như không khó để thuê người thay thế. Không cần tới vài thập kỷ, những thay đổi trong cơ cấu và văn hóa của lực lượng lao động sẽ làm xói mòn đáng kể mối quan hệ gần như phong kiến giữa Harvard và những người làm việc cho trường.■

Chính sách lương hưu của viện đại học cũng trở thành một vấn đề đáng quan tâm khi Đạo luật An sinh Xã hội ra đời trong những năm 1930, và trầm trọng thêm sau chiến tranh do lạm phát cũng như cạnh tranh giữa các trường. Năm 1936, Hội đồng đã đổi từ chương trình lương hưu khá nghèo nàn cho giảng viên lúc bấy giờ sang cơ chế do Hiệp hội Bảo hiểm và Lương hưu cho Giáo viên (TIAA) điều hành, theo đó viện đại học và giảng viên mỗi bên đóng góp 5% lương hằng năm của giảng viên. Năm 1950, cơ chế lương hưu mới được áp dụng: giảm phần góp của giảng viên và tăng phần của trường. Và Hội đồng tiếp quản trách nhiệm đầu tư quỹ hưu trí từ TIAA. Hội đồng Viện Đại học, một cơ quan hiếm khi được triệu tập của các giảng viên, được yêu cầu xem xét chương trình lương hưu sửa đổi. Thư ký Hội đồng Bailey nhớ lại: “Những tranh cãi về vấn đề này rất rối rắm, mâu thuẫn cũng như không đem lại kết luận nào, và Hội đồng Viện Đại học đã tạm dừng công việc mà không thể trở thành một công cụ hữu hiệu để bày tỏ ý kiến của các giảng viên.” Từ đó, tập thể giảng viên không còn quan tâm đến bộ máy quản trị của viện đại học nữa.

Những nhân viên ngoài đội ngũ giảng dạy cũng không được đối xử công bằng. Đạo luật An sinh Xã hội cho phép các trường đại học không đóng bảo hiểm thất nghiệp cho nhóm nhân viên này, và Harvard sẵn lòng làm điều đó. Nhưng vào năm 1945, người phụ trách tài chính Claflin cảnh báo có rất nhiều nhân viên bất mãn với chính sách loại trừ của Harvard: “Các trường đại học khó có thể duy trì thiện cảm của công chúng nếu từ chối trở thành người sử dụng lao động tiến bộ khi mà Đạo luật An sinh Xã hội vẫn còn đó. Có vẻ như cách làm đúng đắn là đối xử với người lao động theo đúng chuẩn mực trong ngành.”■

Các bằng sáng chế liên quan đến nghiên cứu của giảng viên và chi phí gián tiếp của các hợp đồng chính phủ đang gia tăng là những vấn đề khác trong việc quản trị Harvard. Tháng 12 năm 1933, ban quản trị của Trường Y đã yêu cầu viện đại học cấm giảng viên tự đăng ký bằng sáng chế cho những khám phá về sức khỏe cộng đồng. Khi Hội đồng đưa việc này thành chính sách của viện đại học vào năm 1934-1935, Conant lưu ý: “Trong đội ngũ giảng viên, chúng tôi có những người có tinh thần trách nhiệm cao đến mức sẽ không bỏ bê công việc giảng dạy và việc nâng cao kiến thức khoa học thật sự vì lợi ích cá nhân.” Các giáo sư được tự do coi một khám phá có khả năng được cấp bằng sáng chế là tài sản riêng. Nếu đó là sản phẩm của công việc được thực hiện theo thỏa thuận với một công ty bên ngoài, bằng sáng chế là một vấn đề cần đàm phán giữa giảng viên và công ty. Nhưng nếu mục đích của nó là sức khỏe cộng đồng hoặc chữa bệnh, bằng sáng chế đó phải phục vụ lợi ích công cộng.

Để đạt được mục tiêu này, các bằng sáng chế về sức khỏe cộng đồng được trao cho Research Corporation, một tổ chức phi lợi nhuận độc lập với Harvard, thành lập năm 1912, để nắm giữ và sử dụng tiền bản quyền hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Conant khẳng định: “Theo tôi biết, bản thân viện đại học chưa bao giờ giữ bằng sáng chế và tôi hy vọng việc này sẽ không bao giờ xảy ra.” Nhưng trong chiến tranh, sự gia tăng các nghiên cứu được hỗ trợ từ bên ngoài đã khiến vấn đề bằng sáng chế trở nên quan trọng – và là một nguồn thu ngày càng hấp dẫn. Hiệu trưởng Sidney Burwell của Trường Y nghĩ rằng có lẽ đã đến lúc phải coi bằng sáng chế “không chỉ là một phương tiện kiểm soát mà còn là một nguồn thu nhập cho Harvard, đồng thời nên xem xét trường hợp đặc biệt của các sản phẩm có giá trị chữa bệnh trong mối liên hệ này”.■

Thử nghiệm đáng chú ý nhất về chính sách bằng sáng chế của Harvard có sự tham gia của nhà Hóa học trẻ tuổi xuất sắc Robert Woodward. Ông lấy bằng Tiến sĩ tại MIT năm 1937 ở tuổi 20 và trở thành giảng viên môn Hóa học tại Harvard vào năm 1941. Năm 1942, Tập đoàn Polaroid đã nhận ông làm cố vấn: nói chung là một Academic Man²¹ mới. Cùng với nghiên cứu sinh William Doering, một tài năng trẻ khác, Woodward đã tổng hợp quinine²² trong một thời gian ngắn ngoạn mục là 14 tháng. Công ty Polaroid không có ý định sản xuất sản phẩm mới: quân đội ưa thích atabrine, một loại thuốc thay thế có giá thành rẻ hơn nhiều. Nhưng Woodward đã sang tên một số ứng dụng có thể cấp bằng sáng chế cho Polaroid, theo đó Polaroid có thể cấp giấy phép cho các nhà sản xuất. Polaroid hào phóng tuyên bố rằng ít nhất một nửa số tiền thu được sẽ dành cho các nghiên cứu khoa học sâu hơn.

Tất cả đều ổn, nhưng quinine rõ ràng liên quan đến quy tắc không sử dụng bằng sáng chế để kiếm lời đối với các khám phá về sức khỏe cộng đồng của Harvard. Woodward tuyên bố – và trưởng khoa Hóa học Paul Baxter xác nhận – rằng anh không được biết về quy tắc đó. Hội đồng không còn cách nào khác ngoài tin lời Woodward và đảm bảo rằng từ đó trở đi, một bản sao chính sách bằng sáng chế được gửi có xác nhận đến mọi cán bộ nghiên cứu của Harvard.■

Năm 1944, người đi tiên phong trong lĩnh vực máy tính Howard Aiken đề xuất áp dụng chính sách đó với tất cả các khám phá có thể được cấp bằng sáng chế của các giảng viên Harvard. Ông lập luận rằng quy định ngầm trong giới học thuật cần được làm rõ: việc từ bỏ lợi nhuận cá nhân là để đổi lại thời gian nghiên cứu được trường đại học hỗ trợ. Những ai không chấp nhận điều này có quyền tự do theo đuổi sự nghiệp trong lĩnh vực riêng. Trợ lý Calvert Smith của Conant tỏ ra nghi ngờ: “Anh có thể tìm ra những người có tài theo cách này không? Chẳng phải mấu chốt vấn đề nằm ở đây sao?”■

Chi phí gián tiếp đối với các hợp đồng chính phủ cũng gây ra vấn đề tương tự. Số tiền liên quan đến các hợp đồng thời chiến đầu tiên quá nhỏ nên Harvard sẵn sàng tạm ứng để đáp ứng chi phí hoạt động. Nhưng đến năm 1943-1944, con số này đã lên tới 3 triệu đô-la. Harvard áp dụng lãi suất tín dụng 3,5% đối với số tiền ứng trước này và tính vào “chi phí gián tiếp”. Bất kỳ số dư nào còn lại vào cuối thời hạn hợp đồng sẽ được tính với chính phủ. Irwin Stewart, Thư ký điều hành của Văn phòng Nghiên cứu và Phát triển Khoa học, gợi ý Harvard nên yêu cầu chính phủ ứng trước tiền để trang trải chi phí ban đầu, và các thỏa thuận này nhanh chóng được đưa ra.

Sau chiến tranh, chi phí gián tiếp của việc nghiên cứu bắt đầu tăng dần cho tới mức độ ngày nay. Đến năm 1950, chi phí gián tiếp của các hợp đồng chính phủ đã bằng với chi phí của văn phòng xử lý chúng, 10% chi phí của văn phòng phó viện trưởng điều hành, một phần nhỏ chi phí nhân sự và văn phòng của người phụ trách tài chính, cùng “phí không gian” lên đến 12% cho các tòa nhà và hoạt động vận hành. Trong hầu hết trường hợp, tỷ lệ chi phí gián tiếp là 15%; vào ngày 1 tháng 10 năm 1951, phần lớn hợp đồng có tỷ lệ chi phí gián tiếp mới là 25%. Dù vậy, “các thanh tra của Hải quân đã bày tỏ quan điểm rằng Harvard có thể đưa ra tỷ lệ chi phí gián tiếp cao hơn đáng kể nếu trường có cách bù đắp tất cả các chi phí được phép theo lý thuyết của Hải quân về chi phí gián tiếp”. Harvard đã kịp thời nắm bắt cơ hội này.■

Giống các trường đại học khác, Harvard có một thư viện nghiên cứu lớn (mặc dù quy mô và chất lượng của nó là độc nhất). Và giống như các trường khác, nó sở hữu một tờ báo. Cả hai đều nằm giữa mảng đào tạo và hành chính: chúng gần với các khoa và đời sống trí thức của Harvard về chức năng, nhưng phải chịu sự giám sát về ngân sách và hoạt động giống như những hoạt động vận hành khác của viện đại học.

Bộ sưu tập sách vĩ đại nhất của trường, chủ yếu được đặt trong Thư viện Widener uy nghiêm – hay còn được gọi là Thư viện đại học Harvard (HCL) – là cốt lõi trong tính ưu việt về học thuật của Harvard. Thêm vào đó là hàng chục bộ sưu tập đặc biệt khác thuộc về các trường chuyên ngành và viện bảo tàng, đứng đầu là bộ sưu tập ngoạn mục của trường Luật, Y và Kinh doanh. Trong Thế chiến II, HCL đã vượt qua Thư viện Công cộng New York để trở thành thư viện lớn thứ hai toàn quốc, chỉ sau Thư viện Quốc hội. Tầm quan trọng của thư viện được thể hiện với việc hai trong số những tòa nhà Harvard đáng chú ý nhất được xây dựng trong nhiệm kỳ viện trưởng 20 năm của Conant là Houghton (để lưu trữ những cuốn sách cùng bản thảo quý hiếm) và Lamont (thư viện dành cho sinh viên Đại học Harvard).■

Trong một thời gian, các thủ thư của Đại học Harvard là nhân viên kiêm nhiệm, dưới quyền các giám đốc của thư viện viện đại học. Muốn có một người đảm nhận cả hai vị trí, Conant tìm thấy Keyes Metcalf của Thư viện Công cộng New York, người điều hành HCL từ năm 1937 đến năm 1955. Ban đầu, Conant coi Metcalf tương đương với hiệu trưởng của một trường Harvard. Nhưng Phân khoa Khai phóng và Khoa học đã sớm khẳng định lại mối quan tâm đặc biệt của mình đối với thư viện. Năm 1949 HCL không còn là một bộ phận hoạt động độc lập và trở thành một đơn vị thuộc ngân sách của FAS.■

Một vấn đề nan giải của thư viện khi ấy và cả sau này là tìm chỗ lưu trữ các bộ sưu tập ngày càng lớn của mình. Vào cuối những năm 1940 và đầu 1950, thủ thư của các trường đại học lớn phía đông bắc đã đưa ra kế hoạch về một thư viện lưu ký vùng. Conant muốn đặt nó ở thành phố Stamford, bang Connecticut, thay vì thành phố New York xa xôi và đắt đỏ hơn; chủ yếu là để gửi các tài liệu cũ hơn với chi phí thấp hơn nhiều so với đề xuất. Nhưng kế hoạch, cũng như những đề xuất tương tự về sự hợp tác giữa các thư viện trong những thập kỷ sau đó, đã trở thành nạn nhân của cảm giác ganh đua dường như là một phần sự huyền bí của sách vở.■

Rất giống viện đại học mà Conant tiếp nhận, Nhà xuất bản Đại học Harvard (HUP), được thành lập vào năm 1913, chưa được khai thác hết tiềm năng. Nó hoạt động ì ạch dưới sự lãnh đạo của Giám đốc Harold Murdock từ năm 1920 đến năm 1934, là một nơi đáng tin cậy chuyên in các ấn phẩm của khoa, và chỉ có thế. Năm 1935, học giả Jefferson kiêm biên tập viên Dumas Malone trở thành giám đốc. Ông xuất bản những cuốn sách quan trọng hơn, nhưng lại thờ ơ với tình hình tài chính của HUP (luôn không ổn định, đặc biệt là trong một thập kỷ suy thoái và chiến tranh). Conant mô tả công việc của Malone với sự thẳng thắn khác thường ngay cả đối với ông: “Thành thật mà nói, ông Malone đã không thành công xuất sắc trong công việc của mình… [Ông ta] hoàn toàn thiếu bản năng tạo nên thành công trong thương mại. Ông ta không cho thấy khả năng điều chỉnh bản thân theo quan điểm của một nhà xuất bản thực tế.”■

Malone rời Harvard đến Đại học Virginia năm 1943 để tham gia dự án hiệu đính các tài liệu liên quan đến Tổng thống Jefferson. Trong một thời gian dài, đối với Malone, rõ ràng “nhà xuất bản ngày càng trở thành một doanh nghiệp hơn là một tổ chức học thuật”, và ông không mong muốn “trở thành người quản lý một thứ gần như cơ sở thương mại”. Năm 1944, Phó Chủ tịch Roger Scaife của Nhà xuất bản Little, Brown & Co. được đề nghị đảm nhận công việc này trong vòng ba năm. Trong khi đó, Conant và Hội đồng cân nhắc về tương lai của HUP. “Tôi cảm thấy nếu trung thực và dũng cảm, chúng ta sẽ đóng cửa nhà xuất bản,” ông nói với thành viên Hội đồng Henry James, “nhưng chúng ta không thể thực hiện hành động khủng khiếp này. Sự đau đớn chết chóc sẽ kéo dài nhiều năm vì bản chất của các mối liên hệ và nhiều cam kết.” Vì vậy, ông đành đề xuất khoản trợ cấp 40.000 đô-la một năm cho việc xuất bản sách học thuật: “Ít nhất đây cũng là những khoản chi phí học thuật rõ ràng khi việc duy trì một nhà xuất bản thua lỗ chẳng khác nào gián tiếp cấp những học bổng khác nhau mà không biết thực tế ai là người được nhận.”■

Đó hóa ra là một quyết định sáng suốt. Thomas J. Wilson, người được tuyển dụng từ thế giới kín đáo của nhà xuất bản các trường đại học, đã kế nhiệm Scaife vào năm 1947, và đưa nhà xuất bản phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn bùng nổ học thuật những năm 1950 và 1960. Hội đồng đã cố gắng đảm bảo hoạt động kinh doanh tốt hơn bằng cách thành lập một ban giám đốc mới, chịu trách nhiệm về mảng kinh doanh của nhà xuất bản, và Wilson đã giữ vững vị trí của mình đến năm 1967 – Conant đảm bảo với ông vào năm 1951 rằng bất kỳ nghi ngờ nào về vị trí của nhà xuất bản trong đời sống của viện đại học đều đã không còn.■

Công tác quản lý Harvard khi Conant làm viện trưởng là giai đoạn đầu của phong cách quản lý trường đại học Mỹ hiện đại. Bộ máy quản trị chưa vững chắc, đội ngũ giảng viên và sinh viên chưa được tuyển chọn hoàn toàn theo hướng coi trọng tài năng. Nhưng đó là một bước đưa Harvard tiến gần hơn đến giai đoạn kế tiếp.

CHI TIÊU: TÀI CHÍNH VÀ NGÂN SÁCH

Giống như New York kiêu ngạo và Philadelphia quê mùa, Boston thận trọng về mặt tài chính là một khuôn mẫu đô thị của Mỹ. Đầu tư thận trọng và thắt chặt chi tiêu là điều dễ thấy trong lịch sử đầu thế kỷ XX của Harvard. Năm 1931, người ta hỏi Lowell rằng ông đã làm thế nào để tăng 50% lương cho các giáo sư trong suốt nhiệm kỳ viện trưởng của mình. Ông trả lời, bí quyết là không tiêu tất cả những gì có được, mà “để dành lại một chút cho các vấn đề phát sinh”. Kết quả của “những khoản nhỏ liên tục” này là sự gia tăng tài trợ từ 18 lên hơn 125 triệu đô-la. “Chính theo cách này,” ông giải thích – tiết lộ một cách sinh động về thứ tự ưu tiên của mình – “Harvard đã có thể áp dụng hệ thống hướng dẫn mà không tăng thêm chi phí, mua những mảnh đất có giá trị lớn, xây dựng đường hầm cung cấp nhiệt hơi nước cho tất cả các tòa nhà và cuối cùng là tăng lương cho các giáo sư.”■

Ở một vài khía cạnh về tài chính, Harvard đã nhẹ nhàng vượt qua cuộc Đại Suy thoái. Ngày 30 tháng 6 năm 1934, giá trị cổ phiếu trường nắm giữ (có giá trị bằng một phần tư các khoản tài trợ năm 1929) chỉ dưới giá trị sổ sách 12%. Các khoản tài trợ giảm nhẹ từ 128,5 triệu đô-la năm 1933 xuống 126 triệu đô-la năm 1935, tăng lên 143 triệu đô-la vào năm 1940 và gần bằng một nửa tổng thu nhập của viện đại học, tỷ lệ cao nhất cho đến nay. Sự sung túc tương đối về tài chính Harvard có được cũng nhờ vào quản lý tốt và giảm chi phí. Một cuộc kiểm toán vào năm 1934 đã đánh giá cao Harvard về các hoạt động kế toán. Học phí đại học tăng từ 300 đô-la lên 400 đô-la trong năm 1928-1929 và không thay đổi trong những năm suy thoái, bất chấp lạm phát. Quy mô sinh viên đại học không giảm vì Harvard thu hút được toàn bộ tầng lớp người giàu ít ỏi có thể trả toàn bộ học phí ở Mỹ trong giai đoạn đó. Đây không phải là ngẫu nhiên mà do chính sách: năm 1935, Hội đồng tuyên bố “không muốn tỷ lệ sinh viên nhận học bổng quá cao”. Kết quả là thu nhập từ học phí đã tăng từ 1,1 triệu đô-la năm 1927-1928 lên 1,6 triệu đô-la trong năm 1933-1934.

Trong khi tiền lương của nhân viên không giảng dạy bị cắt giảm trong thời kỳ suy thoái, đội ngũ giảng viên thì khác. Thang lương cho các giáo sư, từ 8.000-12.000 đô-la vào năm 1931, được giữ nguyên cho đến sau Thế chiến II. Đối với giảng viên dài hạn, những năm 1930 là thời kỳ hoàng kim với thu nhập cao và được đảm bảo cùng chi phí nhà ở, thực phẩm, đi lại và người giúp việc thấp. Những người hướng dẫn theo thời hạn cũng không bị sa thải trong thời kỳ tồi tệ nhất của cuộc Suy thoái.■

Tình hình tài chính Harvard chịu tác động rõ rệt vào cuối những năm 1930 và đầu 1940. Khả năng đóng góp và tài trợ của các cựu sinh viên giảm sút khi mặt bằng giá chung bắt đầu tăng, việc Mỹ tham gia Thế chiến II cũng dẫn đến sự giảm sút đáng kể (trong ngắn hạn) thu nhập từ học phí. Người ta dự đoán mức thâm hụt là 1 triệu đô-la cho năm học 1944-1945. Nhưng việc gia tăng các khoản thanh toán từ quân đội, thêm các khoản học phí từ sinh viên dân sự do chương trình học gồm ba kỳ, và những khoản tiết kiệm do giảng viên nghỉ dạy để tham gia công việc thời chiến đã đẩy lùi nguy cơ đó.■

Trong chiến tranh, người phụ trách tài chính William Claflin đã lên tiếng về một vấn đề sẽ trở nên phổ biến trong những năm sau đó: “Theo ý kiến của tôi, an ninh tài chính của Viện đại học Harvard không còn được đảm bảo nhờ các khoản tài trợ lớn… Phải chăng chúng ta sắp quay trở lại các nguyên tắc cơ bản nơi trường đại học cần dựa vào khoản thu từ những dịch vụ đang cung cấp hơn là các khoản thu từ tài sản tích lũy?” Ông tìm cách tăng cường sự an toàn cho các khoản đầu tư của Harvard, thay vì tìm kiếm lợi nhuận lớn hoặc tăng vốn đáng kể. Năm 1944, Claflin nói với Conant rằng 31% tài trợ bằng cổ phiếu của Harvard là vừa đủ: “Đối với tôi, có vẻ như chúng ta nên tiếp tục quan tâm tới hoạt động kinh doanh của Mỹ. Có lẽ lạm phát đã được nhắc tới quá nhiều và sẽ thật sự ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng ta, và việc chúng ta nắm giữ [cổ phiếu phổ thông]… có thể đem lại cục diện lạc quan hơn. Bất kể giá thị trường là bao nhiêu, khi nhìn vào phân tích thu nhập, anh sẽ thấy cổ phiếu là vận may của chúng ta.” Cùng lúc đó, viện đại học đã thực hiện nghĩa vụ công dân và mua trái phiếu chính phủ dù phải hy sinh thu nhập.■

Việc Paul Cabot được chọn làm người phụ trách tài chính vào năm 1949 đã đặt Harvard vào tay một nhà tài chính Boston đặc biệt khéo léo và cẩn trọng. Dưới sự dẫn dắt của ông cùng lợi thế về chuyên môn nghiên cứu của công ty State Street Investment do ông làm chủ, Harvard đã phát triển thịnh vượng trong những năm 1950 và 1960. Chính trong những năm này, các khoản tài trợ của trường vượt lên trên nhiều đối thủ cạnh tranh. Chính sách phân bổ mang tính bảo thủ cao đã góp phần vào thành công của Cabot: Conant liên tục muốn có tỷ lệ phân bổ lớn hơn, và cũng thất bại liên tục.

Sự sung túc như hiện nay của Harvard chưa được thấy rõ trong những năm ngay sau chiến tranh. Lạm phát cùng sự trì trệ trong việc gây quỹ cho thấy rõ trường không thể tiếp tục dựa vào thu nhập từ học phí cố định và các khoản tài trợ gia tăng chậm chạp. Thâm hụt hoạt động trong năm học 1946-1947 lên tới 800.000 đô-la (riêng của FAS là 300.000 đô-la), lớn nhất cho đến thời điểm đó. Cuối cùng, học phí tăng từ mức 400 đô-la trước chiến tranh lên 525 đô-la vào năm 1948, 600 đô-la vào năm 1949 và 800 đô-la vào năm 1953.■

Các nguồn tài chính của Harvard bị ảnh hưởng nặng nề bởi ba vấn đề. Chi phí leo thang: ngay cả sau khi điều chỉnh theo lạm phát, các khoản chi tiêu trong năm 1951-1952 cũng tăng hơn 50% so với năm 1940. Tỷ lệ bù đắp chi tiêu từ các khoản tài trợ ngày càng giảm: 25% vào năm 1950, chỉ bằng một nửa so với trước chiến tranh. Và thu nhập từ chính phủ chỉ chiếm khoảng 8% so với mức hơn 50% ở MIT và các trường khác.

Đúng là Đại học Harvard có cựu sinh viên trung thành, các trường Luật và Kinh doanh cũng thành công với những cuộc kêu gọi gây quỹ hằng năm. Nhưng cơ quan quản lý trung tâm của Harvard, “công ty mẹ”, đã bị ảnh hưởng. Số dư trên sổ sách giảm từ 1,3 triệu đô-la vào ngày 1 tháng 7 năm 1945 xuống còn 148.931 đô-la vào năm 1950. Như tờ Alumni Bulletin buồn bã đề cập: “Cha mẹ dường như đã phung phí tài sản để chăm sóc nhu cầu của những đứa con kém may mắn; nếu họ không thể nhanh chóng đảm bảo các nguồn thu nhập bổ sung cần thiết, hoặc cắt giảm hoàn toàn hoạt động, người ta sẽ phải làm gì đó để duy trì tài sản cho cha mẹ.”■

Tuy nhiên, việc gây quỹ cũng ì ạch. Conant có những mối quan tâm khác; và việc thắt chặt chi tiêu từ thời suy thoái vẫn tiếp diễn. Hơn một nửa giá trị những khoản tài trợ bằng tiền trong năm 1950-1951 đến từ ba nhà tài trợ, một trong số họ (Gordon McKay) đã qua đời nửa thế kỷ trước. Áp lực gia tăng đối với việc duy trì hoạt động của trường. Một lựa chọn khác là nhận thêm những khoản tài trợ không định kỳ từ các tổ chức và chính phủ. Nhưng làm như vậy sẽ đe dọa sự độc lập được ca tụng của Harvard.

Tất nhiên, trường có thể ngừng mở rộng, thậm chí thu hẹp quy mô: ít nhân viên hơn, ít khóa học hơn, đóng cửa các tòa nhà. Thay vào đó, người phụ trách tài chính mới Paul Cabot đã chọn cách mở rộng cơ sở tài trợ và khả năng kiếm tiền của trường. Vào cuối năm 1951, 54% tài trợ đến từ cổ phiếu; bất động sản từng chiếm một phần năm giá trị tài trợ giảm xuống chỉ còn 1%. Và một khoản dự trữ tiền mặt lớn luôn có sẵn để trường có thể mua thêm cổ phiếu khi đến thời điểm thích hợp. Nhưng sự tăng trưởng tài trợ chủ yếu phụ thuộc vào những khoản hiến tặng mới, nghĩa là các nhà tài trợ tư nhân, cụ thể là các cựu sinh viên.■

THU NHẬP: GÂY QUỸ

Khi Conant nhậm chức vào năm 1933, Harvard có khoảng 64.000 cựu sinh viên, sinh sống chủ yếu ở New England và New York, tập trung phần lớn trong lĩnh vực kinh doanh, tài chính và luật. Đây là nhóm các nhà tài trợ chính cho trường. Nhưng họ không dư dả và hào phóng trong suốt những năm 1930. Năm 1936, tiểu thuyết gia John R. Tunis đã phân tích bản tường thuật lễ kỷ niệm 25 năm ngày ra trường của khóa 1911: “25 năm sau khi tốt nghiệp, một trong sáu người chúng tôi đang cố gắng nói về cách đầu tư số tiền mà năm người còn lại không có!”■

Thu nhập từ quà tặng và di sản giảm từ 15,6 triệu đô-la năm 1931 xuống mức rất thấp là 2,6 triệu đô-la vào năm 1935. Năm 1933-1934, các khoản quyên góp lớn nhất là một khoản trị giá 2.000 đô-la và hai khoản trị giá 1.000 đô-la. Tổng cộng tiền tài trợ cho các mục đích chung là một con số rất nhỏ: 4.556,96 đô-la. Conant sau này nhớ lại, khi được hỏi suy nghĩ về tương lai của các trường đại học tư vào năm 1933, một quan chức Washington đã trả lời: “Tôi còn không biết rằng họ có tương lai.”■

Tháng 2 năm 1934, Conant cảnh báo: “Tôi không định tham gia trực tiếp hoạt động gây quỹ vì sợ rằng đó là việc làm ‘mất phẩm giá’ và cũng quá tốn thời gian.” Nhưng mong muốn có những sinh viên cùng giảng viên tốt hơn, và việc ngày kỷ niệm 300 năm của Harvard đang đến gần đã khiến ông tìm kiếm các nguồn tiền mới “để cải thiện cuộc sống trong trường đại học cũng như mở rộng phạm vi của nó ra toàn quốc”. Ông yêu cầu các khoa và trường ước tính nhu cầu của họ. Tổng số tiền mong muốn (không có thông tin từ Trường Luật và Vườn ươm Arnold) là con số phi thực tế 81 triệu đô-la. Trên hết là những ưu tiên của Conant: suất tài trợ 15 triệu đô-la cho các vị trí Giáo sư và Học bổng Quốc gia. Ông quyết định loại bỏ mọi thứ ngoại trừ kế hoạch của riêng mình, đó là tập trung “hoàn toàn vào con người”, như cách ông nói với sự mỉa mai vô thức. Trong bản “Đề xuất Gây quỹ Kỷ niệm 300 năm” vào tháng 10 năm 1934, Conant tìm kiếm 30 triệu đô-la tài trợ cho 40 vị trí Giáo sư viện đại học (tăng 15% trong số giảng viên dài hạn) và 400-500 Học bổng Quốc gia (cho tổng cộng từ 20-25% sinh viên đại học). Điều này hóa ra là một mục tiêu phi thực tế đến mức khôi hài.■

Để thực hiện kế hoạch, Conant dựa vào một ủy ban chính sách bao gồm Paul Sachs của Bảo tàng Fogg và Hiệu trưởng Wallace Donham của Trường Kinh doanh. Có rất nhiều vấn đề. Nội bộ trường không hào hứng với việc gây quỹ chỉ phục vụ cho kế hoạch mở rộng đào tạo của Conant mà không đáp ứng được nhu cầu của các trường và khoa. Và bằng cách nào đó, ông đã thu hút được một nhóm cựu sinh viên, nhiều người trong số đó lo lắng về việc Harvard được cho là cấp tiến hơn là về chất lượng đào tạo. (Ông đã viết vài dòng tự ghi nhớ trước khi phát biểu kêu gọi gây quỹ ở Câu lạc bộ Harvard New York: “Chỉ nói rõ về ý tưởng… Không đề cập: Tự do ngôn luận; tổ chức của Đại học Harvard; vấn đề nghiên cứu; giảng viên.”)■

Điều tai hại nhất là những khó khăn của việc gây quỹ trong thời kỳ suy thoái và tâm lý chung đeo bám Harvard rằng việc kêu gọi đóng góp công khai vẫn chưa được thực hiện. Conant nói với một nhà tài trợ tiềm năng: “Chúng tôi không có ý định thực hiện theo cách thông thường với sự công khai cùng hạn mức đi kèm. Tất cả chúng tôi đều nhận ra đây không phải lúc để quyên góp tiền, nhưng lễ kỷ niệm 300 năm là một dịp chúng tôi không thể bỏ qua.” Đến tháng 6 năm 1936, chiến dịch gặp khó khăn. Thành viên Hội đồng Grenville Clark phàn nàn: “Chúng ta đang thực hiện một loại chiến dịch không được tổ chức tốt cũng như không có các yếu tố thông thường của một chiến dịch, như giới hạn về thời gian và số tiền cần quyên góp.” Clark đã cố gắng khai thác những cựu sinh viên giàu có ở New York và nhận thấy nhiều người đã đóng góp từ 10.000-25.000 đô-la vào những năm 1920 nay chỉ góp 500-1.000 đô-la. Và họ “xem đó như một cử chỉ động viên hoặc vì tình cảm hơn là một vấn đề nghiêm túc”.■

Khi Conant nói với Lowell về vấn đề chuẩn bị những lời phát biểu thích hợp với Hiệp hội Cựu sinh viên, người tiền nhiệm của ông tỏ ra thông cảm: “Rất khó để kết hợp việc quyên tiền trong lễ kỷ niệm.” Nhưng Lowell, người từng kết luận vào những năm 1920 rằng Harvard “không cần thêm tiền, và có lẽ sẽ không bao giờ”, đã không giúp ích gì trong việc quyên tiền từ các cơ quan quản trị. Thư ký của Conant, Jerome Greene đã yêu cầu Lowell loại khỏi phiên bản chính thức lời phát biểu của ông trong bữa tối với các thành viên hai cơ quan quản trị nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 của ông hai câu sau: “Tuy nhiên, việc giảm các khoản tài trợ lớn hiện nay sẽ không ảnh hưởng nặng nề đến chúng tôi. Chúng tôi có đủ tài chính cho một trường đại học tuyệt vời nếu tiền được sử dụng một cách khôn ngoan.”■

Sau lễ kỷ niệm vào mùa thu năm 1936, việc tính toán các khoản tiền của Quỹ Kỷ niệm 300 năm tiếp tục kéo dài chậm chạp. Đến cuối năm, kết quả cho thấy nếu tính một cách rộng rãi thì trường đã huy động được 5,5 triệu đô-la – bằng 18% số tiền mục tiêu 30 triệu. Nhưng chỉ khoảng 30% số tiền ít ỏi này được dùng cho các mục tiêu của chiến dịch. Thomas Lamont của Ngân hàng J.P Morgan tài trợ cho một vị trí Giáo sư Đại học vì muốn những giá trị kinh doanh đúng đắn được giảng dạy tại Harvard. Khoảng 1 triệu đô-la được dành cho 10 Học bổng Quốc gia, cùng với đó là những khoản tiền bất ngờ như 350.000 đô-la từ Tập đoàn Carnegie cho Trường Nha khoa, 250.000 đô-la từ vợ của thành viên Hội đồng Roger Lee dành cho các nghiên cứu về luật và y khoa, cùng khoản tiền vài triệu đô-la của Nathan Littauer để xây dựng một trường quản trị công. Bỏ lại phía sau chiến dịch gây quỹ thất bại cho lễ kỷ niệm 300 năm, Conant đã tìm cách định hình lại việc huy động tài trợ của Harvard. Ông “rất mong muốn chúng ta có thể gây quỹ một cách chuyên nghiệp hơn” và thuê Arthur Wild, một nhà báo Chicago, làm thư ký phụ trách thông tin của viện đại học, chịu trách nhiệm cải tổ Văn phòng báo chí (một vị trí không có thay đổi gì từ năm 1919). Ông cũng tìm kiếm một người “biết một số điều về vùng đất phía tây dãy Alleghanies và cũng biết một chút về bờ Đông” để chăm sóc mối quan hệ với cựu sinh viên.■

Sự nghiệp dư kéo dài đã cản trở việc gây quỹ của Harvard. Annielouise Bliss Warren, vợ của học giả-luật sư Charles Warren từng là sinh viên Harvard, đã viết thư cho Conant vào tháng 12 năm 1940 về mong muốn để lại một khoản tiền đáng kể cho Harvard (cuối cùng là 7,5 triệu đô-la cho bộ môn Lịch sử Hoa Kỳ). Calvert Smith đã nhầm lẫn tại hại khi trả lời với “Bà Charles Beecher Warren” rằng Conant muốn gặp bà. Bà Warren “vô cùng sửng sốt trước việc anh gửi lá thư cho tôi. Tôi thực sự nên trả lại, hẳn là nó không được gửi đến tôi mà là cho một người khác, nếu tôi không thấy địa chỉ của tôi trên phong bì… Sao anh có thể nghĩ chồng tôi là Charles Beecher Warren”, người mà bà cho là “một chính trị gia tồi tệ của đảng Cộng hòa ở miền Trung tây và tốt nghiệp Đại học Michigan”, bà “không thể tưởng tượng nổi điều đó”.■

Năm 1939, Ủy ban về Nguồn lực của viện đại học do Hội đồng thành lập đã yêu cầu nhà văn Archibald MacLeish chuẩn bị một tuyên bố về sự phát triển và kế hoạch tương lai của trường. Theo MacLeish hiểu, các thành viên Hội đồng muốn “một bài viết hoành tráng trên tờ Fortune, phải nói tới MỌI ĐIỀU, bắt đầu bằng lịch sử của Harvard và kết thúc bằng tấm séc trị giá 25 triệu.” Theo ông, đó là một cách làm quá phô trương. Họ cần một lời kêu gọi rõ ràng đối với các nhà tài trợ tiềm năng, đưa ra những lý do mới để quyên tiền cho Harvard. Vào tháng 9 cùng năm, khi Thế chiến II nổ ra, ông đã thấy chủ đề mình đang tìm kiếm: cuộc khủng hoảng kinh tế và văn hóa của phương tây. Ông đã dự đoán hoàn toàn sai lầm rằng “Harvard mới” sẽ hoạt động trong lĩnh vực tổng hợp kiến thức: “Việc hướng tới sự chuyên môn hóa và tách biệt kiến thức dường như đã tạm dừng trong thế hệ của chúng tôi và hiện nay đang được thúc đẩy theo hướng ngược lại… thời kỳ này trong lịch sử của viện đại học là thời kỳ hội nhập. Biên giới trường tồn, không ngừng mở rộng là khẩu hiệu của quá khứ chứ không phải hiện tại.”

Conant gọi bài luận này là một “kiệt tác” đã “nắm bắt chính xác tinh thần của Harvard hiện đại như tôi hy vọng” (mặc dù ông thận trọng muốn gọi nó là “Harvard mới theo cách nhìn của Archibald MacLeish”). Nhưng khi chiến tranh tiếp diễn, những lời của MacLeish dường như không còn phù hợp. Conant rất thất vọng về việc phải xử lý “bài thuyết trình xuất sắc nhưng có lẽ không hợp thời” này, cuối cùng nó chỉ được gửi cho Hội đồng và Ban quản trị thay vì các cựu sinh viên nói chung.■

Các cuộc thảo luận về việc gây quỹ sau chiến tranh bắt đầu vào năm 1943. Họ nhắc đến một cách tiếp cận thống nhất hơn, theo đó Hội đồng sẽ xem xét đề xuất của các khoa. Tài liệu vận động gây quỹ được biên soạn theo các doanh nghiệp và tổ chức tài trợ tiềm năng cũng như những nhà tài trợ cá nhân có sở thích đặc biệt. Văn phòng của Conant vào tháng 9 năm 1946 đã chuẩn bị một danh sách những người tài trợ từ 500 đô-la trở lên kể từ năm 1933: rất đáng ngạc nhiên, 467 người trong số họ, tới 52%, không phải là cựu sinh viên. Tài sản hiến tặng theo di chúc từ lâu cùng các khoản tài trợ bất ngờ vẫn là những đặc điểm dễ thấy nhất của việc gây quỹ thời hậu chiến. Năm 1949, 8,25 triệu đô-la cuối cùng từ di chúc của Gordon McKay dành cho ngành kỹ thuật đã được giải ngân. Tổng số tiền tài trợ từ nguồn này là 15 triệu đô-la, món tiền lớn nhất Harvard nhận được tính đến thời điểm đó. Thomas W. Lamont mất năm 1948, để lại cho Harvard 5 triệu đô-la, may mắn là không hạn chế mục đích sử dụng. Đây là khoản tiền trao một lần lớn nhất cho đến nay của một cựu sinh viên, một hành động đến từ tình cảm hơn là quyên góp cho một mục đích cụ thể.■

Hứa hẹn nhất trong tất cả là các quỹ lớn: những chỗ dựa cũ Carnegie và Rockefeller, và Ford, thành viên mới của nhóm tài trợ. Rockefeller theo truyền thống ủng hộ Khoa học và Giáo dục; còn Carnegie là Khoa học Xã hội. Giờ đây, họ có xu hướng cấp vốn cho các dự án nghiên cứu có triển vọng, hoặc cho những dự án mới như Trung tâm Nghiên cứu Nga, thay vì tài trợ các chức danh giáo sư và chương trình hiện có. Vào cuối những năm 1940, sự chú ý chuyển sang Quỹ Ford mới thành lập và rất hào phóng. Conant đã tìm kiếm lời khuyên và sự giúp đỡ của thành viên Hội đồng Charles Coolidge, người có anh rể là ủy viên quản trị của Ford.■

Năm 1950, Ford đã tài trợ 300.000 đô-la cho “nghiên cứu về hành vi cá nhân và mối quan hệ của con người”, được phân bổ theo đánh giá của viện trưởng. Conant yêu cầu các khoa đưa ra đề xuất. Hiệu trưởng của Trường Thiết kế đề nghị nghiên cứu khám phá hành vi con người và khoa học về tăng trưởng đô thị. Trường Thần học đột ngột quan tâm đến sức khỏe tâm lý nam giới đối với các mục sư. Trường Nha khoa đã tìm cách nghiên cứu mối quan hệ của các vấn đề nha khoa với hành vi và các mối quan hệ xã hội của bệnh nhân, bao gồm “một loạt khuôn mẫu hành vi bất lợi, từ thói quen sử dụng sai các cơ đến những bất thường lớn về tâm lý có thể trở thành các yếu tố gây ra trở ngại về nha khoa”. (Trường Nha khoa cho rằng đây là một nghiên cứu nghiêm túc vì nhổ răng không chỉ gây ra đau đớn, sợ hãi, xấu hổ và tội lỗi, nó còn là “phản ứng sâu sắc đối với việc mất bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể mà các bác sĩ tâm thần gọi là ‘rối loạn thần kinh do cắt bỏ bộ phận cơ thể’”.) Cuối cùng, Conant quyết định trao số tiền cho Trường Kinh doanh, được chia thành hai phần. Một phần cho chương trình dài hạn “nhằm nâng cao kiến thức khoa học” về tác động của loại cortisone mới được phân lập trên cơ thể người, dành cho các nhà sinh hóa học, bác sĩ lâm sàng, bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học xã hội và nhà xã hội học từ các trường Kinh doanh, Y, Khai phóng và Khoa học. Phần còn lại hỗ trợ chương trình nghiên cứu và đào tạo của Trường Kinh doanh về các mối quan hệ của con người.■

Hoạt động cạnh tranh sôi nổi của Harvard về vấn đề gây quỹ đã thu hút sự quan tâm. Princeton phát động chiến dịch quyên góp 57 triệu đô-la vào cuối năm 1946. Người phụ trách tài chính Claflin trầm ngâm: “Princeton chắc chắn rất hăng hái”; Conant tán thưởng một cách thiểu não: “Số tiền lớn đấy!” Yale (sẽ đưa ra kế hoạch kêu gọi 80 triệu đô-la trong 10 năm vào năm 1950), Columbia, Chicago và Northwestern cũng có những động thái mạnh mẽ. Conant nói rằng Harvard bị các đối thủ cạnh tranh ép buộc tham gia “một chiến dịch khá quyết liệt”.■

Trong khi đó, ông tìm cách kiểm soát việc gây quỹ chặt chẽ hơn. Tháng 10 năm 1947, ông lặng lẽ chọn luật sư Phố Wall R. Keith Kane làm trợ lý đặc biệt bán thời gian (hay cố vấn đặc biệt như Kane muốn) để điều phối việc gây quỹ. Kane và Conant nhanh chóng bắt tay vào công việc; Conant nói: “Vì mức độ gần gũi của cả hai trong công việc sắp tới, tôi đề nghị chúng ta nên gọi nhau bằng tên riêng ngay từ đầu và tránh khách sáo!” Ngay sau đó, theo yêu cầu của “Keith”, “Jim” đã đến gặp hội đồng quản trị của Quỹ Sloan và Quỹ Sloan-Kettering về Nghiên cứu Ung thư, “vì đây có thể là điều tốt nhất đối với mong muốn của anh và tôi”, đồng thời nghiêm túc tham gia bữa tiệc của Hội Hoạt động Cộng đồng New York theo đề nghị của Kane vì khoảng 1.200-1.500 người có thế lực sẽ có mặt ở bữa tiệc.■

Mùa hè năm 1947, các khoa được yêu cầu lập danh sách những nhu cầu thiết yếu nhất trong 10 năm tới. Riêng Phân khoa Khai phóng và Khoa học đã cần tới 55 triệu đô-la; tổng cộng là gần 110 triệu đô-la. Conant giảm con số này xuống 90 triệu đô-la, số tiền ông công khai tại lễ tốt nghiệp năm 1948, nhưng không dám đặt làm mục tiêu chiến dịch gây quỹ: đó là số tiền “chúng tôi không mong đợi sẽ kêu gọi được trong một thời gian dài sắp tới”. Thay vì một chiến dịch chung, ông đã lên kế hoạch hỗ trợ các nỗ lực gây quỹ đang có hoặc sắp bắt đầu của các khoa. Ông nghĩ vấn đề là làm thế nào để thuyết phục các nhà tài trợ rằng Harvard thực sự cần những gì được cho là cần. Do tình trạng thâm hụt tài chính, Princeton dễ dàng lấy lý do nghèo túng: “Khi đang thâm hụt 600.000 đô-la trong ngân sách 8 triệu đô-la, không ai quan tâm đến cách trình bày các số liệu!”■

Kane lên kế hoạch kiếm được 90 triệu đô-la bằng cách tăng số tiền gây quỹ hằng năm từ 7 lên 16 triệu đô-la. Năm 1950, ông tính toán một cách lạc quan rằng đã có được một nửa số tiền mong muốn; nửa còn lại sẽ có vào năm 1953. Nhưng Chiến tranh Triều Tiên đã cản trở việc gây quỹ; đến cuối năm 1951 ông vẫn còn thiếu 55 triệu đô-la. Và vì đây không hẳn là một chiến dịch mà chỉ là hỗ trợ chương trình của các khoa, nên có sự mất cân đối lớn. Trường Kinh doanh gần đạt được mục tiêu 19 triệu đô-la. Các đơn vị khác thì không: Trường Sau đại học về Giáo dục (300.000 đô-la so với mục tiêu 7 triệu đô-la), Bảo tàng Nghệ thuật Fogg (12.000 đô-la so với 1 triệu đô-la), Trường Y (6,1 triệu đô-la so với 19 triệu đô-la), Trường Y tế Cộng đồng (1,25 triệu đô-la so với 12 triệu đô-la) hoặc Phân khoa Khai phóng và Khoa học (4 triệu đô-la so với 19 triệu đô-la).■

Mức độ hiệu quả của chương trình gây quỹ ở các đơn vị rất khác nhau, từ Trường Kinh doanh được tổ chức tốt đến Trường Y vô tổ chức. Nhưng họ học hỏi rất nhanh. Tháng 11 năm 1948, Hội đồng đã ủy quyền cho một ủy ban nghiên cứu và phát triển giám sát mọi việc, một tháng sau, Quỹ Nghiên cứu và Học tập nâng cao Harvard được thành lập để tìm kiếm tài trợ cho Trường Sau đại học về Giáo dục. Các nhà tư vấn chuyên nghiệp Booz, Allen và Hamilton đã báo cáo sơ bộ về những kế hoạch dài hạn cho Trường Y; Kersting và Brown giúp lập danh sách cựu sinh viên và khai thác tiềm năng tài trợ của họ đối với việc xây dựng ký túc xá cho sinh viên mới của Trường Luật; John Price Jones Corporation hỗ trợ Trường Thần học. Đến năm 1949, văn phòng cố vấn đặc biệt ở Cambridge của Kane trở nên bận rộn với việc điều phối chiến dịch của Trường Luật, Trường Kinh doanh và Quỹ Harvard, giúp các khoa khác chuẩn bị sẵn sàng. Các bộ phận phát triển nghiên cứu và tài trợ hoạt động mạnh mẽ, biểu đồ, bảng biểu và báo cáo cũng đến tới tấp.■

Cách làm việc quan liêu của Kane rõ ràng tạo ra nhiều vấn đề. Theo kế hoạch của ông, Phó Viện trưởng James R. Reynolds sẽ báo cáo với trợ lý của viện trưởng – tức là với chính Kane. Reynolds không đồng ý. Thành viên Hội đồng Charles Coolidge cảnh báo Kane không nên làm quá: “Trừ việc hoàn toàn vì những mục tiêu cụ thể, phương pháp truyền thống của Harvard khi huy động bất kỳ khoản tiền đáng kể nào đã mang tính cá nhân đến mức các chiến thuật gây quỹ tiêu chuẩn phải được áp dụng hết sức cẩn thận và linh hoạt.” Ngay cả Conant cũng nghi ngờ giá trị của những báo cáo và kế hoạch phát triển tốn kém mà Kane có được từ các công ty tư vấn: “Giá trị chính của chúng dường như chỉ là tạo niềm tin cho người ngoài rằng chúng ta đã kiểm chứng phương pháp quản trị cũng như đánh giá mức độ phức tạp mình phải đối mặt trong lĩnh vực này. Tôi nghĩ các khuyến nghị của họ rất ít giá trị.”■

Tuy vậy, tổng số tiền lớn nhất thu được trong một năm tính đến thời điểm đó là 26 triệu đô-la, đến từ tài trợ và tài sản để lại theo di chúc vào năm 1950. Việc tài trợ cho các trường chuyên ngành lớn đã tăng mạnh. Một điều đáng lo ngại là thực tế 87% thu nhập từ tài trợ và tài sản để lại của Harvard từ năm 1939 đến năm 1949 đến từ 196 khoản quyên góp lớn, 13% còn lại đến từ 145.513 khoản nhỏ hơn. Nhưng quy mô tài trợ của cựu sinh viên sẽ mở rộng theo cấp số nhân vào những thời điểm thuận lợi cùng kế hoạch được tổ chức tốt hơn trong các năm sau đó.

Năm 1950, Kane từ chức cố vấn để gia nhập Hội đồng Harvard; một năm sau, theo tư vấn từ Ủy ban về Nguồn lực của viện đại học, Chương trình 90 triệu đô-la không được nhắc đến nữa. Đến năm 1953, nó chỉ còn là vấn đề “được quan tâm trong quá khứ”. Việc gây quỹ của Harvard sẽ được giải quyết với một viện trưởng mới cùng một phương pháp tiếp cận mới.■

Chương 7:
Harvard và thế giới thực

Conant thích nhớ lại rằng ông đã trở thành viện trưởng Harvard vào cùng năm Franklin D. Roosevelt trở thành Tổng thống Mỹ và Adolf Hitler trở thành Thủ tướng Đức. Viện đại học sẽ chịu tác động từ những hành động của hai người đó. Hơn bao giờ hết trong lịch sử lâu đời của mình, Harvard trong những năm 1930 và 1940 bị cuốn vào những vấn đề của thế giới bên ngoài.

CHÍNH SÁCH KINH TẾ MỚI, NGƯỜI TỊ NẠN VÀ CHỦ NGHĨA QUỐC XÃ

Harvard đã hiện diện ngay trong thời kỳ đầu của chính sách Kinh tế mới: nhưng ngoài việc Roosevelt và Felix Frankfurter là cựu sinh viên của trường, những yếu tố còn lại không dễ thấy. Tờ Alumni Bulletin đã lưu ý đến việc không có giảng viên Harvard nào trong nhóm Brains Trust²³ ban đầu của Roosevelt, và vào năm 1936, Conant ước tính kể từ năm 1930, chỉ có năm hoặc sáu trong số 1.800 nhân sự của Harvard đồng thời làm việc cho chính quyền liên bang. Một thành viên khoa Kinh tế khi được hỏi về việc Harvard ít xuất hiện ở Washington đã trả lời: “Chúng tôi đang chuẩn bị cho chính sách Kinh tế mới tiếp theo!” Chính sách Kinh tế mới cũng không giành được cảm tình của đội ngũ giảng viên và sinh viên thuộc đảng Cộng hòa, vốn chiếm tỷ lệ lớn trong trường. Trong một cuộc thăm dò do tờ Crimson thực hiện vào mùa thu năm 1934, các chính sách của Roosevelt bị phản đối với tỷ lệ 1.149:704 đối với sinh viên và 141:50 đối với giảng viên.■

Mặc dù bỏ phiếu cho Roosevelt, Conant vẫn cẩn thận giữ vẻ bề ngoài trung lập về chính trị. Nhưng những cựu sinh viên bảo thủ đã sớm có một người ủng hộ chính sách Kinh tế mới ở Harvard để ghét bỏ: Giáo sư Luật Felix Frankfurter, nhà vận động xuất sắc cho chính sách Kinh tế mới, người có ảnh hưởng lớn tới Roosevelt và là người Do Thái sinh ra ở Vienna. Một người gây quỹ báo cáo đã gặp rắc rối với các nhà tài trợ về Frankfurter vào mùa xuân năm 1934, và bà Charles Francis Adams, vợ của người tiền nhiệm phụ trách tài chính Harvard, đã “căn vặn” Conant “rất kỹ về Felix Frankfurter”.

Conant có rất nhiều cơ hội để cải thiện cách phản ứng đối với những lời phàn nàn về chủ nghĩa cấp tiến tại Harvard: sự phản đối đầy phẫn nộ rằng các sinh viên được dạy để nổi loạn, và những lời kêu gọi “truyền thống tự do vinh quang vốn là di sản của chúng ta”. Khi một cựu sinh viên muốn biết trường xử lý thế nào đối với việc một số giáo sư ủng hộ và tuyên truyền chính sách Kinh tế mới, Conant nhanh chóng chuyển sang chủ đề nền giáo dục tự do: “Nền dân chủ chỉ an toàn chừng nào con người nói chung có quan điểm khoan dung hợp lý. Thái độ kỳ thị những ý kiến trái chiều hiện tại của báo Hearst và, rất tiếc phải nói là của cả một số thương gia lẫn nhà sản xuất nổi tiếng, gây hại cho nền dân chủ hơn một số biện pháp bị phản đối nhất của chính sách Kinh tế mới.” Nền giáo dục tự do không “chỉ đơn thuần là vấn đề quyền giáo dục” mà còn về “điều quan trọng nhất… mà các trường đại học có thể làm cho đất nước”.■

Năm 1935, Harvard trao bằng danh dự cho Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Henry Wallace – không phải vì quan điểm chính trị của ông, Conant nhấn mạnh, mà vì “sự chính trực và lòng tận tụy vô tư của ông đối với lợi ích chung.” Việc này đã làm dấy lên nhiều tranh cãi. Thư ký Hội đồng Jerome Greene lạc quan hy vọng rằng “sự tán dương đối với một nhà lý tưởng trung thực trong chính phủ” không “bị hiểu lầm là sự ủng hộ chính sách Kinh tế mới”. Sau khi được mời, Wallace đã có một bài phát biểu chê trách các nhà sản xuất ở New England và gây ra nhiều rắc rối. Nhưng ông cũng đã nhận xong bằng. Và sau đó lại đến vụ việc của “Người đàn ông trong Nhà Trắng”. Roosevelt đã thể hiện rõ vai trò cựu sinh viên trung thành của Harvard khi mời cả khóa tốt nghiệp năm 1904 đến Nhà Trắng dự cuộc gặp mặt kỷ niệm 30 năm ra trường. (Một nhà báo hoài nghi lưu ý: “Ông ấy sẽ tốn thức ăn thay vì nhận được nhiều phiếu bầu từ họ.”) Việc mời Roosevelt phát biểu tại lễ kỷ niệm 300 năm vào năm 1936 là điều vừa phù hợp vừa không thể tránh khỏi. Ta thấy cựu viện trưởng Lowell đã làm những gì có thể để gây xáo trộn bài phát biểu của ngài Tổng thống – và tổng thống đã sử dụng thái độ thù địch rõ ràng của Harvard bảo thủ cho mục đích riêng.■

Tác động sâu sắc nhất của thế giới bên ngoài đến với Harvard vào những năm 1930, khi Hitler buộc hàng nghìn học giả rời khỏi Đức. Mùa xuân năm 1933, người phụ trách Bảo tàng Germanic của Harvard nói với Lowell rằng ông đã được Tổ chức Tưởng niệm Schurz gặp và đề nghị trả lương (bằng tiền của những người Đức Do Thái nổi tiếng ở New York) cho một người tị nạn ở vị trí người phụ trách bán thời gian.

Lowell kể lại: “Tôi nói với ông ấy rằng điều này đối với tôi dường như là một nỗ lực sử dụng Harvard cho mục đích tuyên truyền, và chúng tôi không muốn như vậy; việc chúng tôi nhận bất cứ ai sẽ bị các tổ chức Do Thái loan báo khắp nơi rằng Harvard đã nhận một trong những người Do Thái bị trục xuất, và các nơi khác cũng phải làm như vậy.” Ông cũng trả lời tương tự khi được yêu cầu ký vào bản lên án các chính sách chống người Do Thái của Đức Quốc xã, đã được ký bởi 100 hiệu trưởng trường đại học. Ông trao đổi với Hội đồng và kể lại rằng quan điểm của họ (và của ông) là vì Harvard cam kết tự do giáo dục, việc phản đối hành động của các tổ chức hoặc chính phủ khác đã đặt ra vấn đề: “Chúng ta chỉ biết một phần điều kiện thực tế ở Đức, và khi thừa nhận mình không hoan nghênh những lời chỉ trích từ các trường đại học Đức về vấn đề chủng tộc ở Mỹ, chúng ta cũng nên cân nhắc trước khi thực hiện điều sẽ được coi là sự phản đối chính thức của trường đối với các hành động của Đức.”■

Một ủy ban khẩn cấp đã tìm cách hỗ trợ tạm thời cho các học giả Đức tị nạn. 15 trường đại học lớn của Mỹ đã được yêu cầu nhận họ vào giảng dạy: ủy ban và Quỹ Rockefeller sẽ đóng góp 2.000 đô-la làm thu nhập cho mỗi người. Các yêu cầu được đưa ra tháng 5 năm 1933; hầu hết trường đại học đều đồng ý; dễ thấy là Harvard không tham gia. Lowell nêu vấn đề ra trước Hội đồng nhưng không nhận được phản hồi. Sau khi nhậm chức vào tháng 9, Conant và Hội đồng quyết định Harvard sẽ không tham gia chương trình hỗ trợ trong thời gian trước mắt. Và khi Harold Laski hỏi về triển vọng bổ nhiệm Luật sư quốc tế Albert Mendelssohn Bartholdy, Conant trả lời: “Tôi cảm thấy bất kỳ biện pháp tạm thời nào trong trường hợp này đều chỉ dẫn đến hiểu lầm và gây hại nhiều hơn là có lợi. Do đó, về vấn đề này, chúng ta sẽ không đi theo các trường đại học khác.”■

Conant giải thích với thành viên Hội đồng Grenville Clark, người ủng hộ việc nhận một vài học giả tị nạn, rằng vấn đề nằm ở cả đạo đức và tiền bạc. Sẽ không đúng đắn nếu trả cho một học giả nổi tiếng ít hơn mức lương hiện hành 8.000 đô-la của Harvard, hoặc chỉ nhận người đó trong thời gian hai năm của chương trình viện trợ: “Nhận một con người xuất sắc là chấp nhận một cam kết về mặt đạo đức, nếu không nói là pháp lý.” Tất nhiên, nếu một khoa đề xuất bổ nhiệm một học giả tị nạn theo cách thông thường, điều đó hoàn toàn chấp nhận được. Thật vậy, trên bàn ông lúc đó có hai đề xuất như thế, “dù họ không phải là người Do Thái”. Cũng có một vấn đề lớn hơn: “Cơ hội tốt nhất cho tương lai của giới trí thức Mỹ là tạo mọi cơ hội phát triển cho lớp thanh niên của chúng ta. Nếu những vị trí quan trọng trong các trường đại học của ta đều dành cho những người nhập cư ở độ tuổi trung niên, tương lai của mọi thanh niên trong lĩnh vực đào tạo đó sẽ bị tổn hại.”■

Nhưng vấn đề người tị nạn vẫn còn đó. Giám đốc phụ trách về hóa chất của DuPont đã hỏi Conant về Max Bergmann đến từ Viện nghiên cứu da thuộc Kaiser Wilhelm: “Đại diện của chúng tôi ở London nói rằng ông ấy chắc chắn là người Do Thái và nêu lên quan điểm rằng vẻ ngoài của ông ấy có thể gây ra những phản ứng bất lợi trong nhiều giới ở Mỹ… Tôi muốn biết ấn tượng của anh về con người ông ấy và liệu ông ấy có phải người khó ưa hay không.” Conant đã gặp Bergmann và hiểu rõ công việc của ông, nhưng “phản đối việc nhận ông ấy. Thật may là tôi không có cơ hội đưa ra bất kỳ quyết định chính thức nào về vấn đề này, nhưng tôi cảm giác chúng tôi sẽ không giúp ích gì cho nền khoa học Mỹ bằng cách lấp đầy các vị trí tốt ở đất nước này bởi những người nhập cư… Tôi nghĩ rằng một lượng lớn người Do Thái có phẩm chất trung bình và tốt trong các vị trí khoa học… sẽ gây hại rất nhiều. Chắc anh hiểu rằng không nên trích dẫn lại lời tôi về những vấn đề này.”

Mùa thu năm 1933, Bergmann đến New York như một người tị nạn thất nghiệp. Conant nhận ông vào khoa Hóa học, nhưng nói với nhà Hóa học Hans Clarke của Đại học Columbia (người mà Bergmann ở cùng khi mới đến Mỹ): “Tôi không chắc ông ấy có thể làm được gì ở đây.” Clarke giục Conant dùng uy tín của mình để giúp Bergmann vào Viện Rockefeller: “Việc này hầu như nằm trong tay anh”. Bergmann đã thành công ở Rockefeller, nơi người đàn ông khiêm tốn và hào phóng này đã làm nhiều việc để thổi sức sống cho những nghiên cứu trong lĩnh vực của mình.■

Qua lăng kính lịch sử, đây là những lời nói và việc làm lạnh lùng. Ngay cả trong thời đại của họ, nếu đó không phải là niềm vui bệnh hoạn thì ít nhất cũng là sự thờ ơ với những gì đang xảy ra ở Đức. Phản ứng của Lowell là thái độ chung của ông đối với người Do Thái. Ở Conant là một phản ứng phức tạp hơn: kết quả của mối liên hệ khoa học chặt chẽ của ông với nước Đức, sự lạnh lùng vốn có trong tính cách và sự gắn bó của ông đối với việc cải tiến nền giáo dục Mỹ nói chung cũng như Harvard nói riêng. Tất nhiên, có thể lập luận rằng điều tốt nhất ông có thể làm để giúp Harvard vững mạnh trong những năm 1930 là tìm kiếm các học giả tị nạn nổi bật, như Đại học Chicago và nhiều trường khác đã làm. Và điều này đúng; còn Conant đã sai. Đến năm 1935, có 1.684 giảng viên bị sa thải khỏi các trường đại học ở Đức, trong đó có năm người đoạt giải Nobel. Cuối cùng Harvard đã dùng một số người trong đó, nhưng chỉ sau khi họ đã tự chứng tỏ được bản thân ở một trường đại học Mỹ khác. Và nhiều học giả tị nạn của Harvard – Walter Gropius, Marcel Breuer, Karl Victor, Heinrich Bruening, Gottfried Haberler, Werner Jaeger, Richard von Mises, Sergei Gaposchkin – không phải là người Do Thái.

Điều này không có nghĩa là Conant có bất kỳ liên hệ nào đối với chế độ Quốc xã. Hiệu trưởng Roscoe Pound của Trường Luật Harvard có cảm tình với Đệ tam Đế chế, và năm 1934, ông nhận bằng danh dự của Đại học Berlin, được trao tại Trường Luật với sự tham gia của các quan chức Quốc xã. Conant có mặt tại sự kiện, nhưng từ chối chụp ảnh và báo chí trích dẫn lời ông: “Tôi không tham gia. Tôi không tham gia. Đó hoàn toàn là vấn đề giữa hai quý ông này. Tôi không tham gia.”

Thứ gây chú ý là lời đề nghị từ một cựu sinh viên Harvard kiêm cộng sự của Hitler, Ernst Hanfstaengl (biệt danh Putzi) về việc cấp học bổng cho sinh viên Harvard học ở Đức. Một cuộc biểu tình chống Hanfstaengl đã diễn ra tại lễ tốt nghiệp năm 1934. Tháng 9 cùng năm, Conant và Hội đồng đã từ chối lời đề nghị mang tính chính trị rõ ràng của Hanfstaengl. Conant nói với người suýt là nhà tài trợ: “Chúng tôi không sẵn lòng nhận tài trợ từ một người có liên hệ chặt chẽ với sự lãnh đạo của một đảng chính trị đã gây thiệt hại cho những trường đại học của Đức thông qua các biện pháp vi phạm những nguyên tắc mà chúng tôi tin là nền tảng của các trường đại học trên toàn thế giới.”■

Đây là hành động hại ít lợi nhiều. Sự ủng hộ đến tới tấp. Nhưng Conant đã phản ứng một cách khó hiểu khi Harvard được mời cử đại biểu đến dự lễ kỷ niệm 550 năm thành lập Đại học Heidelberg vào năm 1936. Cho đến lúc đó, trường Heidelberg đã bị phát xít hóa triệt để, một số trường đại học Anh, Pháp và Bỉ cũng từ chối tham gia. Conant nghĩ rằng họ đã thực hiện “một bước đi không khôn ngoan khi phá vỡ quan hệ ngoại giao với các trường đại học Đức… Nếu cho phép các vấn đề chính trị, chủng tộc hoặc tôn giáo tham gia mối quan hệ giáo dục và khoa học, ta sẽ đi vào con đường dẫn đến những định kiến khủng khiếp cùng những hành động vô lý được thực hiện bởi các nhà khoa học và trường đại học trong Thế chiến.” Vì vậy, “bất chấp tất cả những gì chúng tôi nghĩ về hành động khủng khiếp của chính phủ Quốc xã”, Harvard đã cử Chủ nhiệm FAS George Birkhoff, người sẽ đi du lịch ở châu Âu vào thời điểm đó, làm đại diện tham gia.■

Conant, Hiệu trưởng Đại học Columbia Nicholas Murray Butler và Hiệu trưởng Yale James Angell ban đầu dự định tận dụng cơ hội này để phản đối những gì Đức Quốc xã đã làm đối với nền giáo dục tự do. Butler đã soạn lời chào mừng gửi đến Heidelberg, trong đó nhấn mạnh những nhân vật Do Thái vĩ đại trong nền văn hóa Đức như Heine, Mendelssohn và Spinoza (thực tế là người Hà Lan). Conant trả lời rằng ông và Angell nghĩ bản thảo “có lẽ quá nhẹ nhàng để đạt được mục đích chúng ta dự tính”. Ông muốn nhấn mạnh thêm thực tế là nền giáo dục tự do đang bị vây dồn ở nhiều quốc gia. Và ông nghĩ rằng gửi ba lá thư giống hệt nhau sẽ không hay. Thay vào đó, ông ủng hộ một tuyên bố chung phản đối chế độ Quốc xã nếu sự kiện Heidelberg trở thành lễ kỷ niệm chủ nghĩa Quốc xã; còn nếu chỉ liên quan đến học thuật thì thôi.■

Sau lễ kỷ niệm, Angell muốn công bố tuyên bố của họ với lý do các bài phát biểu của Bộ trưởng Khoa học Đức Bernhard Rust và giáo sư Triết học Ernest Kreick đặc biệt gây khó chịu. Tờ New York Times đưa tin một cách tai hại rằng các vị khách nước ngoài (bao gồm cả Birkhoff, đại diện của Harvard) đã đồng ý với những bài phát biểu đó. Và quả thật Birkhof đã thành khẩn báo cáo với Conant rằng ông ngồi ở bàn đầu, giữa Rust và hiệu trưởng Đại học Rome; rằng Rust nói rõ đây là “một công việc chính trị”, nếu không thì bài phát biểu của ông ta đã khá hơn; và Bộ trưởng Tuyên truyền của Hitler, Joseph Goebbels, “đã phát biểu một cách ngắn gọn, duyên dáng và phù hợp”. Conant thừa nhận rằng Rust và Kreick “đã phát ngôn rất nhiều điều vô nghĩa”. Tuy nhiên theo ông, những điều đó không thể biện minh cho việc công bố tuyên bố chung, đặc biệt là khi Harvard chuẩn bị tổ chức lễ kỷ niệm 300 năm và dự kiến sẽ đón tiếp đại biểu cùng học giả đến từ các trường đại học Đức. Ông nói: “Tôi hy vọng lễ kỷ niệm của chúng ta ở đây có thể làm được một chút gì đó để gắn kết những mảnh vụn vỡ của thế giới giáo dục lại với nhau.” (Và hóa ra hầu như tất cả các học giả Đức được mời đều không có mặt.)■

Năm 1937, khi Đại học Goettingen kỷ niệm 200 năm thành lập, ban đầu Harvard đồng ý cử một đại biểu tham dự nếu có thể. Dựa trên kinh nghiệm về lễ kỷ niệm của Đại học Heidelberg, Hiệu trưởng Princeton Harold Dodd gợi ý rằng Harvard, Yale và Princeton cùng thống nhất từ chối. Conant kiên quyết nói rằng cần xem xét hai mặt của vấn đề, rằng ông muốn duy trì mối liên hệ với các trường đại học Đức “ngay cả khi chúng tôi không thích những gì họ đang làm”, và nói thêm: “Anh chắc chắn sẽ nhận được lời ca ngợi từ một vài tờ báo và đặc biệt là từ những người bạn Do Thái của chúng ta ở New York!” Nhưng Grenville Clark và những người khác khuyên ông không nên chấp nhận, cuối cùng Harvard đã cùng với Yale và các trường đại học hàng đầu khác không đến dự lễ (sau khi đại biểu được chỉ định cảm thấy bất tiện về việc tham dự).■

Quan điểm dĩ hòa vi quý của Conant cuối cùng đã thay đổi khi đối mặt với sự tàn bạo ngày càng tăng của Đức Quốc xã. Tháng 11 năm 1938, cùng với hiệu trưởng các trường đại học khác, ông lên án cuộc tấn công người Do Thái mang tên Đêm thủy tinh vỡ. Và Hội đồng đã quyết định trao 20 suất học bổng trị giá 500 đô-la cho sinh viên tị nạn, với điều kiện Ủy ban Đại học về Sinh viên Tị nạn mới được thành lập cũng góp số tiền hỗ trợ tương đương. Các sinh viên thực hiện mục tiêu quyên góp 10.000 đô-la bằng một lễ mít tinh tại Nhà hát Sanders, với sự chủ trì của đội trưởng bóng đá Robert Green và sự xuất hiện của Thống đốc bang Massachusetts chưa nhậm chức Leverett Saltonstall cùng ca sĩ Eddie Cantor (người cam kết đóng góp số tiền 1.500 đô-la). Họ kiếm được đủ tiền vào tháng 1 năm 1939, và hai người đầu tiên nhận học bổng (một trong số đó là Karl Deutsch, sau này là nhà khoa học chính trị nổi tiếng của Harvard) đã được xướng tên. Vào mùa thu năm 1939, có 14 sinh viên tị nạn, và đến năm 1944, Hiệu trưởng Đại học Harvard Chester Hanford cho Conant biết thành tích học tập của họ rất tốt.■

Tháng 12 năm 1938, Hội đồng vẫn “không muốn bổ nhiệm người tị nạn hoặc chấp thuận họ làm việc tại các khoa hay những hình thức khác cho đến khi [một chính sách chung giữa các trường đại học toàn quốc đối với người tị nạn] được xây dựng và thông qua”. Chính sách của Harvard năm 1940 vẫn là không bổ nhiệm người tị nạn trừ khi khoa hoặc trường sẵn sàng hỗ trợ cho đến khi anh ta nghỉ việc. Mặc dù vậy, sự hiện diện của người tị nạn vẫn tăng đều đặn. Conant trở nên thông cảm hơn với vấn đề này. Khi một người bạn hỏi liệu có thể làm gì để giúp con một nhân viên người Do Thái gốc Áo ở công ty anh ta được nhận vào Harvard, ông cho rằng trường có đủ sức chứa.■

NỀN GIÁO DỤC TỰ DO VÀ NHỮNG BẤT ĐỒNG

Tự do học thuật, theo khái niệm được số đông ủng hộ, là nguyên tắc mà Harvard tôn trọng và tuân thủ. Những người cấp tiến và những người phản đối – về tôn giáo, chính trị, văn hóa – là một bộ phận được trân trọng trong lịch sử của trường. Năm 1936, người đứng đầu Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ Roger Baldwin và người theo chủ nghĩa bài trừ thần tượng Corliss Lamont đã ca ngợi Harvard qua bài viết “Heretics and Rebels” (Dị giáo và nổi loạn) trên tờ Nation: “Cẩn thận trong việc lựa chọn giáo viên có quan điểm không quá khác thường, Harvard cũng đã tuân thủ các tiêu chuẩn cao của tự do học thuật.”■

Conant đã gạt đi những lời tranh cãi của cựu sinh viên về những người ủng hộ chính sách Kinh tế mới, người theo chủ nghĩa xã hội trong tập thể giảng viên Harvard:

Tôi tin rằng các sinh viên trẻ có được những ý tưởng cấp tiến không phải từ quá trình học tập mà từ nguồn thông tin chung trên khắp đất nước – như sách, các bài báo và cuộc nói chuyện… Tôi nghĩ rằng việc khiến sinh viên cảm thấy trường đại học có thái độ đóng cửa và các giáo sư chỉ là những ông già cổ hủ thậm chí từ chối thảo luận về các vấn đề hiện tại còn nguy hiểm hơn khả năng chúng tôi phổ biến các học thuyết cấp tiến.

Các thành viên Hội đồng Grenville Clark và Henry James, thành viên Ban quản trị S. Thomas Lamont (có anh trai là bạn đồng hành của Corliss Lament²⁴) đã chia sẻ sự phản đối của ông đối với thái độ chống cộng.■

Các vấn đề tự do ngôn luận ở Harvard bùng lên mạnh mẽ nhất không phải trong thời kỳ đỉnh điểm của cuộc Đại suy thoái hay trong thời kỳ chính sách Kinh tế mới, mà là vào cuối những năm 1930, đầu 1940. Đó là thời điểm của Mặt trận Bình dân và cuộc tranh luận lớn về việc Mỹ can thiệp vào Thế chiến II, khiến sinh viên và giảng viên bị lôi kéo vào cuộc tranh cãi về bản chất cũng như mức độ của tự do ngôn luận.

Conant không thờ ơ với chủ nghĩa cấp tiến trong trường. Một phụ tá của ông đã chất vấn Hanford, hiệu trưởng Đại học Harvard về Liên đoàn Sinh viên Quốc gia: “Đó là tổ chức thiên về cấp tiến hay bảo thủ, và nó muốn có kiểu lãnh đạo nào trong số các sinh viên của chúng ta?” Hanford không biết nhiều về Liên đoàn, “dù nó đã gây rắc rối kể từ khi xuất hiện tại Harvard”. Mặt khác, nó đấu tranh cho những vấn đề vô thưởng vô phạt như trợ cấp cho sinh viên, tự do ngôn luận, giảm học phí và mở thư viện vào ban đêm. Về thành viên: “Brown, tên là vậy nhưng tôi chắc chắn anh ta là người Do Thái, vì tên của mẹ anh ta là Cohen… Robbins, Marks, Pavlo, Weiner và Bronstein đều thuộc nhóm chủng tộc đặc thù trong quá khứ đã ít nhiều chi phối tổ chức này.” Mặt khác: Brown đã theo học Trường Peddie và là một học sinh giỏi; Robbins là một trong những sinh viên hàng đầu nhận học bổng của Đại học Harvard, “một cậu bé rất tài năng và thú vị từng gặp rất nhiều khó khăn về tài chính”. Tóm lại, “tôi không tin tổ chức này gây hại cho Harvard. Tôi không tin họ cực đoan hơn Câu lạc bộ Tự do ngày mới thành lập.”■

Một vụ rùm beng đã nổ ra vào mùa thu năm 1939 khi Cộng đồng John Reed đề nghị được sử dụng Nhà hát Sanders để Earl Browder phát biểu. Ban đầu Harvard đồng ý. Nhưng sau đó Browder đã bị bồi thẩm đoàn liên bang buộc tội. Ban điều hành của trường đã thúc giục Cộng đồng John Reed rút lại lời mời. Hiển nhiên là Cộng đồng từ chối; còn Thư ký Hội đồng Jerome Greene hiển nhiên là hủy bỏ quyền sử dụng Nhà hát Sanders.

Đúng như dự đoán, một cuộc biểu tình đã diễn ra. 500 sinh viên đã ký vào bản kiến nghị yêu cầu cho phép Browder phát biểu, và các giảng viên cấp cao đã chỉ trích ban điều hành. Hội đồng giữ nguyên quyết định “cho đến khi một ủy ban đặc biệt của Hội đồng họp với thành viên các khoa nhằm thống nhất cơ chế cho phép sử dụng miễn phí các tòa nhà để hội họp của Harvard”. Grenville Clark đứng đầu ủy ban, và ông sẵn sàng để Browder phát biểu. Nhưng Conant rất cứng rắn, và tất nhiên Hội đồng ủng hộ ông. Một tuyên bố được đưa ra, nhắc lại chính sách của Harvard “ủng hộ tự do ngôn luận trong phạm vi rộng, không hạn chế hoặc can thiệp, dù không chính thống, gây tranh cãi hoặc không phổ biến”. Còn Browder sẽ phải đợi cho đến khi việc xét xử kết thúc.

Người đứng đầu Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU), Roger Baldwin, đã nhẹ nhàng chỉ trích Conant. Theo ông, người ta kỳ vọng Harvard sẽ thoáng hơn nhiều trường đại học khác về các vấn đề tự do ngôn luận. Conant thừa nhận mình có thể đã sai, dù tại thời điểm đó những quyết định như vậy rất khó khăn. Có lẽ nên có một cơ quan mới nào đó như một ủy ban liên kết giữa giảng viên và sinh viên để thông qua những vấn đề như vậy, nhờ đó ban điều hành và Hội đồng “có thể không cần nhúng tay vào”.■

Vụ việc khác xảy ra tháng 10 năm 1940, một người canh gác đã ngăn chặn một sinh viên đang phân phát những truyền đơn có tiêu đề “Nước Mỹ tránh xa khỏi chiến tranh đế quốc”, là đường lối của đảng Cộng sản Mỹ thời kỳ đó. Việc phân phát tờ rơi trong ký túc xá không qua hệ thống thư tín thông thường là vi phạm quy định của trường. Sinh viên đó không phải chịu hình thức kỷ luật nào; thật vậy, tác động chính của vụ việc là tự do hóa các quy định về phân phối tài liệu trong ký túc xá. Patrick O’Dea, thư ký Liên đoàn Cộng sản Trẻ Massachusetts, lấy làm tiếc rằng “một cá nhân quá nhiệt thành lẽ ra đã vi phạm các quy định của viện đại học” và ca ngợi Harvard đã tìm cách duy trì tự do học thuật.■

Harvard có một cơ hội khác để nâng cao uy tín về tự do ngôn luận của mình khi khoa Triết học mời Bertrand Russell đến giảng tại giảng đường William James vào năm học 1940-1941. Russell từng được mời từ rất lâu trước đây và đã từ chối; khi đó lại nhận lời (có lẽ vì nóng lòng muốn rời khỏi nước Anh thời chiến). Ông từng có nhiều rắc rối với các trường đại học và cơ quan trong chính quyền Mỹ vì xu hướng thích xuất hiện với những người phụ nữ không phải vợ mình. Chính trị gia Boston Thomas Dorgan, được Conant gọi là “kẻ cuồng tín chống Harvard”, đã đe dọa sẽ kiện công khai vì điều này ảnh hưởng đến đạo đức của cộng đồng. Bị gây áp lực về việc có nên rút lại lời mời đối với Russell hay không, Hội đồng đã tiến hành bỏ phiếu: ba thành viên ủng hộ hủy bỏ, ba thành viên chọn không hành động. Conant, thành viên thứ bảy, cho rằng việc này nên được tiếp tục. Ông xem đây là vấn đề về sự tự chủ của viện đại học hơn là quyền tự do ngôn luận. (Bên cạnh đó, ông đã có những yêu cầu kín đáo và Russell chắc chắn sẽ không rút lui.) Vì vậy, Hội đồng đã ủng hộ ông, Russell đến, và Harvard cùng mọi người sống sót.■

HARVARD THỜI CHIẾN

Sau khi chiến tranh nổ ra ở châu Âu vào tháng 9 năm 1939, như các trường đại học khác của Mỹ, Harvard trước hết bị cuốn vào cuộc tranh luận lớn giữa những người theo chủ nghĩa không can thiệp với những người theo chủ nghĩa can thiệp, sau đó vướng vào các nỗ lực thời chiến đem lại những nghiên cứu do chính phủ tài trợ ở quy mô lớn hơn và các vấn đề về an ninh cũng như sự trung thành. Trong bối cảnh này, sự chuyển đổi đột ngột của Conant từ một nhà lãnh đạo giáo dục khó hiểu thành một chính khách-nhà khoa học mạnh mẽ và tự tin đã minh chứng cho câu chuyện lớn hơn về mối quan hệ đang thay đổi giữa Harvard với xã hội Mỹ.■

Tác động lớn đầu tiên của cuộc chiến đối với đời sống Harvard là cuộc tranh luận về việc Mỹ có nên viện trợ cho phe Đồng minh hay không. Conant rất nhiệt tình tham gia cuộc tranh luận này. Sự thờ ơ tương đối của ông đối với Cách mạng văn hóa của Đức Quốc xã chống lại các học giả Do Thái ở Đức đã tan biến khi vấn đề trở nên liên quan đến sự tồn vong của nước Anh – và nền văn minh phương Tây. Ông từ bỏ thái độ bất di bất dịch của mình “không bao giờ tham gia bất kỳ nhóm hoặc phong trào nào không liên quan đến giáo dục hoặc Harvard và không bao giờ ký một bản kiến nghị hay gia nhập các ủy ban”. Đã có lúc ông định rời ghế viện trưởng Harvard để có thể tự do lên tiếng về sự can thiệp của Mỹ.

Conant là thành viên ban đầu và nổi tiếng của Ủy ban Bảo vệ Mỹ bằng cách Hỗ trợ Đồng minh, tổ chức nòng cốt của những người ủng hộ can thiệp và là đối trọng của Ủy ban Thứ nhất Hoa Kỳ theo chủ trương không can thiệp. Đội ngũ giảng viên cùng chí hướng do Triết gia Ralph Barton Perry lãnh đạo đã thành lập Nhóm Harvard Bảo vệ Mỹ, một tổ chức ủng hộ việc can thiệp bao gồm Sử gia Arthur Schlesinger, Hiệu trưởng Trường Luật James Landis và Hiệu trưởng Trường Radcliffe Ada Comstock. Người quản lý thư viện đại học Harvard Keyes Metcalf đã cho tổ chức sử dụng một phòng bỏ trống trong thư viện Widener làm trụ sở chính. Bị thành viên Hội đồng Henry L. Shattuck chất vấn về tính hợp lệ của tổ chức, Conant thừa nhận rằng thông thường việc này không được phép. Nhưng “tôi đề nghị châm chước cho trường hợp này. Dù nó chắc chắn là một tổ chức tuyên truyền, nhưng mục tiêu của nó đã được viện trưởng viện đại học và ít nhất một thành viên của Hội đồng xác nhận. Nếu và khi một nhóm khác có những hoạt động tương tự, chúng ta sẽ lo lắng về vấn đề tiền lệ.” Shattuck chấp nhận lời giải thích đó.■

Harvard cũng có những người ủng hộ không can thiệp, bắt nguồn từ việc phân chia cánh tả-cánh hữu từ những năm 1930. Các giảng viên cánh tả Harlow Shapley và F. O. Matthiessen đã chấp nhận đường lối của Liên Xô sau khi Hiệp ước Liên Xô-Đức ủng hộ sự trung lập. Nhóm này còn có sự tham gia của các đồng nghiệp bảo thủ như nhà Triết học William E. Hocking và nhà khoa học chính trị Arthur N. Holcombe, vẫn đang say sưa nói về sự vướng mắc của Mỹ trong Thế chiến I. Nhưng việc Pháp bị chiếm đóng và Trận không chiến Anh quốc²⁵ đã khiến Harvard dứt khoát nghiêng về phía can thiệp. Toán A – môn toán bắt buộc đối với hầu hết các ngành học liên quan đến quân sự – đã vượt qua Lịch sử 1, Bộ máy nhà nước 1 và Kinh tế A để trở thành khóa học đại học phổ biến nhất.■

Năm 1940, Conant bắt đầu thường xuyên đến Washington với tư cách là thành viên của Ủy ban Nghiên cứu Quốc phòng (NDRC), cơ quan giám sát sự hỗ trợ ngày càng tăng của chính phủ đối với các nghiên cứu khoa học vì mục đích quân sự. Chẳng bao lâu sau, ông ở Washington 2-3 ngày một tuần, “hoàn toàn tránh xa Cambridge”. Sau đó, ông được Vannevar Bush yêu cầu tham gia sâu vào việc thực hiện một nghiên cứu khoa học lớn nhất đối với cuộc chiến: Dự án Manhattan về chế tạo bom nguyên tử. Ban đầu, ông nghĩ đến việc từ chức viện trưởng Harvard, nhưng nhận thấy uy tín của vị trí đó là một tấm màn bảo mật tốt cho công việc siêu bí mật của ông. Một số người trong Hội đồng phàn nàn về sự vắng mặt của Conant. Nhưng thành viên Hội đồng Henry James đảm bảo với ông rằng trên thực tế ông đang làm được nhiều việc hơn cho Harvard bằng cách ở Washington: “Là người đứng đầu viện đại học, anh cần nắm bắt liên tục những gì đang diễn ra trong thời kỳ biến động nhanh chóng này, và các mối liên hệ với Washington sẽ giúp anh rất nhiều trong việc đó.”■

Mùa đông niên khóa 1943-1944, Conant tập trung xúc tiến Dự án Manhattan. Thành viên Hội đồng Henry L. Shattuck tin “có lý do vì sao điều quan trọng nhất anh cần làm trong vài tháng tới là dành thời gian cho các công việc ở Washington nhiều như hiện tại”. Nhưng có lẽ Hội đồng nên “xem xét tổ chức của chúng ta để xác định nên làm gì, như ủy quyền nhiều hơn hay cách khác, để công việc được trôi chảy cũng như lên kế hoạch cho tương lai?” (Nói cách khác, Conant có nên nhường lại vị trí không?) Nhưng Conant vẫn tiếp tục là viện trưởng, và sau khi Paul Buck trở thành hiệu trưởng kiêm chủ nhiệm FAS, việc điều hành từ xa trở nên dễ dàng hơn, mặc dù chưa bao giờ dễ dàng.

Sau chiến tranh, Buck kết luận rằng mặc dù “chơi trò ‘điều khiển từ xa’ trên quy mô lớn như vậy”, Conant vẫn luôn nắm bắt các vấn đề lớn của Harvard. “Đã có lúc anh không nắm được những chi tiết phức tạp của chương trình giảng dạy thời chiến của chúng ta hoặc thắc mắc tại sao rất nhiều nữ sinh Radcliffe lại có mặt trong các giảng đường Harvard.” Nhưng “đối với những vấn đề anh thật sự quan tâm, bằng cách nào đó anh đã tự cập nhật thông tin và tìm ra thời gian để phát huy vai trò lãnh đạo”. Buck thú nhận:

Suốt bốn năm qua, đã có những khoảnh khắc tôi nghi ngờ điều này và lo lắng, mất kiên nhẫn do sự bồn chồn về cảm xúc hơn là lý trí. Đó là sự thất bại về phần tôi và tôi xin nhận lỗi về mình. Tôi luôn hiểu rõ hoàn toàn và chấp nhận điều kiện làm việc trong những năm chiến tranh… Lý trí của tôi luôn trung thành với anh, nhưng tôi thú nhận rằng về mặt cảm xúc, đôi khi tôi khá băn khoăn.■

Vướng mắc quá sâu vào những vấn đề thời chiến đã để lại những hậu quả lâu dài về tổ chức. Thế chiến II đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao ý thức của các trường đại học lớn của Mỹ về tầm quan trọng của chúng. Có rất nhiều cơ hội cho các giảng viên Harvard làm việc trong chính phủ, hơn nhiều so với thời kỳ chính sách Kinh tế mới. Các nhà khoa học Harvard đã nhận được 31 triệu đô-la tài trợ từ NDRC trong suốt cuộc chiến; chỉ có MIT và Học viện Công nghệ California nhận được nhiều hơn. Tháng 6 năm 1941, Conant gặp “Wild Bill” Donovan, một luật sư khoa trương, người “dường như đang tổ chức một loại cơ quan siêu tình báo cho chính phủ”, Cơ quan tình báo chiến lược (OSS). Donovan đề nghị ông giúp tìm những người “có trí tuệ sắc sảo, quan điểm sâu rộng cùng nền tảng về lịch sử” để hỗ trợ trong công việc. Conant nghĩ rằng các thành viên của Nhóm Harvard Bảo vệ Mỹ ủng hộ can thiệp “sẽ chính xác là những người họ cần”, và một loạt đồng nghiệp của ông đã được nhà Sử học Harvard William Langer, người điều hành bộ phận nghiên cứu của OSS, tuyển vào làm việc.■

Phần lớn hoạt động nghiên cứu của trường, đặc biệt trong lĩnh vực Khoa học Tự nhiên và xã hội, là để phục vụ chiến tranh. Một số đóng góp lớn của Harvard bao gồm:

Howard Aiken và Phòng thí nghiệm tính toán của ông đã phát triển các kỹ thuật thu thập dữ liệu cho phép Hải quân và Không quân tiến hành hoạt động trên những khu vực rộng lớn.

Phòng thí nghiệm Âm thanh dưới nước, do giáo sư Vật lý Ứng dụng Frederick V. Hunt điều hành, đã điều chỉnh radar cho phù hợp với hoạt động tác chiến của tàu ngầm và phát triển một loại ngư lôi giúp tiêu diệt tàu ngầm Đức ở Đại Tây Dương vào năm 1943.

Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Sóng vô tuyến có hơn 600 nhà khoa học nghiên cứu các biện pháp phòng thủ chống lại sự phát hiện của radar, và cùng với Phòng thí nghiệm Bức xạ thậm chí còn lớn hơn của MIT, Cambridge đã trở thành trung tâm nghiên cứu radar.

Phòng thí nghiệm Tâm lý-Âm thanh²⁶ là nơi tập trung các nhóm do Leo Baranek và S. Smith Stevens đứng đầu, nghiên cứu và cải thiện thông tin liên lạc trong điều kiện ồn ào (trong máy bay chiến đấu, trên chiến trường).

Nhà Tâm lý học Harry Murray phát triển các phương pháp được quân đội sử dụng rộng rãi để đánh giá con người thông qua kiểm tra tính cách.

Một nhóm các nhà Hóa học do Louis Fieser đứng đầu tạo ra dầu hỏa dạng đặc (napan), được sử dụng trong các cuộc tấn công tàn khốc bằng bom napan vào các thành phố của Nhật Bản.

Nhà Nhân chủng học Clyde Kluckhohn nghiên cứu về tâm lý học Nhật Bản, được cho là nhân tố quan trọng dẫn đến quyết định thả bom nguyên tử.

Conant, cũng như các nhà khoa học Harvard George Kistiakowsky và E. Bright Wilson, đã đóng vai trò quan trọng trong việc chế tạo bom nguyên tử.

Nhìn từ quan điểm hiện nay, đây là một kỷ lục đáng sợ. Nhưng đối với thế hệ Harvard thời đó, với khoảng 700 sinh viên, cựu sinh viên, giảng viên và nhân viên đã hy sinh trong chiến tranh, đó là một đóng góp quan trọng vào chiến thắng của một cuộc chiến tranh cần phải chiến thắng. Một người lính trẻ là cựu sinh viên Harvard đã viết thư cho Thư ký Hội đồng Smith vào tháng 9 năm 1945, sau khi vai trò của Conant trong Dự án Manhattan được công khai: “Cảm ơn Jim đã đưa chúng tôi trở về nhà.”■

Ngày 8 tháng 12 năm 1941, một ngày sau trận Trân Châu Cảng, một đám đông 6.000 người đã tụ tập tại Harvard Yard để nghe Conant và những người khác cam kết về đóng góp của Harvard để nước Mỹ giành chiến thắng. Sau đó là một loạt thay đổi sâu rộng đến mức được gọi là “Thời kỳ trăm ngày”, một giai đoạn ở Harvard tương đương với thời kỳ đầu của chính sách Kinh tế mới của Roosevelt vào năm 1933. Harvard thời chiến tràn ngập người của Quân đội và Hải quân tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu do quân đội thực hiện, chứ không phải do Harvard như Conant mong muốn. Quân nhân trên giảng đường, quân nhạc vang sân trường. Tháng 9 năm 1942, trường có khoảng 1.400 sinh viên năm nhất nhập học, khóa đông nhất đến thời điểm đó, nhưng hầu hết dự kiến chỉ học một thời gian ngắn trước khi ra trận. Năm 1943, Đại học Harvard có 500 sinh viên năm nhất và 582 sinh viên khóa trên, ít hơn một phần ba so với trước chiến tranh. Bị ảnh hưởng nặng nề là Trường Sau đại học (giảm từ 1.034 xuống 172), Luật (từ 1.248 xuống 72) và Trường Y (từ 527 xuống 68). Trừ trường Luật và Sau đại học, các trường còn lại đã bù đắp sự thiếu hụt này bằng những sinh viên quân sự, tổng cộng lên tới 6.000-7.000 người.■

Conant đã chuẩn bị tinh thần cho Hội đồng về các khoản thâm hụt trong thời chiến và cho rằng chiến tranh sẽ kéo dài đến năm học 1944-1945. Vì ông cho rằng những năm sau chiến tranh “khó có khả năng là một môi trường thuận lợi cho các trường tư thục”, có lẽ chiến tranh sẽ có ích cho những nỗ lực “hạ thấp mức sống ở Harvard”. Trên hết, Conant sợ rằng việc nhiều giảng viên chuyển sang các công việc khác do chiến tranh sẽ làm gia tăng khả năng trường phải chấp nhận cả những con người kém cỏi hơn cho các vị trí dài hạn: “Tình trạng yếu kém của Yale (và tôi không đề cập đến thành tích thể thao) và tình trạng tương đối tốt của Princeton hiện nay có thể bắt nguồn trực tiếp từ các chính sách được áp dụng tại hai học viện này khi kết thúc Thế chiến I – tôi có kinh nghiệm cá nhân về vấn đề này đối với các khoa Vật lý, Hóa học và Toán học.”■

Sau đó, việc chính phủ chi trả chi phí ăn ở và đào tạo quân nhân đã làm giảm bớt tình trạng tài chính khó khăn của trường. Theo nhiều cách khác nhau, tổ chức phức tạp và bền vững qua thời gian này đã thích nghi với sự khắc nghiệt của chiến tranh. Khoảng 400 giảng viên – chiếm 20% tổng số – đã phục vụ chiến tranh toàn thời gian hoặc bán thời gian vào mùa thu năm 1942. Những người còn lại bỏ phiếu nhất trí làm việc suốt cả năm và không tăng lương. Điều đó nghĩa là sẽ có học kỳ hè 12 tuần và các kỳ nhập học của sinh viên năm nhất vào tháng 6 và tháng 2 cũng như tháng 9. Trong thời gian này, các trường chuyên ngành được phép nhận sinh viên không có bằng cử nhân Harvard. Năm 1942, Conant nghĩ “việc giáo dục thật sự trong hai hoặc ba năm tới” là dạy Khoa học và Toán học, đồng thời tự hỏi Buck sẽ làm thế nào “để khiến các giáo sư ngành Nhân văn hướng dẫn Toán học”. Vào năm học 1944-1945, khi được yêu cầu kể về những đóng góp kiến thức của các giảng viên chương trình Lịch sử và Văn học trong năm đó, Elliott Perkins, người quản lý khu ký túc Lowell nhẹ nhàng trả lời: “Không ai làm được điều gì, chắc chắn là chủ nhiệm cũng vậy.”■

SAU CHIẾN TRANH

Về nhiều mặt, việc chuẩn bị cho sự kết thúc của chiến tranh đã tái hiện nỗ lực thời chiến, được thúc đẩy bởi cùng một ý thức nhiệm vụ, theo những cách bình thường được dành để đáp ứng nhu cầu quốc gia. Từ năm 1943 trở đi, mọi chú ý đã chuyển sang những việc cần làm đối với sự trở về của các cựu chiến binh. Conant tuyên bố: “Tôi nghĩ rằng hiện tại chúng ta nên tập trung mọi suy nghĩ vào giai đoạn chuyển tiếp này, vì nó có thể kéo dài đến năm 1950; và có Chúa mới biết thế giới sẽ ra sao trong những năm 1950!”■

Mùa thu năm 1944, chiến tranh dường như sắp kết thúc. Trong một báo cáo dài gửi Hội đồng, Conant đã đề ra một chương trình chấm dứt hoạt động thời chiến và trở lại hoạt động bình thường vào năm 1949. Điều được mong đợi sau chiến tranh không phải là quãng thời gian khó khăn và căng thẳng như vẻ bề ngoài, mà là “một giai đoạn hoạt động tuyệt vời cùng sự thịnh vượng cho Harvard và mọi tổ chức giáo dục khác”. Cái họ thiếu không phải tiền bạc và sinh viên, mà là chọn ra những sinh viên giỏi nhất để đào tạo một cách nhanh chóng, đồng thời tuyển chọn những nhân sự cần thiết mà không hy sinh tương lai “bằng những cam kết thiếu khôn ngoan”. Theo đúng kế hoạch, chiến tranh kết thúc bằng cuộc chiến ở Nhật Bản đúng vào học kỳ mùa thu năm 1945. Số lượng sinh viên được tuyển vào Harvard sau chiến tranh đạt đỉnh ở mức 12.500 vào năm 1947, tăng 50% so với con số trước chiến tranh. Cựu chiến binh chiếm 75% tổng số, 30% sinh viên đã kết hôn – thực tế là một tập thể sinh viên rất mới.■

Tính chất xã hội nước Mỹ thay đổi nhanh chóng và cuộc chiến tranh lạnh đang tới gần đã tạo ra một bước ngoặt bất ngờ trong lịch sử thời hậu chiến của Harvard. Không có sự trở lại trạng thái bình thường trước chiến tranh sau một thời gian gián đoạn do chuyển đổi, mà thay vào đó là sự phát triển liên tục của Harvard (và các trường đại học Mỹ nói chung) từ tư duy cục bộ trước chiến tranh sang phương thức hoạt động mang tầm quốc gia, thậm chí là quốc tế, liên kết nhiều tổ chức với nhau vào cuối thế kỷ XX.

Những điều tốt đẹp đến dồn dập. Số lượng khách nước ngoài đến Harvard trong năm học 1945-1946 cao hơn rõ rệt so với trước chiến tranh. Harvard tiếp tục phục vụ quốc gia, vì Chiến tranh Lạnh và sự gia tăng phúc lợi xã hội đã đảm bảo cho việc tiếp tục những nghiên cứu do chính phủ tài trợ. Năm 1949, Phân khoa Khai phóng và Khoa học đã thông qua một chính sách tài trợ nghiên cứu mới. Các hợp đồng của chính phủ được hoan nghênh, trừ những công việc tuyệt mật. “Các hoạt động cốt lõi” của trường càng ít phụ thuộc vào những khoản tài trợ ngắn hạn của chính phủ càng tốt.■

Tự do học thuật trở thành vấn đề gây tranh cãi nhiều hơn khi Chiến tranh Lạnh bùng nổ. Năm 1946, Conant dự đoán: “Tôi nghĩ chúng ta đang ở trong giai đoạn kỳ thị, và tôi rất muốn làm những gì có thể để giúp mọi người tỉnh táo hơn.” Harlow Shapley, người có cảm tình với Liên Xô, đã phải đối mặt với nhiều lời chỉ trích từ các cựu sinh viên, nhưng vị trí của ông tại Harvard không chịu ảnh hưởng rõ rệt. Và Conant đã kiên quyết bảo vệ người cộng sự thời chiến J. Robert Oppenheimer trước những ý kiến rằng ông ủng hộ chủ nghĩa cộng sản: “Không thể tìm thấy một công dân nào trung thành và vững vàng hơn trên toàn nước Mỹ.”■

Năm 1948, tờ Chicago Tribune đăng một loạt bài với tiêu đề khiêu khích ám chỉ Harvard nghiêng về chủ nghĩa cộng sản. Khi Tổng chưởng lý Massachusetts, Clarence A. Barnes, đề xuất dự luật cấm đảng viên Cộng sản làm việc tại các trường công và tư của bang, Conant cùng thành viên Hội đồng Henry L. Shattuck và Giáo sư Luật Zachariah Chafee đã phản đối mạnh mẽ (dù không thành công). Roger Baldwin của ACLU khen ngợi tuyên bố của Conant trước ủy ban lập pháp tiểu bang xem xét dự luật là “tuyệt vời… Đây là truyền thống tốt đẹp nhất của Harvard cũng như của những gì tôi và anh cùng biết”. Trong báo cáo thường niên tháng 1 năm 1948, Conant đã cảnh báo về nhu cầu bảo vệ các trường đại học khỏi sự can thiệp từ bên ngoài đối với quyền tự do học thuật tại thời điểm “đình chiến có vũ trang”. Đến tháng 6, ông nói về “truyền thống Do Thái-Công giáo” cùng sự cần thiết của việc chấp nhận tính đa dạng đối với một quốc gia của những người di cư. Như để nhấn mạnh vấn đề này, trong danh sách cấp bằng danh dự tại lễ tốt nghiệp năm 1949 có nhà khoa học chính trị da đen Ralph Bunche và Douglas Southall Freeman, người viết tiểu sử của Robert E. Lee²⁷.■

Tất cả đều rất Harvard và đáng khen ngợi. Nhưng Thế chiến II đã thay đổi đáng kể mối quan hệ giữa Conant và viện đại học với các vấn đề chung. Khi Chiến tranh Lạnh leo thang, Conant trở thành thành viên Hội đồng Quốc gia của Ủy ban Kế hoạch Marshall – “một ngoại lệ đối với nguyên tắc không bảo trợ cứng rắn lâu nay của mình!” Năm 1950, ông tham gia Ủy ban về Nguy cơ Hiện thời, một cơ quan trong thời Chiến tranh Lạnh có chức năng tương tự Ủy ban Bảo vệ Mỹ bằng cách Hỗ trợ Đồng minh trong những năm 1940-1941. Ông cùng hiệu trưởng các trường Yale, Princeton, Columbia và Cornell đã triệu hồi đại biểu dự lễ kỷ niệm 600 năm thành lập Đại học Charles của Tiệp Khắc, dù có sự đảm bảo của học giả-nhà phê bình văn học F.O. Matthiessen, người mới trở lại sau chuyến thỉnh giảng ở đó, rằng chính quyền Cộng sản không can thiệp vào tự do học thuật ở trường đại học.■

Trên thực tế, Thế chiến II đã củng cố mạnh mẽ vị thế của Harvard. Tháng 5 năm 1941, Tạp chí Life tuyên bố: “Đại học vĩ đại của nước Mỹ hiện dẫn đầu thế giới”. Hình ảnh đó tiếp tục được nuôi dưỡng trong chiến tranh bởi các sự kiện như sự xuất hiện bí mật của Winston Churchill (“Mr. X”) để nhận bằng danh dự vào đầu năm 1944. Roosevelt, người được các đại diện của Oxford trao bằng danh dự trong chuyến thăm Harvard năm 1941, đã viết cho Conant: “Thật tốt khi ông ấy nhận bằng của Harvard ở cùng nơi tôi nhận bằng của Oxford.”

Các lễ tốt nghiệp của Harvard sau chiến tranh đã khẳng định ý thức về vận mệnh rõ ràng của trường. Những người được vinh danh vào năm 1946 bao gồm chỉ huy các lực lượng vũ trang của Mỹ: Dwight Eisenhower của Lục quân, Chester Nimitz của Hải quân, H. H. Arnold của Không quân, Alexander Vandergrift của Thủy quân lục chiến. Douglas MacArthur, lúc đó là đại diện toàn quyền của Mỹ tại Nhật Bản, cũng có tên trong danh sách. Ông không thể tham dự buổi vinh danh năm đó, nhưng hứa với Conant rằng khi trở lại Mỹ, “một trong những nghĩa vụ đầu tiên cũng như khiến tôi hài lòng nhất là có mặt tại Cambridge để nhận tấm bằng danh dự của ngôi trường tuyệt vời về đào tạo và văn hoá đó.” (Ông chưa bao giờ thực hiện được việc này.)■

Một năm sau, các nhà Vật lý hạt nhân Enrico Fermi và J. Robert Oppenheimer, cũng như Tướng Omar Bradley được công nhận vì đã đóng góp vào chiến thắng của quân Đồng minh. Nhà thơ T. S. Eliot đã ca ngợi nền văn hóa Bắc Mỹ, theo cách nào đó cũng được coi là một trong những người chiến thắng trong chiến tranh. Cũng được vinh danh là Ngoại trưởng George Marshall, người đã từ chối phát biểu chính thức “nhưng sẽ vui lòng đưa ra một vài nhận xét để đánh giá cao vinh dự này và có lẽ nhiều hơn một chút”: trên thực tế, những nhận xét này là lời công bố Kế hoạch Marshall về tái thiết châu Âu thời hậu chiến. Đến thời điểm Conant nghỉ và Pusey nhậm chức năm 1953, văn hóa Harvard đã thay đổi từ tính cục bộ của giới tinh hoa nhỏ hẹp thời kỳ “tại Harvard này” sang tính tự tôn kiêu hãnh của một tổ chức coi mình là “công cụ của quyền lực và trách nhiệm”.■

Phần 2
“CÔNG CỤ CỦA QUYỀN LỰC VÀ TRÁCH NHIỆM”
1953-1971

Chương 8:
Nathan Marsh Pusey
và ngôi trường giàu có

Vào ngày đầu năm 1953, James Bryant Conant công bố quyết định nghỉ hưu, có hiệu lực từ ngày 23 tháng 1 – chỉ vỏn vẹn ba tuần sau đó. Tháng 6, Hội đồng thông báo người kế nhiệm ông là Nathan Marsh Pusey, 46 tuổi, hiệu trưởng trường Lawrence ở Appleton, Wisconsin. Vì sao có sự lựa chọn hoàn toàn bất ngờ này? Pusey là ai và ông đem lại điều gì cho Harvard?

PUSEY

Xuất thân trong một gia đình New England lâu đời, Pusey chuyển đến Iowa, tốt nghiệp Đại học Harvard khóa 1928, lấy bằng Tiến sĩ Harvard về Văn hóa cổ đại năm 1935, từng giảng dạy đại học tại Lawrence, Scripps và Wesleyan, đến năm 1944 trở lại Lawrence để làm hiệu trưởng. Đây là một trường đại học nhỏ và được đánh giá cao ở Wisconsin, thành lập năm 1847, có gốc rễ sâu xa từ vùng New England. Pusey làm tốt công việc ở đó, tuyển dụng giảng viên có năng lực, lập trường công khai chống lại Joseph McCarthy, người bản xứ Appleton, khi con người nham hiểm đó bắt đầu xâm nhập chính trường Mỹ. Tất cả đều đúng đắn; và dường như đủ để đảm bảo Pusey có tên trong danh sách ứng viên cuối cùng. Nhưng liệu điều đó có đủ để khiến ông trở thành viện trưởng thứ 24 của Harvard?■

Chủ tịch Hội đồng quản trị trường Lawrence, William Buchanan, cho biết về thành tích gây quỹ ít ỏi của Pusey, đồng thời lưu ý về tính cách lạnh lùng và không được sinh viên yêu thích mặc dù có kỹ năng giảng dạy rõ ràng. Một thành viên khác của Hội đồng quản trị Lawrence nghi ngờ khả năng quản trị của Pusey không phù hợp vị trí Viện trưởng Harvard: “Ông ấy cứng đầu và không khoan nhượng”. Quan trọng hơn là Phó Chủ tịch tập đoàn Carnegie (người muốn trở thành Viện trưởng Harvard) John Gardner “vô cùng nghi ngờ việc ông ấy có phẩm chất cần thiết để đảm nhận công việc quản lý tuyệt vời tại Harvard”.

Nhưng các quan điểm tích cực về cơ bản chiếm ưu thế so với những nghi ngờ này. Một nguồn tin của nhà thờ Tân giáo cho biết: “Đôi khi Pusey rất cứng đầu nhưng đó luôn là sự ngoan cố đối với những vấn đề mang tính nguyên tắc, không bao giờ liên quan đến những thành kiến cá nhân.” Một người khác biết rõ về ông nói: “Ông ấy có cả trí tuệ, cá tính và nhận thức. Ông ấy không khoa trương… Ông ấy rắn như thép. Ông ấy luôn làm được những gì mình muốn… Tôn giáo của ông ấy hoàn toàn là Tân giáo.” Việc Hiệu trưởng Paul Buck từ nghi ngờ chuyển sang ủng hộ là một sự đảm bảo nữa: “Tôi vẫn nghĩ ông ấy có thể gặp khó khăn khi làm việc với đám hiệu trưởng cứng đầu của các trường chuyên ngành. Nhưng chắc chắn là ông ấy có khả năng, tháo vát và mạnh mẽ.”■

Không có ứng cử viên được ủng hộ rộng rãi nào khác xuất hiện. Buck là một sự thay thế hiển nhiên, và chắc chắn là sẵn sàng. Nhưng việc không có bằng cử nhân Harvard và quá gần gũi với Conant là điểm trừ của ông. (Conant đã cố gắng nhưng không thành công trong việc thuyết phục Buck không tham gia ứng cử, ông cam chịu viết trong nhật ký: “Paul Buck sẽ ứng cử. Sẽ chẳng đi đến đâu cả. 20 năm thất bại trên mặt trận này!”) Và truyền thuyết Harvard kể rằng thần đồng McGeorge Bundy (34 tuổi vào năm 1953) sẽ có được vị trí này nếu anh ta từng học Đại học Harvard.■

Nhưng những phẩm chất mà Hội đồng nhìn thấy ở Pusey đã khiến ông được ủng hộ ngay từ đầu và dẫn đến một quyết định không gây tranh cãi – mặc dù vẫn náo loạn như thường (Thành viên Hội đồng Roger Lee sau đó nói: “Tôi chắc chắn thủ tục của chúng tôi hết sức vô tổ chức.”) Nhà ngoại giao kiêm thành viên Hội đồng quản trị Joseph C. Grew nói với Pusey rằng việc đọc các báo cáo của ông khi là hiệu trưởng trường Lawrence “giống như nghe một bản giao hưởng vì anh đã đặt vào đó những chủ đề²⁸ mà nhiều cựu sinh viên lớn tuổi chúng ta nhận ra là vô cùng quan trọng và thường thiếu một cách khủng khiếp ở các cấp học ngày nay, như sự kết hợp tính cách với đặc điểm cá nhân, sự tò mò về trí tuệ, tôn giáo, thể thao lành mạnh cùng tất cả những thứ còn lại.” Thành viên Hội đồng Keith Kane đã bị thu hút bởi thực tế rằng “mối quan tâm hàng đầu của Pusey là giáo dục đại học và ông ấy chắc chắn sẽ tập trung vào nỗ lực cải thiện nơi này. Mối quan tâm của ông ấy là giảng dạy chứ không phải là sự hiểu biết thuần túy”.

Thomas Lamont sau đó nói với Pusey: “Có thể anh thấy Hội đồng hành động vội vàng, nhưng chúng tôi đã gặp anh, thích anh và kiểm tra khá kỹ lưỡng… chúng tôi cảm thấy có kiểm tra thêm cũng không có tác dụng gì hơn.” Công việc của Pusey khởi đầu với rất nhiều thiện chí, Lamont nói, “và với sự hỗ trợ của những tình tiết đầy kịch tính trong việc lựa chọn một cựu sinh viên Harvard, sinh ra ở miền Trung Tây, hiệu trưởng của một trường đại học nhỏ ở Wisconsin, một người đặc biệt quan tâm đến giáo dục đại học và truyền thống khai phóng, cũng là một nhà nghiên cứu văn hóa cổ điển. Nhưng chúng tôi không chọn anh vì những đặc điểm cụ thể này… Chúng tôi chọn anh vì anh là người phù hợp nhất”.■

Tóm lại: Pusey không phải Conant. Đặc điểm dễ thấy nhất trong quá trình lựa chọn viện trưởng Harvard – chọn người càng ít giống người tiền nhiệm càng tốt – lại được chứng minh một lần nữa. Điều này đúng với trường hợp Eliot năm 1869, Lowell năm 1909, Conant năm 1934; và đúng với Pusey vào năm 1953.

Người tiền nhiệm của Pusey có thể xuất thân không dòng dõi, nhưng ít nhất ông có họ Conant và đã theo học trường Roxbury Latin. Pusey học tại trường trung học Cedar Rapids. (Ông kể rằng khi nói ra tên trường trung học của mình, một nữ quản lý trường học ở Boston đã ngước lên trời và thở dài: “Ôi, Chúa ở khắp mọi nơi.”) Ông ít có hứng thú với đời sống xã hội: không quan tâm tới Washington hay mê mải với những chính sách lớn của đất nước. Ông là một nhà nghiên cứu văn hóa cổ điển, một nhà nhân văn, thật sự khác xa với thế giới đầy sức mạnh của những ngành khoa học quan trọng vốn quen thuộc với Conant. Ông rất sùng đạo và là một tín đồ Tân giáo nhiệt tình, năng động; còn Conant không thích tôn giáo. Pusey là một giảng viên có năng lực và một nhà quản trị hiệu quả hơn là một học giả: Ông không xuất bản cuốn sách nào trước khi làm viện trưởng Harvard. Một người bạn nói: “Nate đã thành công một cách khó khăn, nhưng hoàn hảo”; William Marbury, một thành viên Hội đồng từng nói: “Nate, anh là hiệu trưởng trường đại học nhỏ cuối cùng còn lại.” Nếu nhiệm kỳ của Conant phản ánh tinh thần quyết đoán, đề cao tài năng trong thời kỳ chính sách Kinh tế mới của Roosevelt, thì nhiệm kỳ của Pusey lại thể hiện trạng thái sung túc, tự tin của những năm dưới thời Eisenhower và Kennedy.■

Như vậy, mùa thu năm 1953, Pusey lên nắm quyền lãnh đạo một trong những viện đại học hàng đầu thế giới. Trái ngược hoàn toàn với “thời kỳ trăm ngày” khi Conant vội vã đặt dấu ấn lên Harvard, Pusey không có nhiều kế hoạch trước mắt cho tương lai, ngoài việc củng cố Trường Sau đại học về Giáo dục và Trường Thần học. Ông dành sáu tháng đầu tiên trên cương vị viện trưởng để tìm hiểu về tổ chức lớn và phức tạp – đặc biệt là các trường chuyên ngành chính – mà bây giờ ông có trách nhiệm quản lý.■

Danh tính và lời nói của ông đã làm hài lòng nhiều cựu sinh viên. Một “cựu sinh viên người Boston cứng rắn” nói với Thư ký Hội đồng David Bailey: “Ông Pusey tin vào Chúa và ông ấy xem các trận bóng đá. Sự tiến bộ như vậy là đủ cho hiện tại.” Biểu hiện bằng vật chất đầu tiên của sự hài lòng này là khoản tiền 1 triệu đô-la từ John D. Rockefeller cho chiến dịch gây quỹ trì trệ của Trường Thần học. Ông nói với Pusey: “Niềm tin sâu sắc của ông vào tầm quan trọng có tính nền tảng của đời sống tinh thần hứa hẹn những ảnh hưởng sâu rộng đến giáo dục ở đất nước này.”■

Tín ngưỡng của Pusey sẽ trở thành nguyên nhân chính cho mối quan hệ bất hòa với giảng viên. Ông tự đặt cho mình mục tiêu “ít nhất phải cố gắng thúc đẩy sự quan tâm đến tôn giáo nhiều hơn những gì đã được làm trong các năm gần đây. Tôi sẽ rất hài lòng nếu Harvard có những đóng góp hữu ích trong lĩnh vực này để đáp ứng một nhu cầu tôi coi là rất phổ biến và cấp bách.” Trong một tuyên bố công khai đầu tiên, ông đã chỉ trích tình trạng thiếu tín ngưỡng ở Harvard, khiến một số giảng viên và cựu sinh viên thấy khó chịu. Pusey thấy cần phải đảm bảo với một phóng viên rằng “chúng tôi không có ý định giảm bớt sự tận tâm trong ‘việc khám phá, bảo tồn và phổ biến kiến thức’ dù ở bất kỳ lĩnh vực nào. Mục tiêu chỉ đơn giản là thực hiện những việc này trong lĩnh vực tôn giáo thành công hơn một chút so với gần đây.” Khi một cựu sinh viên (người Do Thái) nói với Pusey rằng những năm học đại học của anh ta đã thất bại vì thiếu những mục tiêu lớn lao hơn, ông trả lời: “Kinh nghiệm của anh tại Harvard và những e ngại liên quan hoàn toàn tương đồng với những gì xảy ra với chính tôi, đến nỗi câu chuyện của anh có thể nằm trong một bức thư tôi đã viết. Tôi rất hy vọng rằng cùng với thời gian, ảnh hưởng của tôi ở đây sẽ giúp Harvard đạt được những thành tựu theo hướng anh đã nhắc tới.”■

Giữa Harvard thế tục của những năm 1950 cùng số lượng người Do Thái ngày càng tăng trong đội ngũ sinh viên và giảng viên, Nhà thờ Memorial là một phiên bản cỡ lớn của nơi thờ tự cổ điển của giáo hội New England. Nhà thờ bắt đầu được sử dụng cho các đám cưới vào năm 1932, đã có hai đám cưới được các giáo sĩ Do Thái làm lễ vào năm 1945 và 1949. Nhưng Willard Sperry, Chủ tịch Hội đồng các Nhà truyền giáo kiêm Hiệu trưởng Trường Thần học, muốn chấm dứt các đám cưới của người Do Thái, với lý do bề ngoài hoàn toàn phi tôn giáo là những ly rượu lễ bị các chú rể giẫm lên sẽ tạo ra vết rách và ố trên tấm thảm nhà thờ. Năm 1953, khi một sinh viên đại học người Do Thái xin phép tổ chức đám cưới, Sperry gợi ý rằng một mục sư phái Nhất thể sẽ tiến hành nghi lễ (có lẽ sẽ không có ly rượu nào).■

Tháng 4 năm 1958, tờ Crimson có một bài xã luận phản đối những hạn chế đối với đám cưới của người Do Thái. Pusey trả lời rằng chính sách của trường đã tồn tại trong nhiều năm, việc vi phạm chỉ xảy ra một vài lần. Những điều đã được chấp nhận hoặc bị bỏ qua trước đây, giờ bùng lên đến cực điểm. Nhiều nhân vật quan trọng của các khoa đã yêu cầu mở cửa nhà thờ cho tất cả tín ngưỡng. Ban đầu, Pusey hy vọng “một ủy ban thận trọng có thể xem xét vai trò của Nhà thờ Memorial, đảm bảo tính chất Tin lành được bảo tồn nhưng bằng cách nào đó có thể là một nơi phù hợp hơn cho việc thực hiện các nghi lễ riêng tư của những người không theo Cơ Đốc giáo”. Cảm thấy áp lực từ sự phẫn nộ của các giảng viên, Hội đồng nhanh chóng cho phép tổ chức “nghi lễ riêng tư” của bất kỳ tôn giáo nào, và Pusey đồng tình. Nhưng như vậy không có nghĩa là ông thông qua.■

Tín ngưỡng của Pusey cùng sự kiện Nhà thờ Memorial là những vấn đề chính cho thấy ông là một viện trưởng vô cùng thiếu hòa hợp với giảng viên và sinh viên. Thật vậy, đức tin là cốt lõi trong tính cách của ông: trong bài phát biểu tại lễ trao bằng năm 1958, ông nói về “sự giác ngộ và niềm vui của đức tin”. Nhưng điều này không phải là nét đặc trưng trong nhiệm kỳ viện trưởng của ông. Sự kiện Nhà thờ Memorial cho thấy rõ đội ngũ giảng viên quá thiếu đức tin (và quá Do Thái) nên tín ngưỡng Cơ đốc giáo khó có thể trở thành chính sách của Harvard. Và bất chấp kỳ vọng của Hội đồng cũng như các cựu sinh viên ưa truyền thống, Pusey đã không đi ngược lại mà còn tạo điều kiện để Harvard trở thành một ngôi trường coi trọng tài năng như Conant mơ ước. Giống như Conant, ông tin rằng “phát triển những tinh hoa trong giáo dục” là “việc chúng ta phải làm!”. Sau đó, ông nói rằng “nền giáo dục tự do đã trở thành Chúa của tôi” – điều này có liên quan nhưng không đồng nhất với Thiên Chúa của Cơ đốc giáo mà ông tin tưởng.■

Quá trình hiện đại hóa của Harvard không có dấu hiệu bị cản trở bởi vị viện trưởng có tư tưởng tôn giáo, mà hoàn toàn ngược lại. Không phải là người hoài cổ về kiến trúc, Pusey đã điều hành một chương trình xây dựng các công trình hiện đại trong khuôn viên trường. Ông cũng không lãng mạn hóa nước Mỹ tỉnh lẻ. Khi giới thiệu một người bạn của gia đình đến đăng ký học ở trường nữ sinh Smith, ông nói: “Ngôi trường ấy hoàn toàn không dính líu gì tới những ảnh hưởng xấu, sự rẻ tiền và thô lỗ mà cuộc sống ở các thị trấn nhỏ có lẽ mang lại cho mọi người.” Về tự do học thuật trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và chủ nghĩa McCarthy cũng như về việc giáo dục đối với phụ nữ (trường Lawrence có 40% sinh viên là nữ; và không như Conant, Pusey có một cô con gái), ông có tư tưởng cởi mở hơn rõ rệt so với người tiền nhiệm.■

Nét đặc trưng trong nhiệm kỳ của Pusey không phải là sự tận tâm đối với trường đại học, các ngành nhân văn hay nhà thờ, mà là sự phát triển vượt bậc và văn hóa coi trọng tài năng ngày càng đậm nét trong đội ngũ giảng viên cũng như sinh viên. Một mặt, những gì đã xảy ra là lời mỉa mai đối với kỳ vọng của những người đã chọn ông và có lẽ là với kỳ vọng ban đầu của Pusey. Mặt khác – và chính Pusey xác nhận điều này – đó là ông đã đến, quan sát kỹ lưỡng những gì đã xảy ra với viện đại học trong suốt 16 năm ông không ở đó, và đi đến một kết luận hoàn toàn lý trí rằng nhiệm vụ của ông đối với Harvard không phải là đưa mọi thứ trở lại quá khứ yên bình, mà là phát triển thành một ngôi trường mạnh hơn về mặt học thuật bằng cách khiến nó trở nên giàu có hơn.■

Năm 1963, Pusey đã hoàn thành một tuyển tập các bài phát biểu và bài viết trong 10 năm đầu tiên làm viện trưởng. Ông đặt tên tuyển tập này là The Age of the Scholar (tạm dịch: Thời đại của học giả) – nhưng không phải là lời kêu gọi quay trở lại thời kỳ của ngôi trường khai phóng truyền thống tập trung vào sinh viên. Cuốn sách của ông là sự bổ sung thay vì phản đối cuốn The Use of the University (tạm dịch: Tác dụng của trường đại học) của Clark Kerr thuộc Đại học California, cuốn sách ban đầu được phổ biến dưới dạng Các Bài giảng Godkin tại Harvard và khiến khái niệm “đa trường” trở nên phổ biến. (Kerr nói rằng Harvard là hình mẫu ông nghĩ đến.) Pusey không quá ấn tượng về Kerr với tư cách là một nhà giáo dục, nhưng ông không phản đối quan điểm của Kerr về trường đại học hiện đại của Mỹ. Một bài báo trên tờ Crimson, “The First Ten Years” (tạm dịch: 10 năm đầu tiên), đã tóm tắt nhiệm kỳ của Pusey tính đến tháng 9 năm 1963: tăng trưởng và thịnh vượng; thành công.■

Điều này sẽ không còn xảy ra trong những năm sau đó. Thành tựu của ngôi trường giàu có và đầy những tài năng – động lực của Harvard trong những năm 1950 và 1960 – đã tạo ra sự đối địch trong nội bộ. Thành công tạo ra sự bất mãn đối với chính nó. Những diễn biến kịch tính về sự kiêu ngạo (chắc chắn có phần hợp lý) và sự báo ứng theo sau (chắc chắn là rất hạn chế) sẽ diễn ra trên bờ sông Charles vào cuối những năm 1960. Khi Pusey rời ghế viện trưởng Harvard vào năm 1971, cảm giác thất vọng của ông có phần giống với tâm trạng của Conant vào năm 1953. Nhưng nguyên nhân thì khác: không phải không thể đạt được mục tiêu, mà bị tổ chức chối từ. Conant rời đi vì chán nản và thất vọng; Pusey ra đi vì đã đánh mất niềm tin của giảng viên và sinh viên.

GÂY QUỸ

Đặc điểm đáng chú ý nhất của Harvard trong những năm 1950 và 1960 là sự giàu có ngày càng tăng: một cách tương đối nếu so với các trường đại học khác và thậm chí so với quá khứ không thật sự khó khăn của chính nó; một cách tuyệt đối nếu xét đến quy mô số tiền mà trường huy động được. Thu (những khoản tiền chưa từng có đối với viện đại học trong suốt những thập kỷ đó) và chi (quyết định cách quản lý và sử dụng số tiền đó) là cốt lõi trong nhiệm kỳ viện trưởng của Pusey. Chế độ trọng tài năng và tiền bạc đã kết hợp để tạo ra viện đại học gần với lý tưởng của Conant.

Điều trớ trêu không hề nhỏ là Conant, với tham vọng giáo dục của mình, không bao giờ tìm thấy nguồn tài trợ nhiều hơn mức vừa đủ cho các hoạt động vận hành; còn Pusey, người có mục tiêu khiêm tốn hơn, lại làm tốt hơn trong việc gây quỹ, tuyển dụng, hỗ trợ sinh viên, tăng lương cho giảng viên, thêm các tòa nhà mới, phòng thí nghiệm và sách, những việc đã giúp Harvard luôn dẫn đầu trong nền giáo dục đại học Mỹ. Mặc dù tuổi đời và uy tín đã khiến Harvard trở thành viện đại học giàu có nhất nước Mỹ, nhưng khi Pusey gia nhập, không có gì đảm bảo điều này sẽ tiếp tục như vậy. Yale có quy mô nhỏ hơn nhưng đã huy động được 13,6 triệu đô-la trong năm học 1951-1952, so với 11,7 triệu đô-la của Harvard. Năm 1958, 50% cựu sinh viên Yale đóng góp 22,7 triệu đô-la; còn 36% cựu sinh viên Harvard góp được 14,9 triệu đô-la. Người phụ trách gây quỹ James R. Reynolds cảnh báo: “Tuy nhiên, ý nghĩa hơn cả sự khác biệt giữa Yale và Harvard là bằng chứng của sự cạnh tranh gần đây từ các trường đại học khác”, đặc biệt là MIT, Chicago, Cornell và Columbia. Ông có thể nêu thêm các trường đại học công lập hàng đầu – Michigan, California – và Stanford, tạo ra mối nguy cơ tiềm ẩn nghiêm trọng.■

Ban đầu, Pusey tập trung vào chiến dịch gây quỹ 6 triệu đô-la của Trường Thần học, đã bắt đầu (và không hiệu quả) dưới sự điều hành kém nhiệt tình của Conant. Mặt khác, mọi việc vẫn tiếp diễn như những năm cuối nhiệm kỳ của Conant: thiếu nhiệt tình, tản mạn, không có kế hoạch. Hiệu trưởng một số trường chịu trách nhiệm thiết kế và thực hiện các chiến dịch của riêng họ. Ủy ban Nguồn lực thuộc Ban quản trị họp mỗi năm một lần, nhưng không giúp được gì nhiều cho việc gây quỹ của Harvard.■

Trong Thế chiến II, các khoản tài trợ của chính phủ bắt đầu trở nên quan trọng và vẫn tiếp tục sau khi chiến tranh kết thúc. Từ năm 1940 đến 1954, số tiền này đã tăng lên tới hơn 55 triệu đô-la, bằng khoảng 16% chi phí hoạt động của Harvard. Nhưng giữa những năm 1950, nó chỉ còn chiếm 8% ngân sách hoạt động thông thường. Các quỹ đã bù một phần thiếu hụt. Ngoài các Quỹ Rockefeller và Carnegie từ xưa, nay có thêm Quỹ Ford mới mẻ, giàu có. Các đề xuất tài trợ từ mọi đơn vị của Harvard đổ về vị Mạnh Thường Quân này. Sau chuyến thăm châu Á năm 1961, Pusey hy vọng Ford sẽ tài trợ cho mảng đào tạo về các quốc gia châu Á: “Nếu thế giới ngày nay có một ‘trường đại học’ đúng nghĩa thì đó là Harvard.” Từ năm 1950 đến năm 1958, tài trợ của Quỹ Ford cho Harvard đã lên tới 16 triệu đô-la, chiếm 13% trong số 123 triệu đô-la tổng tài trợ Harvard nhận được bằng tiền mặt và hiện vật từ tất cả các nguồn.■

Dù có thêm nguồn thu nhập mới, song rõ ràng là các chiến dịch gây quỹ chắp vá, nhỏ lẻ không còn tác dụng. Harvard đã có bước đột phá với Chương trình dành cho Đại học Harvard (PHC) năm học 1957-1959, một khái niệm và cấp độ mới về gây quỹ. Đây là một chương trình hoàn toàn khác, cả về quy mô (84,5 triệu đô-la, gấp đôi so với bất kỳ chiến dịch gây quỹ nào trước đây) và cách thực hiện (tập hợp nhiều nhu cầu khác nhau – xây dựng, lương cho giảng viên, học bổng – vào một chương trình gây quỹ duy nhất). Sự khéo léo đầy sáng tạo còn được thể hiện khi các nhu cầu của một trường đại học nghiên cứu hiện đại được gói gọn trong một hình thức hấp dẫn đối với các cựu sinh viên.■

PHC hình thành vào cuối năm 1955 và đầu 1956, khi sự bùng nổ kinh tế sau chiến tranh (vốn bị Chiến tranh Triều Tiên làm suy giảm) quay trở lại. Chủ nhiệm FAS McGeorge Bundy đóng vai trò quyết định trong việc lập kế hoạch và hình thành chương trình. Mùa xuân năm 1954, ông nói với Ban quản trị rằng Đại học Harvard cần mở rộng từ 10-15%, với cơ sở hạ tầng ít nhất là đủ để duy trì chất lượng đào tạo. Ông nghĩ sẽ cần một chương trình gây quỹ 40 triệu đô-la. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont cũng muốn có một khoản lớn cho các dự án như ký túc mới cho sinh viên để thu hút sự quan tâm của cựu sinh viên đến tương lai của trường đại học và đáp ứng những nhu cầu vốn bằng tiền. Trong khi đó, Bundy khuyên Pusey nên đảm bảo với các giảng viên rằng ưu tiên thật sự của chương trình là tăng lương cho giảng viên chứ không phải các tòa nhà.■

Donald David, nguyên Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Harvard và là người có ảnh hưởng lớn trong việc gây quỹ ở Harvard, đã đề xuất mục tiêu là 50 triệu đô-la. Một thành viên của Ủy ban Nguồn lực nhận thấy số tiền này “hoàn toàn đáng ngạc nhiên ngay cả đối với những chủ ngân hàng có kinh nghiệm và đã quen với những con số trên trời”. Nhưng những nhân vật quan trọng – các nhà đầu tư người New York Thomas Lamont, Keith Kane, và George Whitney, Clarence Randall từ công ty Inland Steel – đã thống nhất về một chương trình lớn để đáp ứng nhu cầu của trường. Lamont nhận xét rằng trường đã bị “ảnh hưởng nặng nề trước tiên do tác động của chiến tranh và sau đó là áp lực từ làn sóng cựu chiến binh”. Khôi phục và nâng cấp là một chủ đề hấp dẫn. Pusey thú nhận ông đã mất ba năm để tìm hiểu về Harvard; bây giờ ông đã sẵn sàng tìm kiếm “từ các cựu sinh viên và bạn bè của Harvard số tiền lớn nhất từng được yêu cầu như một phương thức hỗ trợ cá nhân đối với giáo dục đại học”.■

Vào thời điểm PHC được chính thức công bố – lễ trao bằng tháng 6 năm 1957, mục tiêu gây quỹ là thu được 82,5 triệu đô-la cho tới tháng 6 năm 1959. Một nửa sẽ dành cho việc xây dựng các tòa nhà, nửa còn lại dành cho mục đích tăng cường giáo dục đại học (bao gồm 10 triệu đô-la cho quỹ tín dụng tuần hoàn²⁹ dành cho sinh viên): những mục tiêu chắc chắn làm hài lòng các cựu sinh viên. Một loạt vị trí giảng viên mới, ít ồn ào hơn cũng là một phần được Bundy gọi là “động lực chung tuyệt vời đối với các quỹ tăng cường cấu trúc tài chính cơ bản của trường và các khoa”.■

Công tác gây quỹ đạt đến cao trào trong năm học 1957-1958. Ngày 19 tháng 9, Pusey nói chuyện với hơn 1.000 nhân viên của chương trình thông qua kết nối điện thoại nội bộ; ông đã đi hàng chục nghìn ki-lô-mét tham gia các bữa tiệc gây quỹ trên cả nước; ông xuất hiện trong chương trình truyền hình Meet the Press để giải thích cho khán giả cả nước lý do Harvard cần 82,5 triệu đô-la. Theo tinh thần này, Ban nhạc Harvard đã lên kế hoạch tại một trận đấu bóng đá, sắp xếp đội hình thành tên Pusey (với ký tự ‘$’ thay cho ‘s’), rồi sắp xếp lại thành “82,5” và chơi bài Put Another Nickel In – In the Nickelodeon. Khi được khuyên rằng biểu tượng “$” sẽ gây phản cảm, ban nhạc đã đồng ý không làm như vậy (để tránh xung đột).■

“The Case for the College”, một chương trình radio do Harvard dàn dựng, được phát sóng trên đài CBS vào khung giờ vàng ngày 28 tháng 3 năm 1958. Số liệu xếp hạng của Nielsen cho thấy 11,2 triệu gia đình đã theo dõi ít nhất một phần. Chương trình truyền hình nổi tiếng Omnibus do Quỹ Ford hỗ trợ đã thực hiện một phân đoạn về Harvard (bao gồm 4 phút về lịch sử viện đại học do Samuel Eliot Morison viết, được xem xét để đưa vào Sách Kỷ lục Guinness).■

Tuy nhiên, đến tháng 2 năm 1959, PHC đã có khoảng 60 triệu đô-la, nhưng 22,5 triệu đô-la còn lại thì không có gì chắc chắn. Một phần vấn đề là do người điều hành chương trình, nhà môi giới đầu tư New York Alexander M. White ngã bệnh vào mùa hè năm 1958. Trường rất cần một người kế nhiệm có thể thu hút những khoản tài trợ lớn cần thiết để hoàn thành chương trình. Đến tháng 11, người đó đã xuất hiện: H. Irving Pratt, người con giàu có của cựu giám đốc hãng Standard Oil, nhà quản lý tài chính ở New York, sở hữu du thuyền, một người sành điệu, hòa hợp với những người giàu có và không ngại yêu cầu họ chi tiền.■

Vào lễ trao bằng ngày 5 tháng 6 năm 1959, đánh dấu sự kết thúc chính thức của PHC, chương trình thu được 67 triệu đô-la: thiếu 15 triệu đô-la so với mục tiêu. Chương trình được gia hạn, việc này về sau đã trở thành thông lệ gây quỹ của trường. Và với kịch tính đáng kể, trường đạt được mục tiêu 82,5 triệu đô-la vào những ngày đầu năm 1960. Pusey và Pratt đã thuyết phục cựu sinh viên Harold Vanderbilt rằng sự thành công của chương trình sẽ nâng cao tầm nhìn gây quỹ của mọi trường đại học lớn trên nước Mỹ, bao gồm cả ngôi trường mang tên gia đình ông.³⁰ Một cách hoa mỹ, Vanderbilt đã viết cho Pratt lúc 3 giờ chiều ngày 6 tháng 1: “Trong đúng một giờ nữa, tôi sẽ tròn 75 tuổi rưỡi” và chuyển giao lượng chứng khoán trị giá 2,5 triệu đô-la, giúp chương trình hoàn thành.■

Trung tâm Kịch nghệ Loeb, hai ký túc xá mới (Mather và Quincy) và một tòa nhà Khoa học hành vi mới (tòa nhà William James) là những kết quả vật chất quan trọng nhất của PHC trong khuôn viên trường. Sự gia tăng đáng kể các khoản vay dành cho bậc đại học và học bổng đã thúc đẩy Harvard về hướng tuyển sinh không cần xét điều kiện tài chính. PCH cho phép Harvard dẫn đầu trong việc tăng lương đồng loạt cho giảng viên và có khả năng mở rộng đội ngũ giảng viên, sức mạnh học thuật được tăng lên đáng kể. Từ năm 1954 đến năm 1969, Harvard có thêm nhiều chức danh giáo sư được tài trợ hơn so với tất cả những năm trước đó.■

PHC để lại dấu ấn không chỉ ở Harvard mà còn trên cả nền giáo dục đại học Mỹ nói chung. Từ năm 1956 đến mùa thu năm 1958, có 134 trường đại học đã thực hiện các chiến dịch gây quỹ với tổng trị giá 750 triệu đô-la. Princeton huy động được 58 triệu đô-la vào cuối những năm 1950, và MIT thu được gần 100 triệu đô-la từ năm 1960 đến 1963.

Một hệ quả khác là phương pháp gây quỹ mới quyết liệt hơn. Quỹ Cựu sinh viên Harvard từ lâu đã là lãnh địa của những cựu sinh viên gắn bó với trường về mặt tình cảm nhiều hơn là khả năng tài trợ. Chủ tịch quỹ, bệ phóng cho những nhà thơ trẻ của Harvard, nhà thơ David McCord, là người nổi tiếng, đa cảm và không giống một nhà quản lý. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont nghĩ rằng PHC kết thúc là thời điểm chín muồi để thay đổi “thành tích kém cỏi và không đáng tự hào” trong việc quyên góp hằng năm của các cựu sinh viên. Những người ủng hộ quỹ Cựu sinh viên coi nó như “một tổ chức Harvard độc nhất vô nhị”; còn Lamont cho rằng điều độc đáo duy nhất của quỹ là tính không hiệu quả. James Rousmaniere năng động hơn thay thế cho McCord; Quỹ huy động được 1,3 triệu đô-la trong năm học 1961-1962 và hy vọng đạt 4 triệu đô-la vào năm 1970.■

PHC vừa kết thúc thì chiến dịch tiếp theo đã manh nha xuất hiện. Trường Y lo lắng về khả năng gây quỹ sau khi tụt lại so với các trường khác, cho đến khi PHC thành công; Trường Kinh doanh cũng nóng lòng chờ đến lượt. Cần phải thiết lập thứ tự ưu tiên trong nội bộ Harvard. Rõ ràng là Trường Y được ưu tiên, và vào năm 1959, Chương trình Y khoa Harvard (PHM) nhằm huy động 58 triệu đô-la được bắt đầu.

Năm 1963, khi Pusey nói về việc cần thêm 200 triệu đô-la tài trợ và vốn đầu tư trong 10 năm tới, thành viên Ban quản trị Thomas Cabot thắc mắc: Có giới hạn nào cho việc theo đuổi sự xuất sắc không? Có phải đó chỉ là vấn đề giành vị thế dẫn đầu giữa các trường đại học hàng đầu khác mà không nghĩ đến nhu cầu thật sự của quốc gia? Các câu trả lời được ngầm hiểu khi đó và cả sau này lần lượt là không, không có; và đúng, một phần là vậy.■

Trong năm năm học từ 1960-1961 đến 1964-1965, Harvard đã huy động được 207 triệu đô-la, vượt xa các đối thủ cạnh tranh chính. Lợi thế của trường không đến từ những khoản tiền lớn của cá nhân hoặc công ty mà từ tài sản để lại theo di chúc, nguồn tài trợ chính của các trường và khoa, từ chính phủ cùng các quỹ. Vào tháng 10 năm 1964, tổng số tiền tài trợ của Harvard (442 triệu đô-la tính đến năm 1955) đã vượt 1 tỷ đô-la. Điều này thật sự gây kinh ngạc. Nhưng đó cũng là biểu hiện của sự giàu có quá mức, và những nhân viên quan hệ công chúng của Harvard đã làm cho dư luận chú ý đến việc Harvard hiếm khi từ chối đáp ứng các chi phí cần thiết.■

Những nguồn tài trợ lớn mới mẻ – từ chính phủ và các quỹ lớn – đạt đến đỉnh cao vào những năm 1960. Các khoản tài trợ của chính phủ chiếm hơn một phần tư thu nhập hằng năm: 30% ngân sách của Phân khoa Khai phóng và Khoa học, 57% của Trường Y. Nhưng điều bất ngờ là chính sự phân quyền cho các trường lại là một lý do của sự thành công trong việc gây quỹ. Các trường và khoa – với rất nhiều chuyên gia kinh tế, những người phù hợp nhất với chế độ coi trọng tài năng – đã tự gây quỹ thành công. Và các đơn vị lớn đã biến việc quyên góp của cựu sinh viên thành một nghệ thuật. Hiệu trưởng Griswold của Trường Luật đã thu được 865.000 đô-la quyên góp được từ gần 1.000 nhà tài trợ trong năm học 1963-1964, nhớ lại việc đã khó thuyết phục Conant cho phép trường thành lập một quỹ cựu sinh viên thường niên riêng biệt đến thế nào. Quỹ Đại học Harvard thu về 3,5 triệu đô-la từ các cựu sinh viên trong năm 1968-1969, và Trường Kinh doanh huy động được 1 triệu đô-la. Trường Y vẫn đi sau, nhưng đang bắt kịp nhanh chóng. Trường Sau đại học về Giáo dục (với số tiền nhỏ nhoi 14.000 đô-la) và Quỹ Harvard kém may mắn của Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học đã cho thấy sự thật rằng việc giảng dạy và các giáo sư không đem lại nhiều tiền.■

Mùa xuân năm 1964, ban điều hành Harvard đã thăm dò ý kiến lãnh đạo các đơn vị về nhu cầu (hoặc mong muốn) của họ. Như thường lệ, con số đưa ra quá lớn đến mức Hội đồng bỏ qua bất kỳ ý tưởng nào về một chiến dịch gây quỹ tập trung và quyết định để từng đơn vị tiếp tục tự tiến hành – sau khi được ban giám hiệu chấp thuận. Trong năm sau đó, Pusey phê duyệt gói huy động 160 triệu đô-la, bao gồm 49 triệu đô-la cho Chương trình gây quỹ Khoa học ở Đại học Harvard, 30 triệu đô-la cho Trường Y tế Cộng đồng, 15 triệu đô-la cho mỗi trường Giáo dục và Luật, 11,6 triệu đô-la cho Trường Thiết kế, 6 triệu đô-la cho Nghiên cứu Quốc tế và 12-13 triệu đô-la cho các đơn vị có nhu cầu thấp hơn. Một số thành công, số khác thì không. Nhưng tất cả đã cùng tạo nên nét đặc trưng cho việc gây quỹ của Harvard: Nhắm vào nhu cầu của các trường, có phạm vi đầy tham vọng và đảm bảo rằng tại bất kỳ thời điểm nào cũng có một chương trình gây quỹ đang được tiến hành.■

VIỆC CHI TIÊU

Sự giàu có của Harvard phụ thuộc vào việc quản lý tiền cũng nhiều như huy động tiền. Người phụ trách tài chính có quyền chủ động đáng kể trong chính sách đầu tư và phân bổ. Nhân viên dưới quyền rất ít: hai trợ lý, một vài thư ký. Việc đầu tư chủ yếu dựa vào sự tư vấn của Công ty Quản lý và Nghiên cứu State Street. Đến năm 1967, khoảng một nửa trong số 50 nhân viên của State Street làm việc toàn thời gian về các khoản đầu tư của Harvard. Ngân hàng Thương mại New England xử lý việc mua chứng khoán đầu tư. Harvard Trust Company, một trong hai ngân hàng hàng đầu ở Cambridge, là nơi quản lý các dòng tiền vào; ngân hàng còn lại, Cambridge Trust, quản lý các khoản tiền đang có để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu. Tờ Alumni Bulletin cho biết: “Bí quyết là giữ cho số dư tại Harvard Trust đủ lớn để số dư tại Cambridge Trust không quá nhỏ, trong khi chuyển đến Ngân hàng Thương mại càng nhiều càng tốt.”■

Paul Cabot, phụ trách tài chính Harvard từ năm 1948 đến năm 1965, đã kết hợp rất hiệu quả chiến lược đầu tư tích cực với việc quản lý tiền thận trọng. Trong những năm đầu ở Harvard, ông đã tăng danh mục cổ phiếu phổ thông của Harvard từ 36% lên hơn 50% tài sản, bán bớt bất động sản, tài sản thế chấp, cổ phiếu ưu đãi và trái phiếu dài hạn. Cổ phiếu được nắm giữ nhiều nhất là các blue-chip như IBM, Texaco, Gulf Oil, General Motors.

Cabot cũng là hình mẫu khá kỳ quặc về một nhà quản lý tài chính Boston thận trọng và ưu tiên bảo tồn vốn. Trước kia, khoản tài trợ được đưa về các đơn vị ngay khi nhận được. Dưới thời Cabot, tiền không được phân bổ cho đến đầu năm ngân sách tiếp theo. Dự thu của ông thường lệch và chắc chắn là luôn luôn thấp hơn thực tế. Kết quả là cho đến năm học 1956-1957, trường có quỹ dự phòng – “thu nhập chưa phân bổ từ các khoản đầu tư chung” – bằng với thu nhập từ tài trợ trong một năm. Điều này có nghĩa là trong số các trường đại học Mỹ, chỉ riêng Harvard có thể tự cân đối ngân sách hằng năm trên cơ sở thu nhập từ tài trợ đã có. Cabot xem việc này như “hoạt động của một công ty thương mại, đạt được thu nhập năm nay và phân phối dưới dạng cổ tức vào năm tiếp theo”. Khi thu nhập chưa phân bổ lên đến 60 triệu đô-la vào năm 1959, nó dần được giảm xuống 14 triệu đô-la thông qua việc phân phối cho các trường và khoa. Quan điểm của Conant về việc quản lý tập trung các đơn vị của viện đại học như trong một công ty cổ phần tiếp tục được duy trì.■

Sự thận trọng về tài chính đi đôi với quy tắc xưa cũ của Harvard về tự chủ ngân sách giữa các đơn vị. Vào đầu nhiệm kỳ, Pusey đã đặt câu hỏi về tính hiệu quả của nguyên tắc đó. Thành viên cao cấp của Hội đồng Charles Coolidge đã giúp ông lý giải vấn đề này. Người đứng đầu các đơn vị có quyền tự chủ đáng kể trong phân bổ nguồn tiền, nhưng chỉ được chi tiêu trong phạm vi ngân sách của họ. Theo cách này, họ có động lực để lập kế hoạch cho tương lai và tiết kiệm: phần tiết kiệm được sẽ nằm trong ngân sách của đơn vị thay vì đưa vào quỹ chung của viện đại học (“Tôi đã rất ghét phải thuyết phục Hiệu trưởng Griswold để chuyển một phần tiền của Trường Luật sang cho Trường Y.”)■

Khi viện đại học phát triển về quy mô và sự giàu có, việc quản lý ngân sách trở nên phức tạp hơn. Vào đầu những năm 1960, Harvard có 50 ngân sách cấp khoa và trường học, với 2.300 khoản mục. Năm 1958, Bundy bày tỏ lo lắng: “Quy luật Parkinson³¹ vẫn đang chi phối chúng ta, với nhân viên tăng nhanh hơn ngân sách; chúng ta ngày càng có nhiều dự án nghiên cứu phụ thuộc vào tài trợ hằng năm từ bên ngoài – như vậy là hoàn thành một nhiệm vụ rõ ràng hay là tăng trưởng một cách bấp bênh, chỉ dựa vào vai trò của các đơn vị và tiền tài trợ sẵn có? Chúng ta có chi tiêu tiết kiệm và hiệu quả như mình nghĩ không, hay có thể tiết kiệm nhiều hơn như các nhà phê bình đã chỉ ra?”■

Việc đi vay – vốn không ai nghĩ đến vào thời Harvard chỉ dành cho giới thượng lưu – bắt đầu được coi là một công cụ tài chính thích hợp trong thời đại của những công trình xây dựng lớn và giá cả biến động. Paul Cabot phản đối việc này vì cả lý do thận trọng và đạo đức. Ông nghĩ tuyệt đại đa số cựu sinh viên đều cho rằng “không thể nào cầm cố tương lai”. Một khoản vay mượn sẽ kéo theo những khoản khác, và rồi mọi việc sẽ theo đà đó, “cướp đi tương lai để lo cho hiện tại”. Không ai trong số những người tiền nhiệm của ông vay nợ trong hơn ba thế kỷ qua, và tình hình tài chính của Harvard vẫn rất tốt. Về việc vay với lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường nhờ các chương trình hỗ trợ mới của chính phủ, sau đó cho vay với lãi suất cao hơn (một thực tế phổ biến vào những năm 1990), ông cho biết: “Đối với tôi, việc đó không gì khác hơn là duy trì một tài khoản ký quỹ.”

Chủ nhiệm FAS Bundy, bị thúc ép do sự cạnh tranh từ các trường đại học khác và việc đáp ứng nhu cầu phát triển của các đơn vị, đã không “hoàn toàn đứng về phía Paul Cabot để phản đối việc vay mượn”, mặc dù ông đồng ý rằng năm 1957 chưa phải là thời điểm cho việc đó. Nhà Kinh tế học Richard Cooper, khi đó đang là sinh viên sau đại học năm thứ hai, đã phản đối Cabot trên tờ Harvard Alumni Bulletin, cho rằng việc vay nợ trong nền kinh tế lạm phát là một cách chấp nhận được để chuyển một phần gánh nặng tài chính của giáo dục đại học sang cho cộng đồng. Quan điểm của ông, như sau này cho thấy, chính là tương lai tài chính của viện đại học.■

Trong khi giá trị thị trường của các khoản tài trợ Harvard nhận được đã tăng hơn gấp đôi từ năm 1955 đến năm 1965, chi tiêu thậm chí còn tăng nhanh hơn. Khoản thiếu hụt này được bù đắp bằng tài trợ của chính phủ cho các dự án nghiên cứu – từ gần như không có vào năm 1948 đến 47 triệu đô-la (bằng 36% chi phí của Harvard) vào năm học 1965-1966 – và tăng thu từ học phí (từ 525 đô-la năm 1948 lên 1.540 đô-la năm 1962). Với nguồn thu ấn tượng và việc hạn chế chi tiêu mạnh mẽ, ngân sách của Harvard đã cân bằng hoặc thậm chí thặng dư cho đến cuối những năm 1960.■

TÍNH KINH TẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu quy mô lớn là một đặc trưng đáng chú ý của Harvard đề cao tài năng, và cũng có các vấn đề tài chính của riêng nó. Những tranh cãi về một khúc mắc xưa cũ – chính sách của viện đại học đối với bằng sáng chế – phát sinh thường xuyên hơn khi ngày càng có nhiều nghiên cứu có khả năng sinh lợi. Năm 1953, nhà tiên phong về huyết tương Edwin J. Cohn và Hội đồng đã thống nhất rằng một số bằng sáng chế liên quan đến công trình phân tách máu của ông sẽ được giao cho Quỹ Protein, tổ chức này sẽ thu từ người dùng các khoản liên quan đến chi phí sản xuất thay vì phí bản quyền hoặc phí cấp phép. Điều này vẫn phù hợp với yêu cầu không thu lợi nhuận từ những khám phá về sức khỏe của Harvard. Nhưng Phó Viện trưởng phụ trách tài chính Edward R. Reynolds cho rằng “những thỏa thuận với Edwin đã không đạt được mục đích và thực tế đã chứng tỏ là thất sách”, vì chúng không khuyến khích công việc triển khai tốn kém. Ông cảnh báo rằng chính sách phi lợi nhuận sẽ cản trở việc triển khai ứng dụng thực tế.■

Năm 1960, một ủy ban gồm các giảng viên đã xem xét chính sách của Harvard liên quan đến bằng sáng chế và tán thành cách tiếp cận truyền thống. Nhưng áp lực từ các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến thị trường đang gia tăng. Đến giữa những năm 1960, người ta tiến hành một đánh giá khác. Tính kết nối ngày càng tăng giữa viện đại học với nền kinh tế và chính phủ, cũng như tiềm năng lợi nhuận ngày càng lớn của nghiên cứu khoa học đòi hỏi cách xử lý thỏa đáng hơn đối với các xung đột lợi ích. Chủ nhiệm Khoa Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng Harvey Brooks cho rằng chính sách về bằng sáng chế của Harvard là “hoàn toàn không hợp lý và không phù hợp với nghĩa vụ của nó đối với xã hội”. Harvard cần thấy rằng các kết quả nghiên cứu là để phục vụ xã hội. Nếu cách duy nhất để làm được điều đó là cho phép khoa (hoặc viện đại học) hưởng lợi từ những khám phá của mình, thì hãy làm như vậy. Nhưng cách nhìn của ông chỉ là thiểu số. Hầu hết giảng viên dường như vẫn ủng hộ chính sách hiện hành. Có lẽ một ủy ban khác có thể xem xét vấn đề này.

Năm 1971, trước ngày Pusey kết thúc nhiệm kỳ, Brooks lại đặt câu hỏi về chính sách bằng sáng chế của Harvard. Pusey trả lời trước khi rời vị trí viện trưởng: “Trong những năm tôi làm viện trưởng, đã có hai hay ba lần các thành viên Hội đồng dành hàng giờ, hàng ngày, hàng tuần – thậm chí hàng tháng như tôi nhớ – cho các câu hỏi về chính sách bằng sáng chế, và tôi không đặc biệt hào hứng với chúng trong những tuần cuối nhiệm kỳ. Nhưng sẽ phải có ai đó xem xét việc này.” Có lẽ là một ủy ban nhỏ…■

Vào giữa những năm 1950, việc nghiên cứu được hỗ trợ từ các nguồn bên ngoài đã phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn phải tuân theo khuôn khổ và những quy ước đơn giản trước đây. Như Phó Viện trưởng L. Card Wiggins lưu ý, việc các quỹ lớn tài trợ “dự án” vào đầu những năm 1930, sau đó là việc chính phủ đặt hàng các “hợp đồng” trong Thế chiến II, “về cơ bản đều giống nhau trong việc cung cấp hỗ trợ ngắn hạn cho các hoạt động đã được xác định trước.” Vấn đề là chúng ít liên quan đến các nguyên tắc hoặc mục tiêu của viện đại học.■

Vào mùa thu năm 1953, Harvard có khoảng 100 hợp đồng với chính phủ, trong đó 65 hợp đồng thuộc về Phân khoa Khai phóng và Khoa học, gần như toàn bộ số còn lại thuộc về Trường Y. Pusey nhận xét: “Nghiên cứu từng là một khuynh hướng nghề nghiệp, nay lại giống một hoạt động kinh doanh gắn liền với giảng dạy.” Nhưng so với các trường đại học khác, sự phụ thuộc của Harvard vào tiền tài trợ nghiên cứu rất khiêm tốn: chỉ dưới 20% tổng thu nhập trong giai đoạn 1958-1959, so với 83,6% của Cal Tech, 78,2% của MIT, 55,5% của Chicago và 54,1% của Princeton.■

Vào giữa những năm 1950, Harvard yêu cầu chính phủ chi trả tất cả chi phí gián tiếp của các nghiên cứu được tài trợ. Sau nhiều tranh luận, các trường khác có thể đồng ý chia sẻ chi phí gián tiếp nhằm nhận được nhiều tài trợ hơn. Nhưng Harvard không cần như vậy; bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ giảng viên của trường đủ cao để có thể đưa ra yêu cầu đó. Trên thực tế, Bộ Quốc phòng và Ủy ban Năng lượng Nguyên tử đã thanh toán hầu hết chi phí gián tiếp cũng như trực tiếp. Vấn đề nằm ở các nghiên cứu y tế và sinh học, nơi chỉ được Cơ quan Y tế Công cộng và Quỹ Khoa học Quốc gia chi trả một phần nhỏ chi phí gián tiếp.■

Các quy tắc của chính phủ liên tục thay đổi, gây ra rất nhiều xung đột và lo ngại. Năm 1963, Cơ quan Y tế Công cộng, có trách nhiệm điều hành Viện Y tế Quốc gia (NIH), đã thắt chặt các khoản tài trợ của NIH, dẫn đến những quan ngại về việc chính phủ kiểm soát nhiều hơn và do đó là các thủ tục giấy tờ tăng thêm đối với viện đại học. Năm 1965, Cục Ngân sách yêu cầu chỉ tính chi phí gián tiếp trên lương và tiền công của những người tham gia dự án. Đối với các giảng viên nghiên cứu những vấn đề mang tính lý thuyết và trừu tượng, không đòi hỏi chi phí gì nhiều ngoài lương, tỷ lệ chi phí gián tiếp có thể cao hơn. Điều này (theo cơ quan quản lý của Harvard) rõ ràng sẽ “tạo ra những ngụ ý vô hình nhưng rõ ràng”, tức là làm giảm sự hấp dẫn của nghiên cứu ứng dụng.

Ban điều hành yêu cầu các khoa tuân theo những quy định mới. Khi chấp nhận nguyên tắc lương của giảng viên dài hạn được tính vào phần đóng góp của trường theo cơ chế chia sẻ chi phí, Harvard đã lún sâu hơn vào mạng lưới quy định của chính phủ. Vào mùa xuân năm 1966, ban điều hành yêu cầu giảng viên hoàn thành “Báo cáo công việc” hằng tháng (hằng quý đối với giáo sư) và thông tin chấm công của họ sẽ được lưu hồ sơ, dù lương của họ có được chi trả từ nguồn tài trợ của chính phủ hay không.■

Điều đó đã phá vỡ con đê ý thức vốn mỏng manh của các giảng viên về đặc quyền của họ. Trưởng khoa Toán học George Mackey coi báo cáo công việc là sự vi phạm tự do học thuật. Nó là tư duy của kế toán viên và doanh nhân, những người vô cảm với các nhu cầu tâm lý và địa vị đặc biệt của giới học giả. Nghiên cứu không phải là “các dịch vụ được cung cấp” mà là “một đặc ân và nghĩa vụ về mặt đạo đức.” Đó là trung tâm của cuộc đời một học giả; diễn ra thường xuyên, việc cố gắng ép nó vào một tỷ lệ là điều không thể. Trưởng khoa Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng Harvey Brooks có cùng mối quan ngại. Ông nói với Pusey, các khoa lo sợ rằng quyền tự do học thuật đang bị thỏa hiệp “để có thêm những quỹ không hạn chế cho viện đại học”. Brooks cảnh báo rằng đội ngũ giảng viên coi việc này là phá vỡ sự tách biệt truyền thống về trách nhiệm đối với các vấn đề học thuật và tài chính: “Tôi tin trong trường hợp này, chúng ta đã quyết định chủ yếu vì lý do tài chính và quản trị mà không nhận thức được đầy đủ tác động đối với các nguyên tắc tự do học thuật cũng như điều kiện làm việc của những giảng viên dài hạn.”

Trong mùa hè năm 1966, Harvard đã vận động hành lang để bãi bỏ báo cáo công việc và giành được sự ủng hộ của Cục Ngân sách và Quỹ Khoa học Quốc gia. Các trường đại học khác từ chối ủng hộ một thay đổi có lợi cho Harvard giàu có mà không đem lại lợi ích gì cho họ. Thiệt hại tiềm năng khá lớn. Sự khác biệt giữa mức chi phí gián tiếp 20% Harvard tự nhận trước đây và 26% theo báo cáo công việc hiện tại là 6,8 triệu đô-la trong năm học 1964-1965. Và con số này trong năm học 1966-1967 sẽ là 11 triệu đô-la nếu chính sách báo cáo công việc không được tuân thủ. Những tranh cãi trở nên ầm ĩ, góp phần vào mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa viện đại học và chính phủ trong những năm 1960. Và đó là một khúc mắc nữa giữa đội ngũ giảng viên và ban điều hành Harvard.■

Chương 9:
Điều hành ngôi trường giàu có

Khi Conant rời vị trí viện trưởng vào năm 1953, Harvard vẫn được điều hành theo phong cách thận trọng, xưa cũ. Pusey không cảm thấy quá cần thiết phải thay đổi phong cách quản trị. Cho đến cuối nhiệm kỳ, ông dựa vào một đội ngũ nhỏ nhân viên gần như để gây ấn tượng. Khi đi làm vào mỗi buổi sáng, ông mở hòm thư cá nhân trước tiên. Đây đó, các lề thói cũ vẫn tồn tại một cách ngoan cố.

NHÓM ƯU TÚ ĐẦY QUYỀN LỰC

Hai cộng sự thân cận nhất của Pusey vào những năm 1950 hoàn toàn khác biệt. Một người là trợ lý riêng William Bentinck-Smith khóa 1937, một cựu nhà báo niềm nở, điềm tĩnh với lối diễn đạt dễ hiểu (điều mà Pusey không có). Bentinck-Smith là thư ký của Pusey, cũng là cố vấn thân cận về nhiều vấn đề khác nhau liên quan đến cựu sinh viên và chính sách, như Calvert Smith đối với Conant vào những năm 1940. Bentinck-Smith nhớ lại: “Tôi đã làm việc cho ông ấy suốt 18 năm phi thường, trong một mối quan hệ thân thiết và tin cậy lẫn nhau.”■

Cộng sự thân thiết còn lại (điều dường như không thể xảy ra) là Chủ nhiệm Phân khoa Khai phóng và Khoa học McGeorge Bundy. Pusey xuất thân từ tầng lớp trung lưu nước Mỹ, giai cấp điển hình của các viện trưởng Harvard, còn Bundy thuộc tầng lớp quý tộc. Ông thuộc dòng họ Lowells lâu đời của Boston, thừa tự tin để lựa chọn học ở Yale thay vì Harvard. Có tin đồn rằng Hội đồng đã gây áp lực với Pusey để đưa Bundy trở thành chủ nhiệm khoa. Thành viên Hội đồng Roger Lee nói với vị viện trưởng được bầu chọn vào mùa hè năm 1953: “Chỉ khi có được một nhà quản lý hàng đầu hiểu rõ công việc trước khi khai giảng, anh mới có thể tự do đối phó với những vấn đề chính sách chắc chắn sẽ phát sinh khi có sự thay đổi viện trưởng.” Pusey nói rằng chính ông bị thu hút bởi bài phê bình gay gắt của Bundy đối với sự tấn công của William Buckleys qua bài viết God and Man at Yale (Thánh và người tại Yale) về vấn đề trường đại học tự do.

Chỉ mới 34 tuổi khi trở thành trưởng khoa vào năm 1953, vị phó giáo sư khoa Bộ máy nhà nước Bundy đã sớm chứng tỏ trí tuệ sắc bén như bất kỳ ai trong viện đại học. Là một người có sức ảnh hưởng lớn, ông dễ dàng quản lý nhân sự và được ủng hộ trong đa số trường hợp. Pusey đã cố gắng gây quỹ hết sức để có thể tăng đáng kể quy mô cùng mức lương của giảng viên, và thu được kết quả quý giá nhỏ nhoi cho những nỗ lực của mình. Nhưng khi cả hai cùng làm việc – Pusey đối ngoại thu hút các cựu sinh viên bên ngoài, Bundy đối nội chăm lo công việc bên trong – không ai sánh được với họ trong lịch sử hiện đại của Harvard, có lẽ ngoại trừ cặp Derek Bok-Henry Rosovsky trong những năm 1970, đầu 1980. Người này có những phẩm chất mà người kia còn thiếu: Sự phóng khoáng và trí tưởng tượng của Bundy, sự vững vàng về đạo đức và tính tuân thủ nguyên tắc cứng rắn của Pusey.■

Mối quan hệ của Pusey với các cơ quan quản trị – Hội đồng và Ban quản trị – tương đối suôn sẻ. Làm sao họ có thể không nồng nhiệt đối với con người có niềm tin và tiêu chuẩn đạo đức cao, tận tụy với giáo dục, giỏi gây quỹ, một nhà quản trị có năng lực gắn bó với công việc của mình? Trong khi đó, thời gian và quy luật tự nhiên đã thay đổi đáng kể nhân sự, nếu không muốn nói là quan điểm, của Hội đồng. Sự bổ sung quan trọng nhất là Francis H. (“Hooks”) Burr, một luật sư từ hãng luật Ropes and Grey, có dòng dõi hoàn hảo, thay thế cho Roger Lee vào năm 1954. Pusey tin cậy Burr như một người giải quyết vấn đề và một cộng sự thân thiết. Và ông tự do chọn các thành viên khác để hỗ trợ trong những vấn đề phù hợp với chuyên môn của họ.

Năm 1959, William Marbury lưu ý rằng ông, Keith Kane với Thomas Lamont bằng tuổi nhau, và nếu cả ba ở lại Hội đồng cho đến khi 70 tuổi, việc họ nghỉ hưu đồng loạt sẽ để lại một lỗ hổng lớn. Marbury nghĩ rằng về lý, ông nên ra đi trước tiên: ông đã phục vụ lâu hơn những người khác và không hữu ích bằng. Việc là người Baltimore và không có bằng cử nhân Harvard khiến ông phần nào trở thành kẻ lạc loài trong một cơ quan vẫn còn mang nặng tư tưởng thượng lưu. (Khi người phụ trách tài chính Paul Cabot và Charles Coolidge nghỉ hưu vào năm 1964, tiểu sử của họ đã được phát hành. Marbury trầm ngâm: “Thú thật, khi đọc những gì nhận được, tôi cảm thấy gần như đang đọc một cuốn tiểu thuyết của Marquand³².”) Tuy nhiên, Marbury đã trở thành thành viên cao cấp của Hội đồng vào năm 1964 và không nghỉ hưu cho đến năm 1970. Cơ quan cổ xưa này luôn giữ được sự trung thành và tận tâm của các thành viên.■

Trước khi nghỉ hưu vào giữa những năm 1960, người phụ trách tài chính Paul Cabot đề cử George Bennett, cộng sự thân cận của mình làm người kế nhiệm. Lý do khá dễ hiểu: giống như Cabot (và Burr), Bennett cũng là Giám đốc State Street Investment, công ty chịu trách nhiệm đầu tư các khoản tài trợ của Harvard. Thomas Lamont quan tâm tới các phẩm chất của Bennett. Bennett có dòng dõi hoàn hảo, nhưng khả năng ra quyết định thì còn phải xem xét. Và ông sẽ đóng vai trò thế nào trong các vấn đề không liên quan đến tài chính? Lamont cảnh báo: “Tôi nhớ khi Paul trở thành người phụ trách tài chính của Harvard, ông ấy đã thề không quan tâm đến bất cứ vấn đề nào khác ngoài đầu tư. Sau một năm, ông ấy là người đầu tiên có ý kiến về mọi vấn đề của Harvard, từ bất động sản đến kế hoạch tương lai của Trường Thần học hay chất lượng giảng dạy tiếng Pháp dở tệ của chúng ta.” Nhưng Cabot có ảnh hưởng, và Bennett cũng vậy.■

Charles Coolidge nghỉ hưu vào năm 1964 sau gần 30 năm làm việc cho Hội đồng, và Albert Nickerson, Giám đốc Điều hành của Socony Mobil thay thế ông. Lần đầu tiên Hội đồng có một thành viên xem xét cách điều hành Harvard theo quan điểm từ một tập đoàn quốc gia lớn chứ không phải từ State Street hay giới luật sư. Khi Thomas Lamont qua đời sau ca phẫu thuật tim vào năm 1967, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara và John Gardner của Tập đoàn Carnegie được đề xuất làm người thay thế (nhưng không thành công). Sự lựa chọn cuối cùng, luật sư Hugh Calkins từ Cleveland, hóa ra lại phù hợp đáng kể với bối cảnh đào tạo-sinh viên đang thay đổi. Năm 1971, khi Pusey rời nhiệm sở, không còn ai trong số những thành viên Hội đồng từng chào đón ông 20 năm trước ở đó.■

Khi Harvard phát triển, các mối quan tâm và công việc của Hội đồng cũng tăng theo. Năm 1962, Marbury tự hỏi:

Có phải đã đến lúc chúng ta nên kìm hãm sự phát triển dường như đang bùng nổ khắp nơi ở Harvard? Những yêu cầu về không gian rộng hơn, thiết bị và nhân sự nhiều hơn có thật sự xứng đáng với những thành tựu đạt được không? Liệu chúng ta có nên để tâm đến lời chỉ trích của John J. McCloy [Giám đốc Điều hành ngân hàng Chase Manhattan] rằng Harvard đang chi quá nhiều tiền để lót đường cho trí tuệ?

Năm 1966, Thomas Lamont phàn nàn rằng kể từ khi “các trường đại học phát triển mạnh mẽ”, những cuộc họp của Hội đồng kéo dài hơn nhiều. Bị bao vây bởi đống giấy tờ, các thành viên khó đưa ra quyết định sáng suốt. Tuy nhiên, các dự án phức tạp và tốn kém đã tới trước mắt, như Trường Quản lý Nhà nước Kennedy. Không đủ thời gian và thông tin, Hội đồng đã trở thành “cỗ máy chữa cháy”. Nhưng Pusey đã bác bỏ tính chính xác của những gì Lamont mô tả cũng như các biện pháp khắc phục mà ông đề xuất (mở rộng Hội đồng, kiểm soát tập trung). Theo Pusey, nhiệm vụ thiết yếu của Hội đồng là chọn và hỗ trợ vị viện trưởng được chọn. Nếu có vấn đề nghiêm trọng về quản trị, Harvard không cần Hội đồng mới; mà cần một viện trưởng mới.■

Ban quản trị cũng muốn có ý kiến của mình. Các thành viên Ủy ban điều hành đã tới gặp viện trưởng mới vào tháng 5 năm 1954. Họ phàn nàn về việc bị gạt ra ngoài lề trong các quyết định lớn như bổ nhiệm Pusey, và nay là việc lựa chọn Burr vào Hội đồng. Cái họ phản đối không phải là lựa chọn mà là cách thức thực hiện. Pusey cố gắng xoa dịu bằng cách đảm bảo rằng ông sẽ (không chính thức) tham khảo ý kiến Ban quản trị khi Hội đồng xem xét các quyết định bổ nhiệm quan trọng. Đổi lại, họ đảm bảo với ông rằng sẽ ủng hộ việc bổ nhiệm Burr trước các thành viên còn lại của Ban quản trị. Nhưng dường như chẳng có gì thay đổi. Theo thông lệ, Ủy ban điều hành của Ban quản trị đã chấp thuận việc bổ nhiệm Nickerson và Bennett vào năm 1965 – và cũng như thông lệ, lại phàn nàn về việc không được thông báo trước cũng như thiếu thời gian cân nhắc.■

HOẠT ĐỘNG VẬN HÀNH

Người ta cho rằng ở đâu đó có một tài liệu tên là “Lịch sử thế giới”, mô tả cơ cấu quản trị của Harvard. Năm 1956, khi Francis Keppel, hiệu trưởng mới được bổ nhiệm của Trường Giáo dục, yêu cầu được xem văn bản này, Thư ký Hội đồng David Bailey phải thừa nhận rằng ông không thể tìm thấy một bản sao nào: điều cho thấy tầm quan trọng của nó. Bailey nghĩ rằng trên thực tế có ba lĩnh vực quản trị riêng biệt tại Harvard, mỗi lĩnh vực có một cơ chế khác nhau:

Tài chính và ngân sách: Viện trưởng và các thành viên Hội đồng nắm quyền tối cao. Cơ chế điều hành rõ ràng, chính xác, theo chiều từ trên xuống như giới quân sự. Viện trưởng là tổng tư lệnh; phó viện trưởng điều hành là chỉ huy mặt trận; các hiệu trưởng nhận lệnh từ cấp trên và chịu trách nhiệm quản lý tài chính hiệu quả trong phạm vi của mình.

Lựa chọn giảng viên: “Ở đây chúng tôi có một cơ chế cồng kềnh hay chuyên chế, cùng rất nhiều ủy ban.” Về lý thuyết, các cơ quan quản trị có quyền đánh giá cuối cùng. Nhưng trên thực tế, họ đang phải chấp nhận quy trình lựa chọn do các đơn vị và cơ chế ủy ban lâm thời chi phối. Trong thế kỷ qua, chỉ có bốn lần Ban quản trị không đồng tình với việc lựa chọn giảng viên, và không lần nào thành công.

Chính sách đào tạo: Các khoa có quyền tự chủ gần như tuyệt đối về sinh viên, chương trình giảng dạy và bằng cấp, mặc dù trên danh nghĩa, các cơ quan quản trị vẫn có tiếng nói về việc thay đổi bằng cấp cũng như chương trình giảng dạy. Trên thực tế, “không ai có quyền lực tuyệt đối. Ngay cả những lợi ích và áp lực của việc quản lý cũng phụ thuộc vào những tranh luận và bầu chọn công khai”.■

Bộ máy quản trị tập trung của Harvard dưới thời Pusey vẫn rất gọn nhẹ: theo các tiêu chuẩn sau này là ít mà hiệu quả. Tỷ lệ chi phí quản lý đã thật sự giảm vào đầu những năm 1960, từ 4,6% xuống 3,1% ngân sách. Sự mở rộng dường như bắt đầu xảy ra từ các trường thành viên. Năm 1964, Thomas Lamont hay chỉ trích đã phản đối việc Trường Kinh doanh yêu cầu Hội đồng phê duyệt bảy vị trí quản lý mới. Đối với ông, đây là “nỗ lực thật sự để chứng minh tính chính xác của quy luật Parkinson [rằng công việc sẽ tăng lên khi thời gian cho phép hoàn thành dài ra].” George Baker, Hiệu trưởng HBS giải thích rằng việc này chỉ là thăng chức cho những cán bộ hiện tại của trường. (Nghĩa là chỉ có chút ít thay đổi về chức danh.)■

Lúc này, Harvard đã có quy mô và sự phức tạp của một viện đại học hiện đại. Trong năm học 1953-1954, Hội đồng đã bổ nhiệm 3.164 vị trí, cả về đào tạo và quản trị; đến năm 1966, con số này đã lên tới 6.100. Nhiều người hơn nghĩa là nhiều giấy tờ hơn. Tháng 6 năm 1955, thư ký của Pusey hỏi ông rằng liệu họ có thể đặt các tủ tài liệu dọc bức tường phòng lễ tân ở khu văn phòng của ông tại tòa nhà Massachusetts hay không: “Khối lượng công việc ở đây đã tăng đáng kể trong khoảng một năm qua và chúng tôi đang cần không gian làm việc ở những nơi trước đây chưa từng cần đến.”■

Trong tương lai, Harvard sẽ có đội ngũ luật sư nội bộ. Nhưng hiện tại thì Ott Shaw, luật sư từ công ty luật Ropes and Gray ưa thích của Harvard đang phải giải quyết một danh sách dài tới 40 vụ việc – tranh chấp về Vườn ươm Arnold, những vấn đề phức tạp và gay go liên quan đến Thư viện và Trường Quản lý Nhà nước Kennedy, các cuộc đàm phán nhạy cảm với quan chức thành phố về những thay đổi trên đường phố Cambridge… Và những vấn đề mới cũng cần các vị trí quản trị mới để xử lý. Năm 1958, viện trưởng có riêng một trợ lý về các vấn đề dân sự để giải quyết “các vụ việc đa dạng liên quan đến hoạt động hằng ngày của viện đại học trong một thành phố lớn”.■

Công nghệ viễn thông thay đổi nhanh chóng dẫn đến áp lực về việc quản lý phải tập trung hơn và phản hồi nhanh hơn. (Người ta chưa ý thức được rằng hai mục tiêu này có thể mâu thuẫn với nhau.) Trưởng khoa Kỹ thuật và Khoa học ứng dụng Harvey Brooks cảnh báo rằng việc lưu trữ và xử lý thông tin cần “được lên kế hoạch trước và có các dịch vụ kỹ thuật” vượt ra ngoài công tác bảo trì định kỳ cũng như vận hành hiện có của các tòa nhà và khu đất. Như vậy, văn phòng công nghệ thông tin đã ra đời, nơi trở thành bộ phận lớn nhất trong bộ máy quản trị tập trung của Harvard những năm 1970.■

Bộ máy quản trị của Harvard đã tìm thấy một nơi thích hợp cho mình ở Trung tâm Holyoke, được mở cửa vào năm 1962. Tòa nhà cao tầng nằm ở trung tâm này được thiết kế để đặt văn phòng và một số phòng ban của Phân khoa Khai phóng và Khoa học. Nhưng nó nhanh chóng trở thành phiên bản Harvard của tòa nhà Ban Thư ký Liên Hợp Quốc ở New York: một biểu tượng phù hợp cho một trường đại học hiện đại đích thực. Vào đầu những năm 1960, Phó Viện trưởng điều hành L. Gard Wiggins đã điều hành một đội ngũ hàng nghìn người theo đúng nghĩa đen: khoảng 5.000 cán bộ không giảng dạy và 6.000 nhân viên thời vụ (trong đó có 3.000 sinh viên).■

Câu chuyện về Dịch vụ Y tế Đại học (UHS) cho thấy tác động qua lại của cung cầu đã thúc đẩy sự phát triển của bộ máy quản trị Harvard. Năm 1952, Conant lập một ủy ban để xem xét thực trạng và triển vọng tương lai của việc chăm sóc sức khỏe. Không khó để dự đoán rằng ủy ban đã kêu gọi xây dựng một hệ thống hoàn thiện hơn, với trọng tâm là một phòng khám và bệnh xá. Năm 1954, Dana Farnsworth, Giám đốc Y tế của MIT, được chọn để đứng đầu UHS với trách nhiệm hiện thực hóa những khuyến nghị này. Ông lập ra một kế hoạch chăm sóc sức khỏe sinh viên toàn diện, nhưng nhanh chóng bị cuốn vào tranh cãi với các trường Kinh doanh và Luật với mong muốn duy trì phòng khám riêng.

Thành viên Hội đồng Charles Coolidge không bị mê hoặc bởi sự chăm sóc mới mẻ, chu đáo này: “Tôi rất bực khi nghĩ rằng nếu bây giờ học đại học, tôi sẽ phải chịu thêm khoảng 65 đô-la chi phí một năm chỉ để nhân viên của Farnsworth lăng xăng xung quanh với ‘những sinh viên rối loạn cảm xúc’”. Nhưng quan điểm của ông đã lỗi thời. Trung tâm UHS mới, một trong những mục tiêu của chương trình gây quỹ cho Đại học Harvard, đã mở cửa vào năm 1962. Đến năm 1970, chăm sóc sức khỏe đã đóng vai trò quan trọng ở Harvard. Hiệu trưởng Robert Ebert của Trường Y đã nghĩ đến một chương trình chăm sóc sức khỏe có giá tương đương 6 triệu đô-la một năm hiện nay.■

Thư viện đại học Harvard và Nhà xuất bản Đại học Harvard vẫn là các đơn vị học thuật lớn nhất do ban quản lý điều hành. Giám đốc thư viện Keyes Metcalf nghỉ hưu vào năm 1954, với báo cáo cuối cùng được Bundy giận dữ mô tả là “một trong những điều khiến tôi nản lòng và thất vọng nhất trong hai năm qua. Đó là một tiếng than thở dài,” một yêu cầu tăng ngân sách “kém hấp dẫn nhất”. Nhưng Bundy nhận thức rõ tầm quan trọng của thư viện và nhu cầu nắm quyền điều hành thư viện ngày càng quyết liệt của các giảng viên: “Đó là sự quay trở lại của cơ chế trước kia, khi chúng tôi có một cán bộ giảng dạy là giám đốc thư viện, với một thủ thư giỏi kỹ thuật dưới quyền”. Ông đã mời nguyên Hiệu trưởng Paul Buck kế nhiệm Metcalf, và đến năm 1964, Merle Fainsod của khoa Bộ máy nhà nước kế nhiệm Buck. Cộng sự lâu năm của Metcalf, Douglas Bryant, Giám đốc Vận hành của thư viện, trở thành người quản lý hệ thống thư viện của viện đại học. Nhưng Pusey và Chủ nhiệm FAS Franklin Ford đã nói rõ rằng Fainsod cũng như Ủy ban Thư viện có quyền quyết định đối với các vấn đề chính sách và thực tiễn của Thư viện Đại học Harvard.■

Vấn đề chính của hệ thống thư viện là sự phát triển không ngừng các bộ sưu tập và nhu cầu thêm không gian lưu trữ. Đến giữa những năm 1960, Harvard có 7,5 triệu cuốn sách và ấn phẩm; Yale có thư viện đại học lớn thứ hai xếp sau rất xa với 4,7 triệu cuốn sách. Thư viện Widener chật ních, với các kệ trĩu nặng vì trọng lượng của 3 triệu cuốn sách; cần gấp không gian lưu trữ. Thư viện Y học Countway mở cửa vào năm 1965 là nơi cất giữ các bộ sưu tập về y học của Harvard. Người ta cho rằng thư viện Radcliffe’s Hilles (1966), một sự bổ sung riêng biệt nhưng bình đẳng cho thư viện Lamont của Đại học Harvard, và thư viện Pusey (1975), một khu phức hợp ngầm liền kề với thư viện Widener, đã đáp ứng được nhu cầu của hệ thống thư viện Harvard cho đến những năm 1980. Nhưng chi phí duy trì cơ sở hạ tầng thư viện đang phát triển này là rất lớn và sẽ trở nên nặng nề hơn rất nhiều trong thập kỷ 1970 đầy khó khăn về tài chính.■

Nhà xuất bản Đại học Harvard trải qua những năm 1930-1940 đầy khó khăn, nhưng đã ổn định và trở lại thời kỳ hoàng kim sau khi Thomas J. Wilson trở thành giám đốc vào năm 1947. Wilson, một tài năng học thuật nhã nhặn từ Bắc Carolina, rất chú ý đến mối quan hệ giữa nhà xuất bản với các khoa. Các khoản tài trợ từ Quỹ Ford cùng những khoản quyên góp từ thiện như của tổ chức Belknap đối với các ấn phẩm về lịch sử Mỹ đã tạo thêm công việc cho nhà xuất bản: từ 68 ấn phẩm một năm vào năm 1947 lên tới 144 ấn phẩm chỉ hai thập kỷ sau đó. Số nhân viên tăng gấp ba và doanh thu tăng gấp bảy lần.■

Năm 1967, nhà xuất bản bị lôi kéo vào một cuộc tranh cãi được hiểu là về tự do học thuật. Nhà sinh hóa Harvard James Watson đã viết một cuốn sách sống động, đầy tin tưởng về khám phá tuyệt vời của ông và cộng sự người Anh Francis Crick. Nhà xuất bản nhận được, rất vui mừng khi có món hời này và chuẩn bị xuất bản cuốn sách với tiêu đề gây tò mò (do Watson đặt) Honest Jim (tạm dịch: Sự thật về Jim). Sau đó, Crick phàn nàn với Pusey rằng tác phẩm của Watson là một cuốn hồi ký sai lầm, hời hợt, mang tính vụ lợi, không phản ánh trung thực những gì họ đã làm: “Tôi không thể tin được rằng Nhà xuất bản Đại học Harvard lại xem xét xuất bản những câu chuyện phiếm vô vị đó.” Ông đe dọa sẽ bôi nhọ Giám đốc nhà xuất bản Wilson và viết cho Watson: “Nếu anh kiên quyết coi công việc của mình là lịch sử, tôi sẽ nói rằng nó cho thấy quan điểm ngây ngô và cao ngạo đến mức khó tin về chủ đề này… Quan điểm của anh về lịch sử cũng chỉ như những câu chuyện trên tạp chí lá cải.”

Hội đồng Syndics, cơ quan có quyền quyết định về các ấn phẩm của nhà xuất bản, rơi vào bế tắc khi ủng hộ và chấp nhận bản thảo của Watson. Nhưng các cố vấn pháp lý của Harvard đã cảnh báo rằng không nên xuất bản nó. Syndics nhượng bộ và thừa nhận rằng cuốn sách không nên xuất hiện trong tình hình đó. Cuối cùng, Pusey và Hội đồng quyết định rằng nhà xuất bản nên từ chối với lý do rằng việc này sẽ kéo Harvard vào một cuộc tranh cãi gay gắt về khoa học. Vì vậy, cuốn sách được đổi tên thành The Double Helix (tạm dịch: Chuỗi xoắn kép), được đưa đến một nhà xuất bản thương mại – và trở thành cuốn sách bán chạy nhất. Tin rằng Harvard đã thất bại, một số giảng viên càng thêm bất mãn với bộ máy quản trị của Harvard.■

BIỂU TƯỢNG VÀ HÌNH TƯỢNG

Vị thế mang tính biểu tượng của Harvard trong số các trường đại học Mỹ đòi hỏi sự thận trọng. Thái độ truyền thống của Harvard đối với việc xuất hiện trước công chúng cũng tương tự quan điểm của trường về nợ nần: đây không phải là điều những người có ý thức nên làm. Lowell không bao giờ và Conant hiếm khi trả lời phỏng vấn báo chí. Nhân viên báo chí của trường nhận xét: “Nhìn chung, có thể nói ông Conant có tinh thần hợp tác nhưng không thể tiếp cận, và khi hoàn cảnh đòi hỏi, ông ấy sẽ thân mật nhưng không cởi mở.” Pusey rất khác biệt, sẵn sàng xuất hiện trước công chúng hơn nhiều. Sau khi ông có mặt trong chương trình truyền hình Omnibus năm 1956, thành viên Hội đồng Thomas Lamont đã thốt lên: “Tôi nghĩ trong đời mình, đó có lẽ là sự tuyên truyền hay nhất trong số những gì Harvard đã giới thiệu với công chúng Mỹ, dù dưới bất kỳ hình thức nào.” Ông khen ngợi Pusey vì lòng dũng cảm và nghĩ (chắc chắn là chính xác) rằng cả Lowell hay Conant đều không làm được vậy.■

Trong thời kỳ của những cuộc gây quỹ quy mô lớn, mối quan hệ với cựu sinh viên trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một trở ngại có từ trước là sự cạnh tranh giữa các Câu lạc bộ Harvard và Hiệp hội Cựu sinh viên có phạm vi rộng hơn. Thành viên Hội đồng Hooks Burr cho rằng sự phức tạp của vấn đề cựu sinh viên, “với một bên là Hiệp hội Cựu sinh viên Harvard, bên kia là các Câu lạc bộ Harvard, còn ở giữa là rất nhiều cựu sinh viên hoang mang”, là nguyên nhân chính làm nản lòng hầu hết các sinh viên đã tốt nghiệp. Cuối cùng, vào năm 1964, hai hội cựu sinh viên đã hợp nhất thành một Hiệp hội Cựu sinh viên Harvard. Nhưng có những điều vẫn không thay đổi, và sự lập dị của các cựu sinh viên là một trong số đó. Trưởng ban tổ chức hội khóa lần thứ 50 của khóa 1913 đã phát điên khi thấy sự chú ý chuyển từ công tác chuẩn bị sang ba vấn đề khác, trong đó có kết quả thi đấu bóng đá tốt hơn và các trang thiết bị vệ sinh phù hợp cho phụ nữ tại sân vận động Harvard. Trợ lý Bentinck-Smith của Pusey lo rằng trưởng ban tổ chức hội khóa “dường như đã quá tải. Chúng ta có nên thay anh ta trước khi quá muộn không?”■

Cấp bằng danh dự cho những người vĩ đại, tài năng và giàu có là việc các trường đại học thường làm để thể hiện tinh thần cộng đồng, nuôi dưỡng niềm tin và tăng sức mạnh gây quỹ. Harvard đã làm việc này với sự tinh tế đặc biệt. Trường cố gắng giữ bí mật về những người được chọn cho tới tận lễ trao bằng, do đó mang lại cho tờ Crimson một thách thức thú vị hằng năm. Từ năm 1921 đến năm 1945, có khoảng 330 người (nam giới) đã được vinh danh, trong đó 122 người thuộc lĩnh vực dịch vụ công, 92 người làm khoa học, 57 người nghiên cứu xã hội và 55 người thuộc ngành nhân văn.

Việc trao bằng danh dự (hoặc không) có thể gây tranh cãi. Bundy cho rằng Chủ nhiệm FAS Kenneth Murdock không bao giờ nhận được bằng, “ít nhất một phần là do những bất hòa với Conant”. Tiểu thuyết gia William Faulkner từ chối vinh dự này vào năm 1952, với lý do việc trao bằng cho một người thậm chí còn chưa học xong tiểu học “sẽ sai trái và gây phẫn nộ cho nền giáo dục vốn coi bằng cấp là biểu tượng và sự công nhận. Tôi sẽ bảo vệ danh tiếng của Harvard, cái nôi của nền giáo dục Mỹ, ngay cả khi chính Harvard không làm điều đó”.

Với sự khiêm tốn thành thật hơn, nhà Vật lý học Harvard từng đoạt giải Nobel, Edward Purcell, đã xin rút khỏi danh sách năm 1956. Ông đã được công nhận xứng đáng cho công việc của mình và “tôi không muốn bị chính những đồng nghiệp ít được công chúng công nhận xa lánh, mặc dù họ cũng có thành tích như tôi hoặc hơn tôi”.■

Pusey mở rộng số lượng bằng danh dự cấp hằng năm lên đến con số 18 và mở rộng cả điều kiện nhận bằng. Bên cạnh danh sách thông thường gồm những nam học giả da trắng theo đạo Tin lành, ông bổ sung những người Công giáo nổi bật (John F. Kennedy năm 1956, Hồng y Gushing năm 1959), người phụ nữ đầu tiên (Helen Keller năm 1955) và khá nhiều người Do Thái. Khi Robert Weaver, người sẽ trở thành Bộ trưởng Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị, được chọn là người nhận bằng vào năm 1964, thành viên Hội đồng Charles Coolidge lưu ý rằng Weaver có một người vợ da trắng và “có lẽ trông giống người Mỹ Latinh hơn là người Mỹ da đen”.■

Năm 1959, trong một nghiên cứu về bằng danh dự của Harvard, các giảng viên John Kenneth Galbraith và Arthur M. Schlesinger chỉ ra rằng những người theo chủ nghĩa tự do cũng như các lãnh đạo lao động đã bị đánh giá thấp. Kể từ năm 1945, chỉ có bốn thành viên đảng Dân chủ nổi bật được nhận bằng so với 18-23 thành viên đảng Cộng hòa. Đánh giá này đã có tác dụng: năm 1962, một số thành viên Ban quản trị phản đối Adlai Stevenson, và Hội đồng đã rút tên của ông để tránh tranh cãi. Mãi đến năm 1965, Stevenson mới nhận được bằng danh dự. (Nhưng trong 25 năm cuối của thế kỷ XX, một nghiên cứu tương tự sẽ cho thấy sự mất cân bằng tương đương đối với phe bảo thủ.)■

Sau nhiều thập kỷ đình trệ, diện mạo cơ sở vật chất của Harvard đã thay đổi đáng kể dưới thời Pusey. Các tòa nhà mới hoàn toàn hiện đại. Quan điểm kiến trúc theo phong cách quốc tế của Hiệu trưởng Trường Thiết kế Walter Gropius và Jose Sert đã thay thế cho phong cách hùng vĩ truyền thống kiểu Georgia của Coolidge, Shepley, Bulfinch và Abbott, những kiến trúc sư được Harvard lựa chọn lâu nay. Khi bảo vệ ý tưởng về Trung tâm Sau đại học được thiết kế theo phong cách bình dị, thực dụng vào năm 1950, Gropius đã đưa ra quan điểm: “Sinh viên cần những tòa nhà thật sự chứ không phải chỉ vẻ bề ngoài. Chúng ta không yêu cầu sinh viên đi lại trong trang phục thời cổ, nên thật lố bịch khi xây dựng các tòa nhà theo phong cách giả cổ. Làm sao có thể mong đợi sinh viên trở nên mạnh mẽ, không sợ hãi trong suy nghĩ và hành động nếu vây quanh chúng là những cảm xúc giả tạo về một nền văn hóa đã biến mất từ lâu?” Ông tuyên bố rằng không nên lẫn lộn giữa kiến trúc và khảo cổ học ứng dụng.■

Pusey ưa chuộng kiến trúc hiện đại vì ít tốn kém và phù hợp hơn với nhu cầu về các tòa nhà cao tầng của một trường đại học đô thị. Năm 1956, Sert³³ trở thành người tư vấn của ông về quy hoạch, phát triển và thiết kế. 33 tòa nhà mới và 86 công trình cải tạo lớn đã được tiến hành trong 10 năm đầu nhiệm kỳ của Pusey. Harvard trở thành nơi trưng bày tác phẩm của các kiến trúc sư đương đại hàng đầu. Các công trình này đã (và vẫn đang) bị chỉ trích là xấu xí, thiếu tính nhân văn, đối chọi thay vì hòa hợp với kiến trúc quá khứ của Harvard. Nhưng tính hiện đại, phong cách và tinh thần của các tòa nhà mới cũng khiến chúng được đón nhận rộng rãi.■

Trung tâm Nghiên cứu Thị giác Carpenter, công trình duy nhất ở Mỹ của kiến trúc sư Corbusier, được hoàn thành vào năm 1963. (Năm 1961, Pusey thông báo với nhà tài trợ Alfred Carpenter về việc nhận được bản thiết kế đầu tiên: “Rất tiếc, đây mới chỉ là bản thiết kế và Sert sẽ còn rất nhiều việc phải làm trước khi có thể trình lên Hội đồng xem xét… ‘Le Corbu’³⁴ chắc chắn sẽ không giành được bất kỳ giải thưởng nào về tốc độ! Nhưng chúng tôi sẽ thúc đẩy để hoàn thiện và ‘Mỹ hóa’ các bản vẽ càng sớm càng tốt.”) Có thể thấy trước cấu trúc bê tông giản dị này sẽ bị chỉ trích. Nhưng ủy ban kiểm tra khoa Mỹ thuật và khoảng 30 giảng viên đã khen ngợi Pusey vì xây dựng tòa nhà này.

Qua thời gian, các tòa nhà Harvard mới khác đã mất vẻ hấp dẫn. Một trong số đó là tòa nhà William James (1964) của Minoru Yamasaki, một thách thức công nghệ 16 tầng dành cho khoa học hành vi. (Pusey lo lắng về nó: “Tôi chỉ có thể hy vọng rằng xét về tổng thể phát triển của nơi này tại Cambridge, tương lai sẽ chứng minh chúng ta đúng.” Và đa số đều nói rằng ông đã sai.) Các tòa nhà ít nổi bật hơn về mặt kiến trúc nhưng thực tế hơn bao gồm Trung tâm Kịch nghệ Loeb (1959) và Thư viện Y tế Countway (1965) của Hugh Stubbins; Trung tâm Holyoke rộng rãi (1961-1966) và khu nhà ở ven sông cho sinh viên sau đại học Peabody Terrace (1963) do Sert thiết kế. Ngay cả những kiến trúc sư lâu đời của Harvard là Coolidge, Shepley, Bulfinch và Abbott cũng đã hòa nhập vào tinh thần thời đại với các tòa nhà ký túc hiện đại nửa vời Quincy (1959), Leverett (1960) và Mather (1970). Tòa nhà cuối cùng và lớn nhất trong số các công trình của thời kỳ này là Trung tâm Khoa học (1972) dành cho bậc đại học, do Sert thiết kế, được hoàn thành nhờ 11 triệu đô-la tài trợ từ Edwin Land, người sáng lập Polaroid. Lamont và những thành viên Hội đồng khác phàn nàn rằng các trang thiết bị của tòa nhà quá xa hoa, những thiếu sót trong giám sát cũng dẫn đến các lỗi kỹ thuật gây tốn kém. Nhưng nhìn chung, sự hiện đại và sung túc đã cùng tồn tại một cách thoải mái.■

Chủ nghĩa hiện đại đầy tự tin của các tòa nhà mới ở Harvard (và các trường đại học khác) đã tôn vinh hiện tại phồn vinh và tương lai đầy hứa hẹn thay vì quá khứ huyền thoại. Đối với nhiều người, quá khứ chính là tòa nhà Memorial. Tòa nhà theo phong cách Ruskin³⁵ này, nhằm tưởng niệm những thành viên Harvard đã hy sinh trong cuộc nội chiến, được nhiều người coi là công trình lớn nhất (theo một số người là sự tô điểm đẹp nhất) đối với cảnh quan kiến trúc Harvard. Tới cuối Thế chiến II, tòa nhà đã trở nên cũ kỹ, và vào năm 1946, người ta tiến hành dự án khôi phục vẻ đẹp rực rỡ trước đây để tương xứng với một tòa nhà kỷ niệm chiến thắng quân sự vĩ đại nhất của đất nước lúc bấy giờ. Nhưng vào ngày 6 tháng 9 năm 1956, tòa tháp lộng lẫy của nó đã bị hỏa hoạn thiêu rụi. Dư luận cho rằng ngọn lửa là sự chào đón của Chúa trời (hoặc của con người). Một quan chức Harvard cho biết người ta đã bàn đến việc phá bỏ tòa nhà nhưng giữ lại Nhà hát Sanders gắn liền với nó – giống như những gì đã được làm với nhà nguyện Sainte Chapelle trên đảo Ile de la Cite, Pháp – một ví dụ đáng chú ý về tính kiêu ngạo của Harvard.

Pusey nhận xét một cách đầy hy vọng rằng “sự thất bại của những nỗ lực phục hồi tòa nhà Memorial gần đây đã chỉ rõ rằng chúng ta phải tìm một sự thay thế thích hợp cho tòa nhà lịch sử quan trọng này mà vẫn giữ được giá trị tưởng niệm”. Cố vấn luật Ott Shaw cảnh báo rằng điều này sẽ khó khăn. Bởi vì tòa nhà là để vinh danh những thành viên Harvard đã hy sinh trong nội chiến, thật khó để lập luận rằng nó không đáp ứng được mục đích ban đầu. Nhưng giả sử có người cho rằng tòa nhà được thiết kế để trở thành tâm điểm của cuộc sống đại học, rằng nó đã không làm được điều này và rằng việc thay thế nó, theo nghĩa nào đó, sẽ không phá hủy mà là khôi phục niềm tin? (Thị hiếu luôn thay đổi. 40 năm sau, phần bên trong của tòa nhà được khôi phục lại còn hơn cả vẻ huy hoàng ban đầu. Và đến năm 2000, tòa tháp nhỏ bé đã được xây dựng lại trong sự hoan nghênh của mọi người.)■

Khi Harvard mở rộng (di dời cư dân và doanh nghiệp, giảm thuế), sự phản đối của cộng đồng cũng tăng theo. Khu đất Shady Hill của Giám đốc Fogg Paul Sachs, liền kề với các khoa giàu có của Harvard trên đại lộ Francis, đã thuộc về viện đại học trong những năm 1950.

Pusey và các trợ lý coi xây dựng nhà ở cho giảng viên trong khuôn viên trường là cơ hội để giữ chân họ. Nhưng những người phản đối xây dựng đã công kích mạnh mẽ và tìm cách duy trì mảnh đất rất đẹp đó ở trạng thái nguyên sơ.■

Đáng chú ý hơn là việc mua lại mảnh đất Bennett Street Yard từ Cơ quan Giao thông Đô thị (MTA), sau này trở thành nơi đặt Trường Quản lý Nhà nước Kennedy. Harvard từ lâu đã quan tâm đến khu bất động sản rộng lớn có vị trí hợp lý này. Mặc dù Hội đồng Quy hoạch Cambridge phản đối việc Harvard mua lô đất (giá 6 triệu đô-la), nhưng viện đại học lại là người mua nghiêm túc duy nhất. Mọi việc trở nên phức tạp hơn sau vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy: gia đình và các cộng sự cũ của ông coi đây là địa điểm lý tưởng để xây Thư viện Kennedy. Đến những năm 1970, khu đất được chia nhỏ cho Trường Quản lý Nhà nước Kennedy, một tổ hợp khách sạn-căn hộ thương mại và một công viên ven sông dành cho dân địa phương.■

Những xung đột xưa cũ về giai cấp và sắc tộc giữa Harvard giàu có với những cư dân người Ireland (và ngày càng nhiều người da đen) nghèo khó hoặc thuộc tầng lớp lao động tiếp tục ảnh hưởng đến mối quan hệ của viện đại học với các khu vực xung quanh. Ủy viên Hội đồng Cambridge Alfred Vellucci là người đứng đầu phe cư dân. Ông đã khuấy động cuộc họp của Hội đồng Thành phố với các đề xuất như biến khu Harvard Yard thành một bãi đậu xe, hoặc yêu cầu Harvard sửa chữa tháp đồng hồ của tòa nhà Memorial để “sinh viên và cư dân Cambridge biết được giờ giấc trong ngày”.

Các nhà môi trường đô thị cũng là một nhóm khác cần tính đến. Năm 1955, Pusey đã đồng ý với một trong số họ rằng “phải có một phong trào cộng đồng về đổi mới và quy hoạch đô thị ở Cambridge”. Charles Whitlock, người phụ trách quan hệ cộng đồng của Harvard, đã báo cáo với Pusey về tiến độ (hay nói đúng hơn là sự bế tắc) trong các vấn đề quy hoạch. (Ông báo cáo rằng Liên đoàn Nữ cử tri, một thành phần tích cực trong các vấn đề cộng đồng, “cảm thấy Cambridge nên là một vùng thôn quê”.) Khi kế hoạch đường cao tốc của bang đe dọa cắt một dải rộng ngang qua Cambridge, Harvard đã tham gia phong trào phản đối chung, và kế hoạch bị hủy bỏ.■

Đặc biệt nghiêm trọng là vụ xung đột với cư dân và những người ủng hộ họ về vấn đề Khu tái quy hoạch Houghton, nằm ở phía đông của khuôn viên trường, nơi có rất đông người da đen sinh sống. Harvard có những kế hoạch phát triển trong tương lai ở đó và tìm cách thông qua chương trình tái quy hoạch đô thị của thành phố để giành được một khu đất lớn. Sự phản đối ngày càng tăng của công chúng đã chấm dứt ý tưởng đó, và Harvard chuyển sang cách làm truyền thống là mua dần các lô đất khi chúng được bán. Vụ việc này khiến các nhà hoạt động địa phương có khuynh hướng coi Harvard là kẻ thù.

Sự nghi ngờ lan sang các vấn đề khác như fluor hóa hệ thống nước. Whitlock nói với Pusey: “Những người Ireland hoang tưởng nghĩ rằng ai đó ở thành phố này đang cố đầu độc họ.” Ở phía bên kia thành phố (cả về mặt địa lý, kinh tế và văn hóa dân tộc), “những người bạn kích động trên phố Brattle” đã vận động chống lại kế hoạch của Harvard về một đường hầm vì nó đe dọa hủy hoại những cây tiêu huyền nằm trên đường Memorial Drive dọc theo bờ sông Charles. Xung đột bùng nổ vào những năm 1970, kết thúc với việc Thư viện Kennedy được chuyển tới gần cảng Boston, và những cây tiêu huyền được giữ lại. (Phong trào chống fluor hóa đem lại ít thành công hơn.) Vào cuối những năm 1960, như các trường đại học đô thị lớn khác, Harvard kẹt trong các mối quan hệ phức tạp và khó khăn hơn nhiều so với trước đây với cư dân xung quanh.■

NHỮNG NGƯỜI CỘNG SẢN

Các khoa và trường Harvard hầu như không phải đối mặt với những quy định nội bộ hạn chế quyền tự do học thuật, tức là được chủ động dạy hoặc viết, bổ nhiệm hoặc đề bạt. Nhưng dưới thời Pusey, các vấn đề ngoài phạm vi học thuật – xung đột về chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ mà đỉnh điểm là cuộc cách mạng dân quyền và chiến tranh Việt Nam – đã đạt tới mức độ căng thẳng mới. Từ quan điểm này, nhiệm kỳ của Pusey gắn liền với chủ nghĩa McCarthy.

Bộ máy quản trị của Harvard không tích cực chống cộng như một số người khẳng định, nhưng nó cũng khó tránh khỏi xu hướng chung của thời đại. Ngay cả các giáo sư Luật Harvard theo chủ nghĩa tự do dân sự, Zechariah Chafee và Arthur Sutherland, cũng kêu gọi giảng viên khai báo đầy đủ, trung thực về các mối liên hệ với Cộng sản trước một ủy ban quốc hội. Khi những lo lắng về Chiến tranh Lạnh lên đến đỉnh điểm trong giai đoạn chiến tranh Triều Tiên, các nhà lãnh đạo viện đại học đã làm việc với FBI và tỏ ra quan tâm đến dư luận ở mức độ chưa từng có trong lịch sử hiện đại của Harvard.■

Năm 1953, trong giai đoạn chuyển giao giữa Conant và Pusey, Ủy ban Hạ viện Kiểm tra Hoạt động chống Mỹ và Tiểu ban An ninh nội bộ Thượng viện đã hướng sự chú ý tới một số người có liên quan tới Harvard, bao gồm phó giáo sư khoa Vật lý Wendell Furry và trợ giảng khoa Quan hệ Xã hội Leon Kamin. Cả hai đều viện đến Tu chính án thứ năm để từ chối nói về các hoạt động cấp tiến trước đây của mình. Furry vẫn là đảng viên đảng Cộng sản khi cộng tác nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm bức xạ MIT trong chiến tranh, và ông đã giấu việc mình biết rằng hai người xin vào làm cho dự án bom nguyên tử ở Alamogordo là đảng viên Cộng sản. Câu hỏi quan trọng đối với các thành viên Hội đồng là nên tiếp tục giữ Furry lại làm cán bộ giảng dạy hay sa thải ông vì việc đó. Conant và người phụ trách tài chính Paul Cabot muốn thay tư cách giảng viên dài hạn của Furry bằng một quyết định bổ nhiệm có thời hạn. Tuy nhiên, cố vấn luật Ott Shaw cho rằng nên sa thải hoặc khiển trách.

Hiệu trưởng Paul Buck và hầu hết các thành viên Ban quản trị cùng cán bộ giảng dạy phản đối việc sa thải Furry. McGeorge Bundy, lúc này chưa phải là chủ nhiệm FAS, đã gửi một bức thư có sức ảnh hưởng tới các đồng nghiệp để kêu gọi phản đối việc sa thải. Nhà báo Joseph Alsop cảnh báo rằng ông sẽ từ chức thành viên Ban quản trị và đưa Harvard lên báo nếu Furry bị sa thải. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont thì nhắc lại rằng vào những năm 1840, khi giáo sư Trường Y John W. Webster sát hại người đồng nghiệp George Parkman, các cơ quan quản trị đã không có hành động phản đối nào, nhưng chính quyền đã kết án Webster sau đó.■

Một ủy ban của Hội đồng đã trao đổi riêng với Furry và thảo luận về trường hợp này với một ủy ban cố vấn của khoa. Việc giảng dạy của Furry rất xuất sắc. Viện đến Tu chính án thứ năm là hành vi sai trái, nhưng không đến mức trầm trọng. Furry đã cung cấp thông tin sai lệch cho chính phủ, nhưng sa thải ông không đem lại lợi ích gì cho Harvard. Vì vậy, ủy ban đề nghị và Hội đồng chấp thuận để Furry ở lại, lưu hồ sơ trong ba năm. Furry sẽ bị sa thải nếu có thêm vi phạm khác.

Về trường hợp trợ giảng Leon Kamin, Hội đồng cho rằng không có cơ sở để buộc tội về hành vi sai trái, dù nghiêm trọng hay không. Nhưng Buck đề nghị không tiếp tục hợp đồng với Kamin. Trưởng khoa đã tuyển dụng Kamin trong năm học 1953-1954 cho một dự án nghiên cứu thuần túy, không có nhiệm vụ giảng dạy hoặc bất kỳ khả năng tiếp xúc nào với sinh viên. Kamin rời Harvard năm 1954 và cuối cùng trở thành giáo sư tại Đại học California ở San Diego.

Tháng 8 năm 1953, Thượng viện Mỹ bỏ phiếu kết tội Furry và Kamin vi phạm pháp luật. Ủy ban cố vấn của khoa về quyền tự do học thuật và bổ nhiệm yêu cầu không đình chỉ công tác đối với Furry ngay cả khi ông bị truy tố. Hội đồng chấp nhận không đưa ra tuyên bố trong khi chờ phán quyết. Một số cán bộ giảng dạy nổi tiếng đã gây quỹ để bảo vệ Furry, và vào năm 1957, các cáo buộc bị bác bỏ. Nhưng hồ sơ có “hành vi sai trái nghiêm trọng” đã cản trở cơ hội thăng tiến của ông trong nhiều năm. Cuối cùng, vào năm 1962, ông trở thành giáo sư chính thức sau 22 năm làm phó giáo sư.■

Pusey nhậm chức vào mùa thu năm 1953, khi chủ nghĩa McCarthy đang tiến gần đến đỉnh điểm. Ông từng có tranh cãi với vị thượng nghị sĩ bang Wisconsin khi còn ở trường Lawrence. Không tham gia công việc của chính phủ trong Thế chiến II như Conant và Bundy, ông dường như không bị để ý về vấn đề trung thành-bảo mật. Và ông nói với nhà báo Agnes Meyer, vợ của Eugene Meyer, chủ bút tờ Washington Post: “Chị có thể tin ở chúng tôi để tiếp tục đấu tranh hết mình chống lại sự ngu dốt đang tràn lan trong xã hội chúng ta. Một ngày nào đó, tôi chắc chắn tất cả chúng ta sẽ nhìn lại sự phi lý đáng ghét này và không tin rằng nó từng tồn tại, nhưng hiện tại thì không hề thú vị chút nào.”■

Khi McCarthy ép buộc Harvard phải hành động về vấn đề Furry, Pusey lạnh lùng trả lời: “Harvard dành riêng cho những khám phá tự do của những con người tự do.” Thống đốc bang Massachusetts (kiêm thành viên Ban quản trị Harvard) Christian Herter kêu gọi sa thải bất kỳ giảng viên nào viện đến Tu chính án thứ năm. Pusey kiên quyết bác bỏ ý kiến đó và được đội ngũ giảng viên ca ngợi: “Kiên định với lẽ phải, vững tin với tư cách là một nhà quản trị và một người đàn ông, ông ấy xứng đáng là viện trưởng Harvard trên cả danh nghĩa và thực tế.” ■

Vào lễ tốt nghiệp năm 1956, các thành viên Hội đồng yêu cầu Bundy xem xét những trường hợp do Hội động bổ nhiệm tại Phân khoa Khai phóng và Khoa học. Có năm người từng hoặc đang là đảng viên Cộng sản cần được xem xét: Robert Bellah, Sigmund Diamond, Sydney James, Everett Mendelsohn và Alan Westin.

Bellah, sinh viên sau đại học ngành Xã hội học, nói với trưởng khoa Quan hệ Xã hội Talcott Parsons rằng anh đã rời đảng vào mùa xuân năm 1950, khi đang học năm cuối đại học và không có mối liên hệ nào kể từ đó. Anh sẵn sàng nói về quá khứ của chính mình, nhưng không khai báo về những người khác. Bundy nói rằng Bellah “dường như là người có lương tri và nhân cách tốt cùng trình độ chuyên môn rất cao.” Nếu khoa Quan hệ Xã hội quyết định rằng trình độ học thuật của anh là xuất sắc, rằng “anh là một người ‘có khả năng tự cân bằng’” và đề xuất anh vào vị trí giáo viên hướng dẫn, Bundy sẽ ủng hộ. Khoa đưa ra đề xuất và Hội đồng đã chấp thuận bổ nhiệm (với thời hạn một năm). Một điều kiện bổ sung là nếu trong quá trình công tác, Bellah được gọi ra trước cơ quan điều tra và từ chối nói về quá khứ của mình, việc đó “sẽ không có lợi cho việc gia hạn hợp đồng”. Pusey thúc giục Bundy đảm bảo rằng Bellah hiểu điều đó. Vì việc này, Bellah đã từ chối vị trí được bổ nhiệm và tới làm nghiên cứu tại McGill. Anh sớm trở lại Harvard, nhận vị trí bổ nhiệm, sau đó rời đi để nhận vị trí giáo sư tại Berkeley.

Diamond, một tiến sĩ mới của khoa Lịch sử, được xem xét bổ nhiệm làm cố vấn cho sinh viên nước ngoài và phụ trách các sinh viên đặc biệt. Khi Bundy biết Diamond không muốn khai báo đầy đủ với cơ quan điều tra, ông đề nghị hủy bỏ việc bổ nhiệm: “Rõ ràng không nên bổ nhiệm bất cứ ai ở vị trí của ông Diamond vào văn phòng Cố vấn cho sinh viên nước ngoài.” Diamond đến Đại học Columbia và trở thành giáo sư Lịch sử và Xã hội học.

James, sinh viên sau đại học ngành Lịch sử, nói với Bundy rằng anh không sẵn sàng khai báo một số vấn đề. James kể rằng Bundy đã cảnh báo nếu không hoàn toàn hợp tác, anh sẽ không có tương lai trong nền giáo dục đại học Mỹ. Tuy nhiên, việc bổ nhiệm anh làm trợ giảng đã được chấp thuận. Tháng 6 năm 1955, anh rời Harvard đến giảng dạy tại Đại học Brown và cuối cùng trở thành giáo sư Lịch sử tại Đại học Iowa.

Mendelsohn, trợ giảng của khoa Lịch sử Khoa học, sớm trở thành giáo sư Lịch sử Khoa học tại Harvard. Westin, cũng là một trợ giảng, sớm được bổ nhiệm lại, nhưng đã chuyển sang làm nghiên cứu tại Trường Luật Yale, cuối cùng trở thành giáo sư luật xuất sắc tại Đại học Columbia.

Những người đàn ông trẻ tuổi này đã nếm trải sự tổn thương ở các mức độ khác nhau, mặc dù không phải là một mảnh đời vụn vỡ hay sự nghiệp bị hủy hoại. Thành công sau này của họ là sự tôn vinh hơn nữa đối với khả năng của họ, với sự suy tàn nhanh chóng của chủ nghĩa McCarthy và việc mở rộng giáo dục đại học, hơn là với chính sách của Harvard. Riêng Diamond vẫn giữ mối bất bình trong nhiều thập kỷ. Cuối cùng vào năm 1977, ông công kích Bundy trước dư luận vì sự sẵn sàng hợp tác với FBI, ép buộc những người được Hội đồng bổ nhiệm từng theo chủ nghĩa cộng sản phải tố giác nhau. Bundy tự thanh minh rằng mình đã làm điều tốt nhất cho Harvard ở thời kỳ đỉnh cao của phong trào McCarthy.

Người đàn ông có đầu óc cứng rắn đó rất ít đồng cảm với những người theo chủ nghĩa cộng sản. Nhưng nói cho cùng, các giảng viên ủng hộ những đồng nghiệp cùng sinh viên gặp khó khăn đã không phải đối phó với vô vàn áp lực bên ngoài và trách nhiệm nội bộ như Bundy và Pusey.■

Khi bản thân Harvard bị tấn công từ các cựu sinh viên hoặc từ bên ngoài, quan điểm của ban lãnh đạo trường mang tính nguyên tắc hơn. Chủ bút tờ Boston Post, cựu sinh viên khóa 1929 John Fox và các thành viên chống chủ nghĩa cộng sản khác đã kêu gọi cựu sinh viên đóng góp vào quỹ riêng mang tên Free Harvard, quỹ tài trợ sẽ không giải ngân cho đến khi những người cộng sản bị đuổi khỏi viện đại học. Dưới áp lực đó, Pusey gặp Fox. Pusey nhận xét về cuộc gặp gỡ này: “rõ ràng là một người cuồng tín thật sự chứ không phải chỉ là một người đang cố gắng rao giảng về tín điều của mình. Cùng kiểu ‘tư duy’ với McCarthy, Buckley và Pegler – tự cho mình là đúng, còn những người khác là mù quáng và hèn nhát.”■

Thành lũy cuối cùng của những người chỉ trích chủ nghĩa cộng sản tại Harvard là Quỹ Veritas, do một số cựu sinh viên cánh hữu lập ra. Năm này qua năm khác, nó đưa ra các cáo buộc rằng Harvard trong sạch đã bị phá hủy bởi sự gian trá. Tổ chức này đã phát hành rộng rãi (nhưng ít hiệu quả) một cuốn sách nhỏ tố cáo mang tên “Chủ nghĩa Keynes-Chủ nghĩa Marx ở Harvard”.■

Khi chiến tranh Triều Tiên kết thúc, Chiến tranh Lạnh bớt căng thẳng. Vào tháng 10 năm 1955, khi McCarthy buộc tội Pusey chứa chấp những người cộng sản tại Harvard, số đông coi đây là một trò hề. J. Robert Oppenheimer, bị tước giấy phép an ninh AEC³⁶ vì che giấu mối liên hệ với những người cấp tiến, được mời tới giảng bài về Triết học và Tâm lý học vào năm 1957. Một vài cuộc phản đối đã nổ ra, nhưng ban quản lý Harvard không quan tâm đến chúng.■

Vẫn còn dấu vết của những điều được gọi là thận trọng. Các chuyến thăm và trao đổi học giả từ Liên Xô và các nước Đông Âu bắt đầu xuất hiện vào cuối những năm 1950, và vào năm 1963, Chủ nhiệm FAS Franklin Ford đã nhắc nhở các trưởng khoa rằng Hội đồng muốn “biết về định hướng chính trị và mục đích chuyến thăm Harvard của học giả từ Liên Xô”. Trưởng khoa Vật lý nổi giận với cụm từ “định hướng chính trị” của Ford, và hóa ra Hội đồng không sử dụng những từ đó. Điều Hội đồng đã làm vào năm 1961 là sửa đổi quy định năm 1958 để cho phép các học giả Liên Xô giảng dạy trong ngắn hạn.■

Đã có nhiều tranh cãi về phản ứng của Pusey đối với các điều khoản trung thành-bảo mật của Đạo luật Giáo dục Quốc phòng (NDEA) năm 1958. Khoản hỗ trợ ngọt ngào của chính phủ dành cho sinh viên sau đại học này đã mất sức hấp dẫn do nó yêu cầu người nhận phải ký những văn bản thề trung thành và tuyên thệ từ bỏ tư cách thành viên của các tổ chức đối nghịch. Pusey đã cùng với hiệu trưởng các trường đại học khác phản đối điều khoản này, dù ông tin rằng các biện pháp mềm mỏng sẽ có hiệu quả hơn là đối đầu. Ông đã viết cho thượng nghị sĩ Massachusetts, cũng là cựu sinh viên Harvard, John F. Kennedy: “Có những dấu hiệu cho thấy sự bất an ngày càng tăng trong nội bộ giảng viên liên quan đến quan điểm của chính phủ về viện trợ giáo dục. Tôi phải nói rằng niềm tin của tôi về việc viện trợ trong tương lai sẽ đến dưới hình thức không can thiệp cùng sự hiểu biết đầy đủ về mục đích của giáo dục đại học đã bị lay chuyển dữ dội bởi những tranh luận của Thượng viện.” Ông cho rằng các trường đại học “cần nghiêm túc xem xét lại mối quan hệ với chính quyền liên bang kẻo chúng ta đều bắt đầu theo một hướng đi không thể quay đầu”.■

Ý kiến của hầu hết thành viên ban quản lý là tạm ngừng chấp nhận tài trợ từ quỹ NDEA cho đến khi vấn đề tuyên thệ được giải quyết. Mùa thu năm 1959, Harvard cùng với các trường khác chọn không tham gia chương trình cho vay sinh viên NDEA, với cái giá là khoản viện trợ trị giá 358.000 đô-la. Trong thông điệp về ngân sách vào tháng 1 năm 1960, Tổng thống Eisenhower đã yêu cầu bãi bỏ quy định về tuyên thệ; Phó Tổng thống Richard Nixon ủng hộ việc bãi bỏ “có điều kiện”. Cuối cùng vào năm 1962, Quốc hội nhất trí loại bỏ bản tuyên thệ và Harvard tham gia lại chương trình viện trợ sinh viên.■

Trong những năm 1960, tác động của Chiến tranh Lạnh đối với Harvard đã thay đổi từ những cuộc tấn công bên ngoài vào lòng trung thành của giảng viên và sinh viên thành những phản đối trong nội bộ về chính sách đối ngoại của Mỹ cùng sự dính líu của viện đại học. Sự gia tăng các phong trào chính trị trong trường cùng phản ứng của ban quản lý đã làm suy yếu mối liên hệ giữa Pusey và đội ngũ giảng viên. Năm 1962, khi H. Stuart Hughes khoa Lịch sử ra tranh cử vào Thượng viện Mỹ với tư cách là một ứng viên của đảng thứ ba cấp tiến, ban quản lý đã xem xét cách các trường đại học khác đối phó với hoạt động chính trị nội bộ, nhưng không làm gì hơn. Có một số lo ngại về thực tế là nhà xã hội học David Riesman đã sử dụng văn phòng riêngđể điều hành Hội đồng Thư tín, một nhóm phản đối vũ khí hạt nhân, như vậy có nghĩa là Harvard đang trợ cấp tiền thuê cho hoạt động của nhóm. Sau sự kiện Vịnh Con lợn năm 1961, 75 học giả – trong số đó có 44 người từ Harvard – đã ký một bản kiến nghị phản đối chính sách của Mỹ đối với Cuba.■

Có quá nhiều ồn ào về việc ban quản lý từ chối để ca sĩ nhạc dân gian Pete Seeger, người bị cáo buộc phỉ báng Quốc hội và đang được tại ngoại, xuất hiện tại một buổi hòa nhạc do Hội đồng sinh viên tài trợ. Pusey đã thay đổi ý kiến sau khi các sinh viên đảm bảo rằng đó sẽ là một buổi hòa nhạc thuần túy. Tất nhiên, kết quả là sự quảng bá rất tích cực cho Seeger và buổi hòa nhạc mà bản thân nó đã là một tuyên bố chính trị. Pusey yêu cầu rằng dù các tổ chức sinh viên có nhiều lựa chọn về diễn giả, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về ban quản lý: “Theo quan điểm của tôi, đó không phải là vấn đề về tự do học thuật mà là sự phù hợp, trật tự công cộng, sự đúng mực và tính thẩm mỹ. Những điều này liên quan đến các vấn đề tuân thủ mà chỉ ban quản lý mới có quyền yêu cầu.” Quan điểm đó càng làm tăng thêm khoảng cách nhận thức giữa các thế hệ trong những năm 1960.■

HARVARD VÀ CHÍNH PHỦ MỸ

Tác động lâu dài của mối quan hệ giữa viện đại học và chính quyền lớn hơn nhiều so với các cảnh báo thời McCarthy. ■ Một vấn đề đem lại nhiều rắc rối là sự phụ thuộc về tài chính ngày càng tăng của Harvard vào việc nghiên cứu do chính phủ tài trợ. Cơ sở hạ tầng lớn hơn bao giờ hết từ nguồn vốn chính phủ, những trung tâm nghiên cứu khu vực phụ thuộc vào các hợp đồng chính phủ và mạng lưới quy định dày đặc của chính phủ đã trở thành một phần cuộc sống của trường. Chính sách của Harvard được Conant đưa ra từ cuối Thế chiến II là không chấp thuận các dự án nghiên cứu bí mật. Nhưng vẫn có những cách khác – đề tài ưu tiên, các yêu cầu báo cáo – để chính phủ gây ảnh hưởng đến hình thức và nội dung của các nghiên cứu.■

Hội đồng bắt đầu lo lắng về sự phụ thuộc ngày càng lớn của Harvard vào nguồn tiền chính phủ. Tỷ lệ ngân sách của trường từ nguồn này đã tăng từ 1,5% năm 1941 lên khoảng 20% năm 1959, phần lớn dành cho nghiên cứu y học. Một nghiên cứu về ảnh hưởng của tài trợ chính phủ được thực hiện vào năm 1960 và hoàn thành một năm sau đó với tên gọi “Tác động của các chương trình chính phủ đối với Viện đại học Harvard”. Tỷ lệ tài trợ từ nguồn này dành cho khoa học xã hội rất ít và hầu như không có cho ngành nhân văn. Pusey muốn Quốc hội phân bổ tài trợ đồng đều hơn giữa các lĩnh vực chứ không phải giữa các trường đại học. Ông cho rằng tài trợ nên tập trung vào các trường lớn, nơi sẽ đem lại tác dụng lớn nhất – quan điểm này không phải là không được chú ý. Những sinh viên được tài trợ sau đó sẽ đến các khu vực ít có điều kiện hơn để truyền bá những kiến thức học thuật tuyệt vời.■

Quân đoàn Huấn luyện Sĩ quan Dự bị (ROTC) của Harvard còn gây tranh cãi hơn nữa. Vào những năm 1950, Harvard có các đơn vị ROTC của lục quân, hải quân, không quân, và đây là một phần trong chương trình đào tạo chính thức của trường (quy mô dù nhỏ, nhưng đến năm 1957 đã có hơn 10 sinh viên ROTC tốt nghiệp). Quan điểm tuyển chọn theo tài năng bắt đầu gây căng thẳng cho mối quan hệ Harvard-ROTC ngay trước chiến tranh Việt Nam. Giữa những năm 1950, “Kế hoạch Harvard” nhằm tăng cường chương trình giảng dạy ROTC và bổ sung học kỳ mùa hè đã gây nhiều tranh cãi. Quân đội phản đối, và Bundy cảnh báo rằng phản ứng này “sẽ khiến các khoa nghi ngại”. Cuối cùng, các bên đã thỏa hiệp rằng Harvard sẽ cung cấp những khóa học về các mối quan hệ dân sự-quân sự và chính phủ- quân sự.■

Một vấn đề khác sẽ gây rắc rối trong tương lai là nhận thức chung rằng Harvard đã đạt đến vị trí trung tâm của nền giáo dục Mỹ. Harvard trước kia chỉ quan hệ mật thiết với giới tinh hoa của Boston, còn Yale và Princeton được coi là có tầm ảnh hưởng quốc gia. Vào những năm 1960, Harvard đã vượt lên trước, không chỉ về sự giàu có và vị thế học thuật mà còn về mối quan hệ với chính phủ.

Dấu hiệu dễ thấy nhất của bước phát triển này là những gì diễn ra sau khi John F. Kennedy, cựu sinh viên khóa 1940, được bầu làm tổng thống năm 1960. Mối quan hệ của Harvard với gia đình Kennedy không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Joseph P. Kennedy, người đứng đầu gia tộc, vẫn còn những bất bình về giai cấp, tôn giáo và ý thức hệ đối với trường cũ của mình. Năm 1956, khi con trai út của Joseph là Edward tốt nghiệp Đại học Harvard, Tổng giám mục Boston Richard Gushing đã viết cho Pusey rằng chàng trai trẻ “có tham vọng vào Trường Luật Harvard”. Nhưng dù có tên trong danh sách của hiệu trưởng, anh đã không qua được bài kiểm tra trình độ. Họ có thể làm được gì không? Không, Pusey nói: “Điểm số kiểm tra đầu vào của cậu ấy không đạt yêu cầu, vì vậy các yếu tố về nhân cách và đóng góp của gia đình đối với Harvard cũng đã được tính đến trong quyết định cuối cùng.” Và Edward chuyển sang học luật tại Đại học Virginia. ■

Nhưng John F. Kennedy là người con trung thành của Harvard: một thành viên Ban quản trị, nhà tài trợ hào phóng nhất trong gia đình và cựu sinh viên xuất sắc nhất thời đó. Kennedy đã bổ nhiệm nhiều giảng viên và sinh viên tốt nghiệp Harvard vào bộ máy chính quyền của mình, hơn rất nhiều so với Roosevelt. McGeorge Bundy rời ghế chủ nhiệm FAS vào đầu năm 1961 để trở thành cố vấn an ninh quốc gia của Kennedy. David Bell thuộc Trường Quản trị công trở thành Giám đốc ngân sách; Archibald Cox ở Trường Luật là quan chức cấp cao của Bộ Tư pháp; Arthur M. Schlesinger Jr. là Trợ lý đặc biệt (và nhà Sử học thường trú) tại Nhà Trắng. Thành viên Ban quản trị Douglas Dillon trở thành Bộ trưởng Ngân khố; cựu sinh viên trường Luật James E.

Day trở thành Tổng Bưu tá trưởng³⁷; giảng viên một thời của Trường Kinh doanh Robert McNamara là Bộ trưởng Quốc phòng; hiệu trưởng Trường Sau đại học về Giáo dục Frank Keppel là Bộ trưởng Giáo dục. Các giáo sư John Kenneth Galbraith, John K. Fairbank và Edwin O. Reischauer được cử làm đại sứ tại Ấn Độ, Trung Quốc và Nhật Bản.

Các phương tiện truyền thông đã đề cập đến vấn đề này trong nhiều câu chuyện thời sự, tranh biếm họa (Bill Mauldin mô tả cuộc gặp giữa hai chính trị gia già mặc áo khoác da gấu trúc và mang biểu ngữ Harvard: “Joe, sao tôi không biết anh cũng là dân Harvard nhỉ?”) và bài bình luận (bài viết của James Reston: “Harvard không còn lại gì ngoài Radcliffe”). Kennedy nói với một phóng viên là cựu sinh viên Harvard: “Chúng tôi bắt đầu có một Harvard của riêng mình ở Washington. Anh biết đấy, chúng tôi có Bundy làm hiệu trưởng và có đủ giáo sư để tạo thành một tập thể giảng viên giỏi.” Arthur Schlesinger báo cáo rằng tính đến ngày 21 tháng 8 năm1961, tổng thời gian các sinh viên Harvard làm tổng thống Mỹ chiếm tới một phần ba thế kỷ XX. Trợ lý Bentinck-Smith của Pusey vờ như khiếp sợ trả lời: “Thật kinh khủng! Chúng ta có thể tiếp tục trong bao lâu?”■

Điều có ý nghĩa hơn cho Harvard là mối quan hệ với Kennedy củng cố lòng tự tôn vốn đã đáng kể của trường. Ngay cả một người khiêm tốn như Nathan Pusey cũng đã nồng nhiệt trả lời khi Cố vấn An ninh Quốc gia Bundy viết ngay sau khi đến Washington: “Chúng tôi muốn bữa tiệc đầu tiên của mình là một cuộc tụ họp nhỏ của tổng thống, viện trưởng và các giáo sư Harvard ở đây. Anh sẽ đến chứ?” Bundy nói với Pusey (không hoàn toàn chính xác): “Tổng thống… lưu ý rằng anh quản lý tờ Crimson thành công hơn ông ấy quản lý báo chí quốc gia. Có lẽ anh sẽ có vài lời khuyên cho ông ấy về nghệ thuật này ở Cambridge!”

Năm 1963, Kennedy (vẫn là thành viên Ban quản trị sau cuộc bầu cử năm 1960) đã mời các thành viên Ban quản trị đến Washington để gặp mặt và ăn bữa tối thường niên tại Nhà Trắng. Ông nói với Pusey: “Có nhiều điều liên quan đến Harvard ở Washington này, không chỉ là bảo tàng Dumbarton Oaks và viện Hellenic, mà còn là những con người của Harvard đang tích cực phục vụ đất nước ở mọi cấp độ.” Các thành viên Ban quản trị đã đến, gặp gỡ, ăn tối và chụp ảnh. Khi rắc rối xảy ra vào cuối những năm 1960, nhận thức về sự nổi trội này của Harvard đã góp phần xác định tính chất của vấn đề, phản ứng của ban quản lý, sau đó là của bên ngoài và giải pháp cuối cùng cho vấn đề.■

Chương 10:
Một phân khoa đầy quyền lực

Đơn vị được hưởng lợi nhiều nhất từ sự sung túc mới mẻ của Harvard là Phân khoa Khai phóng và Khoa học (FAS). Đây là giai đoạn phát triển vượt bậc của FAS về số lượng, mức lương, đặc quyền và quyền lực. Không có gì ngạc nhiên khi nhiều giáo sư sau này đã nhìn lại Thời kỳ Hoàng kim kéo dài từ cuối những năm 1940 đến cuối những năm 1960 với nhiều tiếc nuối.

Năm 1953, khi Pusey nhậm chức, gần một nửa trong số 448 thành viên của FAS có bằng tiến sĩ Harvard. Nhưng thói quen xưa cũ của Harvard trong việc đề bạt từ nội bộ ngày càng suy yếu. Trong số 68 vị trí bổ nhiệm cao cấp từ năm 1953 đến năm 1957, hơn một nửa đến từ các trường khác; chỉ có sáu người đi lên từ Đại học Harvard, Trường Sau đại học hoặc cán bộ giảng dạy sơ cấp của trường. Sinh viên tốt nghiệp Đại học Harvard chiếm từ 25-30% đội ngũ giảng viên dưới thời Conant, giảm xuống còn 5-10% dưới thời Pusey. Chế độ trọng nhân tài đã phát huy tác dụng.■

THẮNG LỢI CỦA TẬP THỂ GIẢNG VIÊN

McGeorge Bundy, chủ nhiệm FAS từ năm 1953 đến năm 1961, là người chịu trách nhiệm bổ nhiệm và đề bạt các giáo sư. Ông rất tận tụy với lý tưởng về một tập thể những người giỏi và sáng giá nhất. Ông theo dõi sát sao thực trạng và triển vọng tương lai của các khoa Khai phóng và Khoa học. Ông lo lắng về khoa Sinh học: Khoa có quy mô lớn với đa số cán bộ giảng dạy ở độ tuổi 50 và 60, “có mối quan tâm chủ yếu đến phân loại học truyền thống và hoàn thành những mục tiêu lớn của ngành Sinh vật học trong thế kỷ XIX, hơn là hướng tới các môn học mới đang phát triển như Hóa sinh hay Vật lý sinh học”. Tập thể giảng viên bao gồm “những người theo chủ nghĩa truyền thống, những người trung lập và một nhóm nhỏ tích cực những người theo chủ nghĩa hiện đại… Những người theo chủ nghĩa hiện đại bị áp đảo về số lượng, nhưng tôi có ấn tượng mạnh mẽ rằng họ là những người có triển vọng nhất và sẽ đóng góp đáng kể nhất cho ngành Sinh học… Tôi không nghĩ quyền biểu quyết nên được áp dụng trong lĩnh vực đầy rẫy những khám phá mới mẻ này.”

Về khoa Vật lý: ông muốn bổ nhiệm một giáo sư cấp cao nổi tiếng và đã nhắm tới Victor Weisskopf của MIT. Một mục tiêu tiềm năng khác từ MIT: nhà Kinh tế học Paul Samuelson. Điều cản trở Bundy là khả năng Samuelson muốn có vị trí Giáo sư Đại học – cao hơn một chút so với vị thế của Samuelson trong giới học thuật, theo quan điểm của Bundy. Đúng là trước đây đã có một thỏa thuận rằng hai trường không lôi kéo giảng viên của nhau. Nhưng với sự ngạo mạn cổ điển, Bundy cho rằng trên thực tế, việc Harvard tuyển dụng các tài năng của MIT giúp ích cho trường này qua thông điệp: Người ta có thể đến MIT với hy vọng vào được Harvard.■

Quy mô, đặc điểm và cuối cùng là văn hóa của đội ngũ giáo sư đã thay đổi đáng kể dưới thời Pusey-Bundy. Năm 1953, viện đại học có 132 chức danh giáo sư được tài trợ thường niên; 10 năm sau, con số này là 212, tăng 61%. Các vị trí nghiên cứu đã tăng từ 107 trên tổng số 1.984 vị trí do Hội đồng bổ nhiệm (chiếm 5,4%) vào năm học 1939-1940 lên tới 815 trên tổng số 4.206 (19,4%) vào năm học 1958-1959. Số giáo sư thỉnh giảng đã tăng 7-8 lần trong thời kỳ này, vì Harvard đã trở thành một tổ chức giáo dục mang tầm quốc gia, thậm chí là quốc tế. Từ năm 1961 đến năm 1965, trung bình mỗi năm trường lại có một người đoạt giải Nobel. Sau chiến tranh, chủ nghĩa bài Do Thái suy tàn và người Do Thái đổ xô vào lĩnh vực đào tạo, kết quả là trong thời kỳ này, sự có mặt của các giáo sư Do Thái ở Harvard từ chỗ hiếm hoi trở nên phổ biến. Trong những năm phóng khoáng này, dường như không có gì bất thường khi giáo sư Trường Luật Barton Leach đề nghị Pusey mời Winston Churchill đến Harvard làm giáo sư về Quan hệ Anh-Mỹ trong vài năm. Nhưng Pusey không chắc Winston (lúc đó đã 81 tuổi) có muốn nhận những trách nhiệm dù là khiêm tốn của một vị trí như vậy hay không.■

Vị thế của phụ nữ vẫn kém hơn nhiều. Trước Thế chiến II, không có nữ giáo sư tại FAS. Đến khi Conant rời nhiệm sở năm 1953, khoảng 150 phụ nữ đã được bổ nhiệm vào các vị trí giảng dạy tại Harvard, nhưng hầu như tất cả đều ở những cấp bậc thấp.■

Ban đầu, Conant coi chương trình Giáo sư Đại học của mình là “các chức danh giáo sư lưu động”, được trao cho những người xuất sắc bên ngoài Harvard. Thay vào đó, một số đã được sử dụng để thu hút những trường hợp bổ nhiệm đặc biệt đáp ứng được các nhu cầu cụ thể của chương trình. Nhà Ả Rập học Hamilton A. R. Gibb được mời đến để phụ trách Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông mới đi vào hoạt động, và nhà Thần học Paul Tillich đã đem lại cho Trường Thần học uy tín cần thiết. Nhưng đa số chức danh Giáo sư Đại học đều thuộc về các học giả của trường: một đặc quyền dành cho những tài năng của một đơn vị đầy quyền lực. Năm 1956, ủy ban FAS đã phản đối việc xem các vị trí này “như một tầng lớp trên mà tất cả nên khao khát”.■

Lương giảng viên giảm 50% do chiến tranh và lạm phát sau chiến tranh, nhưng sự gia tăng cạnh tranh giữa các trường đại học hàng đầu và những thành công của Harvard trong việc gây quỹ đã làm thay đổi tình hình. Mức lương trần của FAS tăng từ 18.000 đô-la năm 1956 lên 22.000 đô-la năm 1960. Bundy muốn tăng lên 25.000 đô-la: “Chúng tôi đã cố gắng hết sức, nhưng cũng chỉ bằng với năm 1930, kém rất xa năm 1940.” Mọi thứ chững lại một chút dưới thời của người kế nhiệm Franklin Ford – khi được hỏi về mức lương tối đa, Ford đã trả lời và nói thêm (có lẽ là với sự hài lòng) rằng không ai trong khoa đạt được mức đó.■

Thông thường, các giáo sư sẽ nghỉ hưu năm 66 tuổi, trừ khi viện trưởng (thường ghé qua văn phòng của người đó) đề nghị họ tiếp tục làm việc tới 68 hoặc 70 tuổi – đôi khi còn hơn thế. Do mong muốn mạnh mẽ về việc đổi mới đội ngũ giảng viên, ban đầu Bundy dự định sẽ cứng rắn trong việc gia hạn. Có năm giáo sư của FAS đến tuổi 65 vào năm học 1954-1955, và ông khuyến nghị tất cả nên nghỉ hưu vào năm tiếp theo. Nhưng xu hướng chung nghiêng về phía gia hạn. Thư ký Hội đồng David Bailey cho rằng tuổi thọ cao hơn khiến việc nghỉ hưu bắt buộc ở tuổi 66 trở nên không hợp lý. Hơn một nửa số người đạt độ tuổi đó từ năm 1956 đến năm 1965 đã tiếp tục làm việc thêm ít nhất vài năm. Đề xuất của Hiệp hội Giáo sư Đại học Mỹ về việc không giữ lại các giáo sư cánh tả bị bác bỏ. Trong số năm người kể trên – Karl Sax, Zechariah Chafee, Harlow Shapley, Archibald MacLeish và Arthur Schlesinger Sr. – chỉ có Sax là nghỉ hưu một cách không tự nguyện ở tuổi 66.■

Lương hưu quan trọng đến mức hiếm khi được coi là một khoản phụ cấp. Một giáo sư nghỉ hưu năm 1966 sau 40 năm làm việc có thể nhận được khoản lương hưu hằng năm khiêm tốn là 7.200 đô-la. Vấn đề là lương hưu được tích lũy hằng năm với giá trị danh nghĩa cố định. Nếu số tiền này được đầu tư vào một quỹ hưu trí tốt, tổng số tiền tích lũy của một người về hưu thông thường là 325.000 đô-la, thay vì 58.900 đô-la. Pusey muốn duy trì việc tích lũy hệ thống quỹ lương hưu của Harvard như cũ. Nhưng ông không thể làm ngơ trước áp lực lạm phát và cạnh tranh giữa các trường đại học. Năm 1956, ủy ban lương thưởng khuyến nghị rằng quỹ lương hưu của Harvard nên do viện đại học đóng góp toàn bộ, với mức đóng góp là 5% lương giảng viên.■

Một vấn đề lớn hơn nữa cho thấy tầm quan trọng mới của đội ngũ giảng viên là tình trạng nghỉ phép để nghiên cứu tăng lên. Conant từng lo làm thế nào để thúc đẩy nỗ lực nghiên cứu của các giáo sư; bây giờ vấn đề là làm thế nào để giữ họ lại khi có quá nhiều tổ chức nghiên cứu và tài trợ nghiên cứu vẫy gọi. Việc nghỉ phép dài hạn cũng tăng lên (mặc dù như thư ký Hội đồng Bailey nhận xét, “những lý do công khai của một số đơn nghỉ phép đặc biệt gần đây có vẻ kỳ lạ hơn những gì có thể được Calvin Coolidge chấp nhận”.)■

Hội đồng bắt đầu lo lắng về số lượng giảng viên (khoảng bốn người một năm) nghỉ phép dài hạn để đến “nhà an dưỡng”, Trung tâm Khoa học Hành vi tại Palo Alto. Bailey đề xuất yêu cầu những người này thực hiện báo cáo về những việc họ làm trong thời gian đó. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont lo sợ giảng viên cho rằng họ có quyền nghỉ phép dài hạn mỗi ba năm một lần. Ông đề nghị chỉ cấp các kỳ nghỉ phép 10 năm một lần, xen vào đó là thời gian nghỉ không lương giữa kỳ. Bundy trả lời (rất ngắn gọn): “Tôi không thích ý tưởng này chút nào.” Ông cho rằng việc nghỉ phép để nghiên cứu thường xuyên sẽ giúp đội ngũ giảng viên luôn nhạy bén về mặt trí tuệ và mang lại lợi ích cho Harvard nhờ lượng giảng viên thỉnh giảng ổn định.■

Khi bài báo “Các giáo sư giàu có” trên tạp chí Reporter bày tỏ cách nhìn phê phán về vị trí giáo sư với vô vàn tài trợ và các đặc quyền khác, Bundy đã đứng lên biện hộ. Thực tế là “cực kỳ ít người có phẩm chất hàng đầu thoát khỏi sự chú ý của các cơ quan [chính phủ] với tham vọng lớn nhất là tài trợ cho những tài năng này”. Sự gia tăng về số lượng cũng như tầm ảnh hưởng của các nhà khoa học có tài và những trường đại học tự chủ đem lại nhiều lợi ích, dù ông phải thừa nhận rằng hậu quả của việc này là công tác đào tạo bị bỏ bê và nhu cầu quản trị trở nên phức tạp hơn.■

Một vấn đề nhạy cảm hơn là việc cán bộ giảng dạy đồng thời làm các công việc được trả lương bên ngoài viện đại học. Đứng đầu danh sách gây lo lắng cho Hội đồng: nhà Hóa học Robert Woodward làm cho một phòng thí nghiệm của Thụy Sĩ, nhà Khoa học chính trị Charles Cherington là cố vấn đặc biệt cho Đường sắt New Haven, Donald David của Trường Kinh doanh đồng thời làm Chủ tịch Hội đồng quản trị Standard Brands, hai giảng viên Trường Luật cũng là tư vấn cho công ty luật Ropes & Grey. Ngay cả Hiệu trưởng Trường Giáo dục Francis Keppel cũng tạo cho mình cơ hội hoàn hảo khi là thành viên quản trị của Hiệp hội Nghiên cứu Khoa học, nơi xuất bản và bán tài liệu giáo dục cho các trường học. Keppel, ở một vị trí lý tưởng để khuyến nghị sử dụng các tài liệu đó, đã mua 9.000 cổ phiếu của công ty chỉ với 3.700 đô-la trước khi chúng được chào bán công khai; giá trị thị trường là 157.500 đô-la. Lamont nhận xét đầy ngưỡng mộ: “Có lẽ chúng ta nên bầu ông ấy làm hiệu trưởng Trường Kinh doanh!”

Nhưng Bundy chỉ biết một thành viên cấp cao duy nhất của FAS cống hiến cho công việc bên ngoài nhiều hơn công việc ở Harvard, và người đó không được đồng nghiệp đánh giá cao. Năm 1965, FAS thông qua một tuyên bố về xung đột lợi ích, trong đó đặt ra các hướng dẫn chung về tiền bản quyền, hợp đồng và hoạt động tư vấn, chủ yếu (theo Pusey) “nhằm tránh việc các cơ quan chính phủ thấy cần phải soạn thảo một số quy tắc đạo đức không thể chấp nhận”.■

Trước khi chuyển đến Washington vào đầu năm 1961, Bundy đã xem xét tình trạng của FAS và thấy mọi việc diễn ra tốt đẹp. Ông dí dỏm xin lỗi vì “không có khả năng tạo ra thâm hụt vào lúc này, khi công việc khó khăn ấy không phát sinh ở hầu hết các trường đại học khác”. Qua các năm, những dự báo thâm hụt đã chuyển thành thặng dư: 400.000 đô-la trong năm học 1959-1960, 220.000 đô-la trong năm học 1960-1961. Năm học 1961-1962, khoản thâm hụt dự đoán là 688.681 đô-la (tất cả đều do chi phí thể thao quá lớn) đã biến thành mức thặng dư 100.000 đô-la nhờ phép màu của việc lập ngân sách thận trọng.■

Pusey đã không quá khi nói rằng Bundy là “một nhà lãnh đạo tài năng phi thường, đầy nhiệt huyết, mạnh mẽ của FAS… và đã phục vụ Harvard một cách xuất sắc”. Trong khi chờ lựa chọn người thay thế, Pusey kiêm nhiệm thêm chức vụ chủ nhiệm FAS: Đây dường như không phải là một trách nhiệm quá nặng nề khi mọi việc đều tốt đẹp. Mùa xuân năm 1962, ông xác định được người kế nhiệm Bundy: nhà Sử học người Đức Franklin Ford, người đã đến Trung tâm Khoa học Hành vi ở Palo Alto cả năm học 1961-1962. Ford đã cảnh báo viện trưởng rằng ông không phải là bản sao của Bundy: Ông sẽ không hoạt động xã hội hay chính trị như vậy và sẽ vẫn là một cán bộ giảng dạy tích cực. Có lẽ Pusey đã không hối tiếc về phiên bản chậm rãi này so với sự sôi nổi của Bundy. Bên cạnh đó, ông còn tìm thấy ở Ford một sự đồng điệu: cả hai đều là người vùng Trung Tây (Ford là người Minnesota, giống như Paul Buck, đến Harvard để học sau đại học); trầm tĩnh và dễ tính, trái ngược với Bundy dữ dội; nhưng đồng thời sở hữu một trí tuệ hàng đầu, tính chính trực cao, khả năng phán đoán chín chắn, lòng dũng cảm cùng một chút khiếu hài hước.■

Khi những năm 1960 trôi qua, thời kỳ rực rỡ của phân khoa đầy quyền lực này dần kết thúc. Ford thừa nhận có sự phàn nàn về tiền lương. Tuy nhiên, từ năm 1963 đến năm 1965, chỉ có khoảng 10 giáo sư dài hạn của FAS nghỉ việc: Không phải là con số lớn so với tập thể 375 người. Vấn đề nằm ở việc các trường đại học khác áp dụng “chính sách phân biệt rõ ràng” nhằm thu hút và giữ chân các tài năng. Mức lương trung bình của Đại học Chicago thấp hơn Harvard, nhưng họ trả cho các nhà Hóa học và Toán học cao hơn nhiều.■

Năm 1967, một ủy ban về tuyển dụng và giữ chân giảng viên của FAS đi vào hoạt động. Nhà Kinh tế học lao động (sau đó trở thành chủ nhiệm FAS) John Dunlop chủ trì ủy ban, với thành viên là một số nhân vật chính trong cuộc cách mạng về tài năng đã tràn qua Harvard suốt một phần tư thế kỷ: nhà Sử học Oscar Handlin, nhà Khoa học chính trị Merle Fainsod, nhà Hóa học George Kistiakowsky, nhà Kinh tế học Edward Mason, nhà Vật lý học J. Curry Street.

Pusey tóm tắt vấn đề họ phải đối mặt: “Chúng tôi phải làm điều có ý nghĩa nhất có thể dựa trên sự phân hóa ngày càng tăng trong cộng đồng, mà không đánh mất tất cả ý thức về trình tự bổ nhiệm, các đặc quyền và lương thưởng.” Không có gì ngạc nhiên khi ủy ban đưa ra những giải pháp khiêm tốn: bậc bổ nhiệm ban đầu của các tiến sĩ trẻ là giáo sư trợ lý thay vì người hướng dẫn, cải thiện trường học và nhà ở tại Cambridge. Các giảng viên đầy quyền lực sẽ không gây rắc rối cho những gì đem lại lợi ích cho họ.■

Một mối quan tâm rất khác nổi lên trong các cơ quan quản trị: Đội ngũ giảng viên mới sẽ trung thành với Harvard và tận tâm với việc giảng dạy như thế nào? Lamont gây muộn phiền cho chủ nhiệm Franklin Ford khi gửi bài báo “Thoát khỏi việc giảng dạy” của John Gardner, người đứng đầu Tập đoàn Carnegie. Lamont trấn an rằng quan điểm ảm đạm của Gardner về các giáo sư nghiên cứu không giảng dạy vẫn chưa áp dụng cho Harvard, nơi hầu hết giảng viên đều chấp nhận quan điểm giảng dạy đi đôi với nghiên cứu. Nhưng có một “mối đe dọa thật sự” là “lòng trung thành với tổ chức có thể bị phá vỡ do phụ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài, vì thế việc giảng dạy, dù chính thức hay không, có thể bị coi là một sự lãng phí đối với nghiên cứu hiệu quả”. Lamont nghĩ ban quản lý nên quan tâm hơn đến nguy cơ giảng viên hướng về nghiên cứu nhiều hơn là giảng dạy ở bậc đại học. Khi sự bùng nổ của tri thức tiếp tục diễn ra, áp lực phải vượt trội có thể sẽ lớn hơn nghĩa vụ đào tạo lớp trẻ.■

Những vấn đề tế nhị hơn cũng xuất hiện, làm xói mòn mối quan hệ giảng dạy-quản lý truyền thống của Harvard. So với Bundy, Ford thiếu sự gần gũi với giảng viên. Những người theo chủ nghĩa nhân văn cảm nhận được – và phản đối – địa vị ngày càng tăng của các nhà khoa học nghiên cứu. Các giảng viên nổi bật thường coi mình là những nhà khoa học uyên bác hơn là thành viên của một tập thể giảng dạy. Hai ví dụ điển hình: nhà Sử học Arthur M. Schlesinger Jr. và nhà Kinh tế học John Kenneth Galbraith. Sau đó, Schlesinger nhớ lại việc ông đã vui vẻ coi nhẹ quy tắc (được thông qua vào tháng 1 năm 1964) rằng những lần nghỉ phép ngắn hạn trong học kỳ cần có sự chấp thuận của Hội đồng.

Ông không đơn độc trong việc này. Năm 1966, chủ nhiệm Ford phạt Galbraith vì đã không có mặt ở Cambridge trong ba tuần học và thi của Harvard. Galbraith có nhiệm vụ tham dự tang lễ của Thủ tướng Ấn Độ, nhưng không ai ngờ chuyến đi sẽ bao gồm một kỳ nghỉ trượt tuyết với Jacqueline Kennedy tại Gstaad. Galbraith cho biết ông thấy “khá khó khăn khi hình dung mình là một giáo sư lười biếng;… lời mời đi nghỉ ba tuần làm tôi kinh ngạc”. Nhưng Ford kiên quyết khẳng định rằng chỉ Hội đồng mới có thể cho phép gia hạn nghỉ phép trong kỳ học; và điều đó rõ ràng đã không được thực hiện. Một năm sau, với lý do sức khỏe kém, Galbraith xin phép vắng mặt trong tất cả các kỳ học và thi cử. Ford và Pusey cho rằng cách tốt nhất là cấp phép cho từng trường hợp cụ thể mỗi năm; trên thực tế, mức độ hơn thế là đặt ra một vị trí giáo sư bán thời gian. Thật khó để tưởng tượng những trao đổi này không tác động đến cuộc đối đầu giữa Galbraith với Pusey và Ford trong các cuộc biểu tình của sinh viên vào cuối những năm 1960.■

CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI

Trong những năm 1950 và 1960, một tập thể giảng viên tài năng đã có tiếng nói quyết định đến việc điều hành Harvard. Nhưng việc này được thực hiện bởi một số thành viên các khoa và ngành học cụ thể chứ không phải toàn bộ giảng viên. Các ngành Khoa học xã hội rõ ràng đã lên ngôi. Niềm tin phổ biến (không phải chỉ giữa họ với nhau) rằng chỉ riêng họ có đủ khả năng nắm bắt chiều sâu của tính cách con người, xã hội và nền kinh tế đã nâng cao uy tín của họ. Trước Thế chiến II, các giảng viên có sức lôi cuốn cùng trí tuệ cao nhất của Harvard thường thuộc về các ngành Nhân văn; giờ đây họ xuất hiện nhiều hơn trong các ngành Khoa học hành vi, Chính sách và ở khoa Lịch sử.

Năm 1954, một báo cáo quy mô lớn mang tên Các ngành Khoa học hành vi tại Harvard được hoàn thành, báo hiệu sự trưởng thành về tổ chức của những ngành này. Báo cáo nêu tình trạng quá khứ (không có gì đặc biệt), tình hình hiện tại (đầy sức sống và hứa hẹn) và nhu cầu tương lai (có thêm giảng viên cao cấp, tập trung vào lý thuyết và để nghiên cứu ứng dụng lại cho các trường chuyên ngành). Bộ ba Xã hội học, Tâm lý học và Nhân chủng học đã không còn yếu thế như trước chiến tranh. Khoa Quan hệ Xã hội mới và các khoa Tâm lý học, Nhân chủng học cũ đã có một loạt vị trí bổ nhiệm mới đáng chú ý, đưa Harvard lên hàng đầu về các ngành Khoa học xã hội. Các dự án, trung tâm nghiên cứu quy mô lớn và phòng thí nghiệm phát triển mạnh mẽ, nhận được tài trợ hào phóng từ Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia (NIMH) và các nguồn phong phú khác.■

Khoa Quan hệ Xã hội, được các nhà Nhân chủng học xã hội, Tâm lý học xã hội và Xã hội học của Harvard thành lập năm 1946, là hiện thân của sự tự tin mãnh liệt của các ngành Khoa học xã hội thời hậu chiến. Bộ phận mới nhanh chóng mở rộng, với chín vị trí bổ nhiệm cấp cao chỉ trong năm học 1965-1966. Trung thành với nguồn gốc, khoa Quan hệ Xã hội đã có những vị trí bổ nhiệm vượt khỏi giới hạn truyền thống. Năm 1959, Laurence Wylie từ Haverford nhận chức danh giáo sư Clarence Dillon³⁸ ngành Văn minh Pháp, với đặc quyền là một thùng rượu vang được gửi từ Chateau Haut-Brion hằng năm.

Ông dạy Văn học Pháp, nhưng cuốn sách Village in the Vaucluse (tạm dịch: Làng ở Vaucluse, năm 1957) làm nên danh tiếng của ông lại viết về lĩnh vực nhân học xã hội. Khoa Quan hệ Xã hội rất vui mừng có được ông, còn khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Romance (Wylie thuộc cả hai khoa) kém hào hứng hơn – “có vẻ việc này cho thấy ngôn ngữ và văn học không nhất thiết là phương pháp chính để tìm hiểu về nền văn minh Pháp”, Bundy nhận xét. Chính Bundy đã khởi xướng việc đưa nhà phân tích Erik Erikson về làm giáo sư Phát triển Con người vào năm 1959. Một lần nữa, khoa Quan hệ Xã hội lại hoan nghênh việc bổ nhiệm bất thường này.■

Phù hợp với tầm quan trọng của mình, khoa Quan hệ Xã hội có một phòng thí nghiệm dành cho các bộ phận như Trung tâm Nghiên cứu Nhân cách của Henry Murray và Trung tâm Nghiên cứu Nhận thức của George Miller và Jerome Bruner. Nhưng thành công chóng tàn, ngay cả trong thời kỳ thuận lợi như những năm 1950 và 1960. Mùa hè năm 1960, cái chết của Giám đốc phòng thí nghiệm Samuel Stouffer và nhà Nhân chủng học Clyde Kluckhohn đã gây ảnh hưởng nặng nề đến khoa. Trong số 19 đề nghị bổ nhiệm cấp cao từ năm 1957 đến năm 1967, chỉ có 10 người nhận lời. Trưởng khoa Talcott Parsons cho rằng một số người từ chối là do “sự cạnh tranh ở Harvard”: áp lực từ sinh viên đại học và sau đại học, các kỳ thi và luận văn, những cuộc họp của khoa và ủy ban.

Hơn hết, tính hấp dẫn liên tục của sự tự chủ, rất mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực, dần làm lu mờ ánh hào quang của khoa Quan hệ Xã hội. Như nhà Nhân chủng học John Whiting đã khéo léo lưu ý, khoa “gồm một số bộ môn rất khác biệt và không thể hợp nhất”. Các nhà Xã hội học trong khoa tự đứng ra thành lập khoa Xã hội học riêng biệt vào năm 1970. Những thành viên còn lại chia thành ba nhóm: Nhân chủng học xã hội, Tâm lý học xã hội và Tâm lý học nhân cách và phát triển. Mỗi nhóm có chương trình sau đại học và kế hoạch bổ nhiệm giảng viên riêng, một bộ phận nửa vời trước khi khoa Nhân chủng học và Tâm lý học được khôi phục hoàn toàn, và khoa Quan hệ Xã hội biến mất vào đầu những năm 1970.■

Luôn bị bó buộc trong những ranh giới của ngành, khoa Xã hội học đã phát triển mạnh mẽ trong suốt những năm 1960 khi lý thuyết xã hội và các mối quan hệ chủng tộc chiếm một vị trí nổi bật hơn trong giới học thuật Harvard (và quốc gia). Được khuyến khích nhờ vị thế mới, các nhà Xã hội học đã loại bỏ yêu cầu về phương pháp thống kê đối với chức danh tiến sĩ, với lý do các môn học đã trở nên đa dạng đến mức tốt nhất là để cho sinh viên tự lựa chọn phương pháp luận của mình. Khi chuyên gia về Liên Xô Alex Inkeles rời đến Stanford năm 1970, vì muốn có một nhà lý thuyết hơn là một nhà thực nghiệm, khoa đã mời Neil Smelser của Berkeley nhưng không thành công. Việc bổ nhiệm các nhà trí thức Daniel Bell (đồng thời là nhà lý thuyết xã hội hàng đầu) và Nathan Glazer đã nhấn mạnh xu hướng chuộng lý thuyết lúc đó.■

Khoa Tâm lý học tiếp tục bị phân chia thành nhánh thực nghiệm, lúc này có vai trò chi phối, và nhánh xã hội-lâm sàng được ghép vào khoa Quan hệ Xã hội trong những năm 1960. Pusey cho rằng vấn đề là “làm thế nào xây dựng lại khoa Tâm lý học thống nhất mạnh mẽ?”. Điều đó không dễ dàng. Nhà Tâm lý học xã hội David McCelland, Chủ nhiệm khoa Quan hệ Xã hội từ năm 1962, đã phàn nàn vì khó làm việc với Stanley Smith Stevens, Giám đốc Phòng thí nghiệm Tâm lý. Stevens là một nhà thực nghiệm truyền thống, nghiêm khắc, không quan tâm đến sinh viên bậc đại học. Nhưng cũng không thể xem thường vị thế của các nhà Tâm lý học thực nghiệm. Đồng nghiệp của Stevens là Georg von Bekesy đã giành giải Nobel Y học năm 1961 cho công trình nghiên cứu về tai trong. Và Phòng thí nghiệm Tâm lý là nơi B. F. Skinner thực hiện các công trình nghiên cứu xuất sắc (và gây tranh cãi) về điều kiện hóa.■

Mối quan hệ giữa các nhà thực nghiệm cũng không suôn sẻ. Mối bất hòa quyết liệt đã bùng lên giữa Giám đốc Phòng thí nghiệm Tâm lý Stevens và giảng viên Edwin B. Newman. Mùa thu năm 1962, Pusey quyết định miễn nhiệm chức giám đốc của Stevens. Stevens đồng ý – miễn là Newman không kế nhiệm ông; nếu không, ông sẽ thôi việc. Sau những lần phàn nàn và bất bình, Stevens dịu lại và bị thuyết phục bởi việc thay đổi chức danh giáo sư và phòng thí nghiệm của ông từ tâm lý học thính giác sang tâm lý học sinh lý danh giá hơn. Ngay sau đó, “Smitty” Stevens kết hôn với Geraldine Stone, trợ lý của ông trong hơn 30 năm, và thay đổi từ con người khắc nghiệt, gắt gỏng sang cởi mở và dễ chịu, khiến Pusey kinh ngạc. Ông nhận xét: “Thật kỳ lạ khi mọi việc diễn ra theo hướng này!” Nhưng có lẽ về mặt tâm lý học thì không quá kỳ lạ.■

Mối quan hệ chặt chẽ giữa Nhân chủng học với các ngành nghiên cứu về những thời điểm và địa điểm xa xôi, kỳ lạ – ngành Dân tộc học và Khảo cổ học – đã khiến nó trở nên ít được chú ý trong thế giới khoa học hành vi mới mẻ. Khoa Nhân chủng học nhận thấy rất khó để có được vị thế tốt so với các ngành Khoa học xã hội khác. Tuy nhiên, sự quan tâm ngày càng tăng của sinh viên đối với Thế giới thứ ba đã đem lại lợi ích cho khoa. Và nhu cầu của nước Mỹ về tiến sĩ Nhân chủng học đã thúc đẩy chương trình tiến sĩ của khoa.■

Nhân chủng học, như các ngành khoa học hành vi khác, được chia thành nhiều nhánh rõ rệt: khảo cổ, xã hội và sinh học. Bảo tàng Peabody, nơi ngành Khảo cổ học và Dân tộc học truyền thống cùng chung sống hòa bình, ít chịu thay đổi nhất. Giám đốc lâu năm John Otis (“Jo”) Brew đã tạo nên phong cách cho bảo tàng. Đến những năm 1960, bảo tàng thiếu kinh phí trầm trọng, các bộ sưu tập quan trọng của ngành Dân tộc học bị xuống cấp, thiếu không gian lưu trữ, khan hiếm tài trợ. Cuối cùng vào năm 1967, Pusey nói với Brew rằng khoa Nhân chủng học cũng như các nhân viên của Peabody đã mất niềm tin vào khả năng lãnh đạo của ông và Stephen Williams, trưởng khoa mới của khoa Nhân chủng học, sẽ có động lực lớn hơn để huy động được số tiền cần thiết.■

Williams tiếp quản bảo tàng trong tình trạng lộn xộn về tài chính và quy trình làm việc. Những nhân viên lâu năm phàn nàn rằng Peabody trên thực tế đã được “chuyển giao sang nghiên cứu và giảng dạy ngành Nhân chủng học”. Sau đó, người vợ góa của giáo sư Nhân chủng học lâu năm Alfred Tozzer đã tặng khoa 1 triệu đô-la để xây dựng một thư viện mang tên chồng bà. Các khoa của Harvard có ảnh hưởng quá lớn, quá nhiều đến việc định hình vận mệnh các đơn vị trực thuộc, trở thành một phần văn hóa của viện đại học, khó có thể bị thách thức nghiêm trọng.■

Các ngành Khoa học Hành vi đã có nhiều bước tiến lớn trong những năm 1950 và 1960; nhưng vẫn còn cả chặng đường dài phía trước. Ngay cả trong thời kỳ quyết định của ngành Khoa học xã hội này, phong cách nghiên cứu kỳ quặc (dù đôi khi cũng xuất sắc) có từ trước Thế chiến II vẫn tồn tại. Nhà Xã hội học Pitirim Sorokin nghỉ hưu vào năm 1955, và Quỹ Lilly muốn tiếp tục hỗ trợ những tìm tòi của ông về lòng vị tha sáng tạo. Thảo luận vấn đề này với Talcott Parsons và Samuel Stouffer của khoa Quan hệ Xã hội, Bundy thấy họ khá sẵn sàng “để anh bạn cũ nhận được tài trợ nghiên cứu từ những người tin tưởng ở công việc của anh ta”, nhưng sự thiếu hòa hợp giữa Sorokin với các đồng nghiệp ở khoa Xã hội học rất rõ ràng. Parsons đã thận trọng chỉ ra khi Sorokin nghỉ hưu: “Có lẽ ở đất nước này, không nhân vật lớn nào từng chỉ trích mạnh mẽ công việc của hầu hết đồng nghiệp tại Harvard và các nơi khác như Giáo sư Sorokin.” Parsons cho biết, khi phản đối việc thành lập khoa Quan hệ Xã hội, Sorokin không nhận thấy “một điều gì đó rất quan trọng đang xảy ra đối với nền khoa học của Mỹ cũng như Harvard có thể góp một phần quan trọng vào đó”.■

Một vấn đề được chú ý cùng thời đó là việc nhà Tâm thần học John Spiegel, một cộng sự nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Quan hệ Xã hội, bị đe dọa truy tố vì tội khiêu dâm do sở hữu một số bức ảnh khỏa thân trong tư thế khêu gợi tình dục. Bundy đảm bảo với Pusey rằng Spiegel đang sử dụng chúng cho mục đích khoa học nghiêm túc là nghiên cứu cách người lớn truyền đạt thái độ gây rối loạn cảm xúc với trẻ em, và cho rằng Harvard nên sẵn sàng hỗ trợ Spiegel nếu cần. Và Spiegel đã không bị kết tội.■

Tiếp đó là trường hợp được chú ý rộng rãi của giảng viên Tâm lý học lâm sàng Timothy Leary và cộng sự Richard Alpert (sau này được biết đến nhiều hơn với cái tên Baba Ram Das). Khi Leary được bổ nhiệm ngắn hạn vào năm 1959, Trưởng khoa Quan hệ Xã hội Robert White đảm bảo với Bundy rằng Leary được đào tạo đầy đủ để giảng dạy lý thuyết và thực hành trị liệu tâm lý, “đồng thời phù hợp theo nhiều cách khác với chương trình của khoa về tâm lý học lâm sàng và nghiên cứu nhân cách”. Nhưng hóa ra không phải vậy. Ông và Alpert đã thiết lập một dự án nghiên cứu (và thúc đẩy) tiềm năng “mở rộng ý thức” của psilocybin³⁹. Đối tượng nghiên cứu của họ: sinh viên đại học Harvard.

Vấn đề trách nhiệm khoa học, đạo đức và pháp lý của cuộc tìm kiếm nửa thực nghiệm, nửa mang tính cộng đồng về một ý thức cao hơn này thu hút ngày càng nhiều sự quan tâm. Trong một đoạn tự miêu tả hài hước về nhà nghiên cứu tận tâm bị các quy ước bóp nghẹt, Leary phàn nàn với Giám đốc Phòng thí nghiệm Quan hệ Xã hội Robert Bales: “Tôi cho rằng mở rộng nhận thức phải là mối quan tâm và nhiệm vụ trọng tâm của trường đại học.” Chắc chắn phần lớn giảng viên nên “bước ra ngoài biên giới chưa được khám phá, khuấy động những ý tưởng mới và đáng lo ngại. Nếu một tỷ lệ đáng kể phụ huynh không phiền lòng với những gì con trai họ đang trải nghiệm và khám phá ở trường đại học, tôi sẽ đặt câu hỏi liệu trường có đang làm đúng nhiệm vụ không. Nếu một tỷ lệ đáng kể giảng viên của trường không ghét bỏ các nhà hoạch định chính sách, tôi đề nghị ban quản lý trường xem xét lại sứ mệnh và động cơ của họ.”

Leary nhận ra “những tiến bộ đáng kinh ngạc về kiến thức nhân loại thường phải phát triển bên ngoài môi trường học thuật”. Vì vậy, ông không phản đối quyết định tách dự án của mình khỏi Harvard vào cuối năm 1962. Ông đã có cơ sở nghiên cứu riêng, độc lập tại Liên đoàn Quốc tế vì Tự do Ý chí, dưới hình thức một công ty phi lợi nhuận. Mùa xuân năm 1963, hợp đồng giữa Leary và Alpert với viện đại học hết hiệu lực, trong khi hai người bị buộc tội bỏ bê giảng dạy và vắng mặt (Alpert còn bị cáo buộc về hành vi sai trái nghiêm trọng: tiếp tục cho sinh viên dùng psilocybin sau khi đã được yêu cầu dừng lại). Leary đã đưa công cuộc “tự khám phá không chính thức” của những người trẻ tuổi vào bối cảnh lịch sử lớn hơn của thập kỷ này.■

Khoa Kinh tế Harvard đã sớm vượt qua giai đoạn lịch sử của sự chia rẽ nội bộ cũng như các mối đe dọa từ bên ngoài trong những năm 1950 và 1960. Lúc này khoa đang ở đỉnh cao, đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong các ngành Khoa học Xã hội, là ngành học được đánh giá cao nhất (không chỉ bởi các thành viên) về tính khoa học và tính dự báo. Vào những năm 1960, ủy ban kiểm tra không còn lo ngại việc các nhà Kinh tế học mang dấu ấn của Keynes, điều này phản ánh sự thay đổi chung của môi trường kinh doanh. Một điều còn quan trọng hơn là mâu thuẫn dai dẳng giữa mong muốn có những người tài năng nhất với nhu cầu lấp đầy chỗ trống. Năm 1953, Trưởng khoa Arthur Smithies cảnh báo: “Nói chung, chính sách cơ bản của khoa trong việc đề xuất bổ nhiệm mới là tăng cường sức mạnh cho chính mình, tuy nhiên cũng phải chú ý đến các yêu cầu trong những lĩnh vực cụ thể.”■

Trong khi đó, một ngành kinh tế học mới đã được hoàn thiện: có tính toán học cao, tự tin và hấp dẫn về trí tuệ. Sau nhiều năm chỉ biết chỉ trích, năm 1958, ủy ban kiểm tra đã nhận xét rằng khoa Kinh tế đang ở trong tình trạng tuyệt vời. Khoa quan tâm đến việc giảng dạy ở bậc đại học; Trưởng khoa Seymour Harris tràn đầy năng lượng; bầu không khí phi chính trị chiếm ưu thế. Harris vui vẻ nói với ủy ban: “Các anh có thể đảm bảo với Ban quản trị rằng chỉ còn duy nhất một kẻ nguy hiểm trong khoa, đó chính là trưởng khoa!” Các cựu sinh viên hay chỉ trích không coi Galbraith là mối đe dọa đối với nền cộng hòa mà chỉ là kẻ hay châm chọc gây khó chịu trong truyền thống Harvard. Bundy tóm tắt về người đồng nghiệp đáng lo ngại của mình:

Bản thân tôi thấy Kenneth Galbraith là một trong những bộ óc giàu trí tưởng tượng và mạnh mẽ nhất FAS. Tôi cho rằng anh ấy cũng nghĩ như vậy. Anh ấy không phải là một người khiêm tốn, và luôn coi mình là trung tâm. Tôi ước gì những khiếm khuyết này không tồn tại, bởi càng ngày tôi càng tin rằng sự khoan dung là một đức tính cơ bản trong đời sống đại học. Nhưng nhiệt huyết, sự cần cù, trí tưởng tượng sáng tạo cùng trí tuệ nổi bật lại là điều hiếm hoi, và anh ấy có tất cả.■

Khoa có rất nhiều thế mạnh. Simon Kuznets, được xem là nhà Kinh tế học hàng đầu nước Mỹ trong thế hệ của ông, được tuyển dụng vào năm 1959 mà không cần đến một ủy ban lâm thời vì sự xuất sắc của ông quá rõ ràng. Trong những năm 1960, khoa Kinh tế đã có thêm nhân sự trong các lĩnh vực chính sách mới hấp dẫn: tính kinh tế trong quốc phòng, y tế, giáo dục, khoa học và nghệ thuật; về nguồn nhân lực: nước, đô thị và sự phát triển. Vốn là mục tiêu của Conant trước đây nhưng bị cản trở bởi sự chia rẽ tư tưởng trong quá khứ, việc hợp tác với các trường chuyên ngành giờ đây phát triển mạnh mẽ nhờ sự chuyên nghiệp mang tính kỷ luật chung. Nhà Kinh tế học Richard Musgrave gia nhập Trường Luật, nhà thống kê Howard Raiffa là nhân sự của cả khoa Kinh tế và Trường Kinh doanh.

Năm 1968, Kenneth Arrow, đứng đầu trong số các nhà lý thuyết kinh tế học, đến từ Stanford để kế nhiệm Kuznets. Martin Feldstein trở thành Giám đốc Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia, được đưa từ New York về Cambridge. Otto Eckstein đảm nhận môn Kinh tế học 1 và khiến nó trở thành môn học xuất sắc ở bậc đại học mà các thành viên hay chỉ trích của Ban quản trị mong đợi từ lâu. Số lượng cán bộ giảng dạy của khoa tăng từ 55 người trong năm học 1959-1960 lên thành 118 người trong năm học 1966-1967. Sự tăng trưởng này chủ yếu là do có thêm trợ giảng, giảng viên cơ hữu, sinh viên làm thêm – nhằm giúp các giảng viên cấp cao có thời gian theo đuổi nghiên cứu. Mỗi năm có khoảng 600.000 đô-la tài trợ cho những dự án của khoa: 50% từ các quỹ, 40% từ chính phủ, 10% khiêm tốn từ việc kinh doanh.■

Khi khoa trở nên nổi bật, nỗi lo làm sao để giữ vững vị trí dẫn đầu cũng nảy sinh. Bundy đã nhận thức được “sức mạnh ngày càng tăng và sự vượt trội về tài chính ở những nơi khác”. Khoa Kinh tế Harvard kém MIT trong hầu hết các bảng xếp hạng, thường bị thua trong cuộc cạnh tranh tuyển dụng giảng viên cơ hữu và sinh viên sau đại học với MIT cũng như với Yale, Princeton, Chicago, Stanford và Berkeley. Trong bối cảnh mới của sự cạnh tranh giữa các trường đại học lớn, không có vị thế nào là bất biến.■

Sau chiến tranh, rất ít khoa ở Harvard sánh được với danh tiếng của khoa Lịch sử. Năm 1954, Chủ nhiệm FAS Paul Buck đề nghị phong giáo sư cho Oscar Handlin và Arthur Schlesinger Jr.. Là những người dẫn đầu trong số các nhà Sử học Mỹ cùng thế hệ, họ sẽ “đảm bảo cho sự nổi bật của Harvard trong nhiều năm”, và tránh được xích mích nội bộ nếu họ cùng thăng tiến. Bằng một quyết định khó khăn, khoa đã chọn tiến sĩ Franklin Ford thay vì tiến sĩ Carl Schorske cho vị trí giáo sư Lịch sử Đức. Năm 1958, tiến sĩ, giáo sư trợ lý Bernard Bailyn kế nhiệm Samuel Eliot Morison trở thành nhà Sử học cấp cao về lịch sử thuộc địa Mỹ, tất cả những người liên quan đều tin ông là người giỏi nhất trong thế hệ của mình. Điều này cũng đúng với Richard Pipes môn Lịch sử Nga.■

Cuối những năm 1950, khoa Lịch sử Harvard được nhiều người cho là ở đỉnh cao trong giới (dù các trường Columbia, Yale và Berkeley cạnh tranh rất mạnh). Nhưng khoa cũng mắc phải căn bệnh được Bernard Bailyn coi là “vấn đề của Harvard”: Danh tiếng “bị thổi phồng một cách lố bịch” và sự tự hào dẫn đến nỗi lo không tuyển dụng được những tài năng bậc nhất. Năm 1954, khoa tìm người thay thế cho Paul Buck trong môn Lịch sử Mỹ. Các nhà Hoa Kỳ học đã xác định đây là một vị trí gắn liền với việc giảng dạy ở bậc đại học – đặc biệt là khóa học khảo sát lịch sử Mỹ. Hai Sử gia người Mỹ giỏi nhất không thuộc Harvard, Richard Hofstadter và C. Vann Woodward, bị loại khỏi danh sách xem xét tuyển dụng. Lựa chọn cuối cùng: Frank Freidel từ Stanford. Oscar Handlin lý giải cho quyết định này như sau: Về “khả năng trí tuệ bẩm sinh”, Freidel vượt xa các đối thủ. Ông là một giảng viên đại học tận tâm và hiệu quả. Hơn hết, có lẽ việc bổ nhiệm ông “sẽ có ích cho Harvard rất nhiều”. Freidel đã tham gia các hội nghị của Hiệp hội Lịch sử Quốc gia, nổi tiếng và được nhiều người yêu thích, là một người miền Tây và không tốt nghiệp Harvard:

Chừng nào viện đại học còn tự coi mình là một tổ chức quốc gia và khoa còn cố gắng duy trì vai trò là trung tâm đào tạo sau đại học lớn, những vị trí được bổ nhiệm vẫn phải xứng đáng với danh tiếng của tập thể cán bộ giảng dạy, đồng thời thúc đẩy sự hợp tác với các học giả cả nước. Chỉ có như vậy, chúng ta mới tiếp tục thu hút được những sinh viên sau đại học xuất sắc nhất, cho họ những công việc đáng mơ ước và lan tỏa ảnh hưởng của mình trên toàn quốc như đã làm trong quá khứ.■

Giữa những năm 1960, Annielouise Bliss Warren, bà quả phụ của cựu trợ lý Tổng chưởng lý và học giả hiến pháp Charles Warren, đã tài trợ 7,5 triệu đô-la để thúc đẩy nghiên cứu lịch sử Mỹ tại Harvard nhằm tưởng nhớ chồng. Phần lớn trong số đó dành cho các vị trí giảng dạy tại FAS, các trường Luật, Giáo dục và Thần học. Phần còn lại dùng để thành lập Trung tâm Charles Warren về Nghiên cứu Lịch sử Mỹ, một trung tâm nghiên cứu được thiết kế bởi các nhà Sử học cao cấp của Mỹ nhằm củng cố hơn nữa dữ liệu về lĩnh vực này tại Harvard, “có thể đo lường trong viện đại học bằng sự nổi bật của môn Lịch sử Mỹ trong giảng dạy đại học và ở bên ngoài bằng số lượng cùng sự nổi bật của các tiến sĩ trong lĩnh vực này, những người đã đi vào đời sống học thuật của quốc gia”.

Giờ đây, viên ngọc quý trên vương miện của Harvard phải đối mặt với một lựa chọn. Chương trình sau đại học về lịch sử Mỹ “hoặc nằm trong phạm vi khuôn khổ của một tổ chức, hoặc bị chìm nghỉm trong sự mở rộng không thể kiểm soát của nền giáo dục Mỹ”. Sự gia tăng số lượng trường đại học mới và nguồn tài trợ tràn lan của chính phủ đã dẫn đến sự gia tăng những chương trình được đầu tư nhiều nhưng chất lượng kém hơn ở các trường đại học khác. Với số tiền của Charles Warren, các nhà nghiên cứu lịch sử Mỹ của Harvard có thể hoàn thành nhiệm vụ bằng cách mời những tiến sĩ trẻ đầy triển vọng từ nơi khác tới Harvard làm nghiên cứu sau tiến sĩ trong vòng một năm. Và các giảng viên có thêm tài trợ nghiên cứu hằng năm để theo đuổi công việc mà không cần tìm kiếm hỗ trợ từ bên ngoài. Cuối cùng, Trung tâm Warren sẽ “mang lại lợi ích cho khoa nói chung và các nhà Hoa Kỳ học nói riêng” theo nhiều cách.■

Trung tâm Warren cũng gây ra một số điều bất lợi. Nó khiến các nhà Sử học cao cấp của Mỹ ít chú ý đến giảng dạy nói chung và ít có xu hướng lựa chọn các đồng nghiệp của nước này. Thật vậy, trong những năm 1960, số lượng vị trí được bổ nhiệm của khoa ít hơn so với những năm trước. Dù có một số lời mời giảng dạy đáng chú ý dành cho các nhà Sử học châu Âu, song nổi bật nhất là nhà Sử học kinh tế David Landes và nhà Sử học cải cách William Bouwsma, hầu hết những người khác từ chối vì họ không muốn rời quê hương, và ngày càng nhiều học giả Mỹ đang chắc chân tại các trường đại học giàu có khác cũng từ chối lời mời.■

Năm 1967, thẩm phán Henry Friendly, người đứng đầu ủy ban kiểm tra của Ban quản trị, đã lưu ý đến tình trạng rối loạn ngày càng tăng của khoa Lịch sử. 7/21 vị trí dài hạn chưa có người đảm nhiệm, 10/13 vị trí giáo sư trợ lý cũng vậy. Ông kêu gọi các nhà Sử học tích cực hơn trong việc tìm kiếm những thanh niên tài năng và đưa ra những vị trí dài hạn hoặc sự đảm bảo thăng tiến hợp lý cho họ. Ông cũng gợi ý rằng “sẽ là sáng suốt nếu bớt khắt khe hơn một chút trong việc lựa chọn tài năng từ các trường đại học khác”. Trong khi đó, các báo cáo hằng năm của khoa gửi trưởng khoa chưa bao giờ lưu ý đến việc xử lý chi tiết những vấn đề nội bộ, để rồi trở thành (duy nhất trong số các khoa chính của FAS) một danh sách bài viết và danh hiệu không hơn không kém. Vấn đề đã trở nên rõ ràng. Có lẽ không nơi nào khác ở Harvard có cái giá của thành công nặng nề đến vậy.■

Khi Nathan Pusey trở thành viện trưởng, đã đến lúc khoa Bộ máy nhà nước thoát khỏi tình trạng ảm đạm. William Yandell Elliott và Carl Friedrich, những người quyền lực nhất của khoa trong thời kỳ trước chiến tranh, tiếp tục ở lại cho đến năm 1962 và 1971. Học giả về Bộ máy nhà nước so sánh Samuel Huntingdon nhớ mình đã bị từ chối bổ nhiệm dài hạn vào cuối những năm 1950 vì quản lý khoa thất vọng với quan điểm chính trị (khi ấy tương đối tự do) của ông, hơn nữa là bởi “sự khắc khổ” – của một học giả sa sút – đeo bám ông. Sau đó, Huntington đến Đại học Columbia. Năm 1962, khoa Bộ máy nhà nước coi trọng tài năng hơn đã mời ông quay trở lại.■

Sự thay đổi xuất hiện đầu tiên trong bộ môn Chính trị Mỹ, xảy ra trong lĩnh vực của chuyên gia Chính trị so sánh Friedrich và chuyên gia Quan hệ quốc tế Elliott. Sự thăng tiến của nhà lý thuyết Louis Hartz và sự xuất hiện của nhà phân tích bầu cử V. O. Key từ Yale vào năm 1953 là dấu hiệu cho thấy một sức sống mới (dù Key chỉ còn sống khoảng 10 năm sau đó). Năm 1959, một bộ phận trong khoa đề xuất bổ nhiệm dài hạn Stanley Hoffman và Henry Kissinger cho vị trí giảng dạy Chính trị So sánh và Quan hệ quốc tế, đồng thời đưa chuyên gia về Chính trị Đô thị Edward Banfield từ Chicago về. Bundy báo cáo rằng ngay cả những người phản đối Kissinger cũng đồng ý ông là “bộ óc mạnh mẽ nhất hiện nay trong lĩnh vực quan hệ quốc tế”. Nhưng ông có “tính cách cứng rắn không phù hợp với một lĩnh vực tinh tế và nhiều sắc thái như chính trị quốc tế” và “tính khí Đức khiến ông ấy không phải lúc nào cũng là một đồng nghiệp dễ chịu”. Nghiêm trọng hơn, Kissinger đã có thời gian làm cố vấn cho các chính trị gia. Nói tóm lại, việc bổ nhiệm ông là “một canh bạc hoàn toàn xứng đáng, chỉ những ai quá nhút nhát mới bỏ qua”.■

Với sự ưu tiên dành cho tiêu chí “trí tuệ”, nhu cầu về nhân sự đã định hình quá trình bổ nhiệm. Như ở khoa Kinh tế học, môn Khoa học Chính trị thiên về lý thuyết hơn đã thay thế cách tiếp cận cũ. William Yandell Elliott cảnh báo rằng các nhà chính trị hành vi viết về chính trị và chính phủ mà không tham gia những lĩnh vực này đã góp phần vào “việc vô hiệu hóa một phần lớn cái được gọi là ‘khoa học chính trị’ ở đất nước này”. Rất may, khoa Bộ máy nhà nước của Harvard vẫn theo đuổi lý thuyết chính trị. Ông hy vọng “sẽ không xảy ra tình trạng Harvard mất đi truyền thống để theo đuổi những ngôn ngữ chuyên ngành của các nhà xã hội học”.■

Đúng là khoa đã tụt hậu về khoa học chính trị định lượng và hành vi. Về phương diện này, Yale, Chicago và MIT đã vượt lên. Nhưng ở các khía cạnh khác, khoa đã phát triển mạnh mẽ. Sau khi Elliott và Friedrich rời đi, công tác quản trị nội bộ của khoa trở nên dân chủ hơn. Và khoa bắt đầu tuyển dụng các giảng viên cơ hữu từ bên ngoài, thay vì chỉ lấy sinh viên tốt nghiệp.

Những người được bổ nhiệm mới liên tục xuất hiện. Năm 1961, James Q. Wilson trở thành giảng viên cơ hữu và được bổ nhiệm dài hạn hai năm sau đó, rồi nhanh chóng trở thành một nhà khoa học chính trị lớn và đến sống ở Harvard. Trong năm học 1965-1966 – thời kỳ quan trọng của ngôi trường coi trọng tài năng này, khoa Bộ máy nhà nước (cùng với khoa Quan hệ Xã hội) đã bổ nhiệm nhà Xã hội học Chính trị Seymour Martin Lipset, các nhà lý luận chính trị đầy hứa hẹn Michael Walzer và Harvey Mansfield (một người thuộc cánh tả, một người thuộc cánh hữu, rất phù hợp với một khoa về bộ máy nhà nước), và Karl Deutsch môn Quan hệ quốc tế (để đảm nhiệm một vị trí mới được Quỹ Ford tài trợ). Một trong những nữ giảng viên đầu tiên và tài năng nhất của Harvard là Judith Shklar. Khi những thành phần cổ hủ trong khoa cho rằng vị trí giáo sư dài hạn là không phù hợp, bà đã đề xuất trở thành giảng viên dài hạn, và đến năm 1972 bà trở thành giáo sư.■

Trong khi các ngành học cũ phải vật lộn với những điều mà sự giàu có và chế độ coi trọng tài năng mang lại, các trung tâm khu vực của Harvard – Nga, Đông Á, Trung Đông, Các vấn đề quốc tế, Nghiên cứu Đô thị – chiếm tỷ lệ ngày càng cao về thời gian và công sức của giảng viên, tài sản tài chính và đời sống trí thức của trường. Theo quan điểm của Bundy, các trung tâm này là sự phát triển nổi bật nhất ở Harvard thời hậu chiến. Ông cố gắng duy trì nguyên tắc cho rằng tất cả những người được bổ nhiệm của các trung tâm đều thuộc về và đến từ các khoa học thuật. Nhưng một số người lo ngại rằng các trung tâm này “có xu hướng… làm tăng sức mạnh của các học giả hoặc nhóm lợi ích đặc biệt ở bên ngoài những lĩnh vực mà viện đại học sẽ quan tâm”.■

Một mối lo lắng khác là nguy cơ khoản tài trợ của các quỹ và chính phủ sẽ ảnh hưởng đến việc nghiên cứu của các trung tâm. Năm 1961, nhà bình luận khó tính Joseph Alsop đã rời khỏi ủy ban kiểm tra của Ban quản trị đối với Trung tâm Đông Á do vấn đề này. Ông chỉ trích việc giảm bớt các nghiên cứu về Trung Quốc cổ điển để chuyển sang những vấn đề thời sự hơn. Ông cho rằng việc nghiên cứu về Trung Quốc nên để CIA thực hiện. Còn về Trung tâm Các vấn đề Quốc tế của Robert Bowie và Trung tâm Nghiên cứu Nga: “Trong cộng đồng học giả nghiêm túc của Mỹ đang dần thu hẹp, trung tâm của tiến sĩ Bowie cũng như trung tâm Nga đều là những thứ vô bổ và người ta nói vậy là có lý do chính đáng.” Pusey bác bỏ lời chỉ trích của Alsop, và Giám đốc Trung tâm Đông Á John K. Fairbank đảm bảo rằng không có ý định từ bỏ các nghiên cứu cổ điển. Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nga Merle Fainsod thừa nhận quan điểm hoài nghi của Alsop về hoạt động của trung tâm này có thể đúng trong những ngày đầu thành lập, khi còn phụ thuộc vào kinh phí từ Không quân, nhưng hiện nay điều này đã không còn đúng.■

Trung tâm Hợp tác Nghiên cứu Đô thị Harvard-MIT bắt đầu hoạt động vào năm 1959. Những ngày huy hoàng nhất của trung tâm là khi được James Q. Wilson tiếp quản vào năm 1963 và cuộc khủng hoảng đô thị của Mỹ trở thành trung tâm trong các vấn đề đối nội. Năm 1965, trung tâm tìm kiếm nguồn tài trợ quy mô lớn từ Quỹ Ford. Wilson quan tâm mạnh mẽ đến các vị trí giáo sư chứ không phải tài trợ nghiên cứu. Khi khủng hoảng qua đi, Harvard có năm vị trí được Ford tài trợ trong lĩnh vực nghiên cứu đô thị. Nhưng dù có tất cả tính thời sự cùng đội ngũ giám đốc tầm cỡ như Wilson và Daniel Patrick Moynihan (người điều hành trung tâm từ năm 1966 đến 1969), trung tâm đã không trở thành một bộ phận cố định lâu dài của Harvard. Một phần vì quan hệ đồng quản lý với MIT đã gây ra các vấn đề về thẩm quyền không thể khắc phục. Và một phần là do những giảng viên quan tâm đến nghiên cứu đô thị đã tìm thấy lý do thuyết phục hơn (bắt nguồn từ tính chất ngành nghề của họ và khả năng tiếp cận các quỹ nghiên cứu) để tiếp tục làm việc tại khoa của họ hoặc tại các trường chuyên ngành.■

Trung tâm Các vấn đề Quốc tế (CFIA) là một câu chuyện khác. Trung tâm đi vào hoạt động từ năm học 1957-1958 với tư cách là một bộ phận của Trường Sau đại học về Quản trị công. Giám đốc đầu tiên của CFIA là giáo sư về các vấn đề quốc tế Robert Bowie và Henry Kissinger giữ chức phó giám đốc – những con người đầy tham vọng với những kế hoạch lớn. Năm 1960, Harvard yêu cầu Quỹ Ford tài trợ số tiền khổng lồ 17,2 triệu đô-la để xây dựng một tòa nhà, bổ nhiệm một số vị trí mới, chi trả cho nghiên cứu và tài liệu. Cuối cùng, trường nhận được 5,5 triệu đô-la hỗ trợ các chương trình nghiên cứu quốc tế và 4,5 triệu đô-la tài trợ cho các chức danh giáo sư trong lĩnh vực này. Việc phân chia miếng bánh này cần tới một ủy ban phân bổ, do Pusey điều hành, để tránh “khiến các bộ phận riêng lẻ trở nên ích kỷ, cục bộ và cố gắng làm những việc không phù hợp với các đơn vị đào tạo” (theo lời Chủ nhiệm FAS Franklin Ford).■

Ngay từ đầu, CFIA đã tham gia sâu và thường xuyên gây tranh cãi vào chính trị cũng như chính sách công. Các lĩnh vực quan tâm ban đầu của nó là những chủ đề tiềm ẩn rắc rối: kiểm soát vũ khí, viện trợ nước ngoài, phát triển. Điều đó đem lại nhiều rủi ro. Các dự án phát triển của trung tâm gây ra nhiều chỉ trích đến nỗi CFIA cố gắng chuyển vai trò của mình từ tư vấn và quản lý sang giảng dạy và nghiên cứu. Nhưng Ford và các tổ chức khác mong muốn có thêm chương trình đào tạo thực tế. Ngay sau đó, các kế hoạch đã được triển khai cho Dịch vụ Tư vấn Phát triển – hoạt động từ năm 1962, sau đó được đổi tên thành Viện Phát triển Quốc tế Harvard (HIID) – để thực hiện loại công việc này, phối hợp nhưng độc lập với CFIA.■

Căng thẳng giữa các đơn vị giảng dạy và trung tâm nghiên cứu, các vấn đề về cân bằng giữa lý thuyết và thực tế, cũng như việc phân chia tiền tài trợ cho những yêu sách ồn ào đã bị lu mờ trước sự ngạo mạn về vị thế của Harvard. Chắc chắn những trường đại học giàu có, quyền lực nhất của Mỹ đã hăng hái chấp nhận thách thức về nghiên cứu khu vực và quốc tế. Và chắc chắn CFIA, công cụ được lựa chọn để vươn xa hơn, đã trở thành mục tiêu chính của tầng lớp cấp tiến vào cuối những năm 1960.

CÁC NGÀNH KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Cũng như mọi nơi khác, lĩnh vực khoa học tại Harvard phát triển mạnh mẽ trong những năm 1950 và 1960, được thúc đẩy bởi uy tín dâng cao đáng kể trong Thế chiến II và tiếp tục vượt lên nhờ những thành tựu lý thuyết và ứng dụng của Vật lý lượng tử cùng cuộc cách mạng phân tử trong sinh học. Đây là thời đại của Khoa học Quy mô lớn: lớn ở tính đột phá, ở hiệu quả về văn hóa, xã hội và kinh tế, ở quy mô cũng như chi phí. Vị trí của khoa học trong chương trình giảng dạy và đời sống trí thức của Harvard ngày càng quan trọng. Năm 1958, một ủy ban do nhà Tâm lý học Jerome Bruner đứng đầu đã kêu gọi áp dụng một phương pháp mới trong các khóa khoa học của chương trình Giáo dục Đại cương, trong đó sinh viên được tiếp xúc với cách làm việc theo phương pháp khoa học. Một người ủng hộ phương pháp tiếp cận Ý tưởng vĩ đại từng được Conant ca ngợi đã gọi đây là sự “đầu hàng chuyên môn hóa”. Bruner trả lời: “Chúng tôi chỉ cho rằng điều cốt yếu là sinh viên phải hiểu rõ khoa học là gì.”■

Hãy hình dung lĩnh vực khoa học ở Harvard như một hệ thống phức tạp gồm các khoa độc lập, lớn (Hóa học, Vật lý, Sinh học, Khoa Kỹ thuật và Vật lý Ứng dụng) và nhỏ (Toán học, Thiên văn học và Đài thiên văn Đại học Harvard, Địa chất học). Xoay quanh chúng là các đơn vị phụ thuộc: Viện thực vật, các bảo tàng, Rừng Harvard, đài quan sát thời tiết Blue Hill. Gắn kết tất cả lại với nhau (trong chừng mực) là lực hấp dẫn của học thuật: sự đổi mới và sức mạnh trí tuệ, địa vị, tiền bạc.

Tiền rõ ràng là yếu tố quan trọng nhất. Đầu những năm 1950, Higgins Trust bất ngờ xuất hiện với khoản tài trợ 15 triệu đô-la đã cho phép hiệu trưởng Harvard, Yale, Princeton và Columbia phân bổ những khoản ngân sách lớn hằng năm cho các dự án khoa học. Nhằm thỏa mãn các nhà khoa học luôn “đói” kinh phí, Chủ nhiệm FAS McGeorge Bundy đã cố gắng rất nhiều để giành được miếng bánh lớn hơn. Ông muốn đề xuất với những người quản lý quỹ ủy thác “một chính sách hào phóng hơn – và mặc kệ hậu quả”. Nhưng số tiền được đầu tư thận trọng, sự hào phóng cũng có giới hạn của nó.■

Tài sản Gordon McKay để lại cho khoa Kỹ thuật và Vật lý Ứng dụng được giải ngân tối đa (theo mức mà chương trình gây quỹ đã đặt ra) vào những năm 1950 khi người thừa kế cuối cùng của gia đình qua đời. Và một quỹ rất giàu có mang tên Maria Moors Cabot dành cho Nghiên cứu Thực vật đã giúp nhánh này của khoa Sinh vật học có sự được dư dả mà họ nhiệt liệt chào đón. Trên hết, sự phát triển của khoa học ở Harvard được duy trì bởi tài trợ, đặc biệt là từ chính phủ, ngày càng tăng.■

Chương trình gây quỹ vì khoa học ở Đại học Harvard, một chương trình gây quỹ đầy tham vọng, bắt đầu được tiến hành vào giữa những năm 1960. Mục tiêu chính của nó là xây mới một trung tâm khoa học khổng lồ để cung cấp các phòng thí nghiệm và giảng đường cần thiết cho việc giảng dạy khoa học hiệu quả hơn cho sinh viên bậc đại học. Các nhà sinh học của Harvard, đặc biệt là các nhà hóa sinh, những người không tìm được vị trí trong chương trình giảng dạy tập trung vào bậc đại học, cho rằng như vậy lãng phí tiền bạc. Họ phàn nàn rằng trung tâm này sẽ tách sinh viên ra khỏi giảng viên. Điều thực sự cần là các phòng thí nghiệm nghiên cứu tốt và đầy đủ phương tiện hơn. Nhưng người đứng đầu Polaroid Edwin Land, từng được Harvard cho sử dụng phòng thí nghiệm để làm việc sau khi thôi học tại Trường Đại học, đã quyên góp 11 triệu đô-la để xây dựng tòa nhà.■

Khoa Vật lý có thể đã trở nên rực rỡ hơn trong những năm 1940, nhưng Hóa học vẫn được (ít nhất là các nhà hóa học) coi là thành công nhất và được quản lý tốt nhất trong các khoa khoa học của Harvard. Nhân vật nổi bật của khoa là nhà Hóa học đoạt giải Nobel Robert Woodward. Thư ký Hội đồng David Bailey nhận xét rằng Woodward và các đồng nghiệp cấp cao có chung “chủ nghĩa cá nhân mãnh liệt đôi khi tạo ra rất nhiều cạnh tranh cá nhân”. Sự coi trọng tài năng của Harvard trong việc tuyển dụng của khoa Hóa học được thể hiện rõ rệt hơn bất cứ nơi nào khác: khoa nỗ lực không ngừng (thường là thành công) để có được người giỏi nhất.■

Những quyết định bổ nhiệm quan trọng đã thay đổi bộ mặt của khoa Hóa học dưới thời Pusey. Konrad Bloch và Frank Westheimer là các nhà Hóa sinh đầu tiên của khoa vào năm 1954, nhà Hóa học hữu cơ E. J. Corey và các nhà Hóa học vật lý William Lipscomb, Dudley Herschbach được bổ sung vào những năm 1960. Ngoại trừ Westheimer, tất cả đều tốt nghiệp đại học khác và đang giảng dạy ở nơi khác khi được bổ nhiệm. Woodward, Bloch, Lipscomb, Herschbach và Corey sẽ đoạt giải Nobel. Khoa Hóa học Harvard thật sự là khoa tốt nhất thế giới.■

Việc đề cao tài năng cũng có cái giá của nó, đặc biệt là trong giảng dạy bậc đại học. Các nhà khoa học nổi tiếng và bận rộn thường có nhiều việc hấp dẫn hơn để làm. Woodward từ chối dạy các lớp học sơ cấp (và cuối cùng là bất kỳ khóa học nào đã lên lịch); một giảng viên khác dạy môn Hóa lý ẩu đến mức không được dạy môn này nữa. Giữa những năm 1950, một nhà Hóa học Harvard nhận xét: “Khi các đồng nghiệp của tôi có được uy tín, họ gần như bỗng nhiên không còn nhiều thời gian dành cho giảng dạy và nghiên cứu. Thậm chí, tổng số ngày Woodward dùng để đi nhận các bằng cấp và giải thưởng danh dự cũng đã là một con số rất lớn.”

Và thời gian trôi qua đã bào mòn đội ngũ giảng viên tài năng. Đầu những năm 1970, các nhà Hóa sinh Bloch, Westheimer, Lipscomb và Paul Doty gần đến tuổi hưu hoặc đã chuyển sang khoa Hóa sinh mới thành lập. Có lẽ chính sự ưu việt lâu năm của khoa về hóa học hữu cơ và hóa học vật lý đã góp phần khiến nhà Hóa học vô cơ (sắp đoạt giải Nobel) Geoffrey Wilkinson từ chối lời mời giảng dạy. Áp lực cạnh tranh giúp khoa Hóa học trở nên xuất sắc, nhưng cũng là yếu tố cho thấy thành công là một hợp chất không ổn định.■

Số lượng các giáo sư Vật lý của Harvard giành giải Nobel rất đáng hài lòng: Percy Bridgman năm 1946, Edward Purcell năm 1952, Julian Schwinger năm 1965, John Van Vleck năm 1977. Môn học này được yêu thích đến nỗi trở thành môn bắt buộc phổ biến thứ tư của bậc đại học vào năm 1957-1958. Nhưng cũng như ở khoa Hóa học, khoa phải cân đối giữa mong muốn cạnh tranh giành những người giỏi nhất và nhu cầu thường ngày hơn để duy trì sự cân bằng nội bộ. Các tiêu chuẩn khắt khe của một lĩnh vực đạt thành tích cao và áp lực cạnh tranh từ những trường đại học khác đã để lại dấu ấn. Là thành viên một ủy ban lâm thời, J. Robert Oppenheimer phản đối việc bổ nhiệm nhà Vật lý Richard Feynman vào năm 1955 vì một số lý do, bao gồm cả tuổi tác: ông cho rằng Feynman 37 tuổi không phù hợp với vị trí này. Năm 1964, khi tìm kiếm một nhà lý thuyết xuất sắc, khoa đã quyết định (khá dè dặt) mời Murray Gell-Mann. Nhà Vật lý 34 tuổi đã chấp nhận – nhưng sau đó lại từ chối khi có những lựa chọn thú vị hơn: chức giáo sư đại học tại Berkeley hoặc MIT. Cuối cùng, các nhà vật lý sẽ giành giải Nobel trong tương lai, Sheldon Glashow và Steven Weinberg, đã nhận vị trí còn trống đó.■

Vật lý năng lượng cao, lĩnh vực quyến rũ nhất thời bấy giờ, đòi hỏi rất nhiều không gian và kinh phí, vì vậy Harvard và MIT đã đưa vào vận hành Máy gia tốc điện tử Cambridge (CEA) vào năm 1962, và cho đến năm 1970, đó là chiếc máy mạnh nhất loại này. Việc điều khiển máy thuộc về một ủy ban điều hành gồm những người sử dụng chính. Nhưng nhóm tỏ ra không thể làm việc hòa hợp với nhau để đưa ra những lựa chọn khó khăn hoặc chế tạo thiết bị cần thiết. Sau đó, một trận hỏa hoạn năm 1965 đã làm tê liệt CEA, và chính phủ chấm dứt tài trợ vào năm 1967.■

Vật lý là một ngành mang tính quốc tế, phần lớn phụ thuộc vào những cỗ máy lớn của thời kỳ Khoa học quy mô lớn. Vật lý lượng tử tập trung vào việc săn tìm những hạt vật chất ngày càng nhỏ, vốn đòi hỏi các máy gia tốc lớn hơn bao giờ hết. Harvard không có đủ nhân lực, không gian và nguồn tài trợ từ chính phủ để làm chủ trò chơi này. Sự trở lại, và đặc biệt là sự ra đi của nhà Vật lý phân tử Carlo Rubbia đã minh chứng cho những vấn đề nêu trên. Công việc của Rubbia khiến ông dành nhiều thời gian tại CERN, trung tâm gia tốc nằm giữa Thụy Sĩ và Pháp. Chẳng bao lâu sau, ông được xem là giáo sư Swissair⁴⁰: hiếm khi có mặt và không thể dạy khóa học sơ cấp về Vật lý Phân tử.

Những giảng viên kỳ cựu hối tiếc vì đã đánh mất ý thức cộng đồng mạnh mẽ một thời. Bữa trưa hằng tuần của khoa, một phương thức gắn kết hữu hiệu trong những năm trước chiến tranh, nay chỉ giới hạn ở các giảng viên cấp cao mỗi hai tuần một lần, và các giảng viên cơ hữu phàn nàn về điều này. Có thêm nhiều lời chỉ trích về việc có quá nhiều nhà vật lý lý thuyết, từng là niềm tự hào chung. Năm 1970, các nhà thực nghiệm phàn nàn rằng khoa Vật lý trên thực tế đã trở thành một học viện lý thuyết, và các phòng thí nghiệm Lyman Hall đã trở thành những văn phòng toàn bảng đen. Tất cả đều đồng ý rằng khoa được điều hành tốt, nhưng đã không đòi quyền lợi quyết liệt như khoa Hóa để có thêm hỗ trợ tài chính từ chủ nhiệm FAS. Những tài năng lớn của khoa – Julian Schwinger, Norman Ramsey, Edward Purcell – không thích tranh giành và cũng không hiểu rõ lớn nghĩa là tốt.■

Năm 1970, khoa chỉ nhận vừa đủ ứng viên sau đại học cho năm đó, rõ ràng là do nguồn hỗ trợ tài chính hạn chế và ngành vật lý năng lượng cao chưa đủ mạnh. Dù đã qua thời kỳ đỉnh cao nhưng vẫn là một người nổi tiếng, Julian Schwinger đã rời đến Đại học California vào năm 1971. Một thành viên cấp cao cho rằng có những quãng thời gian Harvard không còn ở vị trí dẫn đầu trong cả vật lý lý thuyết lẫn thực nghiệm. Trong khi đó những trường khác như Princeton, Cal. Tech., Berkeley, Illinois, Cornell đã tiến lên phía trước. Trong Vật lý cũng như Hóa học, thành công của trong quá khứ, tiền bạc và nhân tài của Harvard hiện tại không giúp đảm bảo uy thế trong các lĩnh vực mà thế mạnh quá khứ có thể nhanh chóng trở thành trở ngại.■

Mối bất hòa giữa khoa Sinh vật học với các đơn vị liên quan đến thực vật của Harvard đã dịu đi sau khi cuộc chiến 20 năm về Vườn ươm Arnold đi đến hồi kết. Nhưng căng thẳng vẫn tiếp diễn giữa các nhà Sinh vật học của khoa và nhân sự của Bảo tàng Động vật so sánh (MCZ), thậm chí còn tăng lên do những đấu đá nội bộ giữa các nhánh sinh vật/tiến hóa, tế bào và phân tử.

Các kỳ vọng về mối quan hệ tốt đẹp hơn giữa khoa và bảo tàng được cải thiện cùng với sự gia tăng tài trợ cho MCZ. Nhưng truyền thống quản lý kiểu cũ vẫn tiếp tục gắng gượng chống lại khoa Sinh vật học Chuyên nghiệp. Năm 1955, MCZ đề xuất bổ nhiệm dài hạn đối với người phụ trách bộ sưu tập Động vật có vú Charles Lyman. Viện trưởng Pusey đã từ chối. Lĩnh vực này có những ưu tiên khác quan trọng hơn, và không chắc Lyman là người giỏi nhất hiện có. Lyman được bố trí sang một vị trí thấp hơn, và vị trí dài hạn được trao cho người quản lý bộ sưu tập Bò sát và Lưỡng cư Ernest Williams, người đã gắn bó chặt chẽ hơn với những trọng tâm nghiên cứu của bảo tàng.■

Một vấn đề lớn hơn là liệu mục đích hoạt động của bảo tàng – sưu tầm và phân loại các loài, theo ngôn ngữ của ngành là hệ thống hóa – có phù hợp với sinh vật học hiện đại không. Khi nhà cổ sinh vật học nổi tiếng George Gaylord Simpson được cân nhắc cho vị trí Giáo sư Alexander Agassiz tại MCZ, Bundy đã hỏi ý kiến một vài người có kiến thức về vấn đề này. Khi được hỏi, James Bryant Conant đưa ra câu trả lời đáng lo ngại rằng ông chưa bao giờ nghe nói về Simpson và “từng là một nhà khoa học trong phòng thí nghiệm, tôi không quan tâm lắm đến tất cả các nhà khoa học bảo tàng, những người đã không còn quan trọng kể từ sau thế kỷ XIX!” Nhưng Simpson đã nhận vị trí, và khi Giám đốc MCZ Alfred Romer nghỉ hưu vào năm 1960, người kế nhiệm ông là nhà sinh học tiến hóa nổi tiếng Ernst Mayr. Từ sau đó, mối quan hệ giữa MCZ với khoa tập trung vào các vấn đề giảng dạy và quản trị hơn là những tiêu chuẩn khoa học.■

Bản thân ngành sinh học đã bị chia rẽ bởi sự phát triển của nhánh sinh học phân tử và tế bào. Nhánh sinh học mới gây chú ý với khám phá ngoạn mục về ADN, hệt như thành tựu vật lý hạt nhân ở thế hệ trước. Trung tâm của cuộc xung đột nội bộ ngành sinh học là những nhân vật nổi trội James D. Watson và Edward O. Wilson. Cả hai đều là giáo sư trợ lý từ năm 1956. Bundy nhận thấy việc Watson “thẳng thắn không tán thành nhiều cách làm của khoa Sinh học không trở nên dễ chịu hơn bởi thực tế là ông ấy thường đúng”. Là một tài năng trẻ trong ngành động vật học tiến hóa và hành vi động vật, Wilson đã vươn lên từ một gia đình Alabama không êm ấm để trở thành một trợ giảng tại Harvard. Ông được bổ nhiệm dài hạn năm 1958. Bundy giải thích, những phẩm chất hiếm hoi của Wilson “đã khiến khoa quan tâm hơn tới các cá nhân, thay vì chỉ đặc biệt chú trọng tới mối quan tâm đối với những đề tài cụ thể. Theo nhận định của tôi, sự thay đổi trọng tâm này rất xứng đáng”. Vì chất lượng quan trọng hơn số lượng.

Ủy ban lâm thời lưu ý rằng việc bổ nhiệm Wilson không nên cản trở Watson, “một chàng trai có tài năng và tiềm năng nghiên cứu thậm chí còn lớn hơn”. Bundy đảm bảo sẽ dành một vị trí bổ nhiệm dài hạn cho ngành Sinh học Phân tử. Ông dùng lời mời của Đại học Wisconsin đối với Watson 30 tuổi để hối thúc khoa chấp nhận. Cuộc bỏ phiếu có kết quả áp đảo 16:1. Dù lấy làm tiếc “khi sự nhiệt tình của khoa không được như kết quả bỏ phiếu”, Bundy e rằng “sự thiếu nhiệt tình này là về khoa nhiều hơn về Watson”, “một trong những thanh niên đáng chú ý nhất trong ngành Sinh vật học của Mỹ, và như lời một người [trong ủy ban lâm thời], nếu không có chỗ cho anh ta ở đây thì hẳn là có điều gì đó hoàn toàn sai trái trong việc nghiên cứu sinh học tại Harvard”. Bundy cẩn thận nói thêm rằng Watson cũng là “một chàng trai có trí thông minh cùng khả năng phán đoán trong các vấn đề khoa học cao hơn hẳn sự tế nhị và khéo léo về tính cách cũng như cách làm việc”. Tuy nhiên, “thật không thể tưởng tượng nổi chúng ta lại không khuyến khích một thanh niên có khả năng phi thường như vậy”.■

Ở đây, rõ ràng văn hóa đề cao tài năng của Harvard đã lên tới đỉnh điểm. Watson dường như đã đến sát giới hạn của việc kiểm nghiệm sức mạnh của trí óc vượt lên trên cá nhân và tập thể. Trong hồi ký của mình, Wilson đã thẳng thắn gọi Watson là “con người khó chịu nhất tôi từng gặp, một Caligula⁴¹ của ngành Sinh vật học”. Hoàn toàn tin rằng Sinh vật học phải tập trung vào phân tử, tế bào cũng như sử dụng phương pháp Vật lý và Toán học – sự tận tâm khiến ông trở thành một nhà khoa học vĩ đại – Watson coi sinh học phân loại truyền thống không hơn gì việc sưu tầm tem.

Sự chia rẽ nội bộ trong khoa Sinh vật học cũng có những hệ quả tích cực về mặt khoa học. Wilson tuyên bố rằng sự kích thích cạnh tranh của cuộc cách mạng sinh học phân tử và “kẻ thù sáng giá” Watson “là một phần động lực cho nỗ lực của tôi trong những năm 1970 nhằm đưa sinh học thâm nhập vào các ngành khoa học xã hội thông qua việc hệ thống hóa ngành sinh học xã hội mới”.■

Các nhà Sinh học Phân tử đã tăng cả về số lượng lẫn ảnh hưởng trong suốt những năm 1960, giống như các nhà Vật lý lượng tử trong những năm 1930 và 1940. Matthew Meselson 30 tuổi đến từ Cal Tech năm 1960, cũng như Watson với tiềm năng lớn nhất “trong lĩnh vực nghiên cứu mới tuyệt vời kết nối hiểu biết về phân tử với các chu trình cơ bản của cuộc sống”. Bốn năm sau, Chủ nhiệm FAS Ford đề xuất bổ nhiệm Meselson làm giáo sư, lưu ý rằng ông “đã nỗ lực hết sức và sử dụng hết khả năng của mình để đưa Harvard trở thành một trong những trung tâm hàng đầu thế giới trong lĩnh vực Sinh học phân tử đang mở rộng và phát triển nhanh chóng”. Edward O. Wilson cũng được thăng chức: “Vào thời điểm phần lớn ‘tiếng tăm’ trong ngành sinh học có được nhờ những phát triển mới trong lĩnh vực phân tử, Harvard phải duy trì được sự cân bằng nhất định bằng sự quan tâm đến việc nghiên cứu sinh vật ở khía cạnh tổng thể.”■

Như thường lệ, những người thủ cựu rất cảnh giác với những thay đổi này. Cựu Giám đốc MCZ Alfred Romer cho rằng sự phát triển của chủ nghĩa phân tử không có gì tốt đẹp. Nó chỉ đề cập đến một phân khúc hẹp của ngành; và các học giả mới ít quan tâm đến việc giảng dạy; họ không quan tâm đến việc phổ biến kiến thức mà chỉ tìm kiếm danh tiếng ở thời điểm hiện tại. Nhà Nội tiết học Carroll Williams phàn nàn một cách cay đắng rằng “giới Mafia sinh hóa”, đặc biệt là “mũi nhọn” Meselson, đã “mắc chứng bệnh tăng nhãn áp trí tuệ đối với tất cả các phân ngành của sinh học, ngoài chuyên ngành hẹp của anh ta là di truyền vi sinh vật. Về ngành sinh học nói chung, anh ta hoàn toàn ngây ngô và thiếu hiểu biết, và phần lớn những khó khăn hiện tại của chúng tôi trong khoa Sinh học đều trực tiếp bắt nguồn từ người đàn ông này cùng nhóm nhỏ mà anh ta đại diện.”

Đế chế Darwin đã tấn công lại thông qua lĩnh vực sinh học xã hội mới và chú trọng nhiều hơn đến các vấn đề sinh thái. Ernst Mayr của MCZ nghĩ rằng những ngày vinh quang của Sinh học phân tử đã gần kết thúc; Sinh học sinh vật từng bị lãng quên đã sống lại nhờ sự liên quan với các mối quan tâm về dân số, môi trường và hành vi. Năm 1967, khoa thành lập Trung tâm Sinh học Hành vi và Môi trường, một liên minh giữa Sinh học Tiến hóa với Sinh học Đại dương, hành vi động vật, di truyền quần thể và nhịp sinh học.■

Một hệ quả khác của cuộc cách mạng phân tử là phân ngành Hóa sinh ngày càng nổi bật. Các nhóm nghiên cứu tài năng được thành lập quanh Watson và Meselson; Walter Gilbert từ khoa Vật lý cũng tham gia; trợ giảng Mark Ptashne bắt đầu thu hút sự chú ý. Trong nhiều năm, khóa học Khoa học Tự nhiên 5 của George Wald (cuối cùng được chú ý chủ yếu vì người hướng dẫn nhắc đến giải Nobel của mình quá thường xuyên) là nguyên nhân chính khiến sinh viên quan tâm đến Hóa sinh. Các khóa học bậc đại học về chủ đề này đã nở rộ, và Ban hướng dẫn về Khoa học Hóa sinh được tổ chức để giúp sinh viên tập trung vào môn học.■

Nhưng phân ngành Hóa sinh đã phải tìm cách phát triển khi đối mặt với sự cản trở mạnh mẽ từ các ngành khoa học hiện hữu. Một trường hợp điển hình: các nhà Hóa sinh ưu tiên tìm kiếm tài năng cho lĩnh vực nghiên cứu về axit nucleic và protein. Lựa chọn đầu tiên của họ đối với nghiên cứu axit nucleic là Har Gobind Khorana của Đại học Wisconsin. Nhưng khi đưa ra trước khoa Hóa học, hai nhà Hóa học Hữu cơ hàng đầu đã không ủng hộ. Họ đánh giá ông bằng các tiêu chuẩn của Hóa học Hữu cơ. Ford nhận xét: “Những mục tiêu của Hóa sinh hiện đã trở nên rõ ràng đến mức các ngành khác như Hóa học Hữu cơ trở thành công cụ, do đó bối cảnh để đánh giá một người cũng trở nên hoàn toàn khác. Tuy nhiên, sự phân biệt này không thể chạm tới các nhà Hóa học không cảm nhận được sự thúc đẩy của hóa sinh và sinh học phân tử.”

Năm 1965, khoa Sinh học có tám vị trí còn trống, nhưng “liên minh bảo tàng-thực vật học” đã cản trở việc tuyển dụng thêm nhân sự cho phân ngành Hóa sinh và Sinh học phân tử. Nhà Hóa sinh Paul Doty cho rằng cách giải quyết hợp lý là áp dụng tiền lệ tách MCZ ra khỏi khoa Sinh học và tiếp tục chia tách, để cuối cùng sẽ có ba khoa riêng biệt: Sinh vật học, với MCZ là trung tâm; Sinh học tế bào và Sinh học phân tử. Trên thực tế, không có khoa Sinh học duy nhất mà chỉ có một tập hợp các nhóm, mỗi nhóm đều muốn “đảm bảo tương lai của mình không còn chỗ cho những phát triển mới”. Cuối cùng, bản chất con người (học thuật) đã thắng thế; khoa Hóa sinh và Sinh học phân tử ra đời vào ngày 1 tháng 7 năm 1967.■

Năm 1968, ủy ban kiểm tra khoa Sinh học dũng cảm tuyên bố: “Trong số rất nhiều sự khác biệt, khoa Sinh học có một sự khác biệt nổi trội: ít nhất cho đến nay, nó là một khoa Sinh học.” Chủ tịch ủy ban hy vọng ngành sinh học tại Harvard “có thể được chia thành các nhóm hợp tác tương đối nhỏ, có liên kết chặt chẽ thay vì tồn tại như một thực thể ngổn ngang, hay tranh cãi và không có khuôn khổ”. Nhưng điều này là vô ích. Các nhánh sinh vật học và sinh học tế bào đã được tổ chức lại thành những bộ phận riêng biệt vào năm 1970, mỗi bộ phận có quyền hạn riêng về ngân sách, bổ nhiệm và đề bạt: một phiên bản yếu ớt (nếu có thể hình dung như vậy) của chế độ quân chủ kép Áo-Hung.■

Khoa Khoa học Ứng dụng (DAS) phát triển mạnh mẽ trong môi trường học thuật đang lên vào những năm 1950 và 1960. Nhưng nó tiếp tục gặp khó khăn do vị trí của mình trong trật tự học thuật Harvard, nơi kỹ thuật và khoa học ứng dụng ít được coi trọng hơn mảng lý thuyết. Nếu quá thiên về ứng dụng, DAS sẽ phải đối mặt với sự coi thường của các ngành Khoa học quy mô lớn. Nhưng nếu đi quá sâu vào những vấn đề hấp dẫn của lý thuyết, họ lại lấn sân các đồng nghiệp ở khoa Kỹ thuật. Giống như các nhà Thực vật học của khoa Sinh học, thành viên DAS có được niềm an ủi về tiền bạc: nguồn tiền từ di sản của Gordon McKay luôn dồi dào. Cho đến năm học 1956-1957, bộ phận này được tài trợ tổng cộng khoảng 17,7 triệu đô- la, trong số đó 16,3 triệu đô-la là tiền của McKay. Số tiền này không chỉ giúp tài trợ cho các chức danh giáo sư mà còn đem lại phòng thí nghiệm Gordon McKay mới, đi vào hoạt động từ năm 1954.■

Pusey đã xoa dịu sự phẫn nộ của khoa Kỹ thuật đối với thái độ thiếu tôn trọng rõ ràng mà Conant dành cho họ. Một cựu sinh viên hy vọng việc Pusey đưa thần học trở lại Trường Thần học có nghĩa là “kỹ thuật có thể lại được giảng dạy trong Trường Kỹ thuật”. Qua kết quả bỏ phiếu với tỷ lệ 19:2, bộ phận đã chọn đổi tên thành Kỹ thuật và Vật lý Ứng dụng (DEAP). Bundy khuyên Pusey chấp thuận: cảm giác của các cựu sinh viên Kỹ thuật là tên gọi trước đây “không thể hiện đầy đủ sự quan tâm và nguồn lực của Harvard dành cho nghiên cứu kỹ thuật”, rằng “nó ám chỉ sự coi nhẹ đối với một nghề nghiệp nổi bật”. Một số chương trình học Kỹ thuật của bộ phận đã suy yếu đến mức không còn được công nhận dưới thời Conant nay được khôi phục và giảng dạy trở lại: Kỹ thuật điện và vệ sinh, Vật lý kỹ thuật vào năm 1954, Kỹ thuật cơ khí năm 1957.■

Từ năm 1958 đến năm 1975, dưới sự điều hành của nhà Vật lý chất rắn đầy nhiệt huyết Harvey Brooks, bộ phận này đã chia sẻ những thành quả chung của khoa học thời đó. Đối với DEAP, sự xuất hiện của máy tính tương đương với sự xuất hiện của các máy gia tốc lớn trong Vật lý thực nghiệm, cuộc cách mạng phân tử trong hóa sinh và sinh học, và thiên văn học vô tuyến trong thiên văn học. Nhưng khả năng thu được lợi ích đầy đủ từ cuộc cách mạng máy tính của bộ phận này đã bị hạn chế bởi văn hóa Harvard mà nó thuộc về.

Năm 1954, Harvard thiết kế chương trình giảng dạy cấp bằng Thạc sĩ Khoa học về Xử lý Dữ liệu đầu tiên, và năm 1957 tổ chức một hội nghị lớn về máy tính. Khoảng 800 người tham dự đã nghe nhà Vật lý John Van Vleck kể lại về khởi đầu của một cuộc cách mạng thông tin có thể sánh với cuộc cách mạng công nghiệp. Năm 1961, nhà Ngôn ngữ học Anthony Oettinger trở thành Giám đốc chương trình máy tính của Harvard. Khi Oettinger đề xuất với Pusey rằng máy tính sẽ hữu ích đối với giảng viên không kém gì thư viện, vị viện trưởng thiên về nhân văn đã tỏ ra hoài nghi và phản đối. Tuy nhiên, việc sử dụng máy tính ngày càng phát triển và vào tháng 5 năm 1962, Trung tâm Điện toán Harvard mới đã thay thế phòng thí nghiệm thống kê cũ. Giữa những năm 1960, nhu cầu về thời gian sử dụng máy tính đã tăng gấp đôi mỗi năm. Vì mục đích ngân sách, trung tâm là một phân khu của FAS. Nhưng khi Chủ nhiệm DEAP Harvey Brooks đề xuất coi trung tâm như một cơ sở của viện đại học, được điều hành giống như thư viện Widener, theo đó ban quản lý Harvard chịu một phần lớn kinh phí hoạt động, câu trả lời rất dứt khoát của Pusey là “Không!”.■

Trung tâm Điện toán dự kiến sẽ hoạt động như một doanh nghiệp, không có trợ cấp. Nhưng việc thiếu sự hỗ trợ của viện đại học đã khiến nhiều giảng viên không có tiền để trả cho thời gian sử dụng máy tính. Cho đến cuối những năm 1960, trung tâm đã thâm hụt tổng cộng hơn 1 triệu đô-la, gấp đôi giá thanh lý tài sản. Brooks đe dọa sẽ không liên quan gì đến việc quản lý máy tính tại Harvard nếu vấn đề không được giải quyết. Ủy ban kiểm tra của Ban quản trị đối với trung tâm đã đồng ý rằng ban quản lý viện đại học dường như không nhận ra máy tính đã thay đổi hoàn toàn cách thức cơ bản của đời sống học thuật như thế nào. Ủy ban kêu gọi đầu tư và lập kế hoạch dài hạn cho lĩnh vực này. Harvard từng có vai trò hàng đầu trong việc phát triển và sử dụng máy tính. Để lấy lại vị trí đó, nó cần một đội ngũ giảng viên mạnh về khoa học máy tính cùng các cơ sở vật chất lớn trong nội bộ.

Pusey thừa nhận: “Chính [Chủ nhiệm FAS] Dunlop đã không còn hy vọng về những việc có thể làm.” Giải pháp? Tất nhiên, thành lập một ủy ban. Ủy ban về Dịch vụ Điện toán khuyến nghị ban quản lý viện đại học thành lập Văn phòng Công nghệ Thông tin. Vấn đề máy tính ở Harvard đã trở thành một nguồn gây căng thẳng khác giữa giảng viên và những người quản lý, dẫn đến một giải pháp mang lại vai trò lớn hơn cho bộ máy quản lý tập trung.■

Khoa Toán vốn nhỏ và an toàn tạo ra một sự tương phản mạnh mẽ với quy mô, độ phức tạp cũng như hỗn loạn của các khoa khoa học lớn hơn. Không có nhiều tranh cãi về chất lượng hoặc thứ tự cấp bậc của ngành học của họ, các nhà Toán học có thể tự do để cho tính cách mạnh mẽ của mình quyết định tiến trình công việc của khoa. Một phương pháp tránh xung đột trong công tác quản trị của họ là chính sách độc nhất vô nhị yêu cầu mọi giáo sư đảm nhiệm chức vụ trưởng khoa trong một học kỳ, kể cả khi người đó không có khả năng quản lý.

Dưới sự quản lý lâu năm của George Birkhoff, người nổi tiếng nhất trong số các nhà Toán học thời trước chiến tranh của Harvard, khoa đã không chào đón các thành viên Do Thái. Nhưng cũng như những khoa khác, điều này đã thay đổi sau chiến tranh. Nhà Hình học Đại số Oscar Zariski, người được bổ nhiệm dài hạn năm 1947, là người Do Thái đầu tiên của khoa. Giống như nhiều người cùng thế hệ, Zariski giữ kín nguồn gốc Do Thái của mình. Khi người Do Thái theo Chính thống giáo Schlomo Sternberg trở thành giảng viên cơ hữu vào năm 1958, Zariski lúc đó là trưởng khoa đã gửi cho ông một lá thư chào mừng – cũng là lời cảnh báo. Zariski hiểu rằng đức tin của Sternberg sẽ không cho phép ông làm việc vào các ngày thứ Bảy; do đó khoa có thể sắp xếp cho ông lịch giảng dạy vào thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu, dù có đôi chút khó xử. Nhưng liệu ông có thực hành các quy tắc tôn giáo khác có khả năng gây ra vấn đề không? “Các giáo sư trợ lý thường xuyên tham gia (và bỏ phiếu) trong những cuộc họp và ăn trưa ở khoa. Tôi hy vọng anh sẽ tìm thấy thứ gì đó đặc biệt để ăn. Nếu không, anh có thể tham gia cuộc họp trao đổi về công việc sau bữa trưa”, mặc dù “anh sẽ bỏ lỡ một số điều tuy không cụ thể nhưng lại quan trọng vì không thể có mặt trong giai đoạn không chính thức của các cuộc họp phòng ban của chúng ta”.

Zariski có một mối quan tâm khác: Sternberg đã “bắt đầu đội mũ⁴² ngay cả trong lớp học”. Ông cảnh báo: “Vì lợi ích của sự nghiệp tương lai và cũng như một lẽ thường tình, anh nên cố gắng đặt ra ranh giới giữa các khía cạnh thuần túy là tuân thủ quy tắc tôn giáo của anh với những nhu cầu nội tại vốn có khi tham gia vào đời sống tại một trường đại học Mỹ.” Zariski không cần phải lo lắng. Sternberg được bổ nhiệm dài hạn vào năm 1962 mà không cần thay đổi việc thực hành tôn giáo của mình.■

Như các ngành khoa học khác của Harvard, Toán học cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ những trường đại học khác, đặc biệt là Princeton và Chicago. Các nhà Toán học của Harvard đã căng mình giữa trách nhiệm lớn về giảng dạy đại học và sau đại học (95 sinh viên đại học và 14 nghiên cứu sinh trong năm học 1961-1962) với số lượng hạn chế (chín giảng viên cao cấp vào cuối những năm 1950). Nhưng quy mô nhỏ và tính chất mạch lạc đã giúp khoa duy trì được sự xuất sắc. Raoul Bott, nhà nghiên cứu hình học topo hàng đầu thế hệ của ông, đến từ Đại học Michigan vào năm 1959. Vì sự xuất hiện của Bott, nhà lý thuyết số John Tate đã quyết định từ chối một lời đề nghị hấp dẫn của Princeton. Bundy nghĩ rằng khoa đã đạt đến một bước ngoặt trong lịch sử: khoa rõ ràng (nếu không phải là vĩnh viễn) đã vượt lên trước đối thủ cạnh tranh Princeton và Chicago.■

Mặc dù lớn hơn khoa Toán học, khoa Thiên văn học và đơn vị trực thuộc của nó là Đài thiên văn Đại học Harvard (HCO) là một bộ phận tương đối nhỏ trong hệ Mặt trời về khoa học của trường. Tuy nhiên, Giám đốc HCO, Harlow Shapley, một nhà hoạt động chính trị kiêm doanh nhân tài năng, đã khiến Thiên văn học trở thành ngành khoa học có lẽ là nổi tiếng nhất của Harvard. Phong cách quản trị không tập trung của Shapley đồng thời cũng có cái giá của nó. Và trước khi có sự ra đời của thiên văn học vô tuyến, máy tính và vật lý thiên văn, HCO bị ảnh hưởng bởi vị trí: nằm xa những khu vực có bầu trời quang đãng, những ngọn núi cao cần thiết cho việc quan sát và chụp ảnh các ngôi sao, cũng như việc khoa Vật lý bị ảnh hưởng bởi những hạn chế thực tế khiến nó không thể đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực năng lượng cao.

Để bù lại, Thiên văn học đã liên kết với các địa điểm thực địa xa. Nhưng chi phí của việc này ngày càng đáng ngại. Trách nhiệm đối với Đài quan sát độ cao ở Climax, Colorado, được chuyển giao cho Đại học Colorado vào năm 1954. Và những thỏa thuận của Harvard với Đài thiên văn Boyden ở Nam Phi đã gây thắc mắc, một phần vì nó có quan hệ với trường đại học bị cô lập Bloemfontein. Năm 1966, mối liên hệ này đã chấm dứt.■

Shapley nghỉ hưu vào năm 1952. Conant khuyên Paul Buck không vội vàng bổ nhiệm người kế nhiệm hoặc cam kết để Harvard tiếp tục phát triển HCO. Ông nói: “Tôi thấy chẳng có hại gì khi để thế giới biết rằng viện đại học này không đủ giàu có để làm mọi thứ cho mọi bộ phận!” Sau khi tiếp cận một số ứng viên nổi tiếng bên ngoài không thành công, Pusey chọn Donald Menzel giữ cương vị quyền Giám đốc HCO. Người kế tiếp, cũng là đồng nghiệp của ông, Fred Whipple có chung sự bốc đồng một cách hống hách của Shapley. Năm 1955, họ đề xuất Harvard tiếp quản chương trình vật lý thiên văn đang chật vật của Viện Smithsonian. Các nghiên cứu của Harvard về vật lý thiên văn mặt trời và thiên thạch tập trung vào khí quyển tầng cao đồng thời dựa vào địa vật lý thiên văn, do đó phù hợp với những chương trình của chính phủ liên quan đến không gian mà Viện Smithsonian đang thực hiện. Bundy dù hoài nghi đã cho phép Whipple “tiếp tục giấc mơ ngọt ngào này”. Mùa xuân năm 1955, các chi tiết của thỏa thuận được thống nhất và Hội đồng chấp thuận. Whipple trở thành Giám đốc Đài quan sát vật lý thiên văn Smithsonian, còn Menzel tiếp tục đứng đầu HCO.■

Năm 1957, Sputnik được phóng lên quỹ đạo, cuộc chạy đua không gian bắt đầu và HCO bước vào thời kỳ hoàng kim. Vệ tinh, thiên văn học vô tuyến và vật lý thiên văn có sự hỗ trợ của máy tính đã trở thành mối quan tâm mới. Những “người ngoại đạo giàu có” từng cấp vốn cho khoa Thiên văn học Harvard nay không thể đáp ứng nhu cầu tài chính của HCO. Tất nhiên, tương lai phụ thuộc vào hỗ trợ của chính phủ. Đến năm 1960, chính phủ cung cấp hơn ba phần tư kinh phí cho HCO.

Menzel hào hứng nói với Pusey, ngành Thiên văn học đang chuẩn bị cất cánh như ngành Vật lý đã trải qua trước và trong chiến tranh. Liệu Pusey và Hội đồng có sớm chấp thuận đề xuất của Menzel về việc tăng gấp đôi không gian hiện có không? NASA chắc chắn sẽ tài trợ cho tòa nhà. Pusey cho phép Menzel tiếp cận NASA, nhưng cảnh báo ông không nên tính đến vốn đối ứng từ Harvard. Đến năm 1964, Menzel nhận tài trợ từ NASA để xây thêm một tòa nhà Smithsonian và yêu cầu Hội đồng cung cấp 500.000 đô-la nhưng bị từ chối. Hội đồng không đồng ý bổ sung kinh phí cho đến năm 1968, sau đó nổ ra xung đột về việc ai sẽ chi trả khoản chi phí phụ trội khổng lồ khi xây dựng.■

Sự miễn cưỡng của viện đại học trong việc tăng cường hỗ trợ cho HCO, những hạn chế về không gian và quy mô, và sự bất đồng nội bộ đã khiến khoa Thiên văn học Harvard không tận dụng được cuộc đua về không gian nhiều nhất có thể. Nhân sự cũng là một vấn đề. Nhà Vật lý thiên văn Thomas Gold gia nhập vào năm 1957, việc ông rời đến Đại học Cornell hai năm sau đó là một mất mát lớn. Năm 1960, Leo Goldberg đến từ Đại học Michigan. Bundy dự đoán, là một nhân vật hàng đầu trong thiên văn học hiện đại, “ông ấy sẽ mang đến cho đài thiên văn một phong cách và sự nhạy bén rất cần thiết”. Năm 1966, Goldberg thay thế Menzel đã ốm yếu làm giám đốc đài thiên văn.

Nhưng chỉ trong vài năm, Goldberg đã sẵn sàng ra đi vì không được cung cấp đủ nguồn lực, cũng không có đủ thẩm quyền để nâng tầm bộ phận. Việc ông không thể lãnh đạo đội ngũ nhân viên do Smithsonian bổ nhiệm có nghĩa là nhân viên thường trực ở đó không đạt tiêu chuẩn chung của Harvard. Một ủy ban do S. Dillon Ripley, thư ký của Viện Smithsonian ở Washington đứng đầu, đã xem xét tình hình hợp tác với khoa Thiên văn học Harvard. Vào tháng 2 năm 1971, ủy ban khuyến nghị (nhưng không mấy hữu ích) rằng nên thành lập một ban cố vấn chung để giải quyết khúc mắc giữa khoa và phía Smithsonian. Nhưng họ không thể đưa ra câu trả lời về việc liệu mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa hai bên có khả thi, hoặc thậm chí là đáng mong muốn không. Trong khi đó, Goldberg đến làm việc tại Đài thiên văn Quốc gia Kitt Peak ở Tucson. Một lần nữa, sức mạnh của tiền lệ, các nguồn lực và ưu tiên hiện tại cùng văn hóa học thuật của viện đại học đã định hình nên đường lối và đặc điểm của một đơn vị khoa học Harvard.■

CÁC NGÀNH NHÂN VĂN

Vị thế của các ngành nhân văn ở Harvard thời hậu chiến đã giảm sút một chút vì sự hấp dẫn cùng sức sống trí tuệ ngày càng tăng của các ngành Khoa học Xã hội và Tự nhiên. Nhưng vấn đề của họ cũng có nguồn gốc bên trong. Quá khứ quá nặng nề ở Harvard đã làm chậm sự thích nghi của họ với môi trường học thuật thay đổi. Họ không hoàn toàn sẵn sàng khai thác mạch học thuật phong phú của các học giả Do Thái sau Thế chiến II như Khoa học Tự nhiên và Xã hội. Và đối với việc chấp nhận các nữ học giả, họ đã mạnh mẽ gạt bỏ bất cứ sức ép dù nhỏ nào dẫn họ theo hướng đó. Phải đến khi có những biến động trong nghiên cứu chủ nghĩa hậu hiện đại/văn hóa vào những năm 1970 và sau đó, khoa học nhân văn mới trải qua một sự thay đổi có thể sánh ngang quy mô (dù có lẽ không phải về bản chất) với sự chuyển đổi của Khoa học Tự nhiên và xã hội diễn ra từ những năm 1930 đến những năm 1960.

Ngôn ngữ Anh được chú ý nhất trong các khoa nhân văn của Harvard. Từ năm 1945 đến năm 1958, từ chín giáo sư cao cấp khoa đã đào tạo nên 250 tiến sĩ. Người có thâm niên cao nhất khoa, Walter Jackson Bate, nghĩ rằng khoa đã đi từ sự bình lặng, buồn tẻ của những năm 1920 và đầu những năm 1930 lên một vị trí cao hơn vào những năm 1950. Nguyên nhân: các giáo sư tài năng khác thường, sự quan tâm của sinh viên đến văn hóa phương Tây được hồi sinh nhờ chiến thắng trước Hitler, cùng những hấp dẫn và thách thức của Chủ nghĩa Phê bình mới. Bate, trưởng khoa trong phần lớn thời gian từ năm 1956 đến năm 1968, xúc động nhớ lại quá khứ khi khoa “co cụm lại trong sự chuyên nghiệp khô khan, tự phụ và thiếu sáng tạo”. Nhưng đến những năm 1950 và đầu những năm 1960 (thời tuổi trẻ non nớt của Bate), khoa đã thay đổi “từ một trong những khoa ‘khép kín’ và bị hạn chế về nhiều mặt nhất thành một trong những khoa lớn, sáng tạo và năng động nhất”.■

Tuy nhiên, Bate lo sợ rằng khoa đang quay trở lại sự buồn tẻ về trí tuệ và tự mãn về mặt xã hội. Những thanh niên nhiệt huyết của thời kỳ sau chiến tranh đã trở thành những người thủ cựu (và một tập thể hay cãi vã. Năm 1962, Thư ký Hội đồng David Bailey đã mô tả khoa Ngôn ngữ Anh là “nơi các giáo sư bất đồng ý kiến với nhau một cách vô vọng”). Tuy nhiên, các giáo sư cấp cao – Bate, Harry Levin, Perry Miller, Douglas Bush, William Harbage – có vị trí vững vàng, và cùng với nhau, họ đủ mạnh để tạo ra niềm tin vững chắc vào vị trí đứng đầu quốc gia của khoa. (Thứ tự xếp hạng sẽ khác nếu xét theo quan điểm tự mãn tương tự của Yale.) Giữa những năm 1960, mỗi năm Ngôn ngữ Anh nhận được 700 đơn đăng ký sau đại học và chấp nhận khoảng 250 sinh viên. Số lượng đăng ký ở bậc đại học đã đạt tới con số 1.000.■

Như trong trường hợp khoa Lịch sử, theo thời gian, cảm giác đứng đầu đã dẫn tới sự trì trệ nhất định. Bundy đã phải lý giải một chút về việc khoa quyết định đề bạt một trong những cán bộ cơ sở: “Anh ấy có thể không phải là một học giả hạng nhất, nhưng tôi tin anh ấy không có những điểm yếu dẫn đến sự ưu ái hoặc khuyến khích những gì thấp hơn so với tiêu chuẩn hàng đầu giữa các đồng nghiệp và trong tất cả những công việc của khoa.” Bên cạnh đó, “có một sự thật chắc chắn trong quan điểm rằng khoa có nhiều ngôi sao chứ không phải chỉ có nhiều những người lao động làm việc chăm chỉ tỉ mỉ”.■

Những người nghỉ hưu và qua đời trong thập niên 1960 bắt đầu tạo ra những chỗ trống không dễ thay thế trong khoa. Những tài năng lớn như Northrop Frye và Frank Kermode đã từ chối lời mời làm việc. Như ở khoa Lịch sử, điều đó có nghĩa là khoa phải chọn lựa từ các tài năng cây nhà lá vườn kém hơn: những người xuất sắc nhờ đứng trên vai những người khổng lồ. Đến năm 1968, ủy ban kiểm tra cho rằng khoa đang “đứng giữa thành tựu và suy tàn”. Yale đã vươn lên dẫn đầu trong cuộc đua này.

Năm học 1969-1970, khoa đã nỗ lực để có được nhà tiên phong trong phân tích cấu trúc ngôn ngữ Paul de Man, khi đó đang giảng dạy tại Đại học John Hopkins. Lời mời ngập ngừng của Harvard đến cùng lúc với đề nghị dứt khoát của Yale, và de Man đã tới New Haven. Điều này khiến Reuben Brower của khoa khó chịu: “Tôi có thể chỉ ra rằng nữ sinh viên sau đại học giỏi nhất chúng ta có trong 17 năm nay, Helen Vendler của Đại học Boston, đã được mời đến Yale. [Cô ấy không chấp nhận.] Những câu chuyện lặp lại này khá mệt mỏi.”■

Một số giảng viên cấp cao từ lâu đã coi phụ nữ giảng dạy sau đại học tại khoa Ngôn ngữ Anh là điều không được hoan nghênh. Năm 1956, Vendler (khi ấy là Helen Hennessy), sau này sẽ trở thành giáo sư và có lẽ là nhà nhân văn nổi tiếng nhất của Harvard, đã đến với tư cách là một nghiên cứu sinh. Cô nhớ lại rằng khi cô trình trưởng khoa phê duyệt chương trình, những lời đầu tiên của ông là: “Cô biết đấy, chúng tôi không muốn cô ở đây, cô Hennessy. Chúng tôi không muốn bất kỳ phụ nữ nào ở đây.” Dù rất tài năng, cô chỉ được phép là giáo viên hướng dẫn. Khi cô từ bỏ vị trí này để theo chồng đến Đại học Cornell làm việc, phản ứng của một thành viên cấp cao là nổi cơn tam bành, la hét và ném sách. (Sau đó ông thừa nhận: “Khi ấy tôi thật điên rồ.”) Như nhiều ngành nhân văn khác của Harvard, phải đến những năm 1970 và 1980, khoa Ngôn ngữ Anh mới chấp nhận cả chủ nghĩa hậu hiện đại và phụ nữ.■

Khoa Văn hóa cổ đại thậm chí còn đáng nể hơn với văn hóa nội bộ kín đáo hơn. (Một thành viên được bổ nhiệm dài hạn trên cơ sở không có ai “thích hợp hơn đáng kể”.) Giống như Ngôn ngữ Anh, khoa có nền tảng là truyền thống học thuật ngữ văn Đức, dù vào những năm 1930, khoa bắt đầu sử dụng phương pháp tiếp cận mang tính văn hóa-lịch sử hơn. Văn hóa cổ điển bị ảnh hưởng bởi các ngôn ngữ cổ đại đã không còn được coi trọng trong chương trình giảng dạy của Harvard, và nó ít có liên hệ với ngành Triết học thiên về phân tích hay chủ nghĩa Phê bình mới của các khoa văn hóa. Nhưng chính sự cô lập (được củng cố bởi vô số chức danh giáo sư được tài trợ) đã giữ cho khoa không bị ảnh hưởng nặng nề bởi làn gió thay đổi trong những thập kỷ sau chiến tranh.■

Những ngày vui vẻ ở khoa dần kết thúc với đòi hỏi liên tục về nhân sự mới. Herbert Bloch trở thành giáo sư dài hạn người Do Thái đầu tiên của khoa vào năm 1953, Ernst Badian là người thứ hai vào năm 1971; Emily Vermeule đã vượt qua rào cản giới tính vào năm 1970. Nhưng những định kiến cũ vẫn tồn tại dai dẳng. Khi nhà Latinh học Glenn Bowersock đến kỳ xem xét bổ nhiệm dài hạn vào năm 1967, nhà Sử học Hy Lạp Sterling Dow (nhầm tưởng Bowersock là người Do Thái), đã đưa ra ý kiến phản đối trước khi ủy ban lâm thời xem xét vụ việc. Lập luận của ông là: Bowersock có thành tích kém nổi bật ở bậc đại học. Lướt qua hồ sơ của Bowersock, Pusey lưu ý ngắn gọn rằng Bowersock từng là thủ khoa Harvard và là học giả Rhodes, vì thế việc bổ nhiệm đã được thông qua.■

Khoa Triết học lại là một câu chuyện khác. Harvard đang trên đà thành công của trường phái logic mới dựa trên phân tích toán học. Vào những năm 1950, thành viên nổi tiếng của khoa là Willard Van Orman Quine, triết gia hàng đầu của Mỹ về phương pháp tiếp cận thông qua phân tích. Nhưng cũng như mối quan hệ giữa ngành sinh học và sinh học phân tử, khoa rất cần đạt được sự cân bằng giữa nhánh phân tích mới và những nhánh truyền thống như lịch sử triết học, mỹ học và siêu hình học. Burton Dreben, một nhà Logic học phân tích trẻ được đánh giá cao và là một trợ giảng cơ sở, đã trở thành giáo sư trợ lý vào năm 1956. Rogers Albritton thuộc nhánh truyền thống cũng được bổ nhiệm tương tự, phù hợp với ý kiến của khoa rằng các vị trí sẽ được phân chia (như Trưởng khoa Morton White đã chỉ ra) giữa “những lĩnh vực rộng lớn được gợi ý bởi các từ ‘lịch sử’ và ‘siêu hình’”, và “những lĩnh vực được… gợi ý bởi các từ ‘logic’ và ‘phân tích’”. White đảm bảo với Bundy rằng Dreben và Albritton “đối lập như những phản đề chúng ta có thể thấy trong bối cảnh triết học ngày nay, trong khi vẫn duy trì các tiêu chuẩn học thuật xuất sắc”. Điều này “có thể mang nghĩa về sự tồn tại hòa bình giữa nhím và cáo”.■

Việc duy trì sự cân bằng này có giá của nó. Albritton được đề bạt vào năm 1960. Ông không có nhiều bài viết nghiên cứu nhưng lại có sự tôn trọng từ các đồng nghiệp, đó là một vấn đề không nhỏ khi sự khác biệt trong nội bộ trở nên quá sâu sắc. Dreben được bổ nhiệm dài hạn một năm sau đó trong điều kiện tương tự. Bundy đã kỳ vọng chính xác rằng Dreben là một trong những thành viên năng động và có ảnh hưởng nhất của khoa: “Dreben không phải lúc nào cũng khôn ngoan, và đôi khi có sự thiếu khoan dung của tuổi trẻ, nhưng anh ấy sở hữu những yếu tố nổi bật cần có của một giáo sư Harvard, trừ khi suy đoán của tôi là sai.” Trên thực tế, Dreben đã điều hành khoa (theo lời Dreben) kể từ đó.■

Sự căng thẳng giữa các phe triết học đối lập vẫn tiếp tục. Năm 1960, nhà Đạo đức học John Wild rời đi để làm chủ nhiệm khoa Triết học tại Đại học Northwestern, nơi ông mong đợi sẽ dẫn dắt khoa theo “đường lối phi phân tích, phi thực chứng”. Hóa ra sau đó lại là thời kỳ phục hưng của Triết học Xã hội và Đạo đức tại Harvard. Người kế nhiệm Wild, John Rawls, đến từ MIT năm 1962 và xuất bản cuốn sách có sức ảnh hưởng lớn A Theory of Justice (tạm dịch: Lý thuyết về Công lý) vào năm 1971. Một năm sau khi Rawls đến, nhà Triết học Ngôn ngữ Stanley Cavell được đề bạt; một năm sau đó, nhà Triết học Phân tích Hilary Putnam đến từ MIT để cân bằng lại việc bổ sung Rawls-Cavell cho nhánh “siêu hình” của khoa. Kết quả này về sau được gọi một cách cường điệu là “thời kỳ vàng son thứ hai của Triết học Harvard”, có thể so sánh với thời của William James, Josiah Royce và George Santayana vào giai đoạn chuyển giao giữa thế kỷ XIX và XX.■

Ngôn ngữ và Văn hóa Romance tiếp tục là một bộ phận nhiều rắc rối: một phần do điều mà thành viên Francis Rogers gọi là “sự pha trộn giữa người Mỹ và không Mỹ, giữa đại diện của các nền văn hóa hoàn toàn khác nhau”; một phần vì Harvard thời hậu chiến có sự ưu tiên cao hơn cho một số chương trình học thuật khác. Câu chuyện sau gợi lên bầu không khí phổ biến lúc đó. Sau một trận tranh cãi khốc liệt tại cuộc họp của khoa, một giáo sư văn hóa Pháp và một đồng nghiệp về văn hóa Tây Ban Nha đi qua nhau trong hội trường. Một trong số họ quay mặt đi; người kia bùng nổ giận dữ: “Ngươi còn dám không nói chuyện với ta? Ta sẽ không nói với ngươi!”

Năm 1957, một nhà quan sát bên ngoài nói với Pusey rằng bộ phận này là “một bê bối lộ liễu trong mắt giới chuyên môn… Một loạt chủ tọa cuộc họp kém cỏi cũng như các trưởng khoa đã không thể kiềm chế những cãi vã và bất đồng, thậm chí là mạt sát nhau, giữa các thành viên vô trách nhiệm”. Các học giả và giáo viên tốt đã ra đi. Những gì còn lại là “một tập thể đầy khác biệt của những con người cáu kỉnh, gay gắt, với năng lực tiềm tàng đã bị sử dụng cho những xung đột không có lợi với đồng nghiệp”. Pusey trả lời: “Tôi e rằng những nhận xét của anh… quá đúng.”■

Vào giữa những năm 1950, Chủ nhiệm FAS Bundy đã ghép các khoa Ngôn ngữ Anh, Romance, Germanic và Slavic lại thành Ban Ngôn ngữ Hiện đại, do giáo sư Ngôn ngữ Anh Harry Levin đứng đầu. Levin có nhiệm vụ giám sát việc bổ nhiệm trong ban. Bundy đã phân biệt các đề xuất của “một khoa lớn đã có khuôn khổ rõ ràng như Ngôn ngữ Anh” mà Levin sẽ thông qua, với những đề xuất từ “một khoa rất nhỏ hoặc giữa các khoa” mà ông cần giám sát chặt chẽ.

Những khó khăn cố hữu trong việc bỏ qua quyền tự chủ của các khoa nhanh chóng trở nên rõ ràng. Bundy đề nghị Levin chịu trách nhiệm tìm kiếm ứng viên cho một vị trí cấp cao, người có thể đưa Ngôn ngữ Romance liên kết chặt chẽ hơn với chương trình Giáo dục đại cương. Lựa chọn của ông là Wilbur M. Frohock từ Wesleyan, nhưng năm trong số tám thành viên thường trực của khoa đã phản đối mạnh mẽ. Bên cạnh lý do thủ tục, họ còn nhận thấy kiến thức về văn hóa Pháp của Frohock quá hạn chế, niềm yêu thích đối với văn học Pháp quá hạn hẹp, việc giảng dạy không đầy đủ, tính tình khó khăn (nếu thật sự như vậy thì Frohock đúng là phù hợp với khoa). Nhưng ủy ban lâm thời nhất trí coi Frohock là một trong những học giả xuất sắc nhất về văn học Pháp được sinh ra ở Mỹ, một đánh giá mà Bundy rất coi trọng. Frohock được bổ nhiệm làm trưởng khoa với nhiệm vụ nâng cấp khoa Ngôn ngữ Romance. Jean Seznec, học giả xuất sắc đã rời Harvard để đến với một công việc nhẹ nhàng hơn tại trường All Souls thuộc Viện đại học Oxford vào năm 1951, nay được mời trở lại. Bundy không mong đợi ông “trở lại sàn đấu… của khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Romance (mặc dù tôi phải nói rằng dưới thời Frohock, khoa đã có nhiều dấu hiệu của nền văn minh)”; Seznec quả thật đã không nhận lời.■

Nhưng mối quan hệ xã hội của khoa rất khó khăn trong thời đại các khoa có quyền tự chủ. Một trong những thành viên nóng nảy nhất của khoa là Marcel Franfon. Ông trở nên vô lý trong một cuộc họp vào tháng 3 năm 1958 đến nỗi Frohock đã phải xử phạt vì hành vi của ông, mở một cuộc họp khác để giải quyết công việc của khoa, và đề nghị một cách dứt khoát: “Xin đừng ép buộc mình phải tham dự nếu anh không muốn.” Frohock sẵn sàng đưa ra đề nghị rằng Francon sẽ bị loại khỏi các cuộc họp trong tương lai và cảnh báo rằng nếu cần, ông sẽ thực thi chính sách đó với những người khác. Một trường hợp khó chịu nữa là Louis Solano, người được đối xử tế nhị hơn. Bundy cho biết, ông ấy là “một trong số rất ít thành viên của khoa mà chúng tôi sẵn lòng trả tiền để tránh xa Harvard”. Vì vậy, một thỏa thuận đã được lập ra: Solano được trả thêm 1.000 đô-la một năm, đổi lại là cam kết sẽ không tham gia các hoạt động thường ngày của khoa. “Đây chắc chắn không phải cách thông thường để giải quyết công việc của chúng tôi,” Bundy thừa nhận, “nhưng trong hoàn cảnh đó, tôi nghĩ đây là biện pháp tốt.” Thế nhưng Solano chẳng an phận. Sau khi Bundy rời nhiệm sở, ông phàn nàn với Pusey về việc mình bị “cô lập”, nhưng Pusey đã lạnh nhạt chỉ ra đó chính là lựa chọn của ông.■

Những nỗ lực mạnh mẽ của Harvard đã được tôn vinh khi bất chấp tất cả những bất hòa, chất lượng của khoa Ngôn ngữ Romance được cải thiện một cách chắc chắn. Bộ môn Văn hóa Tây Ban Nha phát triển mạnh mẽ với sự hiện diện của các tài năng chói sáng như Juan Marichal (được phong giáo sư năm 1961, Bundy gọi ông là “hình ảnh tươi sáng về những triển vọng tương lai ở một khoa rắc rối nhất, đối với chính nó và đối với ban quản lý kể từ năm 1953”). Ngay cả bộ môn Văn hóa Pháp phiền nhiễu nhất cũng có chung sự phát triển trong những năm 1960. Học giả người Pháp Paul Benichou đã đến giảng dạy trong một năm; được khoa nhất trí ủng hộ việc bổ nhiệm; và Bundy đã nói ông ấy “không chỉ chấp nhận được mà còn dễ chịu”. Cuối những năm 1960, hầu hết các chiến binh chủ chốt trong cuộc nội chiến của bộ môn văn hóa Pháp đã nghỉ hưu, thay vào đó là những con người đầy hứa hẹn được lựa chọn “với sự quan tâm đầy đủ cả về trình độ học thuật lẫn môi trường lành mạnh của khoa”. Chương sử rắc rối cuối cùng đã kết thúc khi Solano nghỉ hưu năm 1971. Điều này đã gây chú ý (và khuấy động ký ức) cho McGeorge Bundy, khi ấy đang điều hành Quỹ Ford. Nhắc lại lời Galileo, ông viết cho Pusey một cách xúc động: “e pur si muove! [dù gì mọi việc cũng chuyển xoay!]”■

Các khoa khác trong lĩnh vực nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa rộng lớn của Harvard cũng có những vấn đề riêng. Khoa Ngôn ngữ Đức dường như đã mất khả năng lập kế hoạch cho tương lai hoặc tuyển dụng nhân sự đáng chú ý. Năm 1969, Chủ nhiệm FAS Franklin Ford không ngạc nhiên khi báo cáo của ủy ban kiểm tra đối với khoa “bày tỏ mối quan tâm sâu sắc, trên thực tế là đáng báo động”. Trong bảy năm làm chủ nhiệm FAS, “tôi chưa thấy một khoa tương đối nhỏ nào lại bị vướng mắc như vậy bởi những vấn đề phi học thuật, các khó khăn mang tính cá nhân cao đối với nhiều thành viên của nó”. Ông và Pusey thống nhất thành lập một ủy ban tiếp nhận để giới thiệu những người có thể bổ nhiệm. Pusey thừa nhận, việc thay đổi cơ chế ủy ban lâm thời quen thuộc như vậy rất hiếm, “nhưng đôi khi chúng tôi đã làm vậy khi một bộ phận có dấu hiệu cần được hô hấp nhân tạo, nếu có thể gọi như vậy”.■

Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Slavic có Roman Jakobson, một trong những học giả xuất sắc nhất của Harvard. Nhưng Jakobson đã tham gia rất sâu vào ngành Ngôn ngữ học đang phát triển, và từ cuối những năm 1950 cho đến khi nghỉ hưu, ông dành một nửa thời gian tại MIT, trung tâm của những phát triển mới trong lĩnh vực này. Bundy nghĩ việc chiếm một nửa thời gian của Jakobson (và trả một nửa tiền lương) là một thỏa thuận tuyệt vời đáng mong đợi với “một đồng nghiệp phức tạp và khó tính”. Vấn đề là Jakobson liên tục không hài lòng về các khóa học văn học Nga được giảng dạy bởi đồng nghiệp Renato Poggioli, mà ông cho là khả năng sử dụng ngôn ngữ này không phù hợp với công việc. Về phần mình, Poggioli có niềm say mê lớn nhất với Văn học So sánh. Một cuộc ẩu đả lớn có thể đã xảy ra nếu không có thực tế là cả Jakobson và Poggioli đều không quá quan tâm đến khoa Ngôn ngữ Slavic.■

Văn học So sánh và Ngôn ngữ học là những khoa ngoài lề của ngành nhân văn, phụ thuộc rất nhiều vào thái độ của các khoa tương tự. Trong hai khoa này, Văn học So sánh phát triển mạnh hơn trong những năm 1950 và 1960. Harry Levin của khoa Ngôn ngữ Anh là lãnh đạo khoa, và dưới sự chỉ đạo mạnh mẽ của ông, Văn học So sánh đã trở thành một khoa có ảnh hưởng (và tự chủ) đối với các nghiên cứu văn học tại Harvard.■

Khoa Ngôn ngữ học có tốc độ điều chỉnh chậm hơn nhiều – trong chừng mực nó đã điều chỉnh – theo những biến chuyển trong lĩnh vực của mình. Vào những thập kỷ sau chiến tranh, người ta chứng kiến sự trỗi dậy của một ngành Ngôn ngữ học mới. Dấu hiệu của việc này là sự xuất hiện của một giáo sư MIT có tên là “Noamchomsky”⁴³, theo tờ Harvard Alumni Bulletin. Cuộc cách mạng Chomsky đã đưa Ngôn ngữ học từ những nghiên cứu ngữ văn cũ mèm sang mối quan hệ tiên tiến với Triết học phân tích và nghiên cứu về nhận thức. Joshua Whatmough, giáo sư cao cấp duy nhất của Harvard về Ngôn ngữ học từ cuối những năm 1920, rất nhạy cảm với sự chuyển đổi này. Năm 1951, ông đổi tên khoa từ Ngữ văn So sánh thành Ngôn ngữ học. Nhưng một khoa giữ định hướng chính là ngữ văn đã không đặt ra thách thức nghiêm trọng nào cho MIT, trung tâm của ngành ngôn ngữ học theo trường phái Chomsky: phép thử cho sức mạnh dai dẳng của truyền thống nghiên cứu văn học nhân văn và ngữ văn của Harvard.■

Khoa Mỹ thuật đã có nguồn gốc sâu xa trong quá khứ của Harvard, với truyền thống mạnh mẽ về sự am hiểu và đào tạo về bảo tàng, thứ chống lại sự sẵn sàng thích ứng với các xu hướng mới trong lịch sử và phê bình nghệ thuật. Mối quan hệ giữa khoa Mỹ thuật với Bảo tàng Nghệ thuật Fogg rất gần gũi và thân thiện. Nhưng suy thoái, chiến tranh và sự thờ ơ của Conant đã khiến bảo tàng suy tàn. Fogg ít mua tác phẩm nghệ thuật mà trông chờ vào quà tặng, sẵn sàng bán bớt tài sản khi tiền có vẻ có giá trị hơn chức năng giáo dục của tác phẩm. Trong những thập kỷ sau chiến tranh, bảo tàng mất đi ưu thế trong vai trò đào tạo cán bộ bảo tàng cho Yale và Học viện Mỹ thuật Đại học New York.■

Số lượng sinh viên sau đại học ngày càng tăng và tính chuyên nghiệp ngày càng mạnh mẽ đã để lại dấu ấn lên khoa Mỹ thuật. Nhưng những nỗ lực đưa các tài năng hàng đầu trong thế giới lịch sử nghệ thuật thời hậu chiến đến Harvard chỉ thỉnh thoảng mới thành công. Học giả về thời kỳ Phục hưng Millard Meiss đến vào đầu những năm 1950, nhưng sau bốn năm đã rời đến làm việc tại môi trường không có giảng dạy tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton. Các siêu sao Meyer Schapiro của Đại học Columbia và Ernst Gombrich ở London không bị thuyết phục rời khỏi môi trường đô thị cao của họ. Lựa chọn tốt nhất tiếp theo là nhà Sử học nghệ thuật thời Phục hưng Sydney Freedberg trẻ tuổi, đến từ Wellesley vào năm 1955 (với phong cách nói chuyện Anh hóa khiến người ta ngạc nhiên) và nhà Sử học kiến trúc thời Phục hưng James Ackerman, đến từ Berkeley vào năm 1960. Chuyên gia nghệ thuật Hà Lan Seymour Slive đã sớm gia nhập, và khoa có đội ngũ nòng cốt là những học giả hạng nhất.■

Nghệ thuật đương đại, đặc biệt là nghệ thuật Mỹ hiện đại, theo truyền thống có vị trí nhỏ nhoi trong thế giới bí ẩn của Bảo tàng Fogg. Điều này đã thay đổi dưới sự thúc đẩy của John Coolidge, Giám đốc của Fogg từ 1948 đến 1968. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont đã lưu ý một cách không hài lòng về “bộ sưu tập nghệ thuật đương đại ngày càng lớn” của Fogg. Ông cảnh báo về sự tràn lan của các món quà thuộc nghệ thuật hiện đại trong những thập kỷ tới, “khi các nhà sưu tập bắt đầu cảm thấy mệt mỏi với những thứ tạp nham của họ”. Ông tuyệt vọng tuyên bố: “Tôi không thể chịu đựng nổi. Tôi xin rút khỏi vị trí bảo trợ Bảo tàng Fogg.”■

Khoa cũng có những vấn đề mới cần giải quyết. Mùa thu năm 1954, Ủy ban Nghệ thuật Thị giác đã đề xuất một kế hoạch phát triển trị giá 6,5 triệu đô-la, bao gồm một bộ phận thiết kế và một bộ phận lịch sử nghệ thuật đặt tại Bảo tàng Fogg. Bundy thấy đây là “đề xuất khá ngây thơ và đơn giản nếu nhìn theo cách hài hước – và trừ khi chúng ta có thể thay đổi tính chất của nó, tôi e rằng phản ứng từ các giảng viên sẽ làm những người đề xuất thất vọng”. Nhưng đến những năm 1960, làm phim và thực hành (khác với việc học) các loại hình nghệ thuật sáng tạo khác đã có sức hấp dẫn lớn và ngày càng tăng đối với thế hệ sinh viên mới. Việc thành lập chương trình chính thức về Nghiên cứu Thị giác và Môi trường (VES) năm 1963 và việc mở cửa Trung tâm Carpenter (do Corbusier thiết kế) về Nghệ thuật Thị giác (phục vụ VES như Bảo tàng Fogg phục vụ khoa Mỹ thuật) đã đánh dấu sự trưởng thành của bộ phận này trong chương trình giảng dạy của Đại học Harvard. Ban đầu, khoa Mỹ thuật chào đón VES, kỳ vọng nó sẽ thu hút những sinh viên muốn trở thành nghệ sĩ, đang theo học chuyên ngành Mỹ thuật vì không có lựa chọn nào tốt hơn, do đó rất thiếu nhiệt tình. Nhưng vì ngành học mới chỉ nhận một lượng sinh viên hạn chế, trưởng khoa Mỹ thuật phàn nàn, “chúng tôi vẫn có chừng đó người sáng tạo đầy thất vọng, trừ những người đã được Trung tâm Carpenter lựa chọn, còn lại là một nhóm vừa không thú vị vừa không quan tâm”.■

Vấn đề chính luôn tồn tại ở khoa Âm nhạc cũng tương tự sự căng thẳng giữa các nhà Sử học nghệ thuật-người quản lý bảo tàng-nghệ sĩ ở khoa Mỹ thuật. Đây là mối quan hệ không dễ chịu giữa các nhà âm nhạc học, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ biểu diễn. Biểu hiện phổ biến của sự thù ghét này: một nhà âm nhạc học Harvard, có lẽ là sau khi tham dự buổi biểu diễn tác phẩm của một nhà soạn nhạc đồng nghiệp, tuyên bố rằng âm nhạc nên được xem thay vì nghe.

Có một số tranh cãi vào cuối những năm 1950 về mối quan hệ giữa khoa và Câu lạc bộ Hợp xướng Harvard. Khoa muốn kiểm soát việc bổ nhiệm giám đốc câu lạc bộ, nhưng không mấy sẵn sàng chịu trách nhiệm về ngân sách cho vị trí này. Cuối cùng vào năm 1958, Elliott Forbes đến từ Princeton để điều hành Câu lạc bộ Hợp xướng trong sự thỏa mãn của mọi người. Trưởng khoa Âm nhạc Randall Thompson không thể không hoan nghênh tác giả bài báo ca ngợi âm nhạc của ông. Nhưng mọi việc đã thay đổi khi nhà soạn nhạc Leon Kirchner thay thế Walter Piston vào năm 1961 và bốn năm sau đó, kế nhiệm Thompson làm Giáo sư âm nhạc Walter Bigelow Rosen. Sự đối địch giữa các nhà âm nhạc-nhà soạn nhạc tăng cao, sau đó, với việc bổ nhiệm Earl Kim năm 1967, sự đối địch giữa các nhà soạn nhạc cũng tăng lên, những năm tiếp theo của khoa trở nên không dễ chịu chút nào.■

Việc xây dựng Trung tâm Kịch nghệ Loeb vào đầu những năm 1960 cùng sự thay đổi vai trò của nó trong giáo dục đại học đã cho thấy quyền tự chủ của khoa và sức hấp dẫn của tính chuyên nghiệp ở Harvard hiện đại. Sau chiến tranh, các sinh viên tại đây đã dựng nên một vở kịch về thời kỳ Phục hưng. Mục đích của nhà hát Loeb mới và lý do John Loeb bỏ tiền xây dựng nó rất rõ ràng: nó sẽ là “một cơ sở giáo dục”, một “nhà hát của sinh viên, nơi sinh viên Harvard và Radcliffe cùng những người hàng xóm trong cộng đồng Cambridge sẽ sản xuất, đạo diễn, dựng cũng như diễn các vở kịch”. Khi kế hoạch xây dựng nhà hát được vạch ra vào cuối những năm 1950, nhà tài trợ Loeb đã yêu cầu lấy ý kiến các nhóm kịch của trường: “Đối với tôi, điều đặc biệt quan trọng là họ phải hài lòng và thỏa mãn với cơ sở vật chất mới.”■

Nhưng năm 1962, một thành viên hội đồng giảng viên đưa ra ý kiến để khoa kiểm soát toàn bộ các sản phẩm của Loeb. Pusey đã bất ngờ phản ứng một cách mạnh mẽ. Đối với nhận xét rằng “ý kiến của sinh viên chi phối danh mục tác phẩm, và sinh viên kiểm soát phong cách, hình thức cũng như chất lượng của các sản phẩm”, ông trả lời: “Tại sao không?”. Hội đồng giảng viên phàn nàn về việc bị hạn chế lựa chọn trong số các đề xuất của sinh viên (Pusey: “Họ có thể không dạy không?”); về việc họ không có quyền lực đối với nhà hát trên thực tế (“Tại sao phải như vậy?”); và Loeb có nghĩa vụ làm ra các tác phẩm xuất sắc, nghiêm túc thay vì đống sản phẩm của sinh viên (“Có nhất thiết phải như thế?”).■

Rất nhanh chóng, tất cả nhận ra rằng để thu hút các sinh viên đại học chuyển từ thế giới quen thuộc của các sản phẩm nghiệp dư đến với sự chuyên nghiệp của Loeb, họ cần sự giám sát của người lớn. Các chuyên gia sân khấu được tuyển dụng ngắn hạn để hướng dẫn sinh viên. Nhưng sự chỉ trích của giảng viên đối với các sản phẩm của sinh viên Loeb vẫn tiếp tục, và khi mong muốn của giảng viên xung đột với sinh viên, phần thắng đã rất rõ ràng. Năm 1978, Robert Brustein đến từ Trường kịch nghệ Yale để điều hành Loeb, với những tham vọng hầu như không khiến sinh viên bất mãn.■

Ở vòng ngoài cùng của đế chế nhân văn Harvard là các tiền đồn biệt lập, những lâu đài treo lá cờ đỏ thắm của đế quốc văn hóa Harvard. Lâu đời nhất trong số này là khu nhà Dumbarton Oaks tại Washington. Hoạt động từ năm 1940, nó trở thành một trung tâm lớn của các nghiên cứu về văn hóa Byzantine. Ernst Kitzinger tiếp quản vị trí giám đốc chuyên môn vào năm 1955, sau khi Bundy kiên quyết bác bỏ “quan điểm cho rằng Kitzinger nên bị cấm vì là người Đức gốc Do Thái”. Ông bà Robert và Mildred Bliss, những người hiến tặng khu nhà hoàn toàn đồng ý, bởi đây là một yếu tố quan trọng, vì chính họ cũng ở đó, và nhiều triệu đô-la nữa sẽ đến từ họ. Bundy thừa nhận phần lớn số tiền đó sẽ được dùng cho Dumbarton Oaks, “nhưng nếu ở đó ổn thỏa, chúng ta có thể được nhận thêm vài triệu!”.

Vấn đề là bà Bliss rất muốn thực hiện các chương trình lớn về nghiên cứu vườn và nghệ thuật thời tiền Colombia. (Dumbarton Oaks có những khu vườn lộng lẫy, và nhà Bliss sưu tầm các đồ vật thời kỳ đầu của Mỹ.) Bundy nhận xét: “Một Viện Nghệ thuật Làm vườn tồn tại hòa hợp tự nhiên với một Quỹ Byzantine, tôi e rằng nó chỉ có trong tâm trí của bà Bliss.” Bí quyết là thuyết phục bà rằng trong khi khu vườn và nghệ thuật thời tiền Columbia là để trưng bày, văn hóa Byzantium lại nên được nghiên cứu. Bundy và Pusey đã làm được điều này bằng sự khéo léo ấn tượng. Năm 1969, Robert Bliss di chúc để lại khoảng 35 triệu đô-la, phần lớn dành cho các nghiên cứu Byzantine (nhưng tất cả đều phải được sử dụng ở Washington); cũng vào năm đó, bà Bliss để lại 6 triệu đô-la.■

Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Hy Lạp của Harvard, cũng nằm ở thủ đô, giống với Dumbarton Oaks ở một vài khía cạnh. Bà Marie Beale, góa phụ của một nhà ngoại giao Mỹ từng phục vụ ở Hy Lạp và say mê quá khứ cổ xưa của nó, đã tặng mảnh đất rộng gần 25.000 km2 ở vị trí đắc địa tại Washington và 4-5 triệu đô-la cho Quỹ Old Dominion “để nghiên cứu về tinh thần Hy Lạp”. Quỹ tiến hành tìm kiếm các ý tưởng, và Pusey đưa ra đề xuất về một trung tâm nghiên cứu sau tiến sĩ về Hy Lạp theo mô hình Hiệp hội Nghiên cứu sinh Harvard. Trung tâm đi vào hoạt động năm 1960, và trong vòng một năm, nhà văn hóa cổ đại của Yale, Bernard Knox đã trở thành vị giám đốc xuất sắc của trung tâm trong suốt 25 năm.■

Cũng vào năm 1960, Hội đồng đồng ý nhận biệt thự I Tatti ở Florence của Bernard Berenson từ những người quản lý bất động sản của ông. (Người phụ trách tài chính Paul Cabot phản đối việc tiếp nhận tài sản này mà không có tiền tài trợ kèm theo. Nhưng Pusey muốn có, và đối với Cabot như vậy là đủ – dù ông không thể kiềm chế sự lo lắng: “Ôi, Chúa ơi, Nate. Tôi có thể thấy chuyến xe đầu tiên đầy những nàng tiên xuất hiện ngay bây giờ.”) Nếu muốn I Tatti trở thành một trung tâm nghiên cứu nghệ thuật Phục hưng Ý hiệu quả, họ cần huy động được một khoản tiền đáng kể, 2 triệu đô-la. Ủy ban cố vấn – Bundy gọi là “sự an ủi khôi hài của tôi” – cho rằng điều đó là hoàn toàn không tưởng. Kenneth Murdock trở thành giám đốc đầu tiên của I Tatti vào năm 1961, và nhanh chóng bị Giám đốc Phòng trưng bày Quốc gia John Walker sa thải vì khiến cho hoạt động của trung tâm quá hàn lâm, điều mà Berenson không muốn. Nhưng dần dần, các học bổng bắt đầu được trao, nhờ khoản tài trợ ẩn danh trị giá tới 500.000 đô-la từ David Rockefeller, và cùng với thời gian, I Tatti trở thành một phần được chấp nhận của đế chế nhân văn Harvard.■

Chương 11:
Các trường chuyên ngành

Chế độ coi trọng tài năng phát triển rực rỡ nhất ở các trường chuyên ngành của Harvard. Bốn trường lớn – Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học, các trường Luật, Y và Kinh doanh – đã bỏ lại đằng sau những hạn chế do thiếu kinh phí và sụt giảm sinh viên mà Thế chiến II gây ra. Các trường nhỏ hơn – Y tế Cộng đồng và Nha khoa, Giáo dục, Thần học, Thiết kế – đã có chung thời kỳ tốt đẹp, dù những vấn đề trước đây về khan hiếm nguồn lực và mâu thuẫn về nhiệm vụ vẫn tiếp tục là mối đe dọa. Thay đổi lớn đối với khối sau đại học Harvard là việc thành lập Trường Quản lý Nhà nước Kennedy. Vào thời điểm Derek Bok – người ưu ái trường Kennedy cũng như Conant đối với trường Giáo dục và Pusey đối với trường Thần học – trở thành viện trưởng năm 1971, tân binh của khối trường chuyên ngành Harvard đã có vị thế tốt để tận dụng lợi thế của mình.

TRƯỜNG SAU ĐẠI HỌC VỀ KHAI PHÓNG VÀ KHOA HỌC, LUẬT VÀ KINH DOANH

Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học (GSAS) vẫn như trước đây, thừa nổi tiếng, thiếu khả năng gây quỹ và sự tự chủ trong quản trị. Từ năm 1952 đến năm 1962, chưa đến 5% cựu sinh viên GSAS quyên góp được tổng cộng khoảng 60.000 đô-la; song số tiền này giảm xuống còn 3.000 đô-la một năm trong đầu những năm 1960. Hiệu trưởng rất ít hoặc không kiểm soát được ngân sách và chương trình giảng dạy; vấn đề giảng viên, chương trình giảng dạy và tuyển sinh đều nằm trong tay các khoa. Năm 1954, thành viên Ban quản trị, Thẩm phán Charles Wyzanski đề xuất cắt giảm mạnh việc tuyển sinh. Ông nghĩ việc này sẽ giúp đội ngũ giảng viên được tự do suy nghĩ sáng tạo hơn, cải thiện giáo dục bậc đại học và nâng cấp trình độ của tập thể sinh viên sau đại học.■

Nhưng việc giáo dục đại học của Mỹ phát triển mạnh sau Chiến tranh Triều Tiên đã đem lại giai đoạn bùng nổ cho GSAS. Năm 1961, 190 nam và 60 nữ nghiên cứu sinh nhận học bổng của Quỹ Woodrow Wilson chọn vào Harvard hoặc Radcliffe, chiếm hơn một phần tư tổng số trên toàn quốc; 80 trong số 172 người nhận tài trợ của Quỹ Khoa học Quốc gia muốn đến Harvard. Năm 1969, một cuộc xếp hạng chương trình sau đại học quốc gia đã cho khoa Hóa học Harvard điểm 5 hoàn hảo, Toán học 4,9, Vật lý, Hóa sinh, Sinh học Phân tử, Lịch sử và Văn hóa cổ đại 4,8, Lịch sử Nghệ thuật và Xã hội học 4,7, Ngôn ngữ Anh và Ngôn ngữ Tây Ban Nha 4,6, Triết học và Bộ máy nhà nước 4,5, những con số đủ ấn tượng để duy trì cảm giác hài lòng của các khoa.

Nhưng vào cuối những năm 1960, danh tiếng của GSAS giảm sút. Tài trợ của chính phủ, học bổng từ các quỹ và việc làm ở trường đại học đều đi xuống; sự bất mãn của sinh viên tăng lên. Tháng 3 năm 1969, một ủy ban của FAS đã lưu ý đến cảm giác bị cô lập và xa lánh phổ biến ở các sinh viên sau đại học, họ khuyến nghị cắt giảm 20% lượng tuyển sinh của GSAS.■

Erwin Griswold sau này nhớ lại, khi ông trở thành hiệu trưởng của Trường Luật Harvard vào năm 1946, trường có “danh tiếng lớn” và “một thư viện tuyệt vời”, nhưng lại “nghèo đến khó tin”, với tòa nhà chính Langdell, được thế chấp cho một khoản vay lớn; cơ sở vật chất của ký túc xá và nhà ăn đều thiếu thốn; sự xuất sắc của đội ngũ giảng viên đã lùi vào quá khứ; tỷ lệ giữa sinh viên và giảng viên là 50:1; và mối quan hệ với cựu sinh viên tồi tệ đến mức như không tồn tại. Như những người ở cùng vị trí, George Berry của Trường Y và Donald David của Trường Kinh doanh, Griswold hóa ra rất giỏi trong việc phát triển một ngôi trường. Cũng như nhiều đồng nghiệp, ông đã phải chịu đựng 20 năm trị vì của Roscoe Pound, cựu hiệu trưởng Trường Luật, và quyết tâm không lặp lại trải nghiệm không vui đó. Ông nhận xét, Pound “không bao giờ sẵn sàng ủy quyền bất cứ điều gì”, và Griswold tránh điều đó bằng cách thiết lập đội ngũ nhân viên quản lý “tuyệt vời gấp nhiều lần những gì từng có tại trường”. (Mọi thứ chỉ là tương đối. Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Harvard David cho rằng Griswold là một nhà quản trị tồi vì ông không ủy quyền nhiều hơn.)■

Khi Pusey nhậm chức vào mùa thu năm 1953, Trường Luật có 68 giảng viên, hai phần ba số đó được bổ nhiệm từ năm 1945. Thêm 30 người được bổ sung vào năm 1966. Ưu tiên tuyển dụng của trường là những người mới tốt nghiệp trường luật (chính xác hơn, là Trường Luật Harvard: không tới một phần ba sinh viên của trường đi nơi khác) hoặc học giả có kiến thức pháp lý vững vàng. Khi khoa đề xuất bổ nhiệm chuyên gia luật Hiến pháp Charles Fairman của Stanford, ủy ban cố vấn của trường gồm các luật sư và thẩm phán xuất sắc nghi ngờ sự lựa chọn này. Nhưng trường cần, và Fairman đã đến.■

Sinh viên chọn học và theo học Luật nhiều hơn. Sự cạnh tranh với Yale nói riêng đang rất gay gắt: hơn một phần ba số ứng viên tốt nhất của HLS không nhận lời mời, và có vẻ như phần lớn họ đã đến New Haven. Các trường luật hàng đầu khác trở nên cạnh tranh hơn về lương giảng viên và việc gây quỹ. Năm 1960, Griswold lưu ý rằng Trường Luật Yale, có quy mô bằng một phần ba Harvard, đang có một chiến dịch gây quỹ 5 triệu đô-la; với thực tế đó, HLS cần 15 triệu đô- la. Ủy ban Kế hoạch và Phát triển vào cuộc, và vào mùa thu năm 1964 đã đặt ra mục tiêu 15 triệu đô-la – một nửa so với số tiền trường cần. Lễ kỷ niệm 150 năm thành lập Trường Luật năm 1967 có vẻ là một thời điểm tốt để bắt đầu chiến dịch gây quỹ, và nó đã kết thúc thành công vào năm 1969.■

Cảm giác về sự trì trệ của trường trở nên ngày một rõ rệt trong những năm 1960. Một phần của vấn đề là Chủ nghĩa Hiện thực Pháp lý, khuôn mẫu trí tuệ chi phối giáo dục pháp luật thời hậu chiến, đã mất lợi thế. Nhưng không có phương pháp tiếp cận mới nào về luật đủ hấp dẫn để thay thế được nó. Và những mô hình nghề nghiệp cạnh tranh – học bổng pháp lý thuần túy, sự tận tâm đối với giảng dạy, việc tham gia vào thế giới lấp lánh bên ngoài của tiền bạc và quyền lực – đã chia rẽ đội ngũ giảng viên của trường. Nhà Triết học pháp lý Lon Fuller lập luận rằng cần phải chú ý nhiều hơn đến kết quả chuyên môn của các giảng viên trước khi bổ nhiệm dài hạn và tạo ra ít áp lực hơn đối với việc công bố những kết quả nghiên cứu của họ. Nhưng Griswold cho rằng việc giảm bớt áp lực nghiên cứu có thể khiến nhiều người trở nên trì trệ và kém hiệu quả.■

Đến cuối những năm 1960, một số cán bộ giảng dạy của HLS có chuyên ngành thuộc các lĩnh vực khác bên cạnh (và đôi khi thay thế) luật. Một cựu giảng viên lo sợ rằng những diễn biến như vậy sẽ biến Trường Luật thành “một loại trường đại học ‘tép riu’ hạng hai”. Về mặt tư tưởng, nhóm cán bộ giảng dạy mới cũng khác với những người tiền nhiệm: hầu hết đều thuộc cánh tả. Nhưng vào những năm 1970, khi khoa Nghiên cứu Pháp lý Phê bình đặt ra thách thức về cơ chế và tính chất đối với các nguyên tắc cơ bản nhất của luật pháp và giáo dục pháp luật, phần lớn giảng viên đều tôn trọng nền văn hóa học thuật coi trọng tài năng đang chi phối họ.■

Trong những năm 1960, cảm nhận chung trong đội ngũ giảng viên là Griswold đã qua thời đỉnh cao, và ông rời đi vào năm 1967 để trở thành Tổng biện lý của chính quyền Lyndon Johnson. Pusey nhanh chóng chọn luật sư lao động HLS Derek Bok, người được hơn hai phần ba giảng viên ủng hộ, làm người thay thế. Mối quan tâm đối với sinh viên và mong muốn đưa ngành luật tới gần hơn với các ngành khai phóng khiến Bok trở thành người thích hợp với công việc theo cách nhìn của Pusey. Và còn nhiều hơn thế nữa. Pusey nói với Hội đồng: “Một trong những giảng viên trẻ đã đề cập đến sự hoài nghi và thận trọng của Bok như một dấu hiệu cho thấy ông ấy có thể không phải là một nhà lãnh đạo táo bạo và mạnh mẽ trong các vấn đề mà công chúng quan tâm.” Song theo Pusey, hoài nghi và thận trọng là những đức tính cần có ở một hiệu trưởng.■

Trước khi nhận công việc, Bok nói với Pusey rằng tất cả mọi thứ ở Trường Luật đều đang trong tình trạng tốt: “Không có sự phân chia bè phái nào cần xử lý, không có sự phản kháng mạnh mẽ cần thay đổi cũng như không có sự thiếu hụt ý tưởng và sáng kiến mới từ cá nhân các giáo sư.” Phán đoán đó là sai. Để đối phó với áp lực từ sinh viên sau năm 1969, trường đã nới lỏng các tiêu chuẩn chấm điểm, do đó đột ngột biến tập thể sinh viên thành bản sao của nhóm sinh viên trong tác phẩm hư cấu Lake Woebegone (tạm dịch: Hồ Woebegone), nơi ai cũng trên mức trung bình. (Nhưng cũng đúng là sinh viên được chọn lọc kỹ hơn trước đây.) Và để phù hợp với tiêu chuẩn đạo đức mới trong giáo dục, việc công bố thứ hạng chấm dứt.■

Bok trở thành Viện trưởng Harvard năm 1971. Vậy là chỉ sau bốn năm, Trường Luật (HLS) phải chọn hiệu trưởng mới. Thành viên Hội đồng William Marbury muốn bổ nhiệm một người xuất sắc “sẽ giúp Trường Luật thoát khỏi sự mê đắm bản thân hiện tại”. Nhưng ông không có đề xuất nào. Sự lựa chọn của hầu hết các giảng viên (và cả của Pusey) là giảng viên Albert Sacks của HLS, người có tính cách hòa nhã nổi bật so với thành tích học thuật cùng phong cách quản trị không quá quyết đoán. Sinh viên tỏ ra không mấy hài lòng với hiệu trưởng mới, người nói rằng việc họ quá quan tâm tới kết quả thi cử chỉ chứng tỏ sự lười biếng. Các nhà hoạt động muốn một người “không phải là một phần của những quy tắc bất thành văn mạnh mẽ, mà sự tồn tại không chính thức của chúng được tất cả mọi người thừa nhận”. Nhưng chính những tính chất đó đã có tác dụng trong thời điểm khó khăn, và Sacks được bổ nhiệm.■

Tới thời điểm kỷ niệm 50 năm thành lập vào năm 1958, Trường Kinh doanh Harvard (HBS) là một bộ phận phát triển rực rỡ của viện đại học và là một phần quan trọng trong nền văn hóa doanh nghiệp mới của nước Mỹ thời hậu chiến. Trường có 1.675 sinh viên, gấp đôi so với giữa những năm 1930; số giảng viên đã tăng từ 50 lên 86. Hiệu trưởng Donald David, người có tính quyết đoán đầy nhiệt huyết tương tự như Berry của Trường Y và Griswold của Trường Luật, nghỉ hưu vào năm 1954. Thành viên Hội đồng Thomas Lamont muốn tìm kiếm một người kế nhiệm giúp trường khai thác các vấn đề đạo đức và xã hội: nghĩa vụ của giám đốc, quan hệ với người lao động và những thứ tương tự. Ông thúc đẩy Pusey xem xét những người trong giới kinh doanh hơn là giới học thuật: các CEO Mark Cresap của Westinghouse hoặc Frank Stanton của CBS, các nhà Kinh tế học Gabriel Hauge hoặc William McChesney Martin, hay Paul Mazur của Lehman Brothers (mặc dù “Mazur tất nhiên là người Do Thái”). Pusey đã đánh tiếng mời David Rockefeller nhưng không thành công. Và rõ ràng là các giảng viên muốn chọn một người trong số họ. Phó hiệu trưởng lâu năm của David, Stanley Teele, được chọn kế nhiệm ông vào năm 1955. Nhưng Teele không làm tốt công việc và năm 1962, giảng viên George Baker đã đảm nhận công việc trong sự đồng thuận của mọi người cho đến năm 1969.■

Trong khi tinh thần chung của thời đại là mở rộng đào tạo, HBS rất ít bị cuốn theo. Từ năm 1942, trường đã có Chương trình Công đoàn, trong đó các nhà lãnh đạo lao động tham gia những khóa học một năm (giống như chương trình Nieman Fellows đối với các nhà báo). Đến năm 1960, chương trình không phát triển, cũng không thu hút được nhiều sự ủng hộ từ liên đoàn lao động (hay bất kỳ tổ chức nào khác) và ít có tác động. Phải đến giữa thập niên nó mới có một vị trí an toàn hơn, với 400.000 đô-la tài trợ và khoảng 25 người theo học, một nửa từ nước ngoài, mỗi khóa học kéo dài 13 tuần.

Phụ nữ cũng nhích từng bước vào HBS. Năm 1960, Henrietta Larson, giảng viên môn Lịch sử Kinh doanh từ năm 1929, được công nhận sự nghiệp muộn màng với học hàm giáo sư. Để làm dịu những chỉ trích về việc không nhận nữ sinh viên, trường đã giúp Radcliffe xây dựng Chương trình Đào tạo Quản trị kinh doanh kéo dài một năm, phần lớn do đội ngũ HBS giảng dạy. Năm 1959, những nữ sinh viên hoàn thành chương trình này được phép đăng ký học HBS với tư cách là sinh viên năm thứ hai, đây là vết rạn đầu tiên trên bức tường rào của ngôi trường chuyên ngành cuối cùng của Harvard chỉ nhận nam sinh. Năm 1963, một ủy ban giảng viên khuyến nghị trường nên nhận nữ sinh viên ngay từ năm nhất, đồng thời đảm bảo với các đồng nghiệp khó tính rằng không có lý do gì để nghĩ sự hiện diện của nữ sinh làm giảm hiệu quả của việc giảng dạy. Bên cạnh đó, sẽ chỉ có từ 6-8 nữ sinh mỗi năm. (Đến năm 2000, nữ giới chiếm hơn một nửa số sinh viên.)■

Thách thức chính mà HBS phải đối mặt trong những năm 1950 - 1960 là khiến chương trình giảng dạy có ý nghĩa hơn đối với cả doanh nghiệp lẫn viện đại học nói chung và đảm bảo vị thế dẫn đầu. Các giảng viên chú trọng hoàn thiện phương pháp nghiên cứu tình huống – một đóng góp đặc biệt của HBS cho việc giảng dạy ở các trường kinh doanh – để có thể sử dụng trong nước và quốc tế. Trường đã củng cố mảng khoa học xã hội và định lượng trong suốt những năm 1950, bổ nhiệm nhà Kinh tế học Raymond Vernon, nhà Thống kê Howard Raiffa và nhà Phân tâm học Abraham Zaleznik.■

Tất cả những điều này đã khuấy động sự ham mê danh tiếng của trường. Nó đặt ra những tiêu chuẩn đề bạt kỹ lưỡng hơn. Ý kiến từ bên ngoài trở nên có trọng lượng hơn: phương pháp nghiên cứu tình huống của Harvard được áp dụng đủ rộng rãi để có thể cho rằng có ít nhất một vài giáo sư trường kinh doanh bên ngoài có khả năng đánh giá những ứng viên của HBS.

Năm 1963, Hiệu trưởng Baker đề nghị HBS đào tạo bậc Tiến sĩ ngành Quản trị Kinh doanh. Hơn 80% sinh viên sau đại học của trường đã tham gia giảng dạy và bằng cấp đó sẽ giúp ích cho sự nghiệp của họ. Nhưng Pusey – được Chủ nhiệm FAS Ford và Hiệu trưởng HMS Berry hậu thuẫn – trả lời dứt khoát rằng bậc Tiến sĩ chỉ nên được đào tạo tại FAS; Berry hy vọng Hội đồng “sẽ kiên định với kế hoạch của mình”. Trong một diễn biến khác, Thomas Lamont nghiêm túc cho rằng các bài báo đầy thuật ngữ của tờ Harvard Business Review “toàn những câu chuyện tầm phào về cách tạo ra những người có khả năng ‘tổ chức’ tốt từ nguyên liệu thô là nhân viên doanh nghiệp, tất cả được thể hiện bằng ngôn ngữ kỳ quặc phổ biến ở các trường kinh doanh”. Ông lấy làm lạ khi trường đã không nỗ lực cho sinh viên thấy “một số vấn đề của các tổ chức doanh nghiệp và của cái gọi là hệ thống doanh nghiệp tự do, điều cần được chú ý nếu muốn duy trì hệ thống. HBS sẽ làm tốt hơn nếu nó có thể đào tạo thêm những người biết hoài nghi”.■

Không có gì ngạc nhiên khi HBS ít bị ảnh hưởng bởi sự biến động cuối những năm 1960 hơn các bộ phận khác của viện đại học. Tháng 5 năm 1969, người đứng đầu Liên minh Sinh viên người Mỹ gốc Phi của trường nói với Pusey về sự tiến bộ họ đạt được nhờ cuộc thảo luận hợp lý với Hiệu trưởng Baker nhạy bén, đồng thời lịch sự hy vọng vị hiệu trưởng mới cũng sẽ đồng tình với phương thức làm việc vì sự thay đổi mang tính xây dựng này. Nhà trường đã lo lắng và tìm hiểu sự vỡ mộng (mặc dù, hóa ra là thoáng qua) của đông đảo sinh viên đối với nghề kinh doanh.■

Vào mùa xuân đầy khó khăn năm 1969, George Baker đã sẵn sàng nghỉ hưu và việc tìm kiếm người kế nhiệm được tiến hành. Nó diễn ra trong trạng thái tách biệt đáng chú ý với những xáo động ở phía bên kia sông Charles. Như thường lệ, trường lấy ý kiến các giảng viên về ứng viên họ mong muốn. Sự chú ý tập trung vào hai thành viên, Kenneth Andrews và Lawrence Fouraker. Andrews được ủng hộ (và phản đối) để trở thành người lãnh đạo HBS. Nhưng Pusey chọn Fouraker, chủ yếu vì Fouraker có vẻ quan tâm hơn đến các vấn đề về quan hệ chủng tộc và văn hóa mới của sinh viên mà ngay cả Trường Kinh doanh cũng không thể thoát khỏi.

CÁC TRƯỜNG Y, Y TẾ CỘNG ĐỒNG VÀ NHA KHOA

Trường Y khoa Harvard (HMS) là một ngôi trường lâu đời, nổi tiếng, và vào đầu những năm 1950 bị ảnh hưởng bởi một cuộc khủng hoảng tài chính, là kết quả của nhiều thập kỷ trì trệ về gây quỹ, trong khi quy mô cùng chi phí nghiên cứu y học tăng mạnh. George Packer Berry, hiệu trưởng từ năm 1949 (Conant coi đây là quyết định bổ nhiệm sáng suốt nhất của ông), bắt đầu tìm cách cải thiện tình hình tài chính của trường. (Việc này không hề đơn giản. Sau khi trở thành Cao ủy của Mỹ tại Đức, Conant đã viết cho Berry: “Có thể anh sẽ được an ủi khi biết rằng so với vấn đề tài chính của HMS, sự phức tạp của chính trị châu Âu chẳng là gì cả.”) Trong những năm 1950, tiền tài trợ tăng từ 20 triệu lên 32 triệu đô-la, sự đóng góp của cựu sinh viên ngày càng tăng và ngân sách được cải thiện. Nhưng sự phát triển vượt bậc của y học đòi hỏi nhiều hơn thế.■

Những cách gây quỹ truyền thống cho Trường Y không còn phù hợp nữa. Các nhà nghiên cứu phải dựa vào những khoản tài trợ dự án từ chính phủ và các quỹ lớn. Khoản tiền đó rất hữu ích nhưng không ổn định: các khoản tài trợ dự án ngắn hạn có tác động xấu đến việc lập ngân sách và kế hoạch tài chính dài hạn. Tháng 1 năm 1956, Berry đề xuất một cuộc vận động gây quỹ trị giá 83,6 triệu đô-la với sự hợp tác của các bệnh viện liên kết với Harvard. Berry, Pusey và Hội đồng cuối cùng đã thống nhất tiến hành một chương trình kéo dài một thập kỷ cho riêng Trường Y với mục tiêu là 58 triệu đô-la; các bệnh viện sẽ tìm kiếm nguồn tài trợ riêng. Đến cuối năm 1962, trường đã nhận được hơn một nửa trong số tiền mục tiêu đó, với tỷ lệ đóng góp tương đương giữa cá nhân, các quỹ và doanh nghiệp, đa số từ Boston và New York. Đến năm 1970, tài trợ cho HMS đạt 72 triệu đô-la, cao hơn gấp đôi so với 10 năm trước đó.■

Berry là động lực của những thay đổi trong giáo dục y khoa, chăm sóc bệnh nhân cũng như gây quỹ. Trong những năm đầu thập niên 1950, ông đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ Quỹ Commonwealth⁴⁴ để khảo sát các cách “tập trung việc giảng dạy y học vào sinh viên thay vì môn học, tập trung nỗ lực của bác sĩ vào việc cứu chữa người bệnh thay vì căn bệnh”. Và trong thời gian ông làm hiệu trưởng, HMS đã trải qua những thay đổi tương tự như những gì đang diễn ra ở các nơi khác tại Harvard: sinh viên giỏi hơn (hoặc ít nhất là điểm cao hơn); ít hạn chế hơn đối với (và do đó có nhiều hơn) sinh viên và giảng viên Do Thái; chấp nhận phụ nữ. Giữa những năm 1950, lượng đăng ký học ổn định ở mức 1.300 đơn mỗi năm, trong khi trường chỉ có thể nhận hơn 100 sinh viên một chút.■

Trong số các trường chuyên ngành của Harvard, HMS là trường duy nhất có mối liên hệ chặt chẽ với các tổ chức lớn khác: bảy (cuối cùng là 17) bệnh viện đã liên kết. Dưới thời Conant, một thỏa thuận giữa Harvard với các bệnh viện đề cập đến việc bổ nhiệm chung và những vấn đề liên quan khác. Nhưng những vấn đề mới đã nảy sinh. Trong khi các bệnh viện cũng trải qua giai đoạn bùng nổ y học thời hậu chiến, họ sẵn sàng hơn rất nhiều để thám hiểm khu rừng nghiên cứu dựa trên tiền “mềm” (hỗ trợ ngắn hạn từ chính phủ hoặc các quỹ). Tính chất nhất thời của sự hỗ trợ này và việc bổ nhiệm kèm theo đã tạo ra một mối đe dọa tiềm ẩn cho chính sách tài chính.■

Năm 1963, Berry thông báo ý định nghỉ hưu. Pusey thăm dò ý kiến đội ngũ giảng viên HMS và khám phá ra những bất mãn tích tụ (như thường lệ vào cuối nhiệm kỳ của những người lãnh đạo mạnh mẽ). Một lời phàn nàn: chương trình giảng dạy và cơ cấu quản trị của trường không đáp ứng được nhu cầu của nền y học hiện đại Mỹ; đặc biệt, cần kết hợp chặt chẽ giữa khoa học xã hội và hành vi. Đồng thời, một thiểu số đáng kể trong giảng viên cho rằng trường quá tập trung vào nghiên cứu. Một vấn đề lặp đi lặp lại là mong muốn có thêm tương tác giữa hiệu trưởng và cán bộ. Dù hiệu quả, song phong cách độc đoán của Berry đã mất dần sức hấp dẫn khi một phong cách khác dân chủ hơn được ưa chuộng vào những năm 1960. Các cuộc họp giảng viên quá đông và khó có hiệu quả, Pusey cũng cho rằng cách sắp xếp chỗ ngồi mang đậm chủ nghĩa hàn lâm thế kỷ XIX của Đức: các trưởng khoa ngồi quanh một bàn trung tâm, những giảng viên trẻ và ít đặc quyền hơn ở rìa ngoài cùng phòng họp. Trước thời Berry, tập thể giảng viên nắm quyền điều hành HMS; dưới thời Berry, vai trò này đã giảm đáng kể.■

Người kế nhiệm Berry, Robert Ebert, tự thấy mình không phải “một người chuyên quyền với phong cách lãnh đạo cứng nhắc” mà là một trọng tài, một người khuyến khích và thúc đẩy, có thể khai thác những khả năng sáng tạo từ truyền thống của HMS với các khoa hầu như tự chủ. Ông tận tâm hơn với y học xã hội và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Ông đặt ra mục tiêu cải thiện mối quan hệ với các khoa và bệnh viện liên kết, vốn tích tụ căng thẳng trong hơn hai thập kỷ dưới sự điều hành cứng rắn của Berry.

Ebert thực hiện việc cải tiến chương trình giảng dạy, với mục tiêu thúc đẩy các ưu điểm: tăng cường những môn tự chọn và chương trình giảng dạy cốt lõi cho năm nhất kết hợp với các ngành sinh học, hành vi và lâm sàng; khuyến khích tư duy độc lập và giảm lượng số liệu; cho sinh viên tiếp xúc với bệnh nhân sớm hơn; nhấn mạnh hơn vào các khía cạnh cảm xúc và kinh tế xã hội của bệnh tật. Việc đào tạo lâm sàng chuyển hoàn toàn sang các bệnh viện, đồng thời cắt giảm 12 tuần trong chương trình giảng dạy khoa học cơ bản và tăng đáng kể quy mô sinh viên.■

Cuối những năm 1960, khi các sinh viên cấp tiến tấn công Harvard vì mối quan hệ của trường với cộng đồng, HMS ở vị thế tương đối tốt để đáp trả. Trường Y và Y tế Cộng đồng thành lập Trung tâm Chăm sóc Y tế và Sức khỏe Cộng đồng Harvard vào năm 1967. Năm 1970, nhà khoa học theo định hướng nghiên cứu David Rutstein từ chức Trưởng khoa Y tế Dự phòng, và một ủy ban đã xem xét những gì khoa có thể làm để trở nên phù hợp hơn. Ủy ban kết luận rằng việc tập trung vào những vấn đề truyền thống như dịch tễ học và y tế cộng đồng nên chuyển sang các vấn đề sức khỏe chính của cộng đồng như bệnh truyền nhiễm, tâm thần phân liệt, tai nạn giao thông, nghiện rượu. Những điều này đòi hỏi bộ phận y tế mang tính cộng đồng, không phải chỉ là hệ thống cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế truyền thống. Để làm rõ hơn nhiệm vụ mới của mình, tên của khoa nên được đổi thành Y tế Dự phòng và Xã hội. Một người phản đối cảnh báo rằng theo định nghĩa này, khoa sẽ mở cửa cho việc tuyên truyền chính trị. Nhưng đó chỉ là quan điểm của thiểu số.■

Năm 1970, Ủy ban về Tương lai của Trường Y Harvard, do bác sĩ tâm thần lâm sàng Leon Eisenberg chủ trì, đã phản ánh những nhu cầu thời kỳ ấy. Bản tuyên ngôn của Chủ nghĩa Bình đẳng Mới này đề xuất loại bỏ các kỳ thi và điểm số cho sinh viên năm nhất cùng cơ chế cấp bằng danh dự của trường. Nó kêu gọi sự tham gia rộng rãi của sinh viên và giảng viên vào việc hoạch định chính sách HMS, đồng thời muốn HMS giúp đáp ứng nhu cầu quốc gia về số lượng bác sĩ tăng thêm bằng cách tăng quy mô đầu vào từ 165 lên 200 sinh viên. Gây tranh cãi hơn, ủy ban của Eisenberg yêu cầu ủy ban tuyển sinh phải đạt được chỉ tiêu tối thiểu là 20% nữ giới trong năm học tiếp đó, và tăng lên 35% trong vòng 5 năm. Các nhóm người khác cần được ưu tiên: người Mỹ gốc Phi, người gốc Tây Ban Nha và con cái của giảng viên HMS.

Một điều dường như là hệ quả của trật tự mới là thứ hạng của khóa 1971 trên Bảng xếp hạng Quốc gia năm 1970 đã giảm đáng kể, từ vị trí thứ nhất xuống thứ ba. Các nhà phê bình tập trung vào vấn đề giới hạn thời lượng của chương trình học đối với việc nghiên cứu sâu về bất kỳ chủ đề nào. Sinh viên dường như phụ thuộc rất nhiều vào bản tổng hợp kiến thức (tiếng lóng là “lạc đà”) được chuẩn bị cho mỗi khóa học, điều này mang lại cho họ cảm giác an toàn giả tạo. Tuy nhiên, mọi thứ không đến nỗi quá ảm đạm: năm đó Yale từ vị trí thứ hai tụt xuống thứ 40 trên bảng xếp hạng. Và khi mối quan tâm của sinh viên chuyển sang các lĩnh vực như tâm thần học, y tế gia đình và y tế cộng đồng, những thứ có sự liên hệ ít nhất là về thời điểm với việc trường tụt hạng trên Bảng xếp hạng Quốc gia, không bất hợp lý khi hy vọng có thể có sự cân bằng tốt hơn giữa tính nghiêm túc của khoa học với các vấn đề xã hội.■

Trong những năm sau chiến tranh, Trường Y tế Cộng đồng (SPH) đã trở thành một bộ phận độc lập với Trường Y. Với sự dẫn dắt của Hiệu trưởng James S. Simmons đầy nhiệt huyết, trường đã bắt đầu tạo dựng được tên tuổi chứ không chỉ là sự thay đổi trên giấy tờ. Nhưng tình hình tài chính vẫn chưa ổn định, phụ thuộc nhiều vào các mối quan hệ cá nhân của Simmons. Các giảng viên SPH đề nghị Pusey giữ Simmons đến năm 1960, vượt quá tuổi nghỉ hưu thông thường, nhưng ông đã qua đời vào mùa hè năm 1954. Ngay sau đám tang, giáo sư Vi sinh học John C. Snyder khẳng định với Pusey rằng ông không muốn làm hiệu trưởng và sau đó tiếp tục tư vấn về quản lý. Thông điệp cốt lõi của ông: hiệu quả hoạt động của trường dựa trên sự độc lập về quản lý và tài chính với HMS. Không lâu sau đó, Pusey đề nghị Snyder nhận chức hiệu trưởng; Snyder chấp nhận ngay.■

Dù Trường Y tế Cộng đồng và Trường Y tách biệt nhau về mặt hành chính, nhưng mối quan tâm về nghiên cứu và giảng dạy lại rất gần gũi. SPH có được vị thế cao hơn và tài trợ nhiều hơn trong nghiên cứu y học; trong khi Trường Y trở nên nhạy bén hơn với những mối quan tâm như mối quan hệ bác sĩ-bệnh nhân và việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. SPH phát triển bùng nổ trong thời kỳ thịnh vượng này của ngành y. Dưới thời Snyder (1954-1971), đội ngũ giảng viên dài hạn đã tăng từ 9 lên 25 người, tài trợ tăng gấp bốn lần, ngân sách hàng năm tăng từ 1,3 lên 8,5 triệu đô-la. Trường nhận được tài trợ cho vị trí giáo sư đầu tiên vào năm 1954; đến năm 1970 đã có thêm 11 trường hợp khác. SPH thậm chí có một nữ giáo sư, Martha Eliot, trong lĩnh vực chăm sóc bà mẹ và trẻ em vào những năm cuối sự nghiệp của bà.■

Một khoản tài trợ lớn của Quỹ Ford đã biến Trung tâm Nghiên cứu Dân số thành hiện thực vào năm 1953 với hơn 2 triệu đô-la cho hoạt động và năm vị trí giáo sư. Roger Revelle từ Đại học California tại San Diego được mời làm giám đốc trung tâm. Khoa học Dân số và và Khoa học Hành vi trở thành các khoa mới của SPH vào năm 1962 và 1965. Nhưng mặc cho tất cả những thay đổi về tổ chức này, quan hệ với Trường Y vẫn rất nhạy cảm. Giáo sư Y học nhiệt đới Thomas Weller phàn nàn rằng Hiệu trưởng Berry của HMS không mong đợi SPH tồn tại lâu với nguồn tài trợ ít ỏi, và giải pháp duy nhất là gia nhập lại Trường Y. Ông nói đây là điển hình của thái độ trịch thượng, coi thường của hầu hết y bác sĩ đối với các bác sĩ y tế cộng đồng.■

Điều kiện tài chính yếu ớt của SPH khiến trường phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ nghiên cứu từ chính phủ. Nguồn này chiếm tới 74% thu nhập của trường vào thời kỳ đỉnh cao năm 1967; nhưng chỉ 11-12% chi phí của trường được đáp ứng bằng tài trợ. Ủy ban kiểm tra SPH đã tự hỏi liệu trường có nên được sáp nhập trở lại HMS hay không. Nhưng quyền tự chủ được Pusey ủng hộ đã tăng lên nhờ sự hợp tác nhiều hơn. Đến tuổi nghỉ hưu, Snyder rời ghế hiệu trưởng vào tháng 6 năm 1971 sau nhiều năm lãnh đạo SPH phát triển rực rỡ. Như những nơi khác trong thời kỳ hỗn loạn và chuyển tiếp này, việc chọn một hiệu trưởng mới cũng phải tính đến kỳ vọng của sinh viên. Hiệu trưởng Ebert của Trường Y đề xuất David Senser, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh, là người ủng hộ y tế cộng đồng truyền thống. Nhưng viện trưởng mới Derek Bok đã chọn Howard Hiatt, một bác sĩ có quan điểm đang thịnh hành lúc đó về trách nhiệm xã hội.■

Trường Nha khoa (SDM) cũng hoạt động tốt trong những thập niên sau chiến tranh. Trường có ngân sách cân đối và một loạt chức danh giáo sư mới (bao gồm cả lĩnh vực mờ nhạt nhưng thời thượng là Nha khoa Sinh thái). Nhưng những vấn đề cũ vẫn tồn tại: sự thù địch trong ngành đối với cách tiếp cận tương đối mới mẻ của trường về giáo dục nha khoa, khó khăn trong việc tuyển và giữ những sinh viên có năng lực. SDM và HMS tiếp tục bất hòa về việc hợp tác đào tạo tiền lâm sàng tại chỗ từ năm 1940. Cả hai bên đều có phần trách nhiệm. Giáo sư Oliver Cope của HMS đổ lỗi cho sự bất mãn của Trường Nha khoa về việc một nhóm chuyên gia SDM có trình độ thấp hơn, bị đe dọa “khi các chuyên gia lâu năm, có uy tín hơn chuyển đến và nắm quyền điều hành”. Và trong khi sinh viên HMS cải thiện đều đặn về chất lượng, sinh viên SDM trở nên kém cỏi hơn. Giải pháp của Cope: đào tạo sinh viên nha khoa theo các tiêu chuẩn tiền lâm sàng cao nhất và làm cho chương trình giảng dạy của SDM đạt được tiêu chuẩn đó: “Nha khoa là một kỹ năng kỹ thuật; ngành nha khoa là một phần của y học.” Ông cho rằng giải pháp cuối cùng là sáp nhập vào HMS.■

Trường Nha khoa kỷ niệm 100 năm thành lập vào năm 1967 với quy mô nhỏ (chỉ nhận 16 sinh viên mỗi năm), vị thế không ổn định, cần một tòa nhà mới. Hiệu trưởng HMS Ebert đã nêu lên triển vọng về việc phát triển những bộ phận nha khoa lâm sàng tại các bệnh viện liên kết, loại bỏ bằng Bác sĩ Nha khoa (DMD) và đưa giáo dục nha khoa vào sâu hơn trong vòng tay ấm áp của Trường Y. Trong khi đó, ông đề xuất Paul Goldhaber làm hiệu trưởng. Goldhaber cứng rắn, bướng bỉnh, thông minh: nói tóm lại, đúng như SDM cần. Ông nhận công việc vào mùa xuân năm 1968, sau khi được Hội đồng phê duyệt khoản kinh phí trị giá 15 triệu đô-la.■

CÁC TRƯỜNG GIÁO DỤC, THẦN HỌC VÀ THIẾT KẾ

Trường Sau đại học về Giáo dục (GSE) chỉ đứng sau Trường Thần học về thứ tự quan tâm và ưu tiên của Nathan Marsh Pusey. Sự ưu ái của viện trưởng đã tăng thêm hy vọng cho một ngôi trường có quá khứ bất ổn. Hiệu trưởng mới Frank Keppel còn trẻ, tràn đầy sức sống, một phiên bản của Mac Bundy. Những năm 1950 là thời điểm thuận lợi cho GSE. Thế hệ thanh niên đông đảo sinh ra sau chiến tranh tràn vào các trường học, và các nhà khoa học xã hội tham gia (và tự tin giải quyết) ngày càng sâu những vấn đề của giáo dục. Keppel bắt đầu mở rộng nghiên cứu và giảng dạy trên quy mô lớn. Nhưng điều này phụ thuộc vào tài trợ của các quỹ và chính phủ: những khoản ngắn hạn và không ổn định. Tài trợ của trường vào năm 1954 là khoảng 3 triệu đô-la, không hơn nhiều so với khoản 2 triệu đô-la tài trợ đầu tiên vào năm 1920. Và thâm hụt hằng năm của trường khá lớn – điều tối kỵ ở Harvard – kể từ năm 1946.

Giống như Trường Thần học, GSE có mục tiêu gây quỹ 6 triệu đô-la dành cho các tòa nhà và chi phí hoạt động; điểm khác là nó không có cuộc vận động có tổ chức nào. Khi John D. Rockefeller trao 1 triệu đô-la cho Trường Thần học, Keppel nói với Pusey rằng điều đó “đã khơi nên lòng tham của vị hiệu trưởng ốm o”. (Ông nói về một vết nhòe trên chữ ký của mình: “Mặc dù có vẻ giống, nhưng đó không phải là một giọt nước mắt!”) Liệu Rockefeller có tài trợ 2,5 triệu đô-la đối ứng với khoản tiền trường quyên góp được? Với sự hỗ trợ đó, mục tiêu 6 triệu đô-la là khả thi. Nhưng giống như rất nhiều hy vọng và kế hoạch của Keppel, điều này đã không xảy ra.■

Các mục tiêu của GSE đã đủ rõ ràng: tuyển dụng giảng viên phù hợp hơn với các ngành khai phóng và khoa học có liên quan; một chương trình giảng dạy rõ ràng, chuyên nghiệp như của Trường Luật và Trường Y; một tập thể sinh viên tốt hơn; vị thế hàng đầu quốc gia trong việc hoạch định chính sách giáo dục. Có những dấu hiệu đầy hứa hẹn: số đơn đăng ký tăng từ 430 năm 1950 lên 1.965 vào năm 1960, và ba phần tư số sinh viên tốt nghiệp đã tới làm việc tại “hệ thống các trường học hàng đầu”. Đến năm 1961, GSE có số lượng sinh viên nhiều gấp bốn lần so với một thập kỷ trước đó.■

Keppel đầy tham vọng đã lao vào công việc ưu tiên hàng đầu là tuyển dụng giảng viên và gây quỹ. Ông tìm kiếm những người từng có vị thế trong các ngành khai phóng và khoa học. GSE chuyển địa điểm từ Lawrence Hall, tòa nhà cổ kính nhưng cũ kỹ ở rìa phía bắc khuôn viên trường, đến Appian Way nằm ở vị trí trung tâm hơn, bên cạnh Radcliffe và trong phạm vi gần Harvard Yard. Một tòa nhà mới dành cho các lớp học và văn phòng đã được lên kế hoạch xây dựng, nhưng thiết kế giống như nhà kho, hầu như không cửa sổ của nó đã gây ra nhiều chỉ trích. Vốn không hài lòng với tình hình tài chính của trường, Hội đồng cho biết họ không phản đối việc giảm tiến độ xây dựng tòa nhà. Những thay đổi đáng khích lệ cùng một khoản tài trợ từ chủ bút tờ Time Roy Larsen đã giải quyết được vấn đề, và GSE đã có tòa nhà Larsen mới vào năm 1963. Sự bổ sung của Thư viện Gutman vào năm 1969 đã hoàn thiện khuôn viên GSE mới.■

Nhưng vẫn còn đó những mối đe dọa của nguồn tài trợ ngắn hạn. Các chức danh giáo sư chưa được tài trợ đầy đủ, và phần lớn nhân viên được trả lương từ những khoản tài trợ hạn chế của các quỹ. Nhiệm vụ nặng nề như Sisyphus đẩy tảng đá GSE lên dốc đã làm mất đi sự nhiệt tình của Keppel đối với công việc, và Washington của John F. Kennedy thì vẫy gọi. Ông ở lại Harvard cho đến tháng 12 năm 1962, sau đó trở thành Bộ trưởng Giáo dục. GSE khi ông rời đi dù có nhiều tiến bộ nhưng lại dồn mọi nguồn lực cho các chương trình nghiên cứu, có quá ít giảng viên và tài trợ cùng một chương trình giảng dạy rất cần đổi mới. Và một sự chia rẽ xưa cũ – giữa những người theo chủ nghĩa truyền thống vẫn tận tâm với đào tạo chuyên nghiệp về sư phạm, và những người ủng hộ (bao gồm cả Pusey) “tầm quan trọng hàng đầu của mối quan hệ chặt chẽ với các khoa khai phóng và khoa học” – tiếp tục là nguồn gốc của sự bất hòa.■

Việc tìm kiếm người kế nhiệm Keppel cuối cùng đã kết thúc vào tháng 1 năm 1964 với ứng viên được chọn là giáo sư trợ lý Theodore Sizer, Giám đốc chương trình Thạc sĩ Sư phạm của GSE: một thanh niên khác có bằng cấp cao hơn Keppel cùng mong muốn mạnh mẽ không kém về sự gắn kết giữa GSE với các ngành khai phóng và khoa học. Sizer đến vào thời điểm các vấn đề về tài chính không thể bị lờ đi nữa. Trừ khi có thêm thu nhập 300.000 đô-la một năm, trường sẽ phải cắt giảm 10% ngân sách. GSE đứng cuối trong các trường chuyên ngành của Harvard về tỷ lệ thu nhập từ tài trợ và quà tặng của cựu sinh viên (chỉ 15,5%).■

Dù nền tảng tài chính lung lay, Trường Giáo dục vẫn rất sôi động vào giữa những năm 1960. Một báo cáo quy mô lớn năm 1965, với tên gọi “Nghiên cứu sau đại học về giáo dục”, đã kêu gọi (tất nhiên) nghiên cứu nâng cao về các lĩnh vực tương đối tinh tế, nhằm có được uy tín về quản lý và phát triển chương trình giảng dạy. Nhưng báo cáo kiên quyết bác bỏ quan điểm rằng có một ngành khoa học về giáo dục được giảng dạy bởi một tập thể chuyên gia. Thay vào đó, nó đề xuất GSE là nơi dành cho những người trong lĩnh vực khai phóng và khoa học muốn nghiên cứu các vấn đề giáo dục. Các quyết định bổ nhiệm trong những năm 1960 phản ánh xu hướng đó. Đáng chú ý nhất là những quyết định chung giữa GSE và FAS: Daniel Patrick Moynihan của khoa Giáo dục và Bộ máy nhà nước, Nathan Glazer từ Berkeley của Giáo dục và Xã hội học. Và một nguồn quỹ mới đã xuất hiện: chính phủ, thông qua chính sách Đại Xã hội⁴⁵ của Lyndon Johnson. Vào thời kỳ đỉnh cao năm 1968, các dự án nghiên cứu của GSE nhận được 4,7 triệu đô-la từ chính phủ, chiếm khoảng 60% ngân sách của trường (so với 5% vào năm 1956).■

Nhưng các vấn đề cơ bản vẫn tồn tại. Số lượng sinh viên nhập học giảm từ 433 người năm 1967 xuống còn 194 người năm 1968, khi việc học ở trường không còn là lý do để được miễn quân dịch. Đến năm 1970, GSE phải đối mặt với khoản thâm hụt hằng năm 500.000 đô-la và “đã đổ vỡ trên quy mô lớn hơn bao giờ hết”. Sizer kêu gọi Pusey khắc phục “sự bất bình đẳng” trong Đạo luật Giáo dục Quốc phòng Quốc gia (NDEA) và các quỹ khác ủng hộ “lề thói cũ”; Pusey cảnh báo ông rằng “ngân sách trong tình trạng nghiêm trọng như của anh là đối tượng được quan tâm liên tục” của Hội đồng.■

Sizer trở nên chán nản như Keppel trước đây và đã thông báo muốn từ chức hiệu trưởng vào năm 1969 (dù ông không rời đi cho đến năm 1972). Ông nhận xét, một thập kỷ trước, ít ai nghi ngờ về tính đúng đắn của trường công lập Mỹ hay chương trình giảng dạy tiêu chuẩn đối với các ngành khai phóng. Nhưng “tâm lý phổ biến ngày nay là thận trọng, tranh cãi, không chắc chắn… Giờ đây, chúng ta hình dung giáo dục như một thứ mà trẻ em sử dụng thay vì một thứ gì đó dành cho trẻ em”. Nhưng điều đó càng làm dấy lên những nghi ngờ lớn hơn về sứ mệnh của trường. Đúng vậy, trường đã quan tâm hơn tới nghiên cứu nâng cao và việc giảng dạy nhằm tạo ra các học giả cùng quản trị viên hàng đầu, chứ không phải chỉ là “những người thực thi”. Tuy nhiên, các chương trình đào tạo của GSE vẫn quá thiên về đào tạo kỹ năng. Và vị thế thấp của nghề sư phạm so với Luật hoặc Y học, cũng như của ngành Sư phạm so với Vật lý hoặc Lịch sử, tiếp tục làm chậm quá trình tìm kiếm một vị trí nổi bật hơn cho trường trong khuôn khổ Harvard.■

GSE đã nhanh chóng phản ứng với các vấn đề mới được đặt ra vào cuối những năm 1960: vai trò quan trọng hơn đối với sinh viên, quyền công dân, sự nghèo đói ở thành thị. Những điều này có liên quan rõ ràng đến giáo dục và đưa ra một lối thoát khỏi ý thức chuyên môn chưa phát triển đầy đủ của trường về bản thân. Đặc biệt, GSE đã phải đối mặt với thách thức về sắc tộc và giáo dục ở đô thị. Đến năm 1969, người Mỹ gốc Phi chiếm 10% sinh viên, trong khi vài năm trước đó chỉ có ít người. Nhu cầu của họ đã tăng lên cùng với sự cởi mở của trường. Tình trạng bất ổn của sinh viên tiếp tục lộ rõ và gay gắt. Tháng 12 năm 1969, Ủy ban kiểm tra của Ban quản trị kết luận: “GSE là sự kết hợp bất thường giữa tinh thần tốt và thể trạng bất ổn.” Và có vẻ như GSE rất cần hỗ trợ tài chính từ viện đại học.■

Tình trạng lành mạnh về tài chính và chuyên môn của Trường Thần học Harvard (HDS) là ưu tiên hàng đầu của Pusey. Và HDS cần tất cả sự trợ giúp. Học sinh thưa dần; đội ngũ giảng viên suy yếu, không nổi bật, thậm chí còn lệ thuộc vào FAS nhiều hơn cả GSE. Năm 1953, Hiệu trưởng Willard Sperry ốm yếu nghỉ hưu sau 31 năm lãnh đạo trường. (Tờ Boston Herald nói về việc trường đang tìm kiếm một “hiệu trưởng mới xuất sắc có khả năng vực dậy tổ chức vĩ đại một thời khỏi sự suy sụp trong những năm gần đây”: Một nhận xét không giúp Sperry hồi phục nhanh hơn.) Tháng 4 năm 1955, Douglas Horton, một người 63 tuổi dễ chịu với tư tưởng đại đoàn kết và theo chủ nghĩa giáo đoàn, đã đảm nhiệm vị trí hiệu trưởng trong khi chờ một người kế nhiệm lâu dài hơn. Năm năm sau, vẫn không có ai thay thế, Horton nghỉ hưu. Pusey bổ nhiệm giáo sư, mục sư Thần học Samuel H. Miller, người không có vị thế của một học giả nhưng là một lãnh đạo giáo xứ thành công tại Nhà thờ Baptist Old Cambridge. Pusey nhìn thấy ở ông một sự đối trọng với đội ngũ giảng viên ngày càng mang tính trí thức, học thuật, đe dọa vai trò về tôn giáo của trường, tương tự trường hợp của GSE đối với việc đào tạo giáo viên.■

Trớ trêu thay, tập thể giảng viên đó phần nào là kết quả của chiến dịch gây quỹ 6 triệu đô-la do Pusey hỗ trợ tiến hành. Ngân sách của trường trong năm học 1960-1961 là 737.224 đô-la, cao hơn bốn lần so với năm học 1954-1955. Trường có kế hoạch nghiên cứu mối quan hệ giữa tôn giáo với kinh doanh, y học, luật pháp và nghệ thuật. Một chương trình đào tạo tiến sĩ mới về Nghiên cứu Tôn giáo, hợp tác với FAS, bắt đầu vào cuối những năm 1950.■

Vấn đề của một trường tôn giáo trong một viện đại học thế tục vẫn đeo bám HDS. Bối cảnh không phân biệt tôn giáo của nước Mỹ thời hậu chiến khiến các học giả Do Thái và những nhà tài trợ tiềm năng đề xuất đưa thần học Do Thái vào chương trình giảng dạy. Người gây quỹ John Lord O’Brian thích viễn cảnh “một số người bạn Do Thái của chúng ta” nhận được lời mời về một vị trí giáo sư lịch sử Kinh Cựu Ước. Nhưng ông lo sợ điều này sẽ khiến HDS chịu “sự chi phối của những người Do Thái quan tâm đến việc thúc đẩy lợi ích giáo phái của họ hơn là các mối quan hệ học thuật giữa Do Thái giáo và những tôn giáo khác”. Pusey cũng không muốn thấy ngôi trường “phát triển theo phong cách tự do đến mức trở thành ‘trung tâm thực hành tôn giáo thật sự’ chỉ vì không tuân thủ tôn chỉ của chính mình”. Tuy nhiên, “chừng nào quan điểm Cơ đốc giáo cơ bản của chúng ta còn rõ ràng”, ông “không thấy có lý do gì để viện đại học không quan tâm đến các nghiên cứu về Do Thái, hay người Do Thái tốt nghiệp Đại học Harvard và những người Do Thái khác không có được một hoặc một vài vị trí giáo sư trong lĩnh vực này, kể cả vị trí nghiên cứu Kinh Cựu ước”.■

Việc tiếp cận Công giáo La Mã ít rắc rối hơn. Pusey nhiệt tình đáp ứng một đề xuất của Câu lạc bộ Công giáo Harvard về một vị trí giáo sư giảng dạy giáo lý Công giáo. Cựu sinh viên Chauncey Stillman đã cung cấp tài chính cho vị trí giáo sư nghiên cứu Công giáo La Mã đầu tiên trong một trường thần học theo đạo Tin lành. Năm 1958, học giả Công giáo người Anh Christopher Dawson đến làm giáo sư thỉnh giảng trong một năm: người ta cho rằng Công giáo nên được giảng dạy bởi các giáo sư khách mời hơn là từ vị trí bổ nhiệm lâu dài.■

Một vấn đề nan giải về mục đích đã ảnh hưởng đến việc giảng dạy tôn giáo (cũng như trong việc giảng dạy về sư phạm) tại Harvard. Liệu HDS nên đào tạo các mục sư mà nhà thờ muốn hay những mục sư mà khoa cần? Vai trò chính của trường là truyền bá đức tin hay thúc đẩy cách tiếp cận mang màu sắc tôn giáo đối với các vấn đề xã hội? Chủ đề thống nhất của một chương trình giảng dạy ngày càng phức tạp và không đồng nhất là gì?

Nhà trường đã cố gắng giải quyết những vấn đề này bằng một chương trình mới cấp bằng Cử nhân Thần học, được thiết kế để tích hợp chương trình giảng dạy những vấn đề cơ bản, truyền thống về Kinh Thánh, thần học và lịch sử nhà thờ với các môn khoa học xã hội mới. Trường cũng không ngừng tìm cách củng cố quan hệ với phần còn lại của Harvard thông qua những quyết định bổ nhiệm hợp tác với FAS và đề xuất liên kết với chương trình Nghiên cứu Dân số của Trường Y tế Cộng đồng, cùng một nghiên cứu về công nghệ và xã hội do IBM tài trợ. Nhưng Chủ nhiệm FAS McGeorge Bundy nghi ngờ việc Trường Thần học có thật sự là địa điểm thích hợp để nghiên cứu tôn giáo. Ông nói với Pusey: “Kinh nghiệm ở Harvard đủ cho thấy các tiêu chuẩn và mục tiêu của Trường Thần học quá thiếu ổn định để làm cơ sở vững chắc cho những thành tựu học thuật lâu dài.”■

Vào những năm 1960, cũng như Trường Giáo dục, áp lực đối với Trường Thần học đã chuyển từ vấn đề truyền thống sang các vấn đề xã hội. Nhưng trái ngược hoàn toàn với GSE, HDS không đào tạo người giảng dạy mà là người thực hành. Khoa Giáo hội mới cung cấp cho sinh viên hoạt động huấn luyện thực tế để trở thành một giáo chức. Năm 1967, trường đào tạo và cấp bằng Thạc sĩ Thần học cho những người có tư tưởng tôn giáo nhưng có định hướng sự nghiệp trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như báo chí. Người có thâm niên cao nhất của trường là Harvey Cox đã trở thành giáo sư về Giáo hội và Xã hội vào năm 1965. Tác phẩm The Secular City (tạm dịch: Thành phố thế tục, năm 1966) của ông đã trở thành Kinh Thánh (có lẽ không phải từ hoàn toàn phù hợp) của những người ủng hộ giáo hội trên thế giới.■

Các vấn đề xã hội hóa ra cũng tốn kém như nghiên cứu về thần học. Giữa thập niên 1960, Hiệu trưởng Miller đề xuất khoản kinh phí 12,6 triệu đô-la dành cho những tòa nhà, chức danh giáo sư, học bổng và các Trung tâm Nghiên cứu về Cuộc sống Đương đại và Tư tưởng Tiên tiến. Như Trường Giáo dục, việc phát triển đã vượt quá tốc độ tăng trưởng đầu tư, tài trợ ngắn hạn đi đôi với thiếu hụt. Ngân sách gặp khó khăn, Miller than thở về “vấn đề tài chính quan trọng” của trường, bất chấp sự hỗ trợ “hào phóng và kịp thời” của viện đại học.

Miller qua đời vào tháng 3 năm 1968. Người kế nhiệm ông, Krister Stendahl, với thâm niên giảng dạy ở trường, là một học giả có chung các mối quan tâm về mục vụ và xã hội với người tiền nhiệm. Đến lúc này, Trường Thần học đã đi sâu vào các vấn đề lớn của thời đại như chủng tộc hay sự nghèo đói. Sau khi Martin Luther King bị ám sát, Stendahl hỏi Pusey liệu tòa nhà Rockefeller mới có thể được đổi tên theo nhà lãnh đạo dân quyền bị sát hại này hay không. (Câu trả lời là không.) Các giảng viên từ chối chống lại những sinh viên liên quan đến việc chiếm đóng tòa nhà University vào tháng 4 năm 1969, đồng thời chỉ trích nặng nề phản ứng của ban quản lý. John Lord O’Brian, người điều hành quỹ HDS từ những năm 1950, vô cùng lo lắng vì tất cả những điều này. Nhưng với đức tin mạnh mẽ, Pusey đã khẳg định niềm tin vào Stendahl và triển vọng dài hạn của trường.■

Jose Luis Sert trở thành hiệu trưởng của Trường Cao học về Thiết kế (GSD) vào năm 1953, khi trường đang ở tình trạng tồi tệ trong lịch sử đầy biến động của mình. Walter Gropius, ngôi sao sáng nhất trên bầu trời GSD, đã rời đi; tinh thần của giảng viên sa sút; lượng sinh viên đăng ký học thấp và đang giảm; tình hình tài chính rối loạn đến mức phải tạm dừng một trong những chương trình chính là Quy hoạch Đô thị. Hội đồng đã trao cho trường 350.000 đô-la để hiệu trưởng mới có sự khởi đầu tốt, và mọi thứ bắt đầu suôn sẻ. Bảy giảng viên mới đến vào năm đầu tiên trong nhiệm kỳ của Sert. Và khi Chiến tranh Triều Tiên kết thúc, cơ hội cho sinh viên tốt nghiệp của trường đã bắt đầu tăng lên nhanh chóng.■

Quy hoạch Đô thị và Kiến trúc Cảnh quan, hai nàng Lọ Lem trong một ngôi trường mà ngành Kiến trúc chiếm ưu thế, đã được sáp nhập lại vì quá nhỏ và yếu. Nay hai ngành đã đủ lớn để có thể tách ra. Khoa Quy hoạch Đô thị đặc biệt thu hút sự quan tâm đến các điều kiện đô thị. Nhưng các vấn đề cũ của GSD vẫn tồn tại: thiếu kinh phí; giảng viên hầu hết là bán thời gian với nhiều mối quan tâm riêng; cuộc đấu đá nội bộ được cho là bởi có quá nhiều tính nghệ sĩ. Các trường kiến trúc khác – Berkeley, Columbia, Yale, Pennsylvania – trả lương cao hơn và được cho là bỏ xa Harvard.■

Hiệu trưởng Sert là một phần của vấn đề. Không có nhiều sự tách biệt giữa công ty kiến trúc của ông (nơi cung cấp một số giảng viên bán thời gian cho GSD) và khoa Kiến trúc (nơi ông đứng đầu, bên cạnh vị trí hiệu trưởng). Ông cũng không có được khả năng lãnh đạo sắc bén, dứt khoát, đầy tham vọng mà Harvard mong muốn. Năm 1959, ông đề xuất một cuộc vận động gây quỹ đặc biệt khiêm tốn trị giá 3,75 triệu đô-la, trong khoảng thời gian đặc biệt dài: 25 năm. Tháng 5 năm 1965, một chiến dịch tham vọng hơn với mục tiêu 11,6 triệu đô-la được tiến hành, mục đích là một tòa nhà mới, tăng lương cho giảng viên, các chức danh giáo sư mới cùng nhiều học bổng hơn. Gia đình Gund (chủ ngân hàng Cleveland, doanh nhân George Gund và con trai kiến trúc sư của ông, Gordon) đã tài trợ 7 triệu đô-la vào năm 1968. Đến tháng 11 năm 1968, họ đã huy động được khoảng 11 triệu đô-la, nhưng lạm phát khiến mục tiêu gây quỹ tăng lên 12,6 triệu đô-la.■

Năm 1972, tòa nhà Gund mở cửa sau tranh cãi về những gì người ta mong đợi ở một tòa nhà của trường kiến trúc. Thông lệ của Harvard là hiệu trưởng chọn kiến trúc sư, nhưng Sert và phần lớn giảng viên của GSD muốn có một cuộc cạnh tranh cởi mở. Pusey phản đối ý kiến đó, đồng thời đề nghị sinh viên và giảng viên giúp thiết kế tòa nhà mới. Cuối cùng ông chọn cựu sinh viên GSD John Andrews (Sert muốn chọn Gropius), người đã đưa ra một cấu trúc kiểu Ziggurat⁴⁶, với mái kính dốc bao phủ một không gian thông suốt rộng lớn, được thiết kế để thể hiện lý tưởng của trường về kiến trúc, quy hoạch đô thị và thiết kế cảnh quan trong một thể thống nhất. Nhưng các phép ẩn dụ kiến trúc đã phản bội lại người tạo ra chúng một cách đáng lo ngại, mái nhà bị hở và nhiệt mặt trời mà nó tạo ra vượt tầm kiểm soát.■

Giống như trường Giáo dục và Thần học, Trường Thiết kế rất dễ bị tổn thương về mặt tổ chức cũng như lý tưởng trước tình trạng bất ổn của sinh viên. Khoa Quy hoạch Đô thị và Vùng đã trở thành chiến trường lớn vào năm 1968, khi sinh viên phàn nàn ngày càng nhiều về chất lượng đào tạo. Năm 1969, khoa nhận được 80 đơn đăng ký so với con số 425 của MIT; bảy sinh viên được cả hai chấp nhận đều chọn MIT. Sự chỉ trích tập trung vào nhóm mà sinh viên gọi là “độc tài”: các giáo sư William Nash, Fracois Vigier và Reginald Isaacs. Họ bị phê phán là những người thủ cựu, ám ảnh bởi vấn đề thẩm mỹ, không hòa nhập được với những tác động lớn và cấp tiến hơn của thiết kế đô thị trong thời đại đầy biến động xã hội.■

Sert đến hạn nghỉ hưu vào năm 1969. Không dễ gì tìm được một người bên ngoài trường để thay thế ông vào thời kỳ xáo trộn này. Cuối cùng, Pusey bổ nhiệm Maurice Kilbridge, nhà Toán học ứng dụng và nhà Kinh tế học của Trường Kinh doanh, người đã hợp tác chặt chẽ với phía GSD về các vấn đề quy hoạch đô thị, làm quyền hiệu trưởng. Ông được coi là một người cứng rắn đối với một công việc khó khăn: không đơn vị nào của Harvard có sự yên ổn nội bộ vào cuối những năm 1960. Kilbridge đảm bảo với Pusey rằng tờ Crimson đã sai lầm khi cho rằng Diễn đàn GSD, một tập thể hợp thời của các giảng viên, sinh viên và cán bộ, đang điều hành trường. Và một cuộc biểu tình đã nổ ra vì trường không bổ nhiệm dài hạn Chester Hartman, một giáo sư trợ lý cấp tiến, lôi cuốn về quy hoạch đô thị.■

Ban đầu, Kilbridge được các đồng nghiệp đánh giá cao, và vào tháng 1 năm 1970, từ quyền hiệu trưởng trở thành hiệu trưởng. Nhưng những rắc rối cũ và mới vẫn tiếp tục gây khó khăn cho trường. Chi phí hoàn thành Gund Hall đe dọa tình hình tài chính của GSD. Kilbridge cảnh báo Pusey: “Nếu anh nghe thấy những tiếng càu nhàu và rên rỉ bất thường từ đây…, rất có thể chúng liên quan đến các nỗ lực giải quyết vấn đề này của tôi.” Và chắc chắn, trước khi năm học kết thúc, các trưởng khoa GSD cùng một đội ngũ giảng viên, sinh viên ưu tú đã mâu thuẫn với hiệu trưởng.■

TRƯỜNG KENNEDY

Trường Sau đại học về Quản trị công (GSPA), trường duy nhất được thành lập dưới thời Conant, phát triển chậm chạp vào những năm 1950 giống như các trường nhỏ khác do thiếu tài trợ, sứ mệnh không rõ ràng. Vào năm học 1958-1959, tài trợ của GSPA chỉ nhiều hơn 13% so với thời điểm thành lập năm 1937 và mức tăng 133% của toàn viện đại học. Edward Mason khoa Kinh tế, người trở thành hiệu trưởng vào năm 1947, bắt đầu thổi sức sống cho trường. Nhận thấy sự quan tâm ngày càng tăng của các quỹ đối với quan hệ quốc tế và phát triển ở nước ngoài, ông đã cố gắng để có được tài trợ từ Quỹ Ford.■

Nhưng những hồi tưởng về lễ kỷ niệm 20 năm thành lập trường vào năm học 1956-1957 cho thấy GSPA vẫn hoàn toàn không có khả năng thiết lập một cá tính riêng. Giảng viên của trường chủ yếu là từ các khoa Kinh tế và Bộ máy nhà nước, nên không có gì ngạc nhiên khi họ quan tâm đến chính sách công hơn là các kỹ thuật quản trị công, một cách tiếp cận không dễ phân biệt so với chuyên môn của họ. Thay đổi lớn nhất là ở tập thể sinh viên. Trong những năm sau chiến tranh, khoảng một nửa trong số họ có rất ít hoặc không có kinh nghiệm làm việc trong chính phủ, và hầu hết muốn lấy bằng Tiến sĩ về Kinh tế hoặc Khoa học Chính trị thay vì bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ Quản trị công do trường cấp. Nhưng đến năm học 1956-1957, có đến tám trong số 60 sinh viên nhập học đã làm việc trong chính phủ, và đại đa số chỉ muốn có bằng Thạc sĩ về Quản trị công.

Don K. Price, một giáo sư môn Bộ máy nhà nước và từng là Phó Chủ tịch của Quỹ Ford, trở thành hiệu trưởng vào năm 1958. Để ông đồng ý nhận vị trí này, Hội đồng đã tách GSPA ra khỏi vị trí phụ thuộc vào FAS và đặt hiệu trưởng của trường ngang hàng với hiệu trưởng các trường chuyên ngành khác. Trong báo cáo thường niên đầu tiên của mình, Price nhận xét Mỹ là quốc gia duy nhất không có công chức chuyên nghiệp. Các nhà lãnh đạo của Mỹ không được học để trở thành quan chức, mà học luật hoặc một lĩnh vực chuyên môn đặc biệt. Trên cơ sở giả định quản trị công là một nghề, ông lập luận rằng nhu cầu đào tạo rất lớn.■

Sau đó, cuộc bầu cử của John F. Kennedy vào năm 1960 đã mang lại cho công việc trong chính phủ vẻ hấp dẫn chưa từng thấy kể từ thời chính sách Kinh tế mới. Hiệu trưởng Price tự so sánh mình với “một vị tướng từng tuyên bố chiến tranh đang hủy hoại quân đội chính quy. Việc chính quyền mới thu hút giảng viên của chúng ta không chỉ gây hại cho việc giảng dạy mà còn ảnh hưởng nhiều hơn đến công tác quản trị của trường”. Những ngày tháng sôi nổi đó đã khuyến khích GSPA (cũng như các trường chuyên ngành khác của Harvard) nâng tầm quan điểm: “Không đào tạo dự bị cho các chuyên gia về trách nhiệm quản lý của chính phủ, mà đào tạo cho những người được kỳ vọng sẽ vươn lên giữ các vị trí chịu trách nhiệm chỉ đạo chung những chương trình của chính phủ, và thông qua nghiên cứu để đóng góp vào việc hướng dẫn các chính sách trong tương lai” – nói ngắn gọn là một công cụ của quyền lực và trách nhiệm.■

Trong những năm 1960, trường bắt đầu thuê giảng viên không thường xuyên: đáng chú ý nhất là vào năm 1964, Albert O. Hirschman xuất sắc được thuê làm giáo sư Kinh tế Chính trị. Đã có những cuộc nói chuyện đầy hy vọng về việc Nhà nước và các trường đại học xích lại gần nhau hơn bất cứ lúc nào kể từ thế kỷ XVII và XVIII. Tháng 6 năm 1963, Price mời Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara thực hiện một loạt bài giảng, với niềm tin “rằng kinh nghiệm anh có được trong Bộ Quốc phòng là minh họa tốt nhất trong nhiều năm về sự phụ thuộc của việc xử lý các vấn đề chính sách lớn, thậm chí là việc duy trì sự cân bằng hiến pháp thích hợp trong hệ thống chính quyền của chúng ta, vào chất lượng của bộ máy quản trị và việc sử dụng các kỹ thuật tiên tiến nhất”.■

Trớ trêu thay, chính cái chết của John F. Kennedy chứ không phải việc ông lên làm tổng thống đã làm thay đổi Trường Quản trị Công mạnh mẽ nhất. Trong những ngày đầu nhiệm kỳ của Kennedy, đã có những thảo luận về địa điểm đặt Thư viện Tổng thống Kennedy trong tương lai. Những người tham gia đã đồng ý về hai địa điểm khả thi gần khuôn viên Harvard, cả hai đều ở bờ Boston của sông Charles. Sau đó, vụ ám sát tháng 11 năm 1963 đã thôi thúc về mặt tinh thần (và chính trị) rất lớn đối với dự án thư viện. Cùng lúc đó, bãi đỗ xe của Cơ quan Giao thông Đô thị (MTA), một khu đất gần Quảng trường Harvard mà viện đại học thèm muốn từ lâu, đã được giải tỏa. Robert Kennedy, người đại diện cho gia đình Kennedy trong các vấn đề này, đã quyết định lựa chọn mảnh đất đắc địa đó. Edward Kennedy và Thống đốc John Volpe đã gây sức ép thành công để bang Massachusetts mua nó nhằm tưởng niệm John Kennedy, đồng thời giao trách nhiệm sử dụng cho Công ty Thư viện Tổng thống JFK.■

Các giảng viên Harvard Arthur M. Schlesinger, John Kenneth Galbraith và Samuel Beer nghĩ đến một phương án khác: một trung tâm nghiên cứu và đào tạo để tưởng niệm John F. Kennedy. Họ nghĩ điều này sẽ giữ cho di sản của vị tổng thống tử đạo mãi mãi xanh tươi theo một cách sáng tạo và thực chất hơn là một thư viện-bảo tàng. Các hiệu trưởng Ford của FAS và Price của GSPA đã đề xuất đúng lúc về Trung tâm Chính trị Dân chủ Kennedy. Pusey gặp Robert Kennedy vào tháng 6 năm 1964 và đề nghị đặt trung tâm (đổi tên thành Học viện Chính trị) trong GSPA, sau này sẽ được đổi tên thành Trường Sau đại học về Quản trị Công John F. Kennedy thuộc Viện đại học Harvard. Robert Kennedy đồng ý, nhưng cần làm rõ một vài chi tiết. Vai trò của gia đình và/hoặc đại diện của họ trong việc lựa chọn của giám đốc Học viện Chính trị là gì? Pusey trả lời rằng tất nhiên giám đốc sẽ do các cơ quan quản trị Harvard chính thức bổ nhiệm. Nhưng người ta hiểu rằng người được bổ nhiệm đầu tiên “sẽ là một cá nhân được cả gia đình Kennedy lẫn Harvard chấp nhận”, và nhà trường sẽ tham vấn gia đình về những người kế nhiệm trong suốt cuộc đời của Robert và Jacqueline Kennedy. (Điều này khiến Robert Kennedy vui và ngạc nhiên.)■

Robert Kennedy muốn có một viện nghiên cứu mà anh trai ông có thể đã đứng đầu nếu còn sống. Điều đó có nghĩa là một mối liên hệ chặt chẽ với chính trị và các vấn đề công hơn là với nghiên cứu học thuật về bộ máy nhà nước. Ông không phản đối việc viện này là một phần của Trường Quản trị Công Kennedy. Sau đó, Kennedy (do McGeorge Bundy thúc đẩy) đã nghĩ lại. Liệu Pusey có thể đổi tên trường từ “Quản trị Công” thành “Quản lý Nhà nước” bao trùm hơn (và ít tính học thuật hơn)? Pusey đồng ý.■

Còn một vấn đề khác: di chúc của Littauer vào những năm 1930. Làm thế nào mà tên Littauer lại bị loại hoàn toàn khỏi ngôi trường ra đời nhờ tài sản của ông? Cố vấn Ott Shaw cho rằng tốt nhất là nên xin ý kiến tổng chưởng lý Massachusetts và có lẽ cũng nên nói chuyện với gia đình Littauer. Chủ tịch Quỹ Littauer Harry Starr bày tỏ sự không hài lòng. Khi tài trợ vào những năm 1930, Littauer đã yêu cầu Harvard đưa tên mình vào tên trường nhưng Harvard có chính sách cứng rắn là không đặt tên trường theo tên một cá nhân. Starr phản đối: “Dùng tên Kennedy lúc này là vi phạm cam kết đạo đức.” Nhưng Harvard lập luận rằng họ sẽ thực hiện nghĩa vụ bằng cách gắn tên Littauer vào tòa nhà chính của Trường Kennedy (và vào Trung tâm Littauer, nơi từng là trụ sở của GSPA, hiện được giao hoàn toàn cho các khoa Bộ máy nhà nước và Kinh tế). Tòa án Tư pháp Tối cao Massachusetts và cơ quan lập pháp của bang đã đồng ý. Tháng 6 năm 1966, Hội đồng chính thức cho phép thành lập Học viện Chính trị và đổi tên GSPA thành Trường Quản lý Nhà nước John F. Kennedy (KSG). Với sự tinh quái bậc thầy, người ta nói rằng làm như vậy là nâng cao mục đích của món quà từ Lucius Littauer.■

Những tham vọng lớn và thửa đất đẹp đẽ do tiểu bang cung cấp đã góp phần tạo nên một kế hoạch xây dựng hoành tráng. Kiến trúc sư của nhà Kennedy, I. M. Pei, đã đề xuất Kế hoạch lớn (như nó bắt đầu được gọi) về một khu phức hợp bao gồm Thư viện Tổng thống Kennedy, Học viện Chính trị, Trung tâm Quản trị công Littauer mới để đặt Trường Kennedy và một tòa nhà nghiên cứu quốc tế (hy vọng được Quỹ Ford tài trợ).

Công ty Thư viện Kennedy đã đồng ý tài trợ 10 triệu đô-la và một tòa nhà cho Học viện Chính trị. Paul Mellon quyên góp ẩn danh 500.000 đô-la, và vào năm 1966, Quỹ Ford tặng thêm 2 triệu đô-la. Nhưng đến tháng 9 năm 1967, chi phí dự kiến của Kế hoạch lớn đã tăng lên 24,6 triệu đô-la. Pusey nhận thấy điều này “hoàn toàn không chấp nhận được” và yêu cầu cắt giảm. Trong khi đó, gia đình Kennedy tiếp tục thúc đẩy Harvard hoàn thành Kế hoạch lớn. Sự bất đồng của họ tăng lên khi vào năm 1970, việc gây quỹ cho Thư viện Lyndon B. Johnson đã vượt quá dự án JFK. Tệ hơn nữa: kế hoạch xây dựng Thư viện Richard M. Nixon đang được thực hiện.■

Đến năm 1971, chi phí ước tính của khu phức hợp Thư viện- Trường Quản lý Nhà nước là hơn 70 triệu đô-la, với 33,2 triệu đô-la từ Harvard (đến thời điểm đó trường mới huy động được 7,5 triệu đô-la), 20,9 triệu đô-la từ Công ty Thư viện Kennedy (trong đó 17,3 triệu đô-la đã được huy động), cùng 16,5 triệu đô-la từ các quỹ khác và chính phủ (hầu như chưa đạt được gì). Harvard cam kết sử dụng 7,5 triệu đô-la để mua mảnh đất gần 9.000m2 từ những người quản lý tài sản của Thư viện Kennedy và tiếp tục với 2,5 triệu đô-la vay từ Quỹ Ford để dành cho dự án “hiện được xác định” là một tòa nhà nghiên cứu quốc tế. Cuối cùng, tòa nhà đã trở thành cơ sở đầu tiên của Trường Quản lý Nhà nước Kennedy, một thay đổi mà Quỹ Ford (đứng đầu là McGeorge Bundy đầy thiện chí) sẵn sàng đồng ý.■

Trường Quản lý Nhà nước Kennedy ra mắt bằng một bữa tiệc lớn vào mùa thu năm 1966 với sự tham dự của gia tộc Kennedy. Jacqueline Kennedy cho Pusey biết bà đã xúc động như thế nào trước bài phát biểu của ông và bởi sự kiện:

Khi tôi nhìn thấy những người trong bữa tiệc đó – rất nhiều người trong chính quyền của anh ấy, khi nghĩ về những người vẫn còn trong chính quyền, những người sẽ nỗ lực rất nhiều để đến Harvard năm nay vì anh ấy, và khi thấy những người trẻ tuổi ở khắp nơi có vẻ rất quan tâm – ồ, tôi không thể nói hết những gì tôi thật sự cảm thấy – thật là một sự mỉa mai điên rồ – một sinh viên có tư tưởng tự do [-] với tiếng cười khoáng đạt – như anh có thể thấy, mãi mãi trẻ – bây giờ đã có một trường học ở Harvard mang tên anh ấy. Tôi biết điều đó sẽ khiến anh ấy cảm động hơn bất cứ điều gì chúng tôi có thể làm cho anh ấy, và tôi biết trường sẽ gieo vào lòng tất cả những thanh niên theo học ở đây tinh thần ham hiểu biết đã khiến John Kennedy có thể trở thành người như anh ấy đã và luôn là đối với giới trẻ.■

Những cảm xúc dân tộc mạnh mẽ và một gia tộc quyết đoán đã giúp tạo nên sự khởi đầu của Trường Quản lý Nhà nước Kennedy. Jacqueline Kennedy lúc này đã tái hôn với Aristotle Onassis, dường như bị làm phiền bởi tinh thần học thuật ngày càng cao của nó. Mùa thu năm 1968, Hiệu trưởng Price băn khoăn:

Điều gì đang xảy ra vậy? Tôi nghĩ tôi sẽ hỏi ý kiến nhà tiên tri [có lẽ là ám chỉ đến thượng nghị sĩ người Anh Harlech, người đã cập nhật cho Jacqueline Kennedy về trường học và cố gắng xoa dịu mối quan tâm của bà], hoặc nếu không thì quay lại với Bulfinc⁴⁷ của tôi để xem Persephone⁴⁸ đã cư xử như thế nào sau khi kết hôn. Tôi không thể nghĩ ra bất kỳ sự việc nào gần đây để có thể dự đoán về nguyên nhân tình trạng này, mặc dù [Giám đốc Học viện Chính trị] Dick Neustadt khẳng định tôi có thể học được nhiều điều từ cuốn sách của Voltaire về triều đình Louis 14.■

Tháng 4 năm 1969, gia đình Kennedy (đặc biệt là Edward) và giảng viên của trường tranh cãi về một chương trình đào tạo chính sách công. Không phải Học viện Chính trị, đây mới chính là trái tim trí tuệ của trường. Nhưng Ted Kennedy đã phản đối. Ông hỏi Neustadt liệu chương trình đó có thật sự thúc đẩy mục tiêu của một đài tưởng niệm sống về John F. Kennedy không? Hay nó không chỉ đơn thuần là bổ sung mục tiêu ban đầu của GSPA, một “Littauer hiện đại”? Ông lo sợ chi phí cho Chương trình Chính sách Công sẽ làm giảm những nguồn lực sẵn có để thu hút các học viên đến với ngành chính trị và bộ máy nhà nước. Ông muốn một chương trình “tự do và liều lĩnh [hơn] so với cách tiếp cận học thuật truyền thống”.

Neustadt nói với Kennedy rằng ông “kinh ngạc” trước những lời lẽ ấy. Theo ông hiểu, trên thực tế Robert Kennedy đã chấp nhận thay đổi tính chất cơ bản của doanh nghiệp khi đồng ý với đề nghị của Pusey về việc đặt Học viện Chính trị trong ngôi trường về bộ máy nhà nước mang tên Kennedy: “Từ thời điểm đó, đài tưởng niệm chỉ có thể là ngôi trường của Harvard mang tên tổng thống… Nguyên tắc cơ bản là Trường là một doanh nghiệp giáo dục hạng nhất thuộc viện đại học.” Ông từ Columbia đến để đứng đầu học viện với suy nghĩ rằng đó là một đơn vị đầy năng lượng và sức mạnh đổi mới thuộc Trường Quản lý Nhà nước, mà mục đích lớn hơn là giảng dạy cùng tri thức. Từ quan điểm này, một chương trình sau đại học mới là điều cần thiết.

Dù có ảnh hưởng lớn, gia đình Kennedy cũng không thể áp đặt ý chí lên sự phát triển học thuật của KSG. Cốt lõi của Harvard coi trọng tài năng là sự tự chủ của các trường thành viên; cốt lõi của một trường học tự chủ là đội ngũ cán bộ và chương trình giảng dạy riêng. Và cùng với thời gian, Trường Quản lý Nhà nước Kennedy đã phát triển theo tầm nhìn của chính mình chứ không phải của gia đình chính khách nổi tiếng nhất nước Mỹ.■

Năm 1971, một nhân tố mới xuất hiện: Derek Bok, Viện trưởng Harvard chưa chính thức nhậm chức. Hiệu trưởng Price vạch ra kế hoạch cho Trường Quản lý Nhà nước Kennedy. Trong khi Học viện Chính trị tập trung vào “khía cạnh chính trị thay vì khía cạnh khoa học của việc hoạch định chính sách”, Chương trình Chính sách công lại “tập trung chủ yếu vào phương pháp định lượng và khoa học”. Price đủ sự nhạy bén chính trị (suy cho cùng, ông là một nhà khoa học chính trị) để ý thức được rằng ở Harvard sau năm 1969, viện trưởng mới sẽ mong đợi nhiều hơn thế: “Tôi háo hức đẩy mạnh hơn một chút theo hướng xem xét một cách có hệ thống về ảnh hưởng của các quan niệm về giá trị cơ bản (luân lý, đạo đức, chính trị, thần học) đến thái độ đối với chính sách công.”

Giống như người tiền nhiệm GSPA, Trường Quản lý Nhà nước Kennedy không thể nhận là đã chuẩn bị cho sinh viên về sự nghiệp trong một lĩnh vực có uy tín, hoặc để trở thành một phần của một chuyên ngành học thuật lớn. Vậy đóng góp đặc biệt của nó là gì? Thành viên không chuyên của các cơ quan dân sự Anh, người được đào tạo chuyên sâu tại Trường Hành chính Quốc gia Pháp, sẽ không hữu ích ở Mỹ. Trường Kennedy tìm cách đào tạo ra một kiểu người của công chúng Mỹ mới bằng cách kết hợp “giáo dục chuyên môn vững vàng các kỹ năng trí tuệ hữu ích nhất trong việc phân tích, đánh giá và tổng hợp những chương trình hoặc dự án cụ thể thành một chính sách quốc gia có trách nhiệm”. Có thể thấy sự kiêu ngạo của Harvard đã bén rễ nhanh chóng và sâu sắc trong ngôi trường mới nhất của mình.■

Chương 12:
Đa số của những thiểu số

Sự thành công của chế độ coi trọng nhân tài ở Harvard có những hệ quả về mặt xã hội cũng như học thuật và trí tuệ. Nó đã thay đổi cấu trúc văn hóa và giai cấp của tập thể giảng viên cùng sinh viên. Người Do Thái nói riêng đã trở thành một bộ phận quan trọng, được chấp nhận ở Harvard. Theo những cách phức tạp, mâu thuẫn hơn, người Công giáo, phụ nữ và người Mỹ gốc Phi cũng tăng lên cả về số lượng, sức ảnh hưởng lẫn sự tồn tại.

“…YÊU NGƯỜI IRELAND VÀ NGƯỜI DO THÁI…”⁴⁹

Sau Thế chiến II, các nguyên tắc đề cao tài năng về cơ bản đã chiến thắng chủ nghĩa bài Do Thái trong việc thu nhận sinh viên, bổ nhiệm và đề bạt giảng viên. Một cuộc điều tra về tôn giáo của sinh viên Đại học Harvard vào giữa những năm 1950 cho thấy 52% tự nhận mình là người theo đạo Tin lành (khoảng 15% trong số đó thuộc giáo phái Episcopal), 12% là người Công giáo, 15% là người Do Thái; 20% tuyên bố không theo tôn giáo nào. Tàn dư của sự phân biệt đối xử đối với ứng viên người Do Thái vẫn nằm đâu đó trong chính sách tuyển sinh cho một lớp học Harvard đa dạng nhất có thể về vùng miền, nền tảng xã hội và tài năng phi học thuật. Nhưng tỷ lệ học sinh các trường trung học lớn của người Do Thái (ngoại trừ các trường trung học Stuyvesant và Erasmus ở Thành phố New York) được nhận vào Harvard năm 1956 không thấp hơn quá nhiều so với tỷ lệ chấp nhận chung của Harvard là 43,3%. (Dù có thể cho rằng thành tích học tập của những ứng viên này vượt xa tiêu chuẩn.)■

Sau Thế chiến II, người Công giáo và Do Thái không còn bị phân biệt đối xử mạnh mẽ nữa. Là người ưu ái tôn giáo, Pusey có mối thiện cảm mang tính gắn kết đối với người Công giáo và về cơ bản đã được đáp lại. Và bản thân những người Công giáo đã sẵn sàng hơn để gửi con cái đến Harvard. Đặc biệt, việc John F. Kennedy được bầu làm tổng thống đã để lại cho Harvard một dấu ấn gần như xóa mờ quá khứ đầy hiềm nghi.■

Vào những năm 1950, sinh viên Công giáo đông hơn đáng kể và cảm thấy thoải mái hơn so với những năm trước chiến tranh. Năm 1960, một Trung tâm Sinh viên Công giáo được mở ngay cạnh khuôn viên trường, với sự khuyến khích và giúp đỡ của Hồng y Cushing. Mùa xuân năm 1963, tạp chí dành cho sinh viên Công giáo The Current kết luận: “Chúng tôi tin chắc người Công giáo thuộc về Harvard.” Một cuộc thăm dò 175 sinh viên Công giáo cho thấy 67 người đã được củng cố đức tin nhờ trải nghiệm ở Harvard (phải thừa nhận đây là một kết quả mơ hồ: do đức tin được chấp nhận hay bị thử thách?); 27 người cho rằng đức tin của họ bị suy yếu; phần còn lại cho rằng họ ít bị ảnh hưởng dù là theo cách nào.■

SỰ THAM GIA CỦA PHỤ NỮ

Trong những năm 1960, phụ nữ trở thành một vấn đề quan trọng tại Harvard thay cho vấn đề người Do Thái. Nathan Pusey đáp ứng nhu cầu và mong muốn giáo dục của họ nhiều hơn Conant. Chủ tịch Câu lạc bộ Radcliffe của New York đã chào đón ông ngay sau khi ông nhậm chức: “Ở Cambridge, người ta đồn rằng ông có một cảm tình nhất định với Radcliffe, thậm chí đã có lần băng qua quảng trường và khu ký túc để đến thăm trường” – một nhận xét gián tiếp về sự khác biệt lớn với người tiền nhiệm của ông. Pusey coi mối quan hệ Harvard- Radcliffe là một thành công trong “giáo dục phối hợp”. Và dường như ông đang mở ra triển vọng về một điều gì đó hơn thế nữa. Ông tin tưởng “sẽ có một sự thay đổi nhanh chóng trong thập kỷ tới khi nỗ lực giáo dục của toàn bộ nước Mỹ bắt đầu mạnh lên”.■

Nhưng khuynh hướng không coi trọng phụ nữ đã ăn sâu ở Harvard. Sinh viên tốt nghiệp những trường đại học hàng đầu dành cho nữ không được xem là sinh viên sau đại học tiềm năng mà là ứng viên cho các vị trí thư ký và văn thư: một thông báo tuyển dụng năm 1955 đã tìm cách “thúc đẩy sự quan tâm đến việc làm tại Harvard của những cô gái sẽ tốt nghiệp vào tháng 6”. Mặt khác, sự hợp tác lâu dài giữa Harvard và Radcliffe khiến người ta không thể coi phụ nữ là “sinh vật ngoài hành tinh” trong thế giới Harvard. Năm 1963, thư ký Hội đồng David Bailey lưu ý rằng hơn một phần tư sinh viên tốt nghiệp Radcliffe đã kết hôn với sinh viên tốt nghiệp Harvard và 18,3% sinh viên Radcliffe là con gái của các cựu sinh viên. Ông kết luận: “Rõ ràng khi Ban quản trị nói về các cô gái Radcliffe, họ đang nêu ra một vấn đề không hề trừu tượng mà thuộc phạm vi gia đình trong nhiều trường hợp.”■

Khoảng 400 phụ nữ có bằng Tiến sĩ Radcliffe từ năm 1902 đến năm 1951 đã được khảo sát về cuộc sống của họ. Trong số 321 người trả lời, 175 người đã kết hôn; 136 từng giảng dạy đại học; chỉ có 32 người có công việc toàn thời gian. Tuy nhiên, khi Jill Ker Conway, sau này là hiệu trưởng Trường Smith, từ Australia đến Trường Sau đại học Radcliffe vào mùa thu năm 1960 để nghiên cứu lịch sử, cô thấy đây là “một trong những nơi tập trung phụ nữ quốc tế lớn trên thế giới”, có nguồn gốc đa dạng và động lực học tập nghiêm túc, mạnh mẽ. Có thể vì là người nước ngoài nên cô có được vị thế và sự tiếp cận mà các bạn học trong nước không nhận được (những sinh viên da đen không phải người Mỹ cũng từng trải qua điều này). Khi nhìn lại, cô nhớ rằng đã được các giáo viên đối xử nghiêm túc trong vấn đề đào tạo, nhưng không được tạo điều kiện cho sự nghiệp giảng dạy nghiêm túc: không được hướng dẫn cho sinh viên nội trú, không ai nghiêm túc nghĩ cô là ứng viên cho công việc nào khác ngoài công việc tại các trường đại học dành cho nữ.■

Bất chấp những trở ngại đó, phụ nữ dần tìm được chỗ đứng trong đời sống học thuật ở Harvard. Năm 1955, nhà thơ Archibald MacLeish, khi đó quản lý nhà Eliot, đã hào hứng nói với Pusey rằng nhà văn người Anh Barbara Ward có thể đến làm giảng viên thỉnh giảng. Nhưng bà muốn được Harvard chứ không phải Radcliffe mời. Sự xuất hiện của bà thành công đến nỗi vào năm 1957, Ward (thậm chí lúc này còn hấp dẫn hơn với cái tên Lady Jackson) trở thành người phụ nữ đầu tiên phát biểu trong lễ trao bằng Harvard.

Nhưng những người phụ nữ được Hội đồng bổ nhiệm trong năm 1959-1960 vẫn chỉ giữ một số vị trí không quan trọng và kém ổn định.

Vào giữa thập niên 1950, những phụ nữ duy nhất được bổ nhiệm dài hạn trong các ngành Khai phóng và Khoa học là nhà nhân chủng học Cora Du Bois – Giáo sư Zemurray (vị trí chỉ dành cho phụ nữ) của Radcliffe, và giáo sư Thiên văn học Cecilia Payne-Gaposchkin, người phụ nữ đầu tiên được phong giáo sư. Tiêu biểu hơn nữa có Tilly Edinger, nhà cổ sinh vật học nghiên cứu tại Bảo tàng Động vật So sánh. Là một người tị nạn từng điều hành bộ phận cổ sinh vật có xương sống tại một trường đại học lớn của Đức, bà là một và có lẽ là người duy nhất trên thế giới có chuyên môn về dấu vết tiến hóa của não trong các hóa thạch. Bà đến giảng dạy theo hợp đồng hằng năm cho đến khi có được vị trí đảm bảo hơn vào năm 1954 với hợp đồng năm năm và mức lương hằng năm khiêm tốn là 5.000 đô-la.■

Dưới sự thúc đẩy của Pusey, Hội đồng đã đảm nhận nhiệm vụ nặng nề là chọn ra những phụ nữ đầu tiên nhận bằng danh dự của Harvard vào năm 1955. Helen Keller xứng đáng là lựa chọn đầu tiên, vô cùng an toàn. Bà không chắc chắn có thể xuất hiện tại lễ trao bằng, và Pusey đã đề cử nhà thơ Marianne Moore làm phương án dự phòng. Hội đồng phản đối vì Moore không phải là một ứng viên hạng nhất. Pusey đã gửi cho các thành viên bản sao cuốn Poetry (Thơ) của Moore: “Marianne Moore hiểu về thơ ca. Nếu đọc đến cuối, tôi nghĩ các anh sẽ thấy cô ấy không đến nỗi tệ!” Cuối cùng, Hội đồng bỏ phiếu chọn cả Keller và Moore, với điều kiện nếu Keller không thể tham dự, Moore sẽ không được cấp bằng: cả hai hoặc không. Khi mọi chuyện diễn ra, Helen Keller đến và nhận bằng danh dự, Marianne Moore thì không đến và không nhận bằng cho mãi đến năm 1969. Luật sư Charles C. Burlingham của tập đoàn Liberal New York đã tuyên bố quá mức lạc quan: “Harvard giờ đã chấm dứt sự bài xích phụ nữ.” Ông nhớ lại quá khứ trọng nam khinh nữ đen tối: “Đôi khi tôi tự hỏi liệu thành kiến bất thường của ông Lowell có phải là do ông ấy không thích một số màn trình diễn của em gái mình [nhà thơ hào hoa] Amy hay không.”■

Từng chút một, các rào cản về mặt tổ chức bắt đầu sụp đổ: không khác gì sự xói mòn chậm chạp của việc phân biệt chủng tộc. Đến đầu những năm 1960, tất cả các giảng đường của Harvard đều mở cửa cho phụ nữ. Họ chiếm hơn 2.000 trên tổng số 13.000 sinh viên của trường, mặc dù 80% là từ Radcliffe và Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học. Năm 1955, thánh lễ hằng ngày trong Nhà nguyện Appleton của Nhà thờ Memorial thuộc trường đại học cũng không còn phân biệt đối xử. Trước đó, phụ nữ phải ngồi trong khán phòng của nhà thờ, ngăn cách với nhà nguyện bởi một tấm bình phong lớn: “một loại ‘tòa án phụ nữ’”, theo cách nói ẩn dụ của Hiệu trưởng Trường Thần học Willard Sperry. Vết rạn đầu tiên trên bộ giáp thần học đơn tính này xảy ra vào năm 1948 khi Helen Cam, giáo sư Zemurray đầu tiên của Radcliffe, tham gia thánh lễ bằng chiến thuật không khoan nhượng là cứ xuất hiện trước mặt họ. Linh mục George Buttrick đi đến kết luận: “Không nên cấm ai tham gia thánh lễ trong nhà thờ Cơ đốc vì lý do giới tính, thứ bậc hoặc chủng tộc.” Có thể đoán được rằng số người tham dự (nam cũng như nữ) tăng lên, và Buttrick sớm nghĩ đến việc chuyển tới một không gian lớn hơn.■

Khi sự hiện diện của nữ giảng viên và nhân viên ngày càng tăng, nhu cầu về chính sách nghỉ thai sản cũng tăng theo. Thư ký Hội đồng Bailey cảnh báo: “Thật khó mà tin 554 phụ nữ được Hội đồng bổ nhiệm tính đến năm học 1960-1961 đều sẽ không có con.” Quy định của Trường Y là nữ nhân viên sẽ phải thôi việc khi có thai, và những người phụ nữ ở đó đã yêu cầu một giải pháp thay thế là làm nửa ngày. Bailey nhận xét: “Có khả năng là những áp lực xã hội trong tương lai sẽ khiến điều này trở thành một giải pháp khả thi.” Cuối cùng, giải pháp là nghỉ việc không lương.■

Việc quản trị các trường và khoa của Harvard dựa vào những nữ thư ký và trợ lý có năng lực, lâu năm, khiêm tốn. Năm 1955, Pusey đề xuất thành lập mới “một nhóm nhỏ phụ nữ ở các vị trí hành chính có trách nhiệm bí mật tham gia thực hiện chính sách của viện đại học ở cấp tương đối cao”. Ngay lập tức, sáu cái tên dễ dàng được chọn. Năm 1959, Hiệu trưởng Trường Luật Griswold muốn thêm bốn nữ nhân viên của mình vào danh sách. Thư ký Hội đồng David Bailey tỏ ra khó chịu: “Tôi thường nghe nói đội ngũ giảng viên của Trường Luật chỉ toàn tướng lĩnh giống như quân đội Mexico. Đối với tôi, có vẻ như các đề xuất hiện tại của Hiệu trưởng Griswold sẽ đem lại kết quả là thăng chức cho tất cả các hạ sỹ lên thành thiếu úy.” Nhưng Trường Kinh doanh cũng đề xuất ba nhân viên, và thêm hàng chục người khác nếu các rào cản được hạ xuống. Dường như quyền lực mềm của Harvard lớn hơn người ta tưởng.■

Nhưng mối quan hệ Harvard-Radcliffe mới là trọng tâm của các vấn đề về giới tại Harvard. Dấu hiệu thay đổi đầu tiên xuất hiện vào năm 1960, khi hiệu trưởng mới của Radcliffe, Mary (Polly) Bunting, được bổ nhiệm làm giảng viên khoa Sinh học với sự đồng thuận của khoa. Pusey nói Harvard rất mong muốn Radcliffe “có một thành viên thật sự trong FAS”. (Và bên cạnh đó, việc này chỉ là trong nhiệm kỳ hiệu trưởng của Bunting.) Nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm phía trước, điều này rất rõ ràng khi “bà Carl J. Gilbert” – tức Helen Homans Gilbert, Chủ tịch Ban quản trị Radcliffe – mời Pusey đến dự lễ nhậm chức của “Bà Henry I. Bunting”, hiệu trưởng thứ sáu của Radcliffe.

Polly Bunting tỏ ra là một người đấu tranh chính trị nội bộ khéo léo. Bà hiểu rằng con đường đến trái tim của một hiệu trưởng Harvard là thông qua vấn đề kinh tế. Tháng 6 năm 1960, Bundy hài lòng nói với Pusey rằng “Radcliffe đang tiếp tục tăng tỷ lệ đóng góp học phí cơ bản nhanh nhất có thể, và tôi thấy Polly không bao giờ gây khó dễ về sự đúng sai của các giao dịch nhỏ”. Bà đồng thời tìm cách đưa Radcliffe trở thành một phần của thế giới Harvard sôi động. Năm 1960, bà thành lập Viện Radcliffe như một nơi “dành cho những phụ nữ có trình độ học vấn cao và muốn tiếp tục các hoạt động học thuật trong hoặc sau thời gian xây dựng gia đình”, một ví dụ cho thấy tất cả các chính sách giáo dục đều có thể được xây dựng.■

Được nuôi dưỡng bởi bầu không khí học tập sôi nổi và đầy tự tin của những năm 1960, “ốc sên” hội nhập bắt đầu tiến lên. Sinh viên Radcliffe đã có quyền tham gia hầu hết các lớp của Đại học Harvard kể từ những năm 1940, và Conant nghĩ (sai) rằng trên thực tế Harvard sẽ đào tạo chung. Radcliffe có danh tiếng riêng biệt được bảo vệ một cách đáng ghen tị, và lãnh đạo của trường, cũng như những người thủ cựu nhất của Harvard, chỉ lo giữ trường tránh xa mối đe dọa của việc đào tạo chung (nghĩa là phụ nữ được cấp bằng đại học và sau đại học của Harvard chứ không phải của Radcliffe).

Pusey nghĩ rằng không “có khả năng và không nên sáp nhập Radcliffe vào Harvard hoàn toàn. Các nữ sinh của trường nên có đời sống văn hóa xã hội riêng và sống thành nhóm tách biệt giống như cách sinh viên bậc đại học của Harvard tận hưởng ‘cuộc sống tập thể’ trong những khu ký túc”. Nhưng áp lực từ những nữ sinh muốn có quyền thành viên đầy đủ trong các tổ chức sinh viên Harvard đang tăng lên. Ủy ban Liên kết Harvard-Radcliffe đã thăm dò ý kiến của 33 nhóm sinh viên Harvard và thấy chỉ có chín nhóm phản đối việc sáp nhập, trong khi có 10 trong số 15 nhóm sinh viên Radcliffe phản đối việc này. Đến năm 1960, một sinh viên Radcliffe trở thành Chủ tịch Câu lạc bộ Tự do Harvard, và việc đào tạo chung được nhắc tới trên tờ Crimson, đài phát thanh Trường Đại học WHRB và ban điều hành của tổ chức Thanh niên Dân chủ. Cuối tháng 2 năm 1966, sinh viên Harvard phản đối việc cho phép phụ nữ sử dụng Lamont, thư viện của

Đại học Harvard. Sau đó, Radcliffe mở cửa một thư viện mới, thư viện Hilles. Độc giả (hoặc ít nhất là khách tham quan) nam giới được chào đón, và số lượng người chấp nhận lời mời thật đáng lo ngại. Việc này làm thay đổi mọi thứ, và Ủy ban Thư Viện đại học Harvard đã nhất trí cho phép nữ sinh sử dụng thư viện Lamont. Năm 1970, tám sinh viên Radcliffe được nhận vào Hội Signet, câu lạc bộ Harvard đầu tiên chấp nhận phụ nữ (phải thừa nhận đó là một câu lạc bộ có khuynh hướng văn học, và không phải là một trong những câu lạc bộ khó khăn nhất). Tờ Lampoon, tạp chí hài hước của Đại học Harvard, theo chân ngay sau đó. Khóa 1970 của Radcliffe tuyên bố muốn dự chung lễ tốt nghiệp với Harvard thay vì tách riêng; và kỳ tích đó đã thành hiện thực.■

Ký túc xá chung là vấn đề nhạy cảm nhất trong mối quan hệ xã hội giữa Harvard-Radcliffe. Hiệu trưởng Bunting của Radcliffe cho rằng “sáp nhập không nhất thiết nghĩa là có các ký túc xá chung giữa nam và nữ”. Pusey nghĩ rằng ngay cả một thử nghiệm theo hướng này cũng không được xem xét chừng nào trên thực tế Radcliffe chưa là một phần của Harvard và các sinh viên của trường chưa chịu sự quản lý của FAS. Về vấn đề này, ông và Hội đồng rất kiên quyết. Nhưng sau cuộc nổi dậy của sinh viên vào mùa xuân năm 1969, tất cả mọi thứ đều có thể xảy ra. Ủy ban về Sinh viên nội trú đã đưa ra một kế hoạch phức tạp để hợp nhất dần dần, phức tạp vì nó tính đến mong muốn của các khu ký túc ở Harvard đối với các nữ cư dân và cả mong muốn của nữ sinh Radcliffe về việc không trở thành những hòn đảo cô lập trong biển nam sinh. Bằng tất cả các biện pháp, trò chơi nam quyền của Harvard đã kết thúc.■

Việc sáp nhập về mặt quản trị giữa Radcliffe với Harvard hóa ra có nhiều vấn đề hơn là hội nhập về học thuật và xã hội, kéo theo nhiều thay đổi thực chất hơn. Điều này phần lớn là do Radcliffe không muốn đánh mất tính cá nhân của mình cũng như do sự kiên định của Harvard.

Tháng 4 năm 1961, Pusey hỏi Hiệu trưởng Radcliffe Bunting rằng liệu bà và ban quản trị “có muốn xem xét khả năng trở thành một phần của Harvard” không, mặc dù bản thân ông “không chắc rằng sự sắp xếp như vậy là khả thi hay được mong đợi”. Có những trở ngại lớn về pháp lý và tài chính. Tuy nhiên, hành trình nào cũng bắt đầu bằng một bước chân. Đến mùa hè năm 1965, Bunting hào hứng nói với Pusey về một số “quyết sách khá cơ bản”. Bà đồng ý rằng “thời điểm đã… đến, sớm hơn nhiều so với dự đoán của tôi, để xem xét việc chính thức đưa Radcliffe vào cơ cấu viện đại học”. Theo kịch bản của bà, hiệu trưởng Radcliffe sẽ trở thành một trưởng khoa của Harvard, ban quản trị trở thành một ủy ban kiểm tra. Tất nhiên, bà không thể làm gì cho đến khi Harvard chấp thuận; sau đó là sự đồng ý của ban quản trị Radcliffe. Nếu họ phản đối, Bunting “sẽ kết luận rằng thời cơ chưa tới”.■

Cuối tháng 11 năm 1965, Bunting báo cáo với Pusey rằng ban quản trị Radcliffe đã xem xét lại mối quan hệ Harvard-Radcliffe một cách hăng hái hơn (như bà nói một cách tế nhị) so với dự đoán. Một số người lo lắng rằng vấn đề sáp nhập sẽ ảnh hưởng đến việc gây quỹ. Tuy nhiên, bà tiếp tục tin tưởng rằng “nhiệm vụ đặc biệt của Radcliffe sẽ được hoàn thành khi nó được hợp nhất như một đơn vị đặc biệt của Harvard, hoặc nói cách khác, khi Harvard đủ quan tâm đến việc giáo dục phụ nữ để muốn thúc đẩy nó hiệu quả nhất có thể”. Tuy nhiên, giờ đây Pusey cho rằng không nên cố gắng “cho đến khi những người được giao phó việc quản lý Radcliffe hoàn toàn tin rằng hợp nhất là một việc tốt, tích cực thúc đẩy và hoàn toàn mong muốn trao lại trách nhiệm của họ cho Harvard.” Sự miễn cưỡng của các thành viên ban quản trị Radcliffe cho thấy có lẽ thời cơ vẫn chưa đến. Vì vậy, tốt nhất là hai bên tiếp tục trao đổi chính thức, “tìm kiếm một thời điểm thuận lợi hơn hoặc đợi cho đến khi chúng ta đối mặt với một tình huống khẩn cấp buộc phải tiến lên phía trước.”

Thực tế về việc giáo dục chung hai giới và sự hội nhập hơn bao giờ hết trong cuộc sống đại học đã khiến chủ đề sáp nhập tiếp tục được thảo luận trong chương trình nghị sự của hai trường. Cuối năm 1968, Pusey và Bunting đã thống nhất về một thông cáo chung. Nó tuyên bố các mục đích của Radcliffe nên được thực hiện khi trường chuyển tiền và tài sản cho Harvard; Harvard sẽ hỗ trợ xây dựng một chương trình gây quỹ trị giá 10 triệu đô-la với tên gọi “Chương trình gây quỹ cho Đại học Radcliffe”. Hội đồng của Harvard và ban quản trị Radcliffe đồng ý đàm phán sáp nhập, với mục tiêu hoàn thành vào mùa thu năm 1970.■

Pusey đưa đề xuất sáp nhập ra trước Phân khoa Khai phóng và Khoa học. Liệu Đại học Harvard có nên trở thành một tổ chức giáo dục chung cho hai giới? Ông nghĩ điều đó sớm muộn cũng sẽ xảy ra: Chương trình giảng dạy và cuộc sống ngoài giảng đường của hai nhóm sinh viên đại học đan xen với nhau đến mức sự tồn tại riêng biệt không còn ý nghĩa nữa. Nhưng tình trạng hỗn loạn do sinh viên chiếm đóng tòa nhà University vào tháng 4 năm 1969 khiến mọi thứ bị trì hoãn. Mãi đến mùa hè, Pusey mới chỉ định các nhóm giảng viên xem xét sự phức tạp của việc tuyển sinh và hỗ trợ tài chính, ngân sách và nhân sự, các hoạt động ngoại khóa và dịch vụ sinh viên cũng như ký túc xá.■

Mùa thu năm 1969, vấn đề hợp nhất đã được làm rõ. Sự trì hoãn đã tạo điều kiện cho ban quản trị và cựu sinh viên Radcliffe cùng các giảng viên, nhân viên, cựu sinh viên Harvard, những người phản đối việc này ngồi lại với nhau lần nữa. Mary Bundy, một nhân vật quan trọng của Radcliffe, và những phụ nữ thượng lưu khác ở Boston phản đối quyết liệt việc này: dù sao Radcliffe cũng là một trường đại học của riêng họ. Robert Lee Wolff của khoa Lịch sử, một biểu tượng của sự bảo thủ và là thành viên ban quản trị Radcliffe, cảnh báo Bunting cùng các nhà lãnh đạo Harvard rằng hy vọng sáp nhập ngay lập tức là điều kỳ quái. Họ cần giải quyết những vấn đề pháp lý và tài chính phức tạp cũng như sự phản đối rộng rãi trong tập thể giảng viên. Nhiều người không muốn thấy nữ sinh Radcliffe tranh giành học bổng Harvard. Và áp lực nhận thêm phụ nữ để thay đổi tỷ lệ 1:4 giữa nữ và nam hiện tại chỉ có thể được giải quyết bằng cách tăng thêm tổng số sinh viên (do đó làm quá tải thư viện, phòng thí nghiệm và những nơi khác…) hoặc giảm số lượng nam sinh được nhận vào Đại học Harvard (điều không thể tưởng tượng nổi). Lúc này, Polly Bunting luôn thực tế hy vọng rằng bất cứ điều gì được thỏa thuận sẽ được coi là thỏa hiệp tốt nhất hiện có, thay vì một quyết định cuối cùng theo cách này hay cách khác. Bà vẫn tin “Radcliffe hiện là một phần của Harvard nên nó cần được công nhận và hoạt động như vậy”.■

Làn sóng phản đối tăng cao trong năm học 1969-1970. Thành viên Hội đồng Henry Shattuck phản đối việc sáp nhập và được Pusey đảm bảo rằng “có vẻ như [việc đó]… sẽ không diễn ra nếu thiếu nghiên cứu thêm”. Một ủy ban xem xét vấn đề tuyển sinh và hỗ trợ tài chính đã mạnh mẽ phản đối sáp nhập về mặt pháp lý: Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến sự gia tăng “không mong muốn” về quy mô tập thể sinh viên với các tác động xấu đến chất lượng của nó, biến Harvard thành một đại học khổng lồ, đồng thời khiến phụ nữ bị kém quan tâm hơn trong các vấn đề đặc biệt của họ. (Các ghi chú bên lề của Pusey: “!”, “?”.) Cuối cùng, vào tháng 8, Chủ tịch ban quản trị Radcliffe Helen Gilbert nói với thành viên Hội đồng Hugh Calkins:

Tôi đã hết kiên nhẫn và tôi nghĩ đây cũng là suy nghĩ của cả tập thể Radcliffe. Radcliffe đã có nhã ý chấp nhận thảo luận về việc “sáp nhập” và đã chờ đợi, theo yêu cầu của Nate, cho đến khi sự bình đẳng cho phụ nữ tại Harvard được chấp nhận. Chúng tôi được đảm bảo rằng mùa hè năm 1970 sẽ là lúc một ủy ban cấp cao gồm các thành viên Hội đồng Harvard và ban quản trị Radcliffe thảo luận chi tiết để đạt được một thỏa thuận Harvard-Radcliffe mới.

Nhưng bà chỉ có được một cuộc gặp ngắn ngủi với Calkins và không đạt được kết quả gì; nói cách khác là không có sự trao đổi nào.■

Từng là việc không thể tránh khỏi, sáp nhập nay là một khả năng có thể nhanh chóng biến mất. Những người ủng hộ nữ quyền mạnh mẽ và phụ nữ ở Trường Sau đại học là một trong số ít những người vẫn ủng hộ rõ ràng. Một vài người trong số họ phàn nàn rằng trong khi sinh viên Radcliffe ngày càng hòa nhập hơn vào cuộc sống học tập và xã hội của Harvard, Đại học Harvard lại cố gắng hơn bao giờ hết để giữ gìn bản sắc riêng. Tách rời nhưng bình đẳng – cuối cùng là vì lợi ích của cả Harvard và Radcliffe – là điều phụ nữ mong muốn không kém gì người da đen. Nếu cái giá phải trả của sự hòa nhập là ít đàn ông hơn, hoặc các lớp học đông hơn, hoặc – kinh hoàng trong các nỗi kinh hoàng – tuyển sinh không phân biệt giới tính: vậy thì sao? Nhưng điều này đã trở nên vô nghĩa. Đầu năm 1971, Hội đồng phê duyệt một thỏa thuận “không sáp nhập”. Radcliffe tiếp tục chịu trách nhiệm tuyển sinh và hỗ trợ tài chính; Harvard sẽ chịu trách nhiệm hoàn toàn về chương trình giảng dạy và ngoại khóa của sinh viên nữ. Polly Bunting từ chức hiệu trưởng Radcliffe vào tháng 6, có lẽ là do áp lực từ các cựu sinh viên phản đối sáp nhập: rất khó biết cảm xúc của bà là gì.■

SỰ HIỆN DIỆN CỦA NGƯỜI MỸ GỐC PHI

Trong những năm 1930 và 1940, sự hiện diện của những sinh viên người Mỹ gốc Phi cho thấy sự khoan dung của Harvard, chừng nào số lượng còn ít và cách cư xử còn chấp nhận được. Giữa những năm 1950, sự hòa hợp sắc tộc tự do trở thành chuẩn mực. Các ký túc xá đã mở cửa cho tất cả, các đội thể thao của Harvard không thi đấu với những trường đại học còn phân biệt đối xử. Khi một nhà lãnh đạo NAACP⁵⁰ hỏi liệu Harvard có bất kỳ khóa học nào về phân biệt chủng tộc sau quyết định Brown năm 1954 của Tòa án Tối cao⁵¹ hay không, Bentinck-Smith cho rằng: “Đối với tôi, dường như câu hỏi này không có gì liên quan đặc biệt ở đây.” Người phát ngôn của trường tập trung vào định kiến và sự phân biệt đối xử ở bên ngoài, chẳng hạn việc các chủ nhà trọ ở Cambridge từ chối những sinh viên sau đại học là người da đen và Do Thái. Năm 1960, tất cả ký túc xá và nhà ở của Harvard được yêu cầu cam kết chống phân biệt đối xử.■

Năm 1954, Oscar De Priest III, cháu trai của Hạ nghị sĩ da đen đầu tiên của miền Bắc, đăng ký làm thành viên Câu lạc bộ Harvard ở Boston. Một thành viên, người đe dọa sẽ rút khỏi câu lạc bộ nếu De Priest bị từ chối, cho biết De Priest là “một người da đen đáng kính, một quý ông và một học giả xuất chúng.” Khi một cựu sinh viên Trường Luật người miền Nam đề nghị Pusey phát biểu về sự hòa hợp sắc tộc trên chương trình TV Meet the Press, ông đã trả lời: “Tôi chỉ muốn bày tỏ nỗi buồn mà anh cảm thấy với tư cách là một thành viên Harvard.”■

Khi nhu cầu về bình đẳng và hòa nhập của người da đen lên cao, kéo theo áp lực đối với những hành động bình đẳng giả tạo cũng tăng lên. Năm 1981, khi NAACP lên kế hoạch điều tra hoạt động tuyển dụng của các tổ chức ở khu vực Boston, một quan chức Harvard đã nhận xét rằng hồ sơ của Harvard “nói chung là… tuyệt vời về vấn đề người da đen – với hai ngoại lệ. Rõ ràng chính sách của trường là không tuyển dụng người da đen cho các tòa nhà và khu đất cũng như văn phòng người phụ trách tài chính”. Ông cho rằng sẽ khôn ngoan nếu yêu cầu “mỗi nơi chọn ra ít nhất một người da đen đủ tiêu chuẩn để ngăn chặn những lời chỉ trích của công chúng”.

Năm 1963, khoảng 7% lao động không có tay nghề ở Harvard là người Mỹ gốc Phi; các vị trí như thư ký, quản lý và giảng viên gần như không có người da đen. Áp lực đối với viện đại học gia tăng khi Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng của liên bang yêu cầu các tổ chức có hợp đồng với chính phủ (bao gồm cả Harvard) cung cấp báo cáo tuân thủ về “số lượng nhân sự thực tế nhằm mục đích thống kê người da đen và một số nhóm thiểu số khác”. Ban quản lý Harvard phản đối “ý tưởng lưu hồ sơ về nguồn gốc chủng tộc của nhân viên, một ý tưởng đi ngược lại quan điểm của chúng tôi về phẩm giá cá nhân”. Nhưng việc tuân thủ là không thể tránh khỏi. Và số lượng sinh viên da đen của trường đại học trở thành một vấn đề nhạy cảm. Mùa xuân năm 1964, trường có từ 50-70 sinh viên người Mỹ gốc Phi (trong số 4.600 sinh viên đại học). Trường Luật, thường có hai hoặc ba sinh viên da đen trong mỗi lớp, đã nhận 15 sinh viên vào năm đó.■

Việc tìm kiếm tự do bắt đầu va chạm một cách đau khổ và thất vọng với chủ nghĩa ly khai của những người da đen. Ví dụ như Câu lạc bộ người châu Phi và người Mỹ gốc Phi ở Harvard, được đề xuất thành lập năm 1963, dường như chỉ giới hạn cho người da đen. Điều có thể được công nhận rộng rãi như một sự tự thể hiện nhóm trong một vài năm sau đó lại xúc phạm đến sự nhạy cảm của những người ủng hộ hòa nhập cả da trắng và da đen lúc này. Với tỷ lệ 2:1, Hội đồng Các vấn đề đại học của sinh viên đã từ chối phê duyệt tổ chức mới. William M. Brewer, cựu sinh viên Harvard và biên tập viên của tờ Journal of Negro History, đã vô cùng phẫn nộ:

Vào thời điểm mà nước Mỹ và phần lớn thế giới đang hướng lương tri và tình cảm về các vấn đề quyền dân sự và nhân quyền, sinh viên da màu ở Harvard và Radcliffe đang yêu cầu phê chuẩn “chủ nghĩa Jim Crow⁵² và sự tự tách biệt”, qua đó xúc phạm truyền thống và tên tuổi vinh quang cũng như thiêng liêng của Harvard. Là một cựu sinh viên da màu của Harvard, tôi tha thiết mong trường không chấp thuận đề xuất này và từ bỏ chính sách lâu đời của mình… Các sinh viên da màu nên xấu hổ về chính họ.

Nhưng Hiệu trưởng Trường Đại học John Monro đã bảo vệ các sinh viên và đề xuất của họ. Công dân da trắng của các nước châu Phi (trừ Nam Phi) sẽ có thể tham gia; “người da trắng châu Âu hoặc Bắc Mỹ sẽ không đủ điều kiện vì họ không có quan hệ gì với châu Phi”. Ông đồng ý “rằng chúng tôi không muốn có một câu lạc bộ người da đen tách biệt tại Harvard”, nhưng “chưa chắc đó là điều các sinh viên da đen của chúng tôi nghĩ đến”. (Ông sẽ sớm tỉnh ngộ về sự không chắc chắn đó.)■

Nỗ lực của ban quản lý trong việc tuyển dụng sinh viên, giảng viên và nhân viên da đen được thúc đẩy bởi mặc cảm của người da trắng cùng áp lực của người da đen. Mùa xuân năm 1968, sau vụ ám sát Martin Luther King và các cuộc bạo động đô thị tiếp đó, số lượng nhân viên người Mỹ gốc Phi đã tăng hơn gấp đôi trong vòng bốn năm, lên khoảng 400 người. Số lượng người da đen làm việc trong khu bảo tồn, các tòa nhà và khu đất của Harvard tăng chút ít (một số họa sĩ, thợ mộc, thợ ống nước, một người quản lý tòa nhà). Harvard có khoảng 40 giảng viên da đen, hầu hết đều ở cấp bậc thấp. Chỉ một người da đen làm việc tại FAS: giáo sư trợ lý môn Bộ máy nhà nước Martin Kilson. Pusey nói: “Tôi tin rằng chúng tôi đang thực hiện những nỗ lực ‘bất thường’ để cải thiện tình hình thật sự không thể bào chữa này trên khắp cả nước.”■

Các cuộc biểu tình năm 1969 làm dấy lên giả định về việc nên (và có thể) làm gì để đưa thêm nhiều sinh viên da đen đến Harvard. Mùa thu năm đó, 174 ứng viên da đen được nhận vào trường. Dự kiến năm 1970 sẽ có khoảng 270 sinh viên da đen, chiếm 6% tổng số sinh viên. Một cách tiếp cận táo bạo hơn được rất nhiều người ủng hộ: “Trường đại học sẽ thực hiện đúng chức năng của mình khi tạo cơ hội cho sinh viên da đen hoặc người da trắng nghèo… Sinh viên có hoàn cảnh khó khăn về lâu dài sẽ mang đến cho trường một bầu không khí thực tế và phản ánh trung thực hơn về những nền tảng khác nhau của con người trong xã hội nói chung”. Hội nhập và ly khai, chế độ coi trọng tài năng và sự đa dạng – những vấn đề trong nhiều thập kỷ tới sẽ xác định mối quan hệ chủng tộc ở Harvard và các trường đại học khác – vẫn tồn tại và phát triển vào cuối những năm 1960.■

Việc thành lập khoa Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi đã trở thành mục tiêu chính của người da đen ở Harvard. Mùa xuân năm 1969, một ủy ban khoa do trưởng khoa Kinh tế Henry Rosovsky đứng đầu đã đề xuất thiết lập một chương trình cấp bằng thay vì một khoa chính thức về Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi. Rosovsky đảm bảo với các đồng nghiệp rằng Harvard có truyền thống điều chỉnh chương trình giảng dạy cho phù hợp với các lĩnh vực nghiên cứu mới. Nhưng khuyến nghị của ủy ban rằng chương trình nên được quản lý bởi “một học giả có mối quan tâm sâu sắc đến Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi, có kinh nghiệm và thuộc về cộng đồng người Mỹ da đen” dường như là “chủ nghĩa phân biệt chủng tộc ngược”.

Phân khoa Khai phóng và Khoa học đã họp để quyết định về đề xuất này vào ngày 22 tháng 4 năm 1969, trong bầu không khí căng thẳng do sinh viên chiếm giữ tòa nhà University vài tuần trước đó. Cuộc họp được tổ chức tại Trung tâm Kịch nghệ Loeb: cần thiết do số lượng người tham gia lớn và phù hợp vì mức độ kịch tính cao. Những người quá khích đã cảnh báo về sự sụp đổ của Harvard, thậm chí của cả nền văn minh, như họ từng thấy. Những người da trắng và da đen cấp tiến tận dụng cơ hội này để bắt đầu tuyên truyền: một chiến binh da đen diễu hành bên ngoài cuộc họp vung vẩy một con dao thái thịt. Những người da trắng theo chủ nghĩa tự do và ôn hòa đã tổ chức một cuộc diễn hành lớn để phản đối đề xuất của Ủy ban Rosovsky về một chương trình và đưa ra yêu cầu thành lập một khoa. Một đề xuất cũng gây lo ngại: bổ nhiệm 10 giảng viên trở lên và theo đề xuất của một hội đồng giảng viên-sinh viên.

Rosovsky gọi cuộc bỏ phiếu của giảng viên là “một Munich học thuật”, một chiến thắng của việc đối đầu qua tranh luận hợp lý. Nhưng giáo sư Thiên văn học Charles Whitney tuyên bố đã đến “thời điểm cách mạng trong trường đại học” và hoan nghênh vai trò của sinh viên trong việc lựa chọn giảng viên và khóa học trong khoa mới vào buổi bình minh của một phương pháp tiếp cận mới đối với giáo dục đại học: “Nếu… sinh viên khoa tôi kiên quyết muốn bổ nhiệm một nhà chiêm tinh, tôi cho rằng chúng tôi có thể tranh luận về vấn đề đó một cách hợp lý và cả hai bên đều có lợi từ việc này.”■

Vì vậy, vào mùa thu năm 1969, khoa Nghiên cứu người châu Phi và người Mỹ gốc Phi được thành lập. Nhà Sử học nổi tiếng John Hope Franklin được mời làm trưởng khoa. Nhưng nguồn gốc và cơ cấu có vấn đề của khoa đã ngăn cản ông cũng như các học giả da đen nổi tiếng khác tham gia. Cuối cùng, khoa cũng mời được Ewart Guinier, một luật sư, ứng viên năm 1949 của đảng Lao động cánh tả cho chức Chủ tịch Manhattan, và gần đây nhất là Phó Giám đốc Trung tâm Đô thị của Đại học Columbia: thật sự là một cách tiếp cận mới mẻ đối với việc bổ nhiệm ở Harvard. Một số sinh viên da đen theo chủ nghĩa dân tộc tại Columbia đã cảnh báo về sự thờ ơ của Guinier đối với sự tiến bộ của người da đen, sự lười biếng của ông và lịch sử lạm dụng quỹ. Nhưng ban quản lý lo sợ rắc rối đã gây áp lực lên ủy ban lâm thời của khoa, vì vậy quyết định bổ nhiệm được thông qua.■

Việc tăng cường thuê công nhân người Mỹ gốc Phi trên các công trường xây dựng Harvard là một trong số ít vấn đề mà các nhà hoạt động da đen và da trắng tìm thấy điểm chung. Mùa thu năm 1969, Tổ chức Người da đen Thống nhất (OBU) đã kêu gọi phải có 20% đại diện của nhóm công nhân thiểu số trong các dự án của Harvard.

Cuộc chiếm đóng gây chú ý tại tòa nhà University đã dẫn đến các cam kết tuyển dụng cho những dự án cụ thể. Nhưng ban quản lý không đồng ý với 20% lực lượng lao động là người da đen. Thêm nhiều cuộc chiếm đóng các tòa nhà đã xảy ra, với sự tham gia của cả những người da trắng cấp tiến. Sự căng thẳng leo thang. OBU tuyên bố: “Những người da đen ủng hộ chúng tôi… mục đích chính đáng duy nhất của sinh viên châu Phi trong ngôi trường da trắng này là học tập và thúc đẩy sự giải phóng tất cả các dân tộc châu Phi… lương tri đã tới với ngôi trường này.”■

Một hiệp hội gồm các giảng viên và nhà quản lý da đen đã kêu gọi bổ nhiệm một phó viện trưởng phụ trách vấn đề quan hệ chủng tộc có thẩm quyền thật sự và mong muốn viện đại học “lấy ý kiến và sự chấp thuận của chúng tôi về cơ cấu văn phòng này và người quản lý sẽ được bổ nhiệm”. Thay vào đó, Pusey đã chọn bổ nhiệm một trợ lý cá nhân để điều phối các chính sách và chương trình về nhóm thiểu số. Tốt nghiệp năm 1955, từng là trợ lý đặc biệt của Tổng thống Lyndon Johnson về quyền công dân và Chủ tịch Ủy ban Cơ hội Kinh tế Bình đẳng từ năm 1967 đến 1969, Clifford Alexander Jr. đã nhận công việc này vào tháng 1 năm 1970. Pusey yêu cầu hiệu trưởng mỗi trường cử một đại diện cho nhóm lao động thiểu số.■

Những nỗ lực này không dẫn đến sự cải thiện rõ ràng trong quan hệ chủng tộc trong trường. Khoa Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi mới cũng không có một khởi đầu thành công. Chủ nhiệm FAS John Dunlop đã phản đối tuyên bố của trưởng khoa Guinier rằng khoa có “quan điểm của người da đen để phục vụ lợi ích của cộng đồng người da đen và qua đó là lợi ích của tất cả mọi người”. Một vấn đề phát sinh khi người hướng dẫn khóa học Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi loại trừ một sinh viên da trắng. Trong cuộc bỏ phiếu đầu tiên của ủy ban thường trực khoa mới về việc bổ nhiệm dài hạn, bốn giảng viên người da trắng và nhà Vi sinh vật học người da đen của Trường Y

Harold Amos đã phản đối ứng viên; trưởng khoa Guinier và các thành viên sinh viên thì ủng hộ. Trong một vài năm tiếp theo, với sự dồn nén mạnh mẽ, những thay đổi lớn về chính sách, kinh nghiệm, thể chế và thái độ đã làm lu mờ vấn đề mối quan hệ giữa người da đen với người da trắng ở Harvard. Như trong trường hợp của phụ nữ, phần lớn nền tảng và hầu hết những căng thẳng liên quan đến các mối quan hệ đó trong nhiều thập kỷ sau này đã được đặt ra ngay vào năm 1971 khi Pusey rời đi.■

Chương 13:
Trường đại học

Ngay cả trong thời đại của lứa giảng viên lừng lẫy và những ngôi trường chuyên ngành đầy quyền lực, trường đại học vẫn là trái tim của Harvard. Điều này được minh chứng rõ nét ở hai sự kiện nổi bật nhất trong nhiệm kỳ của Pusey: Nỗ lực gây quỹ mạnh mẽ vào cuối những năm 1950, được gọi mỉa mai là “Chương trình vì Đại học Harvard”; và cuộc nổi dậy năm 1969, nơi tập trung sự chú ý (và quan tâm) của các sinh viên Harvard.

ĐỜI SỐNG HỌC ĐƯỜNG

Sau những hối hả nhập học thời hậu chiến của các cựu quân nhân, Đại học Harvard thập niên 1950 có vẻ đã trở lại nhịp sống cũ. Năm 1958, chỉ còn khoảng một phần tư số sinh viên của trường cần hỗ trợ tài chính. Những sinh viên đã tốt nghiệp hệ 5 năm trong những năm 1950 thường sống ở một thành phố rộng lớn phía Đông Nam, lập gia đình, có một con, là thành viên đảng Cộng hòa, đi nhà thờ mỗi tháng một lần. Đa số cử nhân tương lai luôn cố theo đuổi hình tượng quốc dân của Harvard: tinh hoa của giới tinh hoa. Lối ăn vận bình dị giống cựu binh hậu chiến ngày nào dần được thay thế bởi phong cách hoài niệm thời trung học: Đôi giày da thuộc giản dị, màu trắng, (cố ý) ố màu; áo khoác vải tweed sợi thô; cặp sách màu xanh lục; áo gió có mũ kiểu leo núi. “Dù nhìn xa hay gần, trông ai cũng như ai”, một người bình phẩm. Phong cách giao tiếp xã hội thịnh hành là “vẻ ngạo mạn tao nhã: dửng dưng, lãnh đạm, cẩn trọng và gai góc”. Một sự điềm đạm đến xa cách: “Ngay cả giữa các sinh viên bè bạn trong khu Yard thân thuộc vẫn luôn có sự rụt rè, gượng gạo, hé mở thấp thoáng tính thận trọng của giới trẻ thế hệ này.”■

Cơn trầm kha từ Đại suy thoái, sự chín chắn hơn của những cựu quân nhân thời hậu chiến đã tạm thời phủ bóng lên tinh thần nổi loạn truyền thống của sinh viên Harvard. Khi cuộc bàn luận về việc tái sinh tinh thần quật khởi này diễn ra, một nữ sinh Radcliffe “khịt mũi khinh khỉnh: ‘Nổi loạn kiểu gì mà phải bàn trước kế hoạch?’”. Những trò quấy phá thanh xuân đã trở lại vào những năm 1950 với bộ phận sinh viên trẻ trung và có điều kiện hơn. Lần này, chúng đượm vẻ châm biếm, tự ý thức sâu cay, thích hợp với thế hệ sinh viên trí tuệ hơn. Vụ om xòm đầu tiên là vào tháng 5 năm 1952, khi các sinh viên tụ tập để chào đón họa sĩ châm biếm Walt Kelley, tác giả cột tranh biếm họa “Pogo” nổi tiếng. Sự hỗn loạn và đình trệ biến thành việc phá xe cộ trên đường và gây gổ với cảnh sát. Tháng 4 năm 1961, sinh viên biểu tình sôi sục suốt hai đêm để phản đối quyết định hành chính về cách in bằng tốt nghiệp bớt tốn kém hơn – điều không thể tha thứ là chúng bằng tiếng Anh, chứ không phải tiếng Latinh. Mục tiêu chính của đợt phản đối này là Viện trưởng Pusey và quyết định thay đổi của ông. Nhưng điều đó còn tử tế chán so với sự kiện tiếp theo. Một tuần sau cuộc khẩu chiến về bằng cấp, các sinh viên chiếm lĩnh một khóa học pha chế do Cơ quan Đại diện Sinh viên Harvard tổ chức, đưa yêu sách đòi in bằng cấp bằng tiếng Latinh với lý lẽ thật quyến rũ: có vậy mới tìm được việc làm.■

Chán nản với tính chuẩn tắc của hệ đào tạo cử nhân (và thao thức trong Thời đại Eisenhower), các giáo sư đã khuyên nhủ sinh viên chọn cách chống đối ít rủi ro hơn. Câu trả lời họ nhận được: Thời của các thầy còn phiêu lưu hơn; hãy nhìn thế giới bây giờ xem. Sau nhiều năm suy thoái và chiến tranh, giống như những bạn đồng trang lứa, sinh viên Harvard của thập niên 1950 mong muốn một quãng nghỉ khỏi những mộng tưởng và hứa hẹn. Sức ép từ những bài tập trên lớp, chủ yếu trong chương trình Giáo dục Đại cương, vốn có định hướng tư duy tổng hợp thay vì khai phá hay giải cấu trúc. Văn học, Triết học, Lịch sử trở nên phổ biến hơn, trong khi môn Bộ máy nhà nước thì không. Chỉ có khoảng 10% trong số 5.000 sinh viên thuộc về các tổ chức chính trị.

Báo cáo năm 1956 của Hội đồng Sinh viên mang tên “Tôn giáo ở Harvard” đã tìm ra những góc nhìn về mức độ quan tâm và tin tưởng khiến những người lập ra nó phải trầm trồ. Tờ Newsweek ghi nhận và kết luận tôn giáo đang có xu hướng “cất cánh” trong ngôi trường Harvard. Tờ báo thế tục kiên định Crimson lại phản đối điều này. Nhưng ai biết được? Dù trong tình huống nào, nó cũng khó có thể tạo ra một cuộc Đại Tỉnh Thức. Khi một sinh viên hỏi Pusey tại sao các lớp học không nghỉ vào ngày thứ Sáu Tốt lành, vị viện trưởng “chẳng mấy thế tục” này giải thích: Harvard không định sắp xếp lịch học của mình dựa trên những ngày lễ tôn giáo.■

Môn bóng bầu dục của Harvard dần được định hình trong những năm 1950 như một phiên bản hài hước của giải Ivy League. Thái độ của Pusey với môn thể thao này không khác Conant là bao: “Chúng tôi tin cách hợp lý nhất để duy trì môn bóng bầu dục như một trò chơi là giao các chính sách về thể chất cùng chương trình thể thao vào tay những nhà chức trách giáo dục có đủ quyền hạn kiểm soát việc tuyển sinh và hỗ trợ tài chính.” Dù gì đi nữa, một trường đại học ngày càng hướng về nhân tài trí thức khó có thể trở thành mảnh đất màu mỡ cho kỹ năng bóng bầu dục. Mùa bóng năm 1957 với thất bại đau đớn của đội Harvard trước Princeton và Yale đã đủ làm hài lòng những nhà học thuật ghét thể thao nhất. “Thảm họa” này khiến John Yovicsin trở thành huấn luyện viên, trình độ bóng bầu dục của Harvard tiến bộ lên, và thành tích của trường trong khuôn khổ Ivy League đã góp thêm một viên gạch cho tòa tháp tự tôn đang vươn cao của Harvard.■

Nhưng chiếc mai rùa hoài cổ dễ làm người ta nhầm lẫn. Hồi tưởng về hai thập niên sôi nổi sau những năm 1950, giáo sư Ngôn ngữ Anh William Alfred nghĩ đó chính là lúc “Harvard xưa kia, ngôi trường ở miền Đông, trung tâm chú ý của các trường dự bị đại học, với điểm nhấn là các câu lạc bộ sinh viên năm cuối” đã “lùi vào dĩ vãng”. Những đổi thay nho nhỏ nhưng tích tụ dần đã làm thay đổi đáng kể đời sống của sinh viên. Các bữa ăn phục vụ tại bàn là di sản của Thế chiến II. Từ mùa thu năm 1954, sinh viên được yêu cầu dọn giường (hay đúng hơn, là không tự dọn), khi những đội dọn phòng (là nam giới) được máy móc hỗ trợ thay thế cho công việc truyền thống của các nữ phục vụ.■

Chiến thắng kép của chế độ coi trọng tài năng và sự sung túc đã thay đổi diện mạo khối sinh viên cũng như giảng viên của Harvard. Sinh viên nước ngoài ngày càng chiếm số lượng đáng kể trong trường. Tới mùa thu năm 1957, có 800 người nước ngoài ở trường, trong đó 128 sinh viên đại học. Những sinh viên không ở ký túc xá – “dân giày đen” theo tiếng lóng lúc bấy giờ – ngày càng ít. Tới năm 1956, chỉ còn 285 người trong ba lớp sinh viên năm hai và đa phần có nguồn gốc xuất thân khác xa so với nhóm sinh viên ngoại trú thuộc tầng lớp lao động trước chiến tranh. Giờ đây, các sinh viên sống ngoại trú bởi không còn phòng ký túc xá, cũng như vì một số đã lập gia đình. Gần 40% từng học tại các trường trung học tư nhân. Ba trong số các sinh viên ngoại trú trong giai đoạn 1956-1957 đã gặp tai nạn giao thông khi lái Jaguar đi học.■

Hai khu nhà mới cho sinh viên bậc đại học được mở ra cuối những năm 1950, đầu 1960, hiển nhiên là để vinh danh các đời hiệu trưởng trước của Harvard như Increase Mather (mất năm 1723) và Josiah Quincy (mất năm 1864). Ý tưởng đặt tên một khu là Roosevelt House – mà không chỉ rõ Theodore Rooseveld hay Franklin D. Roosevelt bị gạt đi. Thư ký Hội đồng Bailey giải thích: “Trong ban lãnh đạo của trường đầy những vị chẳng thể ưa nổi Franklin lẫn Eleanor.” Khu nhà mới cho bậc đại học được hình thành vào cuối thập niên 1960, khi Radcliffe xây nhà Currier. Tới lúc này, tiếng nói của sinh viên đã được lắng nghe. Tòa Currier được thiết kế trên cơ sở những phê bình của sinh viên về các khu ký túc xá đời cũ. Thay vì những hành lang vô hồn, khu nhà mới điểm xuyết những góc ấm cúng ở mỗi tầng trong một tập hợp các tòa nhà xếp hình quả đậu. Sơn của khu nhà còn chưa khô khi những người phản đối Currier bắt đầu phàn nàn rằng đây chẳng qua chỉ là chiêu trò “chia để trị” của Ban giám hiệu nhằm cô lập sinh viên vào các nhóm lẻ dễ quản lý về mặt chính trị, rằng thứ họ muốn là đời sống đường phố phong phú, thoải mái ở những khu ký túc xá kiểu cũ.■

NHẬP HỌC

Không phải cách hành xử trong trường, mà chính đối tượng được vào Harvard mới là điểm mâu thuẫn chính về tính cách của trường đại học. Những ngày trước Thế chiến, khi 80-90% người đăng ký đều được nhận vào học, đã một đi không trở lại. Năm 1953, khi Pusey bắt đầu nhiệm kỳ, trường đại học chỉ tuyển hơn một nửa trên tổng số 3.400 đơn. Một thập niên sau, lượng đăng ký lên tới 4.155 người và khoảng 38% được nhận. Những người phụ trách tuyển sinh phẫn nộ trước tỷ lệ sụt giảm của số con em cựu sinh viên được tuyển vào trường: 9 trên 10 năm 1951 giảm còn 2 trên 3 năm 1956.

Vấn đề là xếp hạng và điểm số của các con em dân Harvard tụt khá sâu so với mức trung bình của thí sinh dự tuyển. Nguyên nhân không phải là các cựu sinh viên Harvard sản sinh ra thế hệ kế cận kém đi, mà trình độ chung của thí sinh dự tuyển đã được nâng lên quá nhiều. Những cựu quân nhân hậu chiến có trình độ, cạnh tranh sòng phẳng về học thuật hóa ra không hề bất thường mà có thể nhìn thấy trước. Như xát thêm muối, tỷ lệ sinh viên trúng tuyển lựa chọn vào Harvard cứ tăng cao mãi, từ khoảng 60% số được chấp nhận trong những năm đầu thập niên 1950, lên tới con số hơn 80% trong thập niên sau đó. Ngày càng có nhiều gia đình đủ điều kiện kinh tế để học Harvard, hoặc được hỗ trợ tài chính như Học bổng tài năng quốc gia. Lứa con cháu có năng lực của những người nhập cư từng học Harvard một thế hệ trước giờ đã là bác sĩ hoặc luật sư thành đạt, lại gửi gắm con vào những trường tư thục hoặc trường công tốt ở ngoại ô, với khát khao con em mình sẽ được vào “mái trường xưa” của cha ông.■

Wilbur Bender, người phụ trách tuyển sinh giai đoạn 1952-1960, cảm thấy bế tắc khi phải cố làm nguôi ngoai những cựu sinh viên có tầm ảnh hưởng lớn, đang quan ngại về tỷ lệ bị loại ngày càng cao của con em mình. Trong khi đó, cuộc vận động gây quỹ cho Đại học Harvard diễn ra vào cuối thập niên 1950. Năm 1957, Bender trăn trở: “Thẳng thắn mà nói, chúng tôi có nên ngậm đắng nuốt cay và nhận mọi con em cựu sinh viên Harvard có khả năng bám trụ để nỗ lực vận động gây quỹ mạnh mẽ cho Đại học Harvard trong ba năm tới?” (không ít thì nhiều, đó chính là điều thật sự đã diễn ra).■

Thành viên Hội đồng Thomas Lamont bức xúc khi biết Princeton và Yale đang có khả năng hơn trong việc thu hút “những người ưu tú”. Ông nói với Bender rằng 9 trên 10 cựu sinh viên Harvard: muốn kiểu sinh viên Havard đúng như ông cần. Tất nhiên, luôn có rất nhiều gia đình thuộc giới thượng lưu trên đất nước này muốn gửi mấy đứa trẻ dốt nát của mình đến trường đại học, và tất nhiên có cả núi những gia đình “đang lên” muốn gửi con cái vào đây bởi họ nghĩ nó sẽ cho họ một cái mốc cao sang trên nấc thang xã hội. Nhưng Harvard chỉ muốn những sinh viên ưu tú, với địa vị và lý lịch bất kỳ, người mà Exeter cũng ưa, Yale cũng thích và Princeton cũng chọn.

Khi Lamont cảnh báo rằng những gia đình Harvard truyền thống có lẽ sẽ không tiếp tục gửi con vào trường đại học được mở rộng, Chủ nhiệm FAS McGeorge Bundy đã phản pháo. Chỉ thông qua việc mở rộng, những phẩm cách, lời hứa, năng khiếu thể dục thể thao và phần còn lại mới có cơ hội thăng hoa. Ông trách cứ Lamont vì ám chỉ rằng trường nên chừa chỗ cho những anh chàng trẻ tuổi có lý lịch danh giá cùng phẩm cách tốt, nhưng thiếu một chút tận tụy trong công việc và tâm huyết với sự nghiệp: “Harvard là một guồng máy quá vĩ đại của quyền lực và trách nhiệm… để trở thành nơi gửi gắm những năm thanh xuân muộn màng của mấy anh chàng trẻ tuổi trình độ kha khá.” Bunny tin phẩm chất khối sinh viên ngày nay “không chỉ thông tuệ mà còn chín chắn và ít bị cám dỗ bởi sự hào nhoáng giả tạo, cả về trí tuệ lẫn xã hội, so với lứa trước Thế chiến II”.■

Trong khi đó, Bender đang phát triển một cơ chế tinh vi, hợp lý để đặt trọng số cao hơn cho những tiêu chí lựa chọn phi học thuật. Ông tâm sự với Pusey: “Sự hoang đường mà chúng ta phải đấu tranh không khoan nhượng chính là quan điểm cho rằng nơi đây chỉ là một nhà máy đầy ứ thiên tài đầu to mắt cận hoặc đám cậu ấm ẻo lả quý báu, mà chẳng ai thèm nói chuyện với ai, không có một chút tinh túy sục sôi trong huyết quản, cũng chẳng thèm màng tới những góc cạnh bình dị, lành mạnh của cuộc sống.” Với quy mô và chất lượng của các ứng viên đầu vào, ông cần những nguyên tắc để nhận họ vào hơn là lý do để loại họ ra, chẳng hạn như “tính cách mạnh mẽ, năng lực sáng tạo ở nhiều mặt, có cá tính thu hút, tố chất lãnh đạo, đa dạng về địa lý, có xuất xứ vùng núi hoặc tỉnh lẻ, năng khiếu thể dục thể thao, con em Harvard, tràn trề năng lượng và nhiệt huyết, sức mạnh của động lực, ham mê tìm tòi học hỏi, yêu thích một lĩnh vực nghiên cứu nhất định.”

Tóm lại, một dải ngân hà những phẩm chất, sở thích, tài năng và lý lịch đa dạng phong phú (và khó đo đạc chính xác) tới mức sự lựa chọn nằm an toàn trong bàn tay quyết định của các chuyên gia tuyển sinh, những pháp sư bậc thầy về môn khoa học huyền bí: sàng sảy những ứng viên nhập học để tách gạo khỏi trấu.■

Và tuyển sinh trở thành một bí thuật (theo định nghĩa của từ điển là “một nghi lễ tôn giáo bí ẩn”.) Delmar Leighton, đồng nghiệp của Bender, cố lý giải điều này cho các cựu sinh viên vào năm 1956. Tiêu chí con em Harvard hay nguồn gốc xuất thân không dễ để có thể chấm điểm (Tại sao vậy? Không ai rõ.) Nhưng trọng số tương đối của những chỉ tiêu trình độ học vấn, tiêu chí cá nhân và các báo cáo nhận xét ở trường phổ thông thì có thể đo lường. Trong cuộc phỏng vấn ứng viên, trọng số được phân chia: 52% cho các tiêu chí cá nhân, 33% cho trình độ học vấn, 14% cho nhận xét của hiệu trưởng trường trung học. Nếu không có phỏng vấn, tiêu chí cá nhân giảm còn 28%, trình độ học vấn tăng lên 51% và nhận xét của hiệu trưởng lên 20%. Thể dục thể thao và các năng khiếu khác có tỷ trọng (thấp đáng ngờ) 1%. Nhưng không phải tất cả đều là con số. Một ứng viên hàng đầu về thành tích học tập đã bị loại bởi “một căn cứ có vẻ trực giác” là cậu ta nhỏ con, cơ thể gầy yếu và nói lắp nghiêm trọng, chắc hẳn anh chàng khó mà trụ nổi với cuộc sống khắc nghiệt của sinh viên Harvard. (Harvard không phải trường duy nhất cứng nhắc thế này. Bài báo “Một trường trong Liên đoàn Ivy (Yale) quyết định tuyển sinh như thế nào” trên tờ New Yorker đã kể về việc một ứng viên được tuyển vì cậu ta “thừa chí nam nhi”).■

Bender từ chức phụ trách tuyển sinh vào tháng 10 năm 1959. Tin đồn rằng chính Bundy (người muốn các giảng viên ưu ái những sinh viên thông thái hơn) đã buộc ông thôi việc – sau khi Chương trình gây quỹ cho Đại học Harvard đã xuôi chèo mát mái. Bundy cho rằng Bender rời đi vì ông đã định hình lại bộ máy tuyển sinh và cần những chân trời mới để chinh phục. Thế nhưng, bản báo cáo cuối của Bender khó có thể là của một người đã hoàn thành công việc và mãn nguyện. Ông nghĩ câu hỏi then chốt rằng trường đại học này có phải “chỉ đơn giản là một trường đào tạo tiền-chuyên-ngành, nơi sinh viên được kỳ vọng sẽ thẩm thấu càng nhanh càng tốt những kiến thức có vẻ cần thiết để bắt đầu giai đoạn đào tạo chuyên sâu? Trường đại học có trở thành sảnh chờ cho tấm bằng tiến sĩ tương lai?” Ông cảnh báo: “Thẳng thắn mà nói, những học sinh hàng đầu ở trường trung học thường là những cậu chàng đờ đẫn, thiếu sinh khí hoặc lập dị.” Cá tính và sự sáng tạo không có mấy tác động đến thành tích học tập thời trung học và đại học. Nhưng nếu những mô hình giáo dục hiện tại tiếp tục, có lẽ phân nửa lớp với thành tích học tập thấp hơn sẽ ra đi. Số đó sau này có lẽ sẽ là những cựu sinh viên trung thành luôn tận tâm với việc gây quỹ, còn những sinh viên thường thường sẽ vươn tới các đỉnh cao xã hội: Theodore Roosevelt, Franklin D. Roosevelt và (sắp tới) là John F. Kennedy… Harvard có thể tránh tương lai u ám kiểu truyện giả tưởng Orwell như vậy “nếu chúng ta không đẩy mức học vấn hiện tại lên quá cao và duy trì tốt quan hệ với các trường trung học tư và gia đình Harvard”. Bằng những ngôn từ trân trọng, Bender vẽ ra viễn cảnh “một trường đại học với đâu đó mấy sinh viên bình dị, một vài cậu trai làng gốc Bắc Âu đang trượt ván mượt mà và đôi ba sinh viên tiền-y-khoa phố Bronx”.■

Trong khi đó, số đơn nhập học cũng như tiêu chuẩn tuyển sinh vẫn không ngừng tăng. Để giảm bớt gánh nặng, từ tháng 1 năm 1964, Hội đồng chính thức gỡ bỏ giới hạn 1.000 sinh viên mới. Khoảng 1.500 sinh viên đã được tuyển vào năm 1965 – trên tổng số 6.700 đơn từ 3.000 trường trung học. Lần đầu tiên, chỉ non nửa số con em Harvard đã nộp đơn được nhận vào. “Chúng tôi thật sự không thấy có lý do gì để loại bỏ những ứng viên giỏi giang nhất chỉ để nhận những con em Harvard kha khá”, Fred Glimp, người phụ trách tuyển sinh tuyên bố. Quy mô và sự nhạy cảm của việc tuyển sinh khiến nó trở thành một quy trình ngày càng vi diệu. Vào đầu thập niên 1960, hơn 100 ủy viên của trường và học bổng cùng 1.400 cựu sinh viên đã tham gia công tác tuyển sinh và phỏng vấn. Họ không chỉ tìm kiếm và thẩm định các ứng viên, mà thường tích cực hỗ trợ xoa dịu những trường trung học liên kết có các học sinh bị từ chối.■

Thời điểm này, các quỹ chung của FAS bắt đầu cung cấp nhiều nguồn hỗ trợ tài chính, giúp Harvard tiến gần hơn tới mục tiêu tuyển sinh không xét đến tài chính. “Quỹ học bổng mạo hiểm” cho phép trường tiếp nhận 200 sinh viên có mức độ rủi ro cao trong giai đoạn 1957-1966. Những sinh viên này có điểm đánh giá rất thấp, tới từ các khu ổ chuột, những trường trung học không được công nhận của người da đen ở miền Nam và từ các trại lao động người nhập cư. Chỉ một vài người trong ban tuyển sinh biết họ là ai. Họ học tại một trường dự bị đại học ở New England khoảng một năm trước khi tới Harvard. Ban tuyển sinh cho rằng nhìn chung, họ đã học tập tốt; một trong số họ sẽ nhận được học bổng Rhodes (Tập trung vào thành quả của việc đào tạo – dù mang tính đại diện cao hay không – đã (và đang) là cách làm được chấp nhận để đánh giá một phương án tuyển sinh thử nghiệm).■

Khi phong trào ủng hộ các quyền dân sự phát triển, sự chú ý tập trung vào hoạt động tuyển sinh những ứng viên da đen từ miền Nam. Một cựu sinh viên người Birmingham, bang Alabama đã cảm thấy buồn phiền khi một ứng viên người da đen từ bang của ông, dù đạt Học bổng tài năng quốc gia, lại không được tuyển. Nhưng khi một sinh viên đã tốt nghiệp người Louisiana than phiền rằng ba trong số 27 ứng viên được tuyển của bang đến từ cùng một trường trung học của người da đen, trợ lý của Pusey, William Bentinck-Smith đã rà soát tình huống này và báo cáo: “Dù có vẻ khó tin, nhưng ba sinh viên gốc Phi này vượt trội hoàn toàn so với 22 sinh viên da trắng trong danh sách, với một ngoại lệ (người da trắng) là một ứng viên mà ủy ban cảm thấy đã quá phụ thuộc vào cha mẹ và bị đánh trượt bởi lý do này”.■

Thực tế là có quá nhiều ứng viên có điểm SAT nằm trong nhóm cao nhất (750-800) đã làm tăng tỷ trọng của những chỉ tiêu xét tuyển phi học vấn. Hầu hết việc rà soát hồ sơ nhập học được thực hiện bởi các thành viên ban tuyển sinh. Thành quả chất lượng xét tuyển của họ được xác nhận khi một nghiên cứu đối với khóa 1962 cho thấy một mối tương quan nhẹ nhưng rất rõ ràng giữa điểm đánh giá ứng viên và thành công của họ ở Harvard. Kết luận: “Điều được coi là ‘đúng đắn’ về một trường đại học đầy tính nhân văn, mang một sứ mệnh đào tạo rộng lớn có vẻ đã thực sự tác động tích cực đến chính sinh viên cũng như trường đại học này.”■

Mùa thu năm 1968, Hội đồng Giáo dục Mỹ tập hợp thông tin của hàng nghìn sinh viên nhập học từ hàng trăm trường đại học tại Mỹ. Kết quả: một hồ sơ thống kê cho thấy sự khác biệt giữa sinh viên Harvard với những sinh viên trường khác. Tất nhiên, sinh viên Harvard tới từ những gia đình trí thức và khá giả hơn hẳn. Về xuất xứ tôn giáo, tân binh Harvard có tỷ lệ dòng dõi gia đình theo đạo Tin lành và Do Thái cao hơn, nhưng theo Công giáo lại thấp hơn trung bình của cả nước. Số thống kê về tín ngưỡng cá nhân của các sinh viên thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung: rõ ràng, nhiều sinh viên trường này đã theo thuyết bất khả tri trước khi tới một Harvard vô thần. Đương nhiên, điểm số, năng lực lãnh đạo ở trung học và định hướng chiến lược sau tốt nghiệp của họ cao hơn hẳn mức trung bình. Tương tự là số lượng sinh viên đăng ký ngành chính là khoa học xã hội rồi trở thành giảng viên đại học và nhà khoa học nghiên cứu. Họ ít có xu hướng tham vọng làm giàu. Mẫu thống kê của cả nước cho thấy 60% sinh viên đi học vì muốn kiếm tiền; con số đó là 16,4% ở các tân binh Harvard. Dân Harvard muốn tham gia biểu tình trong thời gian ở đại học nhiều hơn hẳn trung bình cả nước (17,1% so với 4,6%), ủng hộ việc hợp pháp hóa cần sa, quan tâm đến ô nhiễm không khí và lên kế hoạch tham gia hoạt động chính trị.■

VĂN HÓA ĐẤU TRANH CỦA SINH VIÊN

Thông điệp vắn tắt từ các cuộc thống kê này cho những người bảo vệ truyền thống và trật tự của Harvard là: rắc rối. Đây không phải là điều rõ ràng ngay tức khắc trong thời đại coi trọng nhân tài đang lên. Một nghiên cứu năm 1958 kết luận rằng “văn hóa của sinh viên Harvard chủ yếu hướng về tầng lớp trung lưu và công việc. Chắc chắn vẫn có những biểu hiện bề ngoài của các nghi thức thượng lưu và phong thái hào hoa, nhưng đó chỉ là hình thức chứ không phải cốt lõi.” So với quá khứ, đây là một “trật tự mới”. Hiển nhiên là ở đẳng cấp cao. Khả năng gặt hái những giải thưởng rực rỡ ngoài xã hội của sinh viên Harvard đang ngày một tăng. Khóa 1960 là một cột mốc đáng nhớ. Lần đầu tiên có hơn nửa số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi; 82% định hướng học sau đại học. Chỉ 134 người, 13%, đi làm luôn: đa phần (26 người) là kỹ sư, 18 người tham gia giảng dạy, 11 người vào các ngân hàng và 10 người làm nhân viên kinh doanh. Khóa 1966 giành tới 25% các học bổng Rhodes và Marshall toàn quốc trong cả năm, cũng như 40 học bổng của Quỹ Khoa học Quốc gia và 45 từ Quỹ học bổng Woodrow Wilson. Hơn hai phần ba sinh viên tốt nghiệp loại giỏi.■

Đa số sinh viên của những năm 1950 và đầu 1960 đều có vẻ chìm đắm trong hỗn hợp chếnh choáng giữa địa vị xã hội cao với đời sống trí tuệ dành cho họ. Vậy đâu là nguồn cơn của sự kém hài lòng? Một trong các nguyên nhân là chương trình học. Đội ngũ giảng viên có tính chuyên nghiệp cao cùng chuyên môn sâu đương nhiên sẽ cung cấp những môn học chuyên nghiệp và chuyên sâu. Trong danh mục môn học năm 1961-1962 có 1.614 đề xuất, tương đương một phần tư số sinh viên. Tờ Crimson của Harvard bản năm 1958 chỉ trích thẳng thừng việc nhồi nhét quá mức của trường đại học: quá chú trọng vào điểm số, quá nhiều áp lực đối với việc chuẩn bị cho sự nghiệp học vấn. Một báo cáo năm 1964 của Hội đồng những Vấn đề Sinh viên tìm thấy một núi hoài nghi với hai trường phái đối phó với các bài giảng: “trâu” (chỉ phân tích mà không có số liệu) và “bò” (chỉ có số liệu mà không phân tích). Giống như trước đây, các sinh viên tự bảo vệ mình khỏi sự khắc nghiệt trong học thuật bằng cách đổ dồn vào một vài lớp học phổ biến. Môn Lịch sử trí tuệ châu Âu của Crane Brinton, “một trong những môn học cho điểm mát tay nhất trường Harvard”, từng có tới 800 sinh viên tham dự.■

Một nguyên nhân khác gây ra căng thẳng: điều gì xảy ra khi một sinh viên năm nhất gặp gỡ những đồng lứa quá tải của mình. Một nửa số sinh viên nhập học năm 1959 tuyên bố tập trung vào Khoa học Tự nhiên; 28% thực sự làm điều này. 43% thích học các môn khoa học xã hội thân thiện hơn. Trường mở Văn phòng tư vấn học tập vào những năm 1950, và nhanh chóng chuyển đổi từ một cơ quan chuyên xử lý những sinh viên có vấn đề thành bộ phận hỗ trợ các vấn đề của sinh viên.■

Cuối năm 1964, Hiệu trưởng Đại học Harvard John Monro đã lưu ý về một sự biến chất nghiêm trọng của sinh viên năm hai: số lượng trong danh sách khoa ngày càng ít, kết quả học tập không như ý ngày càng nhiều, nghỉ học tự nguyện, hoặc bị đuổi khỏi trường. Trợ lý Bentinck-Smith (và cả Pusey) “rất quan ngại” về bài báo sắp lên khuôn của tạp chí Life về các vấn đề cảm xúc của sinh viên Harvard nhưng vẫn không tài nào chặn được. Bài viết “Suy sụp trong khuôn viên trường đại học” được xuất bản vào tháng 1 năm 1965. Bài báo khiến một cựu sinh tốt nghiệp lớn tuổi chỉ trích Pusey:

Với nhiều người chúng tôi, có vẻ như ông đã góp phần chuyển biến trường đại học này, từ vai trò độc đáo là ngọn cờ đầu trong việc đào tạo hàng loạt nhà lãnh đạo ở mọi khía cạnh của cuộc sống, thành một nhà máy chuyên sản sinh các học giả, giáo sư và nhà khoa học nghiên cứu… Đây không phải lời biện hộ cho chế độ coi trọng tài năng, mà là hệ quả của một mục đích thực dụng và kìm hãm năng lực. Cơ bản đã là quá sai khi cố gò ép những sinh viên với tiềm năng học vấn khiêm tốn vào các chuẩn mực tương đương với tầng lớp đại bàng học thuật.■

Trong thời gian này, Chương trình Giáo dục Đại cương của Conant đang gánh chịu sự bất mãn của giới giảng viên: một phần là bởi mức nhiễu loạn chuyên ngành hẹp đối lập với sự cải cách chương trình học, phần khác là do các giảng viên hướng về chiều sâu chuyên môn hơn là những chỉ dẫn chung chung. Hội đồng giảng viên năm 1964 thấy cơ cấu quy định hành chính của chương trình Giáo dục Đại cương thiếu sự cân bằng, yêu cầu quá cứng nhắc, số khóa học quá hạn chế về số lượng, nội dung thiếu sót bởi quá nhấn mạnh vào những khía cạnh lịch sử và phê phán của phân tích, trong khi coi nhẹ cả lý thuyết Khoa học Tự nhiên lẫn xã hội, lờ đi những chỉ dẫn thực hành cho các môn này (nếu không, tất cả đều ổn). Song những trăn trở này lại chẳng khiến sinh viên bận tâm; phản ứng của họ chuyển từ chán nản sang lãnh đạm. Trong năm 1966, các yêu cầu còn lại của khóa học nhập môn cho chương trình đã kết thúc, những “tàn dư cuối cùng của một chương trình giảng dạy cốt lõi đã nhường chỗ cho đòi hỏi về sự linh hoạt.”■

Mối căng thẳng giữa thầy và trò cũng xưa như lịch sử của Viện đại học – hoặc trường đại học. Nhưng đã có thêm những yếu tố mới. Xã hội nước Mỹ thay đổi nhanh chóng đã tôi luyện nên một thế hệ sinh viên mới đầy bất an. Một cuộc thăm dò ý kiến năm 1959 của tờ Crimson cho thấy sự mộ đạo trong những năm 1950 đã dần tạm biệt Harvard. Trong số những sinh viên được hỏi, 20% nhóm Công giáo, 25% nhóm Do thái giáo và 40% nhóm Tin lành nói họ đã tự “rời đạo” khi học tại trường. Cùng với chủ nghĩa thế tục này là xu hướng chủ đạo về sự bất mãn với cơ chế hạ tầng về hành chính (và cả về học thuật, với số người phản đối ít hơn nhưng mức độ phản đối gay gắt hơn), được xem là áp chế và bó buộc. Trong báo cáo mùa thu năm 1962 mang tên Tầm xa, một báo cáo về Harvard ngày nay – một góc nhìn vào tâm tình của sinh viên có thể hé mở phần nào tín hiệu của thời đại – đã đề nghị các sinh viên mô tả lại điều thú vị nhất họ từng làm trong ngày. Một sinh viên trả lời: “Cả ngày của tôi đã trở nên hoàn toàn độc lập với mọi mệnh lệnh áp chế độc đoán của viện đại học. Thời gian của tôi chỉ thuộc về tôi.” Ý kiến này có thể bị coi như một sự ấm ức muộn màng của tuổi trẻ. Nhưng cũng có những dấu hiệu cho thấy sự thay đổi có thể mang hậu quả đang ngấm ngầm chuyển biến trong thái độ của sinh viên.■

Một trong những dấu hiệu này là sự thay đổi cả về chất và lượng từ cuộc sống ký túc xá cùng câu lạc bộ rượu cồn sang văn hóa dùng chất kích thích. Đầu những năm 1960, những kẻ cung cấp chất gây ảo giác, Timothy Leary và Richard Alpert, đã thấp thoáng xuất hiện. Leary và đồng bọn rời trường năm 1963, nhưng tình trạng dùng chất kích thích họ để lại đã hình thành nên một phần bức tranh xã hội ở Harvard. Ban giám hiệu trường và các cơ quan dịch vụ sức khỏe đã bắt đầu cảnh báo sinh viên về sự nguy hiểm của những loại hóa chất này. Tháng 12 năm 1964, tờ New York Times báo cáo 20-50% sinh viên Harvard đã thử ma túy. Với giả định là số ước tính và tự tính cũng như nhau, Hiệu trưởng Đại học Harvard John Monro cho rằng con số 10% có vẻ đúng hơn. Pusey nghĩ như vậy cũng là quá nhiều.■

Thứ sau này sẽ được gọi là văn hóa phản kháng khởi nguồn từ cuối thập niên 1950. Một bài báo năm 1956 của tạp chí Cambridge Review chỉ trích sự cứng nhắc về văn hóa và học thuật của Harvard, với nguồn tham khảo thời thượng hơn từ những ý tưởng của Wilhelm Reich và Henry Miller. Một “bữa tiệc” dân ca trực tiếp tại đài truyền thanh của trường được tổ chức một năm hai lần, bắt đầu từ năm 1958. Một cựu sinh viên coi đây là sự sụp đổ của nền văn minh (Harvard) mà ông biết từ năm 1961. Một bức ảnh ngoài bìa báo cáo gửi hiệu trưởng đã làm bùng lên cơn phẫn nộ trong ông: “Rất nhiều người trong bức ảnh này trông nhếch nhác. Người đang hùng biện thì chẳng rõ là đàn ông để tóc dài hay đàn bà để tóc ngắn”. Một vài đấng mày râu được nhận diện bởi bộ ria: một biểu hiện rõ rệt của sự nhạo báng hoặc – tệ hơn – chủ nghĩa vô chính phủ. Pusey có cùng mối quan ngại về râu ria hay phong cách hippie. Nhưng ông phải giải thích rằng thực tế mấy cậu sinh viên râu tóc kỳ quặc kia đang hóa trang cho vở kịch Troilus và Cressida.■

Nguồn cơn rõ rệt hơn của sự bất ổn đến từ tờ báo sinh viên của chính Harvard, Crimson. Thi thoảng, tờ báo này cũng là đối tượng khuấy động đôi chút bất bình, nhưng nói chung, trong nhiều năm nó vẫn là con thú ngoan hiền trong gánh xiếc Harvard: luận điệu đảng Cộng hòa chính cống cho đến cuối thập niên 1930, thái độ bài Do Thái thời thượng trong cơ chế tuyển dụng cho tới tận sau thời chiến. Quan hệ giữa Pusey và tờ Crimson trở nên căng thẳng sau khi tờ báo làm phóng sự (Pusey đánh giá là không công bằng) về thái độ om xòm trước những đám cưới Do Thái ở Nhà thờ Memorial. Trợ lý của ông, Bentinck-Smith, một cựu nhà báo, lại than phiền về cách giật tít đầy thiên kiến, những câu chuyện bị bóp méo, bịa đặt và thêu dệt.■

Tháng 4 năm 1962, một chùm sáu số báo Crimson giáng đòn tấn công mạnh vào viện trưởng: “Quan điểm của ngài Pusey về Harvard vẫn còn quá bảo thủ… Nếu ngài viện trưởng muốn tìm thấy lẽ sống trong lịch sử và truyền thống, xin nhớ rằng sự lãnh đạo đầy năng lượng và giàu ý tưởng mới chính là một trong những truyền thống mạnh mẽ nhất của Harvard.” Tờ báo cho rằng “khối giảng viên đang dần cảm thấy ngài viện trưởng không hiểu nổi viện đại học của mình… Sự nghi ngờ của các giảng viên về việc Harvard của ngài Pusey chẳng giống gì Harvard của họ quả là nguy hiểm; thảm hại thay, nó cũng không sai sự thật là bao.”

Đây là điều không có tiền lệ và đầy bất trắc, một điềm báo của Crimson. Vụ tấn công thu hút sự chú ý của các tờ Time, Newsweek, thậm chí cả Tổng thống John. F. Kennedy, người sau đó đã viết thư an ủi Pusey: “Gần đây, tôi có đọc một vài bình phẩm không hay về ông trên tờ Crimson. Cũng là một lãnh đạo, tôi hy vọng những lời bình phẩm này không làm phiền ông quá nhiều. Tôi viết những dòng này cho ông với vị thế của một người cũng bị báo chí hành hạ hằng ngày, và thật không may, cơn lũ dư luận ấy còn ồ ạt hơn Harvard Crimson gấp nhiều lần. Tôi dám chắc ông sẽ giữ vững quan điểm về vấn đề này, bởi tất cả chúng tôi, những người đã quen, thấu hiểu công việc của ông, đều toàn tâm toàn ý ủng hộ ông.”■

Một biểu hiện mang tính thế hệ: Có vẻ như các thành viên của WHRB, đài phát thanh sinh viên, đã ghé thăm Phòng thí nghiệm Gordon McKay lúc nửa đêm và tự lấy đi các thiết bị kỹ thuật. Chủ tịch WHRB Michael Rice bị yêu cầu rà soát tình huống này. Anh chàng hồn nhiên báo cáo rằng vụ trộm cắp này chẳng nhằm nhò gì, các linh kiện bị lấy không phục vụ mục đích cá nhân, mà cho nhà đài. Bên cạnh đó, các món bị lấy không thuộc sở hữu cá nhân mà chỉ thuộc về phòng thí nghiệm, do đó, đây thực chất không được coi là trộm cắp. Nhưng một khi cái kim trong bọc đã lòi ra, anh ta bất đắc dĩ kêu gọi phải trả lại. Đáp lại thái độ này, Hiệu trưởng Monro đã cho anh ta nếm mùi địa ngục. Phản hồi của Rice được đánh giá là “mù mờ về đạo đức và sai trái”; việc xử lý tình huống của anh chàng cho thấy “sự vô cảm nghiêm trọng đối với vấn đề đạo đức trọng yếu liên quan tới thói trộm cắp, với quyền lợi và kỳ vọng của viện đại học cũng như các nghĩa vụ đạo đức của WHRB”. Đúng là những quan điểm nghiêm trọng đã được gán ghép để trừng phạt anh ta cũng như các thủ phạm: “So với việc trộm cắp,” Monro đánh giá, “điều khiến tôi lo lắng hơn là sự mù mờ và lệch lạc giá trị đạo đức đã dẫn cậu cùng đồng bọn tới nông nỗi này”.■

Có lẽ biểu hiện rõ nét nhất cho sự trỗi dậy của văn hóa sinh viên mới và khoảng cách thế hệ ngày càng rộng là vấn đề quy định về việc đưa phụ nữ vào phòng ký túc. Mối bất bình về sự hạn chế này không xa lạ gì trong quá khứ, khi các cựu quân nhân của Thế chiến II thấy luật này ấu trĩ. Nhưng lứa sinh viên sau này trẻ hơn, ít trải đời hơn, nên những luật lệ cũ vẫn được duy trì.

Năm 1953, sau những năm sục sôi tranh đấu của sinh viên, các quy định được nới lỏng hơn, và vào mùa thu năm 1956, thời gian đóng cửa ký túc xá đối với sinh viên lớp trên từ 11 giờ đêm đã được tăng lên thành 12 giờ đêm cho tối thứ Bảy. Sự trong trắng, ngây thơ của sinh viên năm nhất được bảo vệ bởi khung thời gian giới nghiêm sau 8 giờ tối. Đến năm 1959, đến lượt tân sinh viên cũng bức xúc, mong muốn được nới lịch tối thứ Bảy từ 8 giờ thành 11 giờ 30, sẵn sàng chịu đựng các biện pháp hạn chế như có người đi kiểm tra và “để đèn sáng tự nhiên”. Một lời kêu gọi đã trở thành cuộc biểu tình. Chẳng cuộc đấu tranh cách mạng nào, kể cả Công Xã Paris 1789 hay St. Petersburg năm 1918, thể hiện nổi cảnh tượng này: Sau khi trời tối, một màn hòa ca vang lên ngay trước bức tượng John Harvard, theo sau đó lũ lượt sinh viên kéo về ký túc xá, đồng loạt bật radio và loa hi-fi để nhấn chìm khu Yard trong một bữa tiệc âm nhạc. Ai còn nấn ná ở đó sau 10 giờ 15 sẽ bị xử bởi bom nước. Nhưng ban giám hiệu đã nói “Không” với những đề xuất thay đổi.■

Trong khi đó, đời sống tình dục phóng túng hơn của một thế hệ sinh viên lại được thổi bùng nhờ thuốc ngừa thai. Số báo Crimson tháng 10 năm 1963 tuyên bố: “Chừng nào các sinh viên vẫn tuân thủ chặt chẽ các luật lệ và trật tự, thì phẩm chất đạo đức của họ vẫn là vấn đề riêng tư”. Hiệu trưởng Monro nóng nảy chỉ trích bài báo “trắng trợn phân tách đạo đức cá nhân với trật tự cộng đồng”, đồng thời buộc tội “điều từng được coi là quyền riêng tư thoải mái, giờ nghiễm nhiên trở thành tấm bình phong cho việc dùng phòng ký túc để tổ chức những bữa tiệc thác loạn và quan hệ trai gái lăng nhăng.”

Báo chí quốc gia hào hứng mổ xẻ những ngôn từ sống động của Monro. Ông giãi bày với thành viên Hội đồng Thomas Lamont về nguyên cớ dẫn đến nông nỗi này: “Chúng ta đã tạo ra một tình huống ở Harvard, trong đó một bộ phận đáng kể sinh viên của chúng ta tưởng rằng… chính trường đại học đã chủ ý và nên tạo ra một chốn ‘khô ráo, ấm cúng’ cho trai gái gần gũi nhau. Những sinh viên này sẽ sôi sùng sục lên nếu không được như thế.” Monro cảm thấy “trong 10 năm qua, phẩm hạnh và thái độ của nữ sinh trường đại học cũng đã dễ dãi đi nhiều. Tôi bắt đầu thấy đây mới là vấn đề đau đầu nhất của chúng ta”. Thành viên Hội đồng William L. Marbury đề xuất giải pháp đầy chất phác là xây dựng một trung tâm cho sinh viên, còn Pusey thì cho rằng “rút cục, cũng đến lúc chúng ta có thể khiến đại bộ phận sinh viên tin rằng quyết định của Ban giám hiệu đặt trên nền tảng thực tiễn và đạo đức”.■

Sự lạc quan này bị lung lay tận gốc sau một sự kiện chấn động liên quan đến hai trợ giảng. Họ là những sinh viên sau đại học của khoa Sinh học và Âm nhạc, ở nội trú trong Nhà Dunster. Không kèn không trống, bộ phận an ninh của trường tập kích phòng họ vào một sớm tinh mơ tháng 9 năm 1963, trước giờ học. Họ thấy mỗi phòng có một nữ sinh Radcliffe, đã ở đó nhiều tuần.

Khi tin động trời này đến tai Monro và Chủ nhiệm FAS Franklin Ford, phản ứng tức thời của họ là đòi đuổi thẳng cổ hai trợ giảng khỏi trường. Thế nhưng, như Monro thổ lộ: “Điều làm đau lòng chúng tôi hơn bất cứ điều gì khác là thái độ mà chúng tôi thấy được từ các phía liên can.” Ford thẩm vấn hai người đàn ông, cả hai đều hoảng sợ, thật sự hoang mang bởi mức độ và quy mô phản ứng của mọi người xung quanh: “Nếu có liều thử dùng cùng một từ mô tả bản thân tôi trong tình huống tương tự, thì họ có vẻ ‘vô tội’ một cách khờ khạo, đó là điều duy nhất tôi có thể nói.” Các trợ giảng thanh minh là họ chưa từng được cho biết rằng việc mình làm bị cấm. Monro kết luận: “Chúng ta đang nhìn thẳng vào sự khác biệt lớn và ẩn chứa nguy hiểm giữa cách cư xử cơ bản của sinh viên trong trường và của những người đàn ông trưởng thành”.

Cũng bất ngờ tương tự, đó là phản ứng của các giáo sư của hai người đàn ông trẻ tuổi, của chủ nhiệm nhà Dunster và hiệu trưởng trường nữ sinh Radcliffe. Tất cả đều khuyên không nên làm gì ngoại trừ việc tước quyền trợ giảng nội trú của họ. Việc xử lý quá tay có thể làm tàn lụi sự nghiệp của hai trí thức trẻ với tương lai đầy hứa hẹn. Ford kết luận, vấn đề thật sự là “một loại văn hóa trường đại học khiến cho cả hai người đàn ông – và hai người phụ nữ – nghiễm nhiên cho rằng hành vi của họ là an toàn, khôn ngoan và trưởng thành. Một cách để khẳng định thái độ của chúng tôi với loại văn hóa này là đuổi thẳng thừng hai trợ giảng và nhấn mạnh quan điểm của chúng tôi. Cách khác là công kích mạnh mẽ các chủ nhiệm khu ký túc và những người đáng lẽ phải giúp những người đàn ông trẻ này định nghĩa trách nhiệm của họ với cộng đồng, cũng như với chính họ”. Ông cũng không thể đưa ra quyết định đuổi việc những người vi phạm này mà không khỏi cảm thấy “như đang trừng phạt những anh chàng lơ ngơ, chưa thể tự ý thức đầy đủ về mức độ của vấn đề”. Vì vậy, ông đề xuất chấm dứt quyền ở nội trú của hai trợ giảng, và chỉ thế mà thôi. Sau nhiều giông bão ý kiến về những hành vi không thể chấp nhận này, cuối cùng Hội đồng cũng chấp thuận.■

Thái độ của Pusey đối với sự biến này lại đầy cảm xúc một cách kỳ lạ:

Người Mỹ đa phần… dễ tha thứ và dễ mủi lòng, Harvard này cũng vậy… vấn đề đạo đức-đức tin chẳng bao giờ là dễ dàng, nhất là trong thời gian này. Tôi đơn thuần đặt niềm tin vào việc trong đa số chúng ta luôn có mong muốn le lói được nói rõ, quy định rõ về tình huống thế này, và nhắc đi nhắc lại. Chừng nào còn là viện trưởng của Harvard, tôi quyết không để viện đại học bị chết ngạt trong vũng lầy phi luân lý của kiến thức chẳng đi cùng trí tuệ, của thực trạng không chuyển thành nhận thức.

Ông yêu cầu các chủ nhiệm ký túc xá và giám đốc Dịch vụ Y tế trường Dana Fansworth phải báo cáo về những việc đang diễn ra cùng mức độ với việc này. Các chủ nhiệm có xu hướng muốn làm dịu vấn đề đi. Nhưng Fansworth báo cáo về 22 ca nạo phá thai có ghi nhận, trong đó 21 ca bất hợp pháp. Trong năm 1962, có 36 trường hợp mang thai (có vụ một nam sinh khiến hai nữ sinh mang thai cùng lúc) và cả chục vụ quan hệ bị phát hiện. Theo Dana, hàng trăm nữ sinh Radcliffe được phát hiện có quan hệ tình dục thường xuyên trong phòng. Ảnh hưởng từ bè bạn xung quanh rất lớn. Những bữa tiệc tùng sau các buổi diễn ở Nhà hát Loeb – quan hệ dị tính và đồng tính, quan hệ khi say thuốc – là vấn đề thực sự.

Góc nhìn của sinh viên giờ đã rất khác. Đa số sinh viên năm nhất đều nghĩ hiệu trưởng trường đại học không có quyền can thiệp vào đời sống tình cảm của mình. Hội đồng sinh viên thì phản biện rằng vấn đề không phải ở sinh hoạt tình dục quá đáng, mà sự cô độc và hoang mang của đời sống sinh viên cần được khuây khỏa. Họ đề xuất một thời gian biểu mạnh dạn hơn cho các giờ thăm: từ 2 giờ chiều đến 7 giờ tối từ thứ Hai đến thứ Năm, từ 2 giờ chiều đến nửa đêm thứ Sáu, từ trưa đến 1 giờ sáng thứ Bảy, và từ 2 giờ chiều đến 8 giờ tối Chủ nhật. Với “những sinh viên tình cờ phải lang thang vì bạn cùng phòng có hẹn hò, có thể tìm đến mọi dịch vụ thư viện của viện đại học.”■

Tới cuối thập niên 1960, thái độ chống đối quy định về giờ thăm của sinh viên đã lên tới đỉnh điểm. Monro cố giữ những gì còn sót lại của nề nếp cư xử xưa cũ. Về tình dục: các sinh viên phải cư xử đúng chất quý ông, và “chịu trách nhiệm đảm bảo hành vi của các anh không làm tổn thương người khác.” Về chất kích thích: “Nếu một sinh viên đủ ngu ngốc để lãng phí thời gian, đánh đu với các chất kích thích bị cấm và nguy hiểm, chúng tôi nghĩ anh ta nên rời trường đại học để dành chỗ cho những người biết tận dụng cơ hội được học hành đàng hoàng”.

Nhưng mọi thứ dần mất khả năng kiểm soát. Mùa xuân năm 1968, một Ủy ban kiểm soát thăm viếng của FAS gồm hai giảng viên, một thành viên ban giám hiệu và ba sinh viên kết luận rằng giờ đây Harvard đã có tập thể sinh viên đa dạng, dễ ngờ vực hơn và ít theo chuẩn mực hơn 30 năm trước đây, và những luật lệ hiện hành phải được xem xét lại qua lăng kính mới từ các quan điểm thay đổi cũng như những chính sách ngày càng tự do hơn ở các trường lân cận. Mùa thu cùng năm, ban giám hiệu tìm hiểu về trách nhiệm pháp lý của Harvard theo các đạo luật của bang Massachusetts về hành vi vô đạo đức, nếu bãi bỏ luật thăm viếng. Chẳng bao lâu sau vụ nổi loạn năm 1969, những điều lệ này sớm “cuốn theo chiều gió”.■

Cuối cùng, vào cuối thập niên 1960, áp lực cũng xuất hiện không phải từ chương trình giảng dạy hay tình dục và chất cấm, mà từ chính trị (theo nghĩa rộng nhất): quan điểm chính trị của Harvard với cộng đồng, Havard với sắc tộc, Harvard với chiến tranh Việt Nam.

Những sinh viên thập niên 1950 thể hiện sự bị động chính trị của thời đại. Lứa sinh viên sắp tốt nghiệp năm 1955 gồm 35% thuộc đảng Cộng hòa, 28% đảng Dân chủ và 31% đảng Độc lập: ít dè dặt hơn nhiều so với đội đồng lứa trong Liên đoàn Ivy, và so với các tiền bối Harvard, nhưng khó có thể trở thành thùng thuốc súng, châm ngòi cho những cuộc cách mạng. Nhà Sử học Arthur Schesinger Jr. than phiền: “Khi một chính sách cộng đồng trở thành những câu hỏi nhức nhối, đây là một thế hệ sinh viên thiếu nguyên bản, tư duy khuôn phép, hô hào khẩu hiệu và chán ngắt đến mức bất thường.” Tinh hoa sáng tạo của sinh viên phát tiết ở những khía cạnh khác: trong triết học phân tích, toán kinh tế, xã hội học lượng hóa, kịch nói và âm nhạc. Nhưng mạch ngầm của chuyển biến đang dần thành hình. Việc Adlai Stevenson không nhận được sự ủng hộ từ công chúng năm 1956 đã được bù đắp ở Harvard: ông giành được đa số ủng hộ ở mọi trường, trừ trường Kinh doanh (và những tân sinh viên chưa hòa nhập). J. F. Kennedy cũng thu hút được tất thảy trừ trường Kinh doanh năm 1960; năm 1964, thậm chí thành lũy cuối cùng của đảng Cộng hòa này còn ngả theo ủng hộ cho Lyndon Johnson.■

Giống như những đợt sóng ào ạt xô bờ, các chính sách đối ngoại, quyền tự do dân sự, quyền bình đẳng dân sự đã làm xói mòn dần “con đê dửng dưng” của dân Harvard. Năm 1959, đám đông cả vạn người lũ lượt kéo nhau đi nghe Fidel Castro hùng biện ở Sân vận động Harvard (người ta khó phân định rạch ròi đó là do tò mò hay ủng hộ.) Ngày càng nhiều sinh viên Harvard tham gia các phong trào đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho người da đen ở miền Nam. Pusey phủ nhận sự liên đới trực tiếp: “Nhà trường không thể có quan điểm chính thức về phe cánh; cũng không thể hy vọng trường sẽ giúp cá nhân một sinh viên nào đó, dù mục đích tốt hay xấu, khi anh ta gặp chuyện gì dính dáng tới vấn đề sắc tộc.” Ông miễn cưỡng nhận món quà 30.000 đô-la để hỗ trợ những sinh viên tham gia các chương trình về quyền dân sự do Trường Đại học phê duyệt, “nhưng với điều kiện phải quản trị thận trọng.”■

Phong trào giải trừ vũ khí hạt nhân trở nên đặc biệt cuốn hút. Tocsin, một nhóm sinh viên mới, đi phân phát băng đeo tay màu xanh dương phản đối vũ khí hạt nhân vào mùa thu năm 1961: Chỉ trong một ngày đã có khoảng 1.000 sinh viên nhận và đeo. Đội biểu tình với quan điểm đối lập thì đeo băng tay đỏ. Kể từ cuộc đấu tranh giữa phe can thiệp và không can thiệp (vào Thế chiến II) của năm học 1940-1941, đây là lần đầu tiên một lực lượng sinh viên hùng hậu như vậy tham gia những tranh đấu chính trị. Tháng 2 năm 1962, khoảng 200 sinh viên Harvard và Radcliffe tập trung tại Washington biểu tình vì hòa bình và yêu cầu tạm ngừng hoạt động hạt nhân. Tờ Crimson, lúc bấy giờ còn chưa cấp tiến quá khích, vẫn tiếp tục giọng điệu ủng hộ vận động hành lang và đường lối chính trị truyền thống: “Nếu là một hành động chính trị thì cuộc tuần hành này thiếu khôn ngoan, nguy hiểm, có phần nào thiếu trách nhiệm; nếu được coi như một động thái vận động sống còn để dẫn tới một tổ chức hiệu quả hơn cho những người ủng hộ mục đích chính trị của nó, cuộc tuần hành này biện minh cho chính nó.” Một tổng kết tháng 9 năm 1963 về thập niên đầu tiên trong nhiệm kỳ viện trưởng của Pusey cho thấy sự dịch chuyển từ những sinh viên “thận trọng” của thập niên 1950 trở thành những người “phóng túng” đầu thập niên 1960: một thế hệ mới, năng nổ về chính trị, tương đối ôn hòa về chính sách đối ngoại, truyền bá mạnh mẽ về bình đẳng sắc tộc và không giáo điều.■

Đổi thay xuất hiện ngay sau đó. Ủy ban Ngày 2 tháng 5 thuộc cánh tả đã xuất hiện vào năm 1964. Đến tháng 12 năm đó, nhánh Harvard của tổ chức Sinh viên vì Xã hội Dân chủ (SDS) đưa ra tuyên bố về ý định tổ chức một cuộc tuần hành ở khu Harvard Yard để bày tỏ sự ủng hộ cho cuộc biểu tình của sinh viên Berkeley. Chủ nhiệm Sinh viên Robert Watson mong muốn “họ sẽ trật tự, có thể có vài tranh cổ động và được kèm cặp bởi một cảnh sát”. Đến tháng 2 năm 1965, Ủy ban Ngày 2 tháng 5 và SDS có vẻ dần lơi lỏng kỷ cương, tổ chức các cuộc tụ tập không được giới chức thừa nhận ở bậc thềm Nhà thờ Memorial. (Trợ lý Bentinch-Smith báo cáo với Pusey: “Watson đã cảnh báo bọn họ rất gay gắt về xu hướng và hậu quả nếu hỗn loạn bùng phát. Cậu ấy được biết đây ‘có lẽ’ là lần cuối cùng họ còn được làm như vậy.”).■

Hiệu trưởng Đại học Harvard Monro không hoàn toàn thiếu cảm thông với tình cảnh của SDS. Ông thấu hiểu sự chính đáng trong việc họ tấn công những mặt thiếu dân chủ trong hệ thống ghi danh quân dịch, và nghĩ rằng “ở khía cạnh nào đó, họ đã đúng” khi cho rằng giới chức trách cần tiên phong mở ra các cuộc hội đàm về một chính sách công có ảnh hưởng sâu sắc đến nền giáo dục đại học. Nhưng sau khi trao đổi với các hiệu trưởng của Princeton và những trường thuộc Texas và Minnesota vào cuối năm 1966, thành viên Hội đồng Thomas Lamont được cảnh báo rằng Harvard chớ có chủ quan với sự bất bình của SDS và sinh viên.■

Năm 1968, cuộc biểu tình của sinh viên Berkeley – chống lại sự hạn chế ngôn luận ở trường, chống Chiến tranh Việt Nam, chống sự quan liêu ở hàng loạt trường đại học – bộc lộ một điều rõ ràng rằng đang có nhiều điều bùng phát ra, hơn là những huyên náo của đời sinh viên. Khi Clark Kerr bị buộc phải từ chức hiệu trưởng Đại học California, Pusey gọi đó là “sự lăng mạ đối với nền giáo dục đại học”, và mời ông về Harvard. Nhưng Pusey cho rằng những rắc rối ở Berkeley phần nhiều là do “những bức bối về chất lượng đào tạo” ở đó. Bentinch-Smith cam đoan với một giáo sư Berkeley rằng “sẽ rất khó để một sinh viên ‘lầm đường lạc lối’ ở Harvard. Nếu điều đó có xảy ra – mà tôi ngờ là chẳng bao giờ – hẳn là có điều gì đó khủng khiếp xảy ra với hệ thống này!”

Nhà quan sát Henry Friendly cũng cho rằng “thật khó mà tưởng tượng nổi có tình huống tương tự xảy ra ở Harvard này.” Nhưng chính ông từng nghĩ nó “thật khó tin” ở Berkeley và băn khoăn “làm gì có âm mưu nào ấp ủ cho sự bùng nổ mãnh liệt như vậy.” Pusey quả quyết với ông rằng mình đã nghiên cứu tất cả những gì có thể về vụ Berkeley và trao đổi với nhiều bên liên quan. Ông kết luận: “Tôi không tin tình hình ở Berkeley và ở Cambridge hoàn toàn so sánh được với nhau. Những sự kiện ở Berkeley có thể coi như một cuộc cách mạng do bức bối bị dồn nén từ các vấn đề đã được hóa giải ở đây từ lâu.”■

Khi làn sóng cảm xúc chống Chiến tranh Việt Nam và vận động phản chiến trở nên sôi sục, hố sâu ngăn cách sự thấu hiểu chung giữa ban giám hiệu và sinh viên trở nên ngày càng khó lấp đầy. Hiệu trưởng Monro nổi cơn thịnh nộ khi giám đốc Hiệp hội vì quyền tự do dân sự Mỹ ở Massachusets đề nghị trường hãy lờ đi hoạt động chính trị của sinh viên. Vấn đề không còn là truyền thống cho phép tự do ngôn luận xưa nay của Harvard, mà là những sinh viên tranh đấu đang gào thét đòi được thực hiện quyền này. Ông lạnh lùng đề xuất: “Một câu hỏi về tính chính đáng đang được đặt ra đối với một hiệp hội đấu tranh vì quyền tự do dân sự, khi những sinh viên năng nổ vận động lại đang khăng khăng đòi quyền được cao giọng để lấn át đi, thậm chí đe dọa hành hung những hình tượng công chúng mà họ không chấp nhận.” Trong khi đó, Pusey phát hiện ra sự lung lay niềm tin chung ở Harvard về vai trò của một tổ chức đào tạo: “Tôi sững sờ khi chứng kiến cảm giác tội lỗi của cộng đồng trí thức – ý tôi là các giảng viên và sinh viên, những người dường như cảm thấy xấu hổ khi cần tự tôi luyện cho mình kiến thức về những nghĩa vụ quân sự, điều đòi hỏi ý thức trí tuệ cao nhất.” Như vậy, bối cảnh cho một thử thách lớn đối với viện đại học coi trọng nhân tài này đã được dọn sẵn.■

Chương 14:
Khủng hoảng và phục hồi

Tổ chức nào cũng trải qua những cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ tổng hòa các tác nhân: sự kích động ngoại sinh, những bức xúc nội tại và những thất bại trong quản trị. Đối với các tổ chức giáo dục đại học, làn sóng khủng hoảng xảy ra vào cuối những năm 1960: Berkeley năm 1967, Columbia năm 1968, Paris vào những ngày đầu tháng 5 năm 1968 và Harvard mùa xuân năm 1969. Mô tả những cuộc nổi dậy này, giới phê bình viện dẫn ngôn ngữ của những thảm họa tầm cỡ toàn cầu: “Thời đại Biến loạn”, “vụ Khủng bố”, “Thế chiến III”. Nhóm biện hộ lại ưa thích phép ẩn dụ thổi phồng về Cách mạng và Sự tái sinh, một cảm xúc nên thơ theo phong cách Wordsworth⁵³ về niềm sướng vui tột cùng vì còn trẻ, còn sống và được can dự vào thời đại tái kiến tạo thể chế.

Phong trào biểu tình ở các trường đại học vào cuối thập niên 1960 khởi nguồn từ một quy mô lớn cả về nhân khẩu học, văn hóa và chính trị: ngưỡng ngấp nghé thời đại bùng nổ dân số, sự trỗi dậy của mạch văn hóa phản kháng, cơn sang chấn tâm lý từ Chiến tranh Việt Nam. Nhưng sự chuyển mình về thể chế vĩ đại nhất trong lịch sử Harvard cũng xảy ra trong một bối cảnh khác biệt: trường ngày càng hướng về nhân tài, sung túc và tự mãn hơn trong những năm 1960. Tất nhiên, các trường khác cũng có những phẩm chất và gặp phải tình cảnh sinh viên nổi loạn tương tự (thậm chí còn tệ hơn). Nhưng với Harvard, dường như sự sửng sốt lan tỏa khắp các bộ phận giảng viên, ban giám hiệu và cựu sinh viên; không ai có thể hình dung tại sao lại có nhiều sự bức xúc bất mãn đến vậy tích tụ và lại xảy ra trong chính ngôi trường này.

VẤN ĐỀ VÀ ĐIỀM BÁO

Chiến tranh Việt Nam chính là ngòi nổ thổi bùng lên bão lửa biểu tình trong những năm cuối thập niên 1960. Khi nước Mỹ ngày càng lún sâu vào cuộc chiến, sự phản đối cũng dâng cao trong trường đại học. Ban đầu, biểu tình diễn ra trong khuôn khổ truyền thống vốn có của Harvard về phép lịch sự và tự do ngôn luận. Hiệu trưởng Trường Thần học Samuel Miller muốn “mọi góc nhìn đều được đề cập đến” trong cuộc họp giảng viên về Việt Nam năm 1965, và Cố vấn An ninh quốc gia McGeorge Bundy có tham dự một buổi tham luận (tương đối) hòa nhã. Những cuộc biểu tình phản chiến chỉ giới hạn trong các nhóm nhỏ sinh viên, ngay cả tờ Crimson cũng có những bài viết được xem là “chín chắn” về chủ đề này.■

Tháng 11 năm 1966, Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara đến tham dự hội đàm về Chiến tranh Việt Nam theo lời mời của Học viện Chính trị thuộc Trường Kennedy. Sau cuộc trao đổi với sinh viên tại Nhà Quincy, ông đụng phải đám đông do SDS tập hợp nhằm cố kéo ông vào “tranh luận”. Rốt cục, ông phải bất đắc dĩ thoát ra ngoài bằng đường hầm dẫn hơi của Harvard. Những người biểu tình mang tâm thế đối đầu và thái độ khinh thị rõ ràng đối với việc trao đổi quan điểm là điều mới mẻ trong khung cảnh Harvard. Pusey đã ra sức xin lỗi McNamara: “Mấy cậu SDS trẻ người non dạ, cuồng tín cái họ gọi là dân chủ thực chất nhưng lại áp dụng chiến thuật hành xử kiểu nhà binh của Binh đoàn bão táp Áo Nâu⁵⁴, hẳn là đang lẫn lộn. Đành để các cậu ấy tiếp tục trải nghiệm cuộc sống đại học và hy vọng sự cứng cáp tích lũy được sẽ dần điều chỉnh hết những vấn đề này.” McNamara gạt sự cố này qua một bên. Cũng hợp lý khi sinh viên quan tâm sâu sắc đến chiến tranh và rất cần duy trì những kênh trao đổi mở, khách quan, cũng như bảo lưu quyền được bất đồng quan điểm một cách hợp lý. Có 1.600 sinh viên Harvard ký vào đơn kiến nghị của SDS trước khi McNamara tới thăm trường, đề nghị ông tranh luận về cuộc chiến; hơn 2.600 sinh viên ký bức thư xin lỗi về điều xảy ra sau khi ông tới.■

Vài tháng sau, Đại sứ Liên Hợp Quốc Arthur Goldberd tới thăm. SDS lại nêu vấn đề một lần nữa, như Hiệu trưởng John Monro nhìn nhận đầy cảm thông: “Liệu cộng đồng sinh viên có nên gây áp lực về một cuộc tranh luận công khai hoặc đối đầu với một quan chức cao cấp của chính phủ, liên quan tới một cuộc chiến gây tranh cãi sâu sắc không.” SDS đã sai khi hung hăng hăm dọa, “nhưng tôi nghĩ cảm nhận của họ về cộng đồng các trường đại học khá có lý và họ nên gây sức ép mạnh mẽ với chúng tôi về vấn đề này.” Goldberg đồng ý về một cuộc hội đàm không truyền hình trực tiếp, giới hạn đối tượng là thành viên Harvard. Với cách tổ chức ấy, cuộc hội đàm diễn ra tương đối suôn sẻ. Nhưng nếu Harvard rút được kinh nghiệm thì SDS cũng vậy: Họ sẽ không bao giờ tham gia các buổi đàm luận mở để trao đổi quan điểm nữa. Jon Wiener, chiến thuật gia của SDS, viết: “Nên nhớ đây không phải cuộc đối đầu về học thuật, mà là về chính trị… Đối với những lý lẽ phản chiến, ta cần chú ý trước hết đến hiệu quả chính trị thay vì chỉ tính đúng đắn hay hợp lý. Các luận cứ hợp lý nhưng không ngụ ý hoặc không đưa lời chỉ trích đến nơi đến chốn về cuộc chiến đều nên bị loại bỏ.”■

Khi các cuộc biểu tình dần bị bạo lực hóa ở các trường đại học khác, cách thức “tao nhã thượng lưu” của Harvard lại tạo nên một niềm tự hào. Nhưng bức tranh thay đổi vào năm học 1967-1968. Truyền đơn, tờ rơi buộc tội Harvard liên hệ với CIA, sở hữu cổ phần của Công ty điện và chiếu sáng Nam Mississippi, tiếp tay cho những dự án xa lộ và cải tạo ngoại ô, đe dọa đẩy người da đen ra đường xuất hiện. Chủ nhiệm Ford của FAS phê phán tờ Crimson đăng tải “những thứ đinh tai nhức óc”.■

Mùa thu năm 1967, một nhóm do SDS cầm đầu, đặt chướng ngại vật trong vài giờ tại một cơ quan tuyển dụng của Dow Chemical thuộc tòa nhà Mallinckrodt Chemistry. Người cầm đầu SDS ở đó nói với nhà tuyển dụng rằng ông ta sẽ được đi nếu ký một cam kết không phỏng vấn sinh viên cho Dow nữa, song ông này từ chối. Biến cố này có thể sánh với vụ McNamara một năm trước, nhưng phản ứng thì mạnh mẽ và phân cực hơn nhiều. Nhà Xã hội học Barrington Moore hối hả chạy qua tòa nhà Trung tâm Sự kiện quốc tế “với hình dung trong đầu là có khi tôi sẽ phải túm một cảnh sát ra để giải cứu một cậu sinh viên.” May thay, ông thấy các sinh viên vẫn chưa bị bắt, cho họ vài lời ủng hộ rồi đi. Với kỹ thuật tổ chức ngày càng nâng tầm, SDS thu thập khoảng 300 thẻ học bổng (thẻ sinh viên) của người tham gia và những người theo dõi đồng tình rồi nộp cho cảnh sát, kèm theo yêu cầu được ân xá.

Thành viên Hội đồng William Marbury có chung cảm xúc với các thành viên Harvard cùng thế hệ với ông:

Thay mặt chính phủ của mình, sinh viên Trung Quốc bao vây một quan chức ngoại giao Anh khi chính phủ nước này bị cáo buộc tiếp tay cho sự hung hăng của Mỹ, chế nhạo và cố ép ông ta phải ký một bức thư có tính chất lăng mạ. Dư luận lúc đó… ví von cách hành xử này với những Đảng thanh niên Áo Đen và Áo Nâu trong những ngày đầu cướp chính quyền của phong trào phát xít ở Ý và Đức trước đây.

Nổi loạn chống lại chính quyền, sinh viên Harvard giữ một đại diện của nhà sản xuất chất hóa học mà họ cho là hỗ trợ hành vi xâm lược của Mỹ, bôi nhọ rồi cố ép anh ta ký vào một bức thư mang tính sỉ nhục.

Bên cạnh sự khác biệt rành rành rằng sinh viên Trung Quốc nổi dậy để ủng hộ chính quyền của họ, còn sinh viên Harvard chống lại chính quyền của mình, còn có sự khác biệt nào nữa không? Có lẽ ban biên tập tờ Crimson có thể giúp chúng tôi tỏ tường.■

Đa số giảng viên cho rằng biến cố này đã vượt ra ngoài khuôn khổ học thuật. Giáo sư môn Bộ máy nhà nước Samuel Beer so sánh những kẻ gây chuyện ở Dow với lực lượng phá hoại và manh động thời McCarthy. Harvard đã trụ vững trước những hiểm họa tương tự, và cần phải tiếp tục như vậy một lần nữa, làm gương cho các trường đại học khác. Ban quản trị Trường Đại học đề nghị quản chế 74 sinh viên và cảnh cáo 171 người khác vì sử dụng sai mục đích thẻ học bổng trong vụ ở Dow. Tờ Crimson, giờ được coi là cơ quan ngôn luận của sinh viên quá khích, cho rằng sự trừng phạt này là vô lý và độc đoán. Nhưng 478 giảng viên tham gia cuộc họp ngày 31 tháng 10 – cuộc họp lớn nhất trong lịch sử FAS cho tới lúc đó – ủng hộ đề xuất này với tỷ lệ 5:1.■

Niềm tin của Harvard về phẩm chất “điềm tĩnh tỉnh táo” của họ được khích lệ phần lớn nhờ cuộc nổi loạn mùa xuân năm 1968 ở Đại học Columbia, khi các sinh viên chiếm đóng vài tòa nhà và khiến lực lượng cảnh sát phải trục xuất họ bằng bạo lực cùng nhiều dư âm cay đắng. Giáo sư trường Luật Archibald Cox làm chủ tọa một ủy ban nhìn nhận lại các sự kiện ở Columbia. Báo cáo của ủy ban này hùng hồn đổ lỗi cho mọi bên và đánh giá một cách rất kẻ cả rằng cuộc nổi loạn này xảy ra “vào thời điểm trường đại học đang thiếu hẳn chất keo kết dính để biến một học viện thành một thực thể bền vững”. Nhưng vẫn có một số người cảm thấy lo lắng vì những viễn cảnh như trải nghiệm từ Columbia. David Rockefeller muốn ban quản trị nhóm họp trong vài ngày để thảo luận về nguy cơ xảy ra điều tương tự ở Harvard, và cần chuẩn bị gì để sẵn sàng đối phó. Pusey hỏi hiệu trưởng các trường sẽ làm gì để giảm bớt mối nguy của những tai ương, bởi vấn đề bây giờ không chỉ là các sinh viên phản đối chiến tranh Việt Nam mà cả những cuộc biểu tình về vấn đề khác (nghĩa là về vấn đề người da đen). Tất cả mọi người đều nhất trí về sự sẵn sàng; nhưng có vẻ chẳng ai biết “sẵn sàng” thật sự nghĩa là gì.■

Khi năm 1968 trôi đi, cảm xúc phản chiến lại trào dâng. Những nhóm phản kháng bùng lên đây đó; phong trào các sinh viên bỏ mặc luận văn và đòi kéo dài thời hạn nộp báo cáo cuối kỳ nổi lên. Tinh thần ấy cũng xôn xao trong cộng đồng giảng viên, khiến các thành viên ban giám hiệu, đặc biệt là Pusey, lúng túng trong cách phản ứng. Đầu năm 1968, nhà Hóa học Bright Wilson và nhà Vật lý học Edward Purcell, dẫn đầu những tinh hoa khoa học của Harvard, yêu cầu Pusey công khai chính kiến về cuộc chiến. Pusey băn khoăn “nếu tôi đưa ra những phát ngôn như vậy về áp lực chính trị hiện tại thì có tốt cho Harvard không?”, nhưng ông đồng ý thăm dò ý kiến hiệu trưởng các trường trong Hiệp hội Đại học Mỹ về một tuyên bố chung.■

Đối với những sinh viên biểu tình, ông lại không dễ dàng như vậy. Báo cáo thường niên của ông vào tháng 1 năm 1968 nói về “những Đông Ki-sốt cánh tả” đang “đóng vai nhà cách mạng”. Phát biểu này làm nảy sinh một loạt phản ứng phê bình gay gắt (bao gồm sự “xù lông nhím” dễ đoán của tờ Crimson: Luận điệu của ông viện trưởng thật “thất sách và nửa mùa”; còn bản thân ông lại “lạc lõng đáng buồn”). Lễ trao bằng tháng 6 năm 1968 diễn ra thật thê lương, lại thêm ảm đạm bởi màn mưa tầm tã hiếm hoi. Trước đó một ngày, nhà hùng biện của trường lên diễn thuyết về nhu cầu bức thiết của “những đổi thay cơ bản” trong xã hội; tấm bằng danh dự dành cho vua Iran lại trở thành một lựa chọn sai thời điểm, khi cơn sóng dư luận về bản chất độc tài trong chế độ của ông đang trào dâng.■

Sự đụng độ giữa những nhạy cảm về thế hệ và ý thức hệ lên đến đỉnh điểm vào năm học 1968-1969. Giờ đây, sự sục sôi chống chiến tranh Việt Nam đã trở thành một hiện tượng toàn cầu: ở Paris và Sao Paolo cũng như ở Berkeley và New York. Harvard giờ đã không còn bình lặng. Một sinh viên giải thích trên tờ Alumni Bulletin qua bài viết “Tại sao Harvard thất bại”. Anh ta kêu gọi chấm dứt hệ thống đào tạo bắt buộc và đề xuất một chương trình giảng dạy, trong đó có “những môn học được yêu cầu, hoặc được sinh viên đánh giá cao”.■

Một Ủy ban cố vấn Sinh viên-Giảng viên (SFAC) xuất hiện vào mùa hè năm 1968, có vai trò như một cơ quan bán chính thức nhằm thúc đẩy hiệu quả của công tác quản trị. Ford và Pusey đầy hoài nghi về động thái “cho cá nhân can thiệp vào guồng máy hành chính” này. Nhưng họ “sẵn sàng chờ vở kịch tự biên tự diễn cho tới thời điểm người ta thật sự phát chán”. Một bức ảnh đầy tính hình tượng về Pusey, khoanh tay, kiên cường bất khuất, “được” các thành viên SDS “đấu tố” trong một cuộc họp SFAC: Trải nghiệm này, ông kể lại với sự chính xác, có vẻ “giống một buổi thẩm tra hơn là một buổi thảo luận!”.■

SDS đi đầu trong phong trào sinh viên phản đối Chiến tranh Việt Nam và chống những “căn bệnh trầm kha” khác mà họ tuyên bố là của một nước Mỹ ốm yếu và mục nát. Chi nhánh Harvard lớn nhất nước, với khoảng 200 thành viên. Họ hướng sự công kích vào chính ngôi trường của mình, không kém chút nào so với vấn đề Việt Nam, phân biệt sắc tộc và đói nghèo. Những người phản kháng cấp tiến, và phần lớn những sinh viên ít nhiều đồng cảm với họ, không thể bình thản trước những lời giả dối về chiến tranh lạnh; là thế hệ xem sự sung túc và hòa bình chứ không phải phân biệt giai cấp là điều đương nhiên; đủ khôn ngoan tỉnh táo để nhìn thấu những biện minh giả tạo cho sự sa lầy của Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam.■

Các giảng viên “bảo thủ” (họ thích tự dùng từ “ôn hòa” hơn), có quan điểm gần giống với Pusey, bao gồm những người di cư từ châu Âu (như nhà Lịch sử kinh tế Alexander Gerschenkron và nhà Hóa học George Kistiakowsky) đã mường tượng ra nhiều hơn một hình bóng của đảng Phát xít Áo Nâu trong các phong trào đấu tranh của sinh viên. Nhà Khoa học chính trị Carl Friedrich đề xuất nên yêu cầu sinh viên nhập học Harvard cam kết không tham gia những cuộc chiếm đóng các tòa nhà và những cuộc biểu tình mang tính phá hoại khác, nếu không sẽ bị đình chỉ. Pusey đành phải chỉ rõ rằng, với truyền thống lâu đời của viện đại học về việc không ép buộc thề thốt, không ràng buộc niềm tin, quy định này sẽ chẳng đi đến đâu. Ông hy vọng sẽ giải quyết được vấn đề này bằng giáo dục và cảm hóa. Cũng dễ thấy là có không ít giáo sư kỳ cựu (như nhà Sử học Mỹ Oscar Handlin, nhà Triết học Willard Quine hay các nhà khoa học chính trị Samuel Beer và James Q. Wilson) cảm nhận được từ tinh thần và kiểu cách của những phong trào phản kháng này một hiểm họa không chỉ đối với tự do dân chủ, mà còn là ngòi nổ gây tổn thương tới viện đại học – vốn được coi là nơi trú ẩn của những tinh hoa học thuật và tư duy tự do: Các giá trị thể hiện trong sự nghiệp cũng như những đức tin sâu thẳm nhất của họ. Chuyên gia luật Hiến pháp Robert McCloskey bình luận về những xúc phạm của nhóm sinh viên quá khích: “Tôi cảm thấy như thể bị cưỡng hiếp”.■

Một nhóm thiểu số các giảng viên ưu tú (nổi bật nhất là nhà Sinh học George Wald và nhà Triết học Hilary Putnam) ủng hộ nhóm cực đoan, lại vì một lý lẽ vừa tâm lý vừa theo hệ tư tưởng: đoàn kết với thế hệ trẻ để khẳng định một lần nữa rằng “con tim trẻ trung còn đập trong lồng ngực”. Đa số giáo sư thuộc đảng Dân chủ cánh tả (nhà

Kinh tế học John Kenneth Galbraith, các giáo sư Stanley Hoffman và Michael Walzer khoa Bộ máy nhà nước), về cơ bản đồng tình với quan điểm, nhưng không hoàn toàn ưng ý với những kỹ thuật và hành động cụ thể của nhóm đấu tranh quá khích.

Một màn bi hài kịch rắc rối hiển lộ vào đầu năm học 1968-1969. Mùa hè năm 1968, một nhóm quá khích đưa yêu sách đòi hỏi khoa Quan hệ xã hội phải đưa một môn học mới, “Biến động xã hội của nước Mỹ” (mã QHXH 148), phê bình các học viện và chính sách của nước Mỹ, vào chương trình học mùa thu. Đa số người trong khoa nhất trí. Khi Pusey nhìn thấy tờ rơi quảng cáo về môn học, ông tưởng đó là trò đùa. Ông sửng sốt hỏi Hiệu trưởng Ford rằng việc này có được khoa phê duyệt không. “Đây mà là một môn học với mục tiêu học thuật và thuộc chuẩn mực tri thức cao cấp ư? Nó có được đưa ra bởi một thành viên hội đồng giảng viên và sẽ được kiểm soát về nội dung cũng như đánh giá thang điểm hay không?” Đến lượt Hiệu trưởng Ford quay sang hỏi trưởng khoa Quan hệ xã hội Roger Brown những câu này. Hồi đáp của ông Brown và của khoa là dù nhận thấy một vài vướng mắc trong quy trình của môn học, họ cũng thấy những luận cứ rõ ràng và mạnh mẽ cho thấy các giá trị sư phạm, đồng thời sẵn sàng cho khóa học một cơ hội thử sức. Trong một viện đại học với chương trình hoàn toàn nằm trong tay hội đồng giảng viên, kịch bản nào cũng có thể xảy ra.■

Môn học được giảng dạy bởi Jack Stauder, vốn là giáo viên hướng dẫn sinh viên năm đầu về Nhân chủng học xã hội, thu hút đến hàng trăm sinh viên bậc đại học. Stauder bèn đề xuất bổ sung môn học “Quan điểm cấp tiến” (mã QHXH 149) vào chương trình học mùa xuân, trong đó phân tích chi tiết những gì đã được dạy trong môn 148. Lượng đăng ký học khóa QHXH 149 lên tới 750 người. Chương trình học hấp dẫn sinh viên này đề cập rất nhiều chủ đề, như tâm lý học hiện sinh, Tư bản luận của Karl Marx, chủ nghĩa Lê Nin, tâm lý học và văn học, chủ nghĩa đế quốc và Harvard cũng như tình trạng hỗn loạn của nước Mỹ.

Các giáo sư kỳ cựu khoa Quan hệ xã hội bắt đầu băn khoăn về một môn học mà Stauder hay bất cứ ai khác khó có thể đánh giá năng lực của những người đứng đầu. Vì vậy, kế hoạch đề ra là loại bỏ nó. Tin tức lọt tới tai tờ Crimson; sự phản kháng của sinh viên bùng nổ. Khoa Quan hệ xã hội giải thích với sinh viên quan điểm của họ về những vấn đề của môn học: Không có chuẩn mực, không có nội dung căn bản, không có thang chuẩn đánh giá chất lượng sinh viên. Sinh viên đáp lại bằng những điểm đúng đắn của khóa học: sự linh hoạt, không có thứ bậc và cạnh tranh. Một giảng viên kiêm sinh viên trong cảnh báo: Nếu khoa không cho chúng tôi giảng dạy khóa học của mình, chúng tôi sẽ cản trở việc giảng dạy các khóa học của khoa. Chẳng bao lâu sau, Chủ bút tờ Crimson James Fallows và một số người khác tham gia vào “Âm mưu chống lại nền giáo dục Harvard”, một nỗ lực (cũng không đi đến đâu) nhằm tạo ra chương trình học do-sinh-viên- thiết-kế-và-giảng-dạy.■

Stauder đề xuất rằng trong năm học sau, môn QHXH 148 sẽ được dạy như một khóa học kéo dài một năm về những biến chuyển mãnh liệt của xã hội. Khoa đồng ý, nhưng bổ sung một tổ tư vấn gồm ba giảng viên và quy định cụ thể rằng sinh viên đại học và sau đại học đang phải đối mặt với những biện pháp kỷ luật do các hoạt động phá hoại – “những người đang chịu hình phạt chính trị của viện đại học này” (theo giọng điệu của những người ủng hộ khóa học) – sẽ không được phép giảng dạy. Stauder phản bác rằng biện pháp này đã loại bỏ mất “những con người nhiệt huyết nhất”, và trong một động thái “tử vì đạo”⁵⁵, ông và đồng sự thực hiện khóa học đã hủy luôn chương trình với lý do họ không thể bố trí người giảng dạy.■

Trong khi đó, cuộc đấu tranh phản chiến, chống phân biệt chủng tộc, chống lại Harvard vẫn tiếp diễn. Nỗ lực đáng kể nhất là một chiến dịch do SDS cầm đầu, chống lại chương trình Huấn luyện Sỹ quan Dự bị (ROTC) của Harvard. Chương trình bị coi là bằng chứng “bằng xương bằng thịt” cho sự “đồng lõa” của viện đại học với cỗ máy chiến tranh của nước Mỹ. Và thành phần ROTC (tới 345 thành viên, 60% từ Trường đại học, còn lại từ các trường Luật và Kinh doanh) rõ ràng đã cận biên để được xem là vô hại đối với khối đoàn kết sinh viên.

FAS lên kế hoạch tìm kiếm giải pháp để chấm dứt ROTC trong cuộc họp mùa thu năm 1968, tại hội trường Paine của khoa Âm nhạc. SDS tuyên bố ý định đương đầu thực sự với các khoa và trường nếu họ không dẹp bỏ ROTC, và một đội sinh viên của tổ chức này kéo đến ngồi la liệt khán phòng. Buổi họp bị tạm hoãn; các thẻ học bổng bị tịch thu. Ban quản trị đề xuất đình chỉ năm sinh viên, vốn là các “nghĩa quân” kỳ cựu trong vụ Công ty hóa chất Dow, đồng thời kỷ luật 52 sinh viên khác. Nhưng giờ đây, một năm sau vụ Dow, đa số giảng viên không còn kiên quyết ủng hộ quyết định cứng rắn của Ban quản trị nữa. Giáo sư John Kenneth Galbraith, người thấy nhiều điểm tốt trong vụ McNamara (“sau vụ đó, ông McNamara có lẽ đã hiểu cộng đồng viện đại học rõ hơn”), và thấy ít điểm xấu trong vụ Dow (không ai bị thương và “nghiên cứu học tập không có xáo trộn gì đáng kể”), đã phát biểu ở hội trường Paine: “Hành động mới này có lẽ mang sắc thái bất bạo động kiểu Gandhi nhất.” Điều này không có nghĩa là ông kêu gọi những sinh viên tham gia chấp nhận hình phạt, rất đúng nguyên tắc bất tuân dân sự kiểu Gandhi. FAS đã bỏ phiếu với tỷ lệ 2:1 về việc giảm hình phạt đình chỉ của năm sinh viên thành thử thách.■

Vào tháng 2, FAS trở lại với bài toán ROTC. Họ bác bỏ kiến nghị “dẹp ngay và luôn ROTC” của SDS, với tỷ lệ 7:1, nhưng sau đó lại bầu với tỷ lệ 2:1 cho việc ngừng phê chuẩn các khóa ROTC và bỏ vị trí giảng viên chính thống hướng dẫn ROTC: Thực chất, biến khóa đào tạo này thành hoạt động ngoại khóa. Franklin Ford gay gắt: “Một kiểu công bố thông tin thiếu chuẩn mực, gây ức chế vô cớ, và về cơ bản là khó hiểu.” Ông cho rằng trên thực tế, đó là sự thiếu tin tưởng vào vai trò hiệu trưởng của mình. Nhưng Pusey và Hội đồng đặt niềm tin vào việc số đông phản đối dẹp bỏ ROTC, mong muốn tranh thủ tìm hướng giải quyết với phía quân đội, đáp ứng kỳ vọng của các giảng viên. Cuối cùng, hội đồng giảng viên quyết định không thể coi ROTC là hoạt động ngoại khóa, đồng thời khuyến cáo tất cả các chương trình ROTC sẽ kết thúc trong vòng hai năm tới.■

TÒA NHÀ UNIVERSITY

Tất cả những điều trên trở thành tiền đề cho sự kiện tháng 4 năm 1969, khi tinh thần tự tôn cao vời vợi của Harvard phải chịu một gáo nước lạnh phũ phàng nhất. Vào tháng 1, Hội đồng phê chuẩn cho Pusey thực hiện tất cả những bước cần thiết để bảo vệ các tòa nhà, hoạt động và đội ngũ nhân sự của Harvard. Đầu tháng 4, có tin đồn phong thanh rằng SDS sẽ chiếm đóng University Hall của FAS. Cái “cớ bề ngoài” của việc này là để phản đối quyết định của khoa về việc không chấm dứt ngay ROTC, đồng thời ngăn chặn việc xây dựng mở rộng quy mô của Harvard. Ngày 9 tháng 4, các thành viên cực đoan hơn nữa của tổ chức đã hành động, sử dụng cả vũ lực để buộc các thành viên ban giám hiệu ra khỏi tòa nhà.

Những người đồng tình và tò mò túm tụm quanh hiện trường. Sinh viên chỉ trích nhiều hơn ủng hộ: 613 sinh viên đồng ý ký một kiến nghị chung đòi hỏi phải dẹp ngay vụ chiếm đóng. Lãnh đạo SDS Michael Ansara tuyên bố với phóng viên đài truyền thanh rằng vụ chống đối ROTC chỉ là cái cớ: “Chúng tôi là những người cấp tiến và những nhà cách mạng.” Dân SDS đa phần đến từ các gia đình giàu có, thậm chí còn vượt khá xa ngưỡng bình quân ngất ngưởng của Harvard. Chỉ có một sinh viên bị bắt trong vụ này cần tới Học bổng Harvard. Khi được Ủy ban điều tra về các sự cố học đường của Thượng nghị viện yêu cầu cung cấp danh sách sinh viên nhận trợ cấp chính phủ có tham gia vụ việc, trưởng ban tuyển sinh Chase Peterson chỉ tìm được 32 cái tên trên tổng số 175 người: “Hội sinh viên cực đoan trong trường ít ra là con nhà khá giả”. (Daniel Patrick Moynihan tiên đoán rằng đa số các thành viên SDS sẽ trở thành công chức chính phủ. Ông đoán gần trúng: nhiều người trong số họ đã trở thành học giả).■

Những người chiếm đóng tòa nhà lục lọi hồ sơ của các khoa, trích xuất những tài liệu được coi là hé lộ mối quan hệ mờ ám của Ban quản trị với CIA hoặc các tổ chức chính phủ khác. Tất cả được đăng tải trên tờ báo của SDS, The Old Mole⁵⁶ (họ còn tập hợp lại thành cuốn sách mỏng How Harvard Rules (tạm dịch: Harvard đã thống trị như thế nào), trong đó có giả định về quyền năng tuyệt đối của Harvard trong những hành lang quyền lực, khác biệt ở sự chống đối hơn là ở bản chất ngạo mạn của Harvard thời Kennedy). Những kẻ chiếm đóng gây ra một vài thiệt hại về vật chất, nhưng ngay cả trong bối cảnh này, sức nặng của truyền thống Harvard cũng còn rõ rệt. Khi một trong những sinh viên biểu tình được hỏi liệu trong kế hoạch có việc xâm phạm bàn làm việc của hiệu trưởng không, câu trả lời là: “Chúa tôi, không đời nào! Ông Eliot đã từng ngồi ở đấy.”■

Ngày 10 tháng 4, buổi sáng sau màn chiếm đóng, Pusey gặp Hugh Calkins, thành viên Hội đồng sẵn sàng mở lòng nhất cho việc lắng nghe và đối thoại với sinh viên. Calkins trăn trở về việc Pusey và những lãnh đạo khác của trường nên ghé vào các lớp, tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận họ – và tránh sự can thiệp của cảnh sát. Hội đồng có kế hoạch mời 20 đại diện sinh viên trong buổi họp tới. Nhưng Pusey và Ford thì chẳng có chính sách hay tâm trạng nào để thưởng thức phép tháo gỡ khủng hoảng kiểu tân kỳ này.

Đúng là họ có lý do để nghĩ việc thương lượng với lực lượng chiếm đóng là vô ích. Các hồ sơ bị sục sạo (bao gồm những hồ sơ cá nhân có thể gây khó xử nếu bị tiết lộ hoặc có thể dùng làm bằng chứng đe dọa) cũng là nguy cơ không thể trì hoãn thêm nữa. Ban giám hiệu tin – và càng được củng cố hơn bởi lời khuyên của Archibald Cox, với trải nghiệm của ông ở trường Columbia – rằng nên gọi cảnh sát tới xử lý ngay lập tức hoặc không làm gì cả. Pusey và Ford kết luận rằng cho phép chiếm đóng kéo dài đồng nghĩa với nhiều hồ sơ nhạy cảm bị sục sạo, phát tán, nhiều người bên ngoài lẻn vào khuôn viên trường, nhiều gián đoạn đối với hoạt động giảng dạy của Harvard và cuối cùng là tăng rủi ro phát sinh bạo động.

Sau đó, Galbraith phát biểu thay mặt những quan điểm khác: “12 giờ kiên nhẫn nữa thôi là mọi việc sẽ đâu vào đấy”. Người ủng hộ Pusey là James. Q. Wilson, cũng đánh giá việc gọi cảnh sát là một sai lầm: “Việt Nam của Harvard”, về sau ông gọi vụ việc này như vậy. Nhưng Chủ biên John Bethell của tờ Harvard Alumni Bulletin, người thường có những phát ngôn “xúc đất đổ đi” với ban giám hiệu, lại có kết luận khác vào tháng 6: “Khí thế hung hăng ngay từ đầu của lực lượng chiếm đóng tòa nhà University, cùng với khuynh hướng chiến thuật của SDS, rõ ràng đã củng cố kết luận rằng chỉ có cảnh sát mới đủ sức giải tán đám biểu tình. Mức độ vũ lực của cảnh sát sẽ gây đau lòng, nhưng làm sao tránh được.” Đồng thời, ông cũng đưa quan điểm – và đa số giảng viên cũng như sinh viên đều đồng tình – rằng Pusey đã đánh giá thấp ảnh hưởng về cảm xúc lan tỏa trong cộng đồng. Một vài hiệu trưởng (Bok của Trường Luật, Sizer của Trường Giáo dục, Stendahl của Trường Thần học, có lẽ cả Ebert của Trường Y) bày tỏ sự không bằng lòng với việc gọi cảnh sát để trấn áp sinh viên. Pusey cay đắng kể lại, khi ông thông báo với các hiệu trưởng về quyết định và đề nghị phản biện thì không ai lên tiếng; thái độ đó cho thấy quan điểm của họ đã rõ ràng, quyết định là chỉ mình ông gánh mà thôi.■

5 giờ sáng ngày 11 tháng 4, chỉ với vài phút cảnh báo trước, 200 cảnh sát bang và một lực lượng tương đương cảnh sát địa phương đã ập vào trấn áp những người chiếm đóng tòa nhà University. Việc này phảng phất chút hơi hướng cuộc đụng độ của hai nhóm xã hội đối kháng: cảnh sát là lực lượng lao động, trong khi những sinh viên biểu tình là giới trung-thượng lưu (sinh viên bên ngoài tòa nhà hét về phía cảnh sát: “Bọn lợn phát xít!”, còn cảnh sát trả miếng: “Đám trí thức dỏm!”). Pusey cảm ơn chín đơn vị cảnh sát đã đưa lực lượng đáp lại lời cầu cứu của ông. Ông đánh giá cao tốc độ, sự hiệu quả trong hành động nghiệp vụ của họ, cả kỹ thuật đánh nhanh rút gọn cũng như số người bị thương tối thiểu (thực tế, có 50 sinh viên chống đối bị ăn gậy của cảnh sát.)■

Có vẻ khó mà làm nguôi nỗi đau của cộng đồng Harvard. Cảm xúc bùng nổ trước tin tức về vụ bắt giữ: Những người liên lụy tới tấn kịch tòa nhà University – các sinh viên chiếm đóng và ủng hộ việc chiếm đóng; ban giám hiệu cùng phần lớn những người đồng tình là giảng viên và cựu sinh viên; giới truyền thông, với lý do riêng trong việc xoáy sâu vào các sự kiện của Harvard – nghĩ nó như một sự kiện có yếu tố thần thoại: phản ánh việc Harvard tự nhìn nhận mình là một đối tượng của cuộc biểu tình.

Phe bảo thủ của trường cảm thấy biến cố xảy ra thật quá sức tưởng tượng (nhưng không đến nỗi không bút nào tả xiết.) Nguyên Giám đốc Tài chính Paul Cabot đã viết cho người kế nhiệm George Bennett: “Nhóm bạo động nhỏ bé này không chỉ vô nguyên tắc, mà ít nhiều còn vô đạo đức, sa đọa, nếu không nói là thô lỗ và kém văn minh, hàm hồ, hẹp hòi, cứng đầu cứng cổ, rất xấu xa cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.” Đã đến lúc Ban quản trị cần thu hồi thẩm quyền kỷ luật mà họ đã ưu ái dành cho khoa một thế kỷ trước. Thành viên Hội đồng Keith Kane phát hiện ra rằng, đa số sinh viên cực đoan là con nhà danh gia vọng tộc – và khi trang sử nước Đức vẫn còn rành rành đấy, họ đáng lẽ phải hiểu biết hơn: kha khá trong số họ là người gốc Do Thái.

Từ góc độ của mình, Pusey nhận thấy phản ứng với lực lượng cảnh sát trong vụ việc cho thấy nhiều giảng viên không hết lòng với Harvard. Ông nhận thấy ba phần tư cán bộ gắn bó với trường chưa tới 10 năm. Nhà sử học Samuel Eliot Morison sau này quan sát các giảng viên và chỉ trích “rất nhiều người ngoại quốc”, mà không thấy rằng một số giáo sư người nước ngoài nhập cư đặc biệt nhạy cảm khi cảm thấy thấp thoáng màu sắc độc tài trong những cuộc biểu tình.■

Nhà Sử học Robert Lee Woolf đã thổ lộ những trăn trở trong một bức thư dài gửi Pusey và các cơ quan quản trị. Ông vốn thuộc nhóm giảng viên thay nhau bảo vệ Thư viện Widener hàng giờ sau cuộc chiếm đóng tòa nhà University. Hồi tưởng lại trải nghiệm tác chiến này, ông nghĩ “cuộc chiến bảo vệ thư viện và những khu nhà mong manh ấy có lẽ đã vô vọng nếu không nhờ học kỳ mùa hè bị hủy bỏ và cuộc khủng hoảng mùa hè được ngăn chặn”. Học kỳ mùa thu năm 1969 gần như không có kỳ nghỉ, đặc biệt là từ phía “những người da đen… vốn giành được mọi đặc quyền họ đòi hỏi, từ một hội đồng giảng viên khúm núm”. Làm thế nào để trả lại sự uy nghiêm vốn phải có cho khoa? Ban Quản trị có thể sẽ tuyên bố FAS chỉ bao gồm các thành viên thường trực, và vì vậy, tước quyền biểu quyết của những giảng viên non trẻ, ít hoặc chưa có nhiều đóng góp cho trường. Ông Pusey nhã nhặn đáp lại rằng ông thông cảm sâu sắc như đã trả lời chính thức trên giấy tờ. Về tông giọng và lời nói, có lẽ là ông thông cảm thật sự; nhưng về chiến lược và chiến thuật, thì hiển nhiên là không.■

Luận điệu của các sinh viên cấp tiến không hề bớt cực đoan với những biến cố vừa xảy ra. Sự hùng hồn, thái độ và sắc thái hành động của những “nhà cách mạng cống hiến” này mang đúng giọng điệu của Chuyện ở nông trại⁵⁷. Trong một chương hé lộ sự mong manh dễ vỡ pha trộn giữa tình cảm và lý trí của các “nhà cách mạng”: Một kẻ ẩn danh tìm thấy chiếc phong bì ố vàng, bên trong có chứa một lá thư ở khuôn viên Đại học Minnesota đã gửi nó đến cho Pusey. Bức thư này là từ Jon Wiener, một sinh viên sau đại học Khoa Chính sách công, cũng là một thành viên chiếm đóng tòa University, người đã hăng hái “giải phóng” rất nhiều tài liệu và thư từ trong hồ sơ của khoa, rồi đăng tải công khai lên tờ The Old Mole. Anh chàng thoát được vụ bắt bớ và hứng chí viết thư khoe với bạn mình ở Minnesota vào những ngày tháng 4 nặng trĩu về việc ấp ủ một kế hoạch cho bước tiếp theo của cuộc cách mạng vào mùa thu năm đó. Và tiền nong với anh ta không phải vấn đề; một lỗi về kế toán khiến anh ta được trả lương cho một công việc anh không còn làm nữa, nhờ đó tăng thu nhập ở trường của anh ta (có lẽ là phi pháp) lên 50%.

Khi biết lá thư của mình đã rơi vào tay các quản lý trong trường, Wiener phẫn nộ này cáo buộc khoa “can thiệp” vào thư tín của anh ta và yêu cầu hoàn trả lá thư cũng như hủy bỏ mọi bản sao của nó. Anh ta dọa sẽ viết một bài lên The Old Mole tố cáo nhà trường sử dụng thư tín cá nhân cho mục đích riêng. Trợ lý của Pusey, ông William Bentinck-Smith, phải khó khăn lắm mới có thể kiềm chế được việc chỉ ra ngay rằng chính người đang oang oang tố cáo kia đã công khai bất hợp pháp thư tín và thông tin của người khác. Nhưng sự châm biếm vốn không phải tính cách đặc trưng cho tư duy cấp tiến. Wiener có lại được lá thư mà anh ta đòi, nhưng một bản sao trong hồ sơ đã lưu màn bi hài kịch này vào lịch sử.■

Trong vòng xoáy bão bùng ấy, Chủ nhiệm FAS Franklin Ford xin từ chức ở tuần ngay sau sự cố chiếm đóng “với nỗi buồn sâu sắc pha lẫn chút hoang mang”, không phải bởi ông thấy việc gọi cảnh sát vào trường là sai, mà vì ông đã trở thành gánh nặng: “Hình ảnh biếm họa về vai trò cá nhân luôn là phần chính yếu của các cuộc cách mạng, dù là thực sự hay giả tạo. Trong trường hợp hiện tại, tôi đã bị đóng khung vào vai một ‘Kẻ đàn áp’ trong khoảnh khắc mà một bối cảnh thực tế chính trị bị nhốt trong lớp vỏ bọc không thể xuyên thấu của sự ngờ vực và sụp đổ niềm tin.” Sẽ có lợi cho tất cả “nếu nhân vật mới kỳ quặc này, ‘lão Ford tai tiếng’, bị loại khỏi phương trình”. Pusey thẳng thừng bác bỏ đơn xin từ chức: “Frank này, nếu ông đi, tôi cũng lên đường. Mà tôi lại không có ý định đó.” Nhưng chẳng bao lâu sau, Ford trải qua một cơn tai biến mạch máu não, và giáo sư Kinh tế học Edward Mason tiếp quản chức quyền chủ nhiệm khoa.■

Khi ống kính của lịch sử soi xét lại sự kiện tháng 4 năm 1969 này, các hậu quả của toàn bộ bối cảnh “bão táp” đã được thu nhỏ lại. Cuộc nổi dậy vĩ đại được nhìn nhận như một cột mốc, một phép thử những điểm mạnh và điểm yếu của Harvard, hơn là một sự chia rẽ mang tính lịch sử. Gần ba thập kỷ sau, cả Pusey và Stanley Hoffman, một trong những người đối lập với ông nhất ở FAS, cũng đồng tình với nhau rằng cuộc khủng hoảng này không phải bước ngoặt khủng khiếp nào mà phe cực đoan mưu cầu hay phía ôn hòa sợ hãi. Rõ ràng, Pusey và đội ngũ ban giám hiệu đã thiếu độ nhạy cảm cần thiết trước sự chuyển biến của sinh viên và giảng viên, diễn ra cả năm trước biến cố tháng 4 năm 1969. Cũng hiển nhiên không kém, lực lượng “quân khởi nghĩa” cũng quá hàm hồ trong những vấn đề chỉ mang tính nhất thời và những cảm xúc vụt qua của thập niên 1960. Thấp thoáng, để rồi lấn át hoàn toàn cả hai góc nhìn này, là một câu chuyện lớn lao, dài rộng hơn về sự chuyển biến của các thể chế và sự trường tồn tiếp nối có bị ảnh hưởng nhưng khó mà thay đổi.■

PHÍA SAU ĐỔ VỠ

Tờ Time tuyên bố vào tháng 5 năm 1969: “Bất kể cuộc khủng hoảng đã được giải quyết như thế nào, ngôi đền của học thuật theo ý nguyện của ông Charles sẽ chẳng bao giờ được như xưa.” James Bryant Conant, tác giả cuốn hồi ký Những cuộc đời của tôi mới xuất bản, hoài niệm lại cảm xúc những năm 1970: “Sự biến chuyển nhanh chóng của thế giới học thuật trong 5 năm gần nhất đã làm đảo lộn mọi điều tôi từng viết về giáo dục – lạc lõng hoàn toàn! Tôi cảm thấy mình như một sĩ quan kỵ binh ôn lại kỷ niệm ngay khi con tuấn mã biến mất khỏi khung hình!”.■

Dự đoán chung của dư luận là sẽ còn nhiều bão tố hơn nữa. Giáo sư Xã hội học Nathan Glazer, người trải nghiệm cuộc bạo động Berkeley năm 1966, được đánh giá là có những góc nhìn đặc sắc về biến cố năm 1969 của Harvard, đã cho ra mắt bản phân tích mà tờ Alumni Bulletin gọi là “bản phân tích kinh điển” về những sự kiện mới xảy ra. Ông hướng ngòi bút vào những nguồn cơn chính yếu mà sinh viên công kích (trong đó có hoạt động mở rộng đào tạo đại học, nền văn hóa trẻ, chiến tranh Việt Nam và thất bại chung của chính quyền phương Tây,) rồi kết luận: “Một năm sóng gió nữa của khủng hoảng học đường chắc chắn đang đợi chờ phía trước.”

Tới tháng 1 năm 1971, Glazer lại thừa nhận: “Dự đoán chỉ là dự đoán.” Từ năm 1967 đến 1969, những xung đột liên tục gia tăng rồi tiến đến đỉnh điểm là vụ chiếm đóng University Hall và cảnh sát trấn áp; hai năm học tiếp theo, từ 1969 đến 1971, sự phục hồi giống như phượng hoàng bay lên từ đống tro tàn. Hình thái của những sự kiện về sau không hề trôi sâu vào cõi niết bàn cách mạng mà những người cấp tiến kiếm tìm, cũng chẳng chìm vào thuở hỗn mang nguyên thủy như phía ôn hòa vẫn lo sợ, mà lên xuống nhẹ nhàng.■

Giống như động đất, sự kiện chiếm đóng Hội trường cũng tạo ra dư chấn. Các hành động cấp tiến vẫn tiếp diễn. Một vụ cháy trong khu nhà ROTC với hậu quả không đáng kể (một sĩ quan thủy quân lục chiến bình phẩm: “Các cậu này làm một vụ thảm hại đến mức đáng thương”.) Khoảng 100 sinh viên biểu tình diễu hành qua Phòng kế hoạch của trường, khống chế người lập kế hoạch và phá hoại vài mô hình xây dựng. Một nhóm nhỏ lẻn vào tòa nhà của Hiệu trưởng Radcliffe Mary Bunting, để đàm luận và hò hét át đi mỗi khi bà định nói. Một nhóm quá khích quyết “giáng một đòn đau vào trật tự xã hội mới” bằng cách tấn công một xe tải chuyên chở đồ giặt ủi tới nhà Dunster và rải quần áo ra khắp đường.

Tháng 9, một nhóm ly khai SDS là Phong trào Cách mạng trẻ (Weatherman) đột kích Trung tâm Sự kiện Quốc tế (CFIA), đánh là một số nhân viên, phá hoại cơ sở vật chất và để lại các khẩu hiệu tục tĩu trên tường. Nhưng nó chẳng có tác động rõ rệt nào đến tâm trí của cộng đồng, có lẽ ngoại trừ việc nhấn mạnh sự phản cảm chung với những chiến thuật kiểu này. Giáo sư môn Chính sách Công Samuel Beer, người vẫn còn bị ám ảnh nặng nề về những biến cố năm 1935 tại Đức, thuật lại: “Tôi không tài nào quên nổi tiếng hét của một cô gái rồi vội nhìn xuống đường và thấy Ben Brown (nhân viên CFIA) với những vệt máu bắt đầu chảy xuống từ một bên đầu.”■

Nhưng lệ thường của Harvard, những màn kịch ngoài trời (một hình thức “làm cách mạng” phong cách mới, cũng như các màn nổi loạn kiểu cũ của sinh viên) trở nên kịch tính. Ủy ban Lao động SDS bày ra một “chuyến tham quan” CFIA, mời người tham gia “thoải mái nhử và bẫy mấy con thú hoang này, rồi cưỡi chúng khi có thể”. Biên tập viên Crimson và chiến thuật gia SDS Richard Hyland muốn phá hủy tòa CFIA hoàn toàn – “khủng bố chống lại chủ nghĩa tư bản luôn hợp lý” – dù anh ta thú nhận: “Lý do duy nhất khiến tôi không cho nổ tung tòa nhà CFIA là vì tôi sẽ bị tóm.”

Hệ quả lớn hơn ở đây là sự phân cực về cảm xúc trong cộng đồng Harvard. Trong năm học 1968-1969, khoa chia thành hai nhóm, một ủng hộ, một phản đối phản ứng của ban quản trị đối với những rắc rối xảy ra. Vụ trấn áp của cảnh sát làm bùng lên làn sóng phẫn nộ đối với ban giám hiệu nói chung và Pusey nói riêng. Cả thập kỷ sau, giáo sư Chính sách công Stanley Hoffman vẫn hết giận dữ: “Ông ta thật sự ngu xuẩn. Và ngạo mạn. Ngạo mạn không thể tin nổi!”. Về phần mình, Pusey khó mà giấu nổi sự khinh thường với những người chống đối. Một bản ghi âm một trong những cuộc họp sau vụ trấn áp đã thành thật mô tả từng biểu hiện rõ rệt của Pusey: những tiếng thở dài đầy bực dọc, một tiếng “hừm” không kìm nổi trong lúc giáo sư triết học cấp tiến Hilary Putnam phát biểu; một lời lầm bầm với chính mình: “Chà, các chàng trai sắp biết thế nào là kỷ luật.”■

Sự phẫn uất vẫn tiếp tục lan truyền sau các sự kiện tháng 4. Chủ nhiệm FAS Ford tố cáo các thành viên khoa Triết học đã để SDS dùng tầng ba tòa nhà của khoa, Hội trường Emerson, làm trung tâm truyền thông; Giáo sư Morton White nói ông là kẻ dối trá. Đặc biệt, nhà- hóa-sinh-trở-thành-nhà-hoạt-động-chính-trị George Wald còn khuấy lên cơn bão giận dữ ở những đồng nghiệp ôn hòa hơn. Khá thiểu não, Wald mang đến cho Pusey một tờ báo nói về việc Hiệu trưởng Ernest May đã nói với một nhóm sinh viên mới nhập học rằng “ông ấy chỉ có trí tuệ chính trị của một đứa trẻ 7 tuổi”. Sau đó, Wald gọi cho May và được hứa rằng tên riêng của ông sẽ không được sử dụng nữa: quả là một sự an ủi chẳng mấy nguôi ngoai.■

Tháng 12 năm 1969, John Kenneth Galbraith gửi một bức thư cho Robert Lee Wolff. Ông mở lời khen ngợi điếu văn của Wolff trong tang lễ của nhà Sử học Crane Brinton, sau đó chuyển sang chủ đề ưa thích: John Kenneth Galbraith. Ông ôn lại thuở xưa, khi ông và Brinton là hai vị trí thức hiếm hoi ủng hộ J.F Kennedy lên làm tổng thống cuối thập kỷ 1950: “Hồi đó, chúng ta có xu hướng là đồng minh chính trị với nhau.” Nhưng Wolff không có thời giờ cho sự khách sáo: “Khi nào phải dành một bài điếu văn cho cuộc đời ông và những đóng góp cho trường Harvard, tôi sẽ không đời nào bỏ qua những sự theo đuổi ban đầu của ông với góc nhìn chính trị của ông Brinton.”■

Cảm xúc của các thành viên trong khoa trào dâng trong cuộc họp hai ngày sau vụ trấn áp. Những người phát biểu sôi nổi nhất là người di cư từ châu Âu cùng nỗi sợ hãi về các cuộc cách mạng mà những đồng nghiệp gốc Mỹ không tài nào hiểu được. Vốn thuộc cánh tả, Giáo sư Kinh tế học Wassily Leontieff, và Giáo sư môn Chính sách công Stanley Hoffman rất đồng cảm với các sinh viên và phê phán gay gắt ban quản trị. Nhưng họ không ủng hộ vụ chiếm đóng University Hall, thậm chí Leontieff còn kêu gọi đuổi học các thành viên tham gia. Nhà Sử học Kinh tế Alexander Gerschenkron kể câu chuyện về một đức vua đặt cược gả công chúa cho người đàn ông “dám làm điều không ngờ nhất”, để rồi kẻ thắng cuộc là một gã thô bỉ đã phá hủy một chiếc đồng hồ tuyệt đẹp. Ông so sánh ngụ ngôn này với việc phá hủy một ngôi trường đại học vĩ đại và tự do. Nhưng cũng không có nghĩa là các giảng viên ủng hộ ban quản trị. Gần như tất cả đồng lòng với việc bỏ cáo buộc hình sự đối với những kẻ tham gia chiếm đóng. Một ủy ban 15 người được bầu ra để điều tra vụ việc và đưa ra khung hình phạt, tước luôn quyền xử lý kỷ luật khỏi tay ban quản trị.■

Được chèo lái uyển chuyển dưới tay nhà Kinh tế học Lao động John Dunlop, đầu tháng 6, ủy ban này đệ trình khung hình phạt “cách ly” khỏi trường 16 sinh viên và “cảnh cáo” 100 sinh viên khác – một kiểu hình phạt mới. Tiêu chí tính hình phạt: mức độ những người bị buộc tội dùng vũ lực với nhân viên ở University Hall. Ủy ban cũng đề ra một giải pháp về quyền và nghĩa vụ để định nghĩa cặn kẽ hơn điều có thể và không thể chấp nhận trong các cuộc biểu tình của sinh viên. Tập thể khoa nhiệt liệt nhất trí các đề xuất này.■

Dằng dai hơn là việc xử lý những người được Hội đồng bổ nhiệm – các giảng viên sơ cấp và những nghiên cứu sinh trợ giảng – nhưng lại tham gia vụ chiếm đóng. Nó được giao cho ủy ban điều tra hiện trạng do Paul Freund, một tượng đài đạo đức của trường Luật, đứng đầu.

Đầu tháng 6, ủy ban kết luận có ba giảng viên sơ cấp (bao gồm Jack Stauder, người hướng dẫn lừng danh với môn QHXH số 148 và 149, đồng thời là trợ giảng của giáo sư Kinh tế học Arthur McEwen) và 10 trợ giảng khác được coi là có những hành vi đáng trừng phạt. Trong mùa hè, một ủy ban gồm ba giảng viên và hai thành viên Hội đồng làm việc với nhau chỉ để quyết định hình phạt là gì.

Kết quả cho thấy mức độvượt trội giữa hệ thống giá trị chung của khoa với sự bất đồng chính kiến thông thường. Ủy ban nhất trí rằng Stauder đã phạm sai lầm nghiêm trọng khi dính dáng tới vụ chiếm đóng, song lại phản đối việc sa thải anh ta và nói với các thành viên Hội đồng: “Lãnh đạo phái ôn hòa dứt khoát không ủng hộ đuổi việc và đình chỉ chức vụ.” Cuối cùng, ủy ban ra đề xuất kỷ luật cuối cùng: Thử thách thêm một năm học 1969-1970, căn cứ vào thái độ hợp tác của đối tượng. Nhung phân khoa Quan hệ Xã hội lại đề nghị giữ Stauder làm giảng viên cho môn Nhân học Xã hội, năm học 1970-1971. Viện trưởng và Hội đồng cảm thấy không chấp nhận được. Phân khoa rất kiên định lập trường bảo vệ, và Stauder có thêm năm học thứ hai.■

Chủ nhiệm khoa Chính sách Công James. Q. Wilson, một nhân vật chủ chốt của phe bảo thủ và kiên trì ủng hộ Pusey, là một ngoại lệ mạnh mẽ đối với quyết định của Hội đồng về việc không tái bổ nhiệm các trợ giảng John Wiener và Alan Gilbert cho tới khi làm rõ sự liên đới của họ tới vụ chiếm đóng. Ông muốn cảnh báo họ rằng bất cứ hoạt động gây rối nào trong tương lai cũng sẽ khiến họ bị xử lý kỷ luật. Trong khi đó, không có cáo buộc nào chống lại họ, cũng không có bằng chứng cho thấy họ dùng vũ lực khi tiếp quản tòa nhà hoặc sau khi được cảnh báo phải rời đi. Và hồ sơ học thuật của họ lại rất xuất sắc. Chủ nhiệm khoa Kinh tế Henry Rosovsky và các đồng nghiệp cũng áp dụng sự bảo vệ tương tự đối với McEwen. Chủ nhiệm FAS Ford kêu gọi Hội đồng không rút ngắn thời hạn bổ nhiệm anh ta từ năm năm xuống một năm. Việc phản đối khuyến nghị bị “một số thành viên quyết liệt hơn của Hội đồng” coi là hành vi căng thẳng, bỏ qua quy trình thông thường. Một lần nữa, các khoa lại nắm luật trong tay.■

Nghiêm túc theo một nghĩa khác là nỗ lực dưới mức thỏa đáng của FAS nhằm can dự vào bộ máy quản trị của trường trong năm học 1969-1970. Lượng lớn giảng viên tập hợp trong nhà hát Loeb hoặc Sanders trong 18 cuộc họp làm đầu óc tê liệt: phòng truyền thống ở University Hall không đủ rộng. Một vài cuộc họp được công bố để cộng đồng cùng chia sẻ rộng rãi những trải nghiệm về quản trị mở. Ấn tượng của người nghe không phải lúc nào cũng như mong đợi. Theo một số người, lắng nghe những lời đàm luận này không khác gì “lội qua suối kẹo cao su nhạt nhẽo”.■

Khi sự kiện tấn công vào Campuchia ảnh hưởng đến đời sống giảng đường tháng 5 năm 1970, các giảng viên quan tâm đến chính trị hơn. Với tỷ lệ áp đảo (218:31, trong đó có 57 phiếu trắng), khoa thông qua kiến nghị của nhà Sử học và cựu đại sứ tại Nhật Edwin Reischauer, phản đối việc mở rộng chiến tranh. Một đề xuất quyết liệt hơn do nhà Sử học khoa học Everett Mendelsohn đưa ra, kêu gọi rút ngay quân Mỹ khỏi Đông Nam Á, cũng được tán thành với tỷ lệ 3:1. Nhưng đề xuất cao hứng về việc cho sinh viên tạm nghỉ hai tuần trước cuộc bầu cử mùa thu để họ có thời gian ủng hộ những ứng viên yêu hòa bình hơn lại là một câu chuyện khác. Các giảng viên chịu ảnh hưởng của những hệ tư tưởng đan xen lại khá đồng lòng nhất trí phản đối thái độ coi thường của giới học thuật với đường phố.■

Khát vọng duy trì một trường đại học coi trọng tài năng ngày một lớn và mạnh. Đầu tháng 5 năm 1970, Stanley Hoffman, Gerald Holton, Jerome Bruner và Laurence Wylie, một nhóm các giáo sư có liên hệ với nhóm quan điểm chính trị tự do, viết cho tờ New York Times để phủ nhận rằng các giảng viên Harvard có sự chia rẽ sâu sắc. Họ chỉ ra việc hầu hết giảng viên chống lại vụ quá khích chiếm đóng University Hall, cũng như đồng lòng phê phán quyết định báo cảnh sát của ban quản trị. Khi có tin đồn sẽ chẳng ai tán thành nếu ông Henry Kissingger muốn trở lại khoa Chính sách Công, các đồng nghiệp của ông đã kiên quyết phủ nhận. Chủ nhiệm khoa Chính sách Công Samuel Huntington phát biểu tại báo cáo thường niên năm học 1968-1969: “Như tôi được biết, mọi người trong phân khoa đều trao đổi thẳng thắn với nhau. Đây có lẽ là ấn tượng trọn vẹn nhất của phân khoa trong năm học này.”

Khi những cảm xúc chính trị lắng xuống, các giảng viên thuộc nhiều hệ tư tưởng khác nhau đã đồng lòng kêu gọi việc quay về với những nguyên tắc đầu tiên (của viện đại học). Nhà khoa học chính trị Adam Ulam hùng biện rằng Harvard “nên chăm lo mảnh vườn tri thức của riêng mình. Chức năng của viện đại học chính là đào tạo và nâng cao trí tuệ”, chứ không phải giải quyết các vấn đề xã hội. Nhà Sử học cánh tả kỳ cựu H. Stuart Hughes tán thành: “Nếu để mất ‘tháp ngà khoa học’, anh đã để mất viện đại học.”■

Trong trận chiến giữa tinh thần đề cao giới thượng lưu và chế độ coi trọng tài năng những năm 1930-1940, chế độ coi trọng tài năng (hiển nhiên) đã thắng thế. Giờ đây, các giảng viên thuộc chế độ trọng nhân tài đang “đối mặt” – cuối cùng là “cúi mặt”, dù không phải không có những thay đổi về thể chế và thái độ – trước những thách thức từ sự quá khích của sinh viên. Cuộc đụng độ giữa những khát khao của sinh viên về một “cộng đồng có lương tâm trong sạch” với “cộng đồng trung lập về chính trị” của Ban giám hiệu và giảng viên đã phân thắng bại rõ ràng, ít nhất là cho tới khi chính các sinh viên thập niên 1960 lại trở thành giảng viên trong những năm 1980 và 1990.

Những sự kiện tháng 4 năm 1969 làm ảnh hưởng đến văn hóa sinh viên sâu sắc hơn là đến giảng viên. Luôn là một phần trong hành trang cảm xúc của thời thanh xuân, những phẫn nộ và tuyệt vọng kiểu

Nỗi buồn của Werther⁵⁸ nở rộ. Năm 1967, trưởng khoa Tâm thần học của Trường Y phát hiện ra một triệu chứng ngày càng phổ biến: “chứng cô đơn Harvard”. Tháng 3 năm 1969, tác giả của “Sinh viên đại học”, một chuyên mục trên tờ Alumni Bulletin với mục đích gắn kết những người đã tốt nghiệp với đời sống trong trường, viết rằng những sinh viên khóa trên năm đó “không hài lòng với sự đào tạo bài bản của Harvard, không muốn tiếp tục học ở các trường sau đại học, hoàn toàn chẳng hứng thú làm ăn, ít màng đến sự nghiệp, muốn sáng tạo nhưng không biết mình có đủ năng lực hay không, muốn ra tay cứu đời nhưng không biết mình có thể làm gì.” Vào thập niên 1950 và 1960, có một làn sóng lan rộng (nhưng chớp nhoáng) phản đối chương trình học và định hướng nghề nghiệp mà các giảng viên cố gắng vun vén. Mùa xuân năm 1971, hơn 250 sinh viên sắp tốt nghiệp vẫn sa lầy trong “đầm lầy hướng nghiệp” với tương lai chẳng biết về đâu, so với con số chỉ 90 người năm 1967. Số sinh viên nghỉ học tăng lên.■

Lối sống và các giá trị sống cũng trải qua một cuộc xáo trộn. Năm 1969, sinh viên còn mặc áo vest và đeo cà vạt trong các bữa ăn trong nhà; một năm sau, lề lối ăn mặc đã biến mất, có những sinh viên còn không mặc áo trong bữa tối. Tới năm 1971, cả nam và nữ bơi khỏa thân bên nhau trong bể bơi của khu nhà Adam. Luật thăm hỏi với sinh viên mới nhập học cũng được dỡ bỏ vào mùa thu năm 1969, sau khi 1.000 trong 1.200 sinh viên, cũng như 41 trên 47 giám thị ký túc xá đưa kiến nghị hủy bỏ. Một cuộc điều tra cho thấy một phần ba khóa 1969 hút cần sa ít nhất một lần và một phần tư từng thử nhiều loại ma túy gây ảo giác. Mùa xuân 1970, một sinh viên mới nhập học báo cáo rằng các giám thị và người hướng dẫn dung túng cho việc sử dụng chất kích thích vô tội vạ, và thực tế là bạn cậu ta buôn cần, chất ảo giác mescalin, LSD cho học sinh trung học. Cậu ta đồ rằng 5/19 người mới như cậu dùng ma túy hằng ngày, và 10 trong số đó còn dùng với tần suất lớn hơn. Trong thời kỳ này, ba sinh viên đã bị đuổi học vì buôn ma túy.■

Niềm tin vào một chương trình học toàn diện đã dần mai một, những biến cố của năm 1969 và các năm sau đó cũng mở ra một cánh cửa hướng tới một Hội trường Tự do cho việc đào tạo. Hai thành viên sinh viên của Ủy ban Giáo dục hệ Cử nhân mới thành lập, đã đi thẳng vào vấn đề trong việc hướng tới một miền đất hứa của giáo dục: một chương trình Cử nhân ba năm với khóa học tự chọn linh hoạt: không ngôn ngữ học, không viết luận hoặc các yêu cầu về chương trình Giáo dục Đại cương; việc bổ nhiệm và đề bạt giảng viên là động lực lớn, giúp tăng chất lượng giảng dạy lên đáng kể; sinh viên được quyền góp ý vào mọi lúc và mọi khía cạnh. Chỉ có những khóa học tùy chỉnh hoặc để đáp ứng các yêu cầu chuyên môn (sau tất cả, thế giới thực vẫn nằm ngoài kia) là cần chấm điểm, nhưng chỉ chấm đậu/trượt. Thi trượt sẽ chỉ là vấn đề của sinh viên mà thôi: “Chúng tôi tin rằng chỉ thành tích tốt mới nên được ghi lại mãi mãi; sự thất bại nên được xóa khỏi bảng điểm sau khi có kết quả đạt chuẩn của khóa học lại.” Và cũng không còn những danh hiệu “đứng đầu lớp” hay phương pháp chấm điểm tương đối trên một đường cong⁵⁹, tàn dư của “một nền đào tạo gây ra sự cạnh tranh chủ ý”.■

Các giảng viên cũng “nới tay” hơn. Các bài thi hết môn dần nhường chỗ cho tiểu luận; cơ chế chấm chỉ đậu/trượt và các khóa học linh hoạt do sinh viên tự chọn xuất hiện vào mùa thu năm 1970; lạm phát điểm số dần trở nên lộ liễu. Nhưng một thực tế cũng nhanh chóng bộc lộ rằng việc cho điểm đậu/trượt cũng không khiến sinh viên chọn các khóa học một cách táo bạo hơn (như các sinh viên chuyên ngành Nhân loại học đổ xô vào lớp Hóa 20 chẳng hạn) như dự đoán của những người đề xuất nó. Nhà báo tương lai Michael Kinsley, người thường viết về sinh viên đại học trên tờ Alumni Bulletin, đã chọn đậu/trượt cho môn “Thần thoại Augustus”⁶⁰ của Giáo sư Văn học Anh Reuben Brower. Anh thú nhận mình chẳng thu được gì sau tám tuần dự học.■

Việc tuyển sinh cũng có những cơn gió mới. Số đơn đăng ký vào học năm 1971 giảm 12,5% so với năm trước. Người phụ trách tuyển sinh Chase Peterson quy kết nguyên nhân do phí đăng ký và học phí tăng cao, cũng như nền kinh tế đang suy yếu và tất nhiên, sự cạnh tranh từ các trường đối thủ. (Tỷ lệ sụt giảm năm đó của Yale năm đó cũng ở mức 18,7%, tình hình chung có vẻ đều tệ.)■

Tuy nhiên, rõ ràng khi văn hóa phản kháng của sinh viên lên đến đỉnh điểm, sự phục hồi thể chế của trường, hay sự níu kéo dĩ vãng, lại bắt đầu trở lại. Khoảng 10.000 sinh viên và nhân viên đã tụ họp ở Soldiers’ Field, sân bóng của Harvard, vào ngày thứ Hai sau vụ cảnh sát trấn áp. Họ lấy ý kiến để tiếp tục tẩy chay học hành thêm ba ngày nữa, nhưng cũng gạt bỏ hành động đình khóa vô thời hạn. Khoảng 5.000-6.000 sinh viên tụ tập lại vào ngày thứ Bảy, sau khi khoa bỏ phiếu về ROTC và việc mở rộng trường. Biên tập viên tờ Crimson David Bruck kêu gọi sinh viên bỏ thi cuối kỳ, bước đầu tiên trong cuộc lật đổ nền giáo dục hiện hành. Nhưng bằng tỷ lệ bầu chọn 2:1, những sinh viên tụ tập quyết định tạm dừng vụ tẩy chay học hành. Tầm nhìn quyết đoán cho thấy các giảng viên đang không ủng hộ ROTC và mở rộng trường, trong khi việc điều tra hình sự với những người chiếm đóng tòa nhà University là căn cứ đầy đủ cho quyết định buông bỏ này.■

Những nỗ lực đấu tranh của sinh viên cũng dần phát huy tác dụng. Bài phát biểu của Pusey dành cho lứa sinh viên nhập học tháng 9 năm 1969 đã nhận được hai lần hoan nghênh nhiệt liệt từ những sinh viên vẫn chưa ý thức được rằng họ không cần phải làm vậy. Luồng suy nghĩ khác dần nổi lên. Năm 1970, Rick Edmonds, Tổng biên tập tờ Crimson năm 1968-1969, sau này đầu quân cho New York Times, tâm sự với Pusey rằng giờ anh nghĩ việc gọi cảnh sát vào hỗ trợ là có lý, và cảm thấy kinh hãi về những lời buộc tội ồ ạt, hàm hồ của sinh viên với ban quản trị sau đó. Về phía mình, Pusey cũng đồng tình với Edmonds về những bức bối của sinh viên với chương trình cử nhân trong trường: “Tôi cũng không muốn nghĩ ngôi trường Mỹ lừng lẫy này, vốn đã chứng minh giá trị và sự hữu ích trong cả chặng đường dài, lại phải oằn mình nhồi nhét những chương trình dự bị chuyên sâu. Nhưng, tôi nghĩ xu hướng hiện nay đều vậy cả.”■

Tại lễ trao bằng tốt nghiệp tháng 6 năm 1969, vốn được cho là sẽ bị ảnh hưởng bởi vụ trấn áp, lại là một buổi biểu dương những giá trị bền vững vốn có của trường Harvard. Đêm hôm trước, SDS còn bỏ phiếu cho hành động cướp diễn đàn để hô hào kêu gọi và khởi xướng một cuộc tuần hành. Thành viên hội đồng giảng viên thậm chí phải tập hợp sớm ở khu Yard trước buổi lễ để phòng ngừa. Khi SDS đưa ra đề nghị phút cuối để được phát biểu trong buổi lễ, Pusey ban đầu thẳng thừng từ chối. Nhưng sau đó, hai phụ trách khóa khẩn khoản rằng người phát ngôn của SDS sẽ chỉ nói vài lời. Sau khi hội ý nhanh với các ủy viên Hội đồng, Pusey miễn cưỡng chấp thuận. Sinh viên khóa trên Bruce C. Allen bước lên hùng biện với một tràng liên thanh 1.500 từ. Anh ta nói gấp đôi thời lượng 5 phút đã xin phép, mô tả buổi lễ trao bằng là “trơ trẽn”, “dã man”, xúc phạm đa số khán giả ở đó. Tiếng huýt sáo, xua đuổi, phản đối của các sinh viên khóa trên, tiếng la thét lớn “tống cổ hắn đi” xôn xao cả sân trường. Allen sau đó bị ép phải hạ đài.

25 năm sau, Allen nhớ nhầm rằng sau khi ông phát biểu, “đa số sinh viên hưởng ứng đi diễu hành”. Thực tế, có hơn 100 khán giả, trong đó có vài chục sinh viên khóa trên, tách ra làm một cuộc phản đối lễ trao bằng gần đó. Ở đó, họ nghe Giáo sư Triết học Hilary Putnam tuyên bố (mà chẳng có bằng chứng thực tế nào): “Cambridge giờ đã thành nơi đầu tiên có được sự liên minh tốt đẹp giữa giai cấp lao động và sinh viên.” Ngoài những huyên náo này, bình yên đã dần ngả bóng. Chàng sinh viên năm hai để râu ria hung đỏ hăng hái đi đầu nhóm chia tách đó cũng là người tiên phong trong bữa trưa ở khu Yard.■

Bức thư cuối tháng 6 của Robert Bowie, Giám đốc CFIA kiêm Giáo sư trường Harvard Kennedy về Chính sách Công, gửi tới Chủ nhiệm khoa Franklin Ford khiến nhà quản trị đau khổ này như nghe được tiếng vọng từ quá khứ mà ông tưởng đã biến mất. Bowie than phiền về tiêu đề trên thư của Chương trình nghiên cứu nước Đức thay cho danh xưng cũ Ủy ban nghiên cứu Tây Âu cho trường Kennedy: một sự xúc phạm về lãnh thổ học thuật mà ông cảm thấy không thể chấp nhận nổi. Chủ nhiệm Ford bối rối trả lời: “Nó nói điều gì đó (tôi không chắc lắm) về một năm đáng chú ý của Harvard, khi mà sau những việc xảy ra tại lễ trao bằng, chúng ta lại có vấn đề về tiêu đề thư.” Đó không chỉ là tiếng vọng của dĩ vãng bình lặng, mà còn là tiếng vọng báo trước tương lai.■

Chiến tranh Việt Nam kéo dài, và sự mở rộng của nó sang Campuchia vào mùa xuân năm 1970 tạo ra một làn sóng biểu tình phản đối lớn hơn năm trước. Nhưng Harvard đã vượt qua những cảm xúc mạnh mẽ ở năm 1970 tốt hơn nhiều so với năm 1969, và tới lễ trao bằng năm 1971, có thể nói cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử quản trị Harvard đã nằm lại phía sau.

Có thể nói ban lãnh đạo đã học hỏi được nhiều điều từ biến cố năm 1969. Cuộc tấn công của Mỹ vào Campuchia diễn ra khi các lớp học đã kết thúc, vì vậy bài thi cuối kỳ và điểm học kỳ là chủ đề nóng bỏng nhất ở chốn học đường lúc bấy giờ. Với sự khuyến khích của Pusey, các khoa và trường mau chóng và gần như nhất trí phê chuẩn ngay những phương án “lên dây cót” cho tình huống trước mắt, trong đó có việc cho điểm đậu/trượt và lùi kỳ thi cuối khóa sang mùa thu.

Cũng không có nhiều sự chia rẽ trong các vấn đề lớn hơn. Khoảng 30.000 người đã tổ chức một cuộc biểu tình hòa bình ở sân Soldiers’ Field vào ngày 9 tháng 5, một cuộc tuần hành đồng loạt đông đảo và đồng lòng hiếm thấy kể từ vụ Trân Châu cảng. Sát cánh cùng hiệu trưởng các trường đại học khác, Pusey lên tiếng cảnh báo Tổng thống Nixon rằng bầu không khí sôi sục ở học đường sắp bùng nổ. Đội ngũ giảng viên nhất trí gần như tuyệt đối (218 phiếu ủng hộ, 31 phiếu chống, 57 phiếu trắng) tán thành nghị quyết kêu gọi quân đội Mỹ nhanh chóng rút khỏi Việt Nam. Nhưng khi giáo sư Hilary Putnam đề xuất phương pháp đơn phương rút quân ngay lập tức, dừng các hoạt động nghiên cứu quốc phòng, trả tự do ngay cho Báo đen Bobby Seale, thì một kết quả tương tự (215 phiếu thuận, 36 phiếu chống) đã vô hiệu hóa đề xuất này. Tháng 6 năm đó, các giảng viên lại cùng nhau phủ quyết mạnh mẽ (tỷ lệ 148:56) một đề xuất xin nghỉ học hai tuần cho sinh viên vận động trước bầu cử mùa thu.■

Thay đổi trong hàng ngũ lãnh đạo cũng giúp tháo gỡ các nút thắt mâu thuẫn. Franklin Ford đau ốm từ chức chủ nhiệm FAS vào tháng 11 năm 1969, tuyên bố ông chẳng còn tâm trí cho một công việc vừa mang tính chính trị vừa mang tính học thuật. Pusey chọn Giáo sư Kinh tế học John Dunlop, một người có tài năng thương thuyết đáng chú ý cùng một khí chất riêng mạnh mẽ, để kế nhiệm Ford. Báo cáo thường niên của Viện trưởng năm học 1968-1969 nhìn lại sự việc như “một năm ảm đạm”. Ông thú nhận “đã thất bại trong việc chăm lo chu toàn cho mọi nỗi niềm trăn trở đang lan tỏa và biến đổi muôn hình vạn trạng trong đại bộ phận sinh viên cũng như giảng viên.” Nhưng ông cũng nhận thấy “một sự chuyển dịch lớn lao đang diễn ra trong viện đại học hướng tới một bước thay đổi cơ bản trong không gian học thuật của thời đại chúng ta”. Đã có “một sự thiếu kiên nhẫn với chủ nghĩa kinh viện hẹp hòi, loại học thuật vốn chỉ tồn tại cho riêng nó. Thay vào đó, chúng ta đang dần hình thành một niềm tin sâu sắc”, thứ cần có “để theo đuổi tri thức cho những hoài bão đạo đức, xã hội, chính trị. Điều chúng ta mưu cầu chính là một nền giáo dục khai phá điều đó và hiện thực hóa nó”. Chẳng bao lâu sau, tháng 3 năm 1970, ông tuyên bố sẽ nghỉ hưu vào tháng 6 năm 1971, sớm hơn dự tính hai năm. Đối thủ lâu đời Crimson giờ lại tung hô ông: “Chúng ta nợ ông lời tri ân từ rất lâu rồi, và giờ lại nợ thêm một lời đa tạ nữa.”■

Lễ trao bằng tốt nghiệp năm 1970 là cột mốc trong hành trình dài phục hồi thể chế của trường. Pusey hy vọng “chúng ta có thể tạm dừng tham vọng của từng nhóm chính trị hoặc xã hội lẻ tẻ để có vài lời cho buổi lễ trao bằng của Harvard này. Chúng ta sẽ chẳng có mấy người lắng nghe nếu lại biến nó thành buổi diễn tạp kỹ của biểu tình”. Nhưng những nhà hoạt động chống đối sự ảnh hưởng của Harvard tới khu Riverside nghèo khổ cận kề được phép (theo lời khuyên của cố vấn Archibald Cox) phát biểu vài phút để chuyển tải thông điệp tới khán giả. Rồi họ gặp riêng các ủy viên Hội đồng, khiến những người này ký ngay một thỏa thuận tạm ngưng việc xây dựng ở Harvard và hỗ trợ khu nhà thu nhập thấp ở đó.

Các phát biểu của sinh viên thì thống thiết và khẩn khoản nhiều hơn là phẫn nộ. Lần đầu tiên, nữ sinh trường Radcliffe được nhận bằng tại Lễ trao bằng của Harvard, và Kirsten Mishkin đứng ra đọc bài diễn văn tiếng Latinh (“Cùng nhau, chúng ta lập nên một xã hội mới”). Biên tập viên tờ Crimson, James Fallow, kêu gọi trong bài phát biểu “một tình yêu nước Mỹ mới mẻ mà đất nước này chưa nhận ra, đó là lòng trung thành.”■

Đầu tháng 9 năm 1970, Cox nói với Hội đồng các chủ nhiệm khoa về điều họ nên chờ đợi trong năm học tới: bị gián đoạn vì nhóm cấp tiến cánh tả, nhưng với ít sự ủng hộ của sinh viên và giảng viên hơn. Mùa thu năm 1970, một đám đông đã phá ngang một buổi giảng dạy về Việt Nam tại nhà hát Sanders. Cố vãn hồi trật tự nhưng lại bị lấn át, Cox nghĩ “chưa có điều gì hệ trọng và đáng buồn như vậy từng xảy ra ở Harvard trong suốt quãng thời gian rất dài”. Ủy ban về Quyền lợi và Trách nhiệm đã thực hiện một cuộc điều tra và phát hiện ra các sinh viên quá khích đã đe dọa một cách có hệ thống những người lên kế hoạch về buổi giảng dạy: “Có lẽ khía cạnh đáng chê trách nhất của trường hợp này là sự dửng dưng vô cảm của những sinh viên vốn được coi là thông tuệ khi nghe về hành vi quấy rối… điều đã được phổ biến và thảo luận nhiều lần trong nhiều tuần. Ủy ban cảm thấy sự chai sạn, chà đạp trơ tráo quyền của người khác thật đáng ghê tởm”. Nhưng chỉ 10% những kẻ gây rối là sinh viên Harvard và Radcliffe, bốn trong số đó đã bị đình chỉ học.■

Đau buồn thay, đó cũng là câu chuyện mà vợ chồng tiến sĩ Seymour Rothschild (Chủ tịch Công ty Nguyên tử New England) phải kể ra ở đây. Con trai họ nhập học Harvard vào mùa thu năm 1970, vào thẳng năm hai: tinh thông cả Toán, Vật lý lẫn Âm nhạc dù mới 16 tuổi. SDS cùng một thành viên cấp tiến khác trong khoa lập tức lân la làm thân với cậu. Cuối học kỳ đầu, cậu bỏ ngang môn Vật lý để nghiên cứu Triết học của Khoa học với vị giảng viên cấp tiến kia, một trong những người tham gia buổi phá ngang giờ giảng về Việt Nam nói trên. Được con trai thúc giục, bà mẹ tham dự một cuộc họp sau đó, khi vị giảng viên nọ phát biểu ca ngợi hành động, kêu gọi sự nối tiếp tinh thần của nó và chỉ ra những con người, địa điểm cụ thể để người nghe có thể tham gia phong trào. Bà Rothschild viết một bức thư mắng xối xả vị giảng viên quá khích vì đã đẩy con bà thành ngòi nổ của phong trào. Cậu con trai bị đình chỉ học tới tháng 9 năm 1972: Cha mẹ của cậu không được hỏi ý kiến. Liệu trường đại học có cảm thấy thực sự bị đe dọa bởi “một đứa trẻ 17 tuổi, thiếu hiểu biết và duy tâm một cách thảm hại”?■

Trên thực tế, những sự cố như vậy đã đánh dấu sự kết thúc của một thời kỳ phân cực và hành động trực tiếp. Khi chế độ quân dịch không còn và cuộc chiến tranh nguội dần, đám sinh viên nhạy cảm chính trị lại hướng mục tiêu sang các chủ đề mới: môi trường, nữ quyền, sự nghèo đói, sắc tộc. Đúng là thái độ mới về giáo dục và phong cách mới của xã hội đã định nghĩa lại bức tranh cho sinh viên Harvard, nhưng một chế độ Đại học trọng nhân tài, định hướng nghiên cứu và học thuật mà trường hướng tới trong những năm sau Thế chiến vẫn khó có thể bị thay thế.

THỬ THÁCH QUẢN TRỊ

Cuộc khủng hoảng năm 1969 như một viên đá lớn khuấy động mặt hồ Harvard, và những gợn sóng của nó đã lan khắp mọi khía cạnh, làm xáo động cả những thành phần kỳ cựu nhất trong các cơ quan quản trị. Khi các ủy viên Hội đồng William Marbury và Keith Kane quyết định nghỉ hưu năm 1970, lần đầu tiên hàng nghìn bức thư được gửi tới các giảng viên và cựu sinh viên, mời họ đề cử thay thế. Hội đồng đi đến quyết định rằng nên có một nhà khoa học hay một tiến sĩ, thậm chí là một học giả, tham gia Hội đồng. Cựu ủy viên Charles A. Coolidge nghĩ rằng mời một sinh viên thì hơi quá, nhưng nếu là một người Do thái, một người gốc Phi như Clifford Alexander hoặc một phụ nữ để thảo luận việc sáp nhập với Radcliffe thì tốt hơn – dù điều này có lẽ chưa xảy ra.

Theo Pusey, “chúng tôi cũng cảm thấy ngỡ ngàng bởi khi cuộc tìm kiếm kết thúc, các ứng viên lại là hai giáo sư!”. Đó là Giáo sư Vật lý Đại học Illinois Charles Slichter, thành viên Hội đồng đầu tiên từ bờ Tây Hudson, cũng là con trai của giáo sư Summer Slichter trong trường đại học, để thay thế Kane, và giáo sư Lịch sử Trường Yale John M. Blum, để kế nhiệm Marbury. Ông “Hooks” Burr là ủy viên dòng dõi “tinh hoa Boston” cuối cùng còn lại.■

Ban Quản trị cũng chuyển mình theo thời cuộc. Vốn luôn phiền lòng với Hội đồng về việc không được hỏi ý kiến khi chọn Viện trưởng, hiệu trưởng hoặc trưởng khoa, giờ họ lại muộn phiền khi vấn đề thẩm quyền được đặt ra. Chủ nhà băng Douglas Dillon, Chủ nhiệm Ban quản trị, muốn có một vai trò lớn hơn cho bộ phận của mình. Ông đề xuất việc lại các quyết định của Hội đồng với tư cách tiếng nói của cựu sinh viên. Pusey đồng ý rằng khi có một quyết định bổ nhiệm mới của Hội đồng, ông sẽ dành cho Ban quản trị “cơ hội đầy đủ nhất để thảo luận và quyết định”. Trong lúc đó, bản thân Ban quản trị cũng có những bước tự chuyển đổi. Năm 1970, thành viên nữ giới gốc Phi đầu tiên được bầu: nữ Hiệu trưởng của trường Radcliffe Helen Homans Gilbert và luật sư Clifford Alexander.■

Thức tỉnh sau vụ chiếm đóng University Hall, Ban Quản trị lập một ủy ban do thẩm phán Henry Friendly đứng đầu để điều tra nguyên nhân của sự việc và xác định những điều có thể làm để tránh tái diễn. Kịp thời phản ánh thái độ “như trời sắp sập” rất thịnh hành lúc bấy giờ, ủy ban này thảo ra báo cáo, kêu gọi sự tham dự của sinh viên vào tiến trình bổ nhiệm giảng viên và chương trình học, một chính sách đầu tư “có trách nhiệm với xã hội”, dân chủ hơn, đa dạng hóa hơn trong việc lựa chọn thành viên các cơ quan quản trị, cũng như đại diện của Ban Quản trị trong các cuộc họp của Hội đồng. Pusey cảm thấy những đánh giá về thực trạng của Harvard là “chưa đủ tìm tòi”, các đề xuất “hơi quá tỉ mỉ”, tông điệu “quá tiêu cực”: “Bản báo cáo gợi ra rằng một thảm họa bất ngờ ập đến với Harvard làm lộ ra những nhược điểm rõ ràng mà chúng ta đang nóng lòng khắc phục”.■

Từ góc nhìn rộng hơn, Daniel Patrick Moynihan đặt bản báo cáo vào một trình tự phát triển có đủ các yếu tố tự phát của một vở kịch Noh: “Mọi việc diễn ra rất bài bản – sau việc lục lọi các hồ sơ của băng nhóm cấp tiến nhỏ này là chiếm đóng tòa nhà, cảnh sát trấn áp, vụ đình khóa, kịch bản này đòi hỏi phải được một ủy ban ‘đảm nhiệm việc nghiên cứu sâu rộng, với tầm nhìn xa hơn’”. Nhưng có một điểm Moynihan đồng tình với ủy ban của Friendly: Nhánh quản lý điều hành của viện đại học cần được kiện toàn hơn nữa. Đây là nhánh quá nhỏ bé, hạn chế về mặt quyền năng. Trong nhiệm kỳ giám đốc Trung tâm liên kết nghiên cứu về Đô thị, ông “nhận thấy việc quản lý điều hành của Harvard lịch sự, nhã nhặn và luôn luôn gần gũi. Nhưng cũng quá đỗi thụ động”. Sự thụ động này là có chủ đích: tạo điều kiện cho những nhà quản lý như ông có được sự tự do tuyệt đối để theo đuổi các mục tiêu học thuật. Nhưng nó tạo ra “cái giá phải trả quá đắt khi sự tự do của chính học viện bị đe dọa”.

Thành viên Hội đồng Hugh Calkins cũng thể hiện rõ ràng “chúng ta phải củng cố đội ngũ quản lý trung tâm của Harvard hơn nữa”. Ông chỉ ra sự khác biệt giữa một Harvard từng có cùng mục tiêu chung và sự tự tôn, với một Harvard bất khuất với quyền lực, mở lòng với dân chủ cá nhân. viện đại học phải xác định được điểm cân bằng giữa hiệu quả và dân chủ. Nhưng những mối hàn tạm bợ vội vàng với sự máy móc của cơ chế quản trị không phải câu trả lời: “Chắc chắn trong mùa hè năm 1969, bất cứ sự đánh giá nào về việc quản trị của trường những năm 1970 đều quá sớm. Liệu Harvard có cần một hiệu trưởng hay hiệu trưởng danh dự hay (Chúa có cho phép?) một chủ tịch hội đồng quản trị hoặc chẳng cần ai cả? Câu hỏi này sẽ tạm gác lại cho đến kỳ bầu cử viện trưởng tiếp theo.”

Ủy ban của Friendly đã trở lại rất kịp thời và trình bày một bản báo cáo đã được điều chỉnh. Pusey thấy được sự cải thiện đáng kể: đầu tiên, có lẽ là bởi đề xuất quan trọng nhất của nó – còn gì khác nữa? – là hình thành nên một ủy ban khác: một ủy ban xuyên suốt quy mô của cả viện đại học về quản trị, thu hút thành viên từ các cơ quan quản trị, giảng viên, sinh viên và các cựu sinh viên. Một tập thể hùng mạnh gồm 35 thành viên, đứng đầu là John Dunlop (sau đó được bổ nhiệm làm chủ nhiệm FAS), đã nhanh chóng được hình thành. Nhiệm vụ chính của ủy ban là xem xét cặn kẽ các cấu phần chính của cơ chế quản trị Harvard: hoạt động gây quỹ và quản trị tài chính, cơ quan (cơ chế chọn lựa) vị trí viện trưởng, quyền và nghĩa vụ của sinh viên cùng giảng viên.■

Điều thiết thực được quan tâm tức thời, chính là ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng học đường lên các hoạt động gây quỹ, tài chính và ngân sách, cũng như việc tuyển sinh. Những bức thư phản đối ngập tràn từ các cựu sinh viên, và sự bất bình của những lứa cựu trào quay trở lại: “Phẩm chất và lý lịch giờ bị điểm cao bỏ qua ở những nơi nổi bật như trường Trung học Khoa học Bronx, cái nôi sản sinh và trui rèn những sinh viên cấp tiến. Việc phân khoa và chuyên môn hóa quá mức đã khiến các giảng viên tự thấy mình là người lao động bình thường, bán dịch vụ cho người trả giá cao nhất.”■

Năm học 1969-1970, Quỹ Harvard – quỹ đóng góp thường niên của các cựu sinh viên – giảm xuống lần đầu tiên kể từ sau cuộc Đại suy thoái. Thị trường chứng khoán lúc đó đang lao dốc có thể và chính là nguyên nhân để đổ lỗi: giá trị của nguồn vốn cung cấp cho Harvard đã sụt giảm 18%. Nhưng sự lao dốc hẫng hụt nhất là chênh lệch lượng đóng góp của các cựu sinh viên khóa 1950 (những người kêu ca inh ỏi là Harvard quá nhạy cảm với sinh viên biểu tình) và cựu sinh viên khóa 1960 (những người cũng la lối ầm ĩ rằng Harvard quá thờ ơ). Quỹ này giờ chỉ đóng góp 10% vào thu nhập của Harvard. Nhưng đi đôi với tác động xói mòn của lạm phát, sự sụt giảm quỹ này góp phần tạo nên một con số thâm hụt ngân sách 860.000 đô-la năm học 1970-1971, lần đầu tiên trong 15 năm.

Nỗi sợ xưa cũ của phái tinh hoa Boston về việc thiếu hụt vốn đã quay trở lại. Pusey cảnh báo về một thời kỳ thắt lưng buộc bụng sắp đến, thái độ “vung tay quá trán” của 20 năm qua sẽ phải thay đổi. Giám đốc Tài chính George Bennett không nhìn ra cơ hội tăng thu nhập trong tương lai và cảnh tỉnh: “Đổ vỡ đang ngấp nghé.” Nhưng sự tự tin cũ vẫn bền vững vô cùng. Vào tháng 2 và tháng 3 năm 1971, chiến dịch “Khép lại những năm tháng cống hiến cho Harvard” trị giá 11,4 triệu đô-la được phát động như một món quà chia tay Pusey. Mục tiêu của nó: 6 triệu đô-la để hoàn thiện Trung tâm Khoa học sinh viên đồ sộ, 4,3 triệu đô-la để bổ sung khu vực mang tên Pusey cho Thư viện Widener, và 1,1 triệu đô-la để xây dựng tòa nhà CFIA ở khu phức hợp trường Kennedy.■

Một vấn đề tài chính mới nổi lên như sản phẩm rõ ràng của thời thế thay đổi: vị trí của trách nhiệm xã hội trong chính sách đầu tư của Harvard. Mùa xuân năm 1970, Đề án Trách nhiệm Doanh nghiệp của Ralph Nader đề xuất các chuẩn mực về an toàn xe cộ và chống ô nhiễm, cùng một điều khoản cho các thành viên của Ban quản trị General Motors (GM) bỏ phiếu trong đại hội cổ đông tới. Một chiến dịch được lập ra cho phía Harvard để mang 287.000 cổ phiếu của GM ủng hộ Nader. Với bầu không khí “sặc mùi thuốc súng” bấy giờ, quyết định này thực sự đã châm một ngòi nổ. Hội đồng trưng cầu quan điểm của cộng đồng viện đại học và đề xuất việc bầu chọn ra đại diện biểu quyết thay mặt Harvard tại đại hội cổ đông. Hai giám đốc tài chính cũ và mới, Bennett và Cabot, phản đối đề xuất của Nader, muốn đưa thêm những thành viên không phải là chủ sở hữu chen ngang vào giữa các cổ đông và ban điều hành, cả hai cũng khăng khăng rằng các giám đốc tài chính phải được quyền bầu theo quan điểm họ cho là đúng đắn. Pusey nhất trí, nhưng “khi bàn đến những vấn đề xã hội và chính trị ở tầm vóc sâu rộng hơn, các giám đốc tài chính nên lấy ý kiến cố vấn từ ủy viên Hội đồng.” Không bất ngờ, Hội đồng quyết định ủng hộ quản lý của GM. Pusey sau đó lập ra một ủy ban ngoại giao của viện đại học với các doanh nghiệp để gánh vác những vấn đề liên quan đến mối quan hệ Harvard-doanh nghiệp.

Ủy ban này khuyến cáo Harvard nên tập trung tối ưu hóa lợi nhuận trên tổng đầu tư, ngoại trừ những yếu tố bắt buộc phải “điều chỉnh trên căn cứ là nghĩa vụ của viện đại học với các cộng đồng xung quanh.” Ngay cả phản ứng dè dặt này cũng làm băn khoăn những người tin rằng lợi nhuận tối đa là mục tiêu chuẩn mực của quản lý tiền. Thẩm phán Tòa án tối cao Abe Fortas (chẳng có vẻ nhà đầu tư vì lợi nhuận chút nào) cảm thấy bản báo cáo của ủy ban chịu ảnh hưởng bởi “sự không sẵn sàng, chống lại quan điểm Nader tiên tiến của thời đại này: nói thẳng ra, công cuộc cải tổ xã hội là trách nhiệm không ai có thể trốn tránh, mỗi người phải làm bằng mọi cách, bất kể bản thân đang gánh trọng trách và vai trò cụ thể nào trong xã hội”. Pusey đánh giá Fortas “khá chuẩn chỉ trong những phân tích về bản báo cáo”. Nhưng cần chuẩn hóa lại cách biểu đạt từ ngữ để mọi người đồng thuận cùng ký nhận.■

Trách nhiệm xã hội cũng nổi lên ở một khía cạnh khác. Harvard giờ đã phủ bóng tương đối lên đời sống của Boston và Cambridge. Lượng tài sản Cambridge mà nó nắm giữ đã tăng lên một phần năm trong những năm 1960, cùng 4,5% diện tích đất của thành phố Boston. Gần 7.000 nhân viên và sinh viên của Harvard – tăng 34% so với năm 1958 – sống ngoại trú và chiếm tới 10% lượng nhà ở của Cambridge. Sau vụ bạo loạn ở Columbia năm 1968, Pusey đề nghị Giáo sư Chính sách công James Q. Wilson chủ tọa một ủy ban của viện đại học và thành phố. Trọng trách của nó, như thành viên Daniel Patrick Moynihan phát biểu, là đưa ra chiến lược giảm thiểu rắc rối với cộng đồng, khi “nhóm cấp tiến toàn trị” nổi lên đối đầu Harvard trong tương lai.

Wilson kêu gọi viện đại học không đánh đồng mình với “những xu hướng tự nhiên đang biến Cambridge giống Harvard và khác Central Square [của người lao động]”. Moynihan thẳng thắn hơn: “Nhức nhối dai dẳng trong quan hệ của Harvard với cộng đồng của nó chính là quan hệ với tầng lớp lao động này. Những định kiến sâu nhất, xưa nhất, cả về tôn giáo và văn hóa của trường đại học, đều tụ hội về đây.” Dù gì thì tình hình tiếp tục tệ hơn: ngày càng ít sinh viên từ các trường trung học ở Cambridge và Boston tới nhập học Harvard so với thế hệ trước. “Tầng lớp trung lưu theo Công giáo đang hướng dần tới Harvard với những con số khá ấn tượng. Nhưng trớ trêu là nhóm đối tượng vốn được ban giám hiệu và giảng viên quan tâm muốn chiêu mộ nhất, tiếp tục ở những miền ngoài tầm với, như Central Square và dân miền Nam (phía Nam Boston).”

Báo cáo của Ủy ban Wilson đưa ra từ tháng 1 năm 1969 – và, như Moynihan mô tả, “tất cả chìm trong tĩnh lặng, cho tới cuối mùa xuân, khi mà Harvard gần như tan tành bởi những tranh cãi xoay quanh quyết định ‘mở rộng lãnh thổ’ về phía Cambridge và Boston”. Cả khoa FAS hoàn toàn nhất trí với đề xuất đó. Trải nghiệm này nhấn mạnh một điểm mà Moynihan coi như nhược điểm quản trị chí tử của Harvard: “chẳng hề có bất cứ tầng quản lý điều hành nào để xử lý các báo cáo ở ngôi trường này”.■

QUẢN TRỊ TƯƠNG LAI

Harvard nên được quản trị như thế nào trong những năm tháng tới, là vấn đề chính sách quan trọng nhất nảy sinh sau cuộc khủng hoảng 1969. John Kenneth Galbraith viết “Tình huống cải cách thể chế ở Harvard” vào tháng 12 năm 1968. Ông hài hước thú nhận: “Chẳng có mấy giáo sư Harvard lại tích cực né tránh nhiệm vụ quản trị ở viện đại học này trong một gian đoạn dài hơn chính tôi. Bởi vậy, ai cũng nghĩ rằng tôi làm sao dám dày mặt đòi hỏi trách nhiệm ở các giảng viên.” Nhưng giờ đây, ông đang “bù đắp” lại cho quá khứ dửng dưng của mình. Ông phủ nhận Hội đồng, coi họ là những quý tộc nghiệp dư, chẳng đủ khả năng để nhìn nhận và xử lý một trường đại học hiện đại. Khả năng gây quỹ và chính sách đầu tư của họ quá dè dặt, thận trọng; và các giảng viên mới nên là người chọn ra viện trưởng.

Phản ứng của Nathan Pusey không khó đoán: quả là “một bài viết lố bịch và ngạo mạn… nổi bật bởi tính sai sự thật cùng văn phong hàm hồ chuẩn chất Galbraith”. Charles Coolidge, người nghỉ hưu năm 1965 sau 30 năm phục vụ Hội đồng, đã quyết chiến với Galbraith. Việc các giảng viên và chủ nhiệm khoa ở các trường đại học khác lựa chọn hiệu trưởng chưa hề chứng tỏ bất cứ lợi thế nào. Thiếu sự khác biệt khách quan để cân bằng quyền lợi giữa Hội đồng và giảng viên chẳng khác gì tạo kẽ hở cho chủ nghĩa thiên vị và mấy trò chính trị giành thắng thế. Coolidge cũng không giấu nổi sự sững sờ khi Galbraith cho rằng Harvard gây quỹ không hiệu quả; chắc chắn cả thế giới này đều không nghĩ vậy.■

Nhưng Coolidge cũng thừa nhận, rằng sau khi trao đổi với những giáo sư lừng lẫy như Walter Jackson Bate môn Ngôn ngữ Anh và George Kistiakowsky môn Hóa học, ông nhận ra dù kiềm chế được sự ngưỡng mộ với Galbraith, họ cũng không thấy hài lòng với cơ chế quản trị hiện tại. Họ cảm thấy xa cách với một bộ máy quản lý ngày càng quan liêu. Hội đồng rất xa cách và thiếu một thành viên làm khoa học; các ủy ban thăm viếng của Ban quản trị thì thiếu hiệu quả. Họ muốn một ủy ban cố vấn từ tất cả giảng viên để tham mưu cho Hội đồng về mọi khía cạnh quan trọng: một lời đề nghị mà ông e là động chạm tới các chủ nhiệm khoa.■

Khi mọi thứ phát triển, chuyển biến trong cơ chế quản trị của Harvard đi theo hướng khó ngờ: chẳng hề trực tiếp và gần gũi hơn, mà quan liêu hơn. Ủy ban Dunlop về Quản trị kết luận rằng văn phòng viện trưởng đã quá tải, và đề xuất cần tạo ra các vị trí phó viện trưởng phụ trách tài chính, ngoại giao, giáo dục (hiệu trưởng). Ủy viên Hội đồng Albert Nickerson, nhà lãnh đạo của Socony Mobil, lại có một kế hoạch riêng. Ông cùng ủy viên chủ chốt “Hooks” Burr, Giám đốc Tài chính tiền nhiệm Paul Cabot và Giám đốc Tài chính đương nhiệm George Bennett đã tới một bờ biển ở Maine trong ba ngày hè năm 1968. Trong thời gian đó, xuất hiện biên bản ghi nhớ Nickerson mang tên “Những suy nghĩ về Dự toán ngân sách và Dự tính kế hoạch cho viện đại học”. Ông thừa nhận mình không biết rõ nội tình hoạt động của viện đại học. Nhưng khi được tư vấn từ những chuyên viên Mobil của mình, ông kết luận điều Harvard cần là “một cơ chế kiểm soát chi phí hiệu quả, được sử dụng các hệ thống cùng trang thiết bị cao cấp và nỗ lực giới thiệu nguyên tắc hợp tác xây dựng kế hoạch”.

Nickerson đề xuất các “đơn vị sử dụng ngân sách” (các khoa, phòng ban, hệ thống trường chuyên môn, bảo tàng) cần chuẩn bị một dự báo 5 năm về thu nhập, chi phí, yêu cầu về vốn, thông tin này sẽ được tập hợp và phân tích ở một nhóm hệ thống tập trung, ở đó sẽ đánh giá và triển khai (đồng thời thay đổi hoặc từ chối, nếu cần) các đề xuất đầu tư. Ông hoàn toàn ý thức được đề xuất của mình sẽ can thiệp sâu rộng vào cơ chế quản lý truyền thống vốn mềm mại của Harvard, với chi phí thấp, các mối quan hệ thân tình và các khoa tự quản. Nhưng cấu trúc cũ này đang chịu một áp lực mà nó không được thiết kế để chống chọi: những mối quan hệ với chính phủ ngày càng chằng chịt hơn, chi phí vận hành vượt quá thu nhập, sinh viên chống đối chính trị. Giao tiếp giữa ban giám hiệu, giảng viên và sinh viên tan vỡ; áp lực lên những nhân vật chủ chốt ngày càng nặng nề; văn phòng viện trưởng cảm nhận rõ sức ép khủng khiếp. Thế giới ngoài kia có đầy những doanh nghiệp khổng lồ được tổ chức và quản trị tốt hơn thế. Chẳng có lý nào những nguyên tắc đã từng quản trị họ hiệu quả lại không có tác dụng với Harvard.■

Những điều tưởng như là dự đoán viễn tưởng gây ớn lạnh kiểu tiểu thuyết Orwell trước kia đã dần trở nên đúng đắn sau những biến cố năm 1969. Thành viên Ban quản trị Douglas Dillon cũng nghĩ đã đến lúc dẹp bỏ những suy nghĩ nệ cổ như quan điểm “ăn cây nào rào cây ấy” của các khoa. Như một thể thống nhất, viện đại học có giá trị thu hút đầu tư hơn từng cấu phần riêng của nó. Dillon cho rằng, kết quả “sẽ làm tăng trách nhiệm cho cơ chế quản trị tập trung, đặc biệt là Hội đồng, để quyết định các luồng tài trợ sẽ đi đâu về đâu”. Hiệu trưởng Trường Luật Derek Bok, người về sau sẽ thành viện trưởng viện đại học, cũng trăn trở về tính phi tập trung trong việc ra quyết định của Harvard. Ông không đề xuất phải xử lý “tập trung” những bất bình của sinh viên. Nhưng điều mà một phân khoa làm có thể tác động đến các phân khoa khác, và nếu không có một sự thống nhất chung, các nhóm sinh viên sẽ “thúc đẩy tiến trình cải tổ ở một phân khoa và sử dụng quyết định này làm đòn bẩy lan truyền sự chuyển biến tương tự sang những phân khoa khác”.■

Hội đồng mời công ty tư vấn McKinsey để phân tích nền quản trị của Harvard. Báo cáo Phân tích của McKinsey mang tên “Đối mặt với thách thức những năm 1970” (có lẽ thú vị hơn, nên đổi thành “Hành vi quản trị của đàn ông Harvard”), được đưa ra tháng 2 năm 1970, với khổ lớn, câu cú ngắn gọn và thiết kế tối giản là một sản phẩm tư vấn chuyên nghiệp thường thấy. Tăng trưởng cấp số nhân, việc cần đầu tư thêm nhiều vào quản trị và các tầm nhìn dự đoán, cùng nhu cầu có thêm thật nhiều quỹ đầu tư đã thể hiện rõ điều quan trọng lúc này là cơ chế quản lý và dự phóng kế hoạch vốn phải được hiện đại hóa. Một bộ máy quản trị lớn mạnh hơn nữa chính là câu trả lời. Vào thời điểm từ nhiệm, Pusey đồng ý chấp thuận điều này. Ông e ngại rằng người kế nhiệm sẽ “phải đối mặt với những vấn đề tổ chức từng khiến tôi đau khổ. Nhưng cái ghế này đã phát triển đến mức nó có lẽ nên trở thành một cấu trúc quyền lực tập trung khôn ngoan”.■

ĐỨC VUA BĂNG HÀ…**

Hậu quả hiển nhiên nhất của cuộc nổi loạn năm 1969 là sự ra đi của Nathan Marsh Pusey vào tháng 6 năm 1971. Những lời cảm thông chân tình òa ra từ những người ủng hộ. Rất nhiều thư từ cho thấy nhiệm kỳ hiệu trưởng Harvard của Pusey được gói gọn trong thử thách McCarthy giữa thập niên 1950 và cuộc đấu tranh sinh viên cuối những năm 1960, họ cũng cảm nhận được thái độ trước sau như một của ông khi đương đầu với cả hai. Thành viên mới của Hội đồng John Blum “phẫn nộ” về cách tờ Crimson cư xử với Pusey: “Bọn họ đã làm chủ được kỹ thuật khủng bố McCarrthy cũ kỹ mà ông đã mất bao tâm huyết đánh bại và loại bỏ.” Pat Moynihan thổ lộ: “Ít nhất tôi không trách cứ ông vì đã ra đi. Ông đã mạnh mẽ khi rất nhiều người yếu đuối. Và ông chân thật, khi sự thật quả là khó để thấu hiểu, và càng khó hơn để thừa nhận.” Nhà xã hội học David Riesman trân trọng Pusey về đức khiêm tốn, sự gần gũi, tính nguyên tắc và sự cống hiến hết mình cho học thuật, tận tâm với trường, với người khó khăn, thiệt thòi. Và người kế nhiệm Derek Bok tâm sự với ông: “Trên tất cả, tôi muốn ông hiểu rằng tôi ngưỡng mộ sự quả cảm ông đã thể hiện trong 18 tháng qua. Phải vững vàng biết bao mới có thể chịu đựng được sự vô lý cùng cực trước những chân lý hiển nhiên như vậy. Sự kiên nhẫn, dũng cảm và niềm tin với sức mạnh sắt đá của ông là bài học vĩ đại cho chúng tôi.”

Ông cũng được nghe những lời bộc bạch từ người tiền nhiệm Conant:

Tôi là người cuối cùng trên thế gian này thắc mắc về quyết định rời bỏ nhiệm sở của một vị viện trưởng Harvard. Tôi đã bước ra khỏi nhiệm kỳ của mình sau vài tuần thông báo! Tuy nhiên, tôi vẫn phải thú nhận rằng tôi rất tiếc khi ông kết thúc nhiệm kỳ của mình vào tháng 6 năm 1971. Tôi vẫn mong ông bình tâm hoàn thành nốt công việc cho đến đúng tuổi hưu trí, bởi tôi tin thật quá khó khăn để tìm ra người có thể chèo lái con tàu này hiệu quả và quả cảm như ông đã làm suốt hai năm qua”.

Pusey đáp lại rằng bức thư của Conant có ý nghĩa với ông nhất: “Chỉ có ông mới hiểu thấu điều gì đã xảy ra cũng như cảm giác nhẹ nhõm khi mọi thứ đã đi qua và trở thành dĩ vãng.”■

McGeorge Bundy, người đang tại vị ở chức Chủ tịch Quỹ Ford (với nhiều câu hỏi), nhìn lại những năm tháng làm chủ nhiệm khoa trong nhiệm kỳ của Pusey, thời kỳ mà tầng lớp thống trị thực sự ở trường – không phải Hội đồng hoặc các cựu sinh viên hoặc chính các sinh viên, mà là các giảng viên – đang ở đỉnh cao quyền lực của họ. Chính các giảng viên đã chặn đứng việc sa thải Giáo sư Vật lý Wendell Furry vì đã kêu gọi áp dụng Tu chánh án số 5. Và dù vài thành viên trong Ban quản trị cố gắng cắt ngang nhiệm kỳ của Galbraith, “Giáo sư Galbraith không đi đâu cả, trừ khi ông ấy muốn vậy”. Những nhà đóng góp hảo tâm giàu có, được khuyến cáo không chỉ đóng góp thứ họ ưa thích (sách hiếm, nhạc lạ) mà cả những thứ giảng viên thích (quan hệ quốc tế, khoa học cho sinh viên). Chính các học giả, chứ không phải dân nghiệp dư, đã chiến thắng cuộc chiến 20 năm để giành lại Vườn ươm Arnold.

Bằng cách cấm các hợp đồng bị kiểm soát và không chấp nhận các khoản tài trợ của chính phủ để củng cố lương bổng của những giảng viên cao cấp, Harvard bảo tồn được đẳng cấp kỳ lạ của sự độc lập về tư tưởng và tài chính với chính phủ. Và quy trình lựa chọn ngặt nghèo, ngạo mạn và kiêu hãnh, với định hướng là chỉ điều tốt nhất, người tốt nhất mới được chọn, đã tạo ra đội ngũ giảng viên tuyệt đỉnh nhất nước Mỹ: “Trường chính là điều mà mọi trường cầu mong được chiêm ngưỡng. Bản thân nó nhìn nhận chính mình lại rất đơn giản.”

Song Harvard cũng không phải là không có những bất cập. Theo hồi tưởng của Bundy, ban giám hiệu đã sai khi dành quá nhiều ưu ái cho các khoa chọn người họ muốn: “rất tinh thông chuyên môn” là câu được nhắc tới quá nhiều khi đánh giá chất lượng học thuật. Nhưng sinh viên ngày càng tiến bộ mỗi năm. Có thể bởi chính sách tuyển sinh tinh tế của Bender, với định hướng rằng những thần đồng tài năng nhất của nước Mỹ không chỉ hạn chế ở khả năng học thuật, mà bộc lộ ở khí chất toàn diện thực sự trong con người họ. Thất bại lớn nhất của trường trong thời kỳ hoàng kim này là chẳng giảng viên hay sinh viên nào siêu phàm như họ tưởng: “Có phải chúng ta đã quá tự hào về Harvard không?”■

Nhưng không phải ai cũng có khuynh hướng cảm thông như vậy. Rưng rưng trước cảnh các giảng viên “dần rơi vào tình trạng thiếu tôn nghiêm”, ủy viên Ban quản trị “lão làng” Joseph Alson hồi tưởng lại thời ông và J. Robert Oppenheimer phản đối việc bầu Pusey, “và giờ tôi vẫn chẳng chút ân hận về quyết định ngày đó. Chúng tôi đều nhất trí ông ấy là một viện trưởng đạo đức mẫu mực không thể bàn cãi; nhưng cũng thống nhất không kém về kết luận rằng ông ấy không đủ nghiêm khắc để thiết lập một chuẩn mực tư tưởng mới thật quy củ, điều chúng tôi coi là không thể thiếu. Điều đã xảy ra có vẻ đã chứng minh cho dự báo đó.” Một đối thủ truyền kiếp khác – từ một hỏa lực hướng khác hoàn toàn – cũng rất sôi sục. Trong cuộc họp cuối cùng của nhiệm kỳ viện trưởng, Pusey có một cuộc chạm trán nảy lửa với John Kenneth Galbraith về vị trí của Hội đồng trong cuộc biểu quyết đại diện cho phần góp vốn cổ phần trong General Motors. Một thành viên Hội đồng chứng kiến kể lại: “Chỉ có thể là cách tạm biệt của riêng Ken.”■

Pusey không phủ nhận sự bướng bỉnh mà các đối thủ luôn dùng mô tả về ông. Khi Hiệu trưởng trường Đại học Union Harold C. Martin viết thư gọi Pusey – có vẻ rất đồng cảm – là “ngoan cố”, trợ lý Bentinck-Smith coi đây là “từ mà tôi sẽ không bao giờ lấy để mô tả tính cách của ông”, rồi đưa cho ông vài định nghĩa về từ này trong từ điển. Nghĩa thứ ba “không lùi một bước trong tranh luận; cứng đầu cứng cổ” chợt làm Pusey chú ý. Ông gạch dưới chữ “cứng đầu cứng cổ” và chú giải sang lề: “chính tôi!”.

Dấu ấn công chúng cuối cùng của ông ở nhiệm kỳ viện trưởng Harvard này, thật thích hợp, là tri ân tới thành phần cử tri cốt lõi của ông, Hiệp hội Cựu sinh viên Harvard, vào Lễ trao bằng tháng 6 năm 1971. Ông nhìn nhận lại quãng thời gian hạnh phúc sau Thế chiến II, khi làn gió tươi mới của các thể chế tự do cùng cảm giác ngày càng lớn về vị thế của Mỹ trên thế giới đã hình thành nên vóc dáng văn hóa cho ngôi trường này. Niềm tin vào những tác động tích cực, thúc đẩy nâng cao của kiến thức được lan tỏa rộng rãi. “Đó là quãng thời gian mọi người đều cảm thấy thật tuyệt khi được sống, và đặc biệt là được ở đây, bởi Harvard là ngọn cờ đầu trong làn sóng đó. Vốn là một ngôi trường đại học của riêng New England, Harvard đã chuyển mình thành một trường đại học cấp quốc gia thời Conant. Trong những năm tháng sau Thế chiến, trường tiếp tục tỏa rộng tầm ảnh hưởng và tên tuổi ra quốc tế.”

Nhưng thành công luôn đi liền với những điều không như ý, và cả “những nỗ lực chẳng thể thành hình chính xác như chúng ta hằng kỳ vọng.” Sinh viên ngày càng ít háo hức hơn với những điều các giáo sư dành cho họ; những ý tưởng và mục tiêu từng làm sôi sục cả một thế hệ tuổi trẻ sau chiến tranh mất dần vẻ hấp dẫn; niềm tin vào khả năng trả lời mọi thắc mắc của các trường đại học giờ cũng suy giảm. Người tiền nhiệm của Pusey, Conant – người đang ngồi trong số thính giả – đã phải vật lộn với Đại suy thoái và Thế chiến II. “Giờ đây, sau một thời kỳ tái điều chỉnh và tăng trưởng đột phá, sẽ là quãng đường cho một vị viện trưởng mới, một kỷ nguyên của những điều kiện chuyển biến cực hạn, của sự thay đổi chớp nhoáng, của những chướng ngại đáng gờm… Một Harvard đang chìm dần vào lịch sử, và một Harvard mới sẽ ra đời. Một nhánh cây đã qua đời, để nhánh khác vươn chồi nảy lộc cho cuộc đời mới, vốn được háo hức mong đợi bấy lâu. Chúng ta đón chào và chúc mừng thế giới mới ấy.”■

Phần 3
NHỮNG HỖN LOẠN MƠ HỒ
1971-2000

Chương 15:
Derek Curtis Bok và
ngôi trường thời đại

Trong ba thập niên cuối cùng của thế kỷ XX, Harvard coi trọng tài năng mà Conant và Pusey xây dựng chuyển thành Harvard “đời thường” của Derek Bok (1971-1991) và Neil Rudenstine (1991-2001). Điều này không có nghĩa là Harvard loại bỏ hoàn toàn tư tưởng thuần tinh hoa hay truyền thống coi trọng xuất thân danh giá của mình. Sau Thế chiến II, Harvard tham gia vào các vấn đề của cộng đồng nhiều hơn. Nhưng văn hoá đương thời đã thay đổi. Tính thời lưu mà Harvard với tư cách một người tham gia kiêm kẻ quan sát, trở thành tính chủ đạo trong những năm cuối thế kỷ XX. Từ một Harvard chỉ chú trọng tinh hoa, rồi chuyển mình thành một Harvard trọng nhân tài và kỷ luật, nay vươn vai để gánh vác những trọng trách xã hội, trở thành một Harvard thời đại.

VIỆN TRƯỞNG DEREK BOK

Sau khi Nathan Pusey thông báo có ý định rời bỏ ghế Viện trưởng tháng 6 năm 1971, Harvard khởi động việc tìm kiếm ứng viên có thể thay thế vị trí này. Sinh viên muốn có một người trẻ trung, dễ tiếp cận và thấu hiểu cho những mong muốn cùng nhu cầu của mình. Ban quản trị thì tìm kiếm một học giả lỗi lạc, quan tâm đến đời sống nghiên cứu của họ. Sau năm 1969, mối quan tâm đến chính trị thời điểm đó cũng vô cùng quan trọng. Theo lời thành viên Hội đồng Hugh Calkins, Harvard lúc bấy giờ “như một khu rừng rậm với đầy rẫy những vấn đề không có câu trả lời”. Vấn đề nổi cộm thời ấy là sự chuyển giao trong tầm nhìn tương lai cho Harvard. Theo quan sát của Hugh, trường vốn có truyền thống tìm kiếm “những hạt giống tinh anh với năng lực trí tuệ vượt trội về học thuật, chuyên môn, kinh doanh và quan hệ công chúng.” Nhưng khi đó tồn tại một quan niệm là “năng lực trí tuệ có nguy cơ trở thành nền tảng cho sự thiếu công bằng và bình đẳng”. Với suy nghĩ đó, Calkins và các đồng sự băn khoăn không biết nên tìm một lãnh đạo với tầm nhìn rõ ràng cho tương lai của Harvard; hay một người hoàn toàn chưa có chủ kiến nào về việc này.■

Ban tuyển chọn gồm năm thành viên Hội đồng đã gửi thư xin ý kiến của 203.000 giảng viên, sinh viên, nhân viên và cựu sinh viên; nhận lại 3.500 phản hồi và 900 cái tên được đề cử. (Một cựu sinh viên còn đề cử Giáo hoàng Paul VI, với lý do rằng chưa có vị viện trưởng nào kể từ thời Lowell mà không mắc sai lầm và vì một lãnh đạo khắc kỷ “sẽ khiến phụ nữ biến mất khỏi trường”.)■

Sau 11 tháng tìm kiếm, cái gật đầu đã thuộc về Hiệu trưởng Trường Luật Derek Curtis Bok, người dẫn đầu mọi tiêu chí tranh cử từ những ngày đầu. Lần đầu tiên kể từ sau Viện trưởng Charles Chauncey (1654-1672), Harvard lại chọn một Viện trưởng không phải cựu sinh viên của trường. Có người nhận xét, dường như Bok và người tiền nhiệm Pusey – vốn cũng không phải dân Boston – “là một trong hai cú đấm hạ gục truyền thống Brahmin tại Harvard.” Hội đồng đã nhìn thấy ở Bok hình ảnh của một người hòa giải, có khả năng không lặp lại sự việc khó nhằn của năm 1969. Người họ tìm được là một Viện trưởng quan tâm đến việc định hình Harvard trong tương lai, hơn là chăm chăm hàn gắn những tổn thương trong quá khứ. Nhưng một điều vẫn xảy ra xưa nay trong việc tìm viện trưởng – Hội đồng miệt mài tìm một vị chỉ huy để chiến thắng cuộc chiến đã qua; và, đời vẫn vậy, những kế hoạch chi li hoàn hảo luôn đem lại những cục diện chẳng ai ngờ.■

Tuy nhiên, Giáo sư Bok, khi đó 40 tuổi, gia nhập Trường Luật từ năm 1958, được cho là một đáp số đã tính trước. Ông có được “sự kiên cường, bình ổn trong tính cách và sự kiên định theo đuổi mục tiêu” – những điều kiện tiên quyết cho cái ghế viện trưởng. Sau khi lấy bằng cử nhân Khoa học Chính trị ở Stanford, ông hoàn thành tiếp chương trình sau đại học ở Trường Luật Harvard năm 1954 và trở lại trường làm giáo sư trợ lý năm 1958. Mười năm sau, các đồng sự đồng thuận tán thành việc ông giữ chức vụ Hiệu trưởng.

Trong năm đầu tiên tại chức, Bok thấy ngạc nhiên khi sinh viên phàn nàn rằng họ đã không được hỏi ý kiến về sự thay đổi của một tuần trong lịch học. Ông tuyên bố, “điều đầu tiên tôi yêu cầu là giảng viên phải hỏi ý kiến của tất cả sinh viên” về những vấn đề tương tự trong tương lai. Sớm nhận ra không có quyền lực nào là tối thượng, phản ứng tự nhiên của ông là chăm chú lắng nghe các phản đối của sinh viên, cho dù cách họ phản đối có làm ông sốc đến mức nào đi nữa. Tính tỉ mỉ chu toàn của một luật sư đã giúp ông trở thành ứng viên đầy tiềm năng cho vị trí viện trưởng của Harvard năm 1970. Như biên tập viên mảng Giáo dục của New York Times Fred Hechinger nhận xét, “các luật sư là những lựa chọn số một” để đối phó với một nền văn hoá đầy tính đối kháng của trường.■

Bok có một số đặc tính thú vị khác nữa. Ông có khí chất của một vị viện trưởng: không quá cao đạo như một Học giả Bà la môn, nhưng toát lên vẻ khả kính tôn quý không trộn lẫn. Phong thái của ông gần gũi (cộng thêm nét tự tin tuyệt đối của một người xuất thân cao quý) và một khiếu hài hước hơi khô khan, thậm chí còn hay hạ thấp bản thân (Ông có dịp chia sẻ về việc mình ưu tiên cho kế hoạch tân trang lại cơ sở vật chất của trường: “Tôi làm vậy để tự trấn an mình ít nhiều rằng dù sao thì tôi đã có cống hiến nhất định trong giai đoạn tại vị.”) Ông đi làm bằng chiếc Volkswagen tự lái và không ngại ngần chơi bóng rổ với đội nữ sinh đại học.■

Đằng sau vẻ ngoài gần gũi của ông là một sự thâm trầm sâu sắc. Các giảng viên dễ dàng chia sẻ với ông mọi việc và ông thể hiện sự quan tâm đặc biệt đến công việc của họ. Tuy nhiên, vẫn có những người thấy ông xa cách. Nhầm lẫn giữa tính khiêm tốn với sự thiển cận, một số giáo sư từng kết luận vội vàng rằng ông vẫn loay hoay tìm lối ra cho tương lai của Harvard. Thật ra họ đã nhầm. Từ những ngày đầu tiên, Bok đã quyết tâm không dàn trải nhiều thứ mà chỉ tập trung sức lực vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy, cũng như đẩy mạnh sự đóng góp của trường cho xã hội. Đôi khi ông trở nên thiếu kiên nhẫn vì tốc độ thay đổi ở trường quá chậm (hoặc thậm chí là không tiến triển gì hết). Nhưng với kinh nghiệm của một hiệu trưởng, ông biết mình sẽ không thành công nếu đề ra các chỉ thị khô khan về mục tiêu giáo dục hoặc tham vọng mở rộng thể chế. Thay vào đó, ông vận dụng sự kiên trì và kỹ năng thuyết phục của mình.

Bok có gần sáu tháng để chuẩn bị trước khi nhậm chức. Ông sử dụng thời gian đó để đọc những tài liệu cơ bản, đi thăm các khoa và trường sau đại học, nói chuyện với giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên, gặp gỡ hiệu trưởng của các trường đại học khác. Cuối tháng 9 năm 1971, ông có bài phát biểu đầu tiên ở Khoa Khai phóng và Khoa học trong hội trường trang trọng của khoa – được trang hoàng bằng chân dung của các vị nguyên viện trưởng Harvard và những danh nhân từng học tại đó. Hội trường nằm ở trung tâm University Hall này từng bị chiếm đóng vụ tháng 4 năm 1969. Ông ám chỉ đến “sóng gió” xảy ra không lâu trước đó, và xác nhận sự thật rằng các đời viện trưởng gần đây đã không còn tạo ra những thay đổi mạnh mẽ. Nhưng “Viện trưởng nào cũng được ban cho một quyền năng vô giá: đó chính là sức mạnh tư tưởng được hun đúc qua quá trình quan sát cẩn thận những điều đang xảy ra trong hệ thống giáo dục ở khắp mọi nơi.” Dù nung nấu rất nhiều ý tưởng, vào thời điểm đó, ông chỉ đơn giản cam kết sẽ bảo vệ khoa “khỏi tính cẩu thả và sự tự mãn bằng việc chú trọng tuyển chọn nhân tài, đồng thời xác định rõ ràng các vấn đề và cơ hội” để mọi người cùng cân nhắc. Và ông đã làm đúng như lời mình nói.

Để tăng hiệu quả (hay chính xác hơn là để giảm bớt sự kém hiệu quả) trong hệ thống điều hành Harvard, Bok cho rằng nên tuyển dụng “thêm kha khá trợ lý then chốt” để quản lý chương trình ngày càng mở rộng. Điều này sẽ giúp ông tập trung vào “quá trình nghiên cứu và khám phá ở Harvard. Cũng như tất cả các bạn, tôi không có tham vọng đến Harvard để làm công việc quản lý mà xuất phát từ lòng đam mê giảng dạy và tri thức. Sẽ là một tổn thất cho cá nhân tôi và một hệ lụy nghiêm trọng cho Harvard nếu chính viện trưởng lại không có điều kiện cống hiến cho sự nghiệp giáo dục của trường một cách đầy đủ nhất.”

Theo một giảng viên, bài phát biểu khiến nhiều đồng nghiệp của ông hết sức ngạc nhiên. Nhiều người cho rằng viện trưởng mới sẽ chính đốn việc quản trị của Harvard, chứ không phải để thiết kế thêm chương trình mới cho trường. Nhưng khi nhiệm kỳ viện trưởng của Bok bắt đầu, ông ngày càng bận lòng với việc tìm xem “Harvard nên gánh những trọng trách xã hội thế nào cho xứng đáng”. Khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 1991, ông đã để lại một Harvard “đời” hơn, uyển chuyển hơn với thời cuộc lúc bấy giờ. Người kế nhiệm ông là Neil Rudenstine, đã đồng thuận và phát triển sự thay đổi này, cũng như Pusey đã từng tiếp bước văn hóa trọng nhân tài của Conant.■

CỐNG HIẾN CHO ĐỜI

Thực tế thì đâu là điều khác biệt rõ rệt nhất giữa một Harvard thế tục cuối thế kỷ XX với một viện đại học trước đây chỉ chú trọng giới tinh hoa? Đó là sự dịch chuyển trọng tâm, tông điệu và sắc thái. Tính cạnh tranh sâu sắc đòi hỏi việc sở hữu một đội ngũ giảng viên và sinh viên xuất sắc nhất, cũng như việc ưu tiên cho học thuật và nghiên cứu vẫn không thay đổi. Trên thực tế, các đợt đánh giá dưới thời Bok thậm chí còn khó khăn hơn trước. Nhưng những thập kỷ sau năm 1970 cũng là khoảng thời gian mà sự phán xét về khía cạnh bình đẳng đối với văn hóa tinh hoa, đi kèm với tầm quan trọng của tính đa dạng và trách nhiệm xã hội ngày càng gia tăng.

Giữa năm 1979 và 1987, Bok xuất bản một số “thư ngỏ”, phân tích các vấn đề phức tạp và nóng bỏng nhất của Harvard. “Tự vấn về trách nhiệm đạo đức của trường đại học trong xã hội” (1979) đặt ra những điều cần phải cân nhắc khi trường được yêu cầu xác định lập trường chính trị. “Những suy ngẫm về việc thoái vốn cổ phần trong các công ty Nam Phi” (1979), hay “Thư ngỏ về các vấn đề liên quan đến chủng tộc” (1981) và “Suy ngẫm về tự do ngôn luận” (1984) đề cập những lựa chọn xung quanh một câu hỏi gây tranh cãi. Những bài luận này làm nổi bật sự xuất sắc của Bok: cứng rắn, cân bằng, lập luận kín kẽ.

Nhưng thực tế cho thấy việc quản trị Harvard cũng có khi đòi hỏi những phản ứng thế tục hơn. Phong trào sinh viên vẫn là một hoạt động ngoại khóa được Harvard chấp nhận, dù cường độ của nó đã hạ nhiệt nhanh chóng sau đỉnh điểm năm 1969-1970. Đề tài sắc tộc trở thành điểm nhấn thay cho chiến tranh Việt Nam. Vào tháng 4 năm 1972, một nhóm sinh viên da màu chiếm Massachusetts Hall, nơi đặt văn phòng của Bok, để phản đối sự thất bại của viện đại học trong vấn đề thoái vốn tại Công ty Dầu mỏ vùng Vịnh. Mặc dù Harvard chỉ nắm giữ tỷ lệ 0,3% trên tổng số cổ phiếu, những người phản đối tuyên bố rằng việc thoái vốn sẽ gây áp lực buộc Công ty dầu mỏ phải rút khỏi Angola, khi đó vẫn đang là thuộc địa của Bồ Đào Nha. Trong lúc Bok không ở đó, các cộng sự của ông đã xin được lệnh của tòa án yêu cầu sinh viên rút lui, nhưng cuối cùng ông quyết định cho phép những người biểu tình ở lại. Ông không nhượng bộ về bản chất của vấn đề, nhưng cũng không mạo hiểm đổ dầu vào lửa để vụ trấn áp của cảnh sát tại University Hall tái diễn.

Việc thoái vốn cổ phần thuộc sở hữu của Harvard tại các công ty Mỹ kinh doanh ở Nam Phi đã trở thành nguyên nhân gây tranh cãi cả một thời gian dài tại trường. Bok nhấn mạnh việc phân biệt giữa các công ty theo chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và những công ty đang cố gắng cải thiện điều kiện làm việc cho lao động da màu. Ông tin rằng thoái vốn hàng loạt là một chính sách “mơ hồ”, khiến trường “đi chệch khỏi vai trò chủ đạo, ảnh hưởng xấu đến sự tự lập và rủi ro nguồn lực” mà “không có triển vọng thành công thực tế”. Cùng thời điểm đó, ông phân bổ 1 triệu đô-la cho sinh viên Nam Phi da màu được theo học tại Harvard và cho thành viên của trường được tham gia hoạt động công ích ở Nam Phi: một phản ứng rất thực tế đối với một vấn đề thế tục.

Các nhà hoạt động sinh viên không mấy hài lòng với những sự tinh tế ý vị này. Bok từng trầm ngâm rằng nhiệm kỳ của mình “dường như là một chuỗi tranh cãi vô tận về vấn đề thoái vốn”. Nhưng nguyên tắc đang bị đe dọa là một nguyên tắc quan trọng. Khi đề cập đến những quan ngại về xã hội của mình, ông cho rằng trừ khi quyền lợi của Harvard bị đe dọa, trường không nên thể hiện bất cứ lập trường chính trị nào – ngay cả khi việc đó có thể ảnh hưởng đến sự kết thúc của chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi.■

Chính sách nói trên là hành động khẳng định. Nhiều nhà vận động coi nó chỉ đơn thuần là để xoa dịu những phân biệt đối xử đã tồn tại từ xưa tới nay với các nhóm thiểu số. Nhưng Bok ủng hộ nó trên cơ sở “cơ hội cho các sinh viên thiểu số đóng góp vào sự hiểu biết của bạn bè đồng lứa và phúc lợi xã hội” là “đủ quan trọng đối với chúng tôi để chứng minh cho nỗ lực thu hút một lượng đáng kể sinh viên từ các sắc dân da màu”.■

Ông cũng có cái nhìn tương tự về giới tính. Một trong những hành động đầu tiên của ông sau khi nhậm chức là tăng 50% số lượng nữ sinh nhập học. Nhưng đối với việc bổ nhiệm giảng viên, ông từ chối việc đặt hạn mức ưu tiên cho những giảng viên nữ hoặc giảng viên da màu “đủ tiêu chuẩn”: điều này gây khó chịu cho những người chỉ trích ông, công kích quyết định này của ông là một ví dụ điển hình của việc “phân biệt chủng tộc đội lốt chính sách tinh hoa”. Tuy nhiên, quan điểm của Bok là vấn đề chủng tộc và giới tính chỉ nên được đưa lên bàn cân khi trình độ học thuật của các ứng viên là ngang nhau, và trong suốt nhiệm kỳ của mình, các quyết định của ông đều phản ánh đúng nguyên tắc đó.

Bok đảm nhận vai trò của một “ruồi trâu” chính hiệu – kẻ phản biện sâu cay – khi xử lý những vấn đề liên quan đến “lãnh địa của các lãnh chúa” như Trường Đại học, Khoa Khai phóng và Khoa học, và các trường chuyên ngành. Theo truyền thống, các báo cáo cuối năm thường là bảng tổng kết thành tích của Harvard, dưới thời ông trở thành những bài tham luận về một trường hoặc một khoa cụ thể, trong đó ông tìm cách “miêu tả các hành tinh từ những lỗ đen thiếu kiểm soát trong việc điều hành”. Nhấn mạnh nhu cầu về “các quy chuẩn để gắn kết một xã hội đa dạng lại với nhau”, Bok ủng hộ việc giảng dạy đạo đức ứng dụng trong các trường chuyên ngành và đánh giá cao nỗ lực mang đến cho Trường Đại học lẫn trường sau đại học các tiêu chuẩn “trung thực, phi bạo động, nói lời phải giữ lấy lời và tôn trọng giảng đường”.■

Về chương trình giảng dạy, mối quan tâm hàng đầu của ông không phải là học môn gì mà là học như thế nào. Ông ủng hộ các chương trình nhằm nâng cao kỹ năng sư phạm của sinh viên cao học và khám phá các kỹ thuật giảng dạy hiệu quả hơn. (Năm 1997, ông mô tả lại phản ứng của giảng viên đối với những nỗ lực này là “một sự trì trệ nặng nề”.) Ông yêu cầu ứng viên chứng minh được kỹ năng giảng dạy trong các đợt bổ nhiệm, nhưng cuối cùng đành nhượng bộ những đề cử từ các bậc lão làng gạo cội của mỗi khoa.■

Bok đặc biệt lưu tâm đến việc quốc tế hóa Harvard, và có lẽ ở khía cạnh này, khoảng cách giữa kỳ vọng cao của ông và thực tế khác nhau nhiều nhất. Ông muốn sinh viên Harvard phải đi du học, và ông muốn trường phải chuẩn bị hành trang cho các sinh viên quốc tế trở về lãnh đạo tại quê hương của họ: một Harvard phụng sự cho toàn thế giới. Một lần nữa, ông thấy thất vọng vì các giảng viên không mấy để tâm đến điều này. Ông thuê một trợ lý đặc biệt cho các dự án quốc tế, đảm nhiệm việc kêu gọi các doanh nhân và quan chức chính phủ ở hàng chục quốc gia (bắt đầu từ Costa Rica, Guatemala, Ecuador và Mexico) gửi sinh viên sở tại sang Harvard và đưa sinh viên Harvard đến nước họ làm thực tập sinh: một chương trình Fulbright tư nhân. Để cung cấp tài chính cho những chương trình như thế, Harvard đã tham gia các “hiệp ước” liên quan đến việc trao đổi phức tạp về lợi ích tương quan. Từ năm 1989 đến năm 1994, sinh viên Harvard đến từ Mỹ Latinh đã tăng (từ một con số khiêm tốn) lên 40%, riêng từ Mexico tăng 100%.

Cuối thập kỷ 1990, Ban Giám hiệu Trường Đại học đã bác bỏ kế hoạch mở rộng quy mô để có thể tiếp nhận nhiều sinh viên quốc tế hơn. Việc gia tăng lớn về số lượng thực tập sinh ở nước ngoài (“làm việc ở nước ngoài không thể thay thế cho việc học ở nước ngoài”), cũng như sinh viên theo học chuyên ngành nghiên cứu quốc tế cũng vấp phải phản đối. Mặc dù lượng sinh viên quốc tế đăng ký vào Trường Đại học đã tăng hơn 25% từ năm 1989 đến năm 1998 (chiếm 17,6% trong tổng số sinh viên toàn Harvard), con số này vẫn chỉ chiếm 7% trên tổng số sinh viên bậc đại học.■

Bok đã dành báo cáo thường niên 1988-1989 của mình cho tiểu luận “Giáo dục đại học chúng ta đang có vấn đề gì?”. Trong khi các cuộc thăm dò dư luận quốc tế đều đánh giá hệ thống giáo dục đại học của Mỹ là tốt nhất trên thế giới, những cuộc thăm dò dư luận tại Mỹ lại cho thấy niềm tin đối với giáo dục nội địa giảm mạnh: từ 61% năm 1966 xuống còn 33% vào giữa thập niên 1970. Bok gạt bỏ những cáo buộc rằng giảng viên có khối lượng công việc nhàn nhã (thay vào đó, một mực khẳng định họ “làm việc quá chăm chỉ”), học phí thì đắt đỏ (thực chất còn thấp hơn tổng chi phí giáo dục cho sinh viên và còn giảm đáng kể nhờ các gói hỗ trợ tài chính), và Harvard phát động gây quỹ liên miên (trường cần duy trì chất lượng trong bối cảnh chi phí ngày càng tăng.) Ông cho rằng sự thiếu hụt nặng nề nhất ở các trường đại học Mỹ là họ đã làm rất ít so với mức cần thiết để “giúp đất nước giải quyết một loạt vấn đề nghiêm trọng – thua kém về khả năng cạnh tranh, nghèo đói, hệ thống trường công lập kém cỏi, các hiểm họa về môi trường và nhiều vấn đề khác nữa.”

Càng về cuối nhiệm kỳ, những lời cay đắng của ông càng trầm trọng. Ông nhắc đi nhắc lại “những mối nguy hiểm hiện hữu” đang bao trùm tương lai của giáo dục đại học trong những năm 1989-1990, tương tự như Dwight Eisenhower đã chỉ ra những mối nguy hiểm của tổ hợp công nghiệp-quân sự khi sắp hết nhiệm kỳ tổng thống. Một trong những mối đe dọa này là chính trị hóa: sử dụng trường đại học cho các mục đích chính trị và áp đặt đường lối chính trị từ bên trong. Một vấn đề khác là sự gia tăng quá đáng của “những hoạt động trong Trường đại học và của các giảng viên.” Thứ ba là “thương mại hóa giảng đường”, được thúc đẩy bởi việc kêu gọi tài chính liên tục và thiếu tập trung. Ông nhận xét: “Trớ trêu thay, chính sự thành công, tính đại chúng và sức ảnh hưởng ngày càng lớn của các trường đại học đã tạo ra những nguy cơ này.”

Trong bài diễn văn cuối cùng (1991), “Sứ mệnh xã hội của các trường đại học Hoa Kỳ”, Bok nhớ lại khi ông đến Cambridge để học Luật năm 1951: “Hoa Kỳ và các trường đại học đã quyết tâm chung tay xây dựng một hệ thống nghiên cứu khoa học ưu việt nhất thế giới và mở cửa các trường đại học để đón nhận… rộng rãi hơn những thanh niên của đất nước.” Vào thời điểm ông nhậm chức Viện trưởng hai thập kỷ sau đó, sự thống nhất về mục đích ấy đã biến mất hoàn toàn:

Các sinh viên của chúng ta cảm thấy lạc lõng giữa một xã hội mà họ chứng kiến những người hùng của mình bị ám sát, chính phủ của họ tham gia vào một cuộc chiến tranh phi nghĩa, các nhà lãnh đạo quốc gia ở cấp cao nhất dính vào bê bối và gian dối. Một số quay sang biểu tình chính trị và lớn tiếng kêu gọi những cải cách lớn lao. Trong lúc đó, các quan chức chính phủ và công chúng có rất ít kiên nhẫn đối với bạo lực và sự không khoan nhượng trong giảng đường, nhiều người Mỹ thậm chí còn mất niềm tin vào việc nâng cao kiến thức như một chìa khóa để phát triển hoặc lời giải cho cho các vấn đề của chúng ta. Ở trong một xã hội suy đồi như thế, các mục tiêu phụng sự xã hội của trường đại học dường như rất, rất mơ hồ.

“Sự hỗn loạn tức giận” đó nhanh chóng lắng xuống, nhưng “những nỗ lực đoàn kết hướng tới các mục tiêu chung” đã không được khôi phục. Thay vào đó là “sự hỗn loạn mơ hồ giữa những lời phàn nàn về học phí, các hoạt động hỗ trợ tài chính, số lượng sách nghiên cứu quá nhiều, thậm chí cả về lý thuyết văn học hiện đại”.

Bok tôn trọng “quan điểm truyền thống rằng các trường đại học lớn nên thúc đẩy khám phá và phát triển tri thức, không phải bằng cách cố gắng giải quyết những vấn đề của thế giới mà bằng cách khuyến khích các học giả theo đuổi sự thật ở bất cứ nơi nào trí tò mò đưa họ đến”. Nhưng đó không phải mục tiêu duy nhất của họ:

Nếu xã hội tiếp tục đánh giá thấp những đóng góp của các trường đại học, vị thế của trường chỉ đơn thuần là nhóm lợi ích không hơn không kém, ngày qua ngày bị tước bỏ sự bảo vệ và hỗ trợ mà họ cần có để trở nên ưu việt trên thế giới. Nếu các trường đại học không coi trọng trách nhiệm xã hội của mình, họ sẽ vĩnh viễn không thể truyền cảm hứng cho sinh viên với một mục tiêu lớn lao đủ lấp đầy ý nghĩa trong cuộc sống… [và] cuối cùng chuốc lấy thất bại cho tất cả cố gắng giúp “hành tinh bất hạnh này” trở nên tốt đẹp, hạnh phúc hơn.

Ông biết “không có vấn đề xã hội nào sẽ được giải quyết bởi riêng các trường đại học”. Phải thừa nhận rằng “các nhà lập pháp và quan chức sẽ không bao giờ giải quyết được những vấn đề đó nếu không có những khám phá mới, những kiến thức chuyên môn, những người có trình độ học vấn cao mà chỉ có các trường đại học mới có thể cung cấp”. Nhưng vào cuối nhiệm kỳ, Bok kết luận rằng các trường đại học không thể phục vụ xã hội một cách xứng đáng bởi họ không được trang bị đủ về trách nhiệm đạo đức, xã hội và công dân.

Nhà Sử học Bernard Bailyn, một trong những học giả xuất sắc nhất xuất thân từ Harvard, ngưỡng mộ “tâm điểm đạo đức” của Bok nhưng không đồng tình với khía cạnh nhấn mạnh quá nhiều vào việc phụng sự xã hội của ông. Bailyn cho rằng Harvard không đơn thuần là một tháp ngà: nơi đây đã đào tạo những nhà lãnh đạo quan trọng cho xã hội từ những ngày đầu thế kỷ XVII. Trong tương lai, trường phải đạt được sự cân bằng tốt hơn, “phục vụ xã hội nhưng không quên lãng những lợi ích cho chính nó”.■

Thực tế, Harvard mà Bok tạo dựng đã ảnh hưởng thế nào đến thế giới bên ngoài? Truyền thống phụng sự quốc gia là một phần của quá khứ đề cao tầng lớp tinh hoa và coi trọng nhân tài của trường. Nhưng lúc này, nó được nâng lên một quy mô chưa từng có. Bản thân Bok cũng nhận thấy việc làm cố vấn và tham gia những hoạt động ngoài giảng đường mang đến cho các giáo sư “sự thích thú, đa dạng, địa vị và cả thu nhập hấp dẫn”. (Trường Princeton hay châm chọc là Ban Giám hiệu của Harvard giống như Bộ Tư lệnh Chiến lược Không quân: một phần ba quân số lúc nào cũng ở trên trời.) Ông giao nhiệm vụ cho Ban Giám hiệu phải cố gắng “kết hợp giữa tính cẩn trọng, tự do của vị trí người thầy với thu nhập và sự nhìn nhận xã hội mà xưa nay vốn dành cho những người gánh vác rủi ro lớn hơn cũng như thực hiện những nhiệm vụ thấp kém hơn nhiều”.■

Còn một thay đổi nữa trong bầu không khí văn hóa của viện đại học. Trong những năm giữa thế kỷ, khát vọng về trí tuệ và học thuật là bản lề của trường. Giờ đây, trong những thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, các vấn đề gây được tiếng vang lớn hơn trước công chúng được đặt lên hàng đầu: chống phân biệt đối xử, sự đúng đắn về chính trị, cái giá phải trả và khả năng tiệm cận đến những trường hàng đầu.

SẮC TỘC VÀ GIỚI TÍNH

Sau thập kỷ sau năm 1970, cũng như Hoa Kỳ, Harvard bị cuốn vào mục tiêu bình đẳng giới và chủng tộc. Trường đã làm được rất nhiều điều: mở rộng đáng kể lượng sinh viên da màu từ cuối những năm 1960 trở đi và đưa các sinh viên Radcliffe hội nhập với tư cách thành viên chính thức. Nhưng cuộc cách mạng về các kỳ vọng tăng nhanh chóng mặt khiến những cải cách của hôm qua trở nên không đáng kể ngay sau đó. Kết quả là các nhận xét trái chiều về thành tích đạt đượt và những cáo buộc liên tiếp về thất bại.

Mối quan hệ giữa sinh viên da màu và da trắng tại Harvard ngày càng căng thẳng. Yêu cầu có thêm sinh viên, giảng viên và nhân viên da màu ngày càng tăng. Năm 1971, Bok bổ nhiệm luật sư người Mỹ gốc Phi Walter Leonard làm trợ lý đặc biệt cho mình về các vấn đề thiểu số. Leonard tìm mọi cách buộc trường áp dụng chính sách tuyển dụng chú trọng đến sắc tộc hơn. Nhưng nó không làm rõ việc Ban giám hiệu có khả năng kiểm soát thực thi chính sách đến đâu đối với một viện đại học được phân cấp rộng như vậy. Áp lực hiệu quả hơn đến từ sinh viên và một số khoa trong các trường, cũng như từ sự nhạy cảm ngày càng tăng của công chúng đối với các vấn đề sắc tộc.

Việc tích cực tuyển sinh viên và giảng viên thiểu số đã trở thành lẽ đương nhiên, với nhiều lời đề nghị hấp dẫn – các học bổng đặc biệt, vị trí giảng viên bổ sung. Các nguyên tắc tuyển chọn cũng trở nên rõ ràng hơn theo thời gian: với chất lượng gần tương đương, một ứng viên da màu được ưu tiên hơn một người da trắng cho cùng một vị trí, cũng như một người da màu sinh ra tại Mỹ được ưu tiên hơn một người da màu gốc Tây Ấn hoặc một người có kinh nghiệm sẽ có cơ hội hơn một người mới đi làm.■

Năm 1988, 6,2% giáo sư được bổ nhiệm của Harvard và 11% giảng viên của trường là người da màu, người gốc Tây Ban Nha hoặc người Mỹ gốc Á. Giáo sư Trường Luật Derrick Bell muốn con số người da màu trong biên chế tăng lên 10% vào năm 1990. Những người gốc Tây Ban Nha cũng bắt đầu gây được tiếng vang, nhưng ít hơn. Năm 1993, “Liên minh vì sự đa dạng sắc tộc” kêu gọi bổ nhiệm một giáo sư gốc Latinh, một số biên tập viên của tờ Crimson cho rằng đây là một sự vận dụng thái quá của hành động chống phân biệt đối xử. Sự khan hiếm các ứng viên thiểu số và tính trì trệ của các khoa trong việc duy trì những lề lối tuyển dụng xưa cũ, đồng nghĩa với việc chỉ tiêu tuyển dụng thiểu số bị giảm sút trong mắt những ngươi ủng hộ mạnh mẽ nhất. Harvard đã áp dụng chính thức mọi chính sách tìm kiếm giảng viên da màu, nhưng những cáo buộc rằng họ có thể làm nhiều hơn thế, và lời giải thích về lý do tại sao những điều đó không thực hiện được, vẫn tiếp tục tồn tại.■

Việc tuyển sinh viên da màu ít gây tranh cãi hơn. Khi Bakke kiện Hội đồng quản trị của Đại học California ra trước Tòa án Tối cao năm 1978, Harvard (cùng một số trường đại học khác) đã đệ trình một bản điều trần trung gian bảo vệ cho việc tuyển sinh “ưu tiên sắc tộc thiểu số” với lý do rằng sự đa dạng văn hóa là nền tảng làm phong phú thêm việc trao đổi ý tưởng giữa các sinh viên. Luật sư trưởng Daniel Steiner đã giúp thảo bản điều trần, và giáo sư Luật nổi tiếng (từ vụ kiện Watergate) của trường Luật Harvard – Archibald Cox đứng ra làm đại diện cho Harvard trước tòa.

Một số giáo sư phản đối việc Harvard can thiệp vào một tuyên bố chính trị nhân danh viện đại học, nhưng Bok cho rằng đây là một vấn đề quan trọng với giáo dục cũng như với chính trị. Năm 1998, ông cùng cựu Hiệu trưởng William Bowen của Princeton tham gia bảo vệ cho việc áp dụng và kết quả của Hành động chống phân biệt đối xử. Người kế nhiệm ông, Neil Rudenstine, cũng trực tính không kém. Vào cuối thế kỷ XX, Hành động chống phân biệt đối xử vẫn là một vấn đề gây tranh cãi sôi nổi trong cộng đồng. Nhưng nó có một vị trí an toàn tại Harvard và các trường đại học ưu tú khác.■

Phong trào đấu tranh cho nữ quyền tại Harvard cũng có sức ảnh hưởng không kém lúc bấy giờ. Phong trào này chủ yếu xoay quanh vấn đề quấy rối tình dục và việc bổ nhiệm các nữ giáo sư. Một cuộc khảo sát năm 1984 cho thấy một nửa số nữ giảng viên, 42% nữ sinh cao học và phân nửa nữ sinh đại học từng bị quấy rối dưới nhiều hình thức, từ trêu chọc bằng lời đến quấy rối và lạm dụng tình dục. Các khiếu nại chính thức ngày càng nhiều hơn (mặc dù con số vẫn chưa thật sự đáng kể) trong những năm 1980. Đối với những vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, hình phạt dao động từ hoãn lương đến đuổi việc. Khi các hình thức phân biệt giới tính công khai được giám sát chặt chẽ, sự chú ý bắt đầu chuyển sang những hình thái vi phạm tinh tế, khó nắm bắt hơn. Một cuộc khảo sát năm 1990 cho thấy, sự phân biệt đối xử với nữ giới trong khoa học thể hiện ở số lượng (ở những khoa quy mô khiêm tốn như Toán học thì hoàn toàn không có ai là nữ) và cả ở môi trường cạnh tranh gay gắt.■

Vào đầu những năm 1970, các nữ sinh viên đại học bắt đầu được tham gia vào Harvard một cách chính thức. Năm 1977, Harvard áp dụng chính sách tuyển sinh không phân biệt giới tính và đỡ đầu cho văn phòng tuyển sinh cũng như văn phòng hỗ trợ tài chính của trường Radcliffe.

Tỷ lệ nữ sinh tăng đều đặn; vào cuối thế kỷ XX, con số này đã tăng gần 50%. Trong suốt thời gian đó, Radcliffe tiếp tục hoạt động như một tổ chức độc lập, có quỹ hiến tặng, tài sản, hoạt động kêu gọi tài trợ riêng và giảm nhẹ trách nhiệm đối với nữ sinh.

Nhà Tâm lý học Matina Horner kế nhiệm Mary Bunting đảm nhiệm vị trí hiệu trưởng của Radcliffe vào năm 1972 và tìm cách duy trì quyền tự chủ của trường. Thế nhưng vai trò của Radcliffe trong thời đại giáo dục đại học phi giới tính trở nên thiếu rõ ràng. Trường không còn tham gia giảng dạy bậc đại học, nhưng vẫn dựa vào sự hỗ trợ của “những cựu nữ sinh từng biết đến Radcliffe như một trường đại học thu nhận, tài trợ và giám sát chuyên cho các nữ sinh”. Horner tìm cách biến Radcliffe thành một trung tâm nghiên cứu các đề tài về nữ giới và là tổ chức bênh vực cho nữ sinh của trường Harvard. Bà bác bỏ quan điểm cho rằng Radcliffe có thể tồn tại trong nội bộ Harvard do tư tưởng trọng nam khinh nữ tồn tại nhiều thế hệ ở đây sẽ gây ra nhiều áp lực tâm lý lên phụ nữ. Chính vì vậy, Radcliffe cần được duy trì như một thực thể riêng biệt.■

Trong khi việc hợp nhất giáo án và khu ký túc xá được tiến hành, việc sáp nhập hành chính của Harvard và Radcliffe lại sa lầy vào một mớ hỗn độn do những xung đột về lợi ích và tính cách. Các trưởng khoa kế nhiệm của Khoa Khai phóng và Khoa học xem hiệu trưởng của Radcliffe như một trở ngại cho sự phát triển hoàn chỉnh của giáo dục đa giới tính tại Harvard. Điều này cũng không phải quá khó hiểu; tương tự như mong muốn của thủ quỹ và các ủy viên quản trị của Radcliffe trong việc bảo vệ tiếng nói của họ về chỗ đứng của phụ nữ tại Harvard, sự độc lập trong tổ chức của họ và quyền tiếp nhận quỹ bảo trợ từ các cựu nữ sinh.

Đến đầu thập niên 1990, chỉ một phần khiêm tốn trong ngân sách của Radcliffe được dành cho các chương trình ngoại khóa của nữ sinh, và sự hiện diện của Radcliffe tại Harvard phần lớn là ngoài mặt.

Những nhà phê bình ác ý cho rằng Radcliffe chủ yếu chỉ có một văn phòng hành chính, một văn phòng phát triển. Học viện Bunting và Thư viện Schlesinger về lịch sử nữ giới thực chất chỉ làm bình phong giấy mà thôi.

Linda Wilson, một nhà Hóa học kiêm người quản trị của Đại học Michigan, đã thay thế Horner làm Hiệu trưởng của Radcliffe vào năm 1989. Bà cũng tìm cách tăng cường các hoạt động độc lập cho trường. Năm 1993, bà thành lập Viện Chính sách Công để tập trung vào các vấn đề liên quan đến giới tính và xã hội. Mặc dù chiến dịch gây quỹ của Radcliffe đề cập việc bảo trợ sinh viên là một trong những ưu tiên hàng đầu, mục tiêu chính lần này là hỗ trợ cho các chương trình cao học và nghiên cứu về phụ nữ. Nhưng gây quỹ cho mục đích này từ các cựu sinh viên là một việc không dễ dàng (họ tự hỏi điều gì đang diễn ra ở trường mình) và càng khó hơn để lấy được lòng trung thành của các sinh viên mới tốt nghiệp (những người tự coi mình là cựu nữ sinh Harvard).

Vào cuối thế kỷ XX, Radcliffe trở thành nạn nhân bởi sự thành công của chính sách đào tạo đa giới tại Harvard. Chiến dịch gây quỹ của trường không thành công, và việc vận hành ngày càng phụ thuộc vào nguồn tài chính thâm hụt để chi trả cho các chi phí của chiến dịch. Khi Trưởng khoa Khai phóng và Khoa học Jeremy Knowles trưng cầu công khai vào năm 1997 rằng có thể làm gì để thu hút nhiều nhà hảo tâm kiêm lãnh đạo xuất thân là cựu nữ sinh của trường, ông đã nhận được những phản đối gay gắt. Ngày càng có nhiều sinh viên tốt nghiệp Radcliffe ủng hộ các sáng kiến gây quỹ của Harvard, chứ không phải Radcliffe. Dưới những điều kiện thuận lợi này, sự hợp nhất hai trường mà Pusey và Bunting từng đề xướng trong những năm 1960 có cơ hội thành hiện thực.■

Tháng 4 năm 1999, sau hai năm đàm phán bí mật, Radcliffe chính thức trở thành một phần của Harvard. Học viện Bunting, Trung tâm Nghiên cứu Murray, Thư viện Schlesinger và Viện Chính sách Công được hợp nhất thành Học viện Nghiên cứu Cao cấp Radcliffe đầy tham vọng (mặc dù được định nghĩa mơ hồ), viện trưởng sẽ được bổ nhiệm bởi Viện trưởng Harvard. Quỹ tài trợ 150 triệu đô-la của Radcliffe được chuyển cho Harvard, với sự đồng thuận rằng nguồn thu được từ khoản tài trợ đó, cùng 150 triệu đô-la khác do trường đại học góp và sẽ được dành trang trải cho chi phí hoạt động của viện. Tờ Boston Globe viết: “Đối với thế giới bên ngoài, các cuộc đàm phán trông giống như đang cãi nhau về việc sắp xếp thứ tự chỗ ngồi trong các dạ tiệc xa hoa”. Ở một khía cạnh khác, Los Angeles Times coi việc này như làm “lễ hạ quan tài sau đám tang kéo dài những 20 năm.” Dù sao đi nữa, việc chính thức hợp nhất trường Radcliffe đã đưa mối quan hệ không mấy êm ấm về dưới quyền trị vì thiện lành của một Hòa ước Harvard.■

Sự hiện diện của chủ đề người Mỹ gốc Á ngày càng lan rộng và chỉ đứng sau bình đẳng nữ giới tại giảng đường. Về trình độ học vấn và khao khát thành công, họ giống các sinh viên Do Thái của những thập kỷ trước. Các nhân viên văn phòng tuyển sinh kịch liệt phủ nhận định kiến cho rằng họ hạn chế số lượng sinh viên người Mỹ gốc Á được nhận vào học. Một số người ủng hộ các nhóm sắc tộc thiểu số bực bội khi coi người Mỹ gốc Á là nhóm thiểu số khi họ là những sinh viên mà rõ ràng không cần đến đạo luật công bằng. Đề xuất của một chủ nhiệm khoa rằng Harvard có nghĩa vụ trợ cấp đặc biệt cho các sinh viên người Mỹ gốc Á bởi “những người nhập cư gần đây là hậu quả từ chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong những năm 60 và 70” đã bị bỏ qua lặng lẽ.

Harvard năm 2000 đã có những thay đổi rõ rệt so với 30 năm trước về sắc tộc và giới tính. Theo quan điểm của những người hoạt động nhân quyền mạnh mẽ, chặng đường phải đi vẫn còn khá xa, nhất là để gia tăng sự hiện diện của người da màu và phụ nữ trong việc tuyển chọn giáo sư. Còn với những người đã trải nghiệm Harvard của các thập kỷ trước, cả một thế giới mới đã ra đời. Không ai đi qua Harvard Yard có thể phủ nhận tiến độ phấn đấu để trở thành một môi trường đa văn hóa tại đây. Trong những năm cuối cùng của thế kỷ XX, những người quan tâm có thể nhận thấy các dấu mốc quan trọng như sự xuất hiện của Hiệp hội người gốc Á và một cặp đồng tính nữ đảm nhiệm tư cách đồng quản lý Ký túc xá Lowell đáng kính.■

Chủ nghĩa đa văn hóa mới của Harvard không thực sự tạo ra một sự đa dạng hóa về nguồn gốc chính trị và xã hội. Trong khi nhận thức về sắc tộc, dân tộc, giới tính và đồng tính giữ được cao trào trong sinh viên và giảng viên, sự quan tâm đến các chương trình học tập riêng biệt mất đi phần lớn sức mạnh của nó vào cuối thế kỷ XX. Những người theo chủ nghĩa hậu hiện đại tiếp tục đưa ra những chiêu trò mới – nghiên cứu về chủ nghĩa da trắng, ý nghĩa văn hóa của các bộ phận trên cơ thể – nhưng theo quan điểm của một nhà phê bình, “những cuộc cách mạng thường trực sẽ không bao giờ thành công”. Thật vậy, con lắc học thuật vào cuối thế kỷ dường như đang dịch chuyển “khỏi việc thêm thắt các khóa học tân thời mà hướng tới việc phục hồi tính kinh điển trong cốt lõi của nghiên cứu nhân văn”.■

CHÍNH SÁCH KHÔN KHÉO

Harvard, giống như tất cả các tổ chức giáo dục khác, không lúc này thì lúc khác cũng là nạn nhân của những tư tưởng cũ. Từ tư duy Nhất vị luận, Cộng hòa, một đẳng cấp của thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX; đến Chiến tranh lạnh những năm 1950 đều có sự ảnh hưởng nhất định lên Harvard trong từng thời điểm. Tới những năm 1970 thì một thế hệ mới đã ra đời. Họ có cam kết mạnh mẽ, được rèn giũa bởi phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam, quyền công dân cho người da màu và bình đẳng cho nữ giới. Đây là nhóm dân số có cùng độ tuổi, chịu ảnh hưởng từ thái độ coi thường của phái cực tả mới những năm 1960 đối với “sự chịu đựng đè nén”. Trong những thập kỷ tiếp theo, họ ngày càng nhạy cảm với lợi ích nhóm thiểu số, sắc tộc và giới tính nhưng không ưu tiên cho tự do học thuật và tự do ngôn luận. Thói chính trị bọc đường tràn lan bị lên án rộng rãi tại trường cuối thế kỷ XX.

Các chủ đề không được tranh luận công khai bao gồm chính sách của Mỹ tại Việt Nam, các ưu tiên cho sắc tộc và mối tương quan của di truyền với môi trường. Nhà khoa học chính trị James Q. Wilson đã nhận xét vào năm 1972:

Danh sách các chủ đề không được thảo luận công khai [tại Harvard] một cách tự do và cởi mở ngày càng dài hơn… Trong suốt quá trình trưởng thành của mình, tôi là thành viên của năm tổ chức – Giáo hội Công giáo, Đại học Redlands, Hải quân Hoa Kỳ, Đại học Chicago và Đại học Harvard. Nếu được yêu cầu xếp hạng mức độ tự do tranh luận mà không bị cấm đoán, tôi e rằng Harvard năm 1972 sẽ nằm xa vị trí đầu tiên.■

Nguyên nhân chính dẫn đến nhận xét của Wilsons là trải nghiệm của người bạn và sau này là cộng sự của ông, nhà Tâm lý học Richard Herrnstein của Harvard. Trong một bài báo của tờ nguyệt san Atlantic viết năm 1971, Herrnstein cho rằng sự khác biệt về trí tuệ phần lớn là do di truyền và sự bất bình đẳng thu nhập là một nguyên nhân gây ra điều này. Mặc dù ông chủ trương bổ sung các bài kiểm tra hiệu suất khác ngoài bài kiểm tra IQ và không hề tập trung vào vấn đề sắc tộc, ông đã gặp phải một cơn mưa chỉ trích cả trong và ngoài giảng đường, bao gồm cả những đe dọa ám sát và kêu gọi sa thải ông. Bok đã lên án những cuộc công kích này tại một cuộc họp của khoa; Ủy ban về Quyền và Trách nhiệm nhận thấy các sinh viên quấy rối đã vi phạm nội quy của viện, nhưng không thể đi đến thống nhất về hình thức kỷ luật.

Một thập kỷ sau, một nghiên cứu sơ bộ bí mật của nhà Kinh tế học Robert Klitgaard thuộc Trường Kennedy (do Bok ủy quyền) về việc tuyển sinh đã bị rò rỉ cho Crimson. Một trong những phát hiện của nó là trái với niềm tin phổ biến, người da màu và (ở mức độ thấp hơn) phụ nữ có kết quả học kém hơn những dự đoán căn cứ trên điểm SAT của họ. Điều đáng buồn hơn nữa là quan sát sơ bộ cho thấy Đạo luật chống phân biệt đối xử tại các trường dẫn đầu có thể gây ra những hậu quả không như mong đợi cho các nhóm sinh viên thiểu số. Ban Kiểm soát thiệt hại ngay lập tức vào cuộc và nghiên cứu đó vĩnh viễn không được công khai.■

Nhưng Harvard đã tránh được cái bẫy “tự do ngôn luận” mà các trường như Michigan và Wisconsin phạm phải. Năm 1990, Khoa Khai phóng và Khoa học đề xuất một bộ hướng dẫn về tự do ngôn luận, phần lớn tái cam kết truyền thống phát ngôn thoải mái của Harvard. Nó khẳng định quyền của một người phát biểu trước công chúng được nói đè lên lời của những người bất đồng chính kiến với mình (tuy nhiên quy định này không áp dụng cho “hành vi quấy rối về sắc tộc, tình dục và cá nhân”). Một số giáo sư cho rằng, đặc biệt về vấn đề sắc tộc, tiêu chuẩn phát biểu tại trường phải gắt gao hơn tiêu chuẩn do Tu chính án thứ nhất cho phép. Derek Bok kiên quyết phản đối, và Tu chính án thứ nhất tiếp tục là tiêu chuẩn tự do ngôn luận của Harvard.

Giáo sư Luật Kathleen Sullivan đồng ý rằng Harvard, dưới danh nghĩa là một tổ chức tư nhân, nên có quan điểm chính trị riêng. Do đó, Tướng Colin Powell hoàn toàn có thể bị bãi tư cách diễn giả cho buổi diễn thuyết trước Lễ Phát bằng năm 1993 vì ông thể hiện quan điểm “đừng hỏi, đừng nói” của chính phủ khi được hỏi về vấn đề đồng tính trong quân đội. Đồng nghiệp của Kathleen, Duncan Kennedy, đề xuất rằng các trường đại học nên “tham gia vào nhiều cuộc đấu tranh chính trị”, và tưởng tượng “một trường đại học tuyệt vời” cam kết ủng hộ các sinh viên và những lý tưởng cấp tiến như “là sứ mệnh tư tưởng của trường”. Nhà lý luận chính trị phe bảo thủ Harvey Mansfield, người cho rằng sứ mệnh của trường là theo đuổi sự thật, đã đáp lại không do dự:”Tôi cũng có thể tưởng tượng ra điều đó!”.■

Giống như những năm 1960, mặc dù đang thoi thóp, ROTC vẫn tiếp tục là một nguồn gây tranh cãi. Sau khi Harvard rút khỏi chương trình này vào đầu những năm 1970, trường đã trả tiền cho MIT (Viện Công nghệ Massachusette) để nhận sinh viên Harvard vào đơn vị ROTC của họ. Nhưng sang đầu những năm 1990, địa vị của người đồng tính trong quân đội đã trở thành một vấn đề nóng bỏng của quốc gia và giảng đường. Cuối cùng vào năm 1995, trường kết thúc việc hỗ trợ sinh viên Harvard gia nhập ROTC của MIT, và trách nhiệm này được chuyển sang một nhóm cựu sinh viên. ROTC không được công nhận chính thức ở Harvard vào cuối thế kỷ XX.

Theo thời gian, chính trị bọc đường của những năm 1970 và 1980 đã mất đi lợi thế cạnh tranh. Tới cuối thế kỷ XX, nó chỉ còn là một tư tưởng tự do chính thống phổ biến. Mô tả về Trường Thần học Harvard vào năm 1999, một giáo sư nhận xét:

Anh mà khăng khăng theo quan điểm chống phá thai⁶² ở đây thì anh chết chắc – Ngày xưa, người ta chỉ buộc phải tin vào một số giáo điều thần học: sự nhập thể của Đức Chúa Trời vào Jesus, sự Phục sinh của chúa… Ngày nay, trường yêu cầu một người phải có đồng quan điểm về nữ quyền cấp tiến, sử dụng ngôn ngữ không phân giới, về đồng tính luyến ái và Đạo luật công bằng cùng vô vàn thứ khác – có lẽ giờ đây con người ta phải nắm được nhiều thứ hơn 50 năm trước.■

QUỐC TẾ HÓA

Có lẽ đặc điểm nổi bật nhất của việc Harvard trở nên thời đại hóa hơn trong những thập kỷ cuối của thế kỷ XX là mức độ quốc tế hóa của trường theo nghĩa đen (cũng như nghĩa bóng). Đây là một phần quan trọng trong tầm nhìn giáo dục của Bok, một trong những điều mà người kế nhiệm ông là Neil Rudenstine hết sức đồng tình. Rudenstine nói về việc Harvard tạo ra “đế chế trí tuệ” trong một “thế giới mới ngày càng quốc tế hóa, cạnh tranh và đòi hỏi nhiều hơn.” Lãnh đạo thế giới cũng hấp dẫn không kém mục tiêu lãnh đạo quốc gia trong những thập kỷ trước.

Việc tiến ra quốc tế có nhiều hình thức khác nhau. Một là xây dựng tập thể sinh viên đa quốc gia (đặc biệt là trong các trường chuyên ngành.) Sau nữa là đến các giáo sư và chương trình giảng dạy. Từ những năm 1970 trở đi, một số quốc gia nước ngoài và các công dân giàu có đã được phong tặng chức danh giáo sư trong lịch sử và/hoặc văn hóa của đất nước họ, cho phép FAS tự hào mang đến một “luồng gió và tầm hiểu biết chưa từng có trong các nghiên cứu quốc tế và khu vực”.■ Bằng cách này hay cách khác, sáng kiến “Toàn cầu hóa” đã gây ảnh hưởng đến các trường chuyên ngành. Vào giữa những năm 1980, Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky đã gây quỹ cho một chương trình mới nhằm nhân rộng trên toàn quốc số lượng chuyên gia nghiên cứu trong khu vực. Vào cuối những năm 1990, Harvard có nhiều học giả nước ngoài đến trao đổi giao lưu hơn bất kỳ trường đại học nào khác.

Nhưng chủ nghĩa toàn cầu hóa tại Harvard cũng gây ra những hậu quả không lường trước. Có những rủi ro đi kèm khi tôn vinh các nguyên thủ nước ngoài trong một thế giới đầy bất ổn, như vụ bê bối tặng bằng danh dự cho Vua Iran xảy ra trong những năm 1960. Tiếp sau đó, Harvard còn trao bằng danh dự cho Benazir Bhutto của Pakistan (tốt nghiệp Radcliffe) và hai cựu sinh viên tốt nghiệp Trường Kennedy – Tổng thống Mexico Miguel de la Madrid và Carlos Salinas, những giải thưởng sau đó bị chính họ làm ô uế bởi những thị phi chính trường.

Một sự kiện đáng xấu hổ hơn nữa là Viện Phát triển Quốc tế Harvard vướng vào một vụ bê bối trái phiếu đình đám ở Nga, nơi hai quan chức cấp cao bị sa thải sau cáo buộc xung đột lợi ích và “hoạt động vì lợi ích cá nhân”.■

CHI PHÍ & CHẤT LƯỢNG

Đạo luật chống phân biệt đối xử và tính chính trị khôn khéo là những vấn đề được quan tâm nhất trong tâm trí cộng đồng Harvard và giới truyền thông trong suốt cuối thế kỷ XX. Nhưng những lo ngại khác chiếm một vị trí quan trọng hơn trong nhận thức của công chúng về Harvard và các trường đại học đồng cấp khác. Hai trong số đó ảnh hưởng trực tiếp đến trái tim (và hầu bao): chi phí và chất lượng giáo dục đại học.

Năm 1996, 92% sinh viên Mỹ trả học phí dưới 12.000 đô-la một năm; 60% của số đó trả ít hơn 3.000 đô-la. Nhưng con số học phí ở một số ít trường ưu tú thì khác xa. Mức học phí của Harvard tăng còn nhanh hơn lạm phát, từ 2.600 đô-la năm 1970 lên 22.699 đô-la trong năm học 2000-2001, gần 1.000 đô-la một tuần tính theo niên khóa. Các giải thích nội bộ xoay quanh những câu trả lời thường thấy như: chi phí lao động, vật giá và nhiên liệu leo thang; tăng trưởng trong đội ngũ giảng viên và viên chức; gia tăng phúc lợi và hỗ trợ tài chính cho sinh viên; chi phí hành chính cao hơn, được củng cố thêm bởi các chi phí theo quy định của chính phủ tăng nhanh: tất cả những điều này không hề đi đôi với hiệu suất.■

Nhưng theo nhà Kinh tế học, Công tước Charles Clotfelter, những lời giải thích trên vẫn không trả lời được cho con số hai phần ba còn lại của học phí. Ông nghĩ lời giải thích thuyết phục nhất là chi phí cạnh tranh để giành “chiếu trên”. Cũng như các lĩnh vực khác của nền kinh tế, mảng kinh doanh giáo dục đại học cuối cùng bị chi phối bởi một số ít ông lớn, trong số đó có Harvard, Yale, Princeton, Stanford, Chicago, MIT, Cal.Tech. Những trường ưu tú này tham gia vào cuộc chạy đua để giành lấy những sinh viên giỏi nhất và đội ngũ giảng viên ưu tú nhất, vốn rất hạn chế về số lượng. Cam kết đa dạng hóa đội ngũ, họ tìm kiếm với sự nhiệt tình những ứng viên người Mỹ gốc Phi (không nhiều và không hề rẻ) với thành tích học tập đã được chứng minh.

Đồng thời, các trường danh tiếng này cũng có trong tay một lượng lớn những khách hàng giàu có. Việc cho con cái theo học tại các trường danh tiếng, đặc biệt là vào Harvard, mang lại một giá trị vượt trội như cơn sốt hoa tulip vào đầu thế kỷ XVII ở Hà Lan. Những gia đình này sẵn sàng chi trả hậu hĩnh để đổi lấy việc con cái họ được vào học. Sự trùng hợp giữa cung (phụ huynh giàu có) và cầu (chi phí cạnh tranh tăng) đã dẫn đến hậu quả học phí tăng cao.■

Các trường đại học – đặc biệt là Harvard – cũng ngộ ra rằng những cựu sinh viên thành công, được trau dồi đúng cách sẽ quay lại quyên góp những khoản tiền lớn tương đương với quy mô của các thương gia giàu có cùng quý tộc thời trung cổ và cận đại, những người tìm kiếm sự ân xá cho tội lỗi của mình bằng những khoản tiến hiến tặng khổng lồ cho Nhà thờ Đức Mẹ. Điều này làm tăng thêm sự xoay vòng của dòng tiền, tính đời thường và sự tự tôn đặc trưng tạo nên một Harvard cuối thế kỷ XX. Một nhà quan sát người Anh vào năm 1980 nhận thấy không khí cạnh tranh, tính di động và không ổn định trong các trường đại học danh tiếng nhất của Mỹ khác biệt với bản chất của Oxford và Cambridge. Ngay cả Harvard, một tổ chức có “sức nặng danh tiếng cùng uy tín tự tạo là duy nhất ở Mỹ” và ngôi trường theo cái nhìn của người Anh là “gần gũi nhất với hình ảnh của một viện nghiên cứu đúng nghĩa” cuối cùng đã nhảy vào cuộc cạnh tranh giữa các trường với nhau.■

Quy mô của Harvard, và thực tế là sức hấp dẫn nhất của trường dựa trên những gì mà Harvard đại diện, mang lại những hậu quả nhất định cho sinh viên của trường. Một cuộc thăm dò dư luận được thực hiện bởi tờ báo dành cho sinh viên của Ivy League cho thấy sinh viên Harvard có mức độ bất bình cao nhất đối với chất lượng giảng dạy ở đây. Những vấn đề liên quan đến chi phí tăng cao và sự sụt giảm chất lượng sư phạm ở Harvard cùng các trường khác đã trở nên phổ biến vào đầu và giữa những năm 1990. Một nhà phê bình đã chỉ trích Bok về học phí, chính sách hỗ trợ tài chính, Đạo luật chống phân biệt đối xử và lý thuyết văn học hiện đại trong bài phát biểu cuối cùng của ông với tư cách viện trưởng Harvard. Việc những vấn đề thế này “chiếm ưu thế trong các cuộc tranh luận về giáo dục bậc cao tại Mỹ”, Bok nghĩ, “cho thấy chúng ta đang trở nên bối rối như thế nào về lý do tại sao các trường đại học thực sự quan trọng đối với xã hội.” Nhà phê bình ông phản bác: chi phí giáo dục đại học, cách kiếm tiền trang trải học phí, chương trình học, đối tượng được nhận và trên cơ sở nào, cách thức và những khóa học được giảng dạy – đây là bản chất của trường đại học và phù hợp thảo luận vấn đề chung.■

Sự chỉ trích đã giảm dần trong những năm cuối của thế kỷ XX. Chứng khoán tăng giá đã giảm bớt gánh nặng học phí và các chi phí khác cũng tăng chậm lại (mặc dù không thể so sánh với chi phí sinh hoạt). Tuy số lượng sinh viên năm nhất – 1.660 – không thay đổi, số lượng các gia đình tôn sùng Harvard như đỉnh cao của Chân-Thiện- Mỹ (Summum Bonum) vẫn tiếp tục tăng. Sự căng thẳng giữa quan điểm mới về một trường đại học đời hơn tồn tại như một lực lượng xã hội, còn nề nếp cũ nhưng dai dẳng hơn xem trường đại học như một cơ sở giáo dục được tuyển chọn khắt khe hơn, một tháp ngà đẹp đẽ, khó lòng biến mất.

Harvard đã có một năm học 1994-1995 tồi tệ khủng khiếp. Một nữ sinh người Ethiopia đã giết bạn cùng phòng rồi treo cổ tự tử. Vài trăm sinh viên năm nhất ngộ độc thực phẩm. Một giáo sư trường Y xuất bản một cuốn sách bày tỏ tin tưởng vào thuyết những kẻ xâm lược ngoài hành tinh đang bắt cóc người Trái đất; một “giáo sư Luật cuồng danh” tham gia nhóm bào chữa cho O. J. Simpson⁶³; còn tân Viện trưởng Neil Rudenstine đã phải nghỉ vài tháng để hồi phục sức khỏe vì kiệt sức. “Có phải Harvard đang dần rạn nứt?”, tờ Economist đặt câu hỏi.■

Không bao giờ. Các giáo sư và sinh viên của trường vẫn là những người giỏi nhất trong thế hệ của họ. Các thư viện của Harvard vẫn là một trong những kho tàng trí tuệ của thế giới; các học bổng hạng nhất và nghiên cứu khoa học của trường vẫn tiếp tục đều đặn; bí mật của Harvard tiếp tục thách thức tất cả những sự cạnh tranh và lý trí. “Tất nhiên,” tờ Economist kết luận, “Harvard thật sự không xuất sắc như họ tự nghĩ nhưng sụp đổ thì chắc chắn không.”

Chương 16:
Quản trị

Ngay khi vừa nhậm chức, Bok đã thiết lập ngay cơ quan quản trị trung ương hiện đại cho Harvard. Bước đầu tiên của ông là tuyển dụng một đội ngũ cốt lõi gồm các nhà quản trị chuyên nghiệp, đạt chuẩn thế giới. Về nguyên tắc, bộ máy quản trị đơn giản chỉ chịu trách nhiệm về các khía cạnh: tài chính, pháp chế, y tế, công nghệ thông tin, thực phẩm, bất động sản, nhân sự, phát triển, các mối quan hệ với chính phủ. Nhưng trong thực tế, điều này nghĩa là “công ty Mẹ” yếu kém thời Conant và Pusey đã được thay thế bằng những người quản lý chuyên trách quyết đoán hơn nhiều. Khi số lượng và chương trình làm việc của bộ máy mới gia tăng, sự căng thẳng giữa họ và đội ngũ giảng viên, giữa định hướng tập trung vào các vấn đề của viện đại học và truyền thống đáng kính “thân ai người ấy lo” của Harvard cũng gia tăng theo.

NHỮNG NGƯỜI GIÁM HỘ

Khi Bok nhậm chức, Hội đồng bao gồm hai học giả mới được bầu là Charles Slichter từ Illinois và John Morton Blum từ Yale; hai luật sư, Hooks Burr người Boston và Hugh Calkins từ Cleveland; Giám đốc Socony-Mobil Alberl Nickerson từ New York; và Giám đốc Tài chính, lãnh đạo ngân hàng State Street, George Bennet. Cho tới khi ông rời nhiệm sở năm 1991, tất cả đều đã ra đi, được thay thế bởi một đội hình tổ hợp từ những doanh nhân Boston – New York (CEO của Gillette Colman Mockler, nhà xuất bản cho tờ Time Andrwe Heiskell, nhà đầu tư mạo hiểm Robert G. Stone Jr.) cho tới Henry Rosovsky, ủy viên người Do thái đầu tiên trong Hội đồng, cũng là giảng viên đầu tiên trong cơ quan này kể từ năm 1852, và luật sư Washington Judith Richards Hope, ủy viên nữ đầu tiên. Tinh hoa Brahmin Boston không có đại diện trong Hội đồng mà Bok để lại cho người kế nhiệm. Cũng trong nhiệm kỳ này, ba vị giám đốc tài chính liên tục kế vị nhau một cách “chóng vánh”: George Putnam, lại một lãnh đạo ngân hàng State Street khác; Roderick MacDougall, lãnh đạo Bank of New England; và Ronald Daniel, một cộng sự cũ của công ty tư vấn McKinsey and Company. Trong nội bộ Hội đồng, các vị lớn tuổi nhường chỗ cho những người mới không có xuất thân tinh hoa như ngày trước.

Khi cả Harvard và bộ máy hành chính của nó lớn mạnh lên, Hội đồng trở nên ngày càng xa cách đối với thực tại thế tục của việc quản trị viện đại học. Cứ hai tuần, các thành viên Hội đồng lại đi cả quãng đường xa gặp nhau vào sáng thứ Hai để tham gia một lịch trình dày đặc những báo cáo, hội đàm, họp hành với Viện trưởng và các lãnh đạo phụ trách quản trị chính của ông. Khi được mời tham gia Hội đồng năm 1979, Heiskell của tờ Times không thể tưởng tượng nổi nó thiếu tổ chức đến vậy. Cứ mỗi thứ Sáu, các thành viên lại nhận được “một khối lượng tài liệu khổng lồ để đọc về các chủ đề mà chưa từng được suy nghĩ thấu đáo, hoặc nghiên cứu qua, hoặc được phân loại, tập hợp đàng hoàng bởi nhiều cách… (Thế nhưng) khi tới Cambridge vào cuộc họp buổi sáng thứ Hai, chúng tôi phải thảo luận các vấn đề đó một cách tinh thông nhất”. Một ngày trong năm thứ hai ngồi Hội đồng, ông thốt lên: “Tôi phát ốm và kiệt quệ vì bị ném cho một bát nước thải nguyên chất để soi xét cho phiên họp tới.” Lời cáo buộc này đã phát huy tác dụng. Lịch trình của Hội đồng được chỉnh sửa lại để rà soát một cách có hệ thống các trường thuộc Harvard và các đơn vị hành chính quản trị. Mỗi cuộc họp dành ra một giờ để tập trung thảo luận các vấn đề khẩn thiết hơn.■

Hội đồng có dáng dấp tương tự Hội đồng quản trị của một công ty. Nó giữ quyền lựa chọn Viện trưởng, như McGeorge Bundy đã nói: “Quyền của Nữ hoàng được cảnh báo, khuyến cáo, đình chỉ và phủ quyết.” Nhưng không có kiến thức trực tiếp về các vấn đề, thành viên Hội đồng rất khó để đánh giá những bản báo cáo trình ra cho họ. Họ đành dựa vào quyền được ủy thác, đặc biệt là quyền đại diện quản lý các chính sách đầu tư vào Harvard.

Cũng như mọi nơi khác, truyền thống tầng lớp tinh hoa Brahmin của Harvard vẫn tồn tại ở đây. Các thành viên Hội đồng luôn đặt quyền lợi của thế hệ tương lai lên trên những nhu cầu hiện tại; hoặc, như Bundy minh họa một cách sâu cay, “(để bảo vệ) các Giám đốc tài chính khỏi những chủ nhiệm khoa tham lam tàn ác”.■

Ban Quản trị thì họp 5 năm một lần. Ban Quản trị sẽ xác nhận chiếu lệ đối với danh sách lựa chọn của Hội đồng về Viện trưởng mới và các thành viên mới của Hội đồng, thực hiện việc tham mưu cho Bok (người không phải lúc nào cũng tiếp nhận), đồng thời điều hành các ủy ban giám sát tới những trường thuộc Harvard và các phòng hành chính (không phải lúc nào cũng chào đón họ.) Heiskell từng có chân trong Ban Quản trị sáu năm trước khi sang Hội đồng. Ông cảm thấy cơ quan này cũng sai chức năng theo một kiểu khác: “Họ dành quá nhiều thời gian để tranh luận. Thay vì nói và suy nghĩ về những điều có ích cho Harvard, họ nói và ngẫm nghĩ về ‘vấn đề nữ quyền ở Harvard’, hoặc bất kỳ ‘vấn đề’ gì ở Harvard mà họ thích thú”. Heiskell e rằng Ban Quản trị sẽ không đủ sức gây quỹ cho Harvard nếu tình huống đòi hỏi trong tương lai. Ông mong muốn các ứng viên cho cơ quan này nên có nguyên tắc rõ rệt hơn, tốt hơn nên là “các doanh nhân, trước hết bởi chúng ta cần họ cho các chiến dịch tài chính, thứ nữa là họ được đào tạo bài bản với mô hình các ủy ban. Đa phần bọn họ đã tham gia nhiều ban bệ, nên không rảnh mà bày tỏ đủ quan điểm về mọi ngóc ngách trên thế gian.”

Ban Quản trị thành lập một ủy ban vào năm 1975 để xem xét về chính cơ quan này trong tương lai – hoặc nên có hay không. Theo Heiskell, “một vài thành viên… hỏi một cách nghiêm túc là liệu Ban Quản trị… có vận hành đủ hiệu quả các chức năng để đánh giá nó tiếp tục tồn tại. Một vài người bày tỏ quan ngại về cảm giác thiếu mục đích trong sự cống hiến của mình. Số khác đánh giá họ chưa đủ sâu sát để tích cực tham gia vào hoạt động ra quyết định. Số còn lại đơn giản nghĩ là họ là thành viên của một nhóm cồng kềnh và thiếu hiệu quả.” Cũng thừa nhận là “không có một cơ chế quản trị nào lý tưởng”, ông quyết định rằng về nguyên tắc, các thành viên Ban Quản trị được Hội đồng cung cấp quyền “kiểm chứng lại sự tự cấp quyền vĩnh viễn và kiểm soát không giới hạn” quan trọng. Bên cạnh đó, mọi điều chỉnh lớn trong quản trị của Harvard sẽ đòi hỏi hoặc sự ban hành văn bản pháp luật, hoặc một sự sửa đổi tương thích với luật bang. Các lãnh đạo Harvard hẳn không muốn các nhà lập pháp bang Massachusetts nhúng mũi vào chuyện nội bộ của mình.■

Giấc mơ về một ban quản trị toàn doanh nhân của Heiskell sẽ không thành hiện thực; các dòng chảy văn hóa của Harvard cuối thế kỷ XX không cho phép điều đó. Khi các ủy viên Ban Quản trị ăn tối với Tổng thống John F. Kennedy năm 1963, họ là một đội ngũ toàn đàn ông da trắng: bảy nhà tài chính, mười một doanh nhân và nhà công nghiệp cùng bốn luật sư kiệt xuất. Kennedy lúc đó chỉ là cậu bé con bên cạnh một Adams, Cabot, Saltonstall và Rockerfeller. Với việc bầu chọn Clifford Alexander (ủy viên người gốc Phi đầu tiên) năm 1969 và bà Helen Gilbert của Radcliffe năm 1970, bộ mặt của ban bắt đầu thay đổi. Năm 1970, Ủy ban các cựu sinh viên (CCA), tuyên bố sẽ ủng hộ Terry Lenzner, một luật sư Washington và đội trưởng một đội bóng đá, là ứng viên ủng hộ các chính sách đầu tư “phụng sự xã hội” tham gia vào Ban Quản trị. Ông được bầu. Một năm sau, CCA lại hỏi về nhân sự của Ban Quản trị. Câu trả lời là chấp nhận ba người, trong đó một là phụ nữ và một là người gốc Phi.■

Tới năm 1977, không có thành viên nào của ban đến từ ngành ngân hàng và tài chính, và chỉ ba thành viên là doanh nhân. Chín thành viên là nhà giáo dục, sáu người là luật sư và bốn người từng làm cho chính phủ. Ba người là da đen, bảy phụ nữ, bốn người dưới 40 tuổi. Không có bất cứ phụ nữ hoặc người da đen nào được chính thức đề cử mà bị hội cựu sinh viên phủ quyết, trong khi các giám đốc kinh doanh tài năng và các nhà tài chính, kể cả các nguyên chủ tịch hội cựu sinh viên, lại trượt lên trượt xuống trong việc tranh cử vào Ban Quản trị.

Cuối những năm 1980, việc thoái vốn ra khỏi những công ty Mỹ đầu tư ở Nam Phi là lời kêu gọi tập hợp về mặt chính trị đối với các cựu sinh viên tích cực cũng như sinh viên còn đang theo học. Từ năm 1986 đến năm 1991, 27 thành viên (chủ yếu là người ủng hộ thoái vốn) ứng cử vị trí thành viên Giám sát, và bốn người trúng cử. Khi Bok cố gắng giải thích vị thế của ông trong quyết định thoái vốn với những người phản đối là sinh viên và cựu sinh viên, liên lạc với Hội đồng Giám sát bị cắt đứt. Theo Heiskell, Bok thấy cơ quan này “tùy tiện và thiếu chín chắn”. Ông nghĩ vị chủ tịch “sẽ vui vẻ dẹp ngay cái cơ quan này”, nếu có thể. Nhưng sau đó chấm dứt chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, vấn đề thoái vốn lùi vào dĩ vãng và sự xáo động của các thành viên Giám sát cũng vậy.■

KHỞI TẠO: QUẢN TRỊ CẤP TRUNG ƯƠNG

John Dunlop, Chủ nhiệm FAS từ tháng 7 năm 1970 đến tháng 2 năm 1973, cho rằng yếu tố nổi bật nhất trong cuộc chuyển dịch của Harvard từ thập niên 1960 tới 1970 không phải việc sinh viên chiếm đóng University Hall, mà là sự thay đổi thể chế diễn ra sau đó. Dunlop là quả là rất thích hợp khi đảm nhiệm trọng trách vào thời kỳ hoang mang này. Mạnh mẽ, tự tin và đầy cẩn trọng, ông giống như một vị Sa hoàng thời chiến loạn. Ông tìm cách phục hồi kết nối trao đổi nội bộ bằng cách gắn kết các giảng viên với quá trình cải cách. Ông gánh vác vị trí chủ tịch Ủy ban Quản trị mà Pusey và Hội đồng thành lập tháng 9 năm 1969. Từ ủy ban này, một loạt báo cáo của các tiểu ban được công bố: Harvard và tiền nong; quyền và nghĩa vụ của các sinh viên và giảng viên; quá trình lựa chọn viện trưởng; bản chất và mục đích của trường đại học; cơ cấu tổ chức cũng như chức năng của các cơ quan Quản trị và văn phòng Viện trưởng.■

Ủy ban này phát hiện ra Hội đồng và Viện trưởng đã quá tải bởi những áp lực hằng ngày. Nó đề xuất ra các vị trí phó viện trưởng phụ trách tài chính, hành chính, phát triển, quan hệ với chính phủ và cộng đồng, cùng một quan chức cao cấp về giáo dục – một Hiệu trưởng⁶⁴ hoặc một Hiệu trưởng danh dự – thúc đẩy chương trình giữa các khoa và bàn bạc với Viện trưởng về chính sách đào tạo. Các thành viên ủy ban biết rằng “vai trò quản trị đã bị gièm pha, đến nỗi việc đột nhiên khẳng định vai trò quan trọng của nó… có thể tạo nên sóng xung kích trong cộng đồng và mối quan ngại sâu sắc giữa các chủ nhiệm khoa”. Nhưng họ tin tưởng điều này là cần thiết “cho các nhân viên trường và sẽ giúp khôi phục hoạt động xứng đáng của những chức năng (dịch vụ) bị coi nhẹ” của viện đại học.■

Derek Bok quyết định rằng “dốc toàn lực” vào quản trị tập trung là “quá nhiều”. Ông đồng ý với ý kiến bổ sung thêm các phó viện trưởng, nhưng vẫn ý thức rất rõ rệt về truyền thống mạnh mẽ của Harvard là những trường và khoa tự trị dưới quyền các hiệu trưởng và chủ nhiệm khoa. (Ông cũng từng trải qua.) Trong khi cũng từng ủng hộ việc bổ nhiệm Hiệu trưởng, giờ đây, ông cần suy nghĩ lại. Trách nhiệm chính trong vai trò Hiệu trưởng ở hầu hết các trường là việc xử lý ngân sách: quyết định miếng bánh tài chính được chia thế nào. Điều này sẽ giảm quyền hạn của người đứng đầu các trường và khoa. Kể cả một đề xuất Hiệu trưởng kém hấp dẫn hơn – người chỉ quan tâm đến giáo dục và học thuật, Bok vẫn thích tự mình làm điều này.

Trong lúc đó, ông lại là một tín đồ trung thành của việc “làm gì là phải chuyên nghiệp”. Điều này phá vỡ truyền thống của Harvard về những nhà quản trị mà phẩm chất chính là làm việc lâu năm ở trường đại học và có quan hệ chặt chẽ với Harvard. Bok miệt mài tìm kiếm những nhà quản trị kiểu mới, dạng vẫn phổ biến ở các trường đại học khác: những chuyên gia có kinh nghiệm phong phú bên ngoài.■

Phó Viện trưởng phụ trách Tài chính Hale Champion là quyết định bổ nhiệm đầu tiên của Bok. Nền tảng của Champion là điển hình cho một thế hệ quản trị mới: kinh nghiệm đa dạng, năng lực xuất chúng, không có gốc gác dính dáng tới Harvard. Ông khởi nghiệp là một nhà báo và trở thành quản lý tài chính cho Thống đốc bang California Pat Brown năm 1960, chịu trách nhiệm về ngân sách của bang (bao gồm cả của Đại học California), thuế và nhân sự. Sau đó, trong một thời gian ngắn, ông đứng đầu Hội đồng Tái thiết Boston dưới quyền thị trưởng Kevin White, và năm 1969 tới Đại học Minnesota làm Phó chủ tịch phụ trách tài chính và hành chính. Đó là lúc Bok tìm ra ông.

Stephen Hall trở thành phó viện trưởng phụ trách hành chính, với trọng trách phân luồng các hoạt động dịch vụ và giảm chi phí. Ông từng có 13 năm làm phụ trách hệ thống khách sạn Sheraton, nơi ông là một “pháp sư về các hoạt động quản trị và kiểm soát chi phí phức tạp”. Căn cứ để bổ nhiệm Hall không chê vào đâu được: một người có kinh nghiệm thực tế từ thế giới bên ngoài liên quan mật thiết đến phần việc cần giải quyết ở trường.

Trong nhiệm kỳ Phó Viện trưởng của Hall, môi trường kinh tế khắc nghiệt với tỷ lệ lạm phát cao và thâm hụt ngân sách đã gây căng thẳng trong mối quan hệ công việc của ông với các khoa. Họ than phiền về sự khó khăn ngày càng cao của cơ chế hành chính tập trung mà có vẻ “sẵn sàng chi tiền cho hạ tầng hơn là các giảng viên”. Các chủ nhiệm khoa ao ước về “ngày xưa, bầu không khí mà trước khi có những chuyển biến lớn về chính sách cũng như phương cách”. Như thêm dầu vào lửa, Hall có một tính cách “thẳng ruột ngựa” và phong cách quản lý trực diện. Ông tạo lập danh tiếng của mình như một thủ quỹ cứng rắn khi loại bỏ Giám đốc báo chí Mark Caroll, người mà sự vung tay quá trán đã đóng góp đáng kể cho thâm hụt ngân sách của trường. Hall từ chối phong cách “mạ vàng” khi duyệt xây thêm một khu ký túc xá cho sinh viên nhập học năm 1973, thay vào đó, đề xuất phương án mới “nhanh gọn”. Đúng như dự đoán, các lỗi về thiết kế và xây dựng xuất hiện từng bước một với chi phí xây dựng tăng dần. Hall rời trường tháng 6 năm 1976, tiếp đó là giáo sư Joe B. Wyatt, người điều hành Ban Công nghệ thông tin (OIT), và sau này trở thành Hiệu trưởng trường Vanderbilt.■

Charles Daly tham gia bộ máy của Bok vào mùa thu năm 1971 để phụ trách phần quan hệ với chính phủ và cộng đồng, sau 5 năm phụ trách vị trí này ở Đại học Chicago. Bok thích thú với vẻ thô ráp kiểu Ireland của Daly (chưa hề bị mai một bởi một bằng BA ở trường Yale) và mức độ từng trải nhiều nghề nghiệp: kinh doanh, nhà báo và nhà chính trị đảng Dân chủ. Daly xắn tay vào thiết kế lại một cách khôn ngoan hơn hệ thống dịch vụ tin tức và thông tin của trường, mở rộng phần hướng ra các hoạt động hành lang của Washington, đồng thời tu bổ lại rào chắn trước những nhóm phản đối hoạt động mở rộng cơ sở vật chất của Harvard. Nhưng một dự án then chốt – xây dựng Thư viện Kennedy và Bảo tàng ngay cạnh trường Chính sách công JFK – đã thất bại vào mùa thu năm 1975. Tiến độ thi công trì trệ, lại thêm vấn đề cả cộng đồng quan tâm là thư viện có thể làm tổn hại đến một số cây sung dâu được yêu thích gần đó, khiến gia đình Kennedy phải di dời địa điểm sang một khu gần cảng Boston. Với sự kiên nhẫn có giới hạn của giới học giả, Daly đã rời trường vào tháng 6 năm 1976. Những người kế nhiệm ông, được tuyển từ chính giới Washington, tiếp tục đau khổ với sự thiếu ăn khớp giữa nhiệt tình của họ để định hình tốt hơn cho chính sách công của Harvard, với một thực tế phũ phàng của một học viện phân tán quyền lực, chẳng có một tiếng nói chung.

Chase Peterson trở thành phó viện trưởng phụ trách phát triển và quan hệ cựu sinh viên năm 1972. Tốt nghiệp trường Harvard và Trường Y, ông chính là Chủ nhiệm khoa Tuyển sinh từ 1967 và có rất nhiều mối quan hệ với các cựu sinh viên và sinh viên trong trường. Nhưng Peterson chọn trở thành chú cá lớn hơn trong một cái ao nhỏ hơn khi cơ hội tới. Ông đi ra làm phó chủ tịch phụ trách Khoa học Y tế của trường Đại học Utah năm 1978, để lại sau lưng những hoạt động gây quỹ đang mở rộng. Người kế nhiệm khéo léo của Peterson, Fred Glimp (cũng tốt nghiệp BA và tiến sĩ của Harvard), vốn là Chủ nhiệm Ban tuyển sinh và Hiệu trưởng Đại học Harvard), tiếp nối sự nghiệp phát triển cơ sở cho một tổ chức chuyên nghiệp hàng đầu. Cũng không ngạc nhiên khi mảng phát triển, một trong những mảng thành công hơn của cấu trúc quản trị mới, được dẫn dắt bởi những người từng tốt nghiệp tại trường và có mối quan hệ mật thiết với giảng viên cũng như cựu sinh viên.

Luật sư trưởng Daniel Steiner được Pusey tuyển dụng về khi nhóm luật sư trong Hội đồng khăng khăng rằng cần phải có một ai đó trong nội bộ theo dõi các vấn đề pháp lý của trường. Pusey từng tuyên bố, như Steiner hồi tưởng, “luật sư như thợ sửa ống nước: khi một đường ống vỡ, bạn cần ai đó hàn nó, nhưng bạn sẽ không yêu cầu thợ sửa ống nước vào phòng bạn và thiết kế nó”. Dưới quyền của luật sư đồng nghiệp Bok, vai trò của Steiner thay đổi. Trong thời gian đó, ông đã trở thành đồng nghiệp quản trị gần gũi và có tầm ảnh hưởng nhất của viện trưởng, kiêm luôn giám đốc quản trị khủng hoảng trong phần lớn thời gian ông tại nhiệm. Trong khi làm trưởng bộ phận phát triển, hiệu quả công việc của Steiner được tăng cường bởi mối quan hệ mật thiết của ông với các giảng viên, kể từ thời là sinh viên trong tòa nhà Eliot.■

Việc chuyên nghiệp hóa đội ngũ quản trị của Harvard không hẳn xuôi chèo mát mái. Tới năm 1978, hầu hết các phó viện trưởng tuyển lần đầu của Bok đều đã ra đi, một tỷ lệ thất thoát nhân sự chưa từng có trong những năm trước 1970. Mùa thu năm 1974, trợ lý phó viện trưởng phụ trách quan hệ công chúng Robin Schmidt (các phó viện trưởng mau chóng tuyển ngay trợ lý) cảnh báo Charles Daly rằng góc nhìn tiêu cực của các giảng viên về “băng đảng Mass. Hall” (các phó viện trưởng) đang có chiều hướng gia tăng. Họ đánh giá bộ máy quản trị là “quá máy móc”, “quá đông” và chịu trách nhiệm cho việc “thắt chặt quỹ tiền đầu tư vào mục đích học thuật”. Các giáo sư thất vọng bởi các nhà quản lý “không tốt nghiệp trường đại học, và tệ hơn, chẳng dính dáng chút nào tới Harvard”. Cấp thiết nhất lúc này, là tìm cách kéo bộ máy quản trị lại gần các khoa hơn nữa, đặc biệt là FAS.■

Bok trao cho các cấp phó của mình rất nhiều quyền tự chủ. Họ là các chuyên gia, và ông để họ làm công việc họ chuyên sâu theo cách mà họ thấy phù hợp. Cách làm đó đúng với lý thuyết quản trị hiện đại. Nhưng tiếc thay, Harvard vốn là “một liên minh của các lãnh chúa bán độc lập, những vị địa chủ và một vài nông trại,” với một nền văn hóa hàn lâm cổ kính, không dễ tiếp thu lý thuyết quản trị hiện đại. viện đại học có vẻ không sẵn sàng lắm cho việc vận hành như một công ty.■

QUẢN LÝ TIỀN VÀ KIẾM TIỀN

Dù theo phong cách mới hay không, các nhà quản trị Harvard sau năm 1970 vẫn phải lo lắng về tiền bạc. Trong bối cảnh một phần tư thế kỷ tới, chi trả được chi phí, dự tính được ngân sách và huy động được tiền cho việc mở rộng quy mô cho Harvard là những việc ưu tiên hàng đầu của họ. Báo cáo của Ủy ban Dunlop năm 1970 cảnh báo:

Viện trưởng mới có vẻ đang đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng về tài chính. So với những nhu cầu khó có thể không đáp ứng, thì tiền khan hiếm về mọi mặt. Có vẻ như sẽ còn khan hiếm hơn. Trong thập kỷ tới, các cơ quan quản trị của Harvard sẽ phải đối mặt với những quyết định đau đớn về hoạt động nào cần duy trì, hoạt động nào cần thu hẹp, thậm chí phải hủy luôn. Đó là trường hợp chắc chắn sẽ xảy ra nếu Harvard đang muốn có những hành trình phiêu lưu mới mà không đủ khả năng tự tài trợ cho mình.

Một thị trường chứng khoán trì trệ, lạm phát cao và dai dẳng, hỗ trợ của liên bang thì yếu dần và các cựu sinh viên mất phương hướng càng làm bức tranh tài chính Harvard thêm ảm đạm. Nhưng Phó Viện trưởng phụ trách tài chính Hale Champion lo lắng nhiều hơn về “mê cung tài chính” nội bộ chào đón khi ông tới. Giám đốc Tài chính George Bennett khi ấy kiêm nhiệm nhiều việc khác nhau: ông là CFO của trường, thành viên Hội đồng và là cộng sự quản lý của Công ty Nghiên cứu và Quản trị State Street, đang đầu tư khoản vốn của Harvard. Bên cạnh xung đột lợi ích, việc vị giám đốc tài chính này chủ yếu làm việc ở Boston và chỉ đến Cambridge khi cần là một vấn đề. Giống như người tiền nhiệm Paul Cabot, người mà ông phò tá suốt từ năm 1948 đến năm 1965, Bennett có một cá tính “góc cạnh” và lối nói thẳng thắn. Trường Harvard đã thay đổi đáng kể khi ông tại vị, nhưng bản thân ông thì không. Ông tin là các doanh nghiệp (kể cả Harvard) vốn chỉ chịu trách nhiệm trước nhân viên, khách hàng và cổ đông, vì thế không đồng tình với “tinh thần công dân” của những đồng nghiệp “tự do hơn”. Ngày càng lạc điệu với Harvard mới, ông đệ đơn từ chức vào mùa thu năm 1972. Sông mỗi khúc mỗi khác: người kế nhiệm ông là một dân Boston cổ điển chính hiệu, George Putnam, cháu họ của A. Lawrence Lowell và là em họ của McGeorge Bundy.■

Trong cùng thời gian đó, có một sự thay đổi lớn trong quản trị khoản vốn ủy thác của Harvard. Công ty quản lý Harvard (HMC), một công ty con hoàn toàn vốn của trường, được thành lập năm 1974 để “cung cấp tổng thu nhập có thể cạnh tranh với các trường sinh lời hàng đầu”. Trên thực tế, Bennett đề xuất kế hoạch này và Putnam triển khai nó. Công ty chịu trách nhiệm vụ đầu tư khoản vốn ủy thác của Harvard theo một cung cách tương xứng với tầm cỡ của nó và sự phức tạp của thị trường tài chính hiện đại. Đặt trụ sở tại văn phòng của giám đốc tài chính, 70 phố Federal, HMC tuyển dụng một “nhóm nhỏ, cân đối các chuyên gia đầu tư hàng đầu để quản lý số lượng tiền vốn ủy thác khổng lồ. Năm công ty bên ngoài – ‘các vệ tinh’ với phương án đầu tư khác nhau – được giao những khoản vốn nho nhỏ vừa tầm nhất để quản lý (công ty có trụ sở ở Boston, đang rất nổi là Fidelity Investment lại không nằm trong số này, khiến cộng đồng cũng có đôi chút băn khoăn). Các công ty này được kỳ vọng cung cấp thông tin và là “đầu vào chiến lược” cho HMC. Champion thích thú với ý tưởng có những hướng đầu tư bổ sung nhưng lại cạnh tranh nhau trong cuộc chơi đầu tư vốn của Harvard.■

Nhưng vẫn còn nhiều chất “rượu cũ” trong bình mới của chế độ quản lý tài chính. Walter M. Cabot, cháu của cựu giám đốc tài chính Paul Cabot, được chọn đứng đầu HMC. Cabot tuyển tám đối tác khác để hình thành “đội nhóm”, chủ yếu là các thạc sĩ MBA của Harvard và một vài siêu sao từ những ngân hàng và công ty đầu tư ở Boston. Công ty này không thiếu sự dũng cảm và trí tưởng tượng trong chính sách đầu tư của mình. Tới năm 1995, nó đã “ngập tới đầu gối các công cụ phái sinh”, các cổ phiếu công ty tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm và đủ loại hoa thơm cỏ lạ của rừng rậm đầu tư; và chỉ trong thập kỷ đầu tiên, từ 9 chuyên gia đầu tư đã phình ra tới 100. Hiệu quả đầu tư của công ty đủ mạnh để vượt qua mức phi mã của lạm phát, bằng hoặc thậm chí vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh và (trừ một vài nước đi hơi lạc lối) đã điều hướng thành công một thế giới đầu tư phức tạp.■

Tới năm 2000, khoản vốn ủy thác của Harvard đã đạt tới mức choáng váng 19,2 tỷ đô-la, vượt xa bất cứ trường đại học nào khác. Năm 1990, khi cố gắng giải câu đố “Tại sao các trường đại học lại có khoản ủy thác đầu tư?”, Giáo sư Trường Luật Yale Henry Hansmann đã kết luận rằng đó là từ “góc nhìn khác biệt” của những người ủy thác vốn, mà có được một khoản ủy thác khổng lồ và tăng trưởng tự thân. Rõ ràng đây là trường hợp của Harvard. Tỷ lệ phân bổ lợi nhuận trung bình cho các khoa từ năm 1971 tới năm 1996 là 4,6%, còn dư lại tương đối để tái đầu tư vào khoản vốn ủy thác. Trừ vài ngoại lệ, Hội đồng hạn chế bất cứ việc chi tiêu lớn nào từ khoản ủy thác đầu tư đang sinh sôi nảy nở này để dành cho việc đầu tư mạnh tay hơn vào giảng viên và các mục đích đào tạo khác. Chỉ vào những năm tháng dồi dào tiền bạc nhất cuối thế kỷ, chính sách thắt lưng buộc bụng này mới lỏng ra đôi chút.■

Mức sinh lời của thị trường thập niên 1990 đã nâng cao thu nhập của những quản lý cao cấp tại HMC, khiến các giảng viên không thoải mái. Những người hiểu biết hơn về cơ chế đãi ngộ của các quỹ quản lý tiền thì không cảm thấy mức thu nhập này của họ có gì sai trái. Mối quan tâm lớn hơn là độ minh bạch trong báo cáo thường niên của HMC và sở thích ham dùng đòn bẩy của nó, cụ thể là mượn một lượng tiền khổng lồ dựa trên xếp hạng tín dụng AAA của Harvard nhằm tăng vốn đầu tư, chắt chiu từng mức chênh nho nhỏ trong giá trái phiếu và cổ phiếu. Một nhà phê bình lo rằng “HMC quá bị lôi cuốn vào hiệu quả đầu tư ngắn hạn trong trò chơi này so với các đối thủ của nó”.■

Khi nhận vị trí phụ trách tài chính của Harvard năm 1971, Hale Champion phát hiện ra một khoảng cách rất nhỏ giữa thu nhập và chi phí trong tổng ngân sách của Harvard. Ông kết luận rằng một chính sách quản lý tiền tệ chặt chẽ quan trọng hơn việc tăng vốn ủy thác đầu tư. Và ông quyết tâm đạt tới sự minh bạch tài chính hơn nữa, trước phản ánh của các khoa, trường về việc báo cáo của Giám đốc tài chính:

Vô cùng rối rắm, thiếu sự giải trình chung về chính sách tổng quát, khiến bất cứ ai không thường xuyên theo dõi danh mục đầu tư của Harvard sẽ cảm thấy cực khó để ước tính kết quả. Không có chút thông tin nào về nguyên tắc lựa chọn, những cái giá phải đánh đổi giữa hiện tại và tương lai, giữa tỷ lệ lợi tức và mức độ tăng trưởng, rủi ro, thanh khoản. Bất cứ ai quan tâm tới những chính sách đằng sau các con số chỉ còn cách làm thám tử, phán đoán.■

Một bước tiến lớn trong việc quản lý tiền hiệu quả hơn đã được thực hiện năm 1970, khi tất cả các khoản ủy thác đầu tư được đổ vào một tài khoản duy nhất, Tài khoản hoạt động chung (GOA – General Operating Account), và những cổ phiếu đơn vị tương ứng được phân bổ lại cho các khoa. Sáng kiến về GOA là đóng góp quan trọng nhất của Champion cho chính sách quản lý tiền của Harvard. GOA về cơ bản giống như ngân hàng trung ương, có toàn quyền nhận, quản lý, đặt lãi suất cho các khoản tiền gửi (từ quỹ học phí và những thu nhập khác) được thực hiện bởi các khoa và bộ phận khác, đầu tư vốn lưu động, thực hiện các khoản cho vay, và thu xếp vốn tài trợ cho các dự án sử dụng vốn lớn. Đây là một sự tương phản đậm nét so với hệ thống cũ, ở đó mỗi khoa phải tự quản lý dòng tiền của chính mình.

Chỉ bằng việc quản lý chặt chẽ dòng tiền, ước tính Harvard đã bổ sung thêm 428 triệu đô-la vào các nguồn lực trong những năm giữa 1973 và 1996. Bắt đầu bằng con số 0 năm 1973, tổng giá trị tài sản của GOA đã lên tới 2,72 tỷ đô-la vào năm 1999. Thu nhập không phải chuyển sang cho các khoa mà được dành sử dụng sau cho “những mục đích chung của viện đại học”. Champion kỳ vọng khi số dư tài khoản ngân hàng tăng lên, quyền uy kiểm soát các tài nguyên tăng dần của Viện trưởng sẽ giúp ông “làm được nhiều điều”.

Một trong những mục tiêu khác của cơ hội tài chính là khoản đầu tư được miễn thuế, được chính phủ thông qua dành cho việc xây dựng trong khuôn viên các trường đại học, mà ở đây, cụ thể là trái phiếu Hỗ trợ Y tế và Giáo dục của bang Massachusetts (HEFA), được ban hành năm 1968. Champion đã rất khôn ngoan vận dụng trường hợp này để có vốn cho việc xây dựng mà không phải động vào các quỹ nội bộ (có lẽ bị giằng xé lương tâm bởi đạo đức và/hoặc bởi tinh thần giai cấp tinh hoa trong sáng, Giám đốc Tài chính George Bennett, nghe nói đã bỏ về giữa chừng trong cuộc họp Hội đồng Quản trị, khi Champion phác ra kế hoạch này với ông). Loạt trái phiếu tổng giá trị 12,5 triệu đô-la được phát hành tháng 11 năm 1972 để chi trả cho một số ga-ra thuộc khuôn viên trường, việc thiết kế hệ thống trạm làm lạnh và các thiết bị nội thất trong nhà. Đó mới là điểm khởi đầu. Tới năm 1986, Harvard đã phát hành hơn 782 triệu đô-la trái phiếu HEFA, phần lớn là để đáp ứng mức chi phí leo thang của dự án Trạm năng lượng tổng hợp cho khu vực Y tế (MATEP). Điều này khiến Quốc hội Mỹ phải đưa ra ngay đạo luật cải cách về thuế, trong đó đặt một mức trần 150 triệu đô-la, khoản nợ miễn thuế tối đa mà bất cứ trường đại học tư nhân nào được phép có trong một thời điểm. Dù như vậy, tới năm 1996, tổng lượng trái phiếu vẫn còn dư nợ được phát hành của viện đại học đạt tới con số 1,25 tỷ đô-la, lớn hơn bất cứ trường đại học nào. Hơn 60% trong đó là các trái phiếu miễn thuế, phát hành trước khi lệnh hạn chế của Quốc hội có hiệu lực.■

Bản thân việc quản lý tiền sáng tạo cũng không thể đáp ứng mức chi phí leo thang của một Harvard thời đại cuối thế kỷ XX. Hoạt động gây quỹ đều đặn trở thành mục tiêu cấp thiết. Điều này đòi hỏi một cơ chế đa tầng về tổ chức và khả năng thuyết phục. Điều khiến hoạt động gây quỹ của Harvard đạt kết quả ngoài mong đợi chính là sự hiệu quả của các hoạt động phát triển, vị thế biểu tượng của trường và thị trường chứng khoán phi mã trong thập niên 1990.

Guồng máy gây quỹ của Harvard năm 1971 chủ yếu bao gồm các bộ phận phát triển gắn với cơ quan quản trị trung ương và tới mỗi trường chuyên ngành chính, trừ FAS, nơi có đặt ra vài hạn chế việc cho phép các giảng viên tham gia một số hoạt động và chương trình cụ thể. Ráp nối với nhau, số lượng người tham gia và kích cỡ các ngân sách dành cho hoạt động gây quỹ rất lớn. Nhưng một người quan sát nhận xét, việc gom lại giống như “một tập hợp các quầy hàng bán lẻ”. Tốc độ tăng trưởng của khoản đóng góp hằng năm giữa 1964 và 1973 đang giảm, các chiến dịch lẻ tẻ, nhỏ nhưng nhiều nơi từ 1973 đến 1978 cũng cho kết quả đáng thất vọng. Một hoạt động gây quỹ hợp nhất có vẻ là lựa chọn hấp dẫn cho cơ quan phát triển của Harvard. Nhưng truyền thống “việc ai nấy lo” ăn sâu vào máu người Harvard là lực cản lớn.

Áp lực phải có một cơ chế gây quỹ để tài trợ cho FAS bắt đầu hình thành vào giữa thập niên 1970. FAS đang thâm hụt ngân sách, và nguồn dự phòng không hạn chế của khoa dần cạn kiệt. Bok và các trợ lý đã tiến hành một cách rất bài bản, thông qua các bước từ lên kế hoạch, chuẩn bị, nhưng Chủ nhiệm FAS Henry Rosovky thì không thể kiên nhẫn để theo suốt chặng đường chiến dịch 5 năm bắt đầu từ năm 1979. Trong Chương trình vì Harvard của Pusey 20 năm trước, trọng tâm là trường đại học, và nhà tài trợ tiềm năng lớn nhất là các cựu sinh viên. Trong chiến dịch này, mục tiêu chính là “ngăn chặn sự xói mòn lương của giảng viên” (giảm 17% giữa 1970 và 1980) và “đảm bảo viện đại học có thể tiếp cận các sinh viên ở bất cứ điều kiện kinh tế nào trong xã hội”. Rosovky muốn gây quỹ không hạn chế để phục vụ các nhu cầu thường xuyên và lâu dài cho giảng viên. Nhưng nhiều người e rằng nếu chỉ lấp đầy các hoạt động đang sẵn có, thì không đủ để thu hút các nguồn đầu tư. Điều này, kèm thêm tính cẩn trọng vốn có của Bok, đặt mục tiêu trần là 250 triệu đô-la, cũng đã là mục tiêu tham vọng nhất trong bất cứ chiến dịch gây quỹ ở bất kỳ trường đại học nào vào thời điểm đó.■

Trong quá khứ, việc kêu gọi cho quỹ được văn phòng Viện trường trực tiếp thực hiện. Bây giờ, công tác xác định, xếp hạng, ghi nhận và tập hợp các nhà tài trợ chính được giao vào tay các chuyên gia thuộc cơ quan phát triển của viện. Cơ quan này làm việc với Hiệp hội cựu sinh viên Harvard và hình thành một lực lượng tình nguyện chừng 5.000 cựu sinh viên và bằng hữu khắp đất nước. Chiến dịch này thu nhận được 385 món quà có giá trị trên 100.000 đô-la, chiếm 58% tổng số quỹ cần huy động; 82 nhà tài trợ tặng mỗi người trên 1 triệu đô-la.

Chiến dịch đạt tới mục tiêu sau ba năm – trong đó mục tiêu được nâng lên 350 triệu đô-la, để cấn trừ bớt yếu tố lạm phát vượt dự phòng và mức cắt giảm trong số tiền hỗ trợ của liên bang. Rosovsky đã chứng tỏ bản thân là một nhà gây quỹ xuất chúng. Việc ông được bổ nhiệm năm 1973 từng được những người Do Thái trong cộng đồng ăn mừng nhiệt liệt. Trong chiến dịch vận động gây quỹ, ông trở thành cầu nối tới các cựu sinh viên Do Thái giàu có: những nhà phát triển bất động sản trẻ tuổi, nhà tư bản tài chính, cũng như những người Đức Do Thái lớn tuổi hơn.■

Trong tình hình này, lạm phát và thị trường chứng khoán yếu kém làm giảm thu nhập từ khoản ủy thác đầu tư xuống còn 18,1% tổng doanh thu của Harvard giữa thập niên 1980. Điều đó có nghĩa là nguồn học phí, thu nhập duy nhất còn có thể điều chỉnh phải lấp khoảng trống. Kế hoạch về chiến dịch gây quỹ mới bắt đầu, ngay khi chiến dịch cũ còn chưa nguội. Một nghiên cứu cho thấy, dù cho Harvard có một nguồn tài trợ rất sâu rộng, mức độ tăng trưởng về gây quỹ của nó lại đang tụt hậu so với các học viện khác. Chắc chắn là Harvard thu hút được nhiều đóng góp hơn bất cứ trường nào khác ở 18 trong 20 năm giữa 1968 và 1987. Nhưng các đối thủ chính đang rút ngắn khoảng cách, và Stanford cùng Cornell đang thu hút được một số lượng lớn món quà trị giá hơn 1 triệu đô-la.

Các dự toán cho thấy viện đại học cần gây quỹ nhiều hơn 3 tỷ đô- la giữa năm 1988 và 1997 để duy trì thu nhập từ khoản ủy thác đầu tư và đáp ứng những nhu cầu mới trong nghiên cứu cũng như giảng dạy. Đó là một con số quá lớn. Những người đứng đầu cơ quan phát triển tin rằng nếu may mắn, họ sẽ huy động được nửa số đó – nếu hoạt động gây quỹ ổn định đều như hiện tại. Trong khi đó, các trường đứng ngoài chiến dịch của FAS cũng đang vật lộn với câu chuyện của riêng mình. Ba kế hoạch chi tiêu cho các trường đã được duyệt, năm kế hoạch nữa đang trên dự thảo.

BIẾT LÀM SAO ĐÂY?**

Chuyên gia cơ quan phát triển Fred Glimp và Thomas Reardon đi đến một khuyến cáo quyết liệt với Hội đồng vào mùa thu năm 1988. Họ cho rằng cơ chế phi tập trung trong việc gây quỹ của Harvard, dựa trên căn cứ mỗi trường “sở hữu” cựu sinh viên riêng của mình, đã làm hỏng hiệu quả của tập hợp các nhà tài trợ. Việc khuyến khích nhà tài trợ tiềm năng tập trung vào nhu cầu của riêng một trường thay vì một mục tiêu toàn học viện lớn, đa dạng hơn là làm hẹp đi tầm nhìn của họ. Các chuyên gia gây quỹ không nên hỏi “Chúng ta nên nhắm đến ai để gây quỹ cho trường Luật?”, mà nên nghĩ “điều gì khiến ngài Smith đây sẵn sàng quyên góp 10 triệu đô-la?”.

Bị thuyết phục bởi những lý lẽ này, Bok tập hợp lãnh đạo các trường Kinh doanh, Y, Luật và FAS – những ngôi trường đang có cảm giác rằng họ sẽ thiệt thòi trong cơ chế gây quỹ tập trung hơn – đến để thảo luận về chiến lược vừa được đề xuất và cách tiến hành nó cụ thể ra sao. Ông đảm bảo rằng họ sẽ tiếp tục được giám sát riêng rẽ khi đến công đoạn xác định và phân bổ lại các nhà tài trợ tiềm năng. Và họ có thể giữ lại các nhà tài trợ chính, những người tình nguyện chính cho riêng mình. Mấu chốt của chiến lược mới là không để lọt một nhà tài trợ tiềm năng nào, nhưng cần mở rộng tới các mảng khác nữa của viện. Hiệu trưởng Trường Kinh doanh John McArthur, được coi là người bảo vệ mạnh mẽ nhất về quyền tự trị, đã phá lớp băng năm 1990 bằng cách mời hiệu trưởng các trường nhỏ hơn – Giáo dục, Thần học, Y tế cộng đồng, và Thiết kế – tham dự bữa trưa với những cựu sinh viên giàu có của Trường Kinh doanh, những người có hứng thú với các lĩnh vực này.

Chiến dịch quy mô toàn Harvard đầu tiên thành hình. Quy mô của việc chuẩn bị, mật độ các nhà tài trợ tham gia phải đạt tầm cỡ của một cuộc gây quỹ cỡ nhiều tỷ đô-la. Sự hòa trộn các thành phần xã hội trong số những cựu sinh viên giàu có và quan hệ phong phú, cũng như giữa các cựu sinh viên và nhà quản trị của trường, luôn luôn là thành phần sống còn trong một buổi gây quỹ. Trong những hoạt động dần dần sẽ trở thành “Ngày cuối tuần của Bok”, các cựu sinh viên mục tiêu sẽ được mời tới trường cùng bạn đời của họ để nghe giảng viên thảo luận về những vấn đề chính trị, kinh tế hay khoa học nổi bật. Viện trưởng cùng một hoặc hai chủ nhiệm khoa cũng báo cáo về những mối quan tâm về học thuật hoặc về quản trị của Harvard. Những bộ óc đang suy nghĩ cao siêu sẽ được làm dịu lại bởi các bữa tiệc trưa, tiệc tối, buổi hòa nhạc, trận bóng đá và các buổi giao lưu. Giả định chung (và khá chuẩn xác) là: “Bất kể sự liên hệ là thân tình hay nghiêm cẩn, bất cứ là khi nào người ta đến nói về Harvard – bóng đá cũng được, bữa tối cũng được, hoặc một ngày cuối tuần với Bok – sự quan tâm thích thú với Harvard chỉ có tăng lên.”■

Các thành viên cơ quan phát triển đang háo hức muốn hiện thực hóa ngay chiến dịch, nhưng một số chủ nhiệm khoa muốn kéo chân họ lại. Họ nghĩ Harvard nên đầu tư vào con người và cơ sở vật chất hơn là đổ tiền vào những quỹ ủy thác đầu tư, vì các chính sách ủy thác đầu tư đặt nặng giá trị của sự thiếu chắc chắn trong tương lai hơn là những lợi ích trước mắt. Việc ra đi của Chủ nhiệm FAS Michael Spence và của chính Bok năm 1991 đã khiến mọi thứ bị trì hoãn, cho tới tháng 5 năm 1994. Điều này giúp cho Viện trưởng kế nhiệm Neil Rudenstine có thêm thời gian để đặt dấu ấn cá nhân lên các nỗ lực. Những năm tháng làm hiệu trưởng Princeton đã đào tạo cho ông về phương án gây quỹ quy mô toàn trường đại học. Ông vỗ về những chủ nhiệm khoa đầy ngờ vực bằng cách yêu cầu Hội đồng bù đắp cho những chi phí gây quỹ với mức tăng nhất thời trong khoản trả lợi tức ủy thác đầu tư. Và ông thấy trong chiến dịch gây quỹ cơ hội để nuôi dưỡng cho một trong những hoài bão nhỏ bé của mình: cơ hội hợp tác gần gũi hơn giữa các khoa của Harvard.

Chiến dịch viện đại học, như cách nó được gọi, đã đặt ra mục tiêu 2,1 tỷ đô-la. Gần một nửa số này dành cho trường Đại học và FAS, trường Y và trường Kinh doanh sẽ nhận 10% mỗi trường. 12% sẽ phân bổ cho “Quỹ Viện trưởng” đầu tiên và sẽ được Viện trưởng tùy nghi quyết định.

Một vấn đề là làm sao để đánh giá cho đúng một chiến dịch có mục tiêu lớn như vậy, khi biết rằng quỹ ủy thác đầu tư của một Harvard “đứng đầu đẳng cấp của mình” mới có 5,8 tỷ đô-la? Chiến dịch này thực tế nhấn mạnh vào quy mô của Harvard (số lượng sinh viên còn hơn cả Yale, Princeton, Amberst gộp lại) và phạm vi hoạt động cũng phong phú hơn. Princeton, Rice và Cal. Tech có lượng tiền ủy thác đầu tư bình quân trên mỗi sinh viên cao hơn; thu nhập từ ủy thác đầu tư đủ chi cho 20% chi phí hoạt động, và đa phần là dành cho các hoạt động đang có sẵn để dư địa không nhiều cho các sáng kiến mới.

Điều không mấy ai ngờ là sự thăng hoa của thị trường chứng khoán vào cuối những năm 1990. Dưới sự dẫn dắt của thành viên Hội đồng Robert Stone, chiến dịch đã thu hút được 1 triệu đô-la một ngày và vượt qua mục tiêu 500 triệu đô-la, đạt tổng cộng 2,6 tỷ đô-la khi kết thúc vào tháng 12 năm 1990. Không còn nghi ngờ gì nữa, chiến lược và cấu trúc của Chiến dịch viện đại học đã mở rộng tầm nhìn cho các nhà tài trợ. Và cũng không nghi ngờ gì nữa, số lượng tuyệt đối các cựu sinh viên thành công, thị trường chứng khoán tăng không kìm nén được, luật thuế có lợi, sự phát triển của hàng loạt nhóm ủng hộ mới (phụ nữ, Bờ Tây, các cựu sinh viên nước ngoài, những triệu phú trẻ) và văn hóa của các nhà hảo tâm tinh hoa được những người gây quỹ của Harvard hiểu thấu, đã khiến việc gây quỹ thành công đến thế.

Nhưng còn khá nhiều yếu tố quan trọng khó nhận thấy hơn. “Đừng chọn quá nhiều phe,” Robert Frost đã viết, “chỉ tham gia vào một vài nhóm. Hãy chọn nước Mỹ và gia đình – những chớ có chọn cái gì ở giữa, trừ trường đại học”. Năm 1995, John L. Loeb đã quyên góp cho chiến dịch 70,5 triệu đô-la, phần khổng lồ từ tài sản còn lại của ông và món hiến tặng lớn nhất Harvard từng được nhận. Ông nói đây là một “quyết định dễ dàng”. Ông đã phục vụ trong hơn cả tá ủy ban của Ban Quản trị, làm việc hoặc dẫn dắt vài chiến dịch gây quỹ, biết rõ bốn vị viện trưởng tới mức “có thể nói về tình bạn của ông ấy với họ trong cảm xúc trào dâng” và “đã phải lòng Harvard trong những tháng năm qua”. Ông cũng ủng hộ những chương trình từ thiện khác, nhưng “trong những năm tháng tuổi già của mình, tôi chợt nhận thấy chúng tôi (ông và vợ ông, Frances Lehman Loeb) có thể tạo nên điều khác biệt cho đất nước này, và làm điều đó với một học viện vẫn còn giữ được ngọn lửa mạnh mẽ, tôi cảm thấy thân thương.”■

Harvard hiếm khi là duy nhất trong khả năng tạo được những xúc cảm chân thành ấy. Nhưng nó tham gia cuộc chơi lâu nhất và có lượng cựu sinh viên hùng hậu nhất so với tất cả các trường tinh hoa trong cả nước. Và bởi vì tương đối mở rộng vòng tay với người Do Thái, nó đã thu được cả vật chất và nhân tâm của nhóm người này (giống như Stanford cũng hưởng lợi bởi mối liên hệ mật thiết với những doanh nghiệp ở Thung lũng Silicon.) Hơn 2,5 tỷ đô-la là một bằng chứng hùng hồn nhất cho vị trí thần tượng của Harvard trong đời sống nước Mỹ vào khoảnh khắc khép lại thế kỷ XX.

MATEP

Khi nói đến quản lý và tạo ra tiền bạc, cơ chế quản trị trung ương của Harvard là một thành công rực rỡ. Nhưng trong những mặt khác của quản trị, cơ chế “quản lý từ trên xuống” lại có những điểm bất cập của nó. Hành trình tham vọng, đắt đỏ và cũng rắc rối nhất của một hệ quản trị tập trung “gắn với đời” của Harvard chính là Trạm năng lượng tổng hợp cho khu vực y tế (MATEP).

Một trạm năng lượng kiểu cũ cung cấp hơi nước (làm ấm) và nước lạnh (làm mát) cho Trường Y và những bệnh viện liên kết với nó từ năm 1906. Tới cuối thập niên 1960, nó không còn tương xứng với yêu cầu mới. Giá dầu mỏ phi mã vào đầu năm 1970 làm gia tăng mối đe dọa kéo dài tình trạng thiếu nguồn năng lượng. Phó Viện trưởng phụ trách hành chính, Stephen Hall tin rằng các khu vực y tế có thể giảm một phần ba chi phí năng lượng nếu một trạm mới lắp đặt ứng dụng cơ chế đồng sinh rất thời thượng lúc bấy giờ: tái sử dụng hơi nước và các sản phẩm đã qua sử dụng để sản xuất điện năng. Phó Viện trưởng phụ trách Tài chính Hale Champion yêu cầu Boston Edison, nhà cung cấp điện cho các khu vực y tế, bắt tay cùng Harvard xây dựng cơ sở mới. Nhà cung cấp này chối từ; họ quá bận rộn trong việc xây dựng một trạm năng lượng hạt nhân. Nhưng sự hấp dẫn của việc cắt giảm được chi phí và có giải pháp lâu dài cho vấn đề ở khu vực y tế là khó cưỡng. Tương tự là sức hút của những dự án hoành tráng với Champion, người cũng như các Phó Viện trưởng khác, ít bị chi phối bởi cơ chế “tự trị” của các trường.■

Giá khởi điểm 50 triệu đô-la cho một trạm năng lượng mới cao hơn bất cứ dự án xây dựng nào của Harvard. Nhưng khoản tiết kiệm 2 triệu đô-la một năm là một giá hời trong những năm tháng túng quẫn đầu thập niên 1970. Derek Bok ủng hộ nó, và Hội đồng cũng đồng lòng. Thế rồi công ty tư vấn về dự án đưa ra cho Harvard một bản dự phóng chi phí lớn gấp đôi giá dự toán ban đầu. Champion nổi cơn thịnh nộ, tranh cãi với Hall, người quản trị dự án đó, và kêu gọi một nhóm mới để xây dựng trạm năng lượng. Công ty Thiết kế máy và Thi công United, có trụ sở tại Philadelphia, một nhánh nhỏ của Raytheon, đảm nhiệm việc thi công. Thời gian trôi qua và các chi phí không ngừng đội lên. Dự án, dự kiến trong hai năm, bắt đầu vào tháng 11 năm 1976. Trong cùng tháng đó, Champion được đề nghị làm Thứ trưởng bộ Y tế, Giáo dục và Phúc lợi công cộng trong chính phủ mới của Tổng thống Carter. Trước khi rời đi, ông cố gắng đặt ra một mức chi phí trần lên công trình MATEP bằng cách thuê một công ty giám sát thi công. Theo Champion, khi ông rời nhiệm sở, có ai đó quyết định không cần đến công ty giám sát nọ, và “chi phí vượt quá là điều không tránh khỏi”.■

Việc thi công được tiến hành đủ giấy phép, đảm bảo một điều: MATEP không gây ô nhiễm môi trường. Champion khẳng định công trình “không gây tổn hại đến sức khỏe”. Nhưng những người ngoài cuộc nghĩ khác. Vào mùa thu năm 1977, một nhóm công dân trong khu vực giàu có lân cận ở Brookline đã cáo buộc việc phát năng lượng thường xuyên của các trạm có thể đe dọa sức khỏe cộng đồng. Các nhóm đấu tranh quanh đó bắt đầu liên minh, giương các biểu ngữ “NOMATEP: Cộng đồng đoàn kết lại chống Trạm năng lượng tổng hợp”. Cuối năm 1977, Phòng Chất lượng Môi trường Công nghiệp (DEQE) của bang cho phép dự án được tiếp tục thi công với các thành phần hơi nóng và nước lạnh của nó, chứ không phải đồng sinh năng lượng. Tòa án đã thông qua quyết định này. Cho tới thời điểm đó, số tiền trả trước cho dự án MATEP đã là 130 triệu đô-la.

Các phiên điều trần DEQE tiếp theo đã không thể lật lại phán quyết ban đầu. Trong lúc đó, các chi phí thi công và tài chính bổ sung đã ngốn tới 180 triệu đô-la, chưa nói gì đến chi phí pháp lý và tư vấn. Và nỗi đau vẫn chưa dứt. Thành viên Ban Quản trị Andrew Heiskell, sau này nhớ lại rằng nỗi kinh hoàng tên là MATEP xảy ra “đúng vào lúc chúng tôi đang có một kế hoạch gây vốn mới. Nếu đang trong một chiến dịch gây quỹ, bạn cần một uy tín tốt, bởi chẳng ai muốn đưa tiền cho một tổ chức vô trách nhiệm về mặt tài chính cả. Trong khi đang gây dựng cả tấn tiền cho trường đại học, chúng tôi lại phải phủ vội vàng tấm chăn đen lên cái trạm điện đồng sinh năng lượng để không ai nhìn thấy nó.”■

Joe Wyatt kế nhiệm Stephen Hall tiếp quản dự án MATEP từ mùa xuân năm 1979. Nhưng cái thòng lọng đội chi phí và sụt doanh thu vẫn chưa nới lỏng ra chút nào. Vào thời kỳ 1979-1980, 39% GOA của trường dành cho việc tạm ứng cho dự án thi công. Mặc dù trạm năng lượng đã bắt đầu sản sinh ra hơi nóng và nước lạnh vào tháng 7 năm 1980, nó vẫn chưa hoạt động đầy đủ cho tới năm 1985, và tới lúc đó, chi phí đã lên đến 350 triệu đô-la – bằng với số tiền gây quỹ của Harvard giai đoạn 1979-1984.

Viện đại học cố tìm ra phương án gỡ gánh nặng MATEP bằng cách cho thuê đòn bẩy. Nó sẽ chuyển quyền sở hữu sang cho một ngân hàng hoặc một công ty cho vay nào đó, và rồi họ sẽ cho công ty Dịch vụ khu vực y tế (MASCO) thuê lại, một liên minh những người sử dụng MATEP, gồm các bệnh viện địa phương, trung tâm nghiên cứu, trường Y, Y tế cộng đồng và Nha khoa Harvard. Sau khi những thương lượng với Citicorp và Hiệp hội các công ty bảo hiểm thương mại thất bại, một công ty con của Household Finance Corporation có chú ý đến dự án. Nhưng phương án cũng sụp đổ vào mùa xuân năm 1980 khi lãi suất cắt cổ đe dọa sẽ đội lên đáng kể chi phí tài trợ cho MATEP. Sau đó, George Siguler, một chiến lược gia tài chính trẻ tuổi làm việc cho HMC, đưa ra kế sách sử dụng trái phiếu HEFA tài trợ cho MATEP. Ông và Thomas O’Brien, người kế nhiệm Champion, thảo ra một phương án cho phép họ phát hành ra một lượng trái phiếu trị giá 350 triệu đô-la, với lãi suất coupon thấp hơn thị trường 3 điểm.■

Nhưng mọi chuyện chưa kết thúc. Khi MATEP hoạt động, các bệnh viện liên kết khăng khăng đòi một hợp đồng bảo đảm 35 năm rằng họ sẽ không phải trả tiền điện nhiều hơn họ phải trả cho nhà cung cấp địa phương. Mức giá này thấp hơn đáng kể so với chi phí vận hành MATEP. Những người dùng “nội bộ” – Trường Y, Y tế cộng đồng, Nha khoa – cũng chẳng tử tế gì hơn; họ hùa vào với các bệnh viện, đồng loạt đưa yêu sách về giá cả.

MATEP tạo ra doanh thu cao hơn chi phí vận hành: hơn 14 triệu đô-la trong năm học 1996-1997. Nhưng từng đó chưa đủ trả cho những khoản nợ khổng lồ; dòng tiền thâm hụt của nó trong riêng năm đó thôi cũng đã đạt 10,7 triệu đô-la. Câu chuyện trường kỳ rồi cũng đến hồi kết vào năm 1998, khi trạm năng lượng – tới giờ cần đại tu – được bán cho Commonwealth Energy System của Cambridge với giá 147 triệu đô-la. Phải chịu chi phí thi công, dòng tiền ra hằng năm và những chi phí cơ hội bị bỏ phí khi lờ đi các phần khác cần đầu tư, bởi những nhu cầu tới tấp cần tài trợ cho MATEP, hành trình đầu tư mạo hiểm đã tiêu tốn của Harvard một con số áng chừng 350-515 triệu đô-la.

Về khía cạnh tích cực, đồng sinh năng lượng sẽ giảm tiêu thụ dầu. Nhưng MATEP ngay từ đầu đã là khoản đầu tư mạo hiểm. Tạp chí Harvard đã báo cáo: “Trong các phòng họp ở Boston, MATEP được coi là minh chứng hùng hồn cho sự ngạo mạn mà ngây ngô của một học viện – một bài học đau đớn cho một trường đại học dám mạo hiểm một cách phi lý.” Nguyên Giám đốc Tài chính George Putnam tuyên bố công khai: “Tôi thật sự không thể tin rằng Harvard nên tham dự vào ngành năng lượng đó. Nếu có ai hỏi ý kiến tôi như vậy, tôi sẽ nói đúng như thế này. Chẳng ai thèm hỏi ý kiến tôi cả.” Trong ít nhất một thập kỷ, MATEP phủ một cái bóng buồn bã lên bức tranh tài chính và quản trị của Harvard. Hội đồng dành một quỹ thời gian bất thường để bàn luận về dự án này; Bok, vào một thời điểm nào đó, nghĩ rằng nhiệm kỳ của mình gặp rủi ro là vì nó.■

NGÀY XƯA CÓ MỘT CÔNG ĐOÀN…**

Thách thức đáng lo ngại khác với bộ máy quản trị của Harvard còn xảy ra ở một mặt trận khác hoàn toàn. Quận 65, một nghiệp đoàn cánh tả nhỏ, có trụ sở tại New York, cố gắng xây dựng một tổ chức trong nhân viên văn phòng và kỹ thuật ở trường Y và Y tế cộng đồng những năm 1970. Nhưng luật sư trưởng Daniel Steiner và cố vấn cao cấp về quan hệ lao động Edward Powers đã chặn đứng nỗ lực này. Họ tuyên bố, bất cứ nghiệp đoàn, công đoàn nào cũng phải là cho toàn học viện, và trong năm 1984, Hội đồng Quan hệ lao động quốc gia bảo tồn quan điểm đó. Nguyên tắc này có vẻ đặt ra những chướng ngại không thể vượt qua cho các nhà tổ chức lao động: Harvard có tới 3.400 nhân viên dịch vụ rải rác ở nhiều lĩnh vực, địa lý, văn hóa khác nhau; 83% là phụ nữ, tỷ lệ bỏ việc là 25%/năm.

Tuy nhiên, Kristine Rondeau, một trợ lý phòng thí nghiệm trường Y, tập hợp một nhóm đồng chí hướng để hình thành nên Công đoàn nhân viên Văn phòng và Kỹ thuật Harvard (HUCTW). Từ năm 1987, họ có được sự tài trợ đáng kể từ Liên đoàn lao động Mỹ cấp bang, cấp hạt và thành phố. Nhưng điều thực sự đem đến chiến thắng cho HUTCW trong cuộc bầu cử tháng 5 năm 1988 là tổng hòa của một nhà lãnh đạo bản lĩnh, với một kế hoạch chiến lược thông minh và một phản ứng không hiệu quả từ bên quản trị.

Người của Rondeau làm việc ở hành lang và văn phòng trong khuôn viên Harvard, tìm hiểu những người lao động và việc họ làm. Khẩu hiệu của HUCTW là “chẳng cần phải chống đối Harvard để ủng hộ Công đoàn”, được thiết kế để nhân rộng thay vì chia rẽ, thể hiện sự trung thành và muốn nhấn mạnh họ là khối “kết đoàn của những tiếng nói khác nhau”. Rondeau muốn phụ nữ học được “kỹ năng tự giới thiệu bản thân”; chủ đề của cô là “hợp tác, không đối đầu”. Các nhà quản trị cao cấp tiếp xúc với công đoàn có vẻ không nhận ra được những yêu cầu văn minh của một lực lượng nữ lao động ngày càng có văn hóa, nhấn mạnh vào những vấn đề như giờ làm việc linh hoạt, chăm sóc trẻ em, sự đối xử của cấp quản lý và một cơ hội nghề nghiệp thay vì công việc đơn thuần. Mục tiêu “tự trọng, tôn trọng và tham gia” của Công đoàn là điều khó mà tranh cãi được.■

Góc nhìn của giới quản trị là muốn thấy những người lao động có đủ thông tin để đưa ra “quyết định khôn ngoan” cho chính mình về các vấn đề, và chủ yếu là dựa vào cuốn sách 97 trang mang tên “Tóm tắt về quản lý và giám sát”. Luật sư Anne Taylor, được Văn phòng Luật sư trưởng của trường tuyển dụng để phát triển một chiến dịch chống lại công đoàn, sau này nhận xét: “Kris (Rondeau) và những đồng sự của cô ấy hiểu thấu chúng tôi hơn chính chúng tôi. Chúng tôi không thể biết rõ hết các nhân viên ở một nơi rộng lớn và phân tán thế này. Họ tổ chức cho những người lao động mà chúng tôi còn không biết là từng tồn tại.”■

Những bài báo thể hiện sự đồng cảm của các nhân vật có tiếng tăm trong dư luận, những phái đoàn ủng hộ Công đoàn kêu gọi Viện trưởng Harvard và bản kiến nghị của thầy trò trường đã tăng cường sức mạnh của Công đoàn. Kết quả: một chiến thắng chênh 44 phiếu (1.530 theo, 1.485 chống) vào tháng 5 năm 1988: một sự vinh danh cho kỹ năng tổ chức kiệt xuất của Công đoàn, sai lầm của khối quản trị và (bởi chênh lệch sát nút) sự gắn bó vẫn còn rất chặt chẽ giữa người lao động với trường. Bok thẳng thừng bác bỏ đề nghị kiểm tra lại kết quả tại tòa án và chính thức công nhận Công đoàn.

Đội ngũ quản trị quá tự mãn về niềm tin sẽ chiến thắng, tới mức chẳng bố trí một chuyên gia quan hệ lao động nào ở đó để thỏa thuận về một hợp đồng lao động. Bok liền bổ nhiệm giáo sư Kinh tế học và nguyên Chủ nhiệm FAS John Dunlop làm đại diện viện đại học tham gia đàm phán. Cả hai bên đều mong muốn “ít quy tắc, tham gia và thảo luận nhiều hơn”. Các điều khoản “cơm áo gạo tiền” của bản hợp đồng – tăng lương 16% trong vòng ba năm, cải thiện trợ cấp, một bước tiến dài trong đóng góp của Harvard vào các kế hoạch chăm sóc sức khỏe – là đủ để đổi lại hòa bình với người lao động trong nhiều năm sau đó.

Dunlop sẵn sàng mở rộng vòng tay, bởi ông đã chán ngán những con số leo thang về số lượng và lương bổng của các nhà quản lý chuyên nghiệp ở Harvard. Ông muốn những công nhân trí thức mà Rondeau đại diện phải có một vai trò lớn, công bằng hơn trong cơ chế quản trị của Harvard. Nhưng chiếc đồng hồ quan liêu hành chính vẫn vô cảm chạy đều. Tốc độ tăng trưởng của số lượng các nhà quản lý vẫn luôn vượt quá tốc độ tương tự ở các nhân viên văn phòng và kỹ thuật. Từ năm 1993 tới năm 1999, con số này lần lượt là 36,3% và vỏn vẹn 4,5%.■

CÁC KHOA VÙNG LÊN

Cuộc chiến vất vả với MATEP và Công đoàn chỉ có tác động ở chừng mực nào đó đến các khoa. Nhưng khi các vấn đề nảy sinh thực sự trực tiếp tác động vào những quan tâm về học thuật và quyền lợi của họ, các giáo sư bắt đầu lên tiếng. Một trong số đó là vụ “nối gene” ở Harvard năm 1980. Cho tới giữa thập niên 1970, Harvard có thái độ “thoải mái không can thiệp” với các sáng chế của giảng viên, trừ những sáng chế liên quan đến sức khỏe cộng đồng. Nhưng áp lực về tốc độ chuyển giao công nghệ ra ứng dụng đã dẫn đến việc phải có một ủy ban bằng sáng chế và bản quyền để kiểm soát tiến trình. Ủy ban này căn cứ vào ba nguyên tắc lớn: “những ý tưởng hoặc sáng kiến được phát kiến trong trường cần được sử dụng để đem lại lợi ích công cộng lớn nhất”; “quyền lợi vốn có của các học giả… đối với những sản phẩm trí tuệ của họ” cần được bảo vệ; và khi các nguồn lực tiền bạc, trang bị, thiết bị của trường “được sử dụng để phát triển nên những ý tưởng hoặc một công trình, thì cũng là hợp lý để trường cùng hưởng những thành quả của việc kinh doanh… nếu ý tưởng và sản phẩm này được thương mại hóa”.■

Năm 1978, khi tương đối ít trường đại học tập trung vào chuyển giao công nghệ, ủy ban lại nghiên cứu công trình của giáo sư Hóa sinh Mark Ptashne, người tìm ra một phương thức không quá tốn kém để sử dụng kỹ thuật DNA tái tổ hợp kỹ thuật chiết xuất hoặc tổng hợp lại protein. Ban đầu, Ptanshne không quan tâm đến tiềm năng thương mại hóa công trình của ông; điều ủy ban có thể làm chỉ là đề nghị ông lập một hồ sơ cấp bằng sáng chế. Thế rồi, dịch vụ phát triển kinh doanh, một đơn vị thuộc quỹ Đầu tư mạo hiểm của GE, tới gặp Ptashne đề nghị thành lập một công ty liên doanh, nhằm hỗ trợ công trình nghiên cứu của ông và đưa vào ứng dụng thương mại. Ptashne chuyển việc này sang Hiệu phó Trường Y Henry Meadow và HMC cảm nhận được tiềm năng về giá trị kinh tế của công nghệ mới này. Hiệu trưởng trường Kinh doanh John McArthur cảnh báo về xác suất thành công về tiền nong của một công ty DNA là rất thấp. Bản thân giáo sư cũng sẽ tốn thời gian và tâm huyết cho vụ này, xa rời nhiệm vụ chính là nghiên cứu và giảng dạy.

Nhưng các chuyên gia của HMC khăng khăng rằng kinh nghiệm của họ trong thế giới đầu tư mạo hiểm cho thấy họ có thể tiếp tục tham gia thảo luận sâu và xa hơn về vấn đề này. Vào mùa xuân năm 1980, Bok yêu cầu Daniel Steiner và Giám đốc HMC Walter Cabot hình thành nên Ủy ban lâm thời về DNA tái tổ hợp. Ủy ban này đề xuất thành lập một công ty dành cho công trình nghiên cứu của Ptashne. Các đối tác của viện sẽ cung cấp vốn và nhân lực quản trị; còn viện sẽ “kiểm soát về quyền biểu quyết, quyền lợi về vốn chủ sở hữu hiện tại và tương lai, cùng một cam kết sẽ hỗ trợ đáng kể cho tiến sĩ Ptashne”. Họ thấy không có vấn đề gì về quyền tự do xuất bản và trao đổi học thuật, cũng không có mâu thuẫn lợi ích gì với chính sách của viện đại học.

Nhiều nhà khoa học ở FAS cảm thấy băn khoăn trước bước đi “cống hiến cho đời” mới này của Harvard. Trường có nên chỉ đầu tư vào mảng này của khoa học và bỏ qua mảng khác? Sự sắp xếp này có ảnh hưởng gì đến tiến trình bổ nhiệm? Sinh viên mới tốt nghiệp có được khuyến khích để phát triển thương mại hóa ý tưởng của mình, hay nên tập trung làm việc với một giáo sư cụ thể nào đó vì mục đích được tuyển dụng vào làm giảng viên của trường? Liệu việc kinh doanh khoa học này có làm các giáo sư xao lãng khỏi những nghĩa vụ thuần học thuật, ảnh hưởng tới khả năng một giảng viên phát biểu về các vấn đề trước công chúng như một chuyên gia vô tư, không vụ lợi? Trước những băn khoăn trăn trở này, Bok không còn lựa chọn nào khác. Ông rút vai trò của Harvard ra khỏi công trình của Ptashne vào mùa thu năm 1980, đồng thời trả lại quyền chuyển giao công nghệ cho cơ quan hỗ trợ cấp bằng xưa cũ của Harvard. Ptashne liên kết với một nhóm nhà đầu tư độc lập để xây dựng nên Genetics Institute, về sau trở thành một công ty công nghệ sinh học thành công. Năm 1983, FAS ban hành một bản nguyên tắc về các dự án nghiên cứu hợp tác với các ngành kinh doanh. Nguyên tắc này chặt chẽ, nghiêm ngặt (đặc biệt là về phần thông tin tuyệt mật) hơn bất cứ ở trường đại học nào khác.■

Bộ máy quản trị trung ương của Bok đặc biệt táo bạo và sáng tạo, khi được đặt vấn đề về tạo ra và tiết kiệm tiền. Nhưng sự xa lạ của họ với đời sống học thuật của một trường đại học lại là mảnh đất nảy sinh vô số mối bất hòa giữa khối giảng viên-hành chính. Một ví dụ nhỏ: văn phòng quản lý tài sản cho thuê đặt điều kiện lương tối thiểu để có thể được thuê nhà cao quá, tới mức các giảng viên mới đi làm của FAS không thể đáp ứng. Sự can thiệp của Viện trưởng cũng làm dịu đi căn thẳng, nhưng sự oán hận vẫn còn.

Một vấn đề lớn hơn nảy sinh năm 1988. Một số giảng viên FAS giận dữ biểu tình phản đối kế hoạch của bên hành chính về việc xây một khách sạn trên khu đất gần Thư viện Widener. Khu đất này được văn phòng bất động sản của viện đại học mua từ năm 1979 “dành cho mục đích sử dụng trong tương lai của trường, đặc biệt là cho FAS”. Thành phố Cambridge sắp sửa áp đặt những đạo luật cấm xây dựng lên khu đất quanh đó, họ cần tiến hành xây dựng nhanh, mà FAS lại không đủ tiền ngay để trả cho việc xây dựng.

Vấn đề mau chóng chuyển hóa thành “thiếu trầm trọng sự liên hệ mật thiết giữa bộ máy quản trị trung ương và FAS về vấn đề sử dụng nguồn tài nguyên này”. Một giảng viên giận dữ nhắc lại: “Khi Trường Y… cần một trạm năng lượng cho bệnh viện, nó được xây – với số tiền vay mượn trên trời.” Thế mà tại sao không có một cách nào để khối quản trị trung ương tài trợ vốn cho FAS tự xử lý các vấn đề về thư viện và không gian văn phòng của mình?

Một lần nữa, đích thân Viện trưởng lại phải ra tay dàn xếp. FAS sẽ mua lại bất động sản với giá mà Viện Đại học đã trả ban đầu để mua nó, cộng thêm khoản lợi tức đầu tư hợp lý. Chủ nhiệm khoa Michael Spence sau này làm nhẹ vấn đề bằng cách quyết định việc xây lại thư viện không phải là vấn đề ưu tiên hàng đầu của FAS. Ông bỏ phiếu tiếp tục việc xây dựng công trình, với cấu trúc giống như một khách sạn có thể dễ dàng chuyển đổi thành văn phòng. Ông kỳ vọng (rất chuẩn) rằng lợi nhuận từ hoạt động của công trình sẽ giúp các giảng viên có nguồn tiền chi trả cho tòa nhà và mảnh đất trước khi không gian này thực sự được FAS mở rộng.

Những nhà quản trị trung ương khăng khăng vào niềm tin rằng nút thắt nằm ở việc các khoa không quản lý tốt nhu cầu về không gian. Nhưng các khoa liên quan thì coi đây là ví dụ điển hình của sự lệch pha giữa góc nhìn học thuật và góc nhìn quản trị. Hồi tưởng về sự việc này sau đó vài năm, Spence kết luận “họ (những nhà quản trị) chưa bao giờ xem bản thân mình như một đối tác làm việc trong các sự kiện chính ở viện đại học”.■

Các giảng viên thì chẳng ai có nhu cầu dành thời gian làm quản lý. Nhưng điều này không khiến họ cảm thấy biết ơn và trân trọng những nhà quản trị. Cũng không ngạc nhiên khi các nhà quản trị trung ương của Harvard thấy bối rối và bất bình trước thái độ của các giảng viên. Luật sư trưởng Daniel Steiner khó mà quên được thời gian ông gặp một giáo sư ở trường Luật để nhờ tư vấn một vấn đề trong chuyên môn của ông này. Sau khi lướt qua vấn đề, vị giáo sư đáp rằng phí tư vấn của ông quá cao đối với trường đại học, và ông không ở vị thế điều chỉnh giá dịch vụ của mình.

Những mối hiềm nghi kéo dài bùng lên trong mùa thu năm 1994. Một nhóm công tác đặc biệt về quyền lợi được chỉ định để xác định khoản thâm hụt ngân sách 50 triệu đô-la trong tài khoản đầu tư bổ sung của viện đại học. Trách nhiệm của nhóm là tìm ra phương án giảm 10 triệu đô-la chi phí hằng năm. Nhóm đề xuất cắt giảm trợ cấp tiền đóng phí bảo hiểm chăm sóc sức khỏe của những người có thu nhập trên 45.000 đô-la, đặt mức trần cho chăm sóc sức khỏe sau nghỉ hưu và giảm 1% trợ cấp lương hưu cho các giảng viên. Trong một cuộc họp của FAS tháng 5 năm 1994, Viện trưởng Rudenstine đã thảo luận về những thay đổi – nhưng không hề đề cập tới việc giảm trợ cấp. Trong tháng 6, Hội đồng phê duyệt đề xuất của nhóm và quyết định được công bố vào mùa thu.

Kế hoạch cắt giảm này đã gây sốc cho các giảng viên. “Lông nhím đã xù lên” khi một truyền thống lâu đời bị phá vỡ: các giảng viên luôn được hỏi ý kiến đàng hoàng về lợi ích và lương thưởng. Một ủy ban lâm thời được lập ra “để cung cấp một kênh liên lạc chính thống… trong bất kỳ tình huống tương lai nào mà những thay đổi về lợi ích bị xem xét bởi các quản trị viên trung ương. Nó sẽ giúp chúng ta trong những trường hợp giới quản trị có vẻ đang thống trị… chuyển hóa nó thành cơ chế mà sự hỏi ý kiến giảng viên đàng hoàng trở lại với vai trò truyền thống của nó ở Harvard.” Ủy ban này đinh ninh rằng số tiền phụ cấp bị cắt giảm là một nhầm lẫn nghiêm trọng, vì nó sẽ khiến “nhiều hơn một vài giảng viên phải lùi ngày nghỉ hưu của họ… chỉ đơn thuần bởi lý do tài chính”. Ủy ban đề xuất thu hồi quyết định cắt giảm phụ cấp. Nhưng Viện trưởng và Hội đồng rất cương quyết, viện dẫn rằng mức thu nhập của giảng viên đã tăng mạnh trong những năm gần đây rồi.■

Phản hồi này được coi là không thỏa đáng. Một giáo sư cay đắng bình luận: “Thà họ nói thẳng rằng chúng tôi phải quay lại giảng dạy đi, rằng họ sẽ có trách nhiệm với việc này.” Ngày 2 tháng 5 năm 1995, trong cuộc họp giảng viên, các mâu thuẫn đã lên tới đỉnh điểm. Các lãnh đạo phong trào đấu tranh vì lợi ích tấn công quan điểm “sai trái” của Hội đồng khi đánh giá là lợi ích của các khoa đóng một vai trò đáng kể trong việc đội chi phí. Những người khác cho rằng việc giảm phụ cấp là việc làm của các ông quản trị nghĩ rằng những giảng viên được trả lương hậu hĩnh sẽ chẳng cần đến các khoản tiền cộng dồn vào tài khoản lương hưu. Nhà Lịch sử kinh tế David Landes đưa đến một kết luận tổng quát hơn. Ông coi cuộc tranh luận về lợi ích này là một phần của một vấn đề lớn lao và toàn diện hơn, “đe dọa sẽ thay đổi nền tảng đạo lý của ngôi trường này”:

20 năm trước, chúng ta là một viện đại học chủ yếu dành cho giảng dạy và nghiên cứu. Chúng ta có một viện trưởng và một phó viện trưởng. Chúng ta có một bộ máy đi kèm gồm những nhân viên có chức năng duy trì và xúc tiến… Từ lúc đó, có một sự bành trướng và sinh sôi của loại dịch vụ phụ trợ này… Chúng ta đã thuê người mới với mức lương tương đương các chuyên gia cao cấp trên thị trường nhân sự – mức lương này phản ánh đẳng cấp hàng đầu trên thế giới; nhưng vượt xa mức lương của các giáo sư… dù có cố ý hay không… sự chênh lệch này tạo cảm giác về hệ thống cấp bậc (“họ là chủ, chúng ta là người làm công”), tạo nên một ảo tưởng bất hạnh… (và) cần làm nhiều điều để kiểm chứng đúng đắn lại những mức trả công ngất ngưởng và những danh hiệu oai phong này.■

Kích động bởi những sự kiện này, các chủ nhiệm khoa lập nên Ủy ban nguồn lực. Nhiệm vụ của nó là chỉ ra cách để đảm bảo những “sự minh bạch và trách nhiệm giải trình” trong các vấn đề về tài chính và quản lý của viện đại học. Nhưng không có một cơ chế nào đảm bảo sự bàn bạc giữa khối quản trị trung ương và các chủ nhiệm về những vấn đề tài chính. Cho tới cuối thế kỷ, mối quan hệ quản trị viên-giảng viên vẫn là điểm nhức nhối thường trực của một Harvard cống hiến cho đời.

Chương 17:
Phân khoa khai phóng và khoa học

Những thay đổi về phong cách và sự nhạy cảm trong quản trị của Harvard suốt 30 năm cuối thế kỷ XX có sự tương đồng chặt chẽ trong lĩnh vực học thuật. Giống như bộ máy hành chính, đội ngũ giảng viên trở nên chuyên nghiệp, chuyên môn hóa, đẳng cấp hơn. Tuy nhiên, ở hầu hết khía cạnh, các nguyên tắc cơ bản về học thuật của Harvard trong năm 2000 kỳ diệu vẫn gần giống với những gì họ đã có nửa thế kỷ trước. Quyền tự chủ của giảng viên, trật tự kỷ luật, sự căng thẳng giữa giảng dạy với nghiên cứu, chất lượng tri thức, tầm vóc cùng sức sống của nơi này vẫn tồn tại và tốt đẹp. Harvard thay đổi nhiều hơn trong giai đoạn 1940-1970 so với giai đoạn 1970-2000.

Phân khoa Khai phóng và Khoa học (FAS) theo truyền thống là cốt lõi học thuật của Harvard. Năm 1974, thành viên ban giám hiệu Trường Y Henry Meadow đã phát biểu về cảm giác mang tính “tôn giáo” rằng các khoa FAS là trái tim của viện đại học, đội ngũ giảng viên của họ là những giáo sư Harvard thực thụ. Đến cuối thế kỷ XX, đó là một nhận định ít hiển nhiên hơn. Cuộc khủng hoảng cuối những năm 1960, các vấn đề về trí tuệ và nghề nghiệp ảnh hưởng đến ngành Khoa học xã hội và nhân văn cùng lý tưởng của Viện trưởng Derek Bok về một viện đại học hữu ích và gắn bó hơn với xã hội đã làm xói mòn vị trí đặc quyền của FAS. Tuy nhiên, trường Đại học và các khoa FAS vẫn chiếm được phần lớn nhất về tài sản cũng như danh tiếng của viện đại học.■

NHỮNG NHÀ LÃNH ĐẠO

Vị trí chủ nhiệm FAS của Paul Buck trong những năm 1940 và McGeorge Bundy những năm 1950 đã giúp văn phòng của họ có một vị trí đáng kể ở Harvard, chỉ sau viện trưởng. Được bổ nhiệm như một giải pháp cho vấn đề thể chế sau các sự kiện năm 1969, đến năm 1973, John Dunlop đã nhường chỗ cho nhà Kinh tế học Henry Rosovsky, người giữ chức vụ này cho đến năm 1984 và sau đó trở lại tạm thời vào năm 1990. Rosovsky là một trong những chủ nhiệm xuất sắc trong lịch sử Harvard, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trường từ chế độ trọng nhân tài đến tầm vóc chuyên nghiệp.

Giống như những người tiền nhiệm Buck, Bundy, Ford và Dunlop, Rosovsky không có xuất thân Harvard. Không giống như họ, ông là chủ nhiệm gốc Do Thái đầu tiên và sinh ra ở nước ngoài. Ông đến Mỹ năm 1940, một người tị nạn 13 tuổi từ châu Âu thời Hitler, và học tại Đại học William and Mary. Là một sinh viên sau đại học của Harvard và là thành viên của Hiệp hội Nghiên cứu sinh, ông đã nghiên cứu lịch sử kinh tế Nhật Bản, thứ giúp ông có được sự tôn trọng trong giới học thuật thời hậu chiến. Sau thời gian làm việc tại Berkeley, ông rời bỏ bối cảnh đầy sóng gió đó để gia nhập Harvard năm 1966.

Thành công của Rosovsky trên cương vị chủ nhiệm FAS trong những năm khó khăn của thập niên 1970 bắt nguồn từ bản năng chính trị vững vàng và sự thoải mái trong cách cư xử với mọi người. Ông đã làm rất nhiều để khôi phục sự tự tin của đội ngũ giảng viên sau vụ việc chấn động năm 1969, đồng thời là động lực chính trong việc tạo ra Chương trình Cốt lõi mới ở Đại học Harvard. Bên cạnh đó, ông cũng ủng hộ những nỗ lực của Viện trưởng Derek Bok để biến Harvard thành một ngôi trường đẳng cấp hơn. Ông và Bok tạo thành cặp đôi làm việc ăn ý không khác gì Conant và Buck của những năm 1940, đầu 1950.

Bundy từng là một chủ nhiệm uy quyền của FAS, điều hành công việc của phân khoa thông qua các ủy ban (do đó tránh được tranh luận giữa các giảng viên). Là hình mẫu của một chủ nhiệm dân chủ, Rosovsky quản lý Hội đồng Khoa được bầu chọn một cách khéo léo và trao quyền quyết định nhiều vấn đề tại các cuộc họp của giảng viên, ở mức độ ông cho rằng không quá khả năng xử lý của họ. Ông thành lập một nhóm giảng viên tương tự nội các để tư vấn về việc tuyển dụng, bổ nhiệm và những vấn đề khác. Trong các bản kế hoạch ngân sách hằng năm, bằng ngôn ngữ dễ hiểu ngay cả đối với một giáo sư, ông giải thích bằng cách nào và tại sao FAS rơi vào tình trạng thâm hụt tài chính trong thập niên 1970 đầy khó khăn và những gì ông định làm để giải quyết vấn đề này. Đặc biệt, ông đã đưa ra một mức tăng lương mạnh mẽ vào năm học 1983-1984, năm cuối cùng trong nhiệm kỳ, để bù đắp phần lớn thu nhập thực tế bị sụt giảm trong những năm trước đó: một món tráng miệng xa hoa nhằm xóa bỏ ký ức về bữa chính - mức thu nhập thấp trước đây. Cũng như Buck và Bundy, Rosovsky được nhiều người xem như một ứng cử viên tiềm năng cho vị trí viện trưởng Harvard. Tuổi tác và hoàn cảnh cuối cùng đã cản trở ông đạt được phần thưởng đó. Nhưng ông đã tiếp tục đóng một vai trò quan trọng trong Hội đồng với tư cách là một trong những người có ảnh hưởng lớn tới Harvard vào cuối thế kỷ XX.

Người được chọn để kế nhiệm Rosovsky vào năm 1984 là A. Michael Spence, 38 tuổi, người thứ ba liên tiếp thuộc khoa Kinh tế. Spence sinh ra ở Canada, với bề dày thành tích đáng kể: là cử nhân Princeton và được nhận học bổng Rhodes, một tiến sĩ Harvard với Huân chương Clark (được trao cho công trình xuất sắc nhất của một nhà kinh tế học dưới 40 tuổi.) Cũng như các kỹ năng chính trị của Rosovsky rất phù hợp trong những năm 1970 khó khăn, sự thông tuệ và chuyên nghiệp khác thường của Spence về tổ chức là những phẩm chất xuất sắc đối với việc giám sát quá trình tái thiết thể chế hiện nay. Nhà Khoa học chính trị James Q. Wilson đã mô tả những năm 1980 là một thập kỷ “trung niên”, trong đó áp lực từ sự thay đổi và chỉ trích nhường chỗ cho áp lực phải thúc đẩy mọi thứ hoạt động. Đó là điều Spence hướng tới. Ông thúc đẩy các khoa tuyển dụng mạnh mẽ hơn, do đó có nhiều giảng viên cơ hữu được bổ nhiệm dài hạn hơn. Ông cũng yêu cầu Hội đồng giảm bớt vốn – nghĩa là trích một phần số tiền được tích lũy vào tài sản – để cải thiện cơ sở vật chất cũ kỹ của Harvard và chi mạnh tay hơn cho tuyển dụng giảng viên.■

Nhưng khi nói đến việc thực hiện (về cơ bản là chính trị) những mục tiêu này, mọi việc trở nên khó khăn. Không dễ để phá bỏ thói quen coi giảng viên cơ hữu chỉ là nhân sự tạm thời: chế độ coi trọng tài năng đã tạo ra nỗi sợ hãi quá lớn đối với việc không trở thành người giỏi nhất. Spence cũng không thể thuyết phục Bok và Hội đồng giải ngân cho các mục đích và quy mô như ông mong muốn. Ông ngày càng nhận ra chức vụ chủ nhiệm FAS không như những gì ông muốn. Khi có sự thúc giục từ gia đình, vào cuối tháng 3 năm 1990, trước sự ngạc nhiên của mọi người, ông bất ngờ tuyên bố sẽ nghỉ việc để nhận vị trí hiệu trưởng Trường Kinh doanh Stanford.■

Người kế nhiệm Spence là Jeremy Knowles, nhà Hóa học nổi tiếng, người đã từ chối lời mời làm chủ nhiệm FAS khi Rosovsky rời đi. Sinh ra ở Anh và tốt nghiệp Oxford, là một thành viên của khoa Hóa từ năm 1974, Knowles là một ví dụ ấn tượng về cách những học giả hiện đại có thể sẵn sàng tiếp nhận tính chất đa quốc gia mới của các tổ chức. Với khả năng được mài giũa qua nhiều năm trong phòng họp của các giáo sư Đại học Oxford, Knowles đã chấm dứt tình trạng thâm hụt ngân sách dai dẳng của FAS mà không làm suy yếu chất lượng giảng viên hoặc hy sinh quyền tự chủ của nó. Sau đó, lợi nhuận từ quỹ đầu tư trị giá hàng tỷ đô-la của Harvard trong những năm 1990 đổ về. Tình trạng thắt lưng buộc bụng (ngay cả dưới hình thức nhẹ nhàng nhất tại Harvard) không còn cần thiết nữa.

Các cuộc trùng tu lớn đã làm náo nhiệt khuôn viên trường: các ký túc xá thế kỷ XIX ở khu Old Yard được cải tạo; tòa nhà Memorial được tân trang lộng lẫy; 25 triệu đô-la được đầu tư để biến đổi tòa nhà cũ của Liên minh Sinh viên năm nhất thành Trung tâm Nhân văn mới lấp lánh. Vào cuối thế kỷ XX, các cơ sở khoa học mới và một khu phức hợp trị giá hơn 100 triệu đô-la dành cho khoa Bộ máy nhà nước và những trung tâm nghiên cứu khu vực đã được lên kế hoạch. Trong một cử chỉ hoài cổ vĩ đại, tòa tháp của Memorial Hall, bị phá hủy trong trận hỏa hoạn những năm 1950, được khôi phục lại với tất cả vẻ rực rỡ huy hoàng thời Victoria.

Đây là những dấu hiệu phong phú của điều gì? Một Kỷ nguyên Vàng son, thể hiện qua tham vọng của Knowles trong việc tạo ra những cơ sở mới cho “cộng đồng các học giả”? Hay kết quả của Quy luật Parkinson rằng sự vĩ đại về cấu trúc của một tổ chức sẽ đạt đỉnh điểm ngay khi bản chất bên trong của nó đang xói mòn?

TẬP THỂ GIẢNG VIÊN

Bất chấp sự sôi động này, tập thể giảng viên FAS vẫn mang nhiều đặc trưng của sự trì trệ hơn là thay đổi. Đến năm 1980, tuổi trung bình của các giảng viên cao hơn tương đối so với những năm trước đó. Một phần, đây là kết quả của sự sụt giảm đáng kể trong tốc độ tăng trưởng số lượng giảng viên (đặc biệt là đối với các giảng viên cơ hữu được tuyển dụng ngắn hạn) kể từ giữa những năm 1970. Nhưng quan trọng hơn là, có thâm niên hơn không hẳn đã tốt hơn. Các trường đại học khác có đủ khả năng tài chính để thu hút và giữ chân những học giả hàng đầu. Và khó khăn ngày càng gia tăng vì các giảng viên thay đổi nơi làm việc sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp của người bạn đời của họ, điều này làm mất giá trị niềm tin xưa cũ của Harvard rằng tất cả những gì nó phải làm là mời người tốt nhất và họ sẽ đến. Từ năm học 1965-1966 đến 1984-1985, khoảng 60 đề nghị làm việc dài hạn đối với các giảng viên bên ngoài đã bị từ chối trong lĩnh vực khoa học, 35 trong lĩnh vực Khoa học xã hội, 25 trong lĩnh vực nhân văn. Tỷ lệ từ chối đã tăng đến một phần ba vào đầu những năm 1980. Và lời từ chối được đưa ra ngay từ giai đoạn thăm dò chứ không đợi tới những đề nghị chính thức. Năm 1980, Rosovsky ước tính chỉ một nửa những lựa chọn tuyển dụng đầu tiên của các khoa được chấp nhận.■

Mức lương trung bình của các giảng viên vẫn đứng đầu trong thang lương ngành giáo dục của Mỹ. Nhưng các trường đại học khác lại sử dụng hệ thống bổ nhiệm ngôi sao, nghĩa là trong một số trường hợp cụ thể, họ có thể chào mức lương tốt hơn đáng kể. Phản ứng của Harvard vào cuối những năm 1980 là tăng tổng giá trị gói phúc lợi, bao gồm một chương trình trợ cấp nhà ở lớn cho các giảng viên cấp cao mới. Chiến lược này đã giúp Harvard luôn ở thế cạnh tranh. Và trong khi những nguyên tắc truyền thống về công bằng tiền lương vẫn phổ biến trong các phòng ban và ngành học, ngày càng có nhiều tài năng lớn bên ngoài được thu hút bằng mức lương cao nhất trong phạm vi của họ. Ở cấp cơ sở, thang lương cố định chịu áp lực vào cuối những năm 1970, bắt đầu rạn nứt vào cuối những năm 1980 và biến mất vào năm 2000.

Số lượng các đề nghị làm việc bị từ chối vì lý do vợ chồng hoặc gia đình ngày càng tăng (mặc dù việc ly hôn và tái hôn đôi khi khiến điều này thay đổi.) Các nhà khoa học nản lòng bởi sự chậm trễ và bất tiện trong việc thiết lập một phòng thí nghiệm mới, đôi khi bởi sự hấp dẫn của phong cách thoải mái hơn ở nơi họ đang làm việc. Chất lượng sinh viên và thư viện cũng như vị thế xã hội được nâng cao của Harvard có ý nghĩa nhiều hơn với các nhà Khoa học xã hội, đặc biệt là với các nhà nhân văn – mặc dù số liệu cố định về những lần bị từ chối của khoa Lịch sử cho thấy mức độ ảnh hưởng của một nền văn hóa tổ chức rối loạn đối với sức hấp dẫn của Harvard.

Cùng với vấn đề mới là không tuyển dụng được đúng người, vẫn còn nguy cơ xưa cũ của việc chọn lựa sai. Viện trưởng Bok lo rằng có quá nhiều phòng ban gặp vấn đề trong việc tuyển dụng: không thống nhất được về ứng viên, không tuyển được người cần tuyển hoặc không đưa ra được lý lẽ thuyết phục cho sự lựa chọn. Hệ thống này đã hoạt động đủ hiệu quả khi xét tuyển các học giả đẳng cấp thế giới. Nhưng khi các tiêu chí khác được cân nhắc — tố chất lãnh đạo của ứng viên, việc đề bạt nội bộ, các yếu tố giới tính và chủng tộc — thì vấn đề nảy sinh. Căng thẳng gia tăng giữa các khoa coi trọng những yếu tố ngoài kiến thức với các ủy ban lâm thời chỉ quan tâm tới kiến thức và trình độ.

Tính chất thay đổi của các ngành học là một nguồn gây căng thẳng khác. Vấn đề muôn thuở giữa chất lượng và số lượng đã nhường chỗ cho một tình huống khó xử mới: chọn chuyên gia này… hay chuyên gia kia? Ngay cả về số lượng cũng có sự chuyên biệt. Một giáo sư đã kêu gọi sự chú ý của viện trưởng tới “sự thiếu hụt đáng buồn nhất” tại FAS: thiếu một học giả có chuyên môn về ngôn ngữ và văn hóa Catalonia. (Đến năm 2000, vị trí này đã có người đảm nhiệm.) Những mối quan tâm như vậy không dễ dàng cùng tồn tại với các yêu cầu về bình đẳng giới và sắc tộc, hoặc áp lực ngày càng tăng – từ viện trưởng, từ các sinh viên – về việc chú ý nhiều hơn đến giảng dạy ở bậc đại học.

Những yêu cầu thay đổi ồn ào nhất là nhằm có được nhiều sự đề bạt nội bộ hơn cho các giảng viên cơ hữu và tuyển dụng thêm phụ nữ cũng như người da màu. Bên cạnh các tiêu chuẩn truyền thống – những bộ óc thông tuệ nhất trong ngành và những chuyên gia cần thiết nhất, nay có thêm tiêu chuẩn về “sự đa dạng”, được xác định bởi giới tính và chủng tộc (nhưng không phải theo giai cấp, sắc tộc hoặc hệ tư tưởng.) Đây là một biểu hiện trung thực về những mối quan tâm ở quy mô xã hội lớn hơn, đặt ra thách thức đối với mô hình coi trọng tài năng đã định hình nên đội ngũ giảng viên Harvard suốt 25 năm trước đó.

Vào cuối thế kỷ XX, tám giáo sư người da màu đã được bổ nhiệm dài hạn tại các khoa Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi, Nhân chủng học, Ngôn ngữ Anh, Lịch sử, Xã hội học và Bộ máy nhà nước. Nhóm nữ giảng viên thì đông đảo, thoải mái hơn, khá giống tình trạng của người Do Thái thời hậu chiến, ngoại trừ việc họ ít góp mặt trong lĩnh vực khoa học. Các vấn đề đặc biệt ảnh hưởng đến phụ nữ tại nơi làm việc bao gồm xung đột giữa công việc và việc làm mẹ, vấn đề quấy rối tình dục bởi đồng nghiệp và an ninh trong khuôn viên trường. Các nhà khoa học nam trẻ tuổi tại Harvard coi “an ninh” là vấn đề bảo vệ thiết bị phòng thí nghiệm khỏi trộm cắp; những đồng nghiệp nữ xem đó là khả năng đi lại an toàn tới bãi đậu xe khi tối muộn.■

Harvard thường xuyên bị giới truyền thông quan tâm, và các định nghĩa mâu thuẫn về thành tựu đang biến mất dần, do đó những tranh cãi công khai về việc tuyển dụng phụ nữ đã trở thành một phần dễ thấy trong bối cảnh Harvard cuối thế kỷ XX. Nhóm phụ nữ được bổ nhiệm dài hạn đầu tiên sau năm 1969 ở FAS là những giảng viên lâu năm được thăng chức giáo sư một cách vội vã. Nhưng khi các nữ giáo sư ngày càng đông, theo cách thức truyền thống của Harvard, hầu hết họ đều không được tiếp tục đề bạt. Một cú hích đã tới vào năm 1976 qua sự thăng tiến của Doris Kearns, tác giả cuốn sách về Tổng thống Lyndon Johnson đang chờ được xuất bản. Bất chấp sự tán thành của khoa Bộ máy nhà nước, một thành viên cấp cao cho rằng thành tựu học thuật của cô quá khiêm tốn. Sau đó, biên tập viên cũ của cô tuyên bố trên thực tế, anh ta đã viết phần lớn cuốn sách đó. Việc đề bạt cô bị tạm hoãn và sẽ được xem xét lại sau ba năm. Trước thời hạn đó, cô đã rời đi để bắt đầu sự nghiệp đáng chú ý của một người viết tiểu sử và một nhân vật truyền hình.

Theda Skocpol ở khoa Xã hội học đã có một thời kỳ nhiều biến động (và công khai) hơn tại Harvard. Bị khoa Xã hội học từ chối bổ nhiệm dài hạn, cô nộp đơn khiếu nại phân biệt giới tính và chiến thắng với kết quả sẽ được bổ nhiệm sau ba năm, trong thời gian đó cô đến Chicago, chấp nhận một vị trí ở Berkeley, rồi quay lại Cambridge khi Harvard đưa ra đề nghị bổ nhiệm dài hạn: một ngôi sao chổi trong lĩnh vực học thuật, để lại phía sau dấu vết của chiến thắng (và bất bình). Việc từ chối bổ nhiệm dài hạn đối với nhà lý luận chính trị Bonnie Honig vào năm 1997 cũng được biết đến rộng rãi. Quyết định này bị 15 nữ giảng viên dài hạn của Harvard phản đối, dù hầu như không ai trong số đó thuộc lĩnh vực của cô: một thước đo cho thấy vấn đề đa dạng hóa đang thay đổi văn hóa đánh giá giảng viên như thế nào.

Trên thực tế, bảy trong số tám phụ nữ được đề xuất bổ nhiệm dài hạn tại Harvard năm đó đều được chấp thuận. Và những thành tích ấn tượng đã được thực hiện: hai phụ nữ được bổ nhiệm dài hạn năm 1970, 14 năm 1980, 35 năm 1990, 60 năm 1999 (chiếm 14% số giảng viên được bổ nhiệm). Có 10 nữ giảng viên cơ hữu vào năm 1970, 59 năm 1999 (chiếm 32% tổng số giảng viên cơ hữu). Trong giai đoạn 1986-1991 và 1991-1996, những lời mời làm việc từ bên ngoài đối với các nữ giảng viên Harvard đã tăng từ 13% lên 24% tổng số hằng năm; đề bạt nội bộ tăng từ 18% lên 32%.■

Sự gia tăng vấn đề thứ bậc trong các ngành học – không còn là bạn có vị trí nào ở Harvard, mà trở thành bạn có vị trí nào trong lĩnh vực của mình – đã đảo ngược tình thế mà Conant từng đối mặt trong những năm 1930. Khi đó, mối quan hệ nội bộ là yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đối với các quyết định tuyển dụng. Bây giờ, một vấn đề khác được đặt ra gây tranh cãi: ứng cử viên nào – nội bộ hay bên ngoài – là tốt nhất? Đến năm 1983, một nửa trong số các nhà Khoa học xã hội và nhân văn cùng khoảng một phần ba nhà Khoa học tự nhiên có hợp đồng không xác định thời hạn với trường được đề bạt, ít hơn đáng kể so với trước đó. Trong suốt 20 năm cuối thế kỷ XX, các ứng viên bên ngoài đã vượt lên ứng viên nội bộ với tỷ lệ 3:1. Chỉ khoảng một phần ba số giảng viên có bằng tiến sĩ Harvard vào năm 1998.

Việc tuyển dụng (hoặc không tuyển dụng) nhân sự nội bộ đã làm nổi lên những vấn đề cũ về tiêu chuẩn và công bằng. Walter Jackson Bate của khoa Ngôn ngữ Anh lập luận rằng tính cách cũng quan trọng như danh tiếng, chất lượng bài viết nghiên cứu quan trọng hơn số lượng và Harvard nên dựa vào đánh giá của chính mình khi ra những quyết định bổ nhiệm dài hạn. Nhưng nhà Khoa học chính trị Sidney Verba cảnh báo rằng việc đề cao các thước đo cảm tính về “tính cách” so với những đánh giá định lượng về giá trị học thuật có thể làm tái bùng nổ tình trạng cựu sinh viên nâng đỡ lẫn nhau. Chủ nhiệm FAS Michael Spence chuyển hướng cuộc tranh luận bằng ý kiến rằng chất lượng của đội ngũ giảng viên cấp cao trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào việc tuyển dụng và đề bạt những giảng viên cơ hữu có năng lực.■

Việc bỏ giới hạn tuổi nghỉ hưu vào năm 1994 hầu như không giúp ích được gì mà chỉ đưa thêm một yếu tố mới vào bài toán nhân sự: khi nào giảng viên cao cấp sẽ nghỉ hưu? Chính những lý do khiến việc giảng dạy ở Harvard trở nên hấp dẫn – sinh viên xuất sắc, lương cao và nhiều quyền lợi, địa vị rất cao – đã khuyến khích nhiều người tiếp tục ở lại sau 70 tuổi – tuổi nghỉ hưu theo quy định cũ. Vào cuối những năm 1990, hơn một phần ba đội ngũ giảng viên đã làm như vậy: đa phần thuộc ngành Khoa học tự nhiên, nơi mà việc mất phòng thí nghiệm có thể đồng nghĩa với kết thúc công việc. Và đây là giai đoạn ổn định với lương hưu cao. Không ai biết suy thoái thị trường sẽ ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nghỉ hưu trong tương lai.

Năm 1998, tờ Boston Globe đã có cái nhìn hoài nghi về sự thăng tiến nội bộ tại Harvard. Tờ báo lưu ý, khoa Lịch sử đã không đề bạt bất kỳ nhà sử học Mỹ cấp cơ sở nào kể từ năm 1959. Nhà Sử học thuộc địa Mỹ Laurel Ulrich (đến từ Đại học New Hampshire) tuyên bố: “Điều tối quan trọng là phải thay đổi nhận thức của bên ngoài rằng gia nhập Harvard với tư cách giảng viên cấp cơ sở là một ngõ cụt. Tạo ra một hệ thống nhiệm kỳ linh hoạt hơn mới là xu hướng của tương lai.” Nhưng còn hơi sớm để đẩy mạnh xu hướng này. Cuối những năm 1990, đã có hai vị trí tuyển dụng dài hạn mới cho môn Lịch sử Hoa Kỳ; cả hai đều đến từ bên ngoài. Mỹ luôn là một quốc gia lớn; giờ đây còn nổi tiếng với các trường đại học xuất sắc, điều này khiến sự cân bằng giữa xuất sắc và phát triển từ nội bộ trở nên bấp bênh hơn bao giờ hết.■

Vấn đề của các giáo sư Harvard là họ ít khi thấy ai đó xứng đáng đứng vào hàng ngũ của mình, bên cạnh đó là khả năng thao túng hệ thống bổ nhiệm để có được người không-hẳn-là-giỏi-nhất một khi họ muốn. Henry Rosovsky gọi đây là “bệnh lý kinh điển”, và điều này có giá trị riêng. Nhưng không nên quên đội ngũ giảng viên của Harvard tuyệt vời ra sao, và bằng cách nào họ vẫn có cơ hội tốt hơn bất kỳ trường đại học nào khác để có được những gì họ muốn. Và người ta dễ dàng quên rằng hệ thống bổ nhiệm hiện đại, với tất cả những mặt hạn chế của nó, là câu trả lời cho một nền văn hóa hàn lâm nơi những người kỳ cựu trong khoa chọn đồng nghiệp theo ý họ.

Nhưng khó có thể phủ nhận rằng mối quan hệ giữa đội ngũ giảng viên với Harvard, Trường Đại học, các khoa và khu nội trú của sinh viên đã yếu đi thấy rõ. Các hình thức xác định bản thân khác trở nên quan trọng hơn – một “doanh nhân chuyên nghiệp” trong một “chuyên ngành” (hoặc chuyên ngành hẹp), hoặc theo giới tính, chủng tộc hay quan điểm chính trị. Một mẫu khảo sát năm 1993 cho thấy chỉ khoảng một nửa số giảng viên đảm nhiệm thêm các công việc của viện đại học. Đó là dấu hiệu của bộ máy quản trị có tầm quan trọng ngày càng tăng, của một viện đại học tĩnh lặng hơn, của sự thờ ơ từ các giảng viên, hoặc của tất cả những điều này khiến trong những năm 1990, số cuộc họp định kỳ của các giảng viên FAS giảm xuống và số cuộc họp bị hủy tăng lên.

Khi những ràng buộc thần bí về bản sắc tổ chức giảm đi, các quy tắc thực tế của bộ máy quản trị tăng lên. Năm 1973, nhiều quy trình và phương pháp đào tạo truyền thống vẫn tồn tại trong trí nhớ của các giảng viên lớn tuổi và Verna Johnson, thư ký điều hành lâu năm của chủ nhiệm FAS. Cho dù bị thúc đẩy bởi các phương thức kiểm toán mới, nỗi sợ hãi về sự kiện tụng hay sự phức tạp ngày càng tăng của hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực đào tạo, các trưởng khoa trong những năm 1980 đều cảm thấy khó làm việc nếu không tham khảo cuốn sổ tay quy tắc và quy định – một loại cẩm nang về những việc nên và không nên làm khi nghỉ hưu, nghỉ phép chăm con cùng nhiều kế hoạch giảng dạy linh hoạt hơn, bình đẳng giới tính, sắc tộc, thủ tục bổ nhiệm và thăng chức phức tạp hơn bao giờ hết, quấy rối tình dục và ứng xử không chuyên nghiệp, quyền và trách nhiệm của giảng viên.

Vì một số lý do, đội ngũ giảng viên Harvard vào cuối thế kỷ XX cho rằng họ đã bị quá tải. Nghiên cứu và kiến thức là những gì quan trọng nhất đối với hầu hết bọn họ. Sau đó mới là công việc giảng dạy: “gánh nặng” đào tạo, như thuật ngữ đã tiết lộ. Nhưng họ cũng phải tiến hành các cuộc thăm dò, đón tiếp khách dự giờ, chuẩn bị những đề xuất tài trợ, điều hành chương trình, phục vụ trong các ủy ban, làm việc với bộ máy quản trị của Harvard và viết thư giới thiệu cho sinh viên. Theo quan điểm chung, cả việc tuyển dụng giảng viên cấp cơ sở lẫn tăng quy mô đội ngũ giảng viên đều không giúp giảm bớt những nhu cầu ngày một leo thang này.

Bộ máy quản trị lại có cách nhìn khác. Theo định nghĩa, một đội ngũ giảng viên đẳng cấp hơn sẽ dành nhiều thời gian hơn để tham dự hội nghị, cố vấn, tư vấn, cho ý kiến và khởi nghiệp nói chung. Viện trưởng Bok và Hội đồng đặt câu hỏi về mức độ mâu thuẫn giữa các hoạt động này với trách nhiệm giảng dạy của giảng viên. Nhưng một nghiên cứu của FAS chỉ ra rằng các giảng viên cấp cao tham gia nhiều nhất vào hoạt động bên ngoài thường cũng chính là những người dẫn đầu về học thuật trong trường. Đó là tất cả những thông tin viện trưởng cần. Dù có thay đổi tính cách và hoàn cảnh đến đâu, tập thể giảng viên vẫn có quyền lực tối cao trong phạm vi riêng của mình.

CÁC NGÀNH KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Khoa học tự nhiên chiếm vị trí trung tâm ở Harvard cuối thế kỷ XX, đảm bảo về nguồn lực và nhu cầu khiến các ngành khác chỉ có thể ghen tị hoặc cố gắng cạnh tranh (trường hợp khoa Kinh tế và các ngành khoa học hành vi.) Nhưng điều này không có nghĩa là các nhà khoa học Harvard miễn nhiễm với những trào lưu văn hóa và trí tuệ đã ảnh hưởng đến đồng nghiệp của họ trong các lĩnh vực khác. Hỗ trợ nghiên cứu từ chính phủ và tổ chức đối với các ngành Khoa học tự nhiên đã giảm trong những năm 1970, lượng sinh viên đăng ký và các vị trí công việc cho sinh viên tốt nghiệp ngành này cũng vậy. Một số nhà khoa học bị cuốn vào chủ nghĩa cấp tiến chính trị trong thập niên 1960 và 1970 hoặc việc kinh doanh trong những năm 1980 và 1990.

Sức mạnh của khoa học Harvard thiên về định tính hơn là định lượng: như Spencer Tracy đã nói về Katharine Hepburn, bà không có nhiều sức hấp dẫn, nhưng lựa chọn chỉ có thế. Quy mô tương đối nhỏ của đội ngũ giảng viên khoa học Harvard là điểm yếu trong cuộc đua giành thứ hạng ở trường. Quy mô này cũng không tăng thêm được nữa. FAS có 143 nhà khoa học được bổ nhiệm dài hạn vào năm 1971 và 163 vào năm 1999, nhưng giảng viên cơ hữu giảm từ 67 xuống 48. Năm 1991, tỷ lệ nhà khoa học Harvard trong tập thể giảng viên nói chung thấp hơn so với 40 năm trước đó.

Cũng như trước đây, những hạn chế về quy mô và không gian làm việc đã khiến các ngành khoa học của Harvard thiên về lý thuyết hơn ứng dụng, có nhiều dự án cá nhân và nhóm nhỏ hơn là Khoa học Quy mô lớn. Mặc dù (hoặc bởi vì) vậy, không đâu so được với Harvard về số lượng giải Nobel từ năm 1945 đến 1990: 26 giải (9 Vật lý, 5 Hóa học, 4 về Y học và Sinh lý học, 8 từ trường Y). Khoản tiền 60 triệu đô-la một năm cho hợp đồng, tài trợ và quà tặng cho các nhà khoa học Harvard bằng với thu nhập học phí hằng năm của FAS. Các ngành khoa học có điều kiện thuận lợi để trở thành viên ngọc quý trên vương miện học thuật của Harvard cuối thế kỷ XX.■

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đối với các quỹ nghiên cứu khiến (nếu điều đó là có thể) sự tranh giành phần thưởng đi kèm với thành tựu khoa học trở nên khốc liệt hơn. Văn hóa khoa học Harvard được định hình bởi những người đoạt giải Nobel, những người nỗ lực hết mình và sự cạnh tranh đầy tính bản ngã. Phòng thí nghiệm hóa học hữu cơ của E. J. Corey được cho là tốt nhất và hiệu quả nhất trên thế giới. Nhưng sự xuất sắc ở mức độ này cũng phải trả giá: ba vụ tự tử của nghiên cứu sinh sau đại học và sau tiến sỹ từ năm 1980 đến 1998. Bộ phận bị chấn động bắt đầu nỗ lực mạnh mẽ để hỗ trợ các thành viên trẻ tuổi chống lại sự cô lập và căng thẳng.■

Thế giới đầy áp lực của khoa học hiện đại dường như cũng dẫn đến sự gia tăng số kết quả nghiên cứu bất cẩn được công bố một cách vội vã, với các giáo sư cấp cao bận rộn vì công việc nên không làm tròn nhiệm vụ giám sát. Những điều này chủ yếu xuất hiện trong lĩnh vực y tế, nơi hàng nghìn nhà nghiên cứu làm việc tại các bệnh viện liên kết và Trường Y Harvard. Trường Y đã đưa ra các hướng dẫn mới sau khi một số giảng viên của trường viết thư giới thiệu cho một đồng nghiệp trẻ tuổi mà không đề cập việc anh ta bị kết tội hiếp dâm. Một số ít sinh viên dự bị ngành y quá khích đã phá hủy các kết quả nghiên cứu, rút đơn đăng ký của các sinh viên khác, giả mạo thư ủng hộ cho việc ứng cử của chính họ.■

Một đặc điểm rắc rối hơn nữa của lĩnh vực khoa học đầy quyền lực ở Harvard là sự hấp dẫn của lợi nhuận. Theo truyền thống, bằng sáng chế là cách phổ biến nhất để thu lợi từ khám phá khoa học, nhưng các quy định nghiêm ngặt không cho phép kiếm lợi nhuận từ những nghiên cứu liên quan đến sức khỏe cộng đồng đã ngăn Harvard nắm giữ vai trò lớn hơn trong cuộc chơi đó. Nhưng vào năm 1986, Hội đồng đã thông qua một bản sửa đổi chính sách bằng sáng chế, cho phép các nhà phát minh có nhiều lợi nhuận hơn trong khi vẫn đảm bảo phần lớn số tiền thu được thuộc về Harvard. Năm 1989, Harvard ký hợp đồng chia sẻ bằng sáng chế trị giá 10 triệu đô-la, kéo dài 5 năm với công ty dược phẩm Hoffman-LaRoche, công ty đầu tiên trong chuỗi hợp tác với các công ty thương mại.■

Những dự án cá nhân của các nhà khoa học ngày càng nổi tiếng của Harvard lại là một câu chuyện khác. Năm 1980, phản ứng của tập thể giảng viên về việc viện đại học đầu tư vào một liên doanh dựa trên công trình của nhà Hóa sinh Mark Ptashne cho thấy sức mạnh của khoa học thuần túy. Năm học 1980-1981, người đoạt giải Nobel Walter Gilbert nghỉ phép dài hạn để làm giám đốc và chủ tịch Hội đồng cố vấn khoa học của Biogen, một công ty khởi nghiệp về kỹ thuật di truyền. Sau đó, ông yêu cầu được miễn tuân thủ các quy tắc của Harvard và nghỉ thêm một năm để làm giám đốc điều hành của công ty. Khi bị từ chối, ông rời khỏi khoa Hóa sinh (sau này ông trở lại khoa Sinh học Tế bào và Phát triển).

Một số nghiên cứu sinh sau đại học và sau tiến sĩ phàn nàn rằng các phòng thí nghiệm của Ptashne và những người khác đều dựa vào tài trợ từ các công ty công nghệ sinh học, buộc họ phải thực hiện nghiên cứu ứng dụng hơn là cơ bản. Ptashne phủ nhận điều này. Ông nhấn mạnh rằng phòng thí nghiệm của mình không thực hiện các hoạt động bí mật hay liên quan đến thương mại, và ông dành không quá 20% thời gian để tư vấn cho công ty hay Viện Di truyền học. Trong những năm 1980, Ủy ban FAS về Chính sách Nghiên cứu được thành lập để giám sát các vấn đề mới về nghiên cứu do tư nhân tài trợ.■

Nhà sinh hóa George Wald và các nhà Sinh học tiến hóa/sinh vật học Richard Lewontin và Stephen J. Gould là những người phát ngôn nổi tiếng về các vấn đề như Việt Nam và Chiến tranh Lạnh, chủng tộc, môi trường và nghiên cứu khoa học. Nhà Sinh vật học Ruth Hubbard, vợ của Wald, cũng là một trong những nữ giảng viên của Harvard được phong giáo sư vào đầu những năm 1970, tuyên bố sẽ từ bỏ nghiên cứu khoa học và dành hết tâm huyết cho những nghiên cứu về phụ nữ và các vấn đề xã hội trong khoa học. Bà buộc tội nền khoa học do nam giới thống trị đã gây ra quan điểm phổ biến coi phụ nữ là những sinh vật bị giới hạn bởi cấu tạo sinh học và nhận thấy mối liên hệ giữa khoa học về vị trí của phụ nữ trong xã hội với vị trí của phụ nữ trong khoa học. Bằng chứng là tính cách đậm màu sắc đấu tranh của khoa học do nam giới thống trị, luôn vật lộn và giành giật với thiên nhiên, đấu tranh với bệnh tật và chinh phục chúng, đề cao khoa học định lượng. Nhưng phê bình chức năng xây dựng xã hội của khoa học chỉ là một cái cớ để áp dụng các tiêu chuẩn chính trị vào công tác khoa học. Việc làm này đã đánh mất vị thế một nhà khoa học.■

Đôi khi những người bất đồng chính kiến cấp tiến lại trở nên tệ hại hơn. Các nhà di truyền học Jonathan Beckwith và Larry Miller đã tấn công hai nhà khoa học của Trường Y vì khám phá ra những hậu quả về thể chất cũng như hành vi của sự bất thường trong nhiễm sắc thể XYY. Họ lập luận rằng việc ngăn chặn công việc đó là chính đáng, vì nó truyền bá định kiến về chủng tộc. Và nhà Sinh vật học Richard Lewontin đã gây nên một vấn đề nhức nhối về đạo đức học thuật (và tự do học thuật) khi ông không cho phép một vị khách Nam Phi da trắng làm việc trong phòng thí nghiệm của mình vì người này là… người Nam Phi da trắng. (Điều này tương tự lệnh cấm ngắn hạn của nhà Vật lý Percy Bridgman đối với các nhà khoa học Đức, Ý và Liên Xô vào năm 1939.) Các trưởng khoa của FAS nghĩ rằng Viện trưởng Bok nên viết thư cho vị khách kia, phản đối hành động của Lewontin và nói rõ đó là quan điểm cá nhân chứ không phải của cả tổ chức.

Beckwith, Lewontin và Gould cũng dẫn dắt một cuộc công kích cuốn sách Sociobiology (tạm dịch: Sinh học xã hội) của đồng nghiệp khoa Sinh học E. O. Wilson, xuất bản năm 1975, vì các tác động xã hội của nó. Lewontin buộc tội Wilson “sử dụng thuật hùng biện khiến mọi thứ nghe như thể là sự thật”. Các nhà phê bình còn buộc tội Wilson đã lạm dụng cá nhân. Cuộc tranh cãi về sinh vật học xã hội sẽ tiếp tục là một vụ việc lôi thôi, với bản chất là sự thù địch dai dẳng giữa Wilson và những người ghen ghét ông ở Harvard, trong lớp vỏ bọc của sự tranh cãi giữa những người nhận thấy đây là một nhánh khoa học mới thú vị với những người coi đó là sự phân biệt chủng tộc trá hình. Nhưng những cuộc đụng độ này hầu như không ảnh hưởng đến dòng chảy chính của khoa học ở Harvard.■

Hóa học và Vật lý, những ngành khoa học nổi bật lâu đời của Harvard, gặp nhiều khó khăn khi cuộc cách mạng hóa sinh-di truyền thống trị giới khoa học. Nhưng hai khoa vẫn tiếp tục duy trì vị trí cao đáng kể của mình – đứng đầu về số lượng trích dẫn trong các bài báo Vật lý và Hóa học được xuất bản từ năm 1981 đến năm 1993.■

Khoa Hóa phải đối mặt với một loạt vấn đề trong những năm sau 1970. Giống như các ngành khoa học khác của Harvard, khoa đã mất đi tính gắn kết trước đây. Các phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu là nguồn tham khảo quan trọng cho hầu hết giảng viên. Áp lực cạnh tranh ngày càng tăng cũng gây ra hậu quả. Giờ đây, bữa trưa được ăn ngay tại bàn làm việc, chứ không còn là dịp kết nối với đồng nghiệp.

Lực ly tâm cũng tác động lên các nhà Hóa học Harvard, họ bị cuốn vào thế giới tư vấn và kinh doanh sôi nổi, đem lại thu nhập cao. Điều này khiến việc giảng dạy khó giữ được sự hấp dẫn đối với họ. Đã có thời, nhà Vật lý đoạt giải Nobel Edward Purcell chuyển sang giảng dạy ở bậc đại học khi ông già đi; ngày nay, nhà Hóa học đoạt giải Nobel Robert Woodward phối hợp với một công ty dược phẩm Thụy Sĩ cống hiến hết mình cho quá trình khiến tiền đẻ ra nhiều tiền hơn. Một điều vẫn tồn tại là sự áp đảo của nam giới trong khoa. Năm 1989, Cynthia Friend trở thành người phụ nữ đầu tiên (và đến năm 2000 vẫn là người duy nhất) được bổ nhiệm dài hạn.

Trong quá khứ, khoa Hóa học đã gửi tiến sĩ tới các tổ chức học thuật khác; những người xuất sắc có thể được yêu cầu trở lại. Nhưng sự hấp dẫn của các trường khác và triển vọng thăng tiến hiếm hoi trong khoa khiến việc tuyển dụng giảng viên sơ cấp xuất sắc từ trường khác ngày càng khó khăn. Vào cuối những năm 1990, ba trong số bốn giảng viên sơ cấp được tuyển là các tân tiến sĩ Harvard. Việc tuyển dụng giảng viên cấp cao lại là một câu chuyện khác. Cho đến những năm 1990 với ba đợt đề bạt nội bộ, từ sau năm 1945, hai lần đề bạt nội bộ duy nhất của khoa là nhà Hóa học hữu cơ Robert Woodward năm 1946 và các nhà Hóa học vật lý William Klemperer và Roy Gordon những năm 1960.

Sự bất mãn của các thành viên sơ cấp khoa Hóa học đã đạt đến mức cao thường thấy ở Harvard. Thật đáng lo ngại khi nghe các giáo sư cấp cao nói rằng mặc dù khoa Hóa học thu hút những sinh viên cao học giỏi nhất trong cả nước, họ có lý do để không làm việc trong phòng thí nghiệm được điều hành bởi giảng viên cơ hữu, những người sẽ sớm ra đi. Hạ tầng cũ kỹ cũng làm phức tạp thêm vấn đề thu hút và giữ chân giảng viên cơ hữu.■

Vào đầu những năm 1980, các thành viên hàng đầu của thế hệ nhà hóa học Harvard xưa – Konrad Bloch, Bright Wilson, Robert Woodward – đã nghỉ hưu hoặc qua đời. Các ngôi sao mới, trong số đó có những người đoạt giải Nobel như William Lipscomb (1976), Dudley Herschbach (1986) và E. J. Corey (1990), đã duy trì danh tiếng xuất sắc của khoa. Nhưng sự yếu kém tương đối về hóa lý và hóa vô cơ vẫn tiếp diễn khi các nhà hóa học hữu cơ đánh bại những thành tựu về phân tử/tế bào vào cuối thế kỷ XX. Để đánh dấu chiến thắng đó, năm 1989, Konrad Bloch đề xuất đổi tên khoa thành Hóa học và Sinh hóa.

Corey thậm chí còn trực diện hơn khi đề xuất tên khoa là Hóa học và Hóa sinh. Các nhà Hóa học vật lý thích gây hấn còn đề xuất cái tên Hóa học, Lý hóa và Sinh hóa như một giải pháp thay thế phô trương. Vào giữa những năm 1990, các nhà Hóa học đã chấp nhận đề nghị của Bloch – một sự công nhận về sự thay đổi cốt lõi trí tuệ của ngành này.

Khoa Vật lý Harvard trong những năm 1970 phải đối mặt với cú sốc kép về sự suy giảm sức hấp dẫn đối với sinh viên và sự chú trọng vào lĩnh vực Vật lý quy mô lớn ở những nơi khác mà khoa không có khả năng cạnh tranh. Máy gia tốc điện tử Cambridge ngừng hoạt động vào tháng 6 năm 1973, bị vượt mặt bởi các cỗ máy mạnh mẽ hơn tại Brookhaven ở Long Island và Batavia ở Illinois (với việc triển khai máy gia tốc điện tử tuyến tính của Stanford và CERN ở Thụy Sĩ.) Các nhà Vật lý thực nghiệm của Harvard đã phải hoàn thành phần lớn công việc của họ ở nơi khác, từ đó dẫn đến sự “vắng mặt” của các giảng viên và sinh viên cao học. Và cũng như ở khoa Hóa học, tính tập thể của khoa bị phá vỡ khi số lượng thành viên ngày càng tăng.

Tương tự các nhà hóa học vô cơ tụt hậu so với những đồng nghiệp hữu cơ, nhánh lý thuyết và thực nghiệm của khoa Vật lý cũng có khoảng cách. Nhưng sự hạn chế trong việc tiếp cận các trang thiết bị năng lượng cao không làm suy yếu sức mạnh lý thuyết đáng chú ý của Harvard: Các nhà Vật lý đoạt giải Nobel Steven Weinberg và Sheldon Glashow (1979) đã tiếp tục thành tích của Julian Schwinger.■

Giữa những năm 1970, thế hệ nhà thực nghiệm cũ – Bainbridge, Street, Pound, Purcell, Ramsey – đã hoặc sắp nghỉ hưu. Các giảng viên cơ hữu về Vật lý năng lượng thấp thường xuyên từ chối đề nghị làm việc khiến việc tuyển dụng những nhà thực nghiệm hàng đầu trở nên khó khăn hơn. Không ngạc nhiên khi các nhà thực nghiệm chuyển sang Khoa Kỹ thuật và Vật lý Ứng dụng (DEAP). DEAP có nền tảng vững chắc về vật lý ứng dụng và nguồn tài chính cho việc thí nghiệm. Trong suốt những năm 1980 và 1990, Trưởng khoa DEAP Paul Martin đã thúc đẩy mối quan hệ ngày càng chặt chẽ, tăng gấp đôi số giảng viên khoa Vật lý thông qua các quyết định bổ nhiệm liên kết. Vào cuối thế kỷ XX, Harvard có nhiều môn học về Vật lý ở bậc đại học hơn so với MIT hoặc Berkeley, mặc dù vẫn thấp hơn nhiều so với những năm ảm đảm sau chiến tranh.■

David Nelson, giáo sư Mallinckrodt khoa Vật lý nhớ lại rằng ông bước vào lĩnh vực này trong những năm 1970 với kỳ vọng đóng một vai trò “trong việc tạo ra những ý tưởng mới có tính nền tảng”. Nhưng đến những năm 1990, ngành Vật lý dường như cách xa hơn bao giờ hết ước mơ của Einstein về một “thuyết vạn vật” thống nhất. Nelson cảnh báo: “Sẽ tới lúc vật lý hạt ‘cơ bản’ truyền thống khám phá tới thang độ dài và các năng lượng cao ở mức độ khiến những kết luận của nó trở nên không mấy liên quan đến khía cạnh vật lý của thế giới xung quanh ta. Đó là lý do tại sao nhiều đồng nghiệp của tôi không có mục đích khám phá các định luật ‘cơ bản’ ở thang độ dài nhỏ nhất.”

Vào cuối thế kỷ XX, bức tranh đã trở nên tươi sáng. Vũ trụ học và lý thuyết dây thu hút các nhà vật lý trẻ tuổi quan tâm đến việc tìm ra câu trả lời lớn cho những câu hỏi lớn. Mặc dù phần lớn công việc tiên phong đã được thực hiện ở nơi khác, các nhà lý thuyết dây của Harvard, Juan Maldacena, Andrew Strominger và Cumrum Vafa, là những nhân vật quan trọng. Nhưng khoa Vật lý cảm thấy khó duy trì sự gắn kết nội bộ ngành khi đối mặt với những sự phát triển ít nhất có liên quan tới Thiên văn học và Toán học, không khác mối liên hệ của khoa Hóa học với thách thức giữa phân tử/tế bào là bao.■

Sinh học đã trở thành mũi nhọn của khoa học vào cuối thế kỷ XX. Các nhà sinh vật học của Harvard tham gia sâu vào cuộc cách mạng hóa sinh, đầy cạnh tranh sôi nổi giữa những nhà phân tử học kiêu kỳ và nhà sinh vật học mạnh mẽ (giữa James Watson và E. O. Wilson), giữa các nhà sinh học tiến hóa cánh tả và nhà sinh học xã hội (một bên là Richard Lewontin và Stephen J. Gould, bên kia là Wilson cuồng nhiệt). Các khám phá lớn, những giải Nobel thú vị, xung đột gay gắt giữa các cá tính khác thường là môi trường tiếp thêm sinh lực cho khoa Sinh học và Hóa sinh Harvard cuối thế kỷ XX.

Những đề tài tranh cãi cũ – giữa các nhà thực vật học và Vườn ươm Arnold, giữa khoa Sinh học và Bảo tàng Động vật học So sánh (MCZ) – là những ký ức đang phai mờ. Những người yêu thích vườn ươm nghi ngờ một cách thiếu căn cứ rằng Harvard muốn trích thu nhập của bộ phận này để giúp trả lương cho các giáo sư Sinh học. Vườn ươm Arnold còn lại gì? Người quản lý, khu vườn, sự phá hoại (khu Jamaica Plain không trở nên giàu có hơn) và sự hài lòng khi được là nơi yên tĩnh trong một thành phố lớn. Mặc cho vai trò suy yếu trong đời sống của viện đại học và sự suy thoái của hệ thực vật, vườn ươm vẫn tiếp tục cung cấp một chương trình giáo dục công cộng tích cực. Vào cuối thế kỷ XX, vườn hồi phục nhờ sự quan tâm về sinh thái học từ cộng đồng và giới khoa học. Đây cũng là tổ chức chính của Mỹ nghiên cứu về hệ thực vật Viễn Đông và là nơi lưu trữ bộ sưu tập khoa học đầy đủ nhất về thực vật thân gỗ còn sống trên thế giới.■

MCZ luôn là một bộ phận quan trọng của khoa Sinh học. Giám đốc xuất sắc của nó là Ernst Mayr, và năm 1970, người kế nhiệm Alfred “Fuzz” Crompton đã chuyển trọng tâm của bảo tàng từ phân loại học (lý thuyết giải phẫu và tiến hóa) sang di truyền dân số, sinh thái học và sinh lý học đối chiếu. Vị trí giáo sư phụ trách mới, được đặt ra vào cuối những năm 1970 để đảm bảo người phụ trách bảo tàng đáp ứng được tiêu chuẩn bổ nhiệm của khoa Sinh học, đã thúc đẩy sự hợp nhất các nhân viên MCZ với nhân sự của khoa. Khi Crompton nghỉ hưu vào năm 1982, MCZ đã thực sự được sáp nhập vào bộ phận sinh vật và tiến hóa của khoa Sinh học.■

Trong khi đó, khoa tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Cuối những năm 1970, đây là một trong những khoa Sinh học tốt nhất cả nước, nhưng bị ảnh hưởng bởi sự bất đồng kinh niên giữa hai bộ phận Sinh vật học và Tiến hóa (OEB) và Sinh học Tế bào và Phát triển (CDB). (Hóa sinh và Sinh học phân tử [BMB] là một khoa riêng biệt từ năm 1967.) Sự thiếu hụt không gian làm việc và cơ sở vật chất càng làm tăng những căng thẳng vốn có giữa OEB và CDB. Vị trí trưởng khoa Sinh học được người của hai bộ phận luân phiên nắm giữ; không có cuộc họp toàn khoa nào trong nhiều năm.

Các nhà sinh học tế bào và phát triển lo lắng rằng họ chỉ có chín người so với 23 của OEB, và rằng họ đã bị tách ra khỏi những đồng nghiệp hóa sinh của mình. Đến lượt mình, bộ phận OEB (rất nhiều người trong số họ vốn thuộc MCZ) lại phẫn nộ với sự quyết liệt của các đồng nghiệp phân tử-tế bào. Mối lo lắng của OEB tăng thêm do nguồn tài trợ nghiên cứu của chính phủ đối với các dự án liên quan đến sức khỏe có xu hướng ưu tiên CDB. Vào mùa thu năm 1981, CDB tách ra để trở thành một khoa độc lập. Như vậy, lúc này các nhà sinh học sinh vật, sinh học tế bào và sinh học phân tử đã thuộc về ba khoa riêng biệt: kết quả sau hơn 30 năm nghi ngờ lẫn nhau và chia rẽ. Phải mất hơn một thập kỷ, với sự chồng chéo công việc ngày càng tăng giữa các lĩnh vực con này và sự suy yếu dần những thù hận cũ, sự tái hợp mới trở nên có hy vọng.■

Sự bùng nổ của các trường y khoa vào những năm 1970 đã đẩy số lượng người theo học ngành Sinh học tăng lên. (Một giảng viên đã đề xuất khoa ngăn chặn xu hướng này bằng biện pháp mới là từ chối cải thiện các khóa học ở bậc đại học.) Trong khi các giáo sư cao cấp dạy những khóa cơ bản, giảng viên cơ hữu lại dạy phần lớn trong số 500 môn chuyên ngành sinh học, điều này càng khắc sâu ý thức của họ về quyền công dân hạng hai. Như mọi nơi khác trong giới khoa học Harvard, cơ hội thăng tiến rất ít, lương không phải lúc nào cũng cạnh tranh, việc thiết lập phòng thí nghiệm chậm chạp. Những sinh viên sau đại học phàn nàn rằng phòng thí nghiệm của các giáo sư cao cấp là những lãnh địa luôn trong tình trạng cạnh tranh, như rất nhiều vương quốc thời trung cổ; các giáo sư không quan tâm đến việc giảng dạy hoặc sự nghiệp của sinh viên; rằng (như ở khoa Hóa học) không phải khoa, chính phòng thí nghiệm mới là đơn vị xã hội có ý nghĩa nhất.■

Nhưng vượt lên trên những khó khăn này là ý thức chung của các nhà sinh học và hóa sinh (giống như các nhà vật lý trong những thập kỷ trước) rằng họ là những người tham gia vào một sự kiện lớn trong lịch sử khoa học. Khoa đã tổ chức một khóa học Hóa sinh vào năm 1954 và 14 khóa vào năm 1983. Cuộc cách mạng phân tử-hóa sinh cuối thế kỷ XX đã mang lại uy tín lớn cho các ngành Hóa sinh và Sinh học phân tử, Sinh học Tế bào và Phát triển. Việc Matthew Meselson chứng minh được sự sao chép DNA, Mark Ptashne về cách thức hoạt động của virus, Walter Gilbert về kỹ thuật nhân bản gen để sử dụng trong y tế cho thấy ngành Sinh học và Hóa sinh Harvard đang trong quá trình phát triển đặc biệt, trong đó lý thuyết và thực nghiệm gắn liền với nhau.■

Đến những năm 1980, một khoa Hóa sinh riêng biệt ngày càng ít có ý nghĩa hơn. Các kỹ thuật và chương trình làm việc của các nhà hóa sinh với các nhà sinh học tế bào và phát triển chồng chéo lên nhau, và cũng như khoa Hóa học, khoa Sinh học đã hòa mình vào cuộc cách mạng phân tử. Việc nghỉ hưu và nghỉ việc của các nhân sự khoa Hóa sinh tạo ra áp lực tuyển dụng liên tục, vốn đã nặng nề bởi sự cạnh tranh về lương và điều kiện làm việc từ các trường như MIT, Trường Y Harvard, các trường đại học lớn khác hoặc những học viện mới được hỗ trợ bởi các tổ chức tư nhân (Hughes, Markey, Whitehead).

Thông điệp rất rõ ràng: cần tận dụng lợi thế về quy mô có được từ sáp nhập. (Các công ty kinh doanh đồng thời cũng nhận ra vấn đề này.) Bok phối hợp việc tuyển dụng với CDB vì không có sự khác biệt rõ rệt giữa các chương trình của BMB và CDB. Các nhà hóa sinh phản đối, nhưng sự suy giảm trong số lượng đăng ký giảm cùng tỷ lệ sinh viên sau đại học thấp khiến khả năng độc lập trở nên suy yếu. Cuối cùng vào năm 1994, BMB và CDB hợp nhất thành Khoa Sinh học Phân tử và Tế bào, cùng với OEB cung cấp một chương trình giảng dạy tích hợp về Khoa học Sinh học. Có vẻ như một lần nữa lại tồn tại một khoa Sinh học duy nhất, giống như sự kết hợp của khoa Động vật học, Thực vật học và Sinh lý học vào những năm 1930.

Nhìn lại năm 1995, E. O. Wilson kết luận rằng “cuộc chiến phân tử” giữa các nhà sinh vật học/tiến hóa và các nhà sinh học phân tử/tế bào đã thúc đẩy sự phát triển của những nghiên cứu sinh học xã hội và sinh thái học. Những nhu cầu mới này kết nối OEB với các mối quan tâm chung của xã hội, có thể so sánh với mối liên hệ của sinh học phân tử và tế bào với việc chữa khỏi bệnh tật. Đồng thời, có một sự tương đồng ổn định về phương pháp luận và thực tế giữa các nhánh của ngành sinh học. Vào cuối thế kỷ XX, các nhà sinh học tiến hóa thường xuyên dựa vào dữ liệu phân tử, trong khi các nhà sinh học phân tử ngày càng quan tâm đến tính tổng thể của sinh vật. Wilson dự báo “một sự thay đổi trọng tâm trong ngành sinh học” sang việc nghiên cứu các nhóm sinh vật do những nhóm làm việc gồm thành viên đến từ các ngành khác nhau. Theo ông, “chuyên gia tự nhiên học” và “nhà phân loại học” có khả năng giành lại vị trí dẫn đầu trong nghiên cứu sinh học. Sinh học trong tương lai sẽ là một ngành khoa học đa nguyên, không hình thành từ một lý thuyết bao quát chung. Giống như nhà vật lý David Nelson, ông kết luận rằng “các nguyên tắc chung mới, chén thánh của ngành sinh học, đang trở nên khó nắm bắt hơn bao giờ hết,” và dự đoán: “Nếu kết hợp với chủ nghĩa cơ hội tự do trong việc lựa chọn các vấn đề, chuyên môn sâu về những nhóm sinh vật cụ thể (chẳng hạn như kiến, chuyên ngành của ông?) sẽ là làn sóng tương lai của sinh học.”■

Khoa Toán học Harvard vẫn mạnh mẽ, gắn kết và đầy tự tin. Năm 1980, khoa có 14 giáo sư toàn thời gian được bổ nhiệm dài hạn, so với 21 ở Princeton, 26 ở Chicago và Yale, và hơn 60 ở Berkeley. Nhưng ba người trong số họ (Lars Ahlfors mới nghỉ hưu, David Mumford và Heisuki Hironaka) từng được trao tặng Huy chương Fields, giải thưởng cao nhất dành cho các nhà toán học dưới 40 tuổi. Giảng viên sơ cấp đều có tinh thần tốt, (rất nhiều) sinh viên nhiệt tình. Với nhà Toán học Deborah Hughes Hallett, khoa có một giảng viên tài năng đặc biệt để giảng dạy sinh viên đại học với số lượng đông đảo. Và khi Liên Xô tan rã vào khoảng năm 1990, Trưởng khoa Arthur Jaffe đã nhanh chóng tận dụng “sự sụp đổ của một trong những (hay chính là) quốc gia có truyền thống toán học vĩ đại nhất trên thế giới”. Điều này đã giúp khoa mở rộng lên tới 35 thành viên vào năm 1995, lớn hơn khoa Hóa học.■

Khoa Địa chất không may mắn như vậy. Quy mô của khoa không thay đổi nhiều từ năm 1940 đến những năm 1970. Khoa nhận thấy sự cần thiết phải mở rộng ngành Địa vật lý để bổ sung cho thế mạnh của mình trong Hóa dầu và Địa hóa học, nhưng khó thực hiện tuyển dụng vì thiếu chỉ tiêu. Sự thờ ơ và tự mãn, thiếu nghiên cứu, không có khả năng cạnh tranh với MIT là những vấn đề họ phải đối mặt vào giữa thập niên 1970.

Mọi thứ được cải thiện trong những năm 1980, đặc biệt là về Địa vật lý. Năm 1986, khoa được đổi tên thành Khoa học Trái đất và Hành tinh. Điều này tạo tiền đề cho một chương trình mở rộng về khoa học môi trường. Sinh viên bậc đại học bị thu hút bởi ngành học thời thượng mới – Khoa học Môi trường và Chính sách công.■

Khoa Thiên văn học thậm chí còn làm tốt hơn. Khám phá không gian và cuộc cách mạng trong vũ trụ học đã đưa lĩnh vực này lên vị trí hàng đầu của khoa học cuối thế kỷ XX. Đài thiên văn Đại học Harvard (HCO) và Đài quan sát vật lý thiên văn Smithsonian (SAO) ít nhiều đã phối hợp chặt chẽ với nhau từ năm 1955. Năm 1973, hai đơn vị này chính thức hợp nhất thành Trung tâm Vật lý thiên văn (CFA). Với hơn 300 nhà nghiên cứu, CFA có ngân sách hằng năm 50 triệu đô-la và có lẽ là nơi tập trung các nhà thiên văn lớn nhất thế giới: một ngành Khoa học Quy mô lớn không giống với đặc trưng của Harvard. Nó trở thành một trung tâm thế giới về thiên văn vô tuyến, quang học và tia X. Khi khoa học sống nhờ tiền trợ cấp từ chính phủ, nó có thể chết hoặc ít nhất là bị tổn thương do cắt giảm tài trợ, và vào cuối những năm 1970, CFA bị ảnh hưởng nặng nề bởi sự giảm sút tài trợ từ NASA cùng Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). Nhưng mối quan tâm lâu dài của nước Mỹ đối với không gian và chất lượng hoạt động của Harvard đã sớm khắc phục điều đó.■

Dù có nhiều điều kiện thuận lợi, khoa Thiên văn học vẫn không thoát khỏi những vấn đề thường gặp của khoa học Harvard. Cơ hội làm việc hạn chế và các nhóm nghiên cứu bị chia cắt khiến sinh viên cao học không hài lòng. Trong số sinh viên cao học ngành Thiên văn học được nhận vào Harvard năm học 1978-1979, chỉ 20% đến học. Như thường lệ, các giảng viên cơ hữu cho rằng họ bị các giảng viên cấp cao lợi dụng. Có những lời phàn nàn rằng khoa đã được đưa vào Trung tâm Vật lý Thiên văn, gây bất lợi cho việc giảng dạy ở bậc đại học. Và căng thẳng tiếp tục diễn ra giữa các giảng viên khoa Thiên văn học và cán bộ Đài quan sát Vật lý Thiên văn Smithsonian, những người sống nhờ vào tài trợ nghiên cứu của chính phủ. Trong khi đài thiên văn HCO đóng góp cho CFA không tới một nửa so với Đài quan sát Smithsonian, các nhà thiên văn học ở HCO lại có vị trí cao hơn trong trật tự học thuật so với các đồng nghiệp ở Smithsonian.■

Khoa Kỹ thuật và Vật lý Ứng dụng (DEAP) đã chiếm lĩnh một góc nhỏ khác trong thế giới khoa học Harvard. Trong hầu hết nhiệm kỳ dài của trưởng khoa Harvey Brooks (1958-1975), khoa đã phát triển mạnh mẽ; nhưng tình trạng bất ổn xuất hiện sau năm 1969, tới giữa những năm 1970 là tình trạng thiếu định hướng và nhân sự không thật sự xuất sắc.

Năm 1974, một ủy ban do nhà Vật lý Solomon Buchsbaum của Phòng thí nghiệm Bell đứng đầu đã xem xét khả năng khoa thay đổi để phù hợp với tình hình trong một phần tư thế kỷ tới. Nguồn lực của DEAP rất ấn tượng: 30 vị trí dài hạn so với 14 của khoa Vật lý và 22 của khoa Sinh học. DEAP có khoản tài trợ 30 triệu đô-la từ khối tài sản khổng lồ theo di chúc của Gordon McKay. Mặc dù vậy, số lượng cùng sự đa dạng lĩnh vực nghiên cứu và giảng dạy của khoa – cơ khí ứng dụng, khoa học máy tính, toán học ứng dụng, khoa học môi trường và kỹ thuật, vật lý chất rắn và vật liệu, vật lý trái đất và hành tinh, điện từ học – khiến nguồn lực bị dàn trải, dẫn đến nhiều lời phàn nàn (tình trạng phổ biến với khoa học Harvard) rằng mỗi bộ phận đều bị cô lập và thiếu nhân sự.

Ủy ban của Buchsbaum khuyến nghị Harvard bám sát định nghĩa “khoa học ứng dụng” khi tìm kiếm các nguyên tắc cơ bản và ứng dụng thực tế của chúng. Nhưng ủy ban kêu gọi tập trung nhiều hơn vào sự nghiệp của sinh viên trong các lĩnh vực ứng dụng và liên hệ chặt chẽ hơn với các ngành nghề. Điều này không có nghĩa Harvard nên (lại) tạo ra một trường kỹ thuật. Thật vậy, ủy ban đã khuyến nghị rằng tên khoa nên bớt từ “kỹ thuật” và khoa vẫn nên là một thành viên của FAS. Nhưng họ cũng muốn khoa học ứng dụng trở thành một phần quan trọng hơn trong chương trình giảng dạy của Harvard, do tính hợp thời với xu hướng công việc.

Ủy ban đề xuất thay thế “phân chia và chuyên môn hóa theo phút” bằng sự “tích hợp, linh hoạt và đa chức năng”. Nghe thật hấp dẫn; nhưng làm thế nào để đạt được điều đó? Không phải bằng cách chia tách thành các khoa Toán ứng dụng, Vật lý ứng dụng và Kỹ thuật riêng biệt như một số người đề xuất. Mỗi khoa như vậy sẽ kém hiệu quả vì quá nhỏ. Hoặc bằng cách giữ lại mô hình một khoa chung, đảm bảo tính linh hoạt hơn về tuyển dụng trong một tương lai khó đoán trước. Thay vào đó, ủy ban đề xuất kết hợp bảy chương trình DEAP hiện có thành bốn nhóm nghiên cứu: khoa học vật liệu, vật lý hành tinh và kỹ thuật (nghiên cứu về khí quyển và đại dương), sinh học ứng dụng (nghiên cứu về môi trường) và toán học ứng dụng (đặc biệt là khoa học máy tính). Khoảng một phần ba nhân sự mới bổ nhiệm của khoa sẽ làm việc tại các khoa khoa học khác – những tiền đồn của khoa học ứng dụng nhằm mang lại thông điệp về thực tiễn cho các nhà lý thuyết ngoại đạo.■

Điều này vấp phải sự phản đối dữ dội từ tập thể giảng viên DEAP không muốn thấy các nhóm nghiên cứu hợp nhất và nhân sự của khoa đi nơi khác. Tuy nhiên, nhà Vật lý Paul Martin, người trở thành trưởng khoa mới vào năm 1977, đã làm nhiều việc để hiện thực hóa các mục tiêu của ủy ban Buchsbaum cũng như đánh đổ niềm tin (có từ thời Conant) rằng Harvard phải lựa chọn giữa Vật lý Ứng dụng và Kỹ thuật. Ông đã tổ chức lại DEAP thành bốn bộ phận thể hiện sự tôn trọng hơn đối với quá khứ kỹ thuật của khoa: Vật lý ứng dụng; Khoa học Trái đất, Môi trường và Kỹ thuật; Kỹ thuật Cơ khí và Khoa học Vật liệu; Kỹ thuật Điện và Khoa học Máy tính. Sự quan tâm ngày càng tăng của sinh viên đối với sự nghiệp trong ngành khoa học ứng dụng hoặc kỹ thuật đã dẫn đến việc hình thành những khóa học mới về Khoa học Máy tính, các chương trình danh dự về Khoa học Kỹ thuật và chương trình Toán ứng dụng liên khoa.

Sự tôn trọng tương tự đối với các ý kiến về tính chất của khoa dẫn đến việc đổi tên khoa thành Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng (DEAS), thay vì đề xuất của ủy ban Buchsbaum thiên về loại bỏ yếu tố kỹ thuật và đổi tên khoa thành Toán ứng dụng và Khoa học Vật lý. Năm 1977, với sự bùng nổ của chủ nghĩa thống nhất trong khoa học, DEAS trở thành khoa Khoa học Ứng dụng. Nhưng nhu cầu dai dẳng về sự chú ý đúng mực đến kỹ thuật không biến mất, và vào năm 1997, tên của khoa lại trở về Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng.

Thách thức lớn nhất mà khoa phải đối mặt vào cuối thế kỷ XX là tăng cường chương trình giảng dạy còn tương đối khiêm tốn về khoa học máy tính. Nhiều người tin rằng thất bại lớn nhất của Harvard trong lĩnh vực khoa học là bỏ lỡ cơ hội phát triển di sản của nhà tiên phong trong lĩnh vực máy tính Howard Aiken. Bill Gates của Microsoft từng là sinh viên đại học Harvard trong một thời gian ngắn, và Steven Ballmer, trợ lý chính của Gates, là một cựu sinh viên. Vào cuối thế kỷ XX, mối liên hệ này chỉ mang lại khoản tài trợ 25 triệu đô-la (không lớn so với quà tặng của các triệu phú máy tính cho Stanford và MIT) cho một trung tâm máy tính hiện đại mới.

Ngành khoa học ở Harvard cuối thế kỷ XX nổi bật ở hầu hết mọi lĩnh vực tham gia, nhưng vẫn còn xa mới đạt mức tham gia mọi lĩnh vực. Nó có quy mô nhỏ so với ngành khoa học của các trường đại học và trường kỹ thuật lớn, đồng thời (vẫn luôn) mạnh về lý thuyết trừu tượng hơn là trong công việc ứng dụng thực tế. Giống như chính Harvard, khoa học Harvard đã chọn xây dựng các tiêu chuẩn cao và phong phú trên nền tảng truyền thống lâu đời. Điều này có mặt tốt của nó. Như một nhà khoa học Harvard nhận xét, những cơ hội lớn không nằm ở việc chứng minh các định lý hoặc giải thích vũ trụ, mà ở nghiên cứu y sinh và hóa học cũng như công nghệ thông tin, những ngành đã đem lại nhiều phần thưởng lớn. Nhưng đó cũng là những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với truyền thống cũ về học thuật không vụ lợi, theo đuổi chân lý và cơ chế giám sát tối thiểu.■

CÁC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI

Các ngành Khoa học xã hội có thể đã được kỳ vọng sẽ phát triển rực rỡ ở Harvard sau năm 1970. Nói cho cùng, các vấn đề của thế giới chỉ xoay quanh nghiên cứu kinh tế, chính trị, lịch sử, tâm lý, xã hội và văn hóa. Nhưng ngoại trừ kinh tế học, các ngành Khoa học xã hội đã phải chịu những ràng buộc đáng kể. Đúng vậy, họ đã nâng cao được vị thế tương đối của mình trong thế giới học thuật từ năm 1940 đến năm 1970. Và nhiều nhà Khoa học xã hội đã áp dụng các phương pháp thống kê cùng cấu trúc lý thuyết mà họ thích thú cho rằng đã giúp mình có được danh tiếng và quyền lực của Khoa học tự nhiên. Nhưng đến cuối thế kỷ XX, họ vẫn không thể đạt được những bước đột phá như cuộc cách mạng hạt nhân-lượng tử trong Vật lý hay cuộc cách mạng phân tử-di truyền trong Hóa học và Sinh học.

Các nhà phê bình cấp tiến đã nhìn thấy trong chủ nghĩa khoa học của các ngành Khoa học xã hội sự đầu hàng trước những lợi ích lớn từ chính phủ và các tập đoàn. Theo họ, việc định lượng và nghiên cứu thực nghiệm đã khiến Khoa học xã hội trở thành nô lệ của đặc quyền và quyền lực. Trong những năm cuối thập niên 1960 và 1970, quan điểm chỉ trích này giành được sự ủng hộ đáng kể trong giới học thuật và truyền thông. Nhưng ưu thế trí tuệ của phương pháp tư duy khoa học và sự phát triển của máy tính đã đảm bảo sự phụ thuộc của các ngành Khoa học xã hội vào những lý thuyết có thể kiểm chứng và phân tích định lượng.

Vào cuối thế kỷ XX, sự trớ trêu thường thấy trong các ngành học thuật lại làm nổi bật một cách tiếp cận khác – phương pháp lâu nay bị đánh giá thấp vì gắn liền với đám mây đen của sự phân biệt chủng tộc. Cuộc cách mạng di truyền trong sinh học và hóa sinh đã mang lại lời giải thích hùng hồn cùng sự tôn trọng mang tính ngành nghề đối với quan điểm rằng tự nhiên, cũng như sự nuôi dưỡng, đều có ảnh hưởng lớn đến nguồn gốc của hành vi xã hội. Tuy nhiên, khoa Sinh học xã hội, vốn bị phe cánh tả khinh miệt, đã dựa trên những tiến bộ của khoa học thần kinh để trở thành một công cụ ngày càng quan trọng trong việc nghiên cứu ý thức và nhân cách. Cùng lúc đó, các mô hình lý thuyết và phân tích của Kinh tế học tân cổ điển cũng giành được quyền lực tương đương trong những ngành Khoa học xã hội thiên về định hướng chính sách như Kinh tế, Khoa học chính trị và Luật. Phản ứng phẫn nộ của nhiều nhà Xã hội học, Nhân chủng học xã hội và Tâm lý học xã hội trước sự lớn mạnh của ngành Sinh học xã hội, cũng như của các nhà Kinh tế học cấp tiến, Khoa học chính trị và giáo sư Luật trước sự gia tăng của mô hình phân tích thị trường không giống phản ứng của các nhà truyền thống hàn lâm trước chiến thắng của chủ nghĩa cấp tiến thập niên 1960.

Khoa học xã hội Harvard thận trọng lựa chọn giữa “vỏ dưa” – hoạch định chính sách quá phù hợp – và “vỏ dừa” – đưa ra lý thuyết không phù hợp. Vào cuối thế kỷ XX, hình thức và nội dung của nó về cơ bản không khác biệt nhiều so với 30 năm trước. Như trong trường hợp của các ngành khoa học, sự phát triển của Khoa học xã hội ở Harvard là một trong những biến thể chứ không phải biến đổi của nền văn hóa học thuật vô cùng coi trọng tài năng và tôn trọng kỷ luật đã xuất hiện trong những năm giữa thế kỷ.

Sau khi khoa Quan hệ xã hội chấm dứt hoạt động vào đầu những năm 1970, các nhà Tâm lý học xã hội và Nhân chủng học xã hội đã trở về với khoa gốc của họ. Lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà Tâm lý học Harvard cùng ở trong một khoa. Khoa Tâm lý học mới tái hợp bao gồm ba chương trình, tâm lý học thực nghiệm, nhân cách và sự phát triển, và tâm lý học xã hội. Nhưng các vấn đề vẫn còn đó: giữ hòa khí giữa các nhà thực nghiệm giàu tài trợ và không gian làm việc với hai nhánh còn lại, những nhà tâm lý học chịu trách nhiệm giảng dạy chính nhưng lại có ít sinh viên – chủ yếu là sinh viên cao học – và ít tài trợ; thu hút và giữ chân giảng viên cấp cao; thu hút những sinh viên cao học hàng đầu và khiến họ hài lòng; và điều chỉnh các môn học ở bậc đại học nhằm giảm bớt sự thù địch của sinh viên. Dù thu hút sinh viên đại học, song Tâm lý học xã hội đã mất dần sức hấp dẫn nghiên cứu của một phân ngành Tâm lý học. Nhiều sinh viên cao học muốn học ngành Tâm lý học lâm sàng, nhưng chương trình sau đại học trong lĩnh vực này, được giảng dạy tại Trường Sau đại học về Giáo dục, đã chấm dứt vào năm 1973 do khan hiếm nguồn lực. Và các nhà thực nghiệm ít ỏi của khoa cảm thấy khó có thể cạnh tranh với nhóm lớn hơn ở MIT. Đầu những năm 1980, bảy trong tám sinh viên cao học thực nghiệm nói họ ước mình đã chọn nơi khác.

Vào cuối thế kỷ, khoa Tâm lý học Harvard đã ổn định. Việc tuyển dụng đã hiệu quả hơn và nhánh nhận thức/thực nghiệm cũng được củng cố đáng kể. Giai đoạn đầu của lĩnh vực này, khi “bất cứ điều gì một nhà nghiên cứu phát hiện ra đều là mới”, đã nhường chỗ cho ý thức điềm đạm hơn về sự phức tạp của hành vi và sự phát triển của con người. Nghiên cứu hợp tác đã trở thành việc thường ngày. Được nuôi dưỡng bởi những tiến bộ về Sinh lý học thần kinh, Tâm lý học tiến hóa đã trở nên thịnh hành, mặc dù như thường lệ, những bước tiến nổi bật vẫn tiếp tục diễn ra ở đâu đó ngoài Harvard. Tại Harvard, nhà Sinh học tiến hóa cánh tả Steven Jay Gould tỏ ra hoài nghi và khuyến khích sự thận trọng. Tuy nhiên, bộ đôi cho rằng các giải thích dựa trên di truyền học về hành vi của con người là “không có bằng chứng”, còn những giải thích về môi trường đã không được bác bỏ một cách chính đáng là “không đủ cơ sở”. Ngành Tâm lý học Harvard hẳn phải có lời giải thích cho vấn đề này.■

Giống như khoa Tâm lý học cuối thế kỷ XX được hưởng lợi từ sự say mê của sinh viên và công chúng đối với Cái Tôi – một sự kế thừa từ phong trào Thời đại Mới những năm 1960 – khoa Nhân chủng học đã được nâng tầm nhờ sự quan tâm ngày càng tăng của người dân bản địa và các nghiên cứu văn hóa. Năm học 1974-1975 khoa có 175 môn học, gấp 2,5 lần so với năm học 1968-1969.

Cũng giống Tâm lý học, khả năng tận dụng thời điểm vinh quang của khoa Nhân chủng học Harvard bị hạn chế. Khoa cũng có đội ngũ giảng viên tương đối nhỏ, phần lớn là những người trung thành ủng hộ các phương pháp tiếp cận truyền thống, vững vàng trong ngành Nhân chủng học. Ngành khảo cổ có đội ngũ nhân sự tốt, và hầu hết các nhà Nhân chủng học xã hội đều theo trường phái cấu trúc-chức năng kiểu Anh cổ xưa. Các chủ đề phức tạp hơn như Ngôn ngữ học nhân loại học và Nhân chủng học đô thị được giảng dạy bởi giảng viên cơ hữu ngắn hạn. Ngành Nhân chủng sinh học đang được phát triển lại thiếu nhân sự và các khóa học.

Nhân chủng học là một lĩnh vực đầy sức sống trí tuệ, nhưng phần lớn sự sôi nổi đó lại diễn ra ở ngoài Cambridge. Vị thế quốc gia của khoa Nhân chủng học Harvard đã đi xuống. Nó tiếp tục thu hút một số lượng đáng kể sinh viên đại học và sau đại học, nhưng chỉ có tám giảng viên cấp cao, những người thường xuyên đi thực địa hoặc đảm nhận các công việc quản lý bán thời gian. Tình hình việc làm ngày càng tồi tệ trên toàn quốc khiến giảng viên cơ hữu cảm thấy “không chỉ tạm bợ mà còn bị coi nhẹ”, quan tâm tìm kiếm một vị trí khác và đột ngột rời đi khi tìm thấy.■

Mặc dù đã bị thu hẹp, khoa Nhân chủng học Harvard vẫn không thoát khỏi những mâu thuẫn chia rẽ ngành học. Sự thống nhất trong quá khứ dựa trên thực tế rằng Khảo cổ học cùng Nhân chủng học tự nhiên và xã hội có những giá trị chung: tính huyền bí của nghiên cứu thực địa, một khái niệm văn hóa chung. Giờ đây, điều này bị rạn nứt bởi sự chỉ trích ngày càng tăng về mối quan hệ giữa các nhà Nhân chủng học với những đối tượng bản địa, xung đột giữa cơ sở môi trường của Nhân chủng học xã hội với cơ sở di truyền của Nhân chủng học sinh học.

Nhân chủng học xã hội, con cưng của ngành trong những năm 1960 và 1970, nảy sinh vấn đề vào những năm 1980. Nền tảng cấu trúc - chức năng của nó đã suy yếu, và mặc dù các lý luận của chủ nghĩa Marx ít nhiều hấp dẫn, nhưng vị trí của chúng trong trật tự trí tuệ vẫn còn lung lay. Nó cần nhiều hơn nữa để ứng phó với những thách thức trí tuệ của nhân chủng học sinh học và sinh học xã hội. Câu trả lời: sự phục hồi của nhân chủng học văn hóa thần thoại-và-biểu tượng. Cách tiếp cận này đã lỗi thời từ đầu thế kỷ XX; được nhà Nhân loại học Clifford Geertz của Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton cải tổ và đưa ra sự chuẩn hóa về mặt chính trị cùng tư tưởng nhờ gia tăng nghiên cứu văn hóa, một ngành Nhân chủng học xã hội thời hậu hiện đại đã trở nên nổi bật trên toàn quốc. Nhưng không phải ở Harvard. Quy mô tương đối nhỏ, chậm thay đổi và truyền thống bổ nhiệm bảo thủ đã đi ngược xu hướng. Thay vào đó, đến cuối thế kỷ XX, các nhà Nhân chủng học xã hội đã tập trung vào một số chuyên ngành: chủ nghĩa đa quốc gia, phong trào thế giới thứ ba, bạo lực sắc tộc và nhân chủng học y tế.

Nhưng Nhân chủng học sinh học đã nổi lên như một bộ phận sôi động nhất của khoa. Việc tuyển dụng bổ sung, các mối liên kết ngày càng tăng với OEB và Tâm lý học, cùng một Trung tâm Di truyền liên ngành mới đã cho phép khoa cạnh tranh thành công với các trường đại học lớn khác. Và bằng cách thích nghi văn hóa khi cho phép ngành Sinh học, Khảo cổ học và những nhánh xã hội nhận sinh viên riêng, các nhà Nhân chủng học Harvard đã tránh được số phận của những đồng nghiệp Stanford – bị phân chia thành các khoa riêng biệt về Nhân chủng học xã hội và Sinh học vào năm 1998.■

Xã hội học nhận được lợi ích phong phú từ chủ nghĩa cấp tiến cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970, chịu gánh nặng từ những vấn đề khó khăn hơn của thời đại này đối với đời sống học thuật. Khoa tiếp tục thu hút các sinh viên sau đại học sáng giá và những giảng viên tài năng. Sự trì trệ về mặt quản lý cũng tồn tại dai dẳng, dễ thấy ngay cả khi so với các tiêu chuẩn dễ dãi của viện đại học. (Một số quy luật chưa giải thích được về hành vi xã hội dường như chỉ ra rằng việc các nhà xã hội học không có khả năng tham gia vào tổ chức xã hội hiệu quả cũng tương đương với việc những nhà tâm lý học không có khả năng hiểu suy nghĩ của nhau hay việc các nhà nhân chủng học không thể chịu đựng cách làm việc vốn có của nhau.)

Giống như Nhân chủng học, khoa Xã hội học Harvard có quy mô nhỏ và không hòa hợp. Khoa đã giành lại vị thế độc lập hoàn toàn sau khi khoa Quan hệ xã hội giải thể vào năm 1972; nhưng chỉ có ba trong số 11 giáo sư cao cấp – George Romans, Harrison White và Daniel Bell – là thành viên toàn thời gian. Sự chia rẽ nội bộ sâu sắc – giữa những người coi Xã hội học như một ngành khoa học và những người coi Xã hội học như một hoạt động phân tích xã hội – cũng giống như ở các ngành khoa học hành vi khác. Các giảng viên cơ hữu phàn nàn về sự thiếu tổ chức và thiếu trao đổi trầm trọng; sinh viên cao học phản đối việc thiếu bạn học và không được hỏi ý kiến về việc bổ nhiệm cũng như chương trình giảng dạy.■

Phần yếu kém nhất của khoa lại là những lĩnh vực có uy tín lớn nhất trong ngành: phân tích hệ thống, nghiên cứu khảo sát, lý thuyết tổ chức. Bất chấp sự hiện diện của Harrison White và vị trí bán thời gian của Seymour Martin Lipset, sức mạnh của khoa nằm ở cách tiếp cận chiết trung, ít định lượng hơn của George Homans, Daniel Bell, Nathan Glazer, David Riesman và Orlando Patterson.

Vào đầu những năm 1980, đội ngũ giảng viên cao cấp đã không thể “vượt qua sự chia rẽ nội bộ mạnh mẽ với các đồng nghiệp trẻ hơn”, tình hình trở nên tồi tệ hơn bởi “sự phân mảnh của chính ngành xã hội học”. Điều đáng xấu hổ với một số người (và có lẽ là niềm tự hào với những người khác) là Harvard có khoa xã hội duy nhất trong cả nước không nhận tài trợ đào tạo nghiên cứu của chính phủ. Một ủy ban cố vấn gồm các nhà xã hội học từ những trường đại học khác đã được triệu tập để đưa ra giải pháp cho tình trạng bế tắc trong tuyển dụng. Ủy ban kiên nhẫn làm việc với khoa để thu hút thêm các nhà Xã hội học thực nghiệm. Sau nhiều khó khăn và những lời từ chối (có tin đồn rằng một vài đề nghị làm việc của Harvard đã giúp tăng lương cho các nhà Xã hội học tại Đại học Wisconsin), các vị trí tuyển dụng đã được lấp đầy. Khoa trở nên chiết trung hơn; mô hình toán học và thống kê cùng tồn tại với lý thuyết xã hội và có sự liên hệ đáng kể với các vấn đề chủng tộc, dân tộc và giới tính. Giống như các ngành Khoa học xã hội và tự nhiên khác, Xã hội học vào cuối thế kỷ XX phải đối phó với sự có mặt ngày càng nhiều thành viên của khoa tại các trường chuyên ngành cũng như những khó khăn mà nó gây ra đối với quyền tự chủ về kiến thức và phương pháp giảng dạy.■

Kinh tế học là ngành Khoa học xã hội kết hợp thành công nhất giữa đặc tính khoa học và uy thế xã hội. Khoa Kinh tế Harvard không theo trường phái tư tưởng kinh tế cụ thể nào. Vì sao? Chủ yếu là vì vào những năm 1960, khi khoa tự đặt cho mình nhiệm vụ thách thức vị thế đứng đầu của khoa Kinh tế MIT do Paul Samuelson lãnh đạo, ngành này đang theo định hướng toán học và lý thuyết. Vấn đề là các giải pháp hiệu quả cho điều này được thiết lập trong thế giới thần tiên thuần túy lý thuyết. Trong khi đó, tình trạng lạm phát và kinh tế đình trệ những năm 1970 đã làm suy tàn chủ nghĩa Keynes, đồng thời, sự sụp đổ của Liên Xô vào cuối những năm 1980 càng làm yếu đi vị thế học thuật vốn đã lung lay của thuyết Kế hoạch tập trung. Nhưng sự ưu việt lâu năm của Chicago trong lĩnh vực kinh tế thị trường đã ngăn cản Harvard chuyển từ trường phái Keynes sang trường phái tân cổ điển.

Làn sóng cấp tiến vào cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970 đã tạo ra một bước ngoặt cho kinh tế học cánh tả tại Harvard. Một nhóm giảng viên cơ hữu cấp tiến giành được sự ủng hộ của sinh viên. Dĩ nhiên, họ không được bổ nhiệm dài hạn (ngoại trừ Steven Marglin); và những người “chống lưng” cho họ cũng bị buộc tội. Khi ủy ban kiểm tra của khoa đến xem xét vào mùa xuân năm 1970, một giảng viên đã công kích ủy ban vì có “quá nhiều doanh nhân và thành viên của giới cầm quyền, không có những bà mẹ đang nuôi con nhỏ, người da màu và phụ nữ”. Khi Câu lạc bộ Kinh tế học Sau đại học vận động ủng hộ một khóa học về lý thuyết Mác-xít, ủy ban kiểm tra đã phản ứng bằng cách ủng hộ một khóa học “khách quan” về kinh tế học Mác-xít và “các sắc thái khác của tư tưởng kinh tế cấp tiến.”■

Sự lan tràn mạnh mẽ của việc thiếu quan tâm tới con người trong một khoa quan trọng đã đặt ra thách thức lớn hơn đối với văn hóa của khoa. Sinh viên sau đại học không hài lòng với việc không thể tiếp cận một số giáo sư, nhiều người tin rằng “các giảng viên cấp cao ít hứng thú giảng dạy và không quan tâm đến phúc lợi của sinh viên.” Khoa tuyên bố rằng giảng dạy sẽ là tiêu chí chính đối với việc tuyển dụng và thành lập một trung tâm (ngắn hạn) để cải thiện việc giảng dạy. Nhưng như các khoa khoa học khác, khoa Kinh tế học đã đáp ứng chậm (nếu có) với những lời kêu gọi bổ nhiệm phụ nữ và các nhóm thiểu số.

Các nhà kinh tế tại Harvard quan tâm nhất đến vị trí của khoa trong bảng xếp hạng quốc gia, việc lựa chọn giữa hàng loạt đơn xin học sau đại học cùng hàng loạt giảng viên cơ hữu mỗi năm, đồng thời tuyển dụng và giữ chân các tài năng cấp cao. Họ tạo ra một bầu không khí sắc bén, cạnh tranh, đậm tính khoa học và niềm tin rằng họ là người sáng giá nhất trong số những người sáng giá, làm những công việc khó khăn, đầy thử thách và quan trọng. Sinh viên thấy việc giảng dạy rất tốt, giảng viên cơ hữu thấy khoa là một nơi hấp dẫn dù ít cơ hội thăng tiến. Đến giữa những năm 1970, khoa Kinh tế học đã lớn mạnh với khoảng 600 môn học (đỉnh điểm là gần 700 vào năm 1981), 1.000 sinh viên học Kinh tế học 10 – khóa học nhập môn mỗi năm, cùng đội ngũ nhân sự gồm hơn 50 giảng viên thường xuyên và khoảng 70 trợ giảng.■

Một số thành viên nổi bật nhất của khoa – Edward Mason, Wassily Leontieff, Simon Kuznets, John Kenneth Galbraith – đã nghỉ hưu vào giữa những năm 1970. Leontieff và Galbraith, những người cánh tả, thấy khó chịu vì sự hiện diện ngày càng tăng của các nhà lý thuyết vì theo họ, công việc của những người này dường như không liên quan nhiều đến đời sống kinh tế thực tế. Leontieff chỉ trích khoa vì thiếu sự đa dạng về hệ tư tưởng (ví dụ, chỉ có một người theo chủ nghĩa Mark) và kêu gọi tập thể giảng viên “có các mối quan tâm đa dạng hơn”. ■

Nhưng sự cám dỗ của vị trí đầu ngành lại hấp dẫn hơn. Những người mới được bổ nhiệm, Zvi Griliches, Kenneth Arrow và Dale Jorgenson là các nhà lý thuyết hoặc nhà kinh tế lượng, những ngôi sao trong mối tương tác với các nhà kinh tế học khắp thế giới. Nhiều thành viên của khoa – trong số đó có Martin Feldstein, Lawrence Summers, Thomas Schelling và Jeffrey Sachs – đã làm việc cho Hội đồng Cố vấn Kinh tế, Cục Dự trữ Liên bang, Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Bộ Ngân khố, đồng thời là cố vấn cho các tổng thống và ứng viên tổng thống. (Summers sẽ trở thành Bộ trưởng Ngân khố và vào năm 2001 là viện trưởng mới của Harvard.) Gregory Mankiw, một tiến sĩ trẻ tuổi nổi bật từ MIT, nhận được rất nhiều lời mời từ các trường hàng đầu, bao gồm cả Princeton và Harvard. Mankiw kể với Martin Feldstein rằng Princeton cho biết nếu làm tốt, anh có thể được ký hợp đồng dài hạn. Vậy triển vọng ở Harvard là gì? Nếu làm việc tốt ở Harvard, Feldstein đảm bảo Mankiw hoàn toàn có thể có được hợp đồng dài hạn tại Princeton. Mankiw đến Harvard và nhanh chóng được bổ nhiệm chính thức tại đây.

Trong những năm 1980, Feldstein và Summers trở thành những nhân vật tên tuổi nhất của khoa. Họ chủ trì Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER), mới chuyển đến Cambridge từ trụ sở lâu năm tại Đại học Columbia ở thành phố New York. Dưới sự lãnh đạo của họ, văn phòng trở thành trung tâm phân tích kinh tế theo định hướng thực nghiệm và chính sách. Feldstein gọi đó là “sự rút lui khỏi chủ nghĩa Keynes”. Văn phòng nằm giữa Harvard và MIT, nhưng về mặt ý thức hệ, nó gần (và bị chi phối bởi) Harvard. Trong sự đối lập đáng chú ý với thời kỳ Keynes trước đây, khoa Kinh tế Harvard trở thành một cứ điểm của kinh tế học vĩ mô tân cổ điển đầy quyền lực. Janos Kornai người Hungary gia nhập với tư cách là một nhà lý thuyết về hệ thống so sánh, và Robert Barro theo chủ nghĩa siêu chính thống cũng vậy.■

Vào cuối thế kỷ XX, khoa Kinh tế Harvard được coi là tốt nhất thế giới, chắc chắn là lớn nhất và nổi bật về trí tuệ nhất trong số các khoa Khoa học xã hội của trường. MIT đã kém đi so với những thập kỷ trước. Hiếu chiến, hay tranh cãi, liên kết chặt chẽ với các Trường Kinh doanh và Luật của mình, khoa Kinh tế Đại học Chicago có khuynh hướng quan tâm đến nghiên cứu định hướng chính sách theo phong cách NBER – đối thủ của Harvard – đã giành được nhiều giải Nobel Kinh tế hơn trong những năm 1990. Harvard vẫn thường săn lùng tài năng từ nơi khác thay vì tự đào tạo; nhưng nói cho cùng, với sự giàu có và uy tín, trường hoàn toàn có khả năng làm vậy.■

Sau năm 1970, Lịch sử vẫn là khoa gây rắc rối nhất trong số các khoa Khoa học xã hội Harvard. Một gã bảo thủ đã chiến đấu bền bỉ trong nhiều thập kỷ chống lại các mối đe dọa đến chất lượng của một trong những khoa vĩ đại của Harvard (vì một số lý do, khoa tự đánh giá mình như vậy). Dễ dàng thấy những phép ẩn dụ lịch sử ở đây: Leonidas và các chiến binh của mình trong trận đánh tại Thermopylae; Bourbons không học được gì và không quên gì; và có lẽ phù hợp nhất là câu chuyện về vua Canute ra lệnh cho thủy triều không lên.

Những khó khăn về tuyển dụng bắt đầu xuất hiện vào những năm 1960. Mong muốn đầy kiêu hãnh của khoa Lịch sử là có được những người giỏi nhất thế giới đã dẫn đến những thất bại liên tục, tiếp đó là việc tuyển dụng những cựu sinh viên chắc chắn sẽ nhận công việc. Nhà báo Theodore White, người chủ trì ủy ban kiểm tra khoa Lịch sử năm học 1971-1972, đảm nhận vấn đề tuyển dụng. Ông đồng ý rằng khoa Lịch sử “ngày nay nổi tiếng có nhiều người chuyên nghiệp.” Nhưng các giảng viên cao cấp của khoa lo sợ “áp lực từ bên ngoài về việc mở rộng, hoặc về việc tuyển dụng mang tính biểu tượng, có thể làm giảm chất lượng đào tạo mà họ rất tự hào.” Thái độ đó làm tăng nguy cơ tự hủy hoại “chủ nghĩa tinh hoa trí tuệ”. Để tự bảo vệ, một số thành viên của khoa coi nhận xét của White là lời bào chữa cho những giảng viên ít thực chất, như Merriman “Hay Giỡn”, người hay làm việc qua loa và từng dạy dỗ White khi ông theo học tại Đại học Harvard.

Khoa Lịch sử Harvard có 25 giáo sư dài hạn, so với 36 ở Yale và 34 ở Columbia. Nhưng khoa không có ý định mở rộng, và vào năm 1972, số giáo sư trợ lý đã giảm xuống còn 14 so với 27 của năm trước đó. Một hậu quả là số lượng khóa học bị giảm bớt, càng gây mất hứng thú cho một thế hệ sinh viên không đặc biệt say mê Lịch sử. Việc một số giảng viên cấp cao – Oscar Handlin, Donald Fleming, Robert Wolff, Franklin Ford, Richard Pipes – là những nhà phê bình nổi bật về chủ nghĩa cấp tiến của sinh viên cũng không giúp ích gì.

Việc đối xử với các sinh viên cao học, trước đây bị ủy ban kiểm tra chỉ trích là “loại chủ nghĩa Darwin Xã hội tồi tệ nhất”, đã được cải thiện. Nhưng tinh thần của sinh viên (như ở các khoa Khoa học xã hội và nhân văn khác) cũng thấp như triển vọng việc làm của họ. Các giảng viên cơ hữu cũng có rất nhiều bất bình. Họ có rất ít hy vọng thăng tiến và thường chỉ trích các thành viên cấp cao vì bỏ qua sự nhiệt thành trí tuệ trong lĩnh vực này: một ngành lịch sử xã hội cực đoan về mặt chính trị đang mở rộng mạnh mẽ, được định hình bởi bộ ba chủng tộc-đẳng cấp-giới tính vốn ít được sử dụng trong phương pháp tiếp cận đa nguyên và thiên về cơ cấu-chức năng của phần lớn nhà sử học cao cấp Harvard. Ủy ban kiểm tra cho rằng Harvard đã không xử lý kịp thời các xu hướng mới này, nhưng khoa không đồng ý với ý kiến đó.■

Khoa Lịch sử bắt đầu đối xử tốt hơn với sinh viên đại học: “Sự cay đắng và hiềm khích của năm học 1968-1969 dường như đã biến mất.” Nhưng sinh viên vẫn không hài lòng về đề tài lịch sử Hoa Kỳ yêu thích của họ. Trường Columbia có 14 khóa học về lịch sử Hoa Kỳ trong năm học 1971-1972; Harvard chỉ có ba. Các khóa học Lịch sử được công bố trong ngoặc (nghĩa là có tên nhưng chưa giảng dạy) là nguyên nhân của biểu tượng này trên áo sinh viên: “[Lịch sử]”.

Trong những năm 1970, các nhà Hoa Kỳ học cao cấp David Donald và Stephan Thernstrom đã giúp khoa phát triển; 14 giảng viên cơ hữu được bổ nhiệm đã giúp khuấy động bầu không khí (mặc dù người da màu và phụ nữ vẫn chưa hiện diện nhiều ở khoa.) Nhưng mỗi giáo sư lại dạy những gì mình muốn và ít quan tâm đến nhu cầu ngoại khóa. Các sinh viên cao học bị cắt giảm phần lớn hỗ trợ việc làm và học bổng. Các vị trí cấp cao vẫn bị bỏ trống: khoa tiếp tục gặp khó khăn trong việc tìm kiếm những ứng viên vừa đáp ứng tiêu chuẩn vừa muốn làm việc tại khoa. Trưởng khoa rầu rĩ báo cáo vào năm học 1982-1983: “Tựu chung, tôi cho rằng mình đang tạo ra sự chán nản trong vấn đề các thành viên cấp cao.”■

Những lo ngại về phản ứng của các trường khác đã cản trở việc tuyển dụng nhà Sử học người Pháp nổi tiếng Robert Darnton của Đại học Princeton. Và việc từ chối bổ nhiệm dài hạn nhà Sử học Mỹ hiện đại nổi tiếng Alan Brinkley vào năm 1986 đã gây xôn xao nhiều hơn bình thường. Lúc này, tuổi trung bình của các nhà Hoa Kỳ học cao cấp là 61; không có quyết định bổ nhiệm mới nào trong hơn một thập kỷ. Một số ứng viên tiềm năng từ chối khi được thăm dò hoặc đề nghị làm việc, và khoa đã phải chấp nhận việc một loạt nhân sự cao cấp nghỉ việc, điều rất hiếm xảy ra trong quá khứ: William Bouwsma, David Landes (chuyển sang khoa Kinh tế) và Harold Hanham những năm 1970, John Brewer những năm 1980, Olwen Hufton và ngôi sao Simon Schama năm 1993. Một hệ quả: đầu vào của sinh viên cao học giảm sút cả về chất và lượng. Các ứng viên hàng đầu (đặc biệt là về lịch sử Hoa Kỳ) đã đến những trường khác với tần suất đáng sợ, nhất là Yale. Tỷ lệ sinh viên cao học nhập học ở mức thấp nhất trong FAS. Ủy ban kiểm tra năm 1990 đã thấy “khoa đang gặp khủng hoảng”. Theo kết quả xếp hạng các khoa Lịch sử năm 1995, Harvard đứng sau Princeton, Yale, Berkeley, Stanford, Chicago và Michigan.■

Vấn đề tuyển dụng vẫn tồn tại từ thập kỷ này qua thập kỷ khác, ở khoa Lịch sử còn trầm trọng hơn. Một phần là do mô hình ngành học đã thay đổi đáng kể: từ cấu trúc kim tự tháp, với một số học giả và các bộ phận xuất sắc theo đánh giá chung nằm ở đỉnh cao, đến cấu trúc kim tự tháp đỉnh phẳng, với nhiều trường phái sử học hơn bao giờ hết, mỗi trường phái có lĩnh vực nghiên cứu và trật tự riêng. Các thành viên cũ của khoa, những tài năng xuất sắc trong mô hình kim tự tháp, cảm thấy khó thích nghi với trật tự mới.

Nhưng ngay cả sự thay đổi nhân sự cũng không đảm bảo cho sự thay đổi nền văn hóa đã tồn tại vững chắc ở khoa. Một phần ba số giảng viên cao cấp đến tuổi nghỉ hưu trong nửa đầu những năm 1990 là tiềm năng cho sự thay đổi lớn. Mùa thu năm 1990, 14 ứng viên đã được xác định. Việc đề bạt nội bộ đối với những mảng ít quan trọng – lịch sử Việt Nam, lịch sử châu Phi, lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ – đã sẵn sàng. Tuy nhiên, nhà sử học châu Âu kiêm trường bộ phận Nghiên cứu Phụ nữ Olwen Hufton đã rời đi vào năm 1993, chỉ sau sáu năm tại vị, khiến mảng lịch sử Hoa Kỳ và Tây Âu không có nữ giáo sư.

Một thế hệ trẻ vùng vẫy để thoát khỏi ảnh hưởng của quá khứ. Các ủy ban tuyển dụng đã lùng sục khắp các lĩnh vực lịch sử; một diễn đàn vào năm 1996 cung cấp thông tin ai đang làm gì trong lĩnh vực lịch sử Hoa Kỳ. Nhưng các đề nghị làm việc tiếp tục bị từ chối, và ý định đề bạt nội bộ được công bố nhiều lần tiếp tục chỉ là lời hứa trong phần lớn trường hợp. Sự căng thẳng chưa được giải quyết trong nội bộ khoa với một vài nhân sự cao cấp có quyền phủ quyết cùng sự cạnh tranh ngày càng tăng từ các trường khác đã khiến định nghĩa Lịch sử là ngành học có chủ đề thay đổi trở nên đặc biệt sâu cay.

Giống như Lịch sử, khoa Bộ máy nhà nước đã bị thách thức trong những năm 1960 và 1970: đáng chú ý nhất là từ Yale, và từ cả MIT, Michigan, Chicago và Stanford. Tuy nhiên, trái ngược hoàn toàn với khoa Lịch sử, Bộ máy nhà nước đã nâng cao vị thế của mình trong những năm 1980 và 1990. Điều này một phần là nhờ sự lãnh đạo hiệu quả hơn và (không phải là không liên quan đến) việc không bị một đội ngũ giảng viên lớn tuổi mạnh mẽ cản trở sự thích ứng với điều kiện học tập mới. Chắc chắn từ những năm 1950 trở đi, Bộ máy chính phủ đã sẵn sàng hơn so với khoa Lịch sử trong việc tuyển dụng các giảng viên cấp cao từng học ở các trường sau đại học khác, việc này khiến khoa mang tính quốc tế hơn.

Các thành viên của khoa, với tư cách là những người có nhiệm vụ chính trị, hòa hợp bằng cách chấp nhận nhau. Năm học 1972-1973, Trưởng khoa James Q. Wilson báo cáo rằng giảng viên về chính trị Hoa Kỳ bao gồm các chuyên gia phân tích định lượng, phân tích thể chế và chính sách công. Sự cân bằng tương đối về quyền lực chiếm ưu thế giữa bốn bộ phận chính của khoa: chính trị Hoa Kỳ, bộ máy nhà nước so sánh, quan hệ quốc tế và lý thuyết chính trị.■

Nhưng không phải tất cả đều ổn định và yên bình. Một số thành viên cấp cao thường đi vắng vì công việc của chính phủ; như Wilson nhận xét, sự lựa chọn rất rõ ràng giữa hai phương án, làm “cố vấn cho tổng thống hay giảng viên cho bọn trẻ”. Sự vỡ mộng của khoa sau biến cố cuối những năm 1960 cũng để lại dấu ấn. Nhà lý luận chính trị Judith Shklar nhận xét: “Di sản lâu dài duy nhất của thời đó là sự tháo chạy đồng loạt khỏi lớp học.”■

Theo thông lệ, mỗi bộ phận trong khoa tự lựa chọn ứng viên cho vị trí giảng viên của mình. Việc bộ phận quan hệ quốc tế cần một giảng viên cơ hữu vào năm 1982 được quảng cáo trên toàn quốc; nhưng được phỏng vấn chỉ có ba sinh viên tốt nghiệp Harvard, học trò của Stanley Hoffman và Samuel Huntington – những nhân vật gạo cội trong lĩnh vực này. Ủy ban khuyến nghị rằng vị trí này nên được dành cho một sinh viên của Hoffman và một của Huntington. Khoa được yêu cầu bỏ phiếu lựa chọn giữa chấp nhận đề xuất đó hay tranh luận về thành tích của các ứng viên. Hầu hết giảng viên cấp dưới không muốn tham gia vào thứ mà một số người coi là sự mặc cả xấu xa của cấp trên. Người ta nói nhiều về sự bảo trợ, như trong những ngày xưa khi Carl Friedrich và William Yandell Elliott bị chia rẽ. Thật vậy, những thói quen cũ cứ tồn tại dai dẳng. Khi được hỏi vào năm 1991 về quan điểm đối với danh sách ứng viên cho một vị trí trong lĩnh vực chính trị Hoa Kỳ, một nhà khoa học chính trị hàng đầu không thuộc Harvard nhận thấy mỗi người trong số họ “có mối quan hệ chuyên môn chặt chẽ với một hoặc nhiều thành viên cao cấp khoa Bộ máy nhà nước, nghĩa là mỗi người đều có sự ủng hộ quan trọng từ nội bộ khoa”.■

Khoa Khoa học Chính trị của Yale được xếp hạng trên khoa Bộ máy nhà nước của Harvard cho đến những năm 1980. Cũng giống như khoa Kinh tế cạnh tranh với MIT hai thập kỷ trước, khoa Bộ máy nhà nước đã đáp ứng thách thức bằng cách vượt ra ngoài sở trường lâu năm của mình về phân tích thể chế để đi vào lĩnh vực thời thượng trong ngành, lúc này là lý thuyết lựa chọn hợp lý. Những nhân vật quan trọng – Morris Fiorina từ Stanford, Kenneth Shepsle và James Alt từ Đại học Washington – đã vào cuộc, đưa nghiên cứu về chính trị Hoa Kỳ vượt lên những thành tựu rực rỡ dưới thời Samuel Beer, Edward Banfield, James Q. Wilson và Richard Neustadt tới một phạm vi mới, mang nhiều tính toán học và lý thuyết hơn.

Sự nhạy cảm hơn với các xu hướng trong ngành đồng nghĩa với việc có nhiều nhân sự được tuyển từ bên ngoài hơn. Shepsle thuộc bộ phận chính trị Hoa Kỳ và Joseph Nye thuộc quan hệ quốc tế đã lịch sự trao đổi với nhau về chủ đề này vào năm 1991. Shepsle nhận xét rằng Harvard đặc biệt thiển cận khi bổ nhiệm sinh viên tốt nghiệp của mình vào các vị trí cấp dưới. Thay vào đó, trường nên làm theo cách của khoa Khoa học Chính trị Yale trong thời kỳ đỉnh cao: đưa các sinh viên xuất sắc nhất tới những vùng sâu vùng xa. Ông muốn đây là một quy tắc chung, chỉ bị phá vỡ vì những lý do thuyết phục. Bộ phận chính trị Hoa Kỳ không có nhân viên cấp cơ sở nào có bằng tiến sĩ Harvard, nhưng ở bộ phận quan hệ quốc tế, tỷ lệ này là 100%, và hai bộ phận còn lại cũng gần như vậy. Nye sẵn sàng chấp nhận các ứng viên bên ngoài hơn, mọi thứ đều bình đẳng, nhưng ông không muốn có một quy tắc cứng. Nye nhận xét rằng quan hệ quốc tế không phải là bộ phận có vị trí thấp nhất trong khoa (mà là chính trị Hoa Kỳ). Ông tinh quái hỏi: “Đó là quan hệ tương quan hay nhân quả?”■

Sự đa dạng về phương pháp luận làm tăng nguy cơ xung đột trong khoa. Cuộc nội chiến giữa trường phái lựa chọn hợp lý mới với những người theo lý thuyết chính trị và thể chế cũ là ví dụ dễ thấy nhất. Những người theo chủ nghĩa so sánh và các chuyên gia theo tư tưởng một quốc gia cũng nhìn nhận ngành này theo nhiều quan điểm khác nhau. Nhà lý luận chính trị bảo thủ Harvey Mansfield chống lại hầu hết đồng nghiệp của mình.

Sự gia tăng của các trung tâm nghiên cứu khu vực, Trung tâm Các vấn đề Quốc tế và Trường Quản lý nhà nước Kennedy là mối đe dọa khác đối với sự gắn kết của khoa. Như những khoa khác, Bộ máy nhà nước tìm kiếm các chuyên gia trong lĩnh vực này, đồng thời là nhà Khoa học xã hội tài năng. Nhưng khoa cũng phải đáp ứng nhu cầu nhân sự cho các vị trí bổ sung, tiền cho nghiên cứu và thời gian dành cho giảng dạy mà những bộ phận này có thể cung cấp.■

Như ở những nơi khác, khoảng cách giữa giảng viên dài hạn và có thời hạn – tương đương về trình độ nhưng khác biệt về đẳng cấp – gây ra bất mãn và nạn bè phái. Các thành viên cấp dưới cảm thấy bị đặt ra ngoài hệ thống phân cấp trong khoa. Các sinh viên sau đại học chê bai hiện tượng “bữa tiệc Giáng sinh”, được đặt tên theo một lễ hội hằng năm mà hầu như không giảng viên cấp cao nào tham dự. Nên lưu ý rằng một trong những quan niệm đầu tiên – và gây tranh cãi – xuất phát từ khoa Bộ máy nhà nước Harvard trong những năm cuối thế kỷ là của Robert Putnam rằng người Mỹ đang “chơi một mình”, nghĩa là ngày càng ít bị ràng buộc bởi các mối liên kết tự nguyện.

Vì những lý do được các nhà tâm lý học bất thường hiểu rõ nhất, các thành viên của khoa trong những năm 1970 và 1980 đã vướng vào một số vụ quấy rối tình dục tai tiếng vào thời đó. Khoa rất hiếm giảng viên nữ dài hạn: chỉ có 2 trong khoảng 25 người vào giữa những năm 1980 và 3 vào giữa những năm 1990. Sự thay đổi cơ cấu chủng tộc cũng vậy. Năm 1970, khoa có một giáo sư người Mỹ gốc Phi, Martin Kilson, và khi ông nghỉ hưu năm 1998 thì không còn giáo sư da màu nào khác. Việc giảng dạy về chính trị cũng như thực hành chủ yếu vẫn là lãnh địa của nam giới da trắng.

Tuy nhiên, chất lượng và phạm vi đã đem lại vị trí hàng đầu cho khoa Bộ máy nhà nước trong lĩnh vực này. Trong số 26 đề nghị tuyển dụng cho các vị trí cấp dưới được đưa ra trong những năm 1980, chỉ một đề nghị bị từ chối. Việc giảng dạy sau đại học được cải thiện, chất lượng và năng suất của sinh viên cũng vậy. Và khoa vẫn được sinh viên đại học yêu thích (đặc biệt là sinh viên muốn vào trường Luật để đi trên con đường thống trị thế giới.) Khoa đã vượt qua những cơn bão học thuật của cuối thế kỷ XX tốt hơn hầu hết các khoa Khoa học xã hội khác. Thời điểm thay đổi lớn của khoa là từ năm 1940 đến năm 1970. Xu hướng của khoa trong những năm cuối thế kỷ XX đã hình thành từ các mô hình được thiết lập khi đó – một định hướng đang dần thành hình về ngành Khoa học xã hội định lượng, phát triển từ lý thuyết (mặc dù một thành viên đã châm biếm rằng chính trị là khoa học cũng giống như Cơ đốc giáo là khoa học); một tập thể có ngày càng nhiều thành viên từ bên ngoài Harvard.■

Sự thay đổi đáng chú ý nhất trong ngành Khoa học xã hội Harvard cuối thế kỷ XX không phải về bản chất hay phương pháp mà là tổ chức: sự nổi bật ngày càng rõ ràng của các trung tâm nghiên cứu khu vực. Các ngành học chính đã hình thành nên đời sống học tập và giảng dạy của Harvard trong nửa đầu thế kỷ XX. Nhiều nhà quan sát nghĩ rằng các trung tâm nghiên cứu tự chủ sẽ đóng một vai trò tương đương trong suốt nửa cuối thế kỷ, là biểu tượng cho một Harvard thời đại cũng như các khoa từng là biểu tượng của một Harvard trọng nhân tài.

Chắc chắn vai trò quốc tế ngày càng lớn của Mỹ cùng sự quan tâm của đội ngũ giảng viên đối với việc nghiên cứu liên ngành (chưa nói tới việc họ quan tâm đến giảm giảng dạy, bớt nghĩa vụ quản lý và thêm thời gian nghiên cứu được tài trợ) đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của các trung tâm. Một giáo sư khoa Bộ máy nhà nước đã so sánh chúng với những cô nhân tình quyến rũ, dụ dỗ các giảng viên xa rời “nghĩa vụ hôn nhân” của một thành viên của khoa.■

Các trung tâm quan trọng đầu tiên của Harvard là về các vấn đề khu vực Nga (1948), Trung Đông (1954), Đông Á (1957) và Các vấn đề quốc tế (1958). Các trung tâm ít quan trọng hơn là Trung tâm Hợp tác Nghiên cứu Đô thị (1959) và Trung tâm Lịch sử Hoa Kỳ Charles Warren (1965). Nhiều trung tâm khác tiếp tục được thành lập: Trung tâm Nghiên cứu Tây Âu (1969), được đổi tên thành Trung tâm Nghiên cứu châu Âu vào năm 1974; Viện Nghiên cứu Ukraina (1973); Trung tâm Nghiên cứu Do Thái (1977). Vào cuối thế kỷ XX, Viện Hàn Quốc, Viện Nghiên cứu Chiến lược Olin, Học viện Harvard về Nghiên cứu Quốc tế và Khu vực, và Trung tâm Nghiên cứu châu Mỹ Latinh được đầu tư mạnh mẽ đã được thêm vào: một cái nhìn toàn cảnh về địa lý, dân tộc và chủ đề.

Các trung tâm lớn – Nga, Đông Á, Tây Âu, Quốc tế – là những tay chơi chính trong trò chơi học thuật. Họ quyên tiền cho các vị trí giảng viên và tuyển dụng (luôn kết hợp với các khoa); tài trợ học bổng cho sinh viên cao học, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ và các học giả thỉnh giảng; đây cũng là nơi tập hợp các chuyên gia trong khu vực Boston, Hoa Kỳ và thế giới.

Tuy nhiên, với tất cả nguồn lực và sức hấp dẫn, đến năm 2000, những trung tâm này vẫn chưa phải là thách thức nghiêm trọng đối với các khoa trong việc định hình đời sống học tập và nghiên cứu của trường. Lạm phát trong những năm 1970 đã làm xói mòn nghiêm trọng các nguồn tài trợ thiếu hụt của họ. Những vị trí thiếu tài trợ và tình trạng tài chính hỗn loạn buộc các trung tâm phải cắt giảm chi tiêu trong những năm 1980, đặc biệt là tại Trung tâm Các vấn đề Quốc tế (CFIA). Chủ nhiệm FAS Michael Spence đã cung cấp cho CFIA gói cứu trợ trị giá 1 triệu đô-la, đổi lại là sự kiểm soát chặt chẽ hơn về số lượng nhân sự và tài chính của trung tâm. Các vị trí bán thời gian ở những trung tâm bị cắt giảm và việc kiểm soát tuyển dụng mới được giao về cho các khoa.

Sự leo thang và kết thúc của chiến tranh Lạnh và mối quan hệ thay đổi của Hoa Kỳ với các quốc gia khác có tác động đáng kể đến các trung tâm hơn là những khoa học thuật. Tài trợ của Ford cho Trung tâm Nghiên cứu Nga kết thúc vào giữa những năm 1970. Chiến tranh Lạnh kết thúc càng làm giảm phạm vi đào tạo của trung tâm, mặc dù món quà trị giá 20 triệu đô-la từ một nhà tài trợ tư nhân vào giữa những năm 1990 đã củng cố tình hình tài chính cho nó. Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông gặp khó khăn do xung đột Ả Rập-Israel. Dù chịu áp lực phải tập trung vào các vấn đề đương đại, hầu hết các học giả về Trung Đông của Harvard vẫn tiếp tục nghiên cứu về lịch sử và văn hóa xưa kia của khu vực – những vấn đề ít gây tranh cãi.■

Trung tâm Các vấn đề Quốc tế (năm 1998 đổi thành Trung tâm Weatherhead theo tên một nhà tài trợ) ban đầu phụ thuộc vào tài trợ của chính phủ và tổ chức để tìm hiểu các vấn đề nóng trên thế giới. Trung tâm tổ chức nhiều chương trình nghiên cứu, tài trợ các hội thảo và hội nghị, đồng thời đưa các quan chức chính phủ cấp cao đến Harvard để đào tạo nâng cao. CFIA là mục tiêu của những người phản đối chiến tranh Việt Nam, và Samuel Huntington, Giám đốc trung tâm từ năm 1978 đến năm 1987, bị chỉ trích vì sự hiếu thắng. Nhưng điều này hầu như không làm giảm tham vọng của CFIA. Chương trình gây quỹ liên kết Vì Khoa học và Các vấn đề Quốc tế đã phát triển mạnh mẽ trong những năm 1970, đem lại khoản tài trợ trong bảy năm trị giá 3 triệu đô-la của Quỹ Ford và một đội ngũ 24 nhà nghiên cứu. Dưới sự lãnh đạo của nhà sinh hóa Paul Doty, chương trình đã hỗ trợ nhiều cho phong trào kiểm soát vũ khí thời đó. (Chương trình được chuyển giao cho Trường Kennedy vào năm 1978, khi Huntington trở thành người đứng đầu CFIA.) Với danh nghĩa Các Quy trình và Thể chế Đa quốc gia, Huntington cũng tiến hành các cuộc điều tra do Rockefeller tài trợ về cuộc khủng hoảng dầu mỏ đầu những năm 1970, các tập đoàn đa quốc gia và tác động toàn cầu của những phương tiện truyền thông Mỹ. Cuối cùng, dự đoán của ông về xung đột văn hóa giữa các nền văn minh lớn trên thế giới đã ra đời từ đó, gây tiếng vang truyền thông vào cuối những năm 1990.■

Viện Phát triển Quốc tế Harvard (HIID), cơ quan thay thế Dịch vụ Cố vấn Phát triển của CFIA vào những năm 1970, là hình ảnh thu nhỏ của Harvard luôn theo kịp xu thế. Đây là tổ chức bảo trợ cho các chương trình viện trợ và phát triển ở nước ngoài do Harvard dẫn dắt (và do chính phủ hoặc các quỹ tài trợ). Tranh cãi theo sát nó. Năm 1980, nhà Kinh tế học Arnold Harberger của Đại học Chicago được chọn đứng đầu HIID. Tuy nhiên, ông từng là cố vấn kinh tế chính cho chế độ độc tài Pinochet ở Chile: một yếu tố không thể chấp nhận trong bối cảnh đại học Mỹ sau năm 1970. Sinh viên và giảng viên lớn tiếng phản đối; Harberger không được chọn. Chuyên gia Trung Quốc Dwight Perkins của khoa Kinh tế đã nhận vị trí này trong sự đồng thuận.■

Trong những năm 1990, Đông Âu và Liên Xô cũ trở thành mối quan tâm chính của HIID. Giám đốc mới của viện, nhà kinh tế học Harvard Jeffrey Sachs, và nhân viên của ông đã tư vấn hiệu quả cho Ba Lan. Nhưng với Nga thì không được sáng sủa như vậy. Trong giai đoạn đầu và giữa những năm 1990, nhà Kinh tế học Andrei Schleifer và chuyên gia pháp lý Jonathan Hay của Harvard đã điều hành một chương trình do HIID tài trợ, được hỗ trợ bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (AID), nhằm giúp chính phủ Nga tạo ra thị trường vốn để tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước. Hơn 40 triệu đô-la tài trợ đã được chuyển từ AID cho HIID và dự án nước Nga. Mùa xuân năm 1997, AID cáo buộc Schleifer và Hay lợi dụng chức vụ để tư lợi và chấm dứt hỗ trợ. Sachs đã loại họ khỏi dự án và chương trình HIID. Những cáo buộc về sự thông đồng giữa HIID và Công ty quản lý Harvard (HMC) – cơ quan quản lý việc đầu tư của trường – nhằm lôi kéo HMC vào các cuộc đấu giá trên cơ sở thỏa thuận đối với cổ phần của những công ty Nga đã thêm tiếng xấu cho tổ chức này. Năm 1999, một hội đồng giảng viên đã khuyến nghị giảm mạnh quy mô và phạm vi của HIID. Những hoạt động không liên quan trực tiếp đến chương trình giáo dục của các trường phải bị đóng cửa. Có lẽ sự trong sạch không nhất thiết gắn liền với với sự hợp thời.■

Bất chấp những vấn đề này, sức hấp dẫn của các nghiên cứu quốc tế và khu vực vẫn mạnh mẽ. Quyền bá chủ văn hóa của Hoa Kỳ đã củng cố chủ nghĩa quốc tế của Harvard, giống như giáo dục đại học của Anh chiếm lĩnh những địa điểm, con người và ngôn ngữ nơi khác trong thời kỳ khai phá của Đế chế. Chuẩn bị cho chương trình gây quỹ trị giá hàng tỷ đô-la của Harvard vào giữa những năm 1990, Ủy ban về Các ưu tiên Quốc tế đã có cái nhìn mới mẻ về CFIA và các trung tâm khu vực. Có 12 trung tâm, sử dụng 10 triệu đô-la mỗi năm: hơn một nửa từ nguồn tài trợ, phần còn lại từ chính phủ, quỹ và các nhà tài trợ tư nhân. Họ đề xuất cùng thực hiện một chương trình tập trung vào vấn đề, đồng thời bổ sung các nghiên cứu so sánh và lý thuyết, phù hợp với những quan điểm học thuật thời thượng lúc đó. Ủy ban khuyến nghị dành 32 triệu đô-la cho chương trình gây quỹ của các trung tâm, cùng với 50 triệu đô-la đã được cam kết hoặc huy động theo những cách khác: một khoản tiền đủ lớn, dù không phải là một thách thức nghiêm trọng đối với quyền lực của các khoa. Tuy nhiên, các trung tâm rõ ràng vẫn tiếp tục hoạt động, và chắc chắn sẽ được hưởng lợi từ xu hướng lâu dài của Harvard trong việc trở thành một tổ chức giáo dục đại học đa ngành và giàu tính quốc tế hơn.

CÁC NGÀNH NHÂN VĂN

Các ngành nhân văn ở đại học cuối thế kỷ XX phải đối mặt với một hiện tại không mấy sáng sủa và một tương lai ảm đạm. Không tới một phần mười học sinh trung học tham gia Bài kiểm tra Năng lực Thường niên Sơ bộ (PSAT) bày tỏ sự quan tâm đến lĩnh vực này. Các khóa học thiên về thực tế – quản trị kinh doanh, các ngành y tế, quản trị công, máy tính và khoa học thông tin – được ưa chuộng; các môn Ngôn ngữ Anh, Triết học, Ngoại ngữ và Nhân văn (trừ Lịch sử) đều kém thu hút. Một nhà nhân văn phiền muộn cho rằng trong quá khứ, sinh viên tìm kiếm giá trị và kiến thức; bây giờ họ tìm kiếm mức lương cao cùng sự đảm bảo về việc làm.■

Với những điều kiện này, các nhà nhân văn bị coi nhẹ phải làm gì? Thay đổi bản thân. Sự biến động của văn hóa Mỹ (và phương Tây) trong những năm 1960 và sau đó đã mở ra cánh cửa cho cách tiếp cận hậu hiện đại đối với văn học, nghệ thuật và triết học, đáp ứng nhu cầu của các ngành nhân văn về một bước tiến mới trong thế giới học thuật đang nhanh chóng hạ thấp họ. Ngôn ngữ kỹ thuật cao cùng phong cách thuần lý thuyết của chủ nghĩa phê phán hậu hiện đại đã giúp các nhà nhân văn có được sự bí ẩn khó hiểu sánh ngang với các nhà khoa học và kinh tế học. Những thanh niên trưởng thành vào thập niên 1960 trở về sau bị lôi cuốn vào một phong cách phê phán coi thường quyền lực, hệ thống cấp bậc và quy tắc hiện có. Không kém phần hấp dẫn là việc chủ nghĩa hậu hiện đại bác bỏ những mối quan tâm cũ về chủng tộc, giai cấp và giới tính, xem đó như những nội dung chính của phân tích phê bình. Đồng thời, ở một mức độ thấp hơn, Nghiên cứu Văn hóa có thể – và đã – tuyên bố nghiên cứu tất cả các hình thức biểu hiện của con người từ Shakespeare đến truyện tranh.

Nhưng khi những người theo chủ nghĩa hậu hiện đại bá quyền lao vào một thế giới mới đầy dũng cảm của sự hiểu biết phê phán, họ gặp phải những kẻ thù nghịch: các nhà nhân văn học cũ. Một “cuộc chiến văn hóa” đã nổ ra giữa những người kiên cường bảo vệ cái cũ và những người nhiệt thành ủng hộ cái mới. Cuốn sách được nhiều người mua (và hầu như không được đọc), bảo vệ những nhà nhân văn học kiểu cũ, The Closing of the American Mind (tạm dịch: Sự kết thúc của tư duy kiểu Mỹ, 1987) của Allan Bloom, đã gây ra rất nhiều tranh cãi. Các hội nghị và ấn phẩm lặp đi lặp lại của Hiệp hội Ngôn ngữ Hiện đại là nguyên nhân của việc thành lập Hiệp hội Các học giả Văn học phản văn hóa. Những đam mê mãnh liệt, lời nói hoa mỹ, vị trí vượt trội của mỗi bên đã khiến giới truyền thông chú ý.■

Cuộc đấu tranh mới giữa truyền thống và hiện đại này diễn ra ở Harvard một cách chậm rãi, thận trọng: nói tóm lại, theo cách cổ xưa của viện đại học là tiếp thu những gì tốt nhất đã được nói và làm. Mặc dù không coi đây là khủng hoảng, Harvard hầu như không tránh khỏi khủng hoảng trong ngành nhân văn. Một nửa số sinh viên đại học chọn chuyên ngành nhân văn vào những năm 1920; đến những năm 1970 còn không đến một phần ba, và vào cuối những năm 1990 chỉ còn một phần tư đến một phần năm. Sinh viên sau đại học phải chịu đựng sự thiếu hụt việc làm ở trường cùng cảm giác bất ổn.

Và các nhà nhân văn học Harvard có lý do để lo lắng về triển vọng của họ trong một tổ chức ngày càng theo xu thế thời đại. Một trong số họ chỉ trích Viện trưởng Bok vì không nhắc tới văn hóa trong tầm nhìn của ông về “một Harvard có tính quốc tế.” Một người khác than phiền về thực tế rằng “khi vươn ra thế giới, chúng ta dường như không chỉ có ý định dung túng mà thậm chí còn thúc đẩy chính trị hóa một số lĩnh vực mà các trường đại học đã thành công trong hàng thế kỷ.”■

Ngôn ngữ Anh và Văn học Mỹ, hai khoa lớn và mạnh nhất trong số các khoa nhân văn của Harvard, là chiến trường chính của cuộc chiến văn hóa giữa cái cũ và cái mới. Giống như Lịch sử, khoa Ngôn ngữ Anh bị ảnh hưởng nặng nề do sự quan tâm của sinh viên giảm sút cùng xung đột thế hệ giữa phe bảo thủ già cỗi và phe tiến bộ trẻ trung.

Nhưng ở một mức độ lớn hơn, nó bị cuốn vào các vấn đề về giới tính, chủng tộc, hệ tư tưởng, tính chất và mục đích ngành – những điều đã trở thành đặc điểm của ngành nhân văn.

Tình trạng và sự gắn kết nội bộ của khoa Ngôn ngữ Anh chịu những cú sốc lớn sau năm 1970. Sự căng thẳng leo thang giữa những giảng viên cấp cao đã quen điều hành và các giảng viên cơ hữu không có hoặc có rất ít triển vọng ở Harvard. Các sinh viên chỉ trích sự thiếu hụt các khóa học hiện đại, còn ủy ban kiểm tra chỉ trích khoa vì “sự đề phòng vô lý” đối với lý thuyết phê bình mới. Số đông cho rằng Yale (về ngành ngôn ngữ) đã vượt qua Harvard trong những năm 1970 và 1980 để trở thành Nơi Đáng Học (mặc dù một nửa số nhà lý luận văn học mới của Yale được đào tạo tại Harvard.) Một xếp hạng quốc gia năm 1982 đã đặt khoa Ngôn ngữ Anh Harvard sau Yale, Berkeley và Virginia. Vào đầu những năm 1970, một lượng lớn đáng lo ngại những lời mời làm việc đối với các tài năng bên ngoài đã bị từ chối và số lượng nghiên cứu sinh giảm xuống chỉ còn khoảng một nửa so với những năm 1960. Thời gian thăng tiến trung bình là 7,1 năm vào năm học 1975-1976, tăng lên đến 9,3 năm vào đầu những năm 1980.■

Khi sắp nghỉ hưu vào năm 1982, nhà viết tiểu sử văn học Walter Jackson Bate trải lòng về sự suy tàn của khoa mà ông yêu mến. Ông so sánh quá khứ sáng sủa với hiện tại ảm đạm, cảnh báo về một “cuộc khủng hoảng trong nghiên cứu ngôn ngữ Anh”. Khi tìm cách thoát khỏi những trở ngại này, Bate cho rằng Văn học Anh theo đuổi “sự mở rộng”: nghiên cứu về phụ nữ, dân tộc và đồng tính nam, tiếng Anh thương mại, điện ảnh. Nhưng những đứa con cưng mới thiên về lý thuyết của lĩnh vực này – cấu trúc và hậu cấu trúc ngôn ngữ, giải cấu trúc – thực chất là môn ngữ văn cũ và Chủ nghĩa phê bình mới dưới lớp vỏ mới: khác nhau về phong cách và nội dung, giống nhau ở chỗ dựa vào biệt ngữ. Trong khi đó, tầm quan trọng của nhà văn và văn học trong vai trò người truyền tải và phản ánh cuộc sống đã giảm sút.■

Tuy nhiên, khoa Ngôn ngữ Anh – ở nhiều khía cạnh là khoa của Bate – không say sưa theo đuổi những học giả hậu hiện đại, mà tiếp tục tìm kiếm các học giả truyền thống như nhà viết tiểu sử lỗi lạc của Joyce⁶⁵ – Richard Ellmann, người đã chọn ở lại Đại học Oxford.

Nhà phê bình thơ Helen Vendler, người phụ nữ đầu tiên được đề cử cho vị trí giáo sư toàn thời gian của khoa năm 1980, hầu như không theo trào lưu làn sóng mới. Các bài phê bình theo truyền thống xưa của bà đậm tính văn hóa, gần gũi và nhạy cảm. Cán cân quyền lực rất chậm dịch chuyển giữa những người mới đến và những người kỳ cựu. Một lý do: quy mô và phạm vi của khoa đặt ra nhu cầu liên tục bổ nhiệm các chuyên gia trong những lĩnh vực mà sự nhạy cảm với cái mới chỉ là một lời thì thầm yếu ớt. Nhưng dần dần, khoa Ngôn ngữ Anh cũng quen với chủ nghĩa hậu hiện đại. Yale ráo riết tìm kiếm những người tiên phong; Harvard theo đuổi và có được một vài ngôi sao của làn sóng tiếp theo, hóa ra lại thường là phụ nữ. Marjorie Garber, cựu sinh viên Yale, đến từ Haverford vào năm 1981 với danh tiếng trong việc giảng dạy hiệu quả về Shakespeare cho sinh viên. Hăng hái và nhanh trí, Garber thích tham gia vào “hành trình trí tuệ” như cách gọi của bà. Bà trở thành một đại diện mạnh mẽ cho các nghiên cứu văn học-văn hóa và giành được sự công nhận rộng rãi của công chúng với những cuốn sách về các chủ đề hấp dẫn như chó và phục trang khác giới. Và bà đã giảng dạy về Shakespeare theo cách khác biệt hàng năm ánh sáng so với những người đi trước.

Trong những năm 1980, Ngôn ngữ Anh (cũng như khoa Lịch sử) bế tắc trước việc tuyển dụng cho các vị trí quan trọng. Các đề nghị khoa đưa ra thường bị từ chối. Trong một vài trường hợp, ủy ban lâm thời và viện trưởng không ủng hộ đề cử của khoa. Năm 1988, một ủy ban tiếp nhận bên ngoài (thuật ngữ lịch sự: cố vấn) đã được thành lập để tháo gỡ tình trạng này. Nhiệm vụ của nó là giúp khoa lấp đầy sáu vị trí trống, từ mảng tiểu thuyết và văn học thế kỷ XX đến lý thuyết văn hóa và nữ quyền, triết học và văn học, và Chủ nghĩa lịch sử mới (bước ngoặt mới nhất của bánh xe chủ nghĩa hậu hiện đại.) Ủy ban đề cử và khoa đồng ý bổ nhiệm Elaine Scarry – mối quan tâm đến cơ thể và nỗi đau của bà đã được thể hiện trong phong cách phê bình văn học, Stephen Greenblatt từ Berkeley – nhân vật gạo cội của Chủ nghĩa lịch sử mới, Leopold Damrosch – học giả truyền thống về thế kỷ XVIII, và David Miller – chuyên gia tiểu thuyết thế kỷ XIX rất phi truyền thống, người đã ở lại Harvard một vài năm sau đó đến Columbia.

Với Garber, Barbara Johnson (mới chuyển từ khoa Văn hóa và Ngôn ngữ Romance), Scarry và Greenblatt, có vẻ như làn sóng mới trong nghiên cứu văn học đã bắt đầu xuất hiện. Nhưng con đường đến với quyền lực lại gập ghềnh bất ngờ. Chưa chắc sinh viên đại học đã động lòng trước những giai điệu quyến rũ của chủ nghĩa hậu hiện đại vốn khiến các giáo sư mê mẩn. Quy tắc từ xưa vẫn là: các khóa học với cái tên hợp thời thường có danh sách tài liệu cần đọc đáng gờm. Helen Vendler đã cho thấy sự phê bình có thể hấp dẫn như thế nào và không phản đối một vài bài phê bình dưới những hình thức nữ quyền kỳ lạ.

Các giảng viên cơ hữu vẫn bị cô lập do thiếu triển vọng được bổ nhiệm dài hạn. Và thực tế mới của đời sống học thuật đã cản trở việc bổ nhiệm những vị trí cấp cao ở các khoa khác cũng gây tác động tương tự ở khoa Ngôn ngữ Anh – các trường khác có đủ khả năng đáp ứng và vượt mặt Harvard về đãi ngộ công việc, sự cản trở từ mối quan hệ hôn nhân, sự dai dẳng của các xung đột nhân cách và bè phái chính trị. Vào cuối thế kỷ XX, sự pha trộn đặc biệt giữa tính cẩn trọng và sức mạnh của Harvard đã giúp trường tránh xa việc đối đầu với Yale trong Thời đại Giải mã ngôn ngữ những năm 1970 và 1980. Nhưng trường cũng tránh tình trạng tiếp quản, sa thải và nghỉ việc hàng loạt của các giảng viên theo chủ nghĩa hậu hiện đại như đã xảy ra tại Đại học Duke.■

Khoa Ngôn ngữ Anh có một mối quan hệ chặt chẽ dù không phải lúc nào cũng suôn sẻ với Văn học so sánh, một chương trình sau đại học liên ngành có tính tân thời hiện đại và các tiêu chuẩn rất cao do Harry Levin dẫn dắt trong những năm 1950 và 1960. Levin nghỉ hưu vào cuối những năm 1970, được thay thế bởi Claudio Guillen, một người kế nhiệm vững vàng và không gắn bó với làn sóng mới trong lý thuyết văn học. Sự thay đổi xu hướng xảy ra vào năm 1986, khi Edward Said của Columbia, một đại diện của sự cảm thụ văn học Thế giới thứ ba, được mời tới Harvard; nhưng Said ở lại Columbia. Giữa những năm 1990, khoa nỗ lực để đưa Văn học so sánh trở thành một môn học bậc đại học tại khoa Văn học, được thành lập năm 1981 và trở thành nơi thu hút các sinh viên say mê nghiên cứu văn hóa. Nhưng Trưởng khoa Văn học Barbara Johnson cho rằng khoa đào tạo kiến thức chung, còn Văn học so sánh đào tạo chuyên ngành; và lý lẽ của bà được chấp nhận.

Đến cuối những năm 1970, “khủng hoảng và suy yếu trong ngành Nghiên cứu Văn hóa Pháp” trở nên rõ ràng. Những vấn đề cũ – xung đột giữa các giai đoạn, sự thờ ơ của sinh viên cao học và giảng viên cơ hữu, danh tiếng kém nổi trội – nay trở nên tồi tệ hơn bởi cách tiếp cận theo trình tự thời gian bị phê phán là “cổ xưa” đối với các chủ đề và “sự thờ ơ buồn tẻ đối với bất kỳ xu hướng và phát triển mới nào trong lý thuyết văn học.”■

Một ủy ban bao gồm các giáo sư từ những khoa khác được giao nhiệm vụ đưa ra các đề xuất bổ nhiệm mới. Một trong số này là Jules Brody, người đã trở thành trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Romance và luôn hăng hái tìm cách đưa văn học Pháp ở Harvard bắt kịp chủ nghĩa hậu hiện đại. Barbara Johnson đến từ Yale vào năm 1983, là học trò của bậc thầy giải mã ngôn ngữ Paul de Man, người có khả năng chinh phục lý thuyết phê bình mới mà không gây ra sự thù địch của các học giả truyền thống. Một nhà phê bình hậu hiện đại tài năng khác là Susan Suleiman, người đã lấp đầy khoảng trống buồn tẻ trong văn học Pháp thế kỷ XX. Khi Johnson chuyển sang khoa Ngôn ngữ Anh đang được quan tâm hơn, người thay thế là Alice Jardine, một người gây tranh cãi về khuynh hướng nữ quyền mạnh mẽ hơn bao giờ hết trong phê bình văn học. Điều này đã gây ngạc nhiên lớn, và Viện trưởng Bok khiến việc thăng tiến của Jardine phụ thuộc vào những người được bổ nhiệm trong tương lai để giảng dạy văn học kinh điển của các thời kỳ trước. Đây là phản ứng thông thường của Harvard trước những phát triển mới về học thuật: được mô tả rõ nhất (theo nghĩa ẩn dụ hỗn hợp) là lên dây cót mà không làm chao đảo con thuyền.

Sự có mặt của Suleiman và Jardine đã khiến một nhà báo bảo thủ đăng bài vạch trần khoa Văn học Pháp của Harvard trên tờ Le Figaro. Ông gọi đó là tâm điểm của chủ nghĩa nữ quyền hợp thời và sự đúng đắn về chính trị, đồng thời bác bỏ các bằng cấp học thuật của Suleiman và Jardine. Nhưng những nữ học giả này không dễ bị bắt nạt. Họ kiện tờ báo ở Pháp vì tội bôi nhọ và cuối cùng đã được bồi thường: đó là một góc nhìn khác về Harvard bắt kịp trào lưu.■

Các khoa Ngôn ngữ và Văn học Đức và Slavic chỉ bị tác động nhẹ bởi làn gió chủ nghĩa hậu hiện đại và có chung cảm giác ở ngoài lề Harvard. Sinh viên có thể quan tâm đến việc đạt được các kỹ năng ngôn ngữ hữu ích, nhưng họ không có thời gian cũng như hứng thú để đắm mình trong nền văn hóa và ngôn ngữ của những vùng đất khác (hay thậm chí là của họ). Sinh viên đại học của Harvard từ lâu đã không còn hứng thú với tiếng Đức; bây giờ tiếng Tây Ban Nha thay thế tiếng Pháp là ngôn ngữ được lựa chọn. Mức nhân sự cố định và những vị trí được đảm bảo bằng tài trợ đã giúp các khoa ngôn ngữ và văn học của Harvard không bị thu hẹp. Nhưng sự quan tâm ít ỏi của sinh viên và cơ hội việc làm hiếm hoi là một thực tế dai dẳng. Vì vậy, việc tuyển dụng chỉ hấp dẫn và giới hạn trong nội bộ trường, khó thu hút và giữ chân nhân sự bên ngoài.

Trong những năm 1970, việc các giảng viên dạy ngôn ngữ không được coi trọng (tồn tại từ lâu trong hầu hết các trường đại học Mỹ) đã trở nên phổ biến hơn ở Harvard. Đội ngũ giáo sư văn học theo định hướng nghiên cứu đã không được bố trí giảng dạy hoặc chủ yếu chỉ giảng dạy ngôn ngữ sơ cấp. Đồng thời, các giảng viên ngôn ngữ trở nên chuyên nghiệp hơn, và vào những năm cuối của thế kỷ này, một bộ phận sinh viên ngày càng có tinh thần quốc tế bắt đầu tỏ ra hứng thú hơn với việc học các ngôn ngữ khác. Tuyển sinh tăng vọt ở các khoa tiếng Trung và tiếng Nhật, và đến năm 2000, không rõ văn học đang “theo đuôi” ngôn ngữ hay ngược lại.

Sự hứng thú đối với các ngôn ngữ phức tạp hơn của Harvard – Đông Á và Cận Đông, tiếng Phạn, Celtic, Ngôn ngữ học – đã trở nên lớn hơn trong sân chơi học thuật vĩ đại những năm 1950 và 1960. Cam kết của Harvard về một chương trình nhân văn phong phú và đa dạng, việc giảng viên không muốn từ bỏ một môn học, trên hết là nghĩa vụ chú ý đến thế giới bên ngoài phương Tây của một tổ chức đào tạo đại học tầm cỡ thế giới đã bảo vệ những ngành học ít được quan tâm này. (Vào cuối những năm 1990, đề xuất bổ sung một vị trí giảng dạy tiếng Bengal vào khoa tiếng Phạn chủ yếu dựa vào lập luận rằng có tới 250 triệu người nói ngôn ngữ này.)

Các sự kiện đương thời – cuộc xung đột Ả Rập-Israel, cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 – đã củng cố tầm quan trọng của khoa Ngôn ngữ và Văn minh Cận Đông. Vấn đề là phải duy trì được tính chất học thuật đơn thuần đồng thời thu hẹp phạm vi ảnh hưởng của tính chính trị và tư tưởng. Khoa đã giữ cho vẻ ngoài học thuật của mình được rõ ràng bằng cách nhấn mạnh nền văn hóa quá khứ sâu sắc của khu vực. Kết quả là nó phải đối mặt với một vấn đề quen thuộc ở các khoa nhân văn khác: cố gắng lấp đầy các vị trí giảng dạy những môn học phức tạp, mà các học giả giỏi nhất thường là những người nước ngoài xuất sắc nhưng không thường xuyên hoặc hoàn toàn không thích đi xa. Nhưng James Kugel, người Mỹ, giảng viên Nghiên cứu Do Thái, đã tỏ ra là một giảng viên truyền cảm hứng về Kinh Thánh tiếng Do Thái.■

Cho đến cuối thế kỷ XX, Ngôn ngữ học vẫn là một khoa nhỏ và rắc rối, nặng gánh bởi quá khứ ngữ văn Ấn-Âu mạnh mẽ, bị lấn át bởi sự xuất sắc của Chomsky tại MIT. Chỉ với hai giảng viên cấp cao, nó hầu như không được xếp vào 10 khoa hàng đầu của Mỹ trong lĩnh vực này. Những nỗ lực lặp đi lặp lại của ban giám hiệu nhằm đưa Ngôn ngữ học lại gần hơn với các khoa ngôn ngữ, Tâm lý học hoặc Nhân chủng học không đem lại kết quả. Nguy cơ chấm dứt hoạt động (như Columbia và Yale đã làm) cũng không gây được hiệu ứng nào; những giảng viên có liên quan đến ngôn ngữ học ở các khoa khác của Harvard đã tập hợp lại để ủng hộ người anh em lâm nguy của họ.■

Không đâu hơn khoa Tiếng Phạn về khả năng xảy ra rắc rối lớn ở một bộ phận nhỏ. Đến những năm 1990, hai trong số ba giảng viên cấp cao, Michael Witzel sinh ra ở Đức và Diana Eck sinh ra ở Mỹ, có hiềm khích với nhau. Ở mức độ nào đó, mối bất hòa là rất nghiêm trọng. Witzel muốn khoa dạy tiếng Phạn trong bối cảnh các nghiên cứu về Ấn Độ và Nam Á; Eck muốn nhấn mạnh tính tôn giáo của những văn bản kinh điển tiếng Phạn. Xung đột về quản trị và tính cách làm vấn đề thêm phức tạp. Hiệu trưởng của Trường Sau đại học phải tiếp quản vị trí trưởng khoa, và sự bất mãn của sinh viên cao học đã vượt qua cả tiêu chuẩn bình thường của Harvard.■

Triết học Harvard đã có một quá khứ vinh quang sánh ngang với Ngôn ngữ Anh. Theo xếp hạng năm 1969, khoa đứng thứ hai sau Princeton, và việc thay thế các giảng viên chính sắp nghỉ hưu Willard Quine và Nelson Goodman cũng không hề dễ dàng. Nhưng John Rawls (gia nhập năm 1962) và Robert Nozick (năm 1969) đã mang lại sức sống mới cho triết lý ngôn ngữ đơn giản và thu hút hầu hết sinh viên đại học cùng công chúng. Cùng với nhà Logic toán học Hilary Putnam và nhà Triết học mỹ học Stanley Cavell, họ đã giúp khoa đứng đầu hoặc gần thứ nhất trên bảng xếp hạng triết học hàn lâm.

Điều này không giúp khoa tránh khỏi những bất mãn của đời sống đại học sau năm 1970. Sinh viên phàn nàn về đội ngũ giảng viên quá ham mê nghiên cứu và không thể tiếp cận, sự thiếu hụt các khóa học về lịch sử triết học và các nhà tư tưởng lục địa – những môn học ít tính chuyên nghiệp nhưng được sinh viên quan tâm mạnh mẽ. Đến năm 1974, các môn học tập trung ở bậc đại học giảm xuống, sinh viên sau đại học với quy mô bị thu hẹp cũng có những bất bình tương tự. Giảng viên cơ hữu phàn nàn rằng khoa được quản lý tồi, các thành viên không có mục tiêu chung. (Theo cách nhìn thực tế hơn thì đây gần như là tình trạng bình thường.)■

Khi nói đến việc tuyển dụng mới cho khoa Triết học, tiêu chuẩn quá khứ về tài năng tiếp tục chiếm ưu thế – những trí tuệ siêu việt nhất trong các lĩnh vực kiến thức hạn hẹp. Nhưng khoa nhận thấy khả năng thu hút và giữ nhân tài của mình đã giảm đi nhiều. Vào năm học 1971-1972, khoa cần lựa chọn giữa các nhà logic học David Kaplan của UCLA và Saul Kripke của Đại học Rockefeller. Nếu xem trí óc quan trọng hơn – trí thông minh vô hạn vượt lên sự siêng năng có giới hạn – Kripke là người chiến thắng. Nhưng khoa cần sự hài hòa, và Kripke có tính khí khó chịu (một số người nhận xét rằng ông từ hành tinh Kripke xuống Trái đất.) Khoa chọn Kaplan, Bok ủng hộ; nhưng Kaplan từ chối. Một năm sau, khoa mời Kripke; ông cũng nói không.

Cho tới đầu những năm 1980, giống như khoa Ngôn ngữ Anh, khoa Triết học có thể nhìn lại một thập kỷ rất thiếu thành công trong việc tuyển dụng các vị trí cấp cao. Những lý do cũng giống nhau. Ít người đáp ứng được các tiêu chuẩn quá cao của khoa; những người đáp ứng được lại không nhận lời. Việc bổ nhiệm nhà Triết học đạo đức được sinh viên ưa thích Thomas Scanlon vào năm 1983 đã cải thiện mối quan hệ với sinh viên. Gisela Striker, nữ giảng viên cao cấp đầu tiên của khoa, được bổ nhiệm chung giữa khoa Triết học và Văn hóa cổ đại, đã nhanh chóng rời đến Oxford rồi lại nhanh chóng trở về. Tới cuối thế kỷ XX, bà có thêm đồng nghiệp là nhà Triết học đạo đức Christine Korsgaard.

Khoa Triết học duy trì tầm vóc của mình như một nguồn kiến thức quan trọng trong một trường đại học mang tính thời đại hơn. Nhưng khoa không thể tránh khỏi việc mất đi tính kỷ luật, vấn đề làm đau đầu ngành nhân văn trong những năm cuối thế kỷ XX.

Văn hóa cổ đại Harvard là một trong những khoa tốt nhất ở Hoa Kỳ, nhưng cũng chung tình trạng bất ổn của ngành nhân văn. Như những khoa khác, số sinh viên cao học đăng ký vào khoa đã giảm và nhiều người nhập học lại sớm rời đi, phàn nàn về sự “mệt mỏi hoặc chán nản”. Khoa bị chỉ trích vì tiếp tục chú trọng ngôn ngữ và văn học của thế giới cổ đại hơn Lịch sử và Triết học, đồng thời được khuyến khích quan tâm tới các nghiên cứu về Latinh thời Trung cổ, Byzantine và tiếng Hy Lạp hiện đại. Nhưng sự cổ xưa là một phần sức hấp dẫn của của khoa Văn hóa cổ đại, và khoa vẫn tiếp tục thu hút một đội ngũ sinh viên đại học tận tụy, muốn lánh xa xã hội đương thời. Năm 1976, khoa có 66 môn học tập trung, bằng số lượng môn học của các khoa ngôn ngữ châu Âu không phải tiếng Anh cộng lại. Sự sôi động trí tuệ mới mẻ trong Khảo cổ học, Ngôn ngữ học và Biểu tượng học cũng góp công không nhỏ.■

John Finley, đại diện lớp giảng viên Văn hóa cổ đại thế hệ trước của Harvard, than phiền về sự thiếu gắn kết trong khoa: “Ý thức cộng đồng cũ đã phá vỡ về mặt xã hội, trí tuệ và cư trú.” Nhưng khoa Văn hóa cổ đại phần lớn (mặc dù không hoàn toàn) đã có đủ sự chia cách về phương pháp và các tài năng nổi bật với những khoa nhân văn khác. Các ủy ban lâm thời về tuyển dụng đã yêu cầu những ứng cử viên có tài năng sư phạm và tinh thần đoàn kết cao hơn, nhưng họ thường đồng ý với các đề xuất khó bắt bẻ của khoa.■

Mang đậm truyền thống bác học về sự sành sỏi và âm nhạc, khoa Mỹ thuật và Âm nhạc chịu áp lực lớn hơn trong việc thích ứng với thế giới mới của phê bình văn hóa và thẩm mỹ hậu hiện đại. Đồng thời, họ phải đối mặt với mong muốn ngày càng tăng của sinh viên về việc tham gia tích cực vào sáng tạo nghệ thuật. Ủy ban Thực hành Nghệ thuật đã giải quyết nhu cầu đó vào năm 1972 và khuyến nghị rằng sinh viên không chỉ cần thêm cơ hội để vẽ và điêu khắc, mà còn phải nhận được tín chỉ khóa học cho những việc này.

Nguyên nhân bất hòa chính ở khoa Mỹ thuật là mâu thuẫn giữa sự am hiểu của những người phụ trách Bảo tàng Nghệ thuật Fogg và quan điểm văn hóa của các nhà Sử học nghệ thuật trẻ tuổi trong khoa. Các nhà Sử học coi tài sản của Fogg là tài liệu giảng dạy; cán bộ bảo tàng coi vai trò của họ là thu mua, diễn giải và trưng bày các tác phẩm cho công chúng. Trước đây, ranh giới đó chưa được vạch rõ: cán bộ bảo tàng giảng dạy ở khoa, còn các giáo sư quản lý bảo tàng. Nhưng sau khi Daniel Robbins được bổ nhiệm làm giám đốc Fogg vào năm 1971, quan hệ với khoa trở nên xấu đi. Sự căng thẳng tạm thời giảm bớt khi Robbins rời đi vào năm 1974 và các giảng viên cấp cao được bổ nhiệm vào vị trí quản lý bảo tàng. Nhưng gánh nặng quản lý là quá sức đối với họ. Cuối cùng vào năm 1991, Bok quyết định mời James Cuno, một chuyên gia bảo tàng có bằng tiến sĩ Harvard, yêu cầu ông chú ý đến nhu cầu giảng dạy của khoa trước tiên, sau đó là bảo quản và bổ sung các bộ sưu tập, cuối cùng mới là công tác trưng bày công khai.■

Bầu không khí văn hóa có ý thức về nghệ thuật từ những năm 1960 về sau đã cho Fogg một sức sống mới. Việc gây quỹ được thực hiện để mở rộng bảo tàng theo thiết kế của kiến trúc sư người Anh James Stirling (không phải ai cũng thích.) Nhưng khi chi phí xây dựng tăng lên, Viện trưởng Bok đã cố gắng dừng dự án trước sự đau khổ sâu sắc của Giám đốc Fogg Seymour Slive, các đồng nghiệp của ông và “những người bạn của Fogg”. Nguồn quỹ bổ sung được huy động, Bok buộc phải chấp nhận, và Bảo tàng Sackler mở cửa vào đầu những năm 1980.■

Mặc dù có khá đông nữ giới trong số sinh viên Mỹ thuật, các nữ giáo sư xuất hiện chậm hơn. Năm 1976, Giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Toronto Jean Boggs đến dạy nghệ thuật thế kỷ XX, một môn học ít quan trọng trong chương trình giảng dạy của Harvard. Nhưng sau một vài năm, bà đã chuyển sang lãnh đạo Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia. Phải đến những năm 1990, phụ nữ mới có vai trò nổi bật trong khoa.■

Nhiều nhà Sử học nghệ thuật hàng đầu Harvard trong những năm giữa thế kỷ XX – Ernst Kitzinger, John Coolidge, Oleg Grabar, Sydney Freedberg, John Rosenfield, Seymour Slive – đã nghỉ hưu hoặc thôi việc vào giữa những năm 1980. Rất khó để tìm được người thay thế tương đương. Và tính thẩm mỹ của lĩnh vực này đã thay đổi, như các ngành nhân văn nói chung. Giống như phê bình văn học tiên tiến, phê bình nghệ thuật tiên tiến có mối quan hệ ngày càng đối nghịch với quy luật truyền thống. Các vị trí giảng viên mới về nghệ thuật Ấn Độ, Hồi giáo, Trung Quốc và Trung Đông cổ đại đã củng cố vai trò của những khu vực không phải phương Tây. Nhưng phần lớn sinh viên lại đăng ký học về nghệ thuật phương Tây, làm tăng thêm sự yếu kém của các lĩnh vực truyền thống. Timothy Clark, một người cấp tiến, khoa trương và xuất sắc trong trình diễn nghệ thuật phương Tây thế kỷ XIX và XX, đã gia nhập Harvard năm 1980 chỉ để rời đến Berkeley vào năm 1988. Khoa chọn nhà phê bình văn học kiêm sử học nghệ thuật Norman Bryson thay thế Clark. Ông là người phát ngôn cho quan điểm thịnh hành của chủ nghĩa hậu hiện đại rằng giống như văn học, tranh ảnh tốt nhất được xem như vật biểu tượng hơn là tác phẩm nghệ thuật độc lập.■

Đến những năm 1990, khoa chịu ảnh hưởng của tình trạng nhạy cảm phê bình hậu hiện đại. Khoa quyết định rằng Mỹ thuật 13, khóa học tổng quát về lịch sử nghệ thuật phương Tây truyền thống của Harvard, nên được thay thế. Các nhà phê bình cho rằng khóa học này chỉ dựa trên một truyền thống duy nhất, ít nhiều bị giới hạn trong hội họa và điêu khắc, đồng thời bị chi phối bởi các mối quan tâm của chủ nghĩa hình thức. Thay vào đó, khoa đề xuất một loạt khóa học tổng quát bao gồm nghệ thuật Ấn Độ, Phục hưng, Hiện đại, Nhật Bản, châu Phi, La Mã, Trung cổ, Trung Quốc và Cận Đông cổ đại cũng như lịch sử kiến trúc. Những người ủng hộ coi đây là cơ hội để nhấn mạnh “sự đa dạng của các quan điểm và hệ thống giá trị”; những người phản đối cho rằng việc chuyên môn hóa đội ngũ giảng viên và các giá trị phê bình hậu hiện đại đang bị mất kiểm soát. Vẫn còn áp lực về một khóa học nhập môn duy nhất, đến từ sinh viên và Ủy ban Chính sách Giáo dục của khoa. Để đáp lại, khoa tạo ra một khóa học mới: “Văn hóa Nghệ thuật và Thị giác: Giới thiệu về Nghiên cứu Lịch sử Nghệ thuật và Kiến trúc”. Bỏ qua vấn đề niên đại, khóa học tập trung vào những khái niệm phân tích bắt nguồn từ việc nghiên cứu các tác phẩm “đến từ mọi thời gian và địa điểm”. Nhưng nó dường như không thể đi vào trái tim và khối óc của sinh viên Harvard.■

Giáo sư Irene Winter ủng hộ việc thay đổi chính sách bổ nhiệm khoa Mỹ thuật Harvard từ quan niệm “cứng nhắc” về Người giỏi nhất “sang khái niệm mở rộng về học thuật, sư phạm và quyền công dân, tốt hơn nhiều cho việc tuyển dụng”. Năm 1997, khoa Mỹ thuật đổi tên thành Lịch sử Nghệ thuật và Kiến trúc. Tên cũ mang hàm ý thứ bậc không mong muốn, không phù hợp với nghệ thuật châu Phi cũng như các khu vực khác, và dường như loại trừ thế hệ các nhà sử học nghệ thuật mới. Khoa Mỹ thuật cũ nay trở thành một phiên bản hiện đại.

Âm nhạc là một khoa nhỏ, với nhiều mâu thuẫn giữa một bên là các nhà nghiên cứu âm nhạc, một bên là các nhà soạn nhạc và nghệ sĩ trình diễn – giữa người xem và người nghe. Thái độ của các nhà nghiên cứu âm nhạc đối với bên còn lại rất giống quan điểm của các nhà sử học nghệ thuật đối với những người ở phòng tranh: có lẽ là cần thiết nhưng không quan trọng.

Đồng thời, mối quan tâm của sinh viên đối với biểu diễn âm nhạc ngày càng lớn. Trước năm 1970, khoa chỉ có một khóa học sáng tác và chỉ dành cho piano (do Luise Vosgerchian, sau này là nữ giáo sư đầu tiên của khoa, phụ trách) cũng không có tác dụng trong việc chuẩn bị biểu diễn. Các nhà nghiên cứu âm nhạc phàn nàn rằng trọng tâm mới hướng vào sinh viên và việc biểu diễn đã gây hại cho mục tiêu học tập âm nhạc, khiến nó giống như một nhạc viện hơn là một khoa khai phóng và khoa học. Một ủy ban đánh giá đã khôn khéo đề xuất tuyển dụng một vị trí mới về soạn nhạc và một “vị trí bắc cầu” về lý thuyết âm nhạc. Khi những điều này được thực hiện, căng thẳng dần dịu đi. Reinhold Brinkmann đến Harvard với tư cách một nhà nghiên cứu âm nhạc, có sự khác biệt hiếm hoi là giành được sự đồng ý của các nhà soạn nhạc. Và vào những năm 1990, nghệ sĩ dương cầm và người chơi nhạc Mozart tài năng Robert Levin đã mang sự nhạy bén tinh tế kiểu Leonard Bernstein đến cho các lời mời làm việc của khoa.■

Được thành lập năm 1968, khoa Nghiên cứu Thị giác và Môi trường (VES) là nơi sinh viên có thể học không chỉ cách đánh giá mà còn cả cách sáng tạo nghệ thuật. Ban đầu, sinh viên chỉ trích việc VES chú trọng vào kiến trúc và thiết kế (phản ánh nguồn gốc của Trường Sau đại học về Thiết kế) mà coi nhẹ các khóa học về làm phim, hội họa và điêu khắc. Mọi thứ đã thay đổi vào những năm 1970. Đến năm 1978, VES có 100 môn học và 1.500 lượt đăng ký học, đồng thời chuyên sâu về nghệ thuật studio và làm phim. Hướng dẫn thực hành hấp dẫn đến mức khó từ chối đối với thế hệ trẻ sau thập niên 1960.

Năm 1987-1988, một nhà điêu khắc thỉnh giảng đã đưa một con gà còn sống cho mỗi thành viên trong lớp. Sinh viên được hướng dẫn để tương tác với nó trong một ngày – giết nó, nấu và ăn nó, sau đó tạo ra một tác phẩm điêu khắc bằng bộ xương của nó. Mục đích của bài tập này là để giảm khoảng cách giữa nghệ sĩ và đối tượng: là một phần cơ thể của sinh viên, con gà sẽ giúp họ mở rộng trí tưởng tượng và hiểu biết về nghệ thuật. Các nhóm bảo vệ quyền động vật và ba trong số 17 sinh viên đã nhìn nhận điều đó theo cách khác. Nhóm trước thì phản đối, nhóm sau đưa gà của mình đến nơi cứu trợ động vật. Nhưng sự lôi cuốn của cái mới là không thể chối cãi. Như một giảng viên cơ hữu đã nhận xét: “Đó là một quá trình rất thú vị để quan sát. Đó là điều mà bạn không được thấy thường xuyên.”■

Bất chấp sự sống động này, các vấn đề vẫn tồn tại. Năm 1993, một đánh giá về công việc của VES cho thấy nhiều điều đáng chỉ trích. Nghệ thuật studio, làm phim và nhiếp ảnh, và hướng dẫn thiết kế cùng tồn tại, nhưng không được phối hợp cũng như phát triển đủ sâu. Các nghệ sĩ nổi tiếng miễn cưỡng đến từ New York hoặc Bờ Tây, và mức lương cùng lịch giảng dạy không thể cạnh tranh với sự nghiệp nghệ thuật thành công. Một giải pháp là đưa ra các khóa học ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu giảng dạy. Biến sự cần thiết thành ưu điểm, Ellen Phelan, họa sĩ người New York có những mối quan hệ tốt, đã trở thành trưởng khoa VES và mời được một nhóm nghệ sĩ sôi nổi đến thỉnh giảng. Vào năm 2000, khoa có thể nhớ lại quá khứ phát triển ổn định, có cải thiện và (đặc biệt là trong chương trình giảng dạy về làm phim) được sinh viên ưa thích. Nhưng với quy mô nhỏ của đội ngũ giảng viên dài hạn cũng như khuynh hướng lâu dài của sự mâu thuẫn giữa học thuật và nghệ thuật sáng tạo, khoa vẫn chưa hoàn toàn là một phần của xu hướng chủ đạo tại Harvard.

VES không thể nào tương phản hơn so với Trung tâm Kịch nghệ Loeb, một đặc ân lớn đối với khao khát sáng tạo của sinh viên đại học. Về quan niệm và kinh phí, Loeb chính là thính phòng của sinh viên. Và mong muốn được diễn xuất cũng như mong muốn được vẽ, điêu khắc, chơi nhạc và làm phim của sinh viên ngày càng mạnh mẽ. Nhưng Loeb quá phức tạp để sinh viên có thể sử dụng mà không được hướng dẫn đầy đủ về chuyên môn. Ủy ban kiểm tra cho biết: “Sinh viên nói rằng họ thường cảm thấy mình như những cầu thủ tài năng được yêu cầu chơi bóng đá chuyên nghiệp với sự huấn luyện không phù hợp.” Giải pháp tốt nhất có lẽ là thuê một giám đốc toàn thời gian, với đủ nguồn lực để hướng dẫn nghiêm túc cho các diễn viên sinh viên và đủ khả năng tạo ra những sản phẩm có chất lượng chấp nhận được.■

Năm 1978, Robert Brustein, người đã gây chấn động trong giới sân khấu kịch với tư cách giám đốc Trung tâm Kịch nghệ Yale, đến điều hành Loeb. Để mời được ông, Harvard đã đồng ý để ông thành lập một công ty quản lý chuyên nghiệp như ở Yale, và chăm lo sao cho những sinh viên yêu thích kịch nghệ sẽ được hướng dẫn chuyên môn. (Brustein muốn điều hành một trường kịch nghệ chính thức, được cấp bằng, nhưng đó được cho là một yêu cầu hơi quá mức đối với Harvard.) Các sinh viên phản đối, lo sợ (với một số lý do) rằng sự cạnh tranh sẽ trở nên khốc liệt. Nhưng Viện trưởng Bok nghĩ rằng Harvard sẽ có lợi với một thính phòng giúp nâng cao văn hóa trong cộng đồng cũng như tại trường. Vì vậy, Brustein đã trở thành giám đốc trung tâm kịch nghệ và giáo sư khoa Ngôn ngữ Anh, với một công ty quản lý chuyên nghiệp và có nhiệm vụ “chú ý đặc biệt… đến việc cải thiện chất lượng kịch nghệ sinh viên” tại Harvard.■

Theo thỏa thuận ban đầu, một nửa số sân khấu chính của Loeb được dành cho sinh viên. Nhưng đến năm 1983, con số này giảm từ bảy xuống bốn trong một mùa diễn. Nhiều vở kịch của sinh viên được đưa sang nhà hát thử nghiệm nhỏ của Loeb, Nhà hát Agassiz tại Radcliffe và (như trước kia) các khu ký túc sinh viên đại học, nơi chúng phát triển mạnh. Trong khi đó, Brustein đặt mục tiêu đưa Sân khấu Kịch nghệ Hoa Kỳ (ART) lên tầm quốc gia, thậm chí quốc tế: một nhà hát thời thượng cho một viện đại học hiện đại. Các tác phẩm của ông phản ánh áp lực mới của thời đại đối với cảm giác và cơ thể hơn là ngôn ngữ và ý tưởng. Các vở kịch của Tom Stoppard được chú ý bởi sự thiếu vắng những áp lực đó; và Brustein coi tác giả của chúng là “tẻ nhạt”. Nhưng Brustein đủ truyền thống để cưỡng lại quan điểm, một phần của chủ nghĩa đa văn hóa mới, rằng chỉ người da màu mới có thể viết hoặc diễn về người da màu.

Tài năng đáng kể về kỹ nghệ trình diễn của ông đem lại cho ART nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình – sự ca ngợi cao nhất dành cho người tiên phong – và nhiều sự phê phán từ khán giả. Trong những năm đầu của ART, số lượng người đăng ký tăng với tốc độ đáng kinh ngạc. Nhưng một lượng lớn sinh viên cùng những người đến Harvard và Cambridge đã trở thành bia đỡ đạn mới: không khác gì những đoàn tân binh ở Mặt trận phía Tây trong Thế chiến I. Harvard thời thượng của Bok không đòi hỏi bộ phận mới này phải tự chủ về tài chính. Thay vào đó, trường xem khoản thâm hụt của Loeb như một đóng góp đáng giá cho cộng đồng và nghệ thuật. Trong khi đó, FAS và ban giám hiệu Harvard tiếp tục tranh cãi xem ai sẽ là người chịu khoản chi phí này.■

Đến năm 2000, khoa Nghiên cứu người châu Phi và người Mỹ gốc Phi (Afro) đã phát triển thành một bộ phận nổi bật trong bối cảnh học thuật Harvard. Con đường dẫn tới việc này nói lên nhiều điều về năng lực thích ứng của Harvard trong những thập niên cuối thế kỷ XX. Đây cũng là một bài học trực quan về sự khác biệt mà người lãnh đạo có thể tạo ra.

Khoa là kết quả của sự hỗn loạn cuối những năm 1960, đầu 1970. Thời kỳ đầu của khoa cũng căng thẳng và hỗn loạn như chính mối quan hệ chủng tộc ở Mỹ. Một số thành viên Afro xem các vị trí giảng dạy, chương trình học và học bổng không phải nhiệm vụ truyền thống của Harvard, mà là công cụ của một phong trào lớn vì bản sắc văn hóa và chính trị của người Mỹ gốc Phi.

Mãi đến năm 1975, sáu năm sau khi thành lập, mới có một ủy ban kiểm tra làm việc với khoa. Ewart Guinier, trưởng khoa đầu tiên, vẫn là thành viên Afro dài hạn duy nhất, các sinh viên cũng có cảm nhận mạnh mẽ về vị trí công dân hạng hai, bị loại khỏi dòng chảy chính ở Harvard. Năm 1976, nhà âm nhạc học Eileen Southern được bổ nhiệm chung giữa khoa và khoa Âm nhạc, làm trưởng khoa thay cho Guinier sẽ nghỉ hưu. Đánh giá theo cách nào thì tình trạng của khoa cũng rất tệ: nhân sự ngắn hạn thường xuyên không đạt yêu cầu; rất ít sinh viên (18 sinh viên năm hai, năm ba và năm cuối vào mùa xuân năm 1976); bầu không khí chính trị hóa gây khó khăn cho công việc của Trưởng khoa Southern. Phong cách lãnh đạo của bà không phù hợp với sinh viên và giảng viên cơ hữu (chủ yếu là nam) vốn không quen với giọng điệu nhỏ nhẹ trong công việc. Kết quả đánh giá năm 1979 cho thấy khoa nên được hạ xuống một cấp, một mồi lửa mà Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky đã nhanh chóng dập tắt.■

Năm 1981, vào cuối thập kỷ đầu tiên hoạt động, tờ Harvard Magazine kết luận rằng Afro đang “chìm trong biển rắc rối: sự thiếu kiên nhẫn của sinh viên, sự chán nản của giảng viên, sự bất lực về quản lý và gánh nặng của danh tiếng tiêu cực.” Ernest J. Wilson, cựu sinh viên khóa 1970, khi còn là sinh viên đã đóng vai trò tích cực trong chiến dịch vận động để có một khoa thay vì chỉ một chương trình nghiên cứu người Mỹ gốc Phi, đã phân tích vấn đề này trong bài báo “Điều gì đã sai”. Ông thú nhận: “Đôi khi tôi cảm thấy mình đã giúp tạo ra một Frankenstein.”■

Nhà Sử học người Mỹ gốc Phi Nathaniel Huggins trở thành trưởng khoa vào năm 1980, trong một quyết định bổ nhiệm chung với khoa Lịch sử. Ông có những phẩm chất cần thiết để có được sự tôn trọng của các đồng nghiệp ở FAS: bằng tiến sĩ Harvard, chuyên môn vững vàng trong lĩnh vực sử học, phong thái điềm đạm, không có kinh nghiệm quản lý. Huggins bắt đầu đưa khoa và các vấn đề của nó hòa vào xu hướng học thuật chính thống của Harvard. Ông tuyển dụng Werner Sollors, một học giả gốc Đức về văn học người Mỹ gốc Phi, người cũng được nhận vào khoa Ngôn ngữ Anh. Việc bổ nhiệm này gây ra một cuộc biểu tình của sinh viên trong khoa vì Sollors là người da trắng, nhưng Huggins không để tâm đến điều đó. Cả hai cùng nhau tuyển dụng nhà Kinh tế học người Mỹ gốc Phi Glenn Loury, người cũng nhận một vị trí ở khoa Kinh tế. Nhưng sự rực rỡ này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Huggins qua đời vì ung thư vào năm 1990, và Loury chuyển đến trường Kennedy, để lại Sollors, thành viên lâu năm duy nhất của khoa: trở lại điểm xuất phát của những năm đầu thập niên 1970. Như những năm trước, các học giả da màu nổi tiếng đều từ chối các đề nghị làm việc. Một số sinh viên của khoa đã ngồi biểu tình trong văn phòng viện trưởng để phản đối việc thiếu giảng viên: đây là lần đầu tiên kể từ năm 1978.

Cuối cùng, năm 1992, học giả văn học Henry Louis (“Skip”) Gates từ Đại học Duke trở thành giáo sư được bổ nhiệm chung giữa Afro và khoa Ngôn ngữ Anh, đồng thời là trưởng khoa Afro. Ông hóa ra là một người ủng hộ hiệu quả phương pháp xây dựng khoa mà Huggins đã tiên phong: không đối đầu, coi trọng tài năng, vững tin vào quan điểm rằng các nghiên cứu về người Mỹ gốc Phi có vị trí chính đáng trong thế giới học thuật Harvard.■

Giáo sư cấp cao đầu tiên dưới thời Gates là Kwame Anthony Appiah, một triết gia người Ghana thuộc tầng lớp thượng lưu, được đào tạo tại Cambridge. Về phong cách và quan điểm, Gates và Appiah hoàn toàn khác biệt với phần còn lại của Afro. Nhưng trên thực tế, cho tới những năm 1990, chủ nghĩa dân tộc da màu phiền toái trong một phần tư thế kỷ qua đã nhường chỗ cho những thái độ phức tạp và đa sắc thái hơn. Mặc dù theo chủ nghĩa ly khai, các sinh viên muốn khoa tổ chức thêm nhiều khóa học Khoa học xã hội cung cấp cho họ kỹ năng cần thiết để thành công trong sự nghiệp hoặc trở thành những nhà hoạt động hiệu quả hơn. Và họ phàn nàn rằng những cuốn sách giống nhau đã xuất hiện trong quá nhiều khóa học của Afro.

Gates là người phù hợp vào đúng thời điểm. Lúc đầu, ông hướng khoa đi theo những mối quan tâm chính của mình: văn học và văn hóa. Sau đó, ông chuyển sang các ngành Khoa học xã hội. Năm 1994, ông đã lôi kéo nhà bình luận xã hội có sức lôi cuốn Cornel West đến từ Princeton với một quyết định bổ nhiệm chung giữa Afro và Trường Thần học. Nhà Xã hội học Chicago William Julius Wilson – nhà Khoa học xã hội kiểu chính thống mà sinh viên Afro mong muốn – đã gia nhập khoa và Trường Kennedy.

Các phương tiện truyền thông đã giới thiệu một cách kịch tính về “Đội ngũ trong mơ” của Afro. Đến năm 2000, thông qua việc bổ nhiệm chung, khoa đã liên kết chặt chẽ với các khoa và trường khác ở Harvard, có Viện W. E. B. DuBois Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi đang phát triển mạnh, có chương trình tiến sĩ riêng, và Gates là một trong những thành viên lão luyện nhất về chính trị trong đội ngũ nhân sự Harvard. Được sinh ra từ một phong trào, khoa lúc đầu phải tập trung tự bảo vệ mình và bỏ qua các tiêu chuẩn học thuật phổ biến. Đó không phải là con đường dẫn đến thành công ở Harvard cuối thế kỷ XX. Khi Afro tham gia đầy đủ hơn vào đời sống của một viện đại học thời thượng, sự thịnh vượng đã đến trên mọi phương diện.■

Theo nhiều cách, các ngành nhân văn Harvard đã thích nghi với đòi hỏi của một tổ chức giáo dục đại học đẳng cấp hơn. Khả năng đáng chú ý của Harvard trong việc tiếp nhận, điều hòa, thậm chí kết hợp những thứ dường như không thể hòa hợp trong ngành nhân văn cũng như ở các nơi khác. Các khoa có từ trước như Văn hóa cổ đại được hỗ trợ tốt với những vị trí giảng dạy được tài trợ và duy trì được truyền thống học tập nhân văn lâu đời của Harvard. Và phần lớn những vấn đề nổi cộm nhất trong quá khứ đã được xử lý. Cung cách ưu tiên tuyển dụng nội bộ tiếp tục giảm bớt. Truyền thống về việc giảng dạy ngữ văn sau đại học từng tồn tại bền bỉ ở khoa Ngôn ngữ Anh và các khoa ngoại ngữ, văn học cuối cùng đã lặng lẽ đi vào dĩ vãng.

Các chương trình nghiên cứu mới về văn hóa, phụ nữ và người Mỹ gốc Phi đã thêm sức sống và sự sôi động cho các ngành nhân văn Harvard. Nhưng khung cảnh đó cũng chứa đựng một số điều chỉnh miễn cưỡng về chính trị, chủ nghĩa hư vô hủy diệt và sự thông tục tẻ nhạt, dường như là những phần không thể tách rời của chủ nghĩa hậu hiện đại. Các ngành nhân văn của Harvard sẽ giải quyết vấn đề đó như thế nào, điều đó vẫn còn phải chờ xem.

Chương 18:
Các trường chuyên ngành

Các trường sau đại học và trường chuyên ngành của Harvard là nơi bộc lộ đầy đủ nhất sự căng thẳng giữa trách nhiệm xã hội và việc giảng dạy những kỹ năng chuyên môn theo yêu cầu của một xã hội phức tạp. Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học và bộ ba truyền thống Luật-Kinh doanh-Y tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong số các trường chuyên ngành (mặc dù Trường Quản lý nhà nước Kennedy đang bắt kịp nhanh chóng). Từ năm 1940 đến 1970, bốn “ông lớn” này và các trường nhỏ hơn đã mang tính cách hiện đại: tài năng, tính chuyên nghiệp cao, đầy tham vọng về tri thức. Từ năm 1970 đến năm 2000, các trường phải đối mặt với nhiều thách thức nội bộ đối với nền văn hóa học thuật đó, cũng như với sự cạnh tranh liên tục từ những trường đại học khác.

TRƯỜNG SAU ĐẠI HỌC VỀ KHAI PHÓNG VÀ KHOA HỌC

Sau khi trở thành viện trưởng năm 1971, Derek Bok đã dành báo cáo thường niên đầu tiên cho Đại học Harvard, báo cáo thứ hai cho Trường Sau đại học về Khai phóng và Khoa học (GSAS). Điều này không có gì đáng ngạc nhiên: Đại học Harvard và GSAS gắn kết chặt chẽ bằng cốt lõi học thuật truyền thống của Harvard. Ông hỏi, nhiệm vụ thiết yếu của GSAS là gì? Lúc này cũng như trước đây, trường là nơi đào tạo các học giả và bổ sung kiến thức cơ bản. Nhưng GSAS đang gặp khó khăn. Sự hao hụt sinh viên là một vấn đề. Có tới một nửa số sinh viên theo học không lấy được bằng tiến sĩ, so với tỷ lệ bỏ học dưới 5% ở các trường Luật và Y. Bok cho rằng vấn đề nằm ở sự thiếu tổ chức trong nhiều chương trình tiến sĩ, và đã thúc giục các giảng viên đưa ra giải pháp. Một mối lo khác là tình trạng thiếu việc làm cho các tiến sĩ. Các học giả phi khoa học đã phải sẵn sàng giảng dạy tại trường đại học chứ không chỉ làm nghiên cứu đơn thuần, điều đó có nghĩa là GSAS phải đào tạo về sư phạm cho sinh viên của mình. Theo sự thúc giục của ông, Trung tâm Dạy và Học Danforth được thành lập vào năm 1976 (đổi tên thành Trung tâm Bok vào năm 1991), hướng tới việc giảng dạy sư phạm cho các sinh viên sau đại học.■

Sự giảm sút triển vọng công việc chuyên môn phủ bóng đen lâu dài nhất lên GSAS trong những năm 1970. Hơn 1.000 sinh viên nhập học trong năm học cao điểm 1966-1967; đến năm học 1971-1972, con số chỉ còn 560. Các ngành nhân văn bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng: năm học 1975-1976, số sinh viên đăng ký học Văn học Anh là 16, so với 70 của một thập kỷ trước đó. Không chỉ về số lượng, nhiều người cho rằng chất lượng ứng viên GSAS đã giảm trước sức hấp dẫn của ngành Luật và Kinh doanh cùng sự ảm đạm về triển vọng nghề nghiệp học thuật. Thời gian để lấy bằng tiến sĩ Harvard cũng gây nản lòng. Nguy cơ cắt giảm ở GSAS là không thể tránh khỏi. Mặc dù sự suy giảm trên toàn quốc về việc làm và hỗ trợ nghiên cứu từ bên ngoài diễn ra nặng nề và kéo dài hơn một chút so với dự đoán của bất kỳ ai, sự phản đối của giảng viên đối với việc cắt giảm đáng kể các chương trình sau đại học – mối quan tâm giảng dạy chính của đa số họ – rất mạnh mẽ và bền bỉ.■

Điều này đặt ra cho Harvard những vấn đề vượt ngoài phạm vi tinh thần của giảng viên. So với Yale, Princeton hoặc Stanford, Harvard từ lâu đã phụ thuộc nhiều hơn vào việc sử dụng các nghiên cứu sinh trong một số công việc hướng dẫn ở bậc đại học. Giờ đây, họ khó mà bố trí đủ nhân sự cho các phòng thí nghiệm khoa học, cho hướng dẫn và thảo luận trong Trường Đại học, cho gia sư ở các khu nội trú – bộ phận sư phạm của một viện đại học giàu có. Các quyết định thắt chặt được đưa ra để giảm hỗ trợ tài chính và chấm dứt giảm học phí cho các nghiên cứu sinh trợ giảng. Không ai buồn hỏi ý kiến của họ. Một liên đoàn các sinh viên sau đại học lâm thời đã tổ chức cuộc đình khóa chưa từng có vào ngày 28 tháng 3 năm 1972.■

Đến giữa những năm 1970, GSAS trở nên trầm lặng hơn, độ thu hút cũng giảm đi. Ủy ban kiểm tra GSAS phàn nàn rằng chỉ một số khoa cố gắng “giới thiệu một chương trình giảng dạy toàn diện và chặt chẽ,” đồng thời tuyên bố một cách dứt khoát: “Đâu đó trong bộ máy quản lý chuyên môn của viện đại học cần có thẩm quyền đạo đức để khuyến khích những người khác làm như vậy.” Ảnh hưởng đạo đức lớn nhất của Viện trưởng Bok cũng chỉ đem lại những kết quả lộn xộn. Cả Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky và Hiệu trưởng GSAS Burton Dreben đều không có khuynh hướng can thiệp – cả hai tin tưởng vào quyền tự chủ của các giáo sư-học giả.■

Năm 1984, 15 năm sau lần kiểm tra gần nhất, GSAS được xem xét một lần nữa. Ủy ban kiểm tra thấy đây không phải trường học theo bất kỳ nghĩa nào, mà là một tập hợp những chương trình sau đại học do các khoa giảng dạy. Khoa Hóa học có hơn 6 triệu đô-la từ các hợp đồng và tài trợ nghiên cứu hằng năm, khoa Ngôn ngữ Anh thì không. Khoa Kinh tế khẳng định được vị thế với 21 giảng viên cao cấp và 140 sinh viên sau đại học; khoa Ngôn ngữ học huyên thiên về 3 giảng viên toàn thời gian và 12 sinh viên. Trong những năm 1980, để lấy bằng tiến sĩ, sinh viên cần trung bình 5,6 năm với các ngành Khoa học tự nhiên, 6,5 năm với Khoa học xã hội và 8 năm với Nhân văn. Đến năm học 1995-1996, thời gian trung bình để lấy bằng tiến sĩ GSAS là 9,1 năm.

Một vài biện pháp siết chặt về quản lý đã được thực hiện. Số lượng “ma” – những sinh viên không đăng ký nhưng vẫn làm luận văn, có Chúa biết trong bao lâu và với ai – giảm từ mức 10-20% tổng số sinh viên xuống dưới 4%. (Giảng viên cấp cao của một khoa đã bàn luận về một sinh viên trong độ tuổi từ 15-20. Điều gì đã xảy ra với cậu ta? Lúc đầu, không ai nhớ ra; không ai thấy cậu ta trong những năm gần đây. Sau đó một người lên tiếng: “Ồ, tất nhiên, tôi nhớ ra rồi – giáo sư hướng dẫn của cậu ta đã qua đời cách đây hai năm, và kể từ đó chúng tôi không biết cậu ta đã làm gì.”)■

Một số người hy vọng thị trường việc làm cho giảng viên sẽ khởi sắc khi con cái của thế hệ bùng nổ dân số đến tuổi vào đại học cuối những năm 1990. Vào năm 1989, cựu Hiệu trưởng Princeton William Bowen, người đứng đầu Quỹ Mellon, đã hướng sự chú ý của một nhà kinh tế học tới các triển vọng tuyển dụng trong ngành Nhân văn và Khoa học xã hội. Sau khi xem xét vấn đề nhân khẩu và các yếu tố khác, ông dự đoán sẽ có sự thiếu hụt nhân sự “đáng kinh ngạc” ở các lĩnh vực đó vào cuối thế kỷ XX, trừ khi số lượng tiến sĩ tăng lên. Dự đoán của Bowen đã không chính xác. Thị trường việc làm trong lĩnh vực đào tạo vẫn trầm lắng trên toàn quốc, tình trạng này kéo dài thêm bởi những khó khăn về tài chính, sự dư thừa bằng tiến sĩ và việc loại bỏ quy định tuổi hưu đối với giảng viên cao cấp.■

Trong suốt những năm 1980 và 1990, một số khoa đã nỗ lực cải thiện chương trình sau đại học của mình, điều chỉnh chương trình giảng dạy và thắt chặt các yêu cầu. Nhưng vào cuối thế kỷ, cũng như trước đây, chính nền kinh tế và thị trường việc làm, sự tăng trưởng về trí thức trong các ngành, cùng sự tự chủ của các khoa thay vì theo chỉ đạo từ trên xuống, đã tạo nên tinh thần chủ đạo ở GSAS. Các ngành Nhân văn vẫn chật vật, Khoa học xã hội giữ vững vị thế của mình, Khoa học tự nhiên (tương đối) thịnh vượng. Điển hình là kết quả đào tạo tiến sĩ năm 1996: Khoa học tự nhiên chiếm một nửa, Khoa học xã hội và Nhân văn mỗi nhóm ngành chiếm một phần tư; 78% là nam giới; hai phần ba có công việc trong lĩnh vực đào tạo, 20% không có việc làm ngay lập tức. Khoảng một phần ba sinh viên – chủ yếu trong ngành Khoa học tự nhiên – là người nước ngoài, và tỷ lệ ứng viên nước ngoài tiếp tục tăng.■

Kết quả xếp hạng của Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia năm 1995 về các chương trình sau đại học (có độ chính xác đáng nghi ngờ, nhưng rất được chú ý) cho thấy Harvard nằm trong số năm trường hàng đầu về tất cả các ngành, trừ Tâm lý học, Xã hội học, Ngôn ngữ và Văn hóa Romance, và Ngôn ngữ học. Một thực tế đáng chú ý là một số trường – quen thuộc như Yale, Princeton, MIT, Cal. Tech., Chicago, Columbia, Berkeley hay mới hơn như Stanford và Đại học California ở San Diego – có đủ sức mạnh trong ngành này hay ngành khác để vượt qua Harvard.■

Thực tế này, cùng với dòng tiền đổ vào trong chiến dịch gây quỹ vào cuối thế kỷ, đã khuấy động tinh thần cạnh tranh của Harvard. Mặc dù tình trạng thiếu việc làm có xu hướng kéo dài sự nghiệp học hành của sinh viên sau đại học, một khoản tài trợ từ Quỹ Mellon dành cho nghiên cứu sinh làm luận văn đã dấy lên hy vọng về việc rút ngắn thời gian lấy bằng tiến sĩ. Và hỗ trợ tài chính lớn hơn đã giúp các khoa thu hút những sinh viên hàng đầu. Nhưng các vấn đề đã cản trở GSAS từ những năm 1960 – thời gian đào tạo sau đại học, trách nhiệm “đặc biệt” của Harvard trong việc đào tạo tiến sĩ, tinh thần của sinh viên sau đại học và vai trò của họ trong việc trợ giảng bậc đại học – có lẽ vẫn chưa được giải quyết.

Và một câu hỏi mới nảy sinh. Dưới sự kiểm soát của GSAS, tấm bằng tiến sĩ danh giá có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với các bộ phận khác của Harvard vào những năm 1990. Trường Y tế Cộng đồng muốn bắt đầu các chương trình tiến sĩ trong bộ môn Khoa học Sinh học mới của mình. Hiệu trưởng Harvey Fineberg của trường chỉ ra rằng tất cả các trường y tế cộng đồng trên toàn quốc – trừ Harvard và Loma Linda – đều cấp bằng tiến sĩ. Trường Nha khoa nhìn thấy triển vọng hỗ trợ từ Viện Nghiên cứu Nha khoa Quốc gia cho một chương trình cấp bằng bác sĩ/tiến sĩ nha khoa. Hiệu trưởng Ronald Thiemann của Trường Thần học khẳng định bằng tiến sĩ của trường hoàn toàn có thể so sánh với bằng tiến sĩ Khai phóng và Khoa học; sự tồn tại các bằng cấp riêng biệt trong nghiên cứu nâng cao về tôn giáo là “một sự bất thường của lịch sử”. Ông muốn có một chương trình tiến sĩ chung trong lĩnh vực này, với Trường Thần học là một đối tác bình đẳng.■

Một số lớn sinh viên đã có bằng tiến sĩ sau nhiều năm theo học chương trình Khoa học Y khoa danh tiếng do FAS và Trường Y (HMS) cùng điều hành. Giờ đây, nhờ quỹ Hughes và những nguồn tiền khác, Daniel Tosteson, hiệu trưởng đầy tham vọng của HMS muốn cấp bằng theo các chương trình riêng, với đội ngũ giảng viên riêng. Rốt cuộc, nhiều người trong số họ đã có bằng tiến sĩ; và những gì họ học không mấy khác so với chương trình Sinh học và Hóa sinh của FAS.

Những suy nghĩ tương tự đã khiến John McArthur của Trường Kinh doanh (HBS) – giống như Tosteson, không hề khiêm tốn – có cùng quan điểm. Bằng tiến sĩ sẽ giúp sinh viên của ông cạnh tranh hơn cho những vị trí giảng dạy ở các trường kinh doanh. Ông hỏi theo ngôn ngữ kinh doanh, tại sao FAS được độc quyền “nhượng quyền thương mại”? Một giáo sư của HBS đặt vấn đề này vào các điều kiện thực tế hơn. FAS đang mắc kẹt trong vũng bùn của các ngành học truyền thống. Nhưng sự thay đổi nhanh chóng trong thế giới thực đã khiến các khoa của những trường chuyên ngành “ít có xu hướng hài lòng với các tiêu chuẩn chất lượng nội bộ được duy trì bởi một kỷ luật lỗi thời… Tôi có những đồng nghiệp nghĩ về khoa Kinh tế theo cách Galileo chắc chắn đã nghĩ về Vatican.” Trường Quản lý nhà nước Kennedy cũng vào cuộc. Vào tháng 3 năm 1993, Hiệu trưởng Albert Carnesale nhận xét rằng sự phụ thuộc vào FAS là một vấn đề ngày càng lớn. Điểm mấu chốt: trường cần có khả năng tự cấp bằng tiến sĩ của riêng mình.■

Hiệu trưởng Tosteson của Trường Y đề xuất tách GSAS khỏi FAS và chuyển thành một cơ quan được chỉ đạo tập trung, giám sát chương trình tiến sĩ của các trường chuyên ngành cũng như của GSAS. Ông gọi đây là một sự tái tổ chức “khiêm tốn” của GSAS. Hiệu trưởng Christolph Wolff của GSAS nhận xét chính xác hơn rằng việc đó sẽ biến GSAS thành một văn phòng của ban giám hiệu và không có bản sắc học thuật. Chủ nhiệm FAS Jeremy Knowles lo lắng rằng việc mất quyền kiểm soát chương trình cấp bằng tiến sĩ sẽ làm FAS mất giá trị. Cho đến năm 2000, bằng cấp vẫn do FAS cấp. Nhưng các chương trình mới về Chính sách xã hội, Công nghệ thông tin và Khoa học sức khỏe cộng đồng đã nâng số bằng tiến sĩ được cấp chung giữa FAS và các trường khác lên con số 12.

TRƯỜNG LUẬT

Mạnh mẽ về khả năng giảng dạy, tình hình tài chính và sự tự tôn của đội ngũ giảng viên, với thị trường việc làm đảm bảo cho sinh viên, Trường Luật (HLS) dường như có vị thế lý tưởng để chống chọi với những bão táp quét qua Harvard sau năm 1969. Nhưng trên thực tế, nó bất ổn sâu sắc với các trào lưu xã hội, văn hóa và tri thức mới ở Harvard sau những năm 1960.

Vào năm 1982, Viện trưởng Derek Bok đã xem xét ngôi trường mình điều hành với con mắt của một nhà cải cách. Ông cảnh báo, ngành luật đang ở trong tình trạng không khác gì ngành y hai thập kỷ trước: “Có quá nhiều luật cho những người có khả năng chi trả và quá ít cho những người không có khả năng.” Ngành cần giảm sự phức tạp và chi phí liên quan, đồng thời làm bớt tính sinh lợi hấp dẫn để những tài năng trẻ có thể phục vụ xã hội tốt hơn với tư cách là giám đốc điều hành doanh nghiệp, công chức, kỹ sư hoặc nhà giáo dục.

Trường Luật có thể làm gì? Khuyến khích nghiên cứu về chi phí và hiệu quả của thủ tục pháp lý. Và không chỉ dạy sinh viên cách tiếp cận phản biện với luật pháp mà còn dạy “các phương pháp hòa giải và thương lượng”, và “nghệ thuật êm ái của sự hòa giải và thích nghi”. Bok hướng tới những dấu hiệu rằng kế hoạch đó đang lấn qua ranh giới của Trường Luật: đề xuất của Roger Fisher về việc “đạt được sự đồng ý” mà không cần ra tòa, và chương trình Giáo dục thực nghiệm nổi tiếng của Gary Bellows nhằm giải quyết việc cung cấp các dịch vụ pháp lý cho người nghèo. Ông dường như đang đề xuất thay đổi mô hình chương trình giảng dạy môn luật từ một ngành Khoa học xã hội sang một dịch vụ xã hội. Ông đề nghị, điểm cốt lõi trong công việc giảng dạy của khoa nên bao gồm các yêu cầu thực tế được thiết kế để tăng tiện ích xã hội của luật. Trường Luật nên thoát khỏi khuôn khổ một trường chuyên ngành truyền thống là “đào tạo những người hành nghề có sự nghiệp thành công nhưng không giúp họ quen với các vấn đề lớn hơn của xã hội.”■

Sau này, trong những thập kỷ sau năm 1970, HLS bị chi phối bởi sự biến động nội bộ như Bok từng lo ngại, nhưng hầu như không làm theo các đề xuất phối hợp hành động của ông. Thách thức dễ thấy nhất đến từ một nhóm giảng viên liên kết với trường phái tư tưởng pháp lý mới được gọi là Nghiên cứu pháp lý phê bình (CLS). Có liên quan mật thiết đến chủ nghĩa giải mã ngôn ngữ văn học về hệ tư tưởng và phương pháp, những người theo trường phái CLS – Trường Luật gọi là “crit” – đã từ chối cải cách theo kiểu Bok để ủng hộ một cuộc tấn công toàn diện vào chính ý tưởng về nhà nước pháp quyền mà họ coi là một công cụ tư bản. Củng cố cho các chỉ trích của CLS là những phàn nàn ồn ào của các sinh viên rằng HLS quá trì hoãn tuyển dụng giảng viên là người da màu, phụ nữ – và trên tất cả, là phụ nữ da màu.

CLS cũng có vị trí trong các trường luật lớn khác: Columbia, Stanford, Yale, thậm chí cả Chicago bảo thủ điển hình. Nhưng không ở nơi đâu xung đột giữa các Crit và thế hệ giảng viên lớn tuổi lại có ảnh hưởng lớn hay tồn tại dai dẳng như Harvard. Xung đột gay gắt về việc bổ nhiệm, tuyển sinh và chương trình giảng dạy đã bùng phát từ những năm 1970 đến cuối thế kỷ này. Trong một thời gian, CLS đã đe dọa thay thế Chủ nghĩa Hiện thực Pháp lý, vốn là hệ tư tưởng thống trị trong giáo dục pháp luật kể từ những năm 1930, giống như Nghiên cứu Văn hóa đã cạnh tranh công bằng để loại bỏ các hình thức diễn ngôn cũ trong văn học và một số ngành Khoa học xã hội. Nhưng đến năm 2000, phong trào Luật và Kinh tế – theo phong cách trí thức và ẩn ý chính trị hoàn toàn đối lập với CLS – có thể khẳng định vị thế trí tuệ cao hơn trong luật học, cũng như cách tiếp cận chọn lọc hợp lý trong khoa học chính trị, sinh học xã hội cùng các nhánh thần kinh- sinh lý khẳng định được vị thế trong Tâm lý học và Nhân chủng học. Nhưng câu hỏi vẫn còn đó: tại sao mọi việc lại trở nên quá tệ hại trong thời gian quá dài như vậy ở HLS so với phần còn lại của Harvard và so với các trường luật khác?

Từ thời Felix Frankfurter, các giảng viên của trường Luật Harvard đã tìm kiếm cơ hội làm việc cho chính phủ. Trong nhiều thập kỷ, điều này đã thúc đẩy một trật tự giá trị học thuật mới, theo đó thời gian đi lại giữa Boston và Washington trở thành tiêu chuẩn thành công của một giáo sư luật hiện đại, thay cho thời gian trong thư viện Trường Luật trước kia. Trong khi đó, hệ thống pháp luật và các môn học của trường luật lại trở nên chuyên biệt hơn bao giờ hết. Điều này khiến các chuyên gia không còn được đánh giá là xuất sắc về “luật”, mà về lĩnh vực luật riêng của họ. Trường Luật Harvard, lớn nhất trong số các trường luật hàng đầu ở Mỹ, có đủ cả hai loại chuyên gia – những người môi giới quyền lực và các nhà kỹ trị pháp lý. Các Crit cũng ào vào thế giới trường luật này, tìm kiếm nguồn gốc triết học và phương pháp áp dụng những thay đổi mang tính cách mạng trong hệ thống luật pháp.

Cứ như thể một đoàn trí thức ở tả ngạn Paris đến học tại một trường kinh doanh. Họ tuyên bố mình có sự thuần khiết trong học thuật mà các đồng nghiệp bình thường cảm thấy khó mà thách thức. Kết quả là sự mất mát lớn hơn bao giờ hết của cộng đồng, giữa các giảng viên và giữa giảng viên với sinh viên. Các Crit và phe đối địch đã tranh cãi nảy lửa về triết lý pháp lý, trong khi tranh cãi khốc liệt cũng diễn ra xung quanh việc tuyển sinh, bổ nhiệm và chương trình giảng dạy. Có thể dễ dàng chỉ ra sự đạo đức giả của các sinh viên và giảng viên bị lôi kéo đến Harvard để leo lên đỉnh cao của sự thành công, sau đó quay lưng lại với những phẩm chất đã tạo nên ngôi trường. Nhưng cũng dễ hiểu không kém là cảm giác tội lỗi mà điều này có thể tạo ra ở những người trẻ có lý tưởng (và cả những người già dặn về tư tưởng), và dễ thấy việc “ăn cháo đá bát” đã trở thành một phần của cuộc sống tại HLS những năm 1970 và 1980.

Ở đâu đó giữa cộng đồng những người cải thiện luật pháp mà Derek Bok yêu quý và các Crit luôn chỉ trích HLS cùng việc giảng dạy ở đây, phần lớn giảng viên của trường chọn đi theo con đường chính thống lành mạnh. Dù có sự rạn nứt tư tưởng, song cảm giác xưa cũ của tập thể giảng viên HLS về tình thân được ràng buộc bởi sự bí ẩn của ngành luật vẫn là một sức mạnh cần được tính đến. Sự sung túc cũng vậy: tiền tài trợ trường nhận được năm 1974 là 36 triệu đô-la và năm 1998 là 638 triệu đô-la.

Sự thay đổi đến với thành trì của chế độ coi trọng tài năng (toàn nam giới da trắng) này rất chậm; nhưng nó đã đến. Phụ nữ, được phép tham gia kể từ năm 1950, vẫn chỉ chiếm 9% tổng số sinh viên vào năm 1970; đến năm 2000 đã lên đến 44%. Người da màu, hầu như không có mặt trước những năm cuối thập niên 1960, đến cuối thế kỷ XX đã chiếm 7-10% tổng số sinh viên. Giáo trình đã thay đổi để đáp ứng môi trường học thuật mới. Năm học 1973-1974, trường đã thay thế hệ thống chấm điểm số truyền thống bằng các cấp điểm theo chữ cái ít chi tiết hơn. Các giảng viên đều nhất trí rằng cần quan tâm hơn đến đạo đức nghề nghiệp, dù họ vẫn chưa thống nhất được việc nên đưa điều này vào những khóa học riêng biệt hay tích hợp vào chương trình giảng dạy chung.

Quy mô, tài năng và nền tảng hoạt động của tập thể sinh viên là nguyên nhân chắc chắn dẫn tới sự đối đầu về việc bổ nhiệm giảng viên cùng chương trình giảng dạy. Phong cách hướng dẫn đối nghịch, được mô tả lại trong cuốn sách và bộ phim The Paper Chase, đã xuất hiện trong những năm 1970. Nhiều năm sau đó, một cựu sinh viên hồi tưởng về “Nỗi sợ hãi và sự yêu thương” trong các lớp học ở HLS những năm 1960 và đảm bảo với độc giả của mình: “Trường Luật trong bài báo này không còn tồn tại, các giảng viên và khóa học đã thay đổi nhờ quyền công dân và nữ quyền, chủ nghĩa tiêu dùng, chủ nghĩa môi trường và sự nhân rộng kết quả của các cuộc cách mạng và cải cách.” Nhưng những gì còn sót lại vẫn gây khó chịu cho lớp sinh viên hiện đại đến mức rất lâu sau đó vẫn tồn tại cách so sánh thổi phồng rằng Trường Luật là một tổ chức giống như nhà tù, trại tị nạn hoặc trại huấn luyện. Phụ nữ cũng gặp khó khăn tại HLS theo cách riêng: một thành viên khóa 1994 phàn nàn rằng trong lớp học của cô có “những người đàn ông xấu tính, suy nghĩ méo mó, mặc đồ bó sát và mắng nhiếc thậm tệ khiến chúng tôi mụ mị cả đầu óc”.■

Một nguồn gây bất mãn cho sinh viên lớn hơn nữa là nhận thức của họ về luật pháp. Hầu hết sinh viên tốt nghiệp HLS tiếp tục đi theo những con đường có sẵn dẫn đến các công ty Phố Wall hoặc những đối tác của họ trên toàn quốc. Nhưng một số lớn muốn có sự nghiệp trong những lĩnh vực khác và tìm kiếm công việc trong chính phủ, các doanh nghiệp công ích hoặc hoàn toàn từ bỏ ngành luật. Trường Luật đáp ứng được những mối quan tâm mới này. Một danh mục phong phú các chương trình, tổ chức và ấn phẩm công ích dành cho sinh viên đã trở thành một nội dung cố định trong bối cảnh HLS.

Một quỹ đặc biệt cho phép sinh viên đã tốt nghiệp được miễn hoàn trả tới một nửa khoản vay học phí nếu làm việc trong lĩnh vực luật công. Năm 1977, trường bổ sung một kỳ học ngắn vào tháng 1, trong đó các giảng viên thỉnh giảng, người đang hành nghề luật và những người từ các ngành khác là nữ hoặc người thiểu số có thể cung cấp những khóa học ngắn hạn tách biệt với chương trình giảng dạy thông thường. (Nhưng ngay cả dự án này cũng không thoát khỏi những bất mãn phổ biến. Sinh viên da màu tẩy chay và chọn một khóa học về quyền công dân vì nó được giảng dạy một phần bởi Jack Greenberg, cựu Giám đốc Quỹ Bảo vệ Pháp luật của NAACP, người bị kỳ thị vì là người da trắng.)■

Như những nơi khác trong viện đại học, các giáo sư có khả năng nghiên cứu tham gia những dự án học thuật tự chủ. Chương trình của Stanley Surrey về chính sách thuế quốc tế, Trung tâm Nghiên cứu Đông Á của Jerome Cohen và Trung tâm Tư pháp Hình sự do James Vorenberg cùng Lloyd Ohlin điều hành là những dự án nổi bật nhất trong số này. Nhưng các giảng viên thấy khó đảm nhận thêm các trách nhiệm ngoài chương trình giảng dạy cơ bản. Không như FAS, việc giảm giảng dạy không được đánh giá cao. Và nghiên cứu Khoa học xã hội không phải lúc nào cũng phù hợp với những giả định là cơ sở cho các quy tắc và lý luận pháp lý.

Kết quả là giảng viên Trường Luật đã phải đối mặt với sự chia rẽ tư tưởng nội bộ hơn ở bất cứ đâu. Việc bổ nhiệm giảng viên trở thành chiến trường dễ thấy nhất. Cả hiệu trưởng dễ mến Albert Sacks (1971-1981) lẫn hiệu trưởng có tư tưởng tự do James Vorenberg (1981-1990) đều không thể làm dịu đi sự thù địch giữa các Crit và những giảng viên còn lại. Các vấn đề giới, chủng tộc và ý thức hệ đã trở thành mối quan tâm chính trong quá trình bổ nhiệm. Năm 1979, một ủy ban nhận thấy trong tập thể giảng viên có sự thù địch cá nhân ở mức độ cao và không có quan điểm chung về sứ mệnh giáo dục của trường. Mặc dù trường đã bổ nhiệm được chín giáo sư cao cấp từ các trường luật khác vào cuối những năm 1970, song sự đấu đá nội bộ lại cản trở hoàn toàn việc bổ nhiệm vào đầu những năm 1980. Paul Bator bảo thủ đã từ chức để phản đối vào năm 1985; Charles Nesson ôn hòa kêu gọi chấm dứt “gièm pha, chửi bới, đâm thọc và bôi nhọ công khai.”■

Năm 1981, tờ Harvard Law Review đã xem xét lại thông lệ cũ trong việc chọn các biên tập viên sinh viên dựa trên thành tích học tập. Tập thể sinh viên lúc này có 28% là nữ, 14% là các nhóm thiểu số. Nhưng chỉ có 11 trong số 89 biên tập viên là nữ, một người Mỹ gốc Á, không có người Mỹ gốc Phi nào. Sau nhiều tranh luận, tờ báo đã đồng ý cân nhắc về chủng tộc và giới tính khi lựa chọn 8 trong số 48 biên tập viên thực tập hằng năm. Các ứng viên thiểu số có thể nộp bản mô tả những trở ngại mà họ đã vượt qua; điểm số của họ phải “gần bằng” điểm của các biên tập viên thông thường. Giáo sư Charles Fried, người tị nạn dưới chế độ Quốc xã và vì thế nhạy cảm với vấn đề này, cảnh báo rằng kế hoạch mới “cố gắng mang lại lợi ích cho các thành viên trong một tổ chức coi trọng thành tích, nhưng lại không trung thực về việc đạt được thành tích.”■

Việc Bok bổ nhiệm Robert Clark làm hiệu trưởng vào năm 1989 đã gây ra một cuộc tranh cãi mới. Có nhiều vấn đề hơn là chỉ một thử thách nhỏ đối với người mới: một chuyên gia về luật doanh nghiệp và chống độc quyền được đào tạo theo phong cách Dòng Tên hầu như không phù hợp với chức vụ giáo sư Thời đại Mới. Năm 1992, một nhóm sinh viên đã kiện lên Tòa án Tư pháp Tối cao của bang (nhưng nhanh chóng bị bác bỏ), cho rằng việc học của họ bị tổn hại do trường thiếu các giáo sư thuộc nhóm thiểu số. Derrick Bell, giảng viên dài hạn người Mỹ gốc Phi đầu tiên của trường, là người kích động sự việc này. Năm 1992, Bell tuyên bố sẽ không tiếp tục giảng dạy tại HLS cho đến khi một phụ nữ da màu được bổ nhiệm dài hạn, và chuyển đến Đại học New York. Tuy nhiên, khoa có 20% giảng viên là người thuộc nhóm thiểu số và Harvard có tỷ lệ sinh viên thiểu số cao nhất trong số 20 trường luật hàng đầu của Mỹ.

Hiệu trưởng Clark còn trẻ, cứng rắn và thận trọng, có học thức vững vàng, việc nhậm chức vào thời điểm chiến dịch gây quỹ 150 triệu đô-la thành công cũng giúp hàn gắn các vấn đề. Ông lạnh lùng đối mặt với các đối thủ: “Xung đột về quan điểm hầu như không có gì đáng ngạc nhiên trong một tổ chức như thế này.” Giống như nhiều nhà hoạt động khác, các Crit không còn nhiệt huyết cách mạng, và một người tuyên bố: “Nơi này đã chết.” Các vị trí cấp cao mới đã có phụ nữ và người da màu, thậm chí là một phụ nữ da màu vào năm 1998: Lani Guinier, tốt nghiệp Đại học Harvard và trường Luật Yale, giáo sư trường Luật Penn, nhân vật tiêu biểu cho cách tiếp cận cấp tiến về chủng tộc và luật pháp, tình cờ là con gái của trưởng khoa Afro đầu tiên của Harvard.

Việc có thêm nhiều giáo sư là phụ nữ và người thiểu số, cùng với việc phân chia một cách khôn khéo các vị trí bổ nhiệm giữa những người Crit và đối thủ, đã làm dịu bầu không khí đối nghịch ở Trường Luật. Vào cuối thế kỷ XX, một thế hệ giảng viên và sinh viên mới đã ít bị vướng vào các vấn đề chia rẽ cũ. Clark khuyến khích mở rộng chương trình giảng dạy – “cho trăm bông hoa luật đua nở” – và việc nghiên cứu các hệ thống pháp luật trên thế giới. Tỷ lệ sinh viên nước ngoài (15%) là cao nhất trong số các trường luật. 65% sinh viên tốt nghiệp năm 1999 đã đi làm với mức lương cao trong các công ty tư nhân, 25% làm công việc thư ký tư pháp; chỉ 10% cho các dịch vụ công và “những mục tiêu khác, ngày càng nhiều người chuyển sang kinh doanh… với tư cách là nhà đầu tư mạo hiểm”.

Nhưng vẫn còn những thứ không chịu thay đổi. Một cuộc khảo sát sinh viên năm 1991 về chất lượng cuộc sống và sự hài lòng về giáo dục tại 165 trường luật lớn đã xếp Harvard thứ 154. Năm 1999, Clark thực hiện cuộc khảo sát của riêng mình và xác định được các vấn đề thường gặp: lớp học đông, cạnh tranh quá mức, giảng viên khó tiếp cận và điều kiện sống không hấp dẫn.■

TRƯỜNG KINH DOANH

Như Trường Luật, Trường Kinh doanh Harvard (HBS) cũng rủng rỉnh tiền bạc, có vị thế cao và sẵn sàng đưa sinh viên tốt nghiệp vào những công việc phù hợp. Nhưng nó không có những vết rạn tư tưởng như Trường Luật. Ngay cả trong thời kỳ khó khăn đầu những năm 1970, Hiệu trưởng Lawrence Fouraker báo cáo rằng các sinh viên của ông bình tĩnh và nghiêm túc trong công việc; lượng đơn xin học và tỷ lệ chấp nhận (khoảng 80%) đáng hài lòng; việc tuyển dụng giảng viên ổn thỏa và tỷ lệ giữ chân ở mức cao.

Trong những năm trước đây, có một số ý kiến lan truyền trong viện đại học rằng một trường sau đại học về kinh doanh là không hoàn toàn phù hợp. Nhưng điều đó đã giảm dần khi HBS xây dựng được một đội ngũ giảng viên cùng chương trình giảng dạy coi trọng lý thuyết kinh tế và phân tích Khoa học xã hội, đồng thời tự hào về những viên ngọc trí thức quý giá như Alfred Chandler và Thomas McCraw, những người đoạt giải Pulitzer về lịch sử Hoa Kỳ. Vào giữa những năm 1970, người ta đã nói về việc HBS phát triển từ một trường kinh doanh truyền thống thành một trung tâm nghiên cứu. Trường đã tham gia chương trình hợp tác với Trường Quản lý nhà nước Kennedy để đào tạo các quan chức nhà nước cấp cao về hoạch định chính sách và cung cấp dịch vụ. Và với sự hỗ trợ tài chính hàng triệu đô-la từ nhà tài chính John Shad vào năm 1992, trường đã chuyển sự chú ý sang việc đưa đạo đức vào chương trình giảng dạy của mình.

Bên dưới bề mặt tưởng như yên ả thuận lợi này lại ẩn chứa nhiều vấn đề. Đến những năm 1980, chương trình giảng dạy của trường đã trở nên già cỗi. Stanford vươn lên vị trí số một ở một số bảng xếp hạng. Và sinh viên HBS có cùng sự thờ ơ đối với sự nghiệp lâu dài tại các công ty lớn như những bạn đồng lứa ở HLS. Chỉ 95 trong số 723 sinh viên tốt nghiệp năm 1970 có mặt trong 1.000 công ty lớn nhất nước. Đến năm 1995, hai phần ba số sinh viên tốt nghiệp trong những năm 1960 đang điều hành các doanh nghiệp của riêng mình.■

Song cuối những năm 1970 còn một vấn đề khác mang tên Derek Bok. Viện trưởng Harvard không hài lòng về tính chất và nội dung chương trình giảng dạy của HBS. Ông lo đội ngũ giảng viên bị mất cân bằng vì có quá nhiều người là cựu sinh viên của trường. Những “người bản xứ” này có xu hướng tập trung vào mục tiêu giảng dạy và chuẩn bị tình huống hơn là nghiên cứu. Mục tiêu thứ hai này chủ yếu là của những “công dân toàn cầu” chuyển từ các trường khác đến, thường có nền tảng là các ngành Khai phóng và Khoa học. Và Bok cho rằng HBS đã không giữ đủ khoảng cách với giá trị cũng như lợi ích từ các doanh nghiệp lớn. Quan điểm khách quan về mối quan hệ giữa chính phủ và doanh nghiệp, trách nhiệm xã hội của các tập đoàn và đạo đức của các hoạt động kinh doanh thường được dạy (nếu có) một cách tách biệt với chương trình học chính của HBS. Ông trích dẫn – dù không được phép – nhận xét của “một quan chức từ một trường [kinh doanh] nổi tiếng: Về đạo đức, chúng tôi cho rằng sinh viên của mình có thể có hoặc không.”

HBS cần làm gì? Họ cần tuyển những giáo sư trẻ muốn trở thành học giả cũng như các giảng viên. Trường nên tổ chức lại chương trình tiến sĩ đang mòn mỏi của mình bằng cách hợp tác chặt chẽ hơn với các giáo sư ở khoa Kinh tế, Bộ máy nhà nước, Xã hội học và Tâm lý học. Trường cũng cần khuyến khích sinh viên “nắm vững các kỹ thuật phân tích và vấn đề nhận thức”. Bok cho rằng trở ngại chính đối với việc này là phương pháp nghiên cứu tình huống truyền thống của trường.■

Đây là lời chỉ trích toàn diện, không được đối tượng chỉ trích đón nhận nồng nhiệt. Phó hiệu trưởng John McArthur đã cho Bok biết quan điểm riêng về các vấn đề của trường: tiêu chuẩn bổ nhiệm không nhất quán, các lĩnh vực giảng dạy yếu kém hoặc trì trệ, và nhu cầu phát triển “những chủ đề vượt qua ranh giới của các lĩnh vực truyền thống.” Ông ưu tiên giảng dạy tinh thần khởi nghiệp cũng như các giá trị đạo đức và luân lý, trong khi đó lạnh nhạt với chương trình liên trường – ông nói: các khoa không hợp tác, con người thì có.

McArthur là sự lựa chọn rõ ràng để thay thế Lawrence Fouraker ở vị trí hiệu trưởng, và Bok đã bổ nhiệm ông vào năm 1980. Trong 15 năm tiếp theo, McArthur bừng sáng thành một trong những hiệu trưởng năng động nhất Harvard – và chắc chắn cũng gây tranh cãi nhất. Ông nuôi dưỡng bản sắc của HBS như một trường chuyên ngành lớn của Harvard và không hài lòng với các giải pháp của Bok. Đây là một ví dụ khác về khả năng hạn chế của các viện trưởng Harvard trong việc lãnh đạo các bộ phận tự chủ của trường.■

Cùng lúc đó, McArthur đã tự mình làm được nhiều điều mà Bok mong muốn. Hỗ trợ cho nghiên cứu của giảng viên tăng lên, nhiều tiến sĩ gia nhập đội ngũ hơn, và các phương pháp phân tích tương tự như những phương pháp tiếp cận chương trình Chính sách công của Trường Kennedy đã bổ sung cho phương pháp nghiên cứu tình huống. McArthur ủng hộ mạnh mẽ công việc của Michael Porter đồng thời tuyển dụng các ngôi sao giảng dạy Robert Merton và Michael Jensen. Một đội ngũ giảng viên lớn hơn, đa dạng hơn dạy một tập thể sinh viên lớn hơn, đa dạng hơn. Cho đến năm 1992, chỉ một phần tư giảng viên tốt nghiệp đại học kinh doanh. Và chương trình giảng dạy đã thay đổi để phản ánh mục tiêu nghề nghiệp mới của sinh viên cùng khát vọng học thuật mới của giảng viên. Sức ép xưa cũ về những kỹ năng sản xuất, tiếp thị và tài chính cần thiết cho nhà quản lý trong các doanh nghiệp công nghiệp lớn đã nhường chỗ cho các chủ đề Chủ nghĩa Tư bản Mới: Kinh doanh, Chính phủ, Kinh tế Quốc tế; Đạo đức; Quản lý Truyền thông; Quản trị nhân sự. Các khóa học trở nên thiên về lý thuyết và định lượng. Vào đầu những năm 1990, con lắc cải cách chương trình giảng dạy lại dao động: hướng đến kết quả thay vì đào tạo lý thuyết, với trọng tâm là phong cách quản lý thoải mái hơn và có sự tham gia của mọi người thay vì đặc trưng tập trung trách nhiệm truyền thống.■

Tập thể sinh viên trở nên lớn mạnh, thông minh và tập trung hơn. Các ứng viên của chương trình MBA tăng từ 606 vào năm 1948 lên 950 vào cuối những năm 1990. Việc nắm chắc các phương pháp định lượng cũng như một số kinh nghiệm thực tế là điều kiện cần để nhập học. Không có thành viên nào của khóa 1993 học thẳng lên từ đại học, và cứ 10 người thì có 8 người trên 25 tuổi. Số sinh viên nữ tăng chậm, từ 11% năm 1974 lên 27% năm 1990, và 33% năm 2000. Người da màu được đón nhận ngày càng mạnh mẽ, đến giữa những năm 1970, người ta cho rằng không còn cần “hệ thống hạn ngạch điều chỉnh” nữa. Đến năm 2000, họ chiếm 5% tổng số sinh viên.■

Tuy nhiên, Harvard tiếp tục trượt dài trong bảng xếp hạng các trường kinh doanh. McArthur nghĩ rằng HBS có nguy cơ rơi ra ngoài bảng xếp hạng trừ khi huy động được thêm tiền và cải thiện đội ngũ nhân viên. Ông cảnh báo, thành công cách “sự tầm thường gây bối rối” chỉ một sợi tóc. Phần lớn điều này là lời hùng biện được dùng để khuấy động sự ủng hộ cho một chiến dịch gây quỹ lớn. Nhưng trường đã rơi xuống vị trí thứ năm đáng xấu hổ trong bảng xếp hạng của tờ Business Week vào đầu những năm 1990. (McArthur bác bỏ những xếp hạng như vậy.) Nghiêm trọng hơn là quan điểm phổ biến rằng mặc dù có tiền bạc và uy tín, HBS đã không theo kịp một thế giới kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng. Nó được so sánh với một General Motors to lớn, nặng nề, và McArthur được so sánh với “một doanh nhân bảo thủ”.

Nhà trường tìm cách đổi mới bằng việc tham gia nghi thức yêu thích của giới hàn lâm, một cuộc đánh giá chương trình học quy mô lớn. Kết quả là Lãnh đạo và Học hỏi, một bản thiết kế chi tiết cho sự thay đổi. Bản kế hoạch cho biết Harvard nên bớt dựa vào phương pháp nghiên cứu tình huống để sử dụng nhiều hơn các dự án nhóm, phương pháp học tương tác với máy tính và những phương pháp sư phạm mới khác. Một số sinh viên có ít hoặc không có kinh nghiệm làm việc nên được nhận vào để tăng cường sự đa dạng. Các giảng viên đã đồng ý vào tháng 12 năm 1994.■

Khi HBS tham gia một dự án kinh doanh riêng, kết quả khá tầm thường. Ý tưởng là nếu được tiếp thị đúng cách, các nghiên cứu tình huống giảng viên dùng làm tài liệu giảng dạy, những nghiên cứu đang phát triển của trường và tờ Harvard Business Review với nhiều độc giả có thể tạo thêm doanh thu cho trường. Để đạt được mục tiêu này, vào năm 1990, HBS thành lập công ty xuất bản và mời Ruth McMullin, người đứng đầu nhà xuất bản John Wiley and Sons, về điều hành.

Nhiều vấn đề quản lý sớm phát sinh. Tờ tạp chí thay đổi một loạt biên tập viên. McMullin đã mời T (không có dấu chấm) George Harris, một biên tập viên nổi tiếng theo phong cách Thời đại Mới, người đã dẫn dắt tạp chí Psychology Today và American Health, về điều hành vào cuối năm 1993. Ông ra đi sau bốn tháng. McMullin nói: “Chỉ là tài năng và kinh nghiệm của anh ấy không phù hợp với nhu cầu của chúng tôi.” Bản thân McMullin cũng bị sa thải vào tháng 3 năm 1994. Phong cách quản lý của bà bao gồm các biện pháp mang tính khiêu khích như thuê một nhà tâm lý học với giá 1.500 đô-la một ngày để phân tích các nhân viên, giúp bà quản lý họ tốt hơn. Từ một góc độ, những gì đã xảy ra là “một cuộc đụng độ văn hóa giữa kinh doanh và đào tạo”; từ góc độ khác, đây là “một bài học khách quan về những phương pháp không nên dùng để điều hành một doanh nghiệp.” Đây là chủ đề phù hợp với một nghiên cứu tình huống của HBS: tính đến năm 2000, dự án này vẫn còn dang dở.■

Vào mùa xuân năm 1995, sau 15 năm hăng hái ở vị trí hiệu trưởng, McArthur từ chức. Tờ Crimson gọi ông là “nhân vật quyền lực nhất của Harvard.” Trong nhiệm kỳ của ông, thu nhập từ tài trợ của HBS tăng gấp sáu lần, lên tới 600 triệu đô-la, các chức danh giáo sư được tài trợ tăng từ 50 lên tới 81. Trường đã chi 200 triệu đô-la để xây dựng các tòa nhà mới và trang hoàng khuôn viên trường lộng lẫy. McArthur là sự pha trộn độc đáo giữa một người hướng nội có sở trường là quản lý thực tế và khéo léo một cách ngấm ngầm – ông đặc biệt bảo vệ giảng viên và nhân viên của mình – với phong cách công khai cộc cằn. Chỉ ông mới có thể chia sẻ với báo chí quan điểm của mình về những gì mà viện trưởng tương lai Neil Rudenstine phải đối mặt vào năm 1991: “[Chúng tôi] phải hiểu rằng chúng tôi không thể đưa ra những yêu cầu vô tận đối với anh chàng tội nghiệp. Ông ấy đến đây giống như hạ cánh trên bãi biển Normandy⁶⁶… Gã tội nghiệp bị cuốn từ Princeton tới bãi biển này và chẳng quen biết một ai.” Và cũng chỉ ông mới có thể trả lời như khi thành viên Hội đồng Henry Rosovsky hỏi liệu nhà nguyện mới của Trường Kinh doanh có phải là vô thần hay không: “Tất nhiên. Chúng tôi sẽ khắc trên lối vào: Jesus Cứu rỗi; Moses Trao truyền⁶⁷.”■

Báo cáo cuối cùng của McArthur cho các cựu sinh viên cũng rất sống động. Nói về sự thay đổi chương trình giảng dạy gần đây của HBS, ông viện dẫn sự tương đồng khó chịu với một trường mẫu giáo thành công, “nơi có rất nhiều thứ diễn ra để thu hút tâm trí và năng lượng của tất cả những đứa trẻ đó… Ngược lại, khi không có đủ sự thu hút, những đứa trẻ sẽ nổi loạn. Trước khi bạn nhận ra, chúng đang chui qua cửa sổ, làm tắc nghẽn bồn rửa và tham gia mọi trò nghịch ngợm mà chúng có thể nghĩ ra.” Tại HBS cũng vậy: “chỉ khác là ở đây, các giảng viên là người có xu hướng mất kiểm soát.” Vì thế cần cải cách chương trình giảng dạy.■

Người kế nhiệm McArthur, Kim Clark, là một giáo sư nổi tiếng chuyên về công nghệ và vận hành với bằng Tiến sĩ Kinh tế Harvard cùng định hướng nghiên cứu mạnh mẽ: một hiệu trưởng mới cho một thời đại mới. Những kế hoạch của ông bao gồm một khoản đầu tư đáng kể vào công nghệ thông tin, mở rộng các chương trình đào tạo quản lý và tăng số lượng sinh viên nước ngoài. Nhận thức rõ mối quan hệ chặt chẽ của đối thủ Stanford với Thung lũng Silicon và cuộc cách mạng e-com, Clark đã thành lập Trung tâm California ở Menlo Park đồng thời coi tinh thần khởi nghiệp là trọng tâm của chương trình giảng dạy HBS. Các trung tâm nghiên cứu mới sớm mọc lên ở Hồng Kông, Buenos Aires và Paris. Những đổi mới này củng cố hơn là thay đổi vấn đề đang có. Cũng như Trường Luật của Hiệu trưởng Robert Clark, Trường Kinh doanh của Hiệu trưởng Kim Clark vào cuối thế kỷ XX không phải đang vật lộn để thay đổi mà là tham gia vào việc thận trọng duy trì một tổ chức thịnh vượng.■

LĨNH VỰC Y HỌC

Trong hầu hết mọi khía cạnh, Trường Y (HMS) được xếp chung với Luật và Kinh doanh là một trong ba trường chuyên ngành lớn của Harvard. Tuy nhiên, ở các khía cạnh chính, nó khá khác biệt cả về tính cách và vị trí so với hai người anh em khổng lồ của mình. HMS nhận khoảng 200 sinh viên mỗi năm, ít hơn nhiều so với con số 500 và hơn nữa của các trường Luật và Kinh doanh. Mối quan hệ phức tạp giữa HMS với một số bệnh viện và đơn vị nghiên cứu liên kết cùng các chương trình nghiên cứu phong phú đã mang lại cho trường một đội ngũ nhân sự rất khác biệt.

Một đội ngũ nòng cốt là các giáo sư được hỗ trợ (theo nghĩa đen) bởi một tập thể hàng nghìn (7.932 vào năm 2000) nhân viên toàn thời gian và bán thời gian cấp thấp hơn; hầu hết làm việc với các bệnh viện, không được Harvard trả lương, tham gia một chút vào việc giảng dạy để đổi lấy sự liên kết với HMS. Trái ngược với các trường y khác, hiệu trưởng của HMS không có quyền kiểm soát hay sử dụng nguồn lực từ các bệnh viện liên kết, nơi có những chương trình nghiên cứu của riêng họ. Tình hình còn phức tạp hơn khi Trường Y tế Cộng đồng và Nha khoa có mối quan hệ gần gũi – cả về mặt vật chất và chức năng – với Trường Y. Lĩnh vực y tế này là một thế giới riêng: chắc chắn là một phần của Harvard, nhưng có quy mô lớn và sự tự chủ đến mức đôi khi nó dường như cách xa cơ quan quản trị trung ương như sao Mộc cách xa Mặt trời.■

Thậm chí hơn cả ở các trường Luật và Kinh doanh, hiệu trưởng Trường Y là một nhân vật quyền lực vì quy mô và độ phức tạp của các hoạt động mà ông giám sát. Trong thời kỳ khó khăn cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970, HMS đã được hưởng lợi từ sự lãnh đạo mềm mỏng của Robert Ebert, người sẵn sàng hưởng ứng tinh thần của trường thời đó. Ông đã có công trong việc tạo ra Kế hoạch Sức khỏe Cộng đồng Harvard, một tổ chức chăm sóc sức khỏe ban đầu sử dụng tên của Harvard mặc dù không được kết nối chính thức với viện đại học. Ông mở rộng đáng kể vai trò lâm sàng của trường và vào năm 1970, thành lập một chương trình liên kết được đánh giá cao với MIT về Công nghệ Khoa học Y tế. Vào cuối nhiệm kỳ của Ebert năm 1977, tỷ lệ sinh viên nữ ở HMS đã tăng từ 7,5% lên 31,5%, nhóm thiểu số từ 3% lên 20%.

Giáo dục y khoa phong cách Thời đại Mới không dễ dàng đối với các bác sĩ-nhà khoa học cứng rắn, những người đã làm nên đội ngũ giảng viên cao cấp. Vào tháng 1 năm 1976, sáu giáo sư HMS đã phàn nàn với hội đồng giảng viên về sự “xói mòn” các tiêu chuẩn, như trường hợp một sinh viên được tốt nghiệp dù đã thất bại sau năm lần cố gắng vượt qua Phần I của kỳ thi Hội đồng Quốc gia. Vào mùa xuân năm đó, giáo sư Vi sinh và Di truyền Phân tử Bernard Davis viết một bài báo trên tờ New England Journal of Medicine, cáo buộc hầu hết sinh viên được nhận vào học theo tiêu chuẩn kép về chủng tộc đều có thành tích kém và trường đang tự hạ tiêu chuẩn để nỗ lực giữ những sinh viên này ở thứ hạng tốt. Tiếp theo là một cơn bão chỉ trích của công chúng và của hội đồng giảng viên HMS.■

Khi Ebert rời vị trí hiệu trưởng vào năm 1977, Bok đã tìm kiếm người kế nhiệm trong các cựu sinh viên và cộng đồng y khoa. Ông nhận được hơn 270 lời giới thiệu, gặp gỡ hàng chục giảng viên để thảo luận về ứng viên, tìm kiếm lời khuyên của chuyên gia trong chính phủ, các tổ chức và trường y khoa khác. Sự lựa chọn của ông là Daniel C. Tosteson, một nhà Sinh lý học thiên về khoa học cơ bản hơn Ebert. Tosteson đã có thành tích quản trị ấn tượng tại Đại học Duke và là Hiệu trưởng Trường Y Đại học Chicago từ năm 1975. Với hành lý hiếm khi được dỡ ra, ông đã đáp ứng lời mời đến Harvard vào năm 1977 (sau nhiều chán nản ở Chicago). Người đàn ông kín đáo, xa cách nhưng đầy trí tuệ và sức thuyết phục này hóa ra lại là một trong những hiệu trưởng quan trọng của Harvard cuối thế kỷ XX (cùng với Henry Rosovsky của FAS và John McArthur của HBS). Ông đã để lại dấu ấn đáng kể về cải cách chương trình giảng dạy, gây quỹ hiệu quả (tài trợ đã tăng từ 128 triệu đô-la lên 1,1 tỷ đô-la trong 20 năm) và sự phát triển về quy mô cũng như chất lượng của các chương trình nghiên cứu.■

Tất nhiên, Derek Bok có quan điểm riêng về tình trạng hiện tại và triển vọng tương lai của Trường Y. Đó là bộ phận xa xôi cũng như phức tạp nhất trong phạm vi quản lý của ông, và ông biết điều đó. Ông không tập trung vào sự bất hòa giữa nghề y với xã hội nói chung (như với các trường Luật và Kinh doanh), mà vào thực tế là sinh viên cần được giải thoát khỏi một phương pháp giảng dạy lỗi thời, bao gồm hai năm tiền lâm sàng giảng dạy về khoa học cơ bản và hai năm tiếp xúc thực tế với bệnh nhân thông qua thực tập tại các bệnh viện. Sau đó, họ phải đối mặt với “các Ủy ban Quốc gia chuyên chế đánh giá sinh viên qua trí nhớ thuộc lòng và chi tiết thực tế.”

Kết quả là sinh viên thu nạp quá nhiều thông tin thụ động, quá ít chú trọng vào giải quyết vấn đề và “thiếu chú ý đến khía cạnh phi khoa học của y học” – đạo đức, lịch sử y học, khoa học hành vi, tính kinh tế của việc chăm sóc sức khỏe – các chủ đề đã chuyển tải “thông điệp hữu ích rằng y học không chỉ là một ngành khoa học.” Quan điểm phổ biến cho rằng “suy nghĩ như một bác sĩ” coi bệnh tật “là một hiện tượng khoa học bao gồm những sai lệch so với quy chuẩn y sinh” và hạ thấp các nguyên nhân tâm lý cũng như hành vi xã hội. Bok thừa nhận, với những tiến bộ khoa học vượt bậc trong những thập kỷ gần đây, “khái niệm truyền thống có nhiều điều để khuyến nghị.” Nhưng các bác sĩ tương lai cần học phương pháp chẩn đoán và điều trị mới: “Nói tóm lại, không gì thay thế được các bác sĩ, những người có thể hiểu và kết hợp một loạt vấn đề nằm ngoài phạm vi kiến thức khoa học sinh học.”■

Tosteson nhận thức rõ sự cần thiết phải cải cách giáo dục y khoa, mặc dù ông coi trọng tính ưu việt của kiến thức khoa học hơn so với Bok. Cải cách lớn của ông là về chương trình giảng dạy, được gọi một cách long trọng là Con đường mới để Giáo dục Y khoa Tổng quát, được thiết kế để dạy nghệ thuật “học cách học trong y học”. Kế hoạch chính thức bắt đầu vào năm 1982, và Con đường Mới bắt đầu hoạt động vào năm 1989. Nó nhấn mạnh việc hướng dẫn theo nhóm nhỏ, cách tiếp cận tự định hướng trong học tập và sự kết hợp hoàn chỉnh hơn giữa khoa học cơ bản với kinh nghiệm lâm sàng. Đã qua rồi thời của các giảng đường lớn và học thuộc lòng nhiều. Trọng tâm bây giờ là học cách thu thập và sử dụng kiến thức y tế cùng sự nhạy cảm hơn với nhu cầu cũng như mong muốn của bệnh nhân.

Cùng lúc này, không thể bỏ qua cuộc cách mạng di truyền-sinh học và sự gia tăng gấp đôi kiến thức y học sau mỗi 4 năm. Con Đường Mới không chỉ thay đổi cách sinh viên HMS học tập mà còn cả những kiến thức họ được dạy. Mỗi khóa học khoa học cơ bản trở thành nhiệm vụ của các giảng viên đến từ những khoa khác nhau. Và bản thân các khoa khoa học cũng trải qua quá trình chuyển đổi đáng kể. Vào thời điểm Tosteson rời vị trí năm 1997, Giải phẫu và Sinh lý học đã được hợp nhất thành Sinh học Tế bào, Hóa sinh và Dược lý thành Hóa sinh và Dược phân tử. Các khoa mới về Y học xã hội và Chính sách Chăm sóc sức khỏe đã đáp ứng được những mối quan tâm cấp bách về y tế hiện nay.

Ở nhiều phương diện, Con đường Mới là một thành công vang dội. Như ở Trường Luật, văn hóa trường y khốc liệt xưa cũ đã nhường chỗ cho một bầu không khí dễ chịu hơn. Khi một số sinh viên HMS năm nhất được chọn tham gia buổi định hướng, họ đã được gặp một loạt trưởng khoa, giảng viên và sinh viên khóa trên, những người sẵn sàng mang lại ý nghĩa mới về một nghề giúp đời cho khái niệm y học. Năm 1996, một nhân viên nhận xét: “Trường Y có rất nhiều sinh viên hạnh phúc theo cách của sinh viên y khoa.”■

Với tất cả tầm quan trọng của Con đường Mới, vai trò hiệu trưởng của Tosteson bị chi phối bởi nhu cầu quản lý một đế chế nghiên cứu đang phát triển nhanh chóng và bởi sự phức tạp liên tục của mối quan hệ HMS với các bệnh viện liên kết. Theo nhu cầu, ông đã mở rộng bộ máy quản lý HMS. Không có gì ngạc nhiên khi nhiều giảng viên cấp cao cảm thấy quyền lực của họ giảm đi nhiều. Trưởng khoa Sinh lý Tế bào và Phân tử Howard Green cằn nhằn với Tosteson: “Cuộc sống trong khách sạn cũng phải do ban quản lý quyết định hoàn toàn ư?”

HMS cũng phải đối phó với sự xói mòn lòng nhiệt tình của đội ngũ giảng viên cốt cán với tổ chức. Mô hình bác sĩ-nhà nghiên cứu- giảng viên dần nhường chỗ cho mô hình nhà khoa học nghiên cứu được hỗ trợ bởi chính phủ, các tổ chức hoặc ngành. Các giảng viên lâm sàng tập trung vào giảng dạy đã cảm thấy mình là công dân hạng hai (và họ có lý). Vào đầu những năm 1980, trường đã nỗ lực làm giảm khoảng cách về địa vị giữa những người làm nghiên cứu và người hoạt động lâm sàng bằng cách áp dụng chức danh giáo sư cho cả hai. Nhưng những người làm việc bán thời gian vẫn được gọi là giáo sư lâm sàng, và nhiều giáo sư toàn thời gian trong bệnh viện được bổ nhiệm “vô thời hạn”, không giống như ở Harvard. Trật tự thứ bậc cũ vẫn tồn tại dưới lớp ngụy trang mỏng manh.■

Khoa học y tế quy mô lớn đòi hỏi đầu tư lớn. Việc gây quỹ của HMS rất trầm lắng trước khi Tosteson xuất hiện: trường có bốn nhân viên gây quỹ, chỉ làm việc mở phong bì và lấy séc bên trong ra. Một nguồn tiền mới đã tới khi Harvard bắt đầu cấp bằng sáng chế cho các công ty công nghệ sinh học. Việc này đem lại 500.000 đô-la vào năm 1989, 3,6 triệu đô-la vào năm 1993. Nhưng ngân sách nghiên cứu của HMS tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào chính phủ, nơi cung cấp ba phần tư số này.

Vài năm sau khi đến HMS, Tosteson đã xem xét các triển vọng gây quỹ. Các nhà tư vấn cho rằng 40 triệu đô-la là tất cả những gì có thể mong đợi: không đáng để bắt đầu. Ông quyết định tìm kiếm điều ông muốn hơn là những gì được cho rằng có thể, và đặt ra mục tiêu 150 triệu đô-la. Bok vốn không thoải mái với việc gây quỹ quy mô lớn nên tỏ ra nghi ngờ, nhưng đã cho phép Tosteson đưa đề xuất lên Hội đồng. Hội đồng vốn thoải mái với số tiền lớn nên ủng hộ chiến dịch bắt đầu vào năm 1984, với mục tiêu được nâng lên thành 170-180 triệu đô-la. Một văn phòng triển khai thích hợp bắt đầu hoạt động, và khi đến hạn, chiến dịch đã hoàn thành, thậm chí vượt quá mục tiêu. Những không gian thí nghiệm cũ được tân trang, các tòa nhà mới mọc lên làm trụ sở cho đế chế nghiên cứu y khoa ngày càng mở rộng của Harvard. Theo đà này, Trường Y huy động được hơn 300 triệu đô-la trong chiến dịch hàng tỷ đô-la của Harvard vào những năm 1990.■

Các nguồn thu nhập mới khác vẫy gọi. Tính hợp thời xâm nhập mạnh nhất vào lĩnh vực y tế dưới hình thức liên kết giữa bộ phận nghiên cứu và các công ty thuốc tư nhân. Tiên phong là liên doanh với Công ty Hóa chất Monsanto năm 1975, một dự án dài hạn hỗ trợ việc nghiên cứu ung thư của Judah Folkman, Bert Vallee và các cộng sự. Tosteson tích cực tìm kiếm “các mối liên hệ ngành” để đáp ứng nhu cầu chi phí nghiên cứu ngày càng tăng của HMS. Đến năm 1996, Trường Y đã có năm liên minh doanh nghiệp lớn, với tổng số vốn tài trợ là 92 triệu đô-la.■

Medical Science Partners (MSP), một quỹ đầu tư mạo hiểm trị giá 36 triệu đô-la với mục đích tài trợ cho việc thương mại hóa các khám phá y học, được thành lập vào năm 1988. HMS là một đối tác thầm lặng có quyền nhận 10% lợi nhuận, số tiền này sẽ được tái đầu tư vào nghiên cứu thông qua một quỹ phi lợi nhuận. Trường sẽ sàng lọc các dự án mà quỹ có thể đầu tư: trên thực tế là cho phép dự án dùng danh nghĩa Harvard. (Một hình thức kém thân thiện hơn: bán tên Harvard.) Đến năm 1996, MSP có 11 công ty và 9 dự án. Và trong năm đó, Viện Y khoa Harvard được thành lập trong một trường trung học đã được sửa sang lại. Ý tưởng là khuyến khích sự hợp tác làm việc giữa các nhà khoa học của HMS và của bệnh viện trong cùng một tòa nhà. Nhưng dự án cuối cùng chỉ đơn thuần là một địa điểm nghiên cứu chung mà không đem lại động lực hợp tác nào cho các nhà nghiên cứu. Sự phối hợp theo yêu cầu từ trên xuống ở trường y cũng không dễ hơn ở các bộ phận khác của viện đại học.

Năm 1994, trường thành lập Harvard Medical International (HMI), một công ty con phi lợi nhuận của Harvard. Mục đích của công ty là nâng cao chất lượng giáo dục y tế, nghiên cứu y sinh và chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới. Doanh thu sẽ được “sử dụng để hỗ trợ các dự án HMI và những chương trình giáo dục chính của Trường Y.” Đến năm 2000, HMI đã tham gia 40 dự án ở 18 quốc gia, mặc dù một hợp đồng đầy tiềm năng sinh lợi để quản lý các bệnh viện Ả-rập Xê-út đã bị Viện trưởng Neil Rudenstine và Hội đồng từ chối phê duyệt.■

Những xáo động này đòi hỏi một chính sách xung đột lợi ích mới: một chính sách có thể giám sát chặt chẽ các mối quan hệ giữa nghiên cứu và kinh doanh trong khi duy trì lệnh cấm truyền thống của Harvard đối với việc cán bộ nghiên cứu thu lợi từ những khám phá liên quan đến sức khỏe. Các lãnh đạo khoa đưa ra (và đã đạt được) yêu cầu hạn chế chặt chẽ những hoạt động bên ngoài, đòi hỏi báo cáo thu nhập bên ngoài liên quan đến nghiên cứu và cấm sự hỗ trợ từ các công ty mà họ sở hữu cổ phiếu hoặc có liên quan. Vào cuối thế kỷ XX, quy tắc về xung đột lợi ích của HMS là một trong những quy tắc nghiêm ngặt nhất so với bất kỳ trường y nào.

Bất chấp những mối liên hệ này với thế giới kinh doanh, năng suất nghiên cứu vẫn tiếp tục là thước đo quan trọng nhất. Và các nghiên cứu ở Trường Y, các bệnh viện và phòng thí nghiệm liên kết có quy mô rất lớn, phức tạp, thường được các điều tra viên cấp cao giám sát lỏng lẻo. Kết quả là một loạt vụ bê bối. Một kho từ vựng đặc biệt (mà Harvard tránh né) đã mô tả các dạng hành vi sai lầm chính trong nghiên cứu khoa học: “xào nấu” (sắp xếp lựa chọn dữ liệu phù hợp nhất với giả thuyết), “cắt xén” (loại bỏ bằng chứng mâu thuẫn), “phòng thí nghiệm chay” (tạo ra dữ liệu). Có khoảng 15 trường hợp như vậy trong lĩnh vực y khoa vào cuối những năm 1970 và đầu 1980. Một trường hợp vào năm 1981 đặc biệt đáng lo ngại. John R. Darsee, 32 tuổi, nhà nghiên cứu tại Bệnh viện Brigham và Phụ nữ, là “một trong những bác sĩ tim mạch triển vọng nhất trong nước”. Bằng chứng cho thấy anh ta đã bịa đặt một số kết quả, nhiều bài nghiên cứu bị mất giá trị, một dự án nghiên cứu của chính phủ trị giá 724.000 đô-la bị chấm dứt. Hóa ra Darsee cũng từng gặp rắc rối tương tự tại Emory và người giám sát trên danh nghĩa của anh ta, Giám đốc Y khoa Eugene Braunwald, đã không sát sao đúng mức với công việc của Darsee. Số lượng các trường hợp sai phạm về khoa học đã tăng lên đáng kể trong suốt những năm 1980 và 1990, do chính phủ yêu cầu các trường thiết lập những quy trình rà soát chính thức.■

Khác biệt về tính cách nhưng cũng là sản phẩm của thế giới khoa học y tế mới đầy quyền lực là Bernardo Nadal-Ginard, Trưởng khoa tim mạch tại Bệnh viện Nhi đồng và giáo sư Nhi khoa Harvard, người có công trình được cho là có triển vọng đoạt giải Nobel. Ông bị buộc tội biển thủ 7,6 triệu đô-la từ Quỹ tim trẻ em Boston do ông đứng đầu. Rõ ràng sự cám dỗ của những thứ dễ chọn, lối sống xa hoa và cảm giác không được trả công xứng đáng luôn ảnh hưởng lẫn nhau.

Tuy nhiên, lại có một loại vấn đề khác như trường hợp bác sĩ tâm thần John Mack của HMS, các mối quan tâm trong suốt sự nghiệp lâu dài và đầy màu sắc của ông bao gồm mối đe dọa hạt nhân, Trung Đông, chiến tranh Lạnh, kỹ thuật thở chữa lành và phong trào est về tối ưu hóa tiềm năng của con người. Cuốn sách Abduction (tạm dịch: Bắt cóc) xuất bản năm 1994 của ông đã đưa ra những báo cáo nghiêm túc về việc tiếp xúc với người ngoài hành tinh, một câu chuyện gây khó xử cho các đồng nghiệp. Một ủy ban của Trường Y chỉ trích ông đã “khẳng định sự hoang tưởng” của những bệnh nhân tuyên bố từng bị bắt cóc.■

Khi thế kỷ XX gần kết thúc, mối quan hệ luôn phức tạp giữa HMS và các bệnh viện liên kết còn trở nên phức tạp hơn bởi những thay đổi đang diễn ra tại những tổ chức đó. Nghiên cứu y khoa tại các bệnh viện lớn đã nhận được sự hỗ trợ ngày càng tăng từ chính phủ trong một thời gian, và họ trở nên ít phụ thuộc hơn vào Trường Y. Nhưng họ phải đối mặt với các vấn đề ngày càng lớn về tài chính và quản trị. Chi phí chữa bệnh và nghiên cứu tiếp tục tăng, và các khoản nợ cũng vậy. Các vụ sáp nhập bệnh viện đang diễn ra. Và hóa ra HMS không phải là nhân vật chính trong cuộc chơi. Không phải trường không cố gắng. Hiệu trưởng Tosteson đã phải vật lộn trong nhiều tháng đầu năm 1993 để hiện thực hóa “tầm nhìn cho tương lai” của mình: một liên đoàn gồm năm bệnh viện lớn được gọi là Tập đoàn Y khoa Harvard. Nhưng lợi ích của các bệnh viện quá khác nhau. Các bệnh viện Massachusetts General, Brigham và Phụ nữ kêu gọi tạm dừng đàm phán để xem liệu họ có thể cùng nhau hành động hay không, sau đó vào tháng 12 năm

1993, họ đột ngột tuyên bố sẽ hợp nhất thành Hệ thống Chăm sóc Sức khỏe Đối tác – một quyết định mà cả Tosteson và Rudenstine đều không biết. (Một cú sốc khác: Hiệu trưởng HBS John McArthur là chủ tịch ban quản trị của Brigham.) Bệnh viện Beth Israel và Deaconess sau đó liên kết với nhau thành Care Group. Quy mô và mức độ phức tạp của các hoạt động trong lĩnh vực y khoa nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai.■

Tosteson rời vị trí hiệu trưởng HMS vào tháng 6 năm 1997. Joseph B. Martin, người kế nhiệm ông, đã có tám năm làm hiệu trưởng và sau đó là hiệu trưởng danh dự của Trường Y Đại học California ở San Francisco. Mục tiêu của ông, rất giống Tosteson, là đưa HMS trở thành đơn vị quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe của khu vực Boston. Ông hy vọng có thể lôi kéo các bệnh viện liên kết trở lại hợp tác chặt chẽ hơn với HMS, như ông đã làm (thực tế là không bền vững) với các bệnh viện cùng mạng lưới chăm sóc sức khỏe của các trường y Đại học California và Stanford. Một yếu tố thúc đẩy là thu nhập từ dịch vụ chăm sóc y tế của các bệnh viện đang giảm dần. Martin nổi tiếng là một người quản lý nhân sự khéo léo, vì quả thật ông sẽ phải thông thạo mê cung của lĩnh vực y khoa. Đến sau năm 2000, vấn đề vẫn còn chưa ngã ngũ.■

Thế giới y khoa đang thay đổi cũng để lại dấu ấn đối với Trường Y tế Cộng đồng (SPH) và Trường Nha khoa. Vị thế của SPH được cải thiện: y tế công cộng, dịch tễ học và y học nhiệt đới phù hợp với mối quan tâm ngày càng tăng trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và Thế giới thứ ba. Ban đầu, Viện trưởng Bok nghĩ rằng các Trường Y khoa và Y tế Cộng đồng nên được hợp nhất, nhưng đến những năm 1970, SPH đã có đội ngũ giảng viên cùng nền tảng thu nhập đủ để tồn tại độc lập. Hiệu trưởng John Snyder nghỉ hưu vào tháng 7 năm 1972 và cũng như các trường Harvard khác, được kế nhiệm bởi một người phù hợp với viện đại học thời kỳ sau năm 1969. Howard Hiatt, hiệu trưởng mới của SPH, đến từ bệnh viện Beth Israel, nơi ông từng là giám đốc chuyên môn. Giống như người đồng nhiệm Ebert ở Trường Y, ông quan tâm đến bệnh tật và sức khỏe như một vấn đề chính sách công hơn là vấn đề y khoa. Ông muốn trường tập trung vào ba lĩnh vực: các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sức khoẻ, hệ thống cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ của Mỹ và những vấn đề sức khoẻ của Thế giới thứ ba. Các chương trình cũ của SPH – như lời bôi nhọ của một giảng viên là “phát bao cao su và phun thuốc trừ sâu DDT” – nhường chỗ cho những chương trình mới như Chương trình Điều hành về Quản lý Chính sách Y tế, do HEW tài trợ và điều hành cùng với Trường Kinh doanh và Trường Kennedy. Trung tâm Phân tích các Chương trình Chăm sóc Sức khỏe được thành lập để thực hiện nhiệm vụ đúng như tên gọi.

Hiatt kế thừa mối quan hệ SPH-HMS trong đó các thạc sĩ HMS coi thường các thạc sĩ SPH. Ông nhận thấy đội ngũ giảng viên bị chia rẽ sâu sắc do mục đích của trường cũng như “sự thiếu tin tưởng và hiểu biết lẫn nhau giữa các giảng viên và giữa giảng viên với ban quản lý.” Hiatt đã cố gắng nâng cao một phần tiêu chuẩn bổ nhiệm tại SPH bằng cách tuyển dụng các giảng viên tài năng từ nhiều trường khác, đáng chú ý nhất là nhà thống kê Frederick Mosteller và chuyên gia chính sách y tế Harvey Fineberg. Được Bok giao nhiệm vụ thay đổi SPH, nhưng Hiatt nhận thấy mọi việc trở nên khó khăn và sớm mâu thuẫn với nhiều giảng viên. Các giáo sư cấp dưới phàn nàn rằng trường đang trở thành một viện y tế với những chương trình nghiên cứu tự chủ. Những người kỳ cựu thì gièm pha nỗ lực của hiệu trưởng để biến SPH thành một “Trường Kennedy khác”. Vào tháng 6 năm 1978, hai phần ba số giảng viên dài hạn, dẫn đầu bởi giáo sư Y học Nhiệt đới từng đoạt giải Nobel Thomas Weller, đã cố gắng đề nghị Bok loại bỏ Hiatt. Không ngạc nhiên khi viện trưởng ủng hộ hiệu trưởng của mình.■

Mọi chuyện dịu đi sau khi Hiatt đưa nhà sinh hóa học Elkan Blout từ Trường Y về làm giám đốc chuyên môn của SPH. Nhưng căng thẳng vẫn tồn tại giữa những người ủng hộ các khía cạnh xã hội và khoa học của sức khỏe cộng đồng. Để cân bằng lại, năm 1982, trường đã bãi bỏ quyền quản lý hành chính đối với các giảng viên cấp cao, tương đương với những vị trí lâm sàng ở Trường Y, và từ sau đó tất cả các vị trí cấp cao đều chỉ có chức trách chuyên môn.

Hiatt rời vị trí hiệu trưởng vào năm 1984 để cống hiến sức lực của mình cho việc chống lại những gì ông coi là mối đe dọa tiềm tàng của một cuộc chiến tranh hạt nhân với Nga. Harvey Fineberg, người kế nhiệm ông, đã chứng tỏ là một người gây quỹ thành công. Năm 1997, Trường Đại học Y tế Cộng đồng kỷ niệm 75 năm thành lập. Nó có nhiều điều đáng để ăn mừng: 778 sinh viên, 11 khoa học thuật, một vị trí vững chắc trong cộng đồng y khoa Harvard (và quốc gia). Nhưng giống như tất cả các bộ phận tí hon của Harvard, nó thiếu sức hút của những người khổng lồ Luật-Kinh doanh-Y khoa. Một sinh viên đã tóm tắt về bầu không khí ở SPH: “Mọi người nói chung là dễ chịu, không cạnh tranh, rất thân thiện.”■

Trường Nha khoa (SDM) đã có một vị trí không dễ nhận thấy và ít gây tranh cãi hơn nhiều trong lĩnh vực y tế. Số người nộp đơn tăng gấp bốn lần, riêng nữ tăng gấp 10 lần vào đầu những năm 1970. Đến năm học 1977-1978, có 40 ứng cử viên cho mọi vị trí trong trường, cùng một sự cân bằng giữa 80 ứng viên nghiên cứu sinh và 80 ứng viên sau tiến sĩ. Hiệu trưởng Paul Goldhaber đã tăng cường vai trò của nghiên cứu trong giáo dục nha khoa bằng cách thêm năm thứ năm (cũng dành cho nghiên cứu) vào chương trình đào tạo. Và tương tự ở SPH, dịch vụ chăm sóc cũng được quan tâm như nha khoa truyền thống.

Goldhaber từ chức vào năm 1989 sau 21 năm tương đối bình lặng trên cương vị hiệu trưởng, kế nhiệm ông là R. Bruce Donoff với nhiều yên bình hơn. Sự xáo động duy nhất là khi sinh viên phàn nàn về chương trình lâm sàng ba năm tiếp ngay sau hai năm tiền lâm sàng theo chương trình Con đường Mới của Trường Y. Năm 1996, chương trình lâm sàng của SDM được rút ngắn xuống còn hai năm, và nó lặp lại sự chú trọng vào giải pháp theo vấn đề của HMS.■

CÁC TRƯỜNG GIÁO DỤC, THẦN HỌC VÀ THIẾT KẾ

Cuối thế kỷ XX, bộ ba trường nhỏ của Harvard – Giáo dục, Thần học và Thiết kế – tiếp tục vật lộn với những vấn đề cũ: liên tục thiếu tiền và xung đột về sứ mệnh. Thiếu nguồn tài nguyên và bản sắc nghề nghiệp như ở các trường lớn, họ dễ bị tổn thương hơn trước những giông bão về tài chính và tư tưởng của những năm sau 1969.

Không trường chuyên ngành nào của Harvard chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng năm 1969 và gánh nặng tiền tệ - đạo đức theo sau vào những năm 1970 hơn Trường Sau đại học về Giáo dục (GSE). Năm 1972, Paul Ylvisaker, người đứng đầu các chương trình công cộng của Quỹ Ford, kế nhiệm Theodore Sizer làm hiệu trưởng: một người đồng nhiệm nhạy cảm hơn về mặt xã hội của GSE so với Vorenberg của Trường Luật, Ebert của Trường Y và Hiatt của Trường Y tế Cộng đồng. Ông đã tiếp quản một trường học trong tình trạng hỗn loạn về tài chính và hoạt động. Việc tài trợ của chính phủ và các quỹ sụt giảm nghiêm trọng đã khiến số lượng chương trình đào tạo của GSE giảm từ 22 xuống còn 10. Ylvisaker cố gắng thắt chặt tài chính hơn nữa bằng cách giảm các chương trình của trường xuống còn ba lĩnh vực: Phát triển và Nhận thức Con người; Môi trường học tập (có nghĩa là truyền hình dành cho trẻ em); và Quản lý, Kế hoạch và Chính sách Công. Việc cắt giảm này vẫn không đem lại thêm nguồn lực cho những nhiệm vụ truyền thống như đào tạo giáo viên, phát triển chương trình giảng dạy hoặc xem xét nhu cầu của các trường tiểu học và trung học.■

Và vấn đề ngân sách nặng nề hiện ra trước mắt. Thâm hụt hoạt động của GSE được dự đoán sẽ tăng lên tới 300.000 đô-la trong năm học 1974-1975. Tài trợ nghiên cứu của chính phủ, nguồn thu nhập chính của trường trong những năm 1960, đã nhanh chóng suy giảm: từ mức cao 4,7 triệu đô-la năm học 1968-1969 xuống còn 1,2 triệu đô-la vào năm 1975. Học phí tạo ra 11% thu nhập của trường trong năm học 1967-1968 tăng lên thành 32-60% vào những năm 1970. Khối lượng công việc giảng dạy nặng nề và triển vọng bổ nhiệm dài hạn hiếm hoi khó có thể khiến bức tranh ảm đạm này sáng sủa lên.■

Nhưng xét cho cùng, đây là Trường Giáo dục của Harvard, và tình trạng các trường công của Hoa Kỳ đã trở thành mối quan tâm lớn của quốc gia. Ylvisaker đã nhận xét một cách trịnh trọng rằng khi “một viện đại học lớn xác định được những ngành nghề cần thiết cho sự thịnh vượng của xã hội”, sau đó nó “đơn giản là không thể để cho tình trạng mơ hồ của kinh tế và chính trị đương thời quyết định các ưu tiên cũng như chất lượng của mình.” Mối quan tâm lớn của trường lúc này chính là cải tiến: làm cho chương trình giảng dạy ít lý thuyết hơn, bổ sung cấu trúc và yêu cầu, cung cấp tư vấn cùng hỗ trợ việc làm cho sinh viên tốt hơn.■

Động lực phát triển đã xuất hiện trong những năm 1980. Nỗ lực “tự xác định bản thân” khiến GSE có mối quan hệ tích cực hơn với các trường tiểu học và trung học, đồng thời tư vấn nghề nghiệp nhiều hơn cho giáo viên và quản trị viên. Nguồn tài trợ mới từ các tổ chức đã củng cố tài chính cho trường. Vào năm 1982, Ylvisaker rời vị trí hiệu trưởng và người kế nhiệm là cựu phó Hiệu trưởng Radcliffe Patricia Graham. Bà đã mang đến góc nhìn của một nhà sử học về giáo dục Hoa Kỳ và sự nhạy bén chính trị của một học giả đã được thử thách trên các chiến trường Đại học Barnard-Columbia. Bà nhận thức được rằng chính sách trường công được quyết định bởi các nhà quản lý, các bậc phụ huynh (“biết tuốt”) có trình độ đại học, và những người làm chính sách hiểu biết về quản lý, phân tích hơn là về lịch sử cùng triết lý giáo dục. Bà cho rằng bằng cách nào đó, GSE phải quay về với những nguyên tắc ban đầu: theo bà, để đào tạo các nhà giáo dục chuyên nghiệp tận tâm với việc “nuôi dưỡng và nâng cao sự thông minh và tính cách của trẻ”.■

Graham được hưởng lợi từ việc Viện trưởng Bok quan tâm mạnh mẽ đến các vấn đề của giáo dục Mỹ. Báo cáo thường niên năm học 1985-1986 của ông đã đưa ra giải pháp toàn diện cho GSE. Ông lưu ý đến sự bất thường giữa mối quan tâm của công chúng về tình trạng giáo dục Hoa Kỳ và sự suy giảm ảnh hưởng của các trường giáo dục. Bok nghĩ rằng vào những năm 1960 đầy biến động, GSE đã đi chệch hướng khi cố gắng trở nên giống các khoa của FAS, do bị thu hút bởi tiền tài trợ nghiên cứu và sự hấp dẫn của các ngành Khoa học xã hội. Sau đó là những năm 1970 suy thoái. Mối quan tâm của giảng viên chuyển từ các trường công lập sang những mối quan tâm thời thượng nhưng ít quan trọng: truyền hình giáo dục, giảng dạy cho tù nhân, nghiên cứu đa văn hóa, giáo dục mầm non trong gia đình. Khi giảng viên có nhiều mối quan tâm như vậy, không có gì ngạc nhiên khi sinh viên trở nên mơ hồ về việc vì sao mình ở đó hay sẽ đi về đâu.

Giờ đây, GSE đang quay lại với mối quan tâm cốt lõi của mình: các trường công lập. Các chương trình huấn luyện giảng dạy và quản trị bị bỏ phiếu chấm dứt vào năm 1974, nay được khôi phục lại vào năm 1983. Vấn đề lớn vẫn là: làm thế nào để “tạo ra sự cân bằng giữa giảng dạy và nghiên cứu ở mức độ chất lượng phù hợp với một trường đại học lớn”. Không giống như Trường Kinh doanh, GSE không có hỗ trợ tài chính vững chắc để bù đắp cho nền tảng chuyên môn mờ nhạt. Bí quyết là lựa chọn những vấn đề cần ưu tiên. Trường công lập là nơi các vấn đề nan giải của nền giáo dục Hoa Kỳ bộc lộ rõ ràng nhất. Đó sẽ là những con chuột thí nghiệm lý tưởng cho các công cụ nghiên cứu giáo dục mới: khoa học nhận thức, đánh giá chương trình, phân tích chính sách. Còn chủ đề nào tốt hơn đối với trường giáo dục của một viện đại học có tính thời đại?

Nhưng ngay cả khi GSE biết phải làm gì, làm như thế nào và bắt đầu từ đâu, liệu nó có thu hút được nhân sự, sinh viên và trên hết là tài chính để thực hiện việc đó một cách thích hợp hay không? Tỷ lệ chấp nhận của trường đại học là 1:6 ứng viên, Trường Luật 1:9, Trường Y 1:18; còn GSE là 2:3. Đôi khi, Bok cung cấp những khoản hỗ trợ tài chính khiêm tốn (nhưng quan trọng) từ các quỹ do ông quản lý. Song ông cũng không thể làm gì hơn ngoài đưa ra cái nhìn lạc quan không rõ ràng: “Hy vọng theo thời gian, với việc thí nghiệm trên chính các lớp học của mình, trường sẽ thu hút được sự quan tâm thật sự không chỉ tới bản thân mà còn tới những bộ phận khác.”

Đến năm 1987, Bok đã có cái nhìn khác về GSE. Ông chấp thuận các chuyên gia mới về tâm lý giáo dục, chính trị và kinh tế, cùng sự chú trọng ngày càng tăng của trường vào tâm lý học nhận thức, công nghệ thông tin và đánh giá chương trình. Nhiệm vụ giáo dục của trường lúc này dường như đã rõ ràng hơn so với trước đây. Tuy nhiên, chỉ một phần tư số sinh viên tốt nghiệp năm 1985 nhận việc làm tại trường, và khoảng một nửa số sinh viên cao học theo học các chương trình đào tạo chung mà không cần yêu cầu hoặc hướng dẫn. Với 1.233 sinh viên vào năm 1990, đây là trường lớn thứ tư của Harvard, nhưng chỉ xếp thứ chín về tài trợ. GSE vẫn gặp khó khăn trong việc thiết lập bản sắc riêng của một trường sau đại học chuyên ngành. Như trong quá khứ, nó dường như bị mắc kẹt với sự phụ thuộc vào khuôn khổ khái niệm của các ngành và trường khác. Sự phát triển của tư tưởng tâm lý hậu hiện đại cũng không giúp gì nhiều cho GSE: “biệt ngữ của phong trào phát huy tiềm năng của con người” đã trở thành “ngôn ngữ chung của các trường giáo dục.”■

Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ XX, GSE đã khác biệt và mạnh hơn so với thời kỳ giữa thế kỷ. Hiệu trưởng mới Jerome Murphy, tiếp quản vào năm 1992, đã tận dụng làn sóng thịnh vượng của những năm 1990, huy động được 111 triệu đô-la, nhiều hơn nhiều so với GSE hoặc bất kỳ trường giáo dục nào khác từng có. Một GSE hợp thời hơn đã cung cấp các chương trình đào tạo quản lý nâng cao cho hiệu trưởng và giám đốc trường học, người quản lý và hiệu trưởng trường đại học, đồng thời kết hợp với HBS để khám phá những hình thức kinh doanh giáo dục mới.■

Trường Thần học Harvard (HDS) ít gặp khó khăn về tài chính hơn so với GSE, và đội ngũ giảng viên của trường có chung ý thức về mục đích. Năm 1974, trường được thoải mái chọn 115 sinh viên mới từ 800 ứng viên. Vấn đề lớn nhất: trường có 15 giảng viên dài hạn và chỉ 4 giảng viên ngắn hạn, một công thức cho sự trì trệ của đội ngũ giảng viên.■

Để đáp ứng bầu không khí mộ đạo cuối thế kỷ XX, trường đã giảm quy mô của các chương trình đào tạo tiến sĩ và chú trọng hơn vào việc đào tạo giới chức tôn giáo. Krister Stendahl, hiệu trưởng từ năm 1968 đến 1978, đã nhận xét vào năm 1974: “Những người da màu và phụ nữ đang theo học ở đây sẽ không để chúng tôi quên trách nhiệm của mình trong áp bức và bất công nếu chúng tôi không mở rộng tầm mắt trước những nguồn hiểu biết mới cùng các nguồn lực vốn đã trong tầm tay. Chúng tôi ngày càng nhận ra sự đồng lõa của mình với những tệ nạn này nếu không hợp tác khám phá bất kỳ phương pháp nào được hé lộ cho chúng tôi để giúp loại bỏ chúng.” Ông muốn trường học chuyển từ “thái độ phi giáo phái tiêu cực, thụ động” trong quá khứ “sang sự tham gia tích cực vào tính đa nguyên của đời sống tôn giáo Hoa Kỳ, nơi người ngoài [người da màu, phụ nữ, người gốc Tây Ban Nha]… với ý tưởng rõ ràng về những gì họ mong muốn từ công tác giảng dạy tôn giáo có thể cải biến trường từ phong cách đại học thế tục của nó.”

Thần học khai phóng cùng các nghiên cứu về đồng tính nam và nữ đã nở rộ. Một phần tư quỹ học bổng của trường được dành cho sinh viên da màu, mặc dù rất khó thu hút các mục sư da màu khi có nhiều con đường khác mở ra cho họ. Vào cuối những năm 1970, lời phàn nàn phổ biến của số đông sinh viên thời đó là về việc thiếu một chương trình giảng dạy chặt chẽ, về sự xa cách của giảng viên và khó khăn trong tìm kiếm việc làm (đặc biệt là với phụ nữ). Các giảng viên, cũng như ở Trường Giáo dục, phàn nàn về khối lượng công việc quá nhiều.■

George Rupp (sau này trở thành Hiệu trưởng Đại học Rice và kế đến là Columbia) giữ vị trí hiệu trưởng HDS vào năm 1979. Ông tiếp nhận một tập thể sinh viên chủ yếu theo đạo Tin lành (mặc dù có cả người Do Thái, Phật tử, một hoặc hai người theo đạo Hindu, thậm chí có lúc là cả người theo đạo Moonie.) Rupp hoàn toàn phục tùng các vị thần – chương trình giảng dạy thời thượng có sự thống nhất, gắn kết và phối hợp giữa lý thuyết với thực tiễn. Nhưng trường có vẻ khoan dung với những khác biệt tôn giáo hơn là những quan điểm khác nhau về các vấn đề xã hội. Năm 1985, Ari Goldman, một người Do Thái theo Chính thống giáo viết về tôn giáo cho tờ New York Times, đã dành một năm làm sinh viên HDS và xuất bản một cuốn sách về trải nghiệm của mình – The Search for God at Harvard (tạm dịch: Cuộc tìm kiếm Chúa Trời ở Harvard). Anh phát hiện rất nhiều ý thức nhóm – bao gồm các hội nhóm sinh viên người Mỹ gốc Phi, đồng tính nam, đồng tính nữ, người ủng hộ nữ quyền, Công giáo và Do Thái – và mối quan tâm rộng rãi đối với các vấn đề xã hội. Điều anh không tìm thấy là tính tôn giáo rõ rệt.■

Trường Sau đại học về Thiết kế (GSD) không gặp nhiều khó khăn với câu hỏi về mục đích tồn tại của mình bằng những khó khăn do tình trạng bất ổn nội bộ. Điều này một phần là kết quả của những xung đột về ý thức hệ và thẩm mỹ làm xáo động ngành kiến trúc và quy hoạch thành phố, một phần là hệ quả của sự bất ổn về nhân sự. Hiệu trưởng GSD vào năm 1970, cựu giáo sư Trường Kinh doanh Maurice Kilbridge, đã giúp xoa dịu những cơn bão bùng lên trong những năm cuối của nhiệm kỳ Gropius-Sert. Ông đã rất nỗ lực để khôi phục sự ổn định tài chính của trường bằng cách tăng gấp đôi số sinh viên, từ 293 lên 622. Nhưng ông không có khả năng lãnh đạo về trí tuệ và con người mà GSD rất cần. Khoa Kiến trúc đã rất phẫn nộ sau nhận xét của ông rằng các giảng viên “thường ngừng học hỏi ở tuổi 35.” Các giáo sư cấp cao về Quy hoạch Vùng và Đô thị đã cáo buộc Kilbridge vi phạm những quyền hợp lệ của họ, làm gián đoạn các chương trình, gây mất lòng tin. (Các thành viên Hội đồng Hugh Calkins và John Blum đã xem xét kỹ lưỡng các cáo buộc và bác bỏ chúng.)

Vấn đề nghiêm trọng hơn là sau khi Sert nghỉ hưu, GSD không có kiến trúc sư tên tuổi nào. Khoa Kiến trúc dường như trở nên trì trệ, bị trói chặt vào một “chủ nghĩa hiện đại” đã lạc hậu cả nửa thế kỷ, vẫn theo đuổi tính thẩm mỹ của thiết kế và “sự vô nghĩa của đa dạng hình ảnh” vào thời điểm cảnh quan môi trường và xã hội của nhà ở có tầm quan trọng mới. Khoa Quy hoạch Vùng và Đô thị cũng không khá hơn. Chương trình thiết kế đô thị của khoa rất nghèo nội dung, chỉ có “kết nối mong manh với thực tế”. Chương trình do một chuyên gia kinh tế chủ trì; chỉ một trong tám thành viên của nó có bằng cấp về quy hoạch vùng và đô thị; nó có rất ít liên hệ với các phòng ban và chương trình liên quan khác tại Harvard.■

Tòa nhà Gund của GSD được hoàn thành vào năm 1972, bị chỉ trích là “tòa nhà không ai muốn” – có thể tưởng tượng bình luận này gây ra sự ngượng ngùng lớn thế nào đối với một trường kiến trúc. Được thiết kế để nhấn mạnh công việc ở các xưởng cùng sự tương tác dễ dàng, nó không có ích cho một trường học bị chia rẽ sâu sắc về các phương pháp tiếp cận chính trị, ngữ cảnh và thẩm mỹ đối với chủ đề giảng dạy. Dấu hiệu của thời đại (mới): Các xưởng làm việc ở tòa nhà Gund được chuyển đổi thành phòng học.■

Cũng như các trường chuyên ngành khác ở Harvard, Trường Thiết kế có khả năng hồi phục được nuôi dưỡng bởi sức mạnh từ viện đại học mà nó là một thành viên. Năm 1975, Brian Berry đến từ Đại học Chicago để làm giáo sư Quy hoạch Vùng và Đô thị, đồng thời điều hành một phòng thí nghiệm sáng tạo về đồ họa máy tính và thiết kế không gian. Gerald McCue đến từ Berkeley để lãnh đạo khoa Kiến trúc vào năm 1976, và Moshe Safdie đã đưa khoa lên tầm quốc tế một lần nữa khi ông xuất hiện vào năm 1978 để điều hành một chương trình Thiết kế đô thị. Một điều mà trường không thể làm được: ngăn chặn sự thay đổi của quy hoạch đô thị từ một ngành thiết kế thành một ngành Khoa học xã hội. Năm 1980, Bok chấp thuận việc chuyển khoa Quy hoạch Vùng và Đô thị – với 40% sinh viên GSD – sang Trường Kennedy. Không phải ngẫu nhiên, Kilbridge từ chức hiệu trưởng vào năm đó sau nhiều áp lực, và Gerald McCue khoa Kiến trúc được ưa thích hơn đã kế nhiệm ông.■

McCue hóa ra là một hiệu trưởng hiệu quả, mặc dù tình trạng thiếu tài trợ của GSD, việc mất nguồn thu học phí từ khoa Quy hoạch và nhu cầu sửa sang lại tòa nhà Gund “cục nợ” là những gánh nặng đối với trường. Đến cuối thế kỷ XX, GSD vẫn bị khuấy động bởi những tranh cãi về quan điểm thiết kế như một thách thức thẩm mỹ hay như một ứng dụng của chính sách xã hội, và bởi khoảng cách giữa những ước mơ lớn với thành tựu nhỏ.■

TRƯỜNG KENNEDY

Trường chuyên ngành Harvard gần gũi nhất với trái tim và khối óc của Derek Bok là Trường Quản lý nhà nước Kennedy (KSG). Ông nhìn thấy ở đó nhiều khả năng là nơi sản sinh ra sự kết hợp giữa trí thức và công việc chính phủ phù hợp với tầm nhìn của ông về Harvard như một tổ chức giáo dục hữu ích hơn cho xã hội. Sau chiến tranh Việt Nam và vụ Watergate, ông hỏi các trường đại học nói chung và Harvard nói riêng, có thể làm gì để “cải thiện mức độ dịch vụ công” và “giúp sinh viên sẵn sàng cho sự nghiệp phục vụ công chúng.” Các vấn đề về hiệu quả và tính hợp pháp không chỉ ảnh hưởng đến chính phủ, mà còn đến tất cả những tổ chức lớn của Mỹ (bao gồm cả các trường đại học.) Sự phát triển vượt bậc về quy mô và độ phức tạp vượt xa khả năng tự quản lý của trường. Ngành dân chính nói riêng đang thiếu người “có những kỹ năng tổng hợp cần thiết để đảm nhận công việc của nhiều chuyên gia và biến nó thành kế hoạch cùng chương trình rõ ràng để giải quyết các vấn đề dân chính quan trọng.”

Làm sao để đáp ứng nhu cầu này? Theo cùng một phương thức Viện trưởng Bok đã áp dụng cho các trường Luật, Kinh doanh, Y và Giáo dục: một chương trình giảng dạy cung cấp cho sinh viên những công cụ phân tích cần thiết để lựa chọn các chính sách phù hợp và đảm bảo chúng được áp dụng hiệu quả. Nhưng cũng cần nhiều hơn thế: sự hiểu biết về bối cảnh pháp lý và lịch sử của chính phủ, hơn hết là nền tảng đạo đức vững vàng. Nói tóm lại, phải biết cần làm gì, làm như thế nào và vì sao phải làm.

Bok phân biệt giữa một trường sau đại học về quản trị công chủ yếu dành cho việc nghiên cứu các chủ đề và đào tạo học giả mới, với một trường chuyên ngành về bộ máy nhà nước đào tạo những người sẽ làm công chức. “Ưu tiên rõ ràng” của ông là dành cho lựa chọn sau. Harvard thời thượng “phải cống hiến… sức lực cho việc đào tạo những người sẽ nắm giữ các vị trí quyền lực trong các cơ quan chính phủ.” Ông thấy trước KSG đang làm “cho lĩnh vực công những gì các trường Kinh doanh, Luật và Y làm cho những ngành nghề tư nhân tương ứng.” Ý tưởng gần gũi nhất với trái tim ông là Chương trình Chính sách Công của Trường Kennedy, bắt đầu vào năm 1969. Hơn bất cứ nơi nào khác, Harvard hợp thời của Bok, toàn tâm toàn ý cho sự kết hợp giữa chuyên môn và đạo đức, giữa tính chuyên nghiệp và dịch vụ công, có thể phát huy hết khả năng của mình ở đây.■

Nhưng tính chất của ngôi trường với tương lai như ông mong muốn rất phức tạp và mơ hồ. Học viện Chính trị của KSG tập trung vào mối quan tâm của các chính trị gia đương nhiệm, và Chương trình Quản trị công hướng tới những công chức đang làm việc. Sau đó, Chương trình Chính sách công kéo dài hai năm được thêm vào. Thiên về phân tích và lý thuyết (chỉ một trong bốn khóa học cốt lõi của nó được dành cho phân tích chính trị,) nó đem lại cảm giác tự chủ nghề nghiệp đáng hoan nghênh cho KSG và thúc đẩy sự phát triển đội ngũ giảng viên riêng biệt không phụ thuộc vào FAS.

Một sự kiện đáng chú ý trong quá trình phát triển của KSG là quyết định không xây dựng Thư viện Kennedy trên địa điểm dự kiến ở khu vực Cambridge. Nguyên nhân bề ngoài là sự phản đối của cư dân địa phương đối với việc chặt bỏ một hàng cây tiêu huyền để mở rộng Khu tưởng niệm liền kề. Sâu xa hơn là người dân địa phương muốn rũ bỏ một công trình có khả năng thu hút nhiều khách du lịch. Một khu bến cảng bên cạnh khuôn viên mới của Đại học Massachusetts tại Boston đã trở thành trụ sở của Thư viện-Bảo tàng. Khu đất rộng gần 60.000 m2 của Harvard nay bao gồm Công viên Tưởng niệm JFK rộng gần 30.000 m2, Trường Kennedy (12.000m2) và 18.000 m2 dành cho phát triển thương mại chịu thuế. Phần này sau đó bao gồm một khách sạn sang trọng, các nhà hàng, văn phòng và căn hộ cao cấp. Toàn bộ quần thể hoành tráng này là biểu tượng cho lối sống trẻ trung, gắn liền với giáo dục đại học, có tư duy sinh thái học của xã hội thời kỳ Kennedy làm tổng thống và của ngôi trường mang tên ông.

Graham Allison của khoa Bộ máy nhà nước, người trở thành hiệu trưởng Trường Kennedy vào năm 1977, đã chứng tỏ mình là một doanh nhân học thuật hàng đầu. Ngôi trường không có những cựu sinh viên giàu có, thân thiện như của trường Luật và Kinh doanh. Công việc đào tạo công chức và chính trị gia dường như cũng không đem lại thái độ biết ơn và lòng trung thành của các nhà hảo tâm như ở những trường chuyên ngành khác. Nhưng sự tận tụy của Viện trưởng Bok đối với trường, sự năng động của hiệu trưởng, trên hết là sự pha trộn mạnh mẽ giữa năng lực và hiệu quả công việc của KSG đã thu hút một số nhà tài trợ, biến nó thành câu chuyện thành công lớn nhất của Harvard trong 30 năm cuối thế kỷ XX.

Tốc độ phát triển của trường ban đầu bị chậm lại do tình hình suy thoái kinh tế chung những năm 1970. Nhưng Học viện Chính trị của trường đã phát triển rực rỡ. Học viện thường xuyên đưa những nhân vật của công chúng đến Harvard, có vai trò như một trung tâm thảo luận tự do về các vấn đề chung của xã hội, tương đương với những câu lạc bộ tranh luận của Đại học Oxford và Cambridge. Đối với sinh viên đại học và nhiều người khác, đây là phần dễ thấy nhất trong hoạt động của Trường Kennedy. Học viện này cũng bắt đầu thực hiện những buổi định hướng chuyên sâu tại chỗ cho các thị trưởng và dân biểu mới được bầu: một thành công cho đến năm 1994, khi các sinh viên năm nhất theo đảng Cộng hòa từ chối tham dự với lý do Trường Kennedy là bộ phận thuộc sở hữu hoàn toàn của đảng Dân chủ. Không phải ngẫu nhiên, giám đốc tiếp theo của học viện là Thượng nghị sĩ đã nghỉ hưu của đảng Cộng hòa Alan Simpson bang Wyoming, và hiệu trưởng tiếp theo của Trường Kennedy là Sheila Burke, người phụ trách chiến dịch tranh cử của ứng cử viên tổng thống năm 1996, Robert Dole thuộc đảng Cộng hòa.

Từ quan điểm của đa số giảng viên KSG, Học viện Chính trị là bộ phận ngoài lề đối với hoạt động chính của trường: đào tạo công chức tương lai và đương nhiệm. Chương trình Thạc sĩ Quản trị Công (MPA), có từ những ngày trước khi thành lập Trường Kennedy, đã thu hút các quan chức tiểu bang và địa phương có đến 10 năm kinh nghiệm cũng như đủ khả năng học một năm tại Harvard. Chương trình Thạc sĩ Chính sách Công (MPP), có danh tiếng và sức hấp dẫn còn cao hơn, thu hút tới 1.000 người đăng ký cho một lớp 150 học viên vào cuối những năm 1980. Ngày càng có nhiều chương trình đào tạo kỹ năng điều hành dành cho các quan chức nhà nước, gần giống với những chương trình đào tạo quản lý nâng cao của Trường Kinh doanh.

Mặc dù Bok – và Trường Kennedy – rất tận tâm với ngành quản lý nhà nước, thật đáng lo ngại khi chỉ có khoảng một nửa số sinh viên tốt nghiệp của trường làm việc trong lĩnh vực công vụ. Vì sao? Một phần vì chính phủ phát triển chậm (nếu không nói là không phát triển) nên không có nhiều vị trí công việc. Một phần là do những sinh viên tốt nghiệp bị thu hút vào các tổ chức vận động hành lang và tư vấn, công ty luật, nhóm chuyên gia cố vấn, nhóm hoạt động vì môi trường và những mục tiêu đơn lẻ khác đã phát triển bên cạnh các cơ quan chính thức của chính phủ.■

Viện trưởng Bok ca ngợi tính chuyên nghiệp mới của Trường Kennedy. Nhưng ông nhận thức rõ rằng việc ban hành chính sách liên quan đến nhiều vấn đề hơn là chỉ xây dựng chính sách: “các vấn đề về đạo đức và chiến thuật chính trị” không biến mất khi phải đối mặt với phân tích chi phí-lợi ích. Khi người dân ngày càng thất vọng với chính quyền, một trường học giảng dạy về lý thuyết và phân tích phải làm thế nào với sự thiếu vắng niềm tin đã ảnh hưởng đến quá nhiều sinh viên của họ? Thật khó để đo lường mức độ hiệu quả của KSG trong việc trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết cho một nghề mà có lẽ không hoàn toàn là nghề nghiệp.

Và trường đã có sẵn những căng thẳng nội bộ. Vấn đề dai dẳng nhất là giữa các giáo sư khoa Kinh tế và Bộ máy nhà nước đến giảng dạy, kéo theo những vấn đề từ bộ phận/bộ môn của họ, với số lượng các giảng viên chính thức ngày càng tăng của trường. Một vấn đề khác là những bất hòa đôi khi xảy ra giữa các nỗ lực gây quỹ của Hiệu trưởng Graham Allison và tính nhạy cảm của việc đào tạo sau năm 1970. Năm 1979, Quỹ Charles Engelhard đã tài trợ 1 triệu đô-la cho một thư viện các vấn đề công cộng. Engelhard quan tâm đến khai thác vàng ở Nam Phi, điều này không phù hợp với các sinh viên luôn sôi sục vì chế độ phân biệt chủng tộc. Một bản kiến nghị của sinh viên kêu gọi Hiệu trưởng Allison không đặt tên thư viện theo tên nhà tài trợ, nhưng vẫn nhận tiền; tờ Crimson thêm dầu vào lửa; bài phát biểu của một sinh viên năm cuối Harvard tại lễ khai trương thư viện đã khuấy động đám đông; cuối cùng, cái tên Engelhard bị loại bỏ. Một thập kỷ sau đó, Allison lại gặp rắc rối khi hứa sẽ bổ nhiệm vợ chồng nhà tài trợ 500.000 đô-la “vào các vị trí thích hợp ở KSG cho phép họ mang danh nghĩa công chức viện đại học cùng những đặc quyền đi kèm.” Mặc dù dường như đặc quyền này không nhiều hơn một thẻ thư viện Harvard, nhưng vẫn có nhiều người phản đối hành vi “mua bán” này.■

Allison rời vị trí hiệu trưởng vào năm 1988, sau khi đã chứng kiến đội ngũ giảng viên tăng từ 20 lên 75, số sinh viên tăng từ 200 lên 750 một năm, số chương trình điều hành tăng từ 1 lên 10, số trung tâm nghiên cứu từ không có lên thành 9, tài trợ từ 20 triệu đô-la lên thành 150 triệu đô-la. Kế nhiệm ông là giáo sư môn Bộ máy nhà nước So sánh Robert Putnam, một học giả xuất sắc, việc bổ nhiệm đã đánh dấu sự nổi bật toàn diện của trường về danh tiếng học thuật. Nhưng việc này cũng làm bùng lên cuộc tranh chấp nội bộ âm ỉ giữa giới chính trị và người làm các công việc của chính phủ với những nhà tư tưởng chính sách công. Theo một nhà báo của tờ Boston Globe, “với khoảng cách khổng lồ giữa kỹ năng phân tích và sự nhạy bén chính trị, vốn là gốc rễ của cuộc khủng hoảng về bản chất của Trường Kennedy, Putnam đã bị hủy hoại.” Năm 1991, ông quay về khoa Bộ máy nhà nước tương đối thanh bình, và người kế nhiệm ông ở vị trí hiệu trưởng là Albert Carnesale với tính cách thực tế hơn; sau đó, vào năm 1995, là giáo sư sắc bén (chắc chắn là về chính trị) của khoa Bộ máy nhà nước, đồng thời là chuyên gia An ninh quốc gia Joseph Nye.

Bok cho rằng trong suốt hai thập kỷ đầu tiên, Trường Kennedy đã trở thành một tổ chức tự chủ, với một chương trình giảng dạy khả thi về phân tích chính sách và quản lý công. Giai đoạn tiếp theo là tìm ra cách để “giúp các quan chức chính phủ vượt ra khỏi vai trò quan chức và kỹ thuật viên đơn thuần để trở thành những người mà chúng ta sẵn sàng giao phó các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.” Bất chấp những nỗ lực không ngừng để định hình chương trình giảng dạy theo các mục tiêu này, không chắc Harvard – hay bất kỳ học viện nào khác – đã đáp ứng được thách thức này. Sự tham gia của tiền bạc vào đời sống chính trị và vụ việc tai tiếng của Clinton năm học 1998-1999 khó mà khiến người ta tin rằng giới chính trị và chính phủ Mỹ có sự thay đổi toàn diện về đạo đức. Và bất chấp sự chú trọng của Bok vào lĩnh vực bộ máy nhà nước, các cựu sinh viên JFK vào cuối thế kỷ XX vẫn tiếp tục nổi tiếng trong các công ty tư vấn, tổ chức vận động hành lang và nhóm lợi ích công cộng mà việc hoạch định chính sách công được thuê ngoài.■

Câu chuyện dài tập về Trường Kennedy đã bộc lộ dưới dạng nguyên sơ một vấn đề ngày càng làm đau đầu Harvard và các trường đại học hàng đầu khác của Mỹ trong những thập kỷ cuối thế kỷ XX. Chế độ coi trọng tài năng và sự sung túc những năm 1940, 1950 và 1960 đã được bổ sung bởi tính hợp thời, sự đa dạng cùng chủ nghĩa quân bình của những năm 1970, 1980 và 1990. Các trường chuyên ngành của Harvard, cũng như các ngành Khai phóng và Khoa học, đã giành được danh tiếng hiếm thấy ở tầm cỡ thế giới trong số các tổ chức xã hội. Nhưng ở đỉnh cao của quyền lực, sự giàu có và uy tín của viện đại học, các vấn đề dai dẳng vẫn tồn tại: những câu hỏi về mục đích (“sứ mệnh”), về sự kết nối với xã hội rộng lớn hơn. Chi phí học đại học tăng đều đặn, như vậy có đáng không? Các trường đại học đều đặn tích lũy kiến thức và chuyên môn, liệu giá trị xã hội của họ có tăng tương xứng không? Các trường đại học cống hiến hết mình cho những giá trị xã hội lớn – sự đa dạng, chủ nghĩa quân bình; chúng có làm thay đổi dư luận không? Các trường đại học tuyên bố đang có ích hơn bao giờ hết cho xã hội; xã hội có đồng ý như vậy không?

Chương 19:
Trường đại học

Trường Đại học chiếm vị trí nào trong Viện đại học Harvard hiện đại? Với đội ngũ quản trị trung ương mở rộng, những giảng viên miệt mài nghiên cứu, các trường chuyên ngành giàu tham vọng và quyền năng? Có một thứ quan trọng hơn rất nhiều so với danh sách dài những mối đe dọa đó. Trường Đại học vẫn là phần nổi trội và danh giá nhất của viện đại học. Nó tập hợp lượng quyên góp tài trợ lớn nhất, vượt trội về đẳng cấp so với các đối thủ trong việc chiêu mộ được những sinh viên đáng săn đón nhất; nó chính là hình tượng của Harvard trong tâm trí công chúng. Và nó hòa mình vào bầu không khí thời đại của viện đại học cuối thế kỷ XX.

TRÚNG TUYỂN VÀ TRẢ HỌC PHÍ

Suốt nhiều thập kỷ, việc tuyển sinh vào Đại học Harvard là một cuộc chiến không khoan nhượng về việc ai sẽ được nhận vào và căn cứ vào đâu để có được quyền tiếp cận. Việc thu nhận ứng viên người Do Thái là hòn đá thử vàng trong xung đột giữa hai luồng tư tưởng giai cấp tinh hoa và tư tưởng trọng nhân tài từ thập niên 1920 đến thập niên 1950. Thế rồi một vấn đề khác lại nổi lên: làm thế nào để chọn được lớp sinh viên mới cho trường từ đông đảo ứng viên đủ tiêu chuẩn. Khi tiêu chí lựa chọn trở nên phức tạp và bí hiểm, quy mô và chất lượng bạt ngàn của tập hợp các ứng viên cho phép các thành viên Ban Tuyển sinh, thay vì các giảng viên, định nghĩa điều kiện nhập học.

Kết quả là các thứ hạng được thiết kế theo sự nổi trội của cá tính hơn là những tiêu chí thuần về trí tuệ và học thuật. Những siêu sao về trí tuệ là một nhóm nhỏ gần như chắc chắn sẽ được nhận vào. Một ngưỡng trình độ học vấn nhất định sẽ được đặt ra làm mức sàn cho việc tuyển sinh, tiếp đó là phẩm chất cá nhân, các hoạt động ngoại khóa, năng khiếu nghệ thuật hoặc thể thao, trạng thái “truyền thống gia đình” và sự đa dạng về địa lý, tạo thành quỹ gen tuyển sinh. Sau thập niên 1960, thêm sắc tộc và giới tính được bổ sung. Chase Peterson, Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh trong những năm sôi sục từ 1967 đến 1972, cho rằng những tiêu chí lựa chọn đã mở rộng bao gồm cả sự bền bỉ, kiên trì, có tri thức sâu và tinh thông, hào phóng trong xã giao, cởi mở trong học thuật cùng bản lĩnh cá nhân. Một danh sách những ưu điểm đáng có của sinh viên nhập học trong những năm 1990, bao gồm “trung thực, công bằng, cảm thông, vị tha, lãnh đạo và chủ động”, cùng sự nhấn mạnh: “Chúng tôi đánh giá cao giá trị về khả năng vượt qua những giới hạn bản thân của ứng viên để hòa mình cống hiến cho đời sống của cộng đồng.” Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh trong những năm 1950, Wilbur Bender, quan niệm rằng “một cậu nông dân xứ Scandinavia chơi ván trượt điệu nghệ” tốt nhất nên đứng đầu lớp trượt ván địa phương hoặc huấn luyện trượt ván cho các bạn trẻ nội thành nếu mong muốn được vào Harvard cuối thế kỷ XX.■

Cơ chế mới mang theo một số thành kiến cũ. Nhóm tác chiến về thành phần sinh viên được thành lập năm 1977 thừa nhận những căng thẳng về sự đa dạng hóa dẫn đến “những biến tấu từ các tiêu chí tuyển sinh về học thuật chặt chẽ.” Nó cảnh báo rằng việc chỉ phụ thuộc vào điểm số hoặc xếp hạng học lực có thể cản bước những sinh viên ngoại ô và tầng lớp trung lưu, sáng tạo trong nghệ thuật nhưng không xuất sắc trong thể thao. Khi Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh Peterson giải thích cho một nhóm giảng viên rằng từ “bánh rán vòng” (the donut) được coi như cách nói tắt chỉ những khu ngoại ô bao quanh thành phố, nơi các ứng viên sinh sống, một giảng viên gốc Do Thái lại dùng từ “bánh vòng” (the bagel)⁶⁸. Peterson đáp trả không mấy ôn hòa rằng “cho dù trường trung học ngoại ô ấy có là bánh bagel hay bánh pudding Yorkshire, ủy ban vẫn sẽ tuyển sinh thành công mà không màng đến yếu tố chủng tộc”.■

Khi một vài sự bất bình đẳng giảm đi, những bất công khác lại nảy sinh: sự công bằng hóa ra là một cuộc chơi có tổng bằng 0. Trong những năm 1980, một số người nghĩ Harvard có “vấn đề về tầng lớp trung lưu”: chật vật khi thu hút tuyển sinh từ những gia đình có ngưỡng thu nhập hằng năm trong khoảng 18.000-40.000 đô-la. Cơ chế hỗ trợ tài chính dựa trên thu nhập gia đình và tài sản lại không có lợi cho các gia đình trung lưu sống tiết kiệm và không vay nợ. Những ứng viên thuộc tầng lớp lao động chân tay, vốn chưa từng đông đảo, giờ sụt giảm số lượng đáng kể. Chỉ khoảng 10% lứa 1988 là có gốc gác gia đình không liên quan đến bậc giáo dục đại học.■

Nhưng cam kết của Trường Đại học về đa dạng sắc tộc và dân tộc vẫn vững như đá tảng. Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh tuyên bố: “Nếu Harvard trở thành trường mạnh mẽ nhất thế kỷ XXI… (nó) sẽ là trường có cơ cấu đa dạng phong phú nhất… xuất sắc và đa dạng là cùng một mục tiêu.” Hiệu trưởng Neil Rudenstine đã dành hẳn phần mở rộng báo cáo thường niên 1993-1995 cho lịch sử đa dạng hóa ở Harvard, cho thấy nó đã giúp ích cho viện đại học ra sao. Trên thực tế, nhóm mới đông đảo nhất – phụ nữ, người gốc Á – đã nâng cao trình độ học thuật của các ứng viên Harvard. Điểm chuẩn SAT đầu vào tuyển sinh là từ mức cao 500 điểm năm 1956, đến mức cao 600 điểm năm 1979, rồi mức tối thiểu 700 điểm năm 1999.

Phụ nữ là yếu tố đổi mới đáng kể nhất trong khung cảnh Đại học Harvard. Đầu những năm 1970, Derek Bok đã thay đổi tỷ lệ tuyển sinh nam:nữ từ 4:1 về 2,5:1. Rồi, ngay sau đó, khi việc tuyển sinh Radcliffe và Harvard được hợp nhất, việc xét nhập học không còn phân biệt giới tính. Với sự hỗ trợ từ mạng lưới tuyển dụng rộng khắp và các nguồn lực hỗ trợ tài chính vượt trội, lượng nữ sinh đăng ký nhập học đã tăng 60% từ năm 1975 đến năm 1984, trong khi số ứng viên nam da trắng năm 1984 giảm 1.000 so với năm đỉnh điểm 1978. Tới năm 2000, nữ sinh chiếm 46% số sinh viên trong trường.■

Làn sóng gia tăng ứng viên người Mỹ gốc Á cũng là điểm tươi mới trong chính sách tuyển sinh của Harvard. Người Mỹ gốc Hàn có một sự hâm mộ đặc biệt với trường Harvard. Một trường luyện thi được đặt tên là Harvard-Excel dành riêng cho giới trẻ Koreantown ở Los Angeles, Bakerfield và Irvine. Một người nhập cư trẻ ở Los Angeles, rời Seoul mới ba năm, được nhận vào cả Harvard, Yale và Princeton; cậu ta tâm sự với người cha bán hàng tạp phẩm rằng sẽ đến Princeton; người cha trả lời: “Con nói gì vậy? Con sẽ học ở Harvard.”

Số lượng người châu Á ở trường làm dấy lên nỗi lo cũ về một nhóm thiểu số có thành tích nổi trội. Một nghiên cứu cho thấy nhóm này có điểm SAT trung bình cao hơn 112 điểm so với những bạn da trắng cùng lớp. Nhưng cũng không có bất cứ hạn mức nào cho số người Mỹ gốc Á, và tỷ lệ của họ trong sinh viên tăng từ 4% năm 1979 đến 17% năm 2000.■

Việc nhập học của người da màu và người gốc Tây Ban Nha gây tranh cãi nhiều hơn. Một cuộc tranh luận nổ ra về số lượng và hạn mức, làm người ta liên tưởng đến mớ hỗn độn trước kia về việc tuyển sinh viên Do Thái, ngoại trừ vấn đề lần này là tăng thay vì giảm số lượng tuyển sinh. Đồng ý rằng trong những năm 1960 và 1970, một lượng không hợp lý những sinh viên da màu chưa được chuẩn bị tốt được tuyển vào trường đã khiến tất cả mọi người khó xử. Nhưng chuẩn tuyển đầu vào đã chặt chẽ hơn, và Harvard thu hút được phần đáng kể trong lớp sinh viên da màu cao điểm nhất trong nước. Năm 1998, trường Đại học tuyển 63 sinh viên từ Chương trình học bổng ưu tú quốc gia Mỹ (một cuộc thi dành riêng cho sinh viên Mỹ gốc Phi), gấp 2-3 lần số lượng tuyển của bốn trường đứng sau; Sinh viên da màu chiếm 7% lượng sinh viên năm 1979 và 8% năm 2000. Trong cùng thời kỳ, số người nhập cư gốc Tây Ban Nha đã tăng từ 3,4% lên 8%.

Mức độ thực hiện cam kết đa dạng hóa về sắc tộc và giới tính của Harvard đi đôi với lợi ích tuyển sinh đang tồn tại: đa dạng hơn nữa vùng miền (đặc biệt là khi dân số Mỹ dịch chuyển sang phía Nam và Tây); các vận động viên; áp lực của các giảng viên để thu nạp những tài năng kiệt xuất về học thuật; càng nhiều hơn nữa các “con nhà nòi” (những trường dự bị cũ, các gia đình truyền thống cũ, con cháu các cựu sinh viên, các nhà tài trợ lớn và giảng viên.) Một thành viên tham gia kỳ tuyển sinh thường niên so sánh nó với một sàn giao dịch hàng hóa với các chuyên viên giao dịch về dòng dõi, vận động viên, nhà khoa học, người phương Nam, gốc Phi, gốc Tây Ban Nha… đang chào bán hàng hóa của mình.

Và rồi có một mức tăng đột biến về tổng số ứng viên tham gia xét tuyển. Số lượng sinh viên mỗi khóa của cả Harvard và Radcliffe vẫn ở mức khoảng 1.660 vào thập niên cuối thế kỷ. Nhưng số người đăng ký thì tăng phi mã: từ 7.000-8.000 một năm trong những năm 1970 lên đến 15.000-20.000 trong thập niên 1990. Chất lượng của ứng viên cũng không kém phần ấn tượng. Năm 2000, trong số 18.691 ứng viên dự tuyển, có gần 2.000 người có điểm SAT vấn đáp tuyệt đối 800, và hơn 2.500 người điểm tối đa tương tự ở phần Toán. Khoảng 3.500 ứng viên là thủ khoa ở trường trung học. Chỉ 2.035 (10,9%) trúng tuyển. Tỷ lệ nhập học sau trúng tuyển của Harvard là gần 80%, cao hơn bất cứ trường đại học nào khác.■

Harvard cuối thế kỷ XX đã trở thành viện đại học của nước Mỹ, một hình ảnh biểu trưng tương tự như Dallas Cowboys của bóng đá chuyên nghiệp thập niên 1980. Theo Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh năm 1994, câu trả lời nằm ở sự thổi phồng của truyền thông, việc tuyển dụng rầm rộ, cơ chế hỗ trợ tài chính theo nhu cầu, chất lượng cơ sở vật chất và khả năng kết nối với thành công của Harvard. Chất lượng vượt trội của trường không nằm trong danh sách này. H. L. Mencken (tham khảo Lời mở đầu) hẳn sẽ đồng tình.■

Một vài người hoài nghi liệu việc xét tuyển hàng loạt với khối lượng lớn có khôn ngoan không, khi chỉ có chừng 10% ứng viên có cơ may thành công. Chủ nhiệm Ban Tuyển sinh William Fitzsimmons trả lời năm 1998: “Chẳng ai muốn làm buồn lòng 15.000 người cả. Nhưng nếu muốn xây dựng một lớp học xuất chúng, bạn phải làm vậy”. Điều này phản ánh một niềm tin sâu sắc vào khả năng của các chuyên viên tuyển sinh tham gia sứ mệnh lớn hơn: “kiến tạo xã hội” (thuật ngữ mà họ dùng). Dù chưa rõ những nỗ lực này có đem lại kết quả xứng đáng hay không, các chuyên viên tuyển sinh vẫn đinh ninh rằng hành động đặc biệt của họ là một cách marketing hiệu quả: nó cho thấy Harvard luôn không ngừng thực hiện cam kết tuyển được những sinh viên chất lượng hàng đầu.■

Kết quả: tuyển sinh không phải công việc dành cho (giảng viên) nghiệp dư. Trong những năm đầu thập niên 1990, mỗi người trong 29 chuyên viên phải đọc tới 2.000 trang hồ sơ để đảm bảo mỗi hồ sơ ứng viên được đọc 2-3 lần về mặt lý thuyết. Nhưng khi số lượng ứng viên tăng lên, thực sự không thể nào bảo đảm mức độ xem xét này. Tới cuối thập niên 1990, hơn 6.000 yêu cầu tuyển sớm (một danh mục tuyển sinh ngày càng phổ biến) phải được xem xét từ cuối tháng 10 cho đến giữa tháng 12, và phần còn lại từ cuối tháng 12 đến giữa tháng 3. Những tiểu ban cho từng vùng miền lớn vật lộn với phần việc được giao, cũng như các nhân viên được giao chuyên trách những trường trung học “đầu vào”. Hàng trăm cựu sinh viên (được chỉ dẫn bởi 43 trang “Cẩm nang Phỏng vấn”) sẽ phỏng vấn các ứng viên tiềm năng, bổ sung ấn tượng của họ vào bảng điểm, bảng nhận xét năng lực, lời nhận xét của giáo viên, bài luận của ứng viên và những bình luận của người đọc được nộp ồ ạt vào trung tâm tuyển sinh. Trong tháng 3, một ủy ban tuyển sinh gồm 31 thành viên (bao gồm các giảng viên, những người khá ngoài lề) xem xét khuyến cáo của các tiểu ban, và tới tháng 4, một lứa sinh viên mới thành hình.■

Có một thay đổi đo lường được ở bộ phận sinh viên của trường Đại học. Năm 1976, 80% là người da trắng không có gốc Tây Ban Nha, trong khi con số này là 43% năm 2000. Tới những năm 1990, 70% sinh viên Harvard tới từ các trường trung học công lập. Con cháu các cựu sinh viên chiếm 20% lứa 1970, 10-15% những năm cuối thế kỷ. Tờ Crimson nghĩ rằng thật không phải lẽ cho lắm khi con cháu các cựu sinh viên vẫn cao gấp ba lần số ứng viên không phải con nhà nòi, nhưng cơ quan tuyển sinh tuyên bố rằng về mặt bằng chung thì họ có chất lượng cao hơn.■

Các giáo sư ngành Nhân văn cho rằng những người giỏi về khoa học tự nhiên sẽ có ưu thế nhất trong số ứng viên năng khiếu. Rõ ràng, các thần đồng về khoa học và toán học có vẻ nổi bật nhất, và các nhà khoa học chắc chắn muốn tuyển những hạt giống ưu tú nhất trong số này. Trong lứa sinh viên được tuyển năm 1997, có 861 sinh viên ngành khoa học tự nhiên, so với 377 sinh viên ngành khoa học xã hội và 354 sinh viên ngành nhân văn (Có bao nhiêu người thực sự giỏi khoa học tự nhiên lại là chuyện khác). Ban tuyển sinh tuyên bố họ phải đào thật sâu các hồ sơ ứng tuyển mới duy trì được số lượng sinh viên ngành nhân văn như vậy.■

Học phí và hỗ trợ tài chính trở thành vấn đề nổi cộm vào cuối thế kỷ XX. Việc tăng học phí dốc đứng trong giai đoạn 1970 có lý do tạm ổn là lạm phát. Nhưng mức tăng đầu những năm 1980 thì bắt đầu vượt xa mức đội giá sinh hoạt phí. Tới năm 1993, theo một ước tính, học phí của một sinh viên Harvard cao gấp đôi mức giá quy đổi lạm phát đơn thuần từ năm 1982.■

Từ đầu thập niên 1970 trở đi, Harvard rất dồi dào tiền bạc để chọn ứng viên họ muốn, rồi đề xuất các gói hỗ trợ – trợ cấp chính phủ (55%), cho vay (9%) và hỗ trợ việc làm (10%) – đủ cho mọi lựa chọn nhập học. Nhưng khi chi phí leo thang (tổng cộng là 32.164 đô-la một năm cho học phí, phòng, trang bị và các phí khác năm 2000-2001), áp lực là phải giảm nhẹ gánh nặng cho những đóng góp của phụ huynh, các khoản vay và dự phòng cho công việc. Cuộc chiến thu hút ứng viên khiến nhiều trường khác đề xuất các gói học bổng dựa trên học lực vào những năm 1990 – “gửi xe limousine tới đón”, theo thuật ngữ trong ngành. Một tình huống thực tế: phụ huynh của một ứng viên người Mỹ gốc Nhật trúng tuyển vào cả Harvard và Yale năm 1998 có tổng thu nhập năm là 100.000 đô-la. Họ được đề nghị đóng 20.000 đô-la một năm cho học phí ở Harvard, điều sẽ đe dọa khoản tiết kiệm hưu trí của họ. Vậy là con họ chuyển sang học ở Đại học Boston, nơi đề xuất học bổng toàn phần. Vì mức thu nhập, một vài sinh viên da màu cũng bị hạn chế việc tham dự vào chương trình tài trợ theo nhu cầu. Các trường khác đề xuất tài trợ mà không quan tâm đến thu nhập gia đình, và tỷ lệ nhập học chính thức sau trúng tuyển của Harvard đã có lần bị sụt giảm vào đầu thập niên 1990.■

Nhóm người cấp tiến bắt đầu chê bai “học bổng cho người giàu” và nhận thấy tính bảo thủ điển hình của nước Mỹ cuối thế kỷ XX. Neil Rudenstine cho rằng sự phát triển ồ ạt của học bổng theo học lực sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực tới hình thức tài trợ theo nhu cầu và vượt quá phạm vi của đạo lý thông thường. Nhưng từ góc độ của các trường khao khát sinh viên, đây là cách duy nhất để họ thu hút sinh viên giỏi mà các giảng viên ao ước và trường kỳ vọng. Điều tốt đẹp cho Harvard không có nghĩa sẽ tốt đẹp cho mọi người.■

Năm 1998, trường Princeton tăng mức hỗ trợ của họ cho các gia đình sinh viên có thu nhập thấp hơn 90.000 đô-la. Yale, Stanford và MIT hưởng ứng ngay sau đó. Bị đột kích bất ngờ, Harvard, theo cách thức lòng vòng, đã tăng ngân sách hỗ trợ tài chính và nói với các ứng viên trúng tuyển rằng nếu họ được đề xuất mức hỗ trợ tốt hơn ở trường khác, “đừng vội nghĩ rằng Harvard sẽ không phản ứng lại”. Sau đó không lâu, trường Đại học tăng số tiền trong các gói hỗ trợ. Khoảng 70% sinh viên Harvard nhận được một hình thức hỗ trợ học bổng nào đó; trung bình 23.000 đô-la. Nhưng rõ ràng hình thức cạnh tranh này mâu thuẫn lớn với chính sách học phí thu-cái-giá-thị-trường-sẵn-sàng- trả của một viện đại học thực dụng.■

CHƯƠNG TRÌNH CỐT LÕI VÀ CÁC LỚP HỌC

Sau cuộc khủng hoảng năm 1969, chương trình Giáo dục Đại cương của trường Đại học bị soi xét kỹ và bị cắt giảm. Giáo dục Đại cương đã khá già cỗi, sự gắn kết tri thức lỏng lẻo, những chỉ dẫn của nó chung chung và lý do tồn tại cũng không rõ ràng. Tới năm 1970, yêu cầu rà soát những về khóa học này như đã làm hồi cuối Thế chiến II lại nổi lên. Cam kết về một khóa học giống như Giáo dục Đại cương vẫn còn đó, nhưng phải điều chỉnh về chất để đáp ứng được thế hệ sinh viên mới. Và nó cũng phải được giảng dạy bởi những giảng viên chuyên môn hơn, vì không dễ để tìm được những người có đầu óc tổng quan về các vấn đề lớn.

Trên nền tảng này, năm 1974, Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky đã thực hiện một cuộc rà soát giáo dục bậc cử nhân. Trong vài năm, một ủy ban gồm sáu giảng viên và hai sinh viên đã cố gắng xác định xem một cử nhân giỏi của Harvard nên biết điều gì và làm sao để tạo nên điều tuyệt vời ấy. Hàng tá giáo sư đóng góp vào công thức cuối cùng cho một chương trình học Cốt lõi được triển khai năm 1978, dù đa phần nó là đứa con tinh thần của giáo sư Khoa học chính trị James Q. Wilson với sự hỗ trợ chủ yếu của giáo sư Sử học Bernard Bailyn. Họ thay thế chương trình Giáo dục Đại cương cũ kỹ, vốn tập trung vào một lượng kiến thức chia sẻ chung, bằng một mục đích khác: tổng hợp những cách tiếp cận tri thức đa dạng. Chương trình Cốt lõi cuối cùng bao gồm những khóa học được hiệu đính cẩn thận và chia thành 10 phần, bao trùm các chủ đề Nghiên cứu lịch sử, Văn hóa nước ngoài, Văn học, Âm nhạc và Nghệ thuật, Phân tích xã hội, Khoa học và Lý luận đạo đức. Sinh viên phải chọn các môn học trong tám chủ đề chính – tương ứng với một năm học – khác với chuyên ngành của họ. “Lý thuyết” của chương trình Cốt lõi là khái niệm về cách các nguyên lý chủ đạo vận hành, trang bị cho sinh viên Harvard những góc nhìn tri thức sẽ song hành cùng họ trên đường đời. Với ý nghĩa này, Chương trình Cốt lõi cô đọng lại thành công của các nguyên lý học thuật trong thập niên 1950-1960, như chương trình Giáo dục Đại cương đã làm với thắng lợi của nền dân chủ và văn minh phương Tây những năm 1930-1940.■

Chương trình Cốt lõi làm chấn động cộng đồng đại học Mỹ, như Giáo dục đại cương đã làm 30 năm trước. Nhiều trường học theo ngay, người hâm mộ xuýt xoa, người chỉ trích dè bỉu; một lần nữa, người Columbia và Chicago lại nhắc nhở một cách vô vọng cho mọi người gần xa rằng họ đã từng làm điều này. Nhưng dù sao chăng nữa, khi Harvard lên tiếng, mọi người đều lắng nghe.

Từ năm 1981 đến 1996, Chương trình Cốt lõi đưa ra 350 lớp, 80% trong đó được thiết kế cho chương trình. Một số lớp như “Vật chất trong Vũ trụ”, “Sinh học về hành vi con người”, “Những nguyên tắc kinh tế học”, “Pháp lý”, “Kinh Thánh và các hướng luận giải”, “Shakespeare” đặc biệt phổ biến, thu hút hàng trăm sinh viên. Nhưng đôi lúc, sinh viên (và không chỉ sinh viên) cảm thấy thật khó để nhận ra điểm khác biệt giữa một khóa Cốt lõi và khóa học do phân khoa đề xuất. Họ cũng than phiền về việc không có đủ lựa chọn trong một số lĩnh vực của chương trình. Các mục tiêu dạy “cách tư duy” hay “các mô hình tiếp thu kiến thức” cũng không được thể hiện trọn vẹn trong tất cả các lớp hay được hầu hết sinh viên dễ dàng tiếp nhận.

Giữa thập niên 1990, một ủy ban rà soát của giảng viên-sinh viên thực hiện một đợt đánh giá mới về những điều đã làm được trong suốt hai thập kỷ. Ủy ban này, sau đó là cả FAS, đều đồng lòng đánh giá những thành tựu của Chương trình Cốt lõi đã vượt xa hạn chế của nó.

90% Chương trình Cốt lõi được giảng dạy bởi những giáo sư kỳ cựu, từng giảng chuyên sâu trong lĩnh vực của mình. Nhờ được xây dựng trên cơ sở những nếp suy nghĩ thuộc về nguyên tắc, Chương trình Cốt lõi đã duy trì được sự ủng hộ của các giảng viên. Phần chuyển biến về chất liệu đáng kể nhất vào cuối thế kỷ là bổ sung những yếu tố định lượng hóa, phản ánh kỹ năng ngày càng trở nên thiết yếu trong giáo dục đại học.

Những chuyên ngành chính của Harvard tăng đáng kể vào cuối thế kỷ XX, hòa nhịp với sự phát triển chuyên môn hóa đang nảy nở và sự đa dạng của các ngành học. Tới cuối thế kỷ, một sinh viên Harvard có thể lựa chọn hơn 40 môn như vậy, bao gồm những môn truyền thống như Ngôn ngữ Anh, Kinh tế và Sinh học, những môn liên phân khoa (Lịch sử và Văn học, Nghiên cứu Xã hội) và các môn mới (Nghiên cứu phụ nữ, Khoa học môi trường, và Chính sách công). Với những sinh viên còn chưa thấy thỏa mãn, “Ủy ban chuyên trách những môn đặt biệt” sẵn sàng tạo điều kiện cho một khóa học thiết kế theo yêu cầu. Nhưng đa số sinh viên ở lại con đường chính thống của những chuyên ngành đã được mài giũa kỹ. Năm học 1975-1976, 56% các môn chính nằm rải rác ở bảy phân khoa: Hóa sinh, Sinh học, Kinh tế Học, Ngôn ngữ Anh, Chính sách công, Lịch sử, Tâm lý học và Quan hệ xã hội. Cũng những chuyên ngành này (bổ sung thêm phân khoa Nghiên cứu xã hội, giờ không còn hạn chế đối tượng học nữa) đã đóng góp 57% các chuyên ngành trong năm học 1998-1999.

Theo một cuộc thăm dò sinh viên năm cuối năm 1998, 85% “nhìn chung hài lòng” hoặc “rất hài lòng” với những khóa học chuyên ngành. Hai phần ba đánh giá tương tự với khả năng chung của giảng viên. Nhưng chương trình học không hẳn là phần quan trọng nhất của trải nghiệm đời sinh viên Harvard. Với khối lượng bốn khóa học và một lịch trình khá nhẹ nhàng – 11-13 tuần lên lớp và hai tuần chuẩn bị mỗi học kỳ – cũng dễ hiểu vì sao sinh viên Harvard có thể thường xuyên tham gia các hoạt động ngoại khóa phong phú của trường đại học.

ĐỜI SỐNG HỌC ĐƯỜNG

Mùa xuân năm 1975, Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky thiết lập một đội tác chiến về đời sống học đường, có nhiệm vụ thực tế là xem xét lại các kết quả của thập kỷ sôi động trước đó. Đội này phát hiện ra phong cách hướng dẫn kiểu xưa cũ “nói ít hiểu nhiều” đã biến mất. Một khối sinh viên phong phú đa dạng đòi hỏi phương pháp quản lý hành chính và có tổ chức hơn. Những liên hệ thân tình trực tiếp với các giáo sư giờ chỉ hạn chế ở những sinh viên tài năng hoặc/và đủ bản lĩnh để vượt qua rào cản của tỷ lệ sinh viên/giảng viên quá cao, cũng như những giáo sư quá miệt mài trong sự nghiệp nghiên cứu của mình. Những liên hệ này cũng không diễn ra trong các khu nhà như ý định ban đầu mà ở lớp học. Đa phần, báo cáo của đội tác chiến ngụ ý rằng sự khái quát không thể hiện được hết hàng nghìn con người trẻ trung, thông minh và tràn đầy năng lượng. Từ góc nhìn năm 2000, rõ ràng lực lượng xã hội của những năm 1960 có tác động mạnh mẽ và lâu dài đến các khía cạnh bề mặt trong đời sống sinh viên Harvard. Nhưng cũng thật quá hời hợt khi cho rằng một văn hóa đại học cổ điển và mạnh mẽ như Harvard có thể dễ dàng xuôi dòng và uốn mình theo cơn gió đổi thay của thời đại như vậy.■

Những “kẻ thua cuộc” trong việc chuyển dịch tuyển sinh vào phần tư cuối của thế kỷ là các sinh viên dòng dõi, những sinh viên da trắng theo đạo Tin lành của các trường dự bị cao cấp New England. Một lượng lớn những sản phẩm của cuộc chiến Exeter-Andover⁶⁹ vẫn tiếp tục tới Harvard, nhưng giờ đây, họ có thể là người Do Thái, gốc Phi, gốc Á. Và tám câu lạc bộ sinh viên tinh hoa, “Final Clubs”, có vẻ đã lùi vào dĩ vãng. Chỉ có 3% sinh viên là thành viên các câu lạc bộ này vào cuối thế kỷ XX. Hasty Pudding và Signet Clubs, các câu lạc bộ ít xa cách xã hội hơn, chấp nhận kết nạp phụ nữ sau năm 1970; Final Clubs thì cương quyết không nhượng bộ. Dù vậy, đến năm 1986, một phần ba các chủ tịch câu lạc bộ là người Do Thái và phần còn lại là người da màu. Porcelian, câu lạc bộ tinh hoa nhất, thỉnh thoảng mới có người Do Thái, và năm 1983 (trước sự kinh hãi của các huynh trưởng) đã nhận một người da màu – về sau rời đến St. Paul.

Áp lực lớn nhất của các câu lạc bộ là kết thúc chế độ chỉ nhận nam sinh của họ. Một nhà quản trị nhận định: “Đây là trận chiến của Harvard mới chống lại Harvard cũ.” Vấn đề này kết thúc dứt điểm khi trường Đại học cắt đứt mối liên hệ còn lại với các câu lạc bộ, nghĩa là họ không còn được dùng hệ thống sưởi ấm giá rẻ của Harvard hay tiếp cận dịch vụ điện thoại và danh sách địa chỉ thư của các cựu sinh viên. Rõ ràng, họ có thể gánh vác chi phí tài chính và xã hội của sự cô lập: tới năm 2000, chưa câu lạc bộ nào có thành viên nữ.■

Với tất cả nỗ lực đa dạng hóa sắc tộc và dân tộc trong khối sinh viên của Harvard, bộ mặt các lứa sinh viên của trường không có nhiều thay đổi trong thế kỷ XX – trừ thực tế là con cái của các gia đình khá giả, hoặc/và những chuyên gia được đào tạo bài bản được thay thế bằng các gia đình doanh nhân giàu có, và số lượng sinh viên có gốc gác lao động đơn giản hoặc nông dân vốn đã rất vắng vẻ giờ chỉ còn một nửa.■

Sự đa dạng cũng bị ảnh hưởng bởi sự đồng nhất văn hóa của lứa thanh niên cuối thế kỷ XX. Chuẩn đầu vào của Harvard – điểm số cao, đạt mức độ siêu phàm về năng khiếu ngoại khóa và/hoặc sự gắn kết cộng đồng – đã bồi dưỡng nên một lứa đều tăm tắp về hình thức xã hội. Khuynh hướng cánh tả đã tự do lan tỏa ở trường cuối thế kỷ XX không kém gì tư tưởng Cộng hòa ôn hòa ở nửa đầu thế kỷ. Một mặt trận rải rác các nhân vật mang tư tưởng thận trọng và những xuất bản tẻ nhạt của họ gợi nhớ một cách kỳ quặc tới tông điệu và phong cách của những nhân vật cánh tả xưa cũ.

Cách ăn mặc, ngôn ngữ và những yếu tố khác trong văn hóa sinh viên sau năm 1970 nhấn mạnh sự thay đổi quyết liệt về phong cách và tông điệu trong đời sống sinh viên của Harvard cũng như các trường ưu tú khác. Quần jeans xanh và áo khoác gió hoặc áo phao có mặt khắp nơi, y hệt như quần chinos và áo khoác vải tweed của thế hệ trước. Cặp sách màu xanh lục được thay bằng ba lô. Một giáo sư nhận định: “Mục đích là để trông như bạn đang tung tăng tới Đại học Middle Tennesse.” Trong quá khứ, cách sinh viên ăn mặc mang thông điệp: “Tôi là con nhà gia giáo, và tôi đang học Harvard”; ngày nay, cách phục trang xuề xòa thay cho tuyên bố: “Tôi là người bình dân, dù tôi đang học Harvard”.■

Những biến cố của thập niên 1960 đã sản sinh ra lứa sinh viên Harvard quan tâm đến chính trị và chống chủ nghĩa thực dụng. Nhưng khi chiến tranh Việt Nam gần kết thúc và khoảng thời gian kinh tế u ám của những năm 1970, tinh thần quật cường vì cơ hội nghề nghiệp lại thức tỉnh: “Niềm tin rằng ‘tất cả những gì chúng ta cần là tình yêu’ giờ đã chuyển sang ‘tất cả những gì chúng ta cần là điểm cao’”. Một sinh viên báo cáo với các tiền bối rằng định hướng sự nghiệp thận trọng đã “thay thế một Harvard mơ mộng của những năm 1968-1972.” Chỉ 3,8% lứa sinh viên năm 1979 muốn theo sự nghiệp kinh doanh khi trúng tuyển năm 1975; 18,4% có ý định đó khi tốt nghiệp. Các tổ chức Sinh viên Harvard đóng vai trò như một lối thoát cho những khao khát kinh doanh khi còn ở giảng đường, dẫn đến những ý tưởng như tạp chí du lịch Let’s Go. Tới cuối thế kỷ, các mảng kinh doanh khởi nghiệp qua Internet đã đơm hoa kết trái trong các phòng ký túc xá. Ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp hướng về thế giới hái ra tiền của phim ảnh và truyền hình. Họ thành nhà sản xuất, đại diện, biên kịch, nhà soạn nhạc, luật sư, giám đốc; đóng góp phần quan trọng trong các kịch bản như Nhà Simpsons, Beavis and Euthead, Saturday Night Live và nhiều chương trình ăn khách khác. Tờ The Lampoon, tạp chí hài hước của sinh viên Harvard, trở thành cầu nối sự nghiệp tới Hollywood, chẳng khác gì Crimson đối với New York Times. Đó cũng là một thể loại hoạt động xã hội, dù không mang lại giá trị kinh tế quá cao.■

Cùng thời gian này, mối quan tâm chính trị và hoạt động thiện nguyện là điều nổi bật tại trường. Tàn dư của chiến tranh Việt Nam vẫn cháy âm ỉ trong khi ngọn lửa chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apartheid ở Nam Phi bùng lên. Giống như lứa 1960 lo tấn công ROTC, những sinh viên tranh đấu của Harvard lứa này hướng đến các khoản đầu tư của trường vào những công ty ở Nam Phi. Tháng 4 năm 1986, biểu tình bùng lên ở khu Yard, lôi kéo 5.000 người. Nhưng khi chính quyền da trắng ở Nam Phi sụp đổ năm 1990 và Nelson Mandela lên cầm quyền, tất cả lắng xuống. Mặc dù nữ quyền, quyền của người đồng tính và các lý tưởng khác có thể là cái cớ tốt để biểu tình và hùng biện, nhưng từ sau khi Apartheid sụp đổ, chẳng còn vấn đề nào đủ tầm cỡ quốc tế hoặc quốc gia để huy động được sự chú ý của đông đảo sinh viên. (Nhưng các nhà quản trị Harvard sẽ không quên năm 1969: cho tới cuối thế kỷ, bất cứ khi nào có biểu tình xảy ra tại khu Yard, các cánh cửa của University Hall sẽ khóa chặt.)■

Mùa xuân năm 2001, hơn hai chục sinh viên chiếm đóng tòa văn phòng viện trưởng để đấu tranh cho lương của những nhân viên được trả thấp nhất Harvard. Sự đúng mực của những người chiếm đóng cũng tương ứng với thái độ “không can thiệp” của các nhà chức trách. Sau ba tuần, các bên đi đến một thỏa thuận cho phép mỗi bên tuyên bố chiến thắng. Những người biểu tình đi ra trong sự hoan nghênh nhiệt liệt rồi rơi nhanh vào quên lãng trong thời kỳ của sự hâm mộ nhất thời kết hợp với sự chú ý xã hội chớp nhoáng.

Các phong trào tình nguyện đã có được vị trí ổn định và đáng kể trong đời sống sinh viên Đại học. Phillips Brooks House, một tổ chức dịch vụ cộng đồng hàng đầu, đã tồn tại từ những năm 1900. Có một quãng lặng sau những phản ứng kịch liệt hậu chiến tranh Việt Nam giữa những năm 1970, và rồi đội biệt phái về đời sống đại học đưa ra ý tưởng “một chương trình thiện nguyện bắt buộc trong năm đầu nhập học”. Kể cả khi không có sự thúc đẩy đó, thì tới cuối thế kỷ, 70% sinh viên trường đã tham gia một hoạt động cộng đồng nào đó trong hơn 140 chương trình.■

Năm 1996, khi các thành viên lứa 1971, vốn trải qua những biến cố năm 1969 và dư chấn sau đó, tập hợp nhau lại trong hội khóa 25 năm, có thể nhận ra sự thay đổi rõ rệt không chỉ đến từ bản thân họ. Họ tự do về chính trị hơn so với những người cùng thế hệ, và nhiều người trong bọn họ thường xuyên hút cần sa (11%) hơn thuốc lá (8%). Nhưng có những điều cho thấy bản chất con người chẳng mấy thay đổi so với tháng 4 năm 1969 ấy. Các thành viên của khóa ít cực đoan hơn chính họ 25 năm trước; 90% đã lập gia đình, có số con trung bình đáng nể 2,6 con/người, và đa số tin vào Chúa. Và giống như các cử nhân Harvard đi trước (và không nghi ngờ gì, các cử nhân lứa sau), khi nhìn lại mình lúc đó, họ đều thấy những điều tốt đẹp.■

Những khía cạnh đời thường hơn trong cuộc sống sinh viên, chẳng hạn như thể thao, đã áp dụng phương cách của ngày cũ để đáp ứng những đòi hỏi của ngày mới. Số sinh viên hâm mộ các trận quyết đấu bóng đá liên trường đại học ngày càng giảm vào cuối thế kỷ. Tờ Crimson cố gắng khuấy động mọi điều bằng cách chỉ trích lượng cựu sinh viên ủng hộ bóng đá và hockey quá nhiều mà thờ ơ các môn khác. Nhưng không gì có thể ngăn cản Varsity Club và những người bạn khác theo đuổi các môn thể thao cổ điển của Harvard. Bên cạnh đó, ngày càng nhiều cựu sinh viên giàu có và hào phóng quan tâm đến bóng đá cùng các môn thể thao liên trường đại học, điều đó nên được tôn trọng.

Trong những năm 1970, tình trạng thiếu thốn cơ sở vật chất cho thể thao của trường được xem xét kỹ lưỡng và đánh giá là kém nhất trong Ivy League năm 1979. Harvard tụt hậu thê thảm so với các đối thủ Dartmouth và Princeton trong việc đầu tư vào thể thao liên trường. Những cựu sinh viên ủng hộ đáp lại một cách thiện chí, và cùng với Trường Kennedy, sự bổ sung một loạt cơ sở hạ tầng mới (sân băng hockey, bể bơi chuẩn Olympic, nhà thi đấu) trở thành điểm nhấn đáng kể nhất ở Harvard cuối thế kỷ XX.

Trong khi đó, các môn thể chất Thời đại mới trở nên nổi bật ở Harvard. Trong một bài diễn văn cảm thông thống thiết, Ủy ban thể dục thể thao lưu ý, sự quan trọng của các hoạt động này nằm ở chỗ nó “dạy con người quan tâm đến nhau”. Cũng cần lưu tâm đến sự phát triển của thể thao nữ liên trường, được khuyến khích bởi Điều IX trong Luật Dân sự năm 1964, đây được coi là tuyên bố về sự cấp thiết phải cân bằng việc đầu tư vào thể thao cho nữ giới. Tới năm 1990, sự gia tăng trong các cuộc thi đấu cho nữ sinh tăng 10%, với khoảng 40 đội tuyển liên trường khác nhau. Và thể thao nội bộ trong trường cũng thu hút mạnh mẽ lứa sinh viên biết chăm sóc cơ thể tốt. Khoảng 4.500 trong số 6.000 sinh viên tham gia chương trình thể thao của trường năm 1979. Đúng với phong cách khai thác triệt để truyền thống của dân Harvard, khẩu hiệu “Thể thao cho Tất cả” đã gây được một quỹ 30 triệu đô-la.■

ĐA ĐẠNG HÓA VÀ CỘNG ĐỒNG

Vấn đề rõ ràng nhất trong đời sống giảng đường Harvard là sự căng thẳng giữa các vấn đề mới về sắc tộc, dân tộc và đa dạng văn hóa – hãy là chính bạn – cùng các vấn đề cũ về chủ nghĩa cộng đồng đặc trưng của trường Đại học. Khi những gắn kết xưa cũ phai nhạt – câu lạc bộ, bóng đá, các khu nhà – các nhóm theo dân tộc, giới tính, sở thích xã hội, chính trị hoặc học thuật bắt đầu nở rộ. Từ 65 tổ chức sinh viên chính thức năm 1971, trường đã có hơn 200 tổ chức (bao gồm những nhóm phù du kiểu như Người ngớ ngẩn ở Harvard) năm 1994. Từ năm 1975 đến năm 2000, các nhóm kịch sinh viên tăng từ 16 lên 66, dàn nhạc giao hưởng từ hai lên sáu, nhóm khiêu vũ từ 1 lên 17. Hơn 80% sinh viên có tham gia ít nhất một tổ chức, và hơn nửa số này dành 20 giờ một tuần cho hoạt động ngoại khóa. “Đa dạng hóa” được thể hiện trong mối liên kết của nhiều nhóm. Tới cuối thế kỷ, các tổ chức này bao gồm (nhưng không hạn chế) các nhóm người da màu, Do thái, châu Á, Công giáo, gốc Tây Ban Nha, đồng tính nam, đồng tính nữ, người theo chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa Marx, sinh thái học, bảo vệ nữ quyền.■

Nhóm nổi bật và đặc biệt nhất trong trường là các sinh viên da màu. Dù trong mắt các bạn học da trắng, họ giống hệt nhau, nhưng thực ra, họ cũng có sự phân hóa đa dạng. Rất nhiều người thuộc lớp trung lưu khá giả; khoảng 75% đi học ở các trường dự bị hàng đầu hoặc những trường đa số là học sinh da trắng. Họ thường nhận ra chất da màu của mình khi nhập học Harvard, chịu ảnh hưởng bởi nỗ lực nâng cao ý thức cộng đồng của nhóm người thiểu số lớn tuổi hơn. Khá nhiều người (nhà xã hội học Orlando Pattenson ước tính chừng một nửa) có cha mẹ có xuất thân ngoài nước Mỹ – chủ yếu là vùng Caribbean – và lớn lên bên cạnh người da trắng hoặc khu biệt lập dành cho người da màu. Một số lượng không hề nhỏ tới từ các gia đình lai. Và “một lượng” (chưa xác định chính xác) tới từ các tầng lớp lao động hoặc những gia đình dạng chế độ phúc lợi trong nội thành hoặc nông thôn.■

Trùng hợp với sự bùng phát trong quân đội về tính dân tộc của người da màu, việc gia tăng bất thường lượng sinh viên da màu ở trường vào đầu năm 1970 là nhằm cải thiện vấn đề quan hệ chủng tộc. Nhiều sinh viên da màu lúng túng giữa các vấn đề chính trị của phân khoa Nghiên cứu Phi-Mỹ, nhiều vấn đề cùng chương trình học khiến khoảng cách giữa họ với hầu hết người da trắng lớn hơn. Quan hệ về chủng tộc không được cải thiện là bao trong những năm 1970. Người da màu có xu hướng túm tụm thành một hội trong các khu nhà và ăn tối ở những bàn biệt lập. Nhưng đàn ông da màu không ngại ngần hẹn hò các cô gái da trắng, và điều này lại là nguồn cơn cho nỗi đau khổ của các nữ sinh da màu (tới năm 1980, số nữ sinh da màu đã vượt nam với tỷ lệ 3:2).■

Để đáp lại những cuộc biểu tình của sinh viên da màu về cách cư xử với họ ở trường, Derek Bok ban hành một “Lá thư mở về vấn đề chủng tộc ở Harvard” vào tháng 2 năm 1981. Ông nhấn mạnh lại cam kết vững chắc của mình về đa dạng hóa và hình thành một Trung tâm giao lưu văn hóa và quan hệ sắc tộc, được thiết kế để giảm sự “xa lánh và lạnh lùng” với các sinh viên Mỹ gốc Phi. Các sinh viên xưa nay vẫn muốn có một trung tâm dành cho riêng mình, nhưng dưới sự lãnh đạo của Allen Counter, một giáo sư Sinh học, Trung tâm mau chóng được cộng đồng ủng hộ. Ngay sau đó, Hilda Hernandez-Gravelle được chỉ định đứng đầu Văn phòng quan hệ sắc tộc và các vấn đề thiểu số. (Trước đó, bà và ông Counter đã có một cuộc chiến nảy lửa về việc ai sẽ là đại diện cho chương trình quan hệ chủng tộc trong trường).■

Những biến cố khuấy động quan hệ da trắng-da màu ở trường tiếp tục diễn ra trong thập niên 1980 và 1990. Năm 1980, Hernandez- Gravelle tài trợ cho một chuỗi hội thảo và đào tạo kéo dài hàng tuần, được thiết kế để xóa bỏ định kiến phân biệt chủng tộc và dân tộc của sinh viên da trắng. Ngôn ngữ ở đây gay gắt đến mức một nhà phê bình cho rằng chúng “thích hợp với phiên tòa xử tội phạm chiến tranh hơn là dành cho sinh viên năm nhất”. Năm 1990, nhà Xã hội học Nathan Glazer mô tả một “trường đại học gồm những sinh viên da màu chán nản và sinh viên da trắng mệt mỏi”.■

Tranh cãi cũng xảy ra với Trung tâm của Allen Counter. Năm 1982, tờ Crimson khiếu nại khi ông dùng từ “anh lính Do Thái” để nói về một nhà báo của họ. Giáo sư bài Do Thái Leonard Jeffries của Môn Nghiên cứu Phi-Mỹ, đại học City College của New York, có một bài phát biểu kích động dưới sự tài trợ của Hiệp hội sinh viên da màu. Khi bị tờ Crimson cáo buộc là bài Do Thái, Counter xin lỗi về bất cứ “phiền toái” hay “hiểu lầm” nào mà ông gây ra. Viện trưởng Neil Rudenstine nói ông hài lòng với kết quả này. Nhưng tới năm 1993, khi giáo sư Chính sách công theo phái ôn hòa Harvey Mansfield phát biểu rằng việc cho điểm lỏng tay đã gia tăng cùng việc nhận thêm sinh viên da màu vào trường, phản ứng trở nên dữ dội hơn nhiều. Hiệu trưởng Jerry Green nói với tờ Crimson: “Khi các cậu nghe thấy những điều như vậy, các cậu phải hiểu rõ ai nói chúng và chúng tới từ những ai”. Và Rudenstine quả quyết rằng ông rất nghiêm túc ghi nhận những than phiền của các phát ngôn viên sinh viên về ý kiến chung ở viện đại học.■

Cuối thế kỷ, một phân khoa mạnh mẽ về Nghiên cứu Phi-Mỹ, nhiều khóa học về “văn hóa của các sắc màu” và những thập kỷ của phát triển tuyển sinh da màu không chỉ vì hình thức đã xoa dịu các căng thẳng. Các cuộc nghiên cứu, trưng cầu ý kiến và thông điệp đồng tình rằng có nhiều hơn đáng kể sự giao tiếp đa chủng tộc về xã hội và học thuật, chứ không chỉ là những hùng biện hoa mỹ về chủ nghĩa phe phái. Gần 65% sinh viên chọn sống trong các nhóm hỗn hợp sắc tộc, và 80% khẳng định họ chơi với bạn khác màu da.■

Việc bình đẳng hóa quan hệ với nữ giới có ảnh hưởng sâu rộng và ít nhức nhối hơn nhiều. Việc chấp nhận phụ nữ vào trường đại học được hoàn thành vào đầu những năm 1970, với nhiều sắc thái tự an ủi của các nhà kiến tạo xã hội và tiếng tặc lưỡi của những nhà xã hội học thận trọng về sự kết thúc của nền văn minh sắp như chúng ta đã biết. Có vẻ như họ giả định rằng nhiều cơ hội hơn nghĩa là nhiều quan hệ tình dục hơn. Nhưng việc ở chung cũng làm tăng những nhóm bạn đại học lẫn lộn giới tính, mà chính họ sẽ đặt ra các ràng buộc cấm kỵ đối với những mối quan hệ tình dục bệnh hoạn. Tình dục, có; tình dục bệnh hoạn, không.■

Ban đầu, những khu nhà ký túc xa hoa và danh giá của Harvard rất hấp dẫn nữ sinh, trong khi dãy ký túc khổ hạnh và xa cách của trường Redcliffe cũ chẳng mấy thu hút nam sinh. Năm 1973, khi việc nội trú chung bắt đầu chính thức, 120 nam sinh được “ký gửi” sang khuôn viên Radcliffe – “Vermont”, theo thuật ngữ của sinh viên, so với “New York”, ám chỉ các khu nhà. Nhưng theo thời gian mọi thứ dần ổn định. Được nâng cấp thành những khu nhà rộng rãi hơn các khu nhà River chật chội, ký túc xá trường Radcliffe trở thành lựa chọn tương đương. Cũng như mọi ngóc ngách văn hóa của trường Đại học cuối thế kỷ XX, chủ nghĩa quân bình lại thống trị.■

Lứa sinh viên Harvard cuối năm 2000 là lứa xuất chúng và tài năng nhất trong lịch sử Harvard, hay đúng hơn là bất cứ trường đại học nào. Và (đa số) họ thể hiện mức mãn nguyện khá cao về việc được học tại Harvard. Nhưng trên con đường tới cảm giác hân hoan của bước-ngoặt-thế-kỷ này, có những nỗi bức xúc không thể né tránh – những gánh nặng khó thoát khỏi của cuộc đời, cuộc truy tìm tự do trong sự phóng túng, những mưu cầu hạnh phúc tuyệt vọng – vẫn mãi là phần không thể thiếu của cuộc đời sinh viên Harvard (và, thực sự, của con người).

Giữa thập niên 1990, một chính sách phân bố nội trú ngẫu nhiên của sinh viên, cho phép một nhóm nhỏ tám người (ban đầu là 16 người) được chuyển chỗ cùng nhau. Điều này khuyến khích sự tự lựa chọn của các nhóm nhỏ, nhưng lại bị chỉ trích vì cản trở việc hình thành các cộng đồng sống chung lớn hơn. Chủ tịch Hiệp hội sinh viên da màu phản biện rằng những người thiểu số “cảm thấy thoải mái hơn với người trông giống bạn, nghe cùng loại nhạc với bạn và chia sẻ cùng một vấn đề”. Nhận thấy xu hướng sinh viên dân tộc thiểu số chọn những khóa liên quan đến văn hóa di sản của riêng họ tạo ra những “chương trình học riêng rẽ mà bình đẳng”, một giảng viên hỏi: “Liệu đa dạng hóa có ý nghĩa gì nếu chính sinh viên ấy lại chẳng thưởng thức nó?”.■

Sự hiện diện của nữ sinh khiến mức độ hành vi bạo lực cũ của nam sinh là không chấp nhận được, đồng thời làm tăng độ nhạy cảm của các vấn đề cảm xúc trong sinh viên nói chung. Nhưng những vụ “cưỡng hiếp hẹn hò” xảy ra liên tục cho thấy đời sống đa giới tính mới không làm nguội đi ham muốn thời cổ đại. Khi mức sử dụng ma túy giảm, mức nhậu nhẹt rượu chè tăng, không phải không liên quan tới mức độ gia tăng của các vụ tấn công tình dục.■

Một điển hình lạnh xương sống về cái giá đắt của đa dạng hóa đến vào năm 1998, khi một sinh viên Ethiopia bị xa lánh, cô lập, đứng trước nguy cơ bị bạn cùng phòng người Mỹ gốc Việt bỏ rơi, đã đâm người bạn đó và tự treo cổ. Các nhà quản trị Harvard cảm thấy đây là một bi kịch không thể lý giải và mở rộng thành vụ điều tra tới cấp độ Washington. Nhưng khi câu chuyện thực sự hé mở, nó trở thành một thất bại của hệ thống hành chính mới: một linh hồn lạc lối, không hiểu sao lại qua mắt được một bộ máy đồ sộ những cơ quan đại diện được thiết kế để tìm ra các sinh viên như vậy. Và rõ ràng, sự cô đơn lạc lõng của tuổi thanh xuân đã trở nên càng trầm trọng, trong trường hợp này, bởi khoảng cách văn hóa vời vợi như sự xa cách về địa lý và xã hội. Sự nghiệp đa dạng hóa được dựng xây bền bỉ, cùng sự chăm lo về quản lý hành chính đã thành công rực rỡ. Nhưng họ đã không và không thể gỡ bỏ những bất bình khỏi thế giới của sinh viên Harvard.■

Lời kết

Bước sang thế kỷ XXI, Harvard đã mạnh mẽ hơn bất cứ thời điểm nào trong suốt lịch sử của nó (và có lẽ là của bất kỳ trường đại học nào), cả về mặt học thuật, tài chính và danh tiếng quốc gia cũng như quốc tế. Những điều làm nên sự ưu việt này – vị thế quốc gia và quốc tế mang tính biểu tượng của Harvard; chất lượng sinh viên, giảng viên, thư viện, phòng thí nghiệm và trang thiết bị; khả năng tiếp cận với nguồn tài chính giúp hiện thực hóa tất cả những điều đó – không có dấu hiệu giảm đi khi bước sang thế kỷ mới, mà hoàn toàn ngược lại. Dư luận chung cho rằng các đối thủ cũ của Harvard như Yale, Chicago, Columbia, Berkeley không còn được như trước đây. Kẻ thách thức mới Stanford lại là một vấn đề khác, nhưng vẫn chưa thể khẳng định vị thế ngang bằng.

Harvard là nguyên mẫu của một câu chuyện thành công kiểu Mỹ. Một số trường đại học khác đã đi theo con đường tương tự kể từ sau Thế chiến II. Đó là chuyện quá khứ. Câu hỏi cho tương lai: liệu các trường đại học nghiên cứu lớn của Mỹ – đặc biệt là Harvard – trong những thập kỷ tới có phát triển mạnh mẽ như trước kia? Bề dày lịch sử, sự giàu có, chất lượng và uy tín của Harvard có thể bảo vệ nó khỏi những thăng trầm có thể hình dung. Nhưng nếu có thể học được điều gì từ lịch sử, thì đó là mọi thể chế, dù thành công đến đâu, đều mang trong mình mầm mống rắc rối tương lai. Thời đại, giá trị, nhu cầu xã hội đều thay đổi. Một thế kỷ trước, các trường đại học hàng đầu của Đức có vị trí thống trị tương tự trong thế giới giáo dục bậc cao. Sự ưu việt đó đã không kéo dài.

NĂM 1986**

Năm 1986, nửa thế kỷ sau lễ kỷ niệm năm 1936, Harvard có dịp chúc mừng một sinh nhật đặc biệt khác, lễ kỷ niệm lần thứ 350. Đây không phải dịp kỷ niệm tròn trăm năm, và Lễ kỷ niệm lần thứ 350 (tên chính thức của sự kiện; còn tên tiếng Latinh, “50 năm sau Lễ kỷ niệm lần thứ 300”, rõ ràng thiếu tính trang trọng) không mang ý nghĩa biểu tượng của Lễ kỷ niệm 300 năm vào năm 1936. Tuy nhiên, sự tồn tại trong hơn một phần ba thiên niên kỷ của một tổ chức cũng không thể xem thường. Không thiếu những thành tựu đáng nhớ. Harvard năm 1936 có vẻ giàu có và quan trọng vào thời điểm đó; nhưng ai biết trước 50 năm sau sẽ ra sao? Tổng thu nhập từ tài trợ là 143 triệu đô-la năm 1936, đã tăng lên thành 1,3 tỷ đô-la vào năm 1986 (và 19,2 tỷ đô-la vào năm 2000). Quy mô sinh viên đại học tăng từ 3.735 nam sinh lên thành 3.839 nam sinh và 2.781 nữ sinh, cựu sinh viên từ 70.000 lên thành 180.000 (và 270.000 vào năm 2000). Phạm vi hoạt động học thuật của viện đại học; sự pha trộn về chủng tộc, tôn giáo và dân tộc trong tập thể sinh viên và giảng viên; vị trí của trường ở nước Mỹ và trên thế giới, đã vượt xa những tưởng tượng táo bạo nhất của năm 1936.■

Những thành tựu này đã củng cố cho quyết định không coi lễ kỷ niệm 350 năm là dịp quy tụ những người tài giỏi và vĩ đại của thế giới như năm 1936, mà là “một bữa tiệc sinh nhật”, “một cuộc đoàn viên”. Và cũng như sự thúc đẩy của chế độ coi trọng tài năng cùng cuộc khủng hoảng đã biến lễ hội năm 1936 thành một sự kiện vượt lên khỏi dự định ban đầu, lễ kỷ niệm 350 năm đã trở thành một màn trình diễn không chỉ của một Harvard tài năng say sưa với chiến thắng, mà còn là một Harvard thời đại hơn đang hình thành.

Các trường và khoa ở Harvard đã tổ chức 106 hội thảo với rất nhiều chủ đề, từ “Đại dịch AIDS” và “Chính sách về thuốc lá, hút thuốc và sức khỏe” đến “Vũ trụ: Khởi đầu, Hiện tại và Tương lai”. Các vấn đề chính sách được thảo luận trong những hội nghị này không liên quan đến các mối đe dọa đối với hòa bình và tự do như năm 1936. Thay vào đó, mỗi chủ đề đều có nguyên nhân tồn tại riêng và được giải quyết bởi những người có chung hệ quy chiếu về nó. Nếu như hội nghị năm 1936 phản ánh bầu không khí trí tuệ lớn lao, hợp tác khi đó thì hội nghị năm 1986 phản ánh trung thực cuộc sống học thuật-trí thức đa dạng của thời đại.

Hóa ra lễ hội 350 năm cũng phản ánh chính xác nền văn hóa rộng lớn hơn của Mỹ vào năm 1986 và vị trí của Harvard trong nền văn hóa đó. Đó là một lễ hội của âm thanh và ánh sáng cũng như của ngôn từ và ý tưởng; không chỉ là một sự kiện đơn thuần. Một người nhận xét: “Phù phiếm và hào nhoáng đáng ngạc nhiên”; người khác nói đó là “một phần của Disneyland”. Đêm trước buổi lễ chính là một “bữa tiệc sinh nhật nổi” kéo dài 4 tiếng rưỡi trên sông Charles, với pháo hoa, hòa nhạc, trình diễn ánh sáng và những mái vòm đầy màu sắc như cầu vồng trải dài trên sông – mưa phùn kéo dài làm bữa tiệc có phần kém sôi động. Một cựu sinh viên phàn nàn: “350 năm là quá dài để chờ đợi một thứ như thế này.”■

“Tiệc sinh nhật Harvard” chính thức bắt đầu khi hơn 16.000 người tụ tập vào ngày 3 tháng 9, giờ được gọi là “Ngày thành lập”. Ngôi sao của buổi lễ không phải là một tên tuổi trong giới học thuật hoặc chính trị, mà là một biểu tượng kiểu khác: Charles, Công tước xứ Wales, mặc chiếc áo choàng tốt nghiệp bằng lụa thêu chỉ vàng lộng lẫy và phù phiếm. Ông phải chịu đựng 40 phút dạo đầu với những lời cầu nguyện và thánh ca (giáo sĩ Do Thái của Harvard Hillel ban phước lành; mục sư người Mỹ gốc Phi của viện đại học cử hành lễ; một nữ mục sư đọc kinh tạ ơn), và khi tới lượt mình phát biểu, ông mô tả đó là “một hình thức tra tấn tinh tế”. Cũng dùng sự hài hước để giảm bớt sự trang trọng, Charles nói với khán giả: “Thú thật, tôi đã không tham gia một cuộc tụ họp lớn như thế này kể từ khi tôi nói chuyện với 40.000 người chăn trâu Gujarati ở Ấn Độ vào năm 1980.” Tiếp theo (ít được chú ý hơn) là cuộc tấn công quen thuộc của ông vào những mối nguy hiểm mà công nghệ gây ra cho tinh thần con người.■

Cũng như hoàng tử, hầu hết những nhân vật nổi danh bên ngoài tham gia lễ kỷ niệm 350 năm đều đến từ giới giải trí hoặc chính trị hơn là giáo dục hoặc trí thức: các chính trị gia Caspar Weinberger, George Schultz, “Tip” O’Neill, Eliot Richardson và thượng nghị sĩ Daniel Patrick Moynihan; Sheik Yamani từ Ả-rập Xê-út; McGeorge Bundy từ Quỹ Ford; thẩm phán William Brennan, biểu tượng tự do của Tòa án tối cao. Và cũng như (nhưng không giống) năm 1936, các yếu tố bên ngoài đã tự thể hiện mình trong những hoạt động lễ hội này, mặc dù sự kiện được nhấn mạnh là nội bộ. Ronald Reagan đã được mời (khá miễn cưỡng), như các vị tổng thống khác vào mỗi lần kỷ niệm tròn 50 năm kể từ thời Andrew Jackson năm 1836. Không như những người tiền nhiệm, Reagan từ chối: lý do bề ngoài là ông không được trao bằng danh dự (không bằng cấp nào được trao tại lễ kỷ niệm,) thực tế có lẽ là vì việc tiếp đón ông có vẻ không mấy thân thiện. (Một số người nghĩ rằng quy tắc không trao bằng đã được đặt ra liên quan đến ông.)■

Lễ kỷ niệm cũng là nguyên nhân của những hành vi chống đối, vốn khởi nguồn vào cuối những năm 1960. Ngay cả trước khi lễ kỷ niệm bắt đầu, văn phòng của người tổ chức Thomas Stephenson đã đầy những nhà hoạt động chống phân biệt chủng tộc. Vào đêm cuối cùng của lễ kỷ niệm, Viện trưởng Derek Bok dẫn đầu khoảng 600 khách mời (bao gồm nhiều nhà tài trợ chính của viện đại học) đến dự một bữa tối trang trọng ở Memorial Hall. Họ bị chặn lại bởi một nhóm nhỏ những người chống phân biệt chủng tộc; cuộc va chạm ồn ào kéo dài; để tránh rắc rối thêm, bữa tối đã bị hoãn lại.■

Sự kiện đỉnh cao là cuộc trình diễn âm thanh và ánh sáng tại Sân vận động Harvard trước 40.000 cựu sinh viên và các thành viên khác của cộng đồng Harvard. Chương trình có sự tham gia của 700 nghệ sĩ biểu diễn, dàn nhạc Boston Pops, pháo hoa, và ông vua tin tức truyền hình Walter Cronkite là người dẫn chương trình. David Wolper, người phụ trách dàn dựng chương trình cho Thế vận hội Los Angeles năm 1984 và tái khánh thành Tượng Nữ thần Tự do ở New York, đã được yêu cầu thực hiện màn ảo thuật đặc biệt của mình vào lễ kỷ niệm 350 năm. Wolper đã chuyển giao công việc cho cấp dưới là Tommy Walker, người cũng nổi tiếng với lễ khai trương Disneyland. Walker đảm bảo với những người liên quan rằng anh không có ý định lặp lại cảnh dàn dựng cho hàng trăm người trông giống Elvis Presley xuất hiện tại lễ mở cửa trở lại Tượng Nữ thần Tự do. Nhưng chương trình của anh vẫn có nhiều yếu tố giải trí. Sự hào nhoáng luôn tốn kém. Màn trình diễn hoành tráng có giá hơn 1 triệu đô-la, nhưng nỗi đau được xoa dịu nhờ thu nhập từ việc bán áo phông, túi vải và cốc sứ có in chữ Harvard. Đó cũng không phải là chương trình miễn phí: vé ngồi đồng hạng có giá 12,5 và 25 đô-la, vé cho “Khu vực Đỏ” đáng mơ ước hơn có giá 350 đô-la một cặp (300 đô-la trong số đó là miễn thuế).■

Harvard không còn cần chứng tỏ vị trí hàng đầu của mình trong thế giới học thuật. Đó là danh hiệu đã được trao, được chứng nhận hết lần này đến lần khác qua các cuộc thăm dò dư luận – ở thế giới trần tục, điều này tương đương với một lời chúc phúc của giáo hoàng. Những lời chỉ trích về sự kiêu ngạo và tự đắc của Harvard bị nhấn chìm bởi sự thật vững chắc, khó áp đảo về sự vượt trội của trường trong lĩnh vực học thuật: các thư viện với hơn 14 triệu đầu sách, vượt xa bất kỳ trường đại học nào trên thế giới; những cựu sinh viên thành đạt nổi bật; truyền thống đáng tự hào về tự do học thuật; đội ngũ giảng viên mạnh mẽ, đa dạng, thẳng thắn và tập thể sinh viên đáng chú ý. Ngay cả tờ National Review của phe cánh hữu, nơi không có thành viên nào yêu thích Harvard, từng dự đoán rằng “có sự suy giảm nghiêm trọng về thẩm mỹ và văn hóa ở khu Harvard Square cũng như trong khuôn viên nói chung”, cũng phải thừa nhận: “Chắc chắn là có sức sống ở chốn cũ.”

Nếu đặc trưng trí tuệ của lễ kỷ niệm 350 năm là đa dạng, không tập trung, một mớ hỗn độn ồn ào, thì đó một phần cũng là tính chất của thời đại. Chủ nghĩa phát xít và căn bệnh trầm cảm tấn công mạnh mẽ vào đời sống tri thức năm 1936: vào tự do, sự thật và sự mong manh của chúng. Sự thành công, thịnh vượng, hơn hết là “cuộc cách mạng dân chủ và nhân khẩu học đã biến đổi các trường đại học” giờ đây đem lại một tinh thần rất khác. Cũng như 50 năm trước, tờ New York Times có bài xã luận về lễ kỷ niệm của Harvard. Lần này không có sự bài xích về tự do học thuật và tình trạng của nền văn minh phương Tây, mà là một bài báo của Jack Rosenthal, phóng viên và cũng là cựu sinh viên Harvard. Ông vui vẻ nhận xét, so với nửa thế kỷ trước, đối tượng của lễ kỷ niệm năm nay không còn là sự tinh hoa, xuất sắc, thành tựu trí tuệ, theo đuổi chân lý hay tự do tìm hiểu, mà là “sự thôi thúc chia sẻ”. Điều khiến ông ấn tượng không phải là năng lực học thuật của trường, mà là thực tế rằng “kể từ những năm 1930, Harvard đã dẫn đầu xu hướng đa dạng và do đó là cả tính dân chủ”.■

NĂM 2000**

Không có gì đáng ngạc nhiên khi nhiều bức tranh tổng quan cuối thế kỷ XX về tình trạng của các trường đại học Mỹ nói chung và Harvard nói riêng mang màu sắc thắng lợi. Năm 1992, cựu Chủ nhiệm FAS Henry Rosovsky đặt ra câu hỏi: “Chúng ta có cần lo sợ về tương lai không?”. Câu trả lời của ông là một tiếng Không rõ ràng và chắc chắn. Gạt qua một bên những phàn nàn chỉ trích đúng sai, ông nhấn mạnh bầu không khí trí tuệ sống động được nuôi dưỡng bởi việc nghiên cứu và các chuyên ngành. Thành viên Hội đồng Hannah Grey, từng là Hiệu trưởng Đại học Chicago, cũng bác bỏ những hoài niệm về thời kỳ vàng son, coi đó như một phản ứng sai lầm đối với “phạm vi rộng lớn và sự bùng nổ liên tục của tri thức [và]… sự đa dạng của phong cách trí tuệ”.■

Kinh ngạc trước sự thay đổi của trường từ một tháp ngà học thuật thành một công xưởng tri thức, nhiều người đã lên tiếng cảnh báo. Học giả văn học David Bromwich mạnh mẽ phản đối quan điểm nổi bật của Rosovsky về tình trạng của các trường đại học Mỹ. Ông nghĩ: “Chúng ta đang sống trong thời kỳ hòa hợp về học thuật rất lạ lùng mà thế giới từng thấy.” Ông lo lắng về xu hướng đồng nhất sự theo đuổi tri thức với các nhóm hơn là với cá nhân, đồng thời phê phán mối liên hệ giữa thế giới học thuật và thế giới bên ngoài mà Rosovsky hoan nghênh.■

Những vấn đề này đã tích tụ lại trong nhiều năm. Trong bài viết “Hướng tới năm 2036” được viết vào thời điểm diễn ra lễ kỷ niệm 350 năm, nhà Sử học Harvard Oscar Handlin đã khao khát nhìn lại một Harvard của sự tự do trí tuệ, “khước từ tâm lý thị trường” và một đội ngũ giảng viên thống nhất khi xưa. Sự phát triển – về quy mô, tài chính, quản lý, chương trình học, sinh viên, học phí, cơ sở vật chất – đã thay đổi tất cả những điều đó. Đội ngũ giảng viên bị phân tán cả về con người và trí tuệ; tính cộng đồng đã nhường chỗ cho những sự nghiệp riêng biệt bên ngoài trường học: tất cả đều phải trả giá bằng việc theo đuổi sự thật. Đồng nghiệp khoa Lịch sử của Handlin là Bernard Bailyn có những lo lắng tương tự. Ông cho rằng Harvard có nguy cơ trở thành “một công ty quản lý các học viện cung cấp dịch vụ bán độc lập, được quảng cáo mạnh mẽ; đội ngũ giảng viên cốt cán ban đầu của trường vẫn đáng kính nhưng lỗi thời, giảm dần về số lượng và tầm quan trọng.” Ông hy vọng rằng viện trưởng tiếp theo của Harvard sẽ xoay chuyển Viện trở lại “với sức hấp dẫn của việc học tập, quan điểm không vụ lợi, việc theo đuổi tri thức vì mục đích tự thân thay vì những lý do bên ngoài.”■

Ngay cả Derek Bok, cha đẻ của một Harvard phù hợp với xu thế thời đại, cũng lên tiếng cảnh báo. Ông nhận thức được nguy cơ rằng đội ngũ giảng viên, bị cuốn vào việc theo đuổi danh vọng và tiền bạc, có thể coi nhẹ trách nhiệm đối với kiến thức, sinh viên và viện đại học. Ông cũng cảnh báo về mối đe dọa mà “chính trị khôn khéo” có thể gây ra cho sự tự do tư tưởng trong trường. Và ông sợ rằng có quá nhiều sinh viên không tìm thấy sự hoàn thiện về tâm hồn khi theo đuổi học thuật, tính khách quan và tính nghiêm khắc của kỷ luật.■

Năm 1991, Harvard đã chọn một viện trưởng mới kế nhiệm Bok khi ông từ chức vào cuối nhiệm kỳ 20 năm tại vị. Trước cuộc bầu chọn người kế nhiệm là công cuộc tìm kiếm theo đúng truyền thống: 258.000 lá thư gửi cựu sinh viên (với 1.536 thư trả lời); quảng cáo trên các tờ báo lớn (tất nhiên Harvard là một nhà tuyển dụng đem lại cơ hội bình đẳng); 763 người được đề cử và 32 người tự ứng cử. Trong số này có ba người lọt vào vòng lựa chọn cuối cùng: Gerhard Caspar – Hiệu trưởng trường Luật Đại học Chicago (và sau này là Hiệu trưởng Stanford), Martin Feldstein – nhà kinh tế học của Harvard, và sự lựa chọn cuối cùng, Neil Rudenstine – nguyên Hiệu trưởng Princeton và Giám đốc điều hành Quỹ Mellon.

Viện trưởng thứ 26 của Harvard 56 tuổi, người lớn tuổi nhất nhậm chức kể từ khi John Walker làm viện trưởng vào năm 1853. Ông từng là thủ khoa Princeton, được nhận Học bổng Rhodes, một tiến sĩ Harvard về văn học Phục hưng. Sau một thời gian ngắn làm giảng viên cấp cao tại Harvard, ông trở lại Princeton để giảng dạy và làm hiệu trưởng phụ trách các vấn đề sinh viên. Ông trở thành hiệu trưởng trường đại học và là phó viện trưởng, sau đó cùng với Viện trưởng William Bowen làm việc tại Quỹ Mellon.

Rudenstine có bằng cấp cao, cùng với nguồn gốc xã hội thấp, pha trộn nhiều sắc tộc: cha ông là người Do Thái và là cai ngục, còn mẹ là một hầu bàn người Ý. Ông tự gọi mình là một “sản phẩm đa văn hóa, sắc tộc, tôn giáo.” Tính cách của ông hoàn toàn phù hợp với thời đại: như tờ Crimson viết, “Ông là người con của thập niên 1990”. Ông cũng là một người mẫu mực về cả tài năng lẫn sự đa dạng: có lẽ là “một con người của mọi thời đại”, như lời một người bạn; và chắc chắn là con người của thời đại mình.

Henry Rosovsky nói rằng ông và các thành viên Hội đồng muốn một người có thể “mang lại sự gắn kết cho Harvard.” Tờ Crimson lưu ý rằng Rudenstine là “viện trưởng chuyên nghiệp” đầu tiên của Harvard, với sự nghiệp là một nhà quản lý chứ không phải là một học giả hay giảng viên. Theo nghĩa này, Rudenstine giống với Pusey, và trên thực tế, mối quan hệ của ông với Bok không khác gì mối quan hệ giữa Pusey với Conant. Ông đã bổ sung sự dư dả về tài chính và sức mạnh về quản lý cho tầm nhìn của Bok về một Harvard đa dạng, gắn bó với xã hội, có tư duy quốc tế – một Harvard phù hợp với xu thế hơn.■

Rudenstine đã đưa việc gây quỹ của Harvard vào những năm 1990 tới kết cục thắng lợi với 2,6 tỷ đô-la. Phong thái dễ gần và chân thành của ông đã đem lại sự tin tưởng và yêu mến của các nhà tài trợ lớn. Và ông đã được giúp đỡ rất nhiều bởi vợ mình, Angelica, một người phụ trách bảo tàng xuất sắc, thông thạo về nghệ thuật – ngôn ngữ của giới nhà giàu. (Bà cũng có xuất thân đa dạng: cha là người Đức gốc Do Thái tị nạn, mẹ là người Hà Lan theo đạo Tin lành).

Rudenstine hoàn toàn ủng hộ tư tưởng thịnh hành của thời đại này về giáo dục đại học, trong đó sự đa dạng về sắc tộc, chủng tộc và giới tính cùng sự quan tâm của Harvard đối với các vấn đề xã hội cũng quan trọng như tài năng và sự bí ẩn của tri thức. Báo cáo đầu tiên của ông vào mùa thu năm 1993 đã xem xét kỹ lưỡng “Harvard: Những năm tháng phía trước”. Ông lặp lại câu thần chú thời thượng của Harvard hiện nay là giáo dục các nhà lãnh đạo tương lai và phục vụ xã hội “bằng cách giúp giải quyết những vấn đề quan trọng nhất mà quốc gia cùng thế giới rộng lớn đang phải đối mặt.” Các vấn đề về chính sách y tế, môi trường, đạo đức nghề nghiệp, giáo dục cộng đồng, kinh tế: đó là mối quan tâm thích hợp với một trường đại học thời đại. Và điều này nên được thực hiện trên phạm vi các ngành học và trường học, “đặc biệt là trong những lĩnh vực nơi chúng ta cần lập kế hoạch và hành động như một tổ chức duy nhất hơn là một liên minh các bộ phận cùng hoạt động.” Để thúc đẩy kế hoạch Một Harvard, Rudenstine đã khôi phục lại vị trí hiệu trưởng FAS – vẫn bỏ trống kể từ khi Paul Buck rời đi vào những năm 1940, và mong đợi người giữ vị trí này sẽ là một “bản sao của viện trưởng”.■

Điều ngạc nhiên lớn nhất của Rudenstine khi đến Harvard là khoảng cách rất lớn giữa viện trưởng và đội ngũ giảng viên (không giống như ở một Princeton ấm cúng, tập trung, có quy mô chỉ bằng FAS của Harvard.) Ông đã cố gắng thu hẹp khoảng cách bằng cách sát sao với công việc, dành nhiều giờ để viết các ghi chú cá nhân dài cho giảng viên và nhân viên. Ông dành nhiều thời gian và sức lực để xem xét các quyết định bổ nhiệm dài hạn. Nhưng ngay cả khi có một hiệu trưởng FAS trợ giúp, chỉ riêng những vấn đề mà quy mô của Harvard đặt ra đã đẩy ông đến bờ vực của sự kiệt sức và phải vắng mặt vào năm 1994. Thành công – đặc biệt là với quy mô như Harvard – luôn có cái giá của nó.

Khi ổn định ở cương vị viện trưởng, Rudenstine bắt đầu chuyển sự chú ý đến văn hóa tự trị của các trường tự chủ ở Harvard. Nền văn hóa đó đã cắm rễ quá sâu nên khó có thể bị thách thức trực diện – dù sao đó cũng không phải phong cách của ông. Thay vào đó, ông tìm kiếm “sự phối hợp và cộng tác” giữa trung tâm và các trường. Ông thành lập một nhóm cố vấn tương tự như nội các, gồm hiệu trưởng của 10 trường chuyên ngành, rồi trưng cầu ý kiến của họ về các vấn đề lớn, liên quan đến viện đại học nói chung như công nghệ thông tin và mở rộng cơ sở vật chất của Harvard. Nhưng tác dụng của nhóm không đáng kể, do sự chênh lệch về quy mô của các trường và mâu thuẫn về lợi ích giữa các hiệu trưởng. Rudenstine cũng thành lập những nhóm làm việc nhỏ bao gồm giảng viên và cán bộ quản lý cấp cao để “có cái nhìn toàn diện” về cách giải quyết các vấn đề ở Harvard như mối quan tâm về sở hữu trí tuệ và những hoạt động bên ngoài của giảng viên. Mục tiêu lớn hơn của ông là khuyến khích các hiệu trưởng, giảng viên và cán bộ quản lý cùng suy nghĩ và hành động như “công dân Harvard”.

Nhưng quan trọng hon nữa là nỗ lực của ông để thúc đẩy “nghiên cứu tích hợp”: nghiên cứu và giảng dạy trên toàn trường và toàn ngành học. Đến năm 2000, đã có hàng chục “sáng kiến giao thoa” gồm nhiều chủ đề học thuật như nghiên cứu môi trường; đạo đức và nghề nghiệp; tư duy, trí óc và hành vi, cùng nhiều chương trình hoạt động khác không chỉ nhằm mục đích học tập mà còn tăng cường lợi ích cho trẻ em, chính sách y tế, tổ chức phi lợi nhuận và người Mỹ bản địa.

James Bryant Conant cũng từng tìm kiếm “những phương pháp chống lại xu hướng phân tách giữa các khoa và trường.” Nhưng vào cuối nhiệm kỳ, ông thú nhận rằng những nỗ lực “nhằm mang lại sự hội nhập lớn hơn hầu hết đều thất bại.” Ông phát hiện ra sự hợp tác học thuật thành công duy nhất “là những sự hợp tác tự phát hầu như tình cờ giữa các cá nhân ở những bộ phận khác nhau.” Trong khi ban lãnh đạo có thể “giúp đỡ các phong trào ‹cơ sở› như vậy… có rất ít việc một viện trưởng có thể làm để khiến chúng xảy ra nhiều hơn.”

Các sáng kiến do Rudenstine khởi xướng vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Rõ ràng không phải chỉ cần ban lãnh đạo đưa ra kế hoạch là các bộ phận sẽ nhiệt tình tham gia. Nhưng có lẽ các nguồn lực lớn hơn rất nhiều và xu hướng thực tế hiện tại của đội ngũ giảng viên cũng như cán bộ quản lý sẽ lấn át được các lề thói cũ, như sự tự tung tự tác của các bộ phận và những khó khăn trong việc giám sát công việc theo kế hoạch từ trên xuống. Nếu các sáng kiến có hiệu quả, chúng sẽ là những chuẩn mực về sự phát triển của Harvard thành một viện đại học thống nhất hơn.

Trong bài phát biểu tại Lễ trao bằng năm 1999, Rudenstine đã chỉ ra ba “sự biến đổi” đang được tiến hành tại Harvard. Thứ nhất là các sáng kiến liên trường, liên ngành. Thứ hai là nỗ lực của Harvard trong việc dẫn đầu về ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại vào giảng dạy, nghiên cứu và đào tạo từ xa. Cuối cùng, nhiều tiến bộ đã đạt được trong quá trình toàn cầu hóa của viện đại học. Harvard đã có 3.000 sinh viên nước ngoài, đến từ 150 quốc gia và 33.000 cựu sinh viên sống ở nước ngoài. Và “chúng tôi đang bắt đầu thành lập các trung tâm nghiên cứu Harvard quy mô nhỏ ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới.” Ông đã thấy trước tương lai của Harvard là “một đế chế rộng lớn, trên đó mặt trời không bao giờ lặn.”■

Harvard của Rudenstine không phù hợp với tất cả mọi người. Tờ Crimson, năm 1998 đã chỉ trích ban lãnh đạo trường “đánh mất chính mình”, tập trung gây quỹ mà lơ là chất lượng giảng dạy đại học: “Rudenstine hiểu lợi ích của các nhà tài trợ hàng đầu của Harvard hơn là hiểu nhu cầu sinh viên.” Bài báo đã trân trọng nhìn lại sự sẵn sàng của Bok trong việc giải quyết các vấn đề học thuật quan trọng: ông là “một nhà lãnh đạo trí thức phù hợp với một tổ chức trí thức như Harvard”. Mức độ chỉ trích ở đây còn lớn hơn cả sự so sánh giữa Pusey và Conant nửa thế kỷ trước. Những người xây dựng và vun đắp cũng cần thiết cho một tổ chức như những người đưa ra tầm nhìn và ý tưởng để họ thực hiện, nhưng lại ít khi được vinh danh trong thời đại của mình.■

Sau một thập kỷ tại vị (nhiệm kỳ viện trưởng Harvard ngắn nhất kể từ những năm 1860), Rudenstine quyết định nghỉ hưu vào tháng 6 năm 2001. Ông tự nhìn nhận mình không phải là người kế thừa trường đại học thời đại của Bok, mà là viện trưởng Harvard đầu tiên đối mặt với thế giới hậu chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, từ quan điểm lịch sử của Harvard, dấu ấn ông để lại có lẽ là sự vun đắp và huy động tài trợ cho các mục tiêu vốn có: chủ nghĩa quốc tế, sự đa dạng thông qua những cơ hội công bằng, nỗ lực giải quyết các vấn đề xã hội, tạo ra một viện đại học được điều phối tập trung hơn.

Vào tháng 3 năm 2001, Hội đồng đã chọn Lawrence Summers, cựu Bộ trưởng Ngân khố, làm viện trưởng thứ 27 của Harvard. Khi ấy 46 tuổi, Summers đã có một sự nghiệp xuất sắc với tư cách là giáo sư Kinh tế tại Harvard và chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới trước khi chuyển sang Bộ Ngân khố. Trên nhiều phương diện, ông là một điển hình của con người học thuật mới: một học giả xuất sắc trở thành một công chức quan trọng, có mối liên hệ mạnh mẽ với thế giới kinh doanh và chính phủ, có tầm nhìn toàn cầu. Hệ thống bằng cấp trong gia đình ông (mặc dù thực tế là ông đã bị Đại học Harvard từ chối) rất đáng chú ý: ông có bằng đại học MIT và bằng tiến sĩ Harvard, cha mẹ ông là giáo sư Kinh tế tại Đại học Pennsylvania, hai người chú là các nhà kinh tế học đoạt giải Nobel – Paul Samuelson của MIT và Kenneth Arrow của Stanford. Việc Summers là cháu của Samuelson, nạn nhân đầu tiên của chủ nghĩa bài Do Thái tại Harvard vào những năm 1930, khiến việc bổ nhiệm ông trở thành một biểu hiện về mức độ thay đổi của Harvard qua các thập kỷ.

Theo tờ Boston Globe, ủy ban tuyển chọn viện trưởng tìm kiếm “một gương mặt mới với những ý tưởng mới, một tác nhân của sự thay đổi”, người có thể “suy nghĩ vượt ra ngoài khuôn khổ giáo dục đại học.” Hàm ý là như trường hợp của Eliot năm 1867, Conant năm 1933 và Bok năm 1971, dường như đã đến lúc bắt đầu một hướng đi mới: không chỉ để củng cố tình trạng hiện có mà còn khiến mọi việc phải được xem xét và có lẽ là được thay đổi.■

Liệu có cơ sở nào cho nhu cầu về những ý tưởng cùng hướng đi mới trong thời kỳ uy tín, thịnh vượng và quyền lực này của Harvard?

Tuy nhiên, có lẽ cũng như Harvard của giới tinh hoa và Harvard của chế độ coi trọng tài năng từng phải đối mặt với những khó khăn và bất mãn, Harvard của sự giàu có và thực tế cũng phải đối mặt với những vấn đề của hiện tại, tương lai.

Đội ngũ giảng viên: Tự do và tự chủ

Đội ngũ giảng viên Harvard được xem là tốt nhất thế giới. Tuy nhiên, những yếu tố của đời sống học thuật hiện đại gây xói mòn sự tận tâm của họ đối với tổ chức và với việc giảng dạy đã để lại hậu quả. Viện đại học của các tài năng đã nuôi dưỡng lý tưởng của những học giả độc lập, khách quan, tận tâm theo đuổi chân lý. Nhưng trong nhiều lĩnh vực đào tạo, chủ nghĩa hoài nghi hậu hiện đại đối với tính khách quan và sự thật đã xuất hiện. Điều này có liên quan mật thiết tới sự đúng đắn về chính trị và tác động mạnh mẽ của nó tới việc trao đổi ý kiến tự do. Thật vậy, những khuynh hướng này ở Harvard ít rõ ràng hơn ở nhiều trường đại học khác, và một số biểu hiện của chúng đã phai mờ. Nhưng có thể cho rằng Harvard ngày nay không còn (hoặc bớt) cởi mở với sự đa dạng về tư tưởng như ở thời kỳ đỉnh cao của chiến tranh Lạnh trong những năm 1950. Bất chấp truyền thống quý báu về tự do học thuật, khó có thể mong đợi đội ngũ giảng viên Harvard vượt qua xu hướng thịnh hành này hơn những gì họ đã làm được trong quá khứ.

Nghiêm trọng hơn nữa là sự thu hút của thế giới bên ngoài. Truyền thống Harvard về các giáo sư, khoa và trường tự chủ đã làm mạnh thêm xu hướng trở thành người cung cấp dịch vụ học thuật độc lập của giảng viên. Nhu cầu từ bên ngoài đối với chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giảng viên ngày càng cao. Các nhà khoa học Harvard cung cấp dịch vụ tư vấn, đôi khi bán những khám phá của mình và tham gia các mối quan hệ thương mại với mức độ chưa từng có. Ngoài dịch vụ tư vấn và đại diện pháp lý, một số giáo sư luật còn bán tài năng chuyên môn của mình trên các phương tiện truyền thông và Internet.

Các nhà khoa học xã hội và nhân văn kém thành công hơn trong việc khai thác khía cạnh này của nền văn hóa đương đại. Nhưng một số ít đã thu được lợi nhuận từ khả năng diễn thuyết trước công chúng về tâm lý, chủng tộc và giới tính, cùng các yếu tố lệch lạc của ý thức hậu hiện đại. Theo một nhà quan sát, hậu quả là “sự suy giảm giá trị cốt lõi và sự ảnh hưởng của các mối quan hệ bên ngoài”, và hoạt động của viện đại học “chỉ để tăng cường chất lượng của những hoạt động được thực hiện do các ảnh hưởng đó.”■

Những ràng buộc đơn giản trước đây – hạn chế thu lợi từ các sáng chế liên quan đến sức khỏe, giới hạn thời gian hoạt động ngoài khuôn viên trường – khó mà kiềm chế được những xung lực này. Có lẽ định nghĩa truyền thống về trường đại học là nơi giảng dạy cho sinh viên và theo đuổi sự thật đang cản trở xu thế mới này. Viện trưởng chuẩn bị nhậm chức Summers đã nói về sự cần thiết phải làm cho đội ngũ giảng viên quan tâm hơn đến giáo dục đại học. Nhưng trong khi đó, lực hấp dẫn của việc cung cấp dịch vụ chuyên môn, sự thu hút của thế giới bên ngoài, và hậu quả là sự suy yếu các cam kết với tổ chức cũng như công tác giảng dạy, nếu có, vẫn gia tăng.■

TIẾP THỊ THƯƠNG HIỆU

Với danh tiếng được công nhận rộng rãi trên thế giới, trong năm 2000, Harvard đã kiếm được 650.000 đô-la từ phí sử dụng thương hiệu. Dường như không gì ở Harvard không có giá trị thị trường. Vào mùa xuân năm 2000, phó chủ tịch phụ trách truyền thông doanh nghiệp của tờ New York Times đã rời bỏ công việc để “phát triển kế hoạch chiến lược cho mảng kinh doanh của [dự án] toàn cầu hóa” – của Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo Thế giới thuộc Trường Thần học Harvard. Cuối năm 1999, báo chí đưa tin Harvard đang cân nhắc việc bán các sản phẩm giáo dục của mình trên Internet, đi ngược với truyền thống đáng kính là không thương mại hóa tên tuổi của mình. Một nhà tư vấn than thở rằng Harvard “là một thương hiệu toàn cầu mà không được phân phối toàn cầu.”

Hiệu trưởng FAS Harvey Fineberg không thấy có gì mâu thuẫn giữa chất lượng và tiếp thị quy mô lớn. Ông cho rằng: “Harvard phải thay đổi. Không tổ chức nào duy trì được vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực của mình nếu trong vòng 20 năm nó vẫn làm cùng một công việc theo cùng một cách.” Thật lãng phí nếu để những “sản phẩm” giáo dục giá trị của viện đại học cho cá nhân giảng viên hoặc thậm chí các trường tùy ý sử dụng. Các quy tắc cơ bản để Harvard thâm nhập Internet, chấm dứt việc lấy ý kiến tập thể, sẽ phải do cơ quan quản lý của trường đặt ra, chứ không phải do trưởng các bộ phận hoặc giảng viên: “Chúng tôi biết rằng nếu không làm vậy, mọi thứ sẽ hỗn loạn. Vì vậy, chúng tôi cần những ranh giới. Nhưng chúng tôi sẽ không tự sáng tạo ra chúng.” Nhà tâm lý học Howard Gardner của Trường Giáo dục có một cách tiếp cận khác: “Harvard không nên làm gì? Ranh giới nào không nên vượt qua? Điều gì không nên từ bỏ?” Nhưng Harvard của thế giới thực đã vượt qua nhiều ranh giới và ít có dấu hiệu chậm lại.■

Một ví dụ chính về Harvard trong thế giới (và thị trường) dịch vụ là sự gia tăng theo cấp số nhân những người tham gia các chương trình “phi truyền thống” có trả phí (nghĩa là ai cũng có thể tham gia), từ các trường đào tạo mở rộng và trường học hè cho đến vô số chương trình đào tạo ngắn hạn do những bộ phận chuyên môn của Harvard thực hiện. Tính đến năm 2000, trường có chưa đến 20.000 sinh viên chính quy – và hơn 67.000 sinh viên bán thời gian tham gia các chương trình đào tạo phi truyền thống, bao gồm 55.000 người theo học các chương trình nâng cao đặc biệt. Trường Kennedy có số sinh viên không chính quy cao gấp 4,5 lần so với số sinh viên chính quy. Các chương trình đào tạo của Trường Kinh doanh dành cho những người đang đi làm đặc biệt sinh lợi. Đến năm 2000, các chương trình này kéo dài từ ba ngày đến 10 tuần, với học phí từ 4.000-47.000 đô-la, có 5.000 người đăng ký (so với khoảng 1.750 sinh viên cao học), và đem lại một phần tư thu nhập cho trường.

Trong những năm cuối thế kỷ XX, số lượng sinh viên quốc tế theo học các chương trình chính quy tăng 34%. Đến năm 1999, con số này là 25% tổng số sinh viên cao học và chuyên ngành. Theo John Dunlop, cựu Chủ nhiệm FAS, việc gia tăng sinh viên đăng ký vào các chương trình đào tạo ngắn hạn và sự toàn cầu hóa nhanh chóng của tập thể sinh viên đã đặt ra câu hỏi khiến tân viện trưởng Harvard phải suy ngẫm: “Việc gia tăng các chương trình đào tạo đặc biệt sẽ ảnh hưởng gì đến chương trình giáo dục thông thường?… Liệu các chương trình ngắn hạn có làm giảm sự chú ý của giảng viên đến việc nghiên cứu và phát triển ngành học?” Người ta cũng có thể đặt câu hỏi về tác động của toàn cầu hóa đối với các lớp học, nơi sinh viên đại học thường tiếp xúc với những trợ giảng người nước ngoài không giỏi tiếng Anh, hoặc nơi giảng viên các trường chuyên ngành phải vật lộn với gánh nặng giảng dạy cho những sinh viên không nắm bắt được các sắc thái văn hóa Mỹ khi thảo luận học thuật.■

GÂY QUỸ VÀ TUYỂN SINH

“Hiện giờ chúng tôi không còn gặp nguy hiểm nếu thiếu các khoản tài trợ lớn nữa. Nếu có kế hoạch tài chính khôn ngoan, chúng tôi sẽ đủ tiền cho một trường đại học tuyệt vời.” Đó là lời của A. Lawrence Lowell ngay từ năm 1937, khi Harvard còn xa mới được gọi là giàu có. Liệu việc gây quỹ có đi dần tới kết thúc vào năm 2000? Đúng là một trường đại học hiện đại cần rất nhiều tiền để hoạt động. Để duy trì sức sống, nó phải thay đổi và phát triển; các mục tiêu cũ không nên bị loại bỏ để nhường chỗ cho những mối quan tâm mới. Nhưng cũng có những vấn đề như nhu cầu tài chính nội bộ tăng lên khi nguồn cung tăng, hoặc như việc Harvard có thể huy động tiền một cách khá dễ dàng sẽ làm mất tác dụng của các biện pháp khuyến khích giảm chi phí, hay yếu tố tài chính có thể tác động đến công tác giảng dạy và kiến thức.

Cảnh báo tương tự có thể được đưa ra đối với một vấn đề tăng trưởng quan trọng khác: lượng sinh viên nộp đơn vào Đại học Harvard. Một vị trí trên giảng đường có khoảng 10 người đăng ký. Đây là kết quả của sự hấp dẫn mà Harvard có đối với nhiều tài năng trẻ sáng giá nhất đất nước. Nhưng đó cũng là nguy cơ nuôi dưỡng sự phẫn nộ trong số 90% bị từ chối, đặc biệt nếu quá trình tuyển chọn bị coi là không công bằng.■

NHƯ MỘT THỰC THỂ THỐNG NHẤT

Xung đột giữa cơ quan quản trị trung ương và các bộ phận (đặc biệt là FAS) vẫn tồn tại, không bùng nổ nhưng dai dẳng. Trong những năm sau 1970, chúng ta đã thấy căng thẳng bùng phát như thế nào trong những vấn đề như liên đoàn lao động, sử dụng các tòa nhà, chuyển giao công nghệ và lương hưu của giảng viên. Mâu thuẫn giữa việc lập kế hoạch từ trên xuống – “như một thực thể thống nhất” – với các vấn đề thực tế cơ bản trong đời sống ở Harvard vẫn tiếp diễn.

Vào tháng 7 năm 1999, trường có kế hoạch xây dựng hệ thống dữ liệu hành chính toàn trường: Dự án ADAPT. Một năm sau, nó sa lầy vào vũng lầy giống như dự án MATEP với những trục trặc công nghệ, chi phí leo thang, và đội ngũ giảng viên, nhân viên bất mãn phàn nàn rằng họ không được tư vấn hay lắng nghe. Cũng dễ thấy là hiệu trưởng các trường lớn không chấp nhận hiệu trưởng FAS hay các phó viện trưởng là cấp quyền lực ở giữa họ với viện trưởng. Thật vậy, một viện trưởng năng động, với một quỹ lớn tùy ý sử dụng, và một hiệu trưởng FAS cùng các phó viện trưởng đầy tham vọng rất có thể sẽ va chạm với một hoặc nhiều nhóm giảng viên Harvard.■

Một nguồn rắc rối tiềm ẩn khác là sự mở rộng cơ sở vật chất của Harvard. Lúc này trường có gần 100 héc-ta đất (hơn một nửa trong số đó thuộc về Trường Kinh doanh) ở vùng Allston lân cận Boston, bên kia sông Charles, ngoài 80 héc-ta thuộc khuôn viên Cambridge. Một viện đại học ngày càng phát triển phải có không gian để đáp ứng các nhu cầu trong tương lai. Nhưng việc quyết định trường, chương trình hoặc bộ phận nào chuyển đi hay ở lại thì không hề dễ dàng. Năm 1999, Neil Rudenstine yêu cầu Trường Luật cân nhắc việc dời qua bên kia sông. Câu trả lời chỉ có một: không bao giờ.■

Tóm lại, dường như thách thức lớn mà Harvard thế kỷ XXI phải đối mặt cũng giống những gì đặt ra với nước Mỹ mới độc lập vào cuối những năm 1780: sự thống nhất. Làm thế nào để thực hiện các nhiệm vụ cần thiết và hợp pháp của cơ quan quyền lực cao nhất trong một trường đại học lớn, giàu truyền thống mà không đe dọa đến lợi ích sư phạm và trí tuệ của các bộ phận tự chủ?

Sự thiếu chắc chắn và tính hạn chế tương đối của những vấn đề nổi bật mà chúng tôi đã nêu ra cho thấy mức độ thành công của Harvard trong hai phần ba thế kỷ qua. Không một tổ chức nào không có vấn đề, và chúng tôi không cố gắng che giấu chúng. Nhưng vào đầu thế kỷ XXI, điểm mấu chốt là vai trò của Harvard như một tổ chức lừng lẫy nhất trong đời sống nước Mỹ, với lịch sử phức tạp và nhiều tầng lớp của một trường đại học, với mục đích tồn tại ban đầu là phục vụ nhu cầu của một bang thuộc địa nhưng đã liên tiếp thay đổi với sự lên ngôi của giới tinh hoa Boston, những nỗ lực tìm kiếm tài năng cùng sự hòa nhập xu thế thời đại. Khả năng thích ứng với sự thay đổi về trí tuệ, xã hội và văn hóa là nguồn gốc chủ yếu dẫn đến thành công của Harvard hiện đại – cũng là nguồn gốc chủ yếu của các vấn đề và mâu thuẫn của nó. Từ góc nhìn sử học của chúng tôi, vấn đề này sẽ còn tiếp tục tồn tại.

Lời cảm ơn

Để kể câu chuyện này, chúng tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ cả bạn bè và người lạ. Chúng tôi đặc biệt biết ơn Quỹ Spencer đã hỗ trợ việc nghiên cứu. Nếu không có sự trợ giúp đầy tin tưởng của tổ chức tuyệt vời đó, chúng tôi đã không thể viết nên cuốn sách này. Chúng tôi nợ Đại học Brandeis rất nhiều vì sự hỗ trợ của trường. Và chúng tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới Hội đồng Harvard vì đã cho phép chúng tôi sử dụng tài liệu lưu trữ, cũng như cảm ơn Quỹ Rockefeller về nhiệm kỳ Học giả thường trú tại Trung tâm Bellagio.

Các nhân viên của Kho lưu trữ Harvard – đặc biệt, chuyên viên lưu trữ viện đại học Harley Holden và chuyên viên lưu trữ tài liệu tham khảo Brian Sullivan – đã vô cùng hữu ích. Các trợ lý nghiên cứu của chúng tôi, Michael Fein và Darra Mulderry cũng vậy, sự cần cù của họ đã giúp chúng tôi khai thác được nội dung của 1.000 hộp bản thảo. Jacob Gertzog và Greg Renoff đã hoàn thành tuyệt vời công việc kiểm tra các ghi chú, và Gertzog còn giúp chúng tôi thu thập hình ảnh minh họa cho cuốn sách.

Chúng tôi được hưởng lợi rất nhiều từ kiến thức của Bernard Bailyn và Stephan Thernstrom thuộc khoa Lịch sử Harvard, và biên tập viên lâu năm của tờ Daedalus, Stephen Graubard, dù vô cùng bận rộn nhưng đã dành thời gian đọc toàn bộ bản thảo và cho chúng tôi những nhận xét chi tiết, sâu sắc. Chúng tôi cũng nợ Peter Ginna – biên tập viên Oxford, và John Wright – người đại diện của chúng tôi vì những đánh giá tốt đẹp của họ.

Rất nhiều người, cả trong và ngoài Harvard, đã trả lời thẳng thắn những cuộc phỏng vấn và câu hỏi của chúng tôi, và/hoặc đọc các phần bản thảo hoặc giúp chúng tôi theo nhiều cách khác nhau. Những “trợ lý không chính thức” đó đã giúp ích tuyệt vời trong việc tăng cường hiểu biết về đối tượng của cuốn sách này – một tổ chức vô cùng phức tạp. Nếu vẫn còn những sai sót về thực tế và kiến thức trong cuốn sách này (và chúng tôi chắc rằng có), đó là do chúng tôi, không phải vì họ. Chúng tôi xin cảm ơn tất cả:

Daniel Aaron, James Adelstein, Walter Jackson Bate, Fran Beane, Sam Beer, Daniel Bell, Ann Berman, Elkan Blout, John Blum, Derek Bok, Glen Bowersock, David Bray, Joyce Brinton, McGeorge Bimdy, Francis Burr, Ann Carter, Hale Champion, Catherine Clinton, I. Bernard Cohen, Saul Cohen, Heather Cole, Daniel Coquillette, James Cuno, Charles Daley, William Doebele, John Dowling, Burton Dreben, John Dunlop, Henry Ehrenreich, Archie Epps, Susan Feagin, David Fischer, Franklin Ford, John Fox, Charles Fried, John K.Galbraith, Fred Glimp, Warren Goldfarb, Patricia Graham, Jerry Green, Stephen Greenblatt, Benedict Gross, Oscar Handlin, Stephen Harrison, Stanley Hoffmann, Gerald Holton, Fred Jewett, Jane Kamensky, James Kloppenberg, Jeremy Knowles, David Landes, Marlyn Lewis, Neil Levine, Roderick MacFarquhar, Brendan Maher, Peter Marsden, Paul Martin, Ernst Mayr, John McArthur, Joseph McCarthy, Thomas McCraw, Peter McKinney, David Nathan, Richard Neustadt, Thomas O’Brien, Orlando Patterson, David Pilbeam, Richard Pipes, Lorraine Powers, Nathan Pusey, Willard Quine, Jack Reardon, Thomas Reardon, David Riesman, Henry Rosovsky, Neil Rudenstine, Paul Samuelson, Arthur Schlesinger, Eduard Selder, Robert Shenton, Kenneth Shepsle, Eleanor Shore, Theda Skocpol, Seymour Slive, A.Michael Spence, Daniel Steiner, Zeph Stewart, Edith Stokey, Susan Suleiman, Ann Taylor, Carol Thompson, Dennis Thompson, Daniel Tosteson, Toni Turano, Helen Vendler, Sidney Verba, James Vorenberg, Frank Westheimer, Dean K.Whitla, Edward Wilson, James Q.Wilson, Irene Winter, Jeffrey Wolcowitz, Betty Woodward, Richard Zeckhauser, Sally Zeckhauser.

Emily Dickinson ((1830-1886): Nữ nhà thơ nổi tiếng người Mỹ, sống giản dị và ẩn dật. ↩

Mae West (1893-1980): Nữ ca sỹ, diễn viên, nhà viết kịch nổi tiếng người Mỹ. ↩

Quý bà De Stael (1766-1817): Nữ học giả, nhà lý luận chính trị nổi tiếng gốc Pháp-Thụy Sỹ. ↩

Josiah Quincy (1772-1864): Nhà giáo dục và nhà chính trị của Mỹ. Ông là Viện trưởng Harvard giai đoạn 1829-1845. ↩

Gilded Age (Thời đại vàng son): Một giai đoạn trong lịch sử của Mỹ, diễn ra trong giai đoạn 1870 tới 1900. Vào thời kỳ này, nền kinh tế Mỹ phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là ngành công nghiệp đường sắt, nhưng cũng là giai đoạn sự phân hóa giàu nghèo trở nên rõ rệt. (ND) ↩

Progressive Era (Thời kỳ tiến bộ): Một giai đoạn trong lịch sử nước Mỹ, kéo dài từ năm 1890 tới năm 1920. Đặc trưng của thời kỳ này là tính năng động và hiệu quả về kinh tế, các phong trào xã hội lan rộng và sự cải tổ chính trị (ND). ↩

Oxbridge: Tên ghép để chỉ hai trường Oxford và Cambridge (ND). ↩

Mt. Auburn Street, State Street, Milton: Tên các đường phố và khu vực phụ cận của Boston, ý nói khi ấy Hội đồng sẽ chỉ bao gồm toàn cư dân Boston. ↩

Sinh viên tốt nghiệp bằng tiền bạc (gentleman’s C): Chỉ những sinh viên xuất thân từ các gia đình giàu có, được cấp bằng tốt nghiệp chủ yếu vì những đóng góp tài chính cho trường hơn là vì kết quả học tập (ND). ↩

Radcliffe: Vào thời kỳ này, Harvard là trường chỉ dành cho nam sinh, Radcliffe là trường dành cho nữ sinh (ND). ↩

Barnard: Một trường đại học dành cho nữ tại thành phố New York, thành lập năm 1889 (ND). ↩

Bảo tàng Busch-Reisinger: Được thành lập năm 1901 trong khuôn viên Harvard, đây là nơi trưng bày tác phẩm nghệ thuật từ các nước Bắc và Trung Âu, đặc biệt là những nước nói tiếng Đức (ND). ↩

Quan tài của Mohammed: Theo truyền thuyết, quan tài của nhà tiên tri Mohammed tự treo lơ lửng trên trần hầm mộ của ông mà không có công cụ hỗ trợ nào (ND). ↩

Viện Smithsonian: Là học viện nghiên cứu và lưu trữ có quy mô lớn, được thành lập năm 1846 nhờ tài sản hiến tặng của nhà khoa học người Anh James Smithson, do chính phủ Mỹ quản lý và điều hành (ND). ↩

Sterling Professor: Giáo sư Sterling, danh vị cao nhất về học thuật được trao cho những người xuất sắc nhất tham gia giảng dạy tại Đại học Yale (ND). ↩

Tổng Y sĩ Hoa Kỳ (Surgeon General of the United States): Là người lãnh đạo Cơ quan y tế công cộng Hoa Kỳ (Public Health Service) và là người phát ngôn về các vấn đề có liên quan đến y tế công cộng trong Chính phủ Mỹ (ND). ↩

M.D.S: Master of Dental Surgery – Thạc sĩ nha khoa; M.D: Doctor of Medicine – Bác sĩ y khoa (ND). ↩

Langdell: Christopher Columbus Langdell, Hiệu trưởng Trường Luật Harvard từ năm 1870 đến năm 1895. Việc giảng dạy thông qua nghiên cứu tình huống là phát kiến của ông (ND). ↩

Mammon: Chỉ tiền bạc, của cải vật chất hoặc những thế lực khiến con người theo đuổi, tôn thờ của cải vật chất; thường được nhân cách hóa như một vị thần hay như một trong số bảy con quỷ địa ngục. Trong kinh Tân Ước có câu: “Anh em không thể vừa làm tôi Thiên Chúa vừa làm tôi Tiền Của được.” (ND). ↩

John Williams: Giáo sư Kinh tế học tại Harvard từ năm 1921 đến năm 1957, từng được bổ nhiệm làm hiệu trưởng Trường Sau đại học về Quản trị công của Harvard (ND). ↩

Academic Man: Ý nói đến cuốn sách The Academic Man: A Study in the Sociology of a Profession của Logan Wilson, xuất bản năm 1942 (ND). ↩

Quinine: Một loại chất được tổng hợp từ vỏ cây canh ki na, có tác dụng chống sốt rét, hạ sốt và giảm đau nhẹ. Người Việt quen gọi là thuốc ký ninh (ND). ↩

Brains Trust: Từ dùng để chỉ một nhóm cố vấn thân cận cho một ứng cử viên chính trị, gắn liền nhất với nhóm cố vấn của Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt. Về sau, khái niệm này được dùng với ý nghĩa rộng hơn, chỉ nhóm cố vấn cho một nhân vật có quyền ra quyết định, chứ không chỉ giới hạn trong phạm vi chính trị nữa (ND). ↩

Corliss Lament: Chính trị gia cánh tả người Mỹ, từng là chủ tịch Ủy ban Quốc gia Hữu nghị Mỹ-Liên Xô (ND). ↩

Battle of Britain: Là trận chiến trên không dai dẳng giữa không quân Đức và Anh trong Thế chiến thứ hai, kéo dài suốt mùa hè thu năm 1940. Nước Anh và Đồng minh đã chiến thắng, tạo bước ngoặt cho cả cuộc chiến (ND). ↩

Tâm lý-Âm thanh (Psychoacoustics): Là một ngành khoa học nghiên cứu những phản ứng về tâm lý trước tác động của âm thanh (ND). ↩

Robert E. Lee: Là tướng chỉ huy quân đội miền nam trong cuộc nội chiến giữa hai miền Nam và Bắc nước Mỹ (ND). ↩

Ở đây người nói chơi chữ khi cho rằng đọc các bản báo cáo như nghe giao hưởng, vì “theme” vừa có nghĩa là chủ đề (của một bài viết…), vừa có nghĩa là giai điệu (của một bản nhạc) (ND). ↩

Tín dụng tuần hoàn: Hình thức cấp tín dụng theo hạn mức, theo đó người được cấp tín dụng cho thể rút và trả tiền không giới hạn số lần trong phạm vi hạn mức và thời hạn tín dụng được cấp (ND). ↩

Đại học Vanderbilt là một trường đại học tư thục thành lập năm 1873 tại Nashville, Tennessee, Hoa Kỳ (ND). ↩

Quy luật Parkinson: Xuất phát từ một nhận xét hài hước của giáo sư Parkinson, quy luật này cho rằng công việc luôn tăng lên tỷ lệ thuận với thời gian ta dành cho nó, hay chi phí luôn tăng lên tỷ lệ thuận với thu nhập (ND). ↩

John P. Marquand (1893-1960), tiểu thuyết gia người Mỹ đã đạt giải Pulitzer cho cuốn tiểu thuyết The late George Apley (ND). ↩

Josep Lluís Sert (1902-1983), kiến trúc sư người Tây Ban Nha, Hiệu trưởng Trường Sau đại học về Thiết kế của Harvard từ năm 1953 đến năm 1969 (ND). ↩

Le Corbu: Tên thường gọi của kiến trúc sư người Pháp Charles-Édouard Jeanneret (1887-1965) (ND). ↩

Ruskin: Là John Ruskin (1819-1900), nhà văn, họa sỹ và nhà phê bình nghệ thuật người Anh (ND). ↩

AEC: Viết tắt của Atomic Energy Commission – Ủy ban Năng lượng Nguyên tử (ND). ↩

Tổng bưu tá trưởng (Postmaster general): Là người đứng đầu Dịch vụ Bưu điện Hoa Kỳ, một cơ quan chính phủ phụ trách các vấn đề bưu chính (ND). ↩

Giáo sư Clarence Dillon: Nhiều vị trí giáo sư ở Harvard được đặt theo tên người hoặc tổ chức tài trợ cho chức danh đó. Trong trường hợp này là vị trí giáo sư được tài trợ bởi Clarence Dillon, nhà tài chính người Mỹ, người sở hữu công ty Domaine Clarence Dillon chuyên về rượu vang ở Pháp (ND). ↩

Psilocybin: Một loại chế phẩm gây ảo giác, chiết xuất từ một số loại nấm và được xem như một loại ma túy (ND). ↩

Swissair: Hãng hàng không quốc gia Thụy Sỹ (ND). ↩

Caligula: Biệt danh của Gaius Caesar, một bạo chúa thời cổ đại, nổi tiếng vì sự tàn bạo và khó lường (ND). ↩

Phong tục của người Do Thái là nam giới thường đội chiếc mũ truyền thống (kippah) (ND). ↩

Noam Chomsky: Nhà lý thuyết ngôn ngữ học nổi tiếng người Mỹ đã tạo ra cuộc cách mạng trong ngôn ngữ học khi đưa ra quan niệm ngôn ngữ là một khả năng ý thức độc đáo chỉ có ở con người dựa trên những yếu tố sinh học (ND). ↩

Quỹ tư nhân được thành lập với mục đích nâng cao hiệu quả của hệ thống chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là cho những người khó khăn và người già (ND). ↩

Chính sách Đại Xã hội (Great Society): Là chính sách do Tổng thống Lyndon B. Johnson đưa ra vào năm học 1964-1965, gồm các sáng kiến chính sách trong nước nhằm xóa đói giảm nghèo và bất công về chủng tộc ở Mỹ, giảm tội phạm cũng như cải thiện môi trường (ND). ↩

Ziggurat: Một cấu trúc xây dựng cổ xưa của người Sumer thuộc vùng Lưỡng Hà, kiểu tầng bậc, bệ cao nọ đặt trên bệ cao kia, càng lên cao càng thu dần lại, có đường dốc trượt hoặc bậc thang thẳng góc hoặc men theo khối xây để đi lên đỉnh (ND). ↩

Thomas Bulfinch, nhà văn và học giả người Mỹ rất quan tâm đến thần thoại Hy Lạp, tác giả của Thời đại của truyền thuyết, tác phẩm thần thoại tiếng Anh được rất nhiều độc giả trên thế giới ưa thích, trong đó có câu chuyện về nàng Persephone (ND). ↩

Theo thần thoại Hy Lạp, Persephone là con gái của thần Zeus và nữ thần nông nghiệp Demeter, vợ của thần Hades cai quản âm phủ (ND). ↩

Nguyên gốc: “… loves the Irish and the Jews…”, một câu trong bài hát Wintergreen for President từ vở ca kịch Of Thee I Sing của George Gershwin và Ira Gershwin (ND). ↩

NAACP (The National Association for the Advancement of Colored People): Hiệp hội Quốc gia vì Sự tiến bộ của Người da màu, một tổ chức dân quyền thành lập năm 1909 ở Mỹ (ND). ↩

Quyết định Brown được đưa ra trong kiện của gia đình Brown và những người da đen khác với trường tiểu học công Topeka ở Kansas vì phân biệt đối xử khi không cho phép con cái họ nhập học. Năm 1954, Tòa án Tối cao của Mỹ đã đưa ra phán quyết với phần thắng thuộc về những người da đen (ND). ↩

Jim Crow: Những luật lệ, chính sách phân biệt chủng tộc đối với người da đen được áp dụng ở Mỹ từ những năm 1800 (ND). ↩

William Wordworth (1770-1850): Nhà thơ lãng mạn Anh, người khởi xướng trào lưu lãng mạn (ND) ↩

Nguyên văn “Brown Shirts”, ám chỉ SA, Binh đoàn bão táp, một tổ chức bán quân sự, mặc đồng phục nâu của Đức Quốc Xã, có công đưa Hitler lên nắm quyền. (ND) ↩

Nguyên văn: “Harakiri”, hành động tự sát vì danh dự bằng cách mổ bụng của các Samurai Nhật. (ND) ↩

Nghĩa là “Chuột chũi già”, lấy ý tưởng từ câu nói của Karl Marx “Chúng ta nhận ra cố nhân của mình, chuột chũi già, đào dưới lòng đất thật tài tình, để rồi xuất hiện thình lình: Cách mạng” (Nguyên gốc của hình tượng này là từ vở Hamlet của Shakespeare). (ND) ↩

Animal Farm, cuốn tiểu thuyết ngụ ngôn sâu cay của tác giả George Orwell, xuất bản năm 1945. (ND) ↩

Sorrows of Werther: tác phẩm đặc sắc của đại văn hào Đức Johann Wolfgang von Goethe, dưới hình thức những bức thư qua lại, diễn tả cảm xúc hoang mang, yếm thế của tuổi trẻ, thông qua nhân vật chính, chàng thanh niên Werther. (ND) ↩

Grading on a curve: phương pháp chấm điểm tương đối theo một phân phối chuẩn chỉ định trước, thể hiện rõ sinh viên đang đứng ở đâu trên mặt bằng điểm của lớp. Đây là phương pháp thể hiện rõ tính cạnh tranh điểm số. (ND) ↩

“The Augustan Myth”: văn phong Latinh thời hoàng đế Augustus của La Mã cổ đại. (ND) ↩

Nguyên văn “buzzing confusion”, có lẽ trích dẫn từ cụm từ “blooming, buzzing confusion” của nhà Tâm lý học nổi tiếng William James trong tác phẩm lừng danh của ông Principles of Psychology (Những nguyên lý tâm lý học). Cụm từ này mô tả cảm giác của trẻ sơ sinh, khi mọi giác quan tiếp xúc với thế giới thực ↩

Nguyên văn “pro-life”: khi bàn đến việc nạo phá thai, thì thần học chia thành 2 phái: pro-life phản đối, đòi hỏi mọi sự sống được ra đời. pro-choice ủng hộ, cho rằng người mẹ có quyền của mình (ND). ↩

Cựu cầu thủ bóng bầu dục NFL Mỹ từng bị cáo buộc trong vụ án hình sự xét xử kéo dài, vụ án giết người O. J. Simpson, dài nhất lịch sử Hoa Kỳ. (BTV) ↩

Nguyên văn “provost”, có thể tạm dịch là tổng hiệu trưởng, hiệu trưởng, người đứng sau Chủ tịch, Viện trưởng, trực tiếp quản trị và điều hành công việc của tất cả các trường con, tạo điều kiện cho Chủ tịch (Viện trưởng) tập trung thời gian để lãnh đạo về chiến lược phát triển và vận động gây quỹ cho trường. (BTV) ↩

James Joyce (1882-1941): Tiểu thuyết gia nổi tiếng người Ireland (ND). ↩

Ý nói tới vụ đổ bộ của quân đồng minh Anh-Mỹ lên bờ biển Normandy (Pháp) vào cuối Thế chiến II, với rất nhiều hy sinh và tổn thất (ND). ↩

Nguyên gốc: Jesus Saves; Moses Invests. Tác giả chơi chữ: Save vừa có nghĩa là “tiết kiệm”, vừa có nghĩa là “cứu rỗi”; Invest vừa có nghĩa là “đầu tư”, vừa có nghĩa là “trao truyền”. Hai từ này vừa phù hợp với ý nghĩa tôn giáo, vừa phù hợp với ngôn ngữ kinh doanh (ND). ↩

Donut và bagel bề ngoài khá giống nhau: bánh ngọt, có lỗ hổng ở giữa. Tuy nhiên, bánh donut là rán, còn bánh bagel là nướng, và bánh bagel đơn thuần hơn, gắn vơi đời sống người Do Thái hơn. (ND) ↩

Cuộc cạnh tranh về học thuật và thể thao giữa 2 trường dự bị đại học nổi tiếng: Exeter chuyển đào tạo sinh viên tương lai cho Harvard, còn Andover chuyên về Yale. (ND) ↩

David McCord, In Sight of Sever (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1963), 41; JDG to Henry C. Clark, Oct. 21, 1936, “Accounting/Ambassadors,” JDG Mss. See also Harvard University, The Tercentenary of Harvard College (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1937). ↩

Archibald Thacher to JDG, JDG to Thacher, Oct. 23, 1936, “Minutes and Papers of the Tercentenary Commission,” Henry James to Charles H. Watkins, Aug. 13, 1936, JDG Mss. ↩

JDG to JBC, May 12, 1934, “Conant”; JDG to Henry James, Nov. 27, 1934, JDG Mss. ↩

Time, 28 (Sept. 14, 1936), 53; JDG to JBC, Dec. 31, 1935; Harvard, Tercentenary, 9-11; NYT, Sept. 14, 1936, 1:63. ↩

JDG to Ray Lyman Wilbur, n.d., JDG Mss; “The World’s Wise Men,” BG, July 15, 1936 ff; NYT, Mar. 19, 1937, 19:3. ↩

Time, 28 (Sept. 28, 1936), 26; JDG to Rabbi Joseph S. Shubov, Apr. 21, 1936, to Judge Julian Mack, Jan. 5, 1935, to Willard Sperry, Dec. 31, 1934, Mar. 31, 1935, “Jewish Holidays,” JDG Mss. ↩

BG, July 1, 1936; NYT, Sept. 1, 1936, 1:2; Harvard, Tercentenary, passim. ↩

Harvard, Tercentenary, 214. ↩

Bernard De Voto, “A Puritan Tercentenary,” Harper’s Monthly, 173 (Sept. 1936), 445–48. ↩

JBC, AR, 1935–36, 6; NYT, Sept. 14, 1936, 1:6. ↩

Hermann Hagedorn to Keyes Metcalf, Jan. 18, 1939, JDG Mss. ↩

NYT, Sept. 17, 1936, 1:3, Sept. 18, 1936, 1:16. ↩

Frank G. Thomson to JBC, June 26, 1936, JDG to Thomson, July 9, 1936, “Alumni Association Meeting of Sept. 18,” JDG to Henry C. Clark, Sept. 29, 1936, “Accounting/Ambassadors,” JDG Mss. ↩

HAB, 70 (Feb. 24, 1968), 18-21. ↩

“Weather,” JDG Mss; McCord, In Sight of Sever, 74; Time, 28 (Sept. 29, 1936), 22-26. ↩

JBC to Francis R. Stoddard, Mar. 19, 1945, “Military Service: Comments on,” Box 268. ↩

JBC to Albert Einstein, Dec. 23, 1935, “EA-EE,” Box 54; NYT, Sept. 4, 1936, 10:2; Time, 28 (Sept. 14, 1936), 50; JDG to Henry James, Aug. 13, 1936, “James, Henry,” JDG Mss. ↩

Time, 28 (Sept. 28, 1936), 22-26; Paul Hazard, “Le troisième centenaire de l’Université Harvard,” Revue des deux mondes, ser. 8, 36 (Nov. 1, 1936), 225-29. ↩

William B. Tolley in “Delegates’ Reports,” JDG Mss. 20. JBC, AR 1934–35,5-6, AR 1935-36, 17. ↩

Phyllis Keller, Getting at the Core (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1982), 1-10. See also Julie Reubin, The Making of a Modern University (Chicago: Univ. of Chicago Press, 1996); Henry James, Charles W. Eliot, 2 vols., (Boston: Houghton Mifflin, 1930); Hugh Hawkins, Between Harvard and America: The Educational Leadership of Charles W. Eliot (New York: Oxford Univ. Press, 1972). ↩

Samuel E. Morison, Three Centuries of Harvard (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1936); on Brahminism, Digby Baltzell, Puritan Boston and Quaker Philadelphia (Boston: Beacon Press, 1979). ↩

HAB, 35 (1932–33), 289; ALL, AR 1908-9. See also Henry A. Yeomans, Abbot Lawrence Lowell (Cambridge: 1948), and Alex Duke, Importing Oxbridge (New Haven: Yale Univ. Press, 1996), ch. 4. ↩

Jerome Greene to Henry James, Apr. 21, 1937, “Lowell, A. Lawrence,” Box 88; Eliot quoted in Marcia G. Synnott, The Half-Opened Door: Discrimination and Admission Policy at Harvard, Yale, and Princeton, 1900-1970 (Westport, Conn.: Greenwood Press, 1979), 26; HAB, 35 (July 7, 1933), 1027; for full list of buildings, HAB, 45 (1942-43), 221. See also Yeomans, Lowell, and the revealing essay by Nathan Pusey, Lawrence Lowell and His Revolution (Cambridge: 1980). ↩

“An Account of the Year 1933,” Special Subject Files, JBC Mss; JBC, My Several Lives: Memoirs of a Social Inventor (New York: Harper & Row, 1970), 88–90; James G. Hershberg, James B. Conant (New York: Knopf, 1993), 66-75; ALL to Kenneth B. Murdock, Nov. 18, 1932, Folder 521, ALL Mss; on Conant’s agnosticism, JBC to William H. Cowley, Oct. 2, 1944, “Ham-Hap,” Box 260. ↩

ALL to JBC, June 27, 1933, Folder 990, ALL Mss. ↩

JBC to Marjorie Bush-Brown, May 17, 1933, JBC Mss, Pt. II; Eliot quoted in James, Eliot, I:12-14, 310. ↩

JBC to Donald Scott, May 10, 1934, “Pe,” Box 15; NYT Magazine, Mar. 18, 1934, 3, 22; JBC to H. I. Brock, Mar. 5, 28, 1934, “New York Times,” Box 14. ↩

Ronald Story, The Forging of an Aristocracy: Harvard and the Boston Upper Class, 1800-1870 (Middletown, Conn.: Wesleyan Univ. Press, 1980). ↩

Curtis to JBC, Nov. 4, 1935, JBC to Curtis, Nov. 22, 1935, Apr. 30, 1936, “Curtis, Charles P. Jr.,” Box 53; Willard van Orman Quine, The Time of My Life: An Autobiography (Cambridge: MIT Press, 1985), 121. ↩

Henry James to JBC, Oct. 24, 1945, JBC to James, Oct. 25, “James, Henry,” Box 280; James to JBC, Apr. 6, 1945, JBC to James, Apr. 18, “James, Henry,” Box 261; JBC to Willis Smith, Jan. 24, 1947, “Dr-Dz,” Box 299. ↩

James to JBC, Mar. 14, Apr. 16, 1947, “James, Henry,” Box 302; Clark to JBC, Mar. 4, 1947, Clark to James, Mar. 28, 1947, “Clark, Grenville,” Box 298; Norman Cousins and J. Garry Clifford, eds., Memoirs of a Man, Grenville Clark (New York: Norton, 1975), 163. ↩

Shattuck notes, “The Marbury Case,” Incoming Correspondence, JBC Mss; “Overseers: General,” Box 327; Coolidge to JBC, Sept. 30, 1947, “Coolidge, Charles A.,” Box 318; “Harvard Memo,” May 10, 1948, “Clark, Grenville,” Box 318. ↩

Memos, May 7, 10, 1948, “Clark, Grenville,” Box 318; news rel., Jan, 14, 1949, “Treasurer,” Box 355. ↩

JBC to Rev. Minot Simons, Nov. 14, 1933, “Overseers: General, Commit tees,” Box 15; DWB memo to Board of Overseers, Mar. 20, 1947, “Overseers: General,” Box 306; PB to JBC, Oct. 16, 1944, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 255. ↩

JBC to Robert F. Bradford, Apr. 3, June 13, 1950, Bradford to Conant, June 10, “Overseers’ Committee,” Box 378. ↩

JBC memo, Jan. 2, 1946, “Corporation,” Box 277. ↩

Hershberg, Conant, ch. 1; Clement A. Norton, quoting Boston Chamber of Commerce member Ellerton J. Breough, to JBC, c. Nov. 3, 1937, “Norton, Clement A.” Box 117. ↩

JBC to Adolph H. Corwin, Feb 12, 1935, “Conant, J. B.: Chemistry,” Box 27. ↩

JBC to Henry Bent, Oct. 28, 1937, “Bea-Beq,” Box 103. ↩

Conant, My Several Lives, 136; JBC to Harold W. Dodds, May 2, 1945, “Princeton University,” Box 265. ↩

JBC to R. M. Hughes, Mar. 16, 1938, “National Resources Committee,” Box 116; JBC, AR 1933-34; JBC, AR, 1933–34. ↩

JBC to Irvin C. Poley, Jan. 29, 1935, “Middle States Association of Colleges and Secondary Schools,” Box 38; JBC to Prof. L. C. Graton, Apr. 10, 1935, “Gra Gri”, Box 11; HAB, 37 (1934-35), 447; JBC to Arthur Pope, Mar. 24, 1936, “Fogg Art Museum,” Box 57; Tercentenary address, Harvard, Tercentenary, 207–16; JBC to William H. Cowley, Nov. 4, 1947, “Cowley, William H.,” Box 319. ↩

JBC to L. J. Henderson, Oct. 10, 1939, “Fa,” Box 155. ↩

JBC to Frederick A. Saunders, Sept. 21, 1933, “Physics Department,” Box 15; JBC, AR, 1932–33; JBC to Julian Coolidge, Apr. 30, “American Council on Education,” Box 1. ↩

JBC to Stephen H. Stackpole, July 1936, “Conant, J. B.: Personal,” Box 52. See also Alfred N. Whitehead, “Harvard: The Future,” AM, 158 (Sept. 1936), 260-70. ↩

A. W. Page to Henry James, Oct. 25, 1934, “Advisory Research: Commit tees,” Box 21; Thomas W. Dunn to JBC, with letter from classmate T. Graydon Upton, Oct. 9, 1936, “Dr-Dz,” Box 81; JBC to E. G. Stillman, Jan. 5, 1938, “Ste Sto,” Box 121. ↩

Clark to JBC, June 3, 1938, JBC to Clark, June 6, 1938, “Clark, Grenville,” Box 105. ↩

JBC to Harvey Lehman, Mar. 28, 1938, “Law-Len,” Box 137; JBC, “The Selective Principle in American Colleges,” address to Association of American Colleges, HAB, 39 (1936-37), 472. ↩

JBC to Ben D. Wood, Dec. 5, 1945, “Conant: Personal,” Box 276; Carl C. Brigham to JBC, Jan. 3, 1938, JBC to Brigham, Jan. 20, 1938, “Princeton Univer sity,” Box 118; Nicholas Lemann, “The Structure of Success in America,” AM, 276 (Aug. 1995), 41-60. ↩

R. M. Hughes to JBC, Apr. 2, 1935, JBC to Hughes, Apr. 12, “Hu-Hy,” Box 35; JBC to Roger Lee, Nov. 20, 1939, “Honorary Degrees: Committee on,” Box 157; JBC to Dodds, Nov. 20, 1939, Dodds to JBC, Jan. 3, 1940, JBC to Dodds, Jan. 8, Dodds to JBC, Jan 10, “Princeton University,” Box 165. ↩

JBC to Hutchins, Aug. 15, 1936, “Chicago, University of,” Box 51; on bugs, Hutchins to JBC, c. Aug. 10, 1936, “Chicago, University of,” Box 51; Hutchins to JBC, May 24, 1938, JBC to Hutchins, June 1, “Chicago, University of,” Box 105. See also William H. McNeill, Hutchins’ University: A Memoir of the University of Chicago (Chicago: Univ. of Chicago Press, 1991). ↩

JBC to Laird Bell, June 26, 1946, “Alumni Assocn.,” Box 271; Vannever Bush to JBC, n.d., “Chicago, Univ. of,” Box 318; JBC to Thomas W. Lamont, June 3, 1948, “Lamont, Thomas W.,” Box 323. ↩

JBC to D. M. Little, 1937, “Mi-Nat,” Box 87. ↩

JBC to Archibald MacLeish, June 18, 1937, “Maa-MAP,” Box 88. ↩

JBC, “Education for a Classless Society,” AM, 165 (May 1940), 593–602; JBC to William B. Snow, Jr., Nov. 28, 1944, “Sn-Sta,” Box 267; JBC to Arthur W. Page, Aug. 5, 1941, “Pa,” Box 190. ↩

Conant, “Wanted: American Radicals,” AM, 171 (May 1943), 43; JBC statement, “Time,” Box 311; JBC to John P. Marquand, Nov. 4, 1946, “Mar,” Box 303; JBC to Elton Mayo, Feb. 28, 1946, “Mas-Maz,” Box 282. ↩

JBC to Walter Lippmann, Mar. 3, Aug. 1, 1942, “Lippman, Walter,” to Bundy, June 6, 1942, “Legislative Bills,” Box 209; JBC to Roscoe L. West, Dec. 13, 1944, “National Education Association,” Box 263. ↩

JBC to Harry Hopkins, Dec 26, 1941, “Hom-Hr,” Box 207; JBC to Roosevelt, Mar. 28, 1942, Roosevelt to JBC, Apr. 27, “Roosevelt, President Franklin Delano,” Box 215. ↩

JBC to Eric Johnston, Sept. 28, 1943, “Ja-Jom,” Box 246. ↩

Wyzanski to JBC, Dec. 1943, “Wim-Wy,” Box 253; JBC, AR, 1942–43; news rel., Jan. 23, 1945; AR, 1944-45, Box 255. ↩

Capt. Vincent N. Florack to JBC, Feb. 20, 1945, JBC to Florack, Mar. 5, “Ku-Ky,” Box 261. Conant continued to hold these views into the postwar years: JBC, “Who Should Go to College?” Ladies’ Home Journal, 65 (June 1948), 40, 106-07, 109, 111. See Richard M. Freedland, Academia’s Golden Age (New York: 1992), 73-74. ↩

JBC, “Some Aspects of Modern Harvard,” Journal of General Education, 4 (Apr., 1950), 175–184. ↩

JBC, AR, 1946-47; JBC to Evans Clark, Apr. 8, 1947, “Advertising Council,” Box 294; on parochial schools, “AASA Comments,” Box 415; HAB, 54 (1951-52), 575. ↩

JBC, Diaries, Dec. 22–23, 1952. 46. JBC, AR, 1952–53; HAB, 55 (1952-53), 335. ↩

Martha G. Synott, The Half-Opened Door (Westport, Conn.: Greenwood Press, 1979), 40–47; Henry A. Yeomans, Abbott Lawrence Lowell (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1948), 199–218. ↩

Anne MacDonald, “Memorandum Concerning Admission Office, Apr. 7, 1934,” “Admissions: Committee on,” Box 1; HAB, 35 (1932-33), 235. ↩

JBC to Walter D. Head, Dec. 7, 1934, “Hea-Heo,” Box 34; JBC to A. C. Hanford, Mar. 6, 1934, “Scholarships General (Committee on),” Box 18; HAB, 40 (1937-38), 103; JBC to A. C. Hanford, Sept. 29, 1937, “Admissions,” Box 100. ↩

“Annual Report, Comments on,” Box 1, JBCPP (1933–34); HAB, 36 (1933-34), 824; JBC to King Smith, Feb. 6, 1934, “Annual report-Comments on-M-Z,” Box 1. ↩

“The Harvard College National Scholarships: A Descriptive Report at the End of Six Years” (Cambridge, 1941), 32; HAB, 43 (1940-41), 507. ↩

JBC to Clay Judson, Apr. 16, 1946, “Jon-Jy,” Box 281; JBC to William D. Orcutt, Sept. 18, 1944, “O1-Oz,” Box 263; PB to JBC, Aug. 30, 1945, “Scholar ships: Committee on,” Box 290; HAB, 49 (1946-47), 464. ↩

Paul Buck, “Who Comes to Harvard?” HAB, 50 (1947-48), 313–17; William J. Bender to JBC, Jan. 2, 1952, “College,” Box 424. ↩

Buck, “Balance in the College,” HAB, 48 (1945-46), 406 f, Buck, “Who Comes to Harvard?” 313; PB to JBC, Dec. 9, 1947, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 315. ↩

PB to JBC, Dec. 9, 1947, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 315; PB to JBC, Sept. 23, 1944, “Veterans Counsellors,” Box 268; Bender in HAB, 49 (1946-47), 467; Bender, “The Top-One-Percent Policy,” HAB, 64 (1961-62), 59. ↩

Bender to PB, May 27, 1953, “Aa-Alk,” NMPPP, Box 18; Bender to JBC, Jan. 2, 1952, “College,” Box 424. ↩

On commuters, E.J. Kahn, Harvard (New York: Norton, 1969), 77; Theodore H. White, In Search of History: A Personal Adventure (New York: Harper & Row, 1978), 41–44; HAB, 35 (1932-33), 89–90. ↩

“Sn-Sta,” Box 290 (1945-46); HAB, 36 (1933–34), 8. ↩

ALL to James H. Lowell and Charles P. Curtis, Mar. 29, 1933, Folder 29, ALL Mss; Report of the Dean of Faculty (1932-33), 96; HAB, 37 (1934–35), 225; 1935 Class Album. ↩

HAB, 37 (1934–35), 991; cf. “Lampoon” in “Laa-Lav,” Box 36 (1934–35); HAB, 42 (1939-40), 674. ↩

Student Council, “The Freshman and Harvard College Life,” Part Four, “Student Council,” Box 331; Folder 707, ALL Mss; Class Album, 1933, 1935; Richard B. Buck, “Fair Harvard’s Intellectual Giants of the Early 1930s,” Modern Age, 32 (1988-89), 121. ↩

Julian Coolidge, “The Untouchables,” HAB, 34 (Jan. 15, 1932), 446-51; “A Report on the Commuting Student Situation in Harvard College,” Mar. 6, 1935, A.C. Hanford to JBC, Mar. 13, 1935, “Commuters,” Box 27. ↩

Memorial Church VC 1933–34; Spier Whitaker to Assistant Dean William H. Cary, Jr., Sept. 25, 1937, “Wel-Wh,” Box 124. ↩

PB to JBC, Feb. 27, 1952, “Department of Hygiene,” Box 432; JBC to Southworth Lancaster, Mar. 18, 1942, “Law-Len,” Box 208. ↩

“Political Activity in the College,” HAB, 37 (Nov. 2, 1934), 176-177, HAB, 42 (1939–40), 1057; JBC to Eugene C. Sheehan, late June 1939, “Memorial Day Incident,” Box 139; 1939 Class Album, 50 f; A. C. Hanford to JBC, Dec. 2, 1941, “Dean of Harvard College,” Box 203. ↩

JBC to Willard Connely, May 13, 1944, “American University Union,” Box 240; HC, June 5, 1995; George H. Chase to George F. Plimpton, July 12, 1943, “Pi-Po,” Box 249; DWB to William Bachmann, Feb. 18, 1946, Box 272. See also “Comments of Harvard Alumni on their College Education,” May 1950, “Statis tics,” Box 383. ↩

Francis M. Wilhoite, “Harvard Men by Act of Congress,” HAB, 60 (1957-58), 166 f; PB to JBC, Dec. 7, 1946, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 295; “Veterans Counsellor,” Box 292 (1945-46). ↩

DWB to Dean Willard Sperry, Jan. 23, 1948, “Bri-Bt,” Box 318; HAB, 50 (1947-48), 591, 345; HAB, 51 (1948–49), 159. ↩

HAB, 52 (1949-50), 206, HAB, 53 (1950–51); Memorandum on Public Disturbance, June 1952, “College,” Box 424. ↩

JBC to PB, Feb. 12, 1951, PB to JBC, Feb. 16, May 22, JBC to PB, May 25, “Provost,” Box 409. ↩

Morris A. Bealle, The History of Football at Harvard 1874-1942 (Washing ton D.C.: Columbia Publ. Co., 1948). ↩

HAB, 36 (1933-34), 295; James R. Angell to ALL, Oct. 24, 1930, ALL to Angell, Oct. 25, to Isidor Siegel, Apr. 11, 1931, Folder 156, ALL Mss 1930–33. ↩

“Athletics,” “Princeton University,” “Yale University” (1934–35); JBC to W.J. Bingham, Mar. 26, 1935, “Athletics,” Box 24. ↩

PB to JBC, Nov. 24, 1944, “Athletics—3 Centuries, ” WmB-S Mss; HAB, 48 (1945-46), 244–248; news rel., Nov. 20, 1945, “Athletic Association,” Box 272; JBC to PB, Nov. 17, 1950, “Provost,” Box 409; “Athletics–3 Centuries,” WmBS Mss; JBC to A. Whitney Griswold, Nov. 16, 1951, “Athletics Current,” Box 420. ↩

Dean of Faculty, AR 1932–33, 81; DWB memo to JBC, Dec. 3, 1948, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 335; HAB, 37 (1934–35), 1,089; HAB, 36 (1933-34), 535, 548–49; HAB, 39 (1936-37), 41. ↩

Student Council Committee on Education, Report, June 12, 1939, “Student Council,” Box 144. ↩

Table, “Student Council,” Box 121 (1937-38); HAB, 38 (1935-36), 111, 395; “Proposals for Broadening the Basis of Concentration for Students in the Social Sciences at Harvard College,” “Arts and Sciences: Comments on Committee of 8 Report,” Box 126 (1938-39); JBC, AR 1941-42. ↩

Wilbur K. Jordan to JBC, Dec. 9, 1944, transmitting the Report of the Subcommittee on the Education of Women, “Radcliffe College,” Box 266. ↩

John Finley to JBC, Feb. 24, 1944, JBC to Finley, Mar. 9, “El-En,” Box 244; HAB, 48 (1945–46), 23-30. ↩

JBC to John Cowles, Sept. 19, 1945, “Coo-Coz,” Box 276; Howard E. Wilson to JBC, Oct. 22, 1943, PB to JBC, Apr. 17, 1944, “Committee on Objectives,” Box 245. ↩

PB to JBC, May 8, 1950, “General Education: Miscellaneous,” Box 370; Phyllis Keller, Getting at the Core (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1982), 14-15; Jacques Barzun to JBC, Oct. 11, 1945, “Barn-Baz,” Box 274; William H. McNeill, Hutchins’ University: A Memoir of the University of Chicago (Chicago: Univ. of Chicago Press, 1991), 110, 116. Cf. Daniel Bell, The Reforming of General Education (New York: Columbia Univ. Press, 1966). ↩

WmB-S to PB, Oct. 16, 1945, “Secretary to the Corporation: Smith,” Box 267; news rel., Nov. 1, 1945; JBC to Prof. W. H. Cowley, Sept. 6, 1945, to Robert N. Yerkes, Sept. 6, to Edmund E. Day, Aug. 25, to Walter Lichtenstein, Sept. 12, “Objectives Committee Report-Comments,” Box 260; Conant, “Public Education and the Structure of American Society,” Teachers’ College Record, 47 (Dec. 1945), 145-94. ↩

“An Analysis of General Education at Harvard, 1952,” “Student Council,” Box 443. ↩

Comparison of Course Offerings in the Faculty of Arts and Sciences 1907-8 and 1947-48, “Annual Report,” Box 315; Wright, Memorandum on the Tutorial System and Its Future in Harvard College, “Ta-Te,” Box 267, JBC to Levin Campbell, Apr. 4, 1946, “Str-Sz.” Box 290; PB to Bailey, Apr. 18, 1947, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 295; PB memo to JBC, Dec. 29, 1948, “Statistics,” Box 354. ↩

Kim Townsend, Manhood at Harvard: William James and Others (New York: Norton, 1996), 92-93. ↩

Marcia G. Synnott, The Half-Opened Door (Westport, Conn.: Greenwood Press, 1974), 44-47; Morison to WmB-S, June 18, 1975, “Correspondence with SEM,” Box 1, WmB-S Mss. ↩

Henry A. Yeomans, Abbott Lawrence Lowell (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1948), 68; Synott, Half-Opened Door, 34, 60; Richard N. Smith, The Harvard Century (New York: Simon & Schuster, 1986), 85-89. ↩

Synnott, Half-Opened Door, 62–63, 90-91. ↩

Synnott, Half-Opened Door, 58-70; on 1920s data, DWB to NMP, Aug. 14, 1953, “Memorial Church,” Box 19, NMPPP; JBC to ALL, Dec. 5, 1933, ALL to JBC, Dec. 6, “Lowell, A. Lawrence,” Box 12. ↩

Thomas W. Slocum to JBC, July 2, 1934, “Si-Sm”, Box 44; Berenson to JBC, Sept. 17, 1934, JBC to Berenson, Sept. 20, “Ber-Bj,” Box 24; Berenson to Harry Barnard, June 19, 1963, “Ber-Bj,” Box 4, NMPPP. ↩

J. W. Lowes to JBC, Jan. 21, 1937, “Dean of Harvard College,” Box 80; J. W. Lowes to JBC, May 21, 1937, “House Masters: General,” Box 85; Synnott, Half-Opened Door, 114, 117; Coolidge to JBC, May 9, 1939, “Lowell House,” Box 137. ↩

On exclusion from Harvard Clubs, C.C. Burlingham letter, HAB, 40 (1937-38), 880; Tozzer to JBC, Jan. 12, 1938, “Anthropology,” Box 101. ↩

Synnott, Half-Opened Door, 120, 122, 112; A. C. Hanford to JBC, Nov. 24, Dec. 1, 1941, “Dean of Harvard College,” Box 207. ↩

On Hillel, Harvard Crimson, Commencement issue, June 7, 1994, B1; Nitza Rosovsky, The Jewish Experience at Harvard and Radcliffe (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1986). ↩

Kane to JBC, Nov. 14, 1951, Bender to JBC, Nov. 21, “Kane, R. Keith,” Box 432; Bender to JBC, Jan. 2, 1952, “College,” Box 424. ↩

CM, Nov. 10, 1913, Jan. 9, 1922. ↩

Lowell to Judge Frederick P. Cabot, May 23, 1922, Comstock to Lowell, Nov. 21, 1928, “Radcliffe College,” Box 119 (1937–38); Paul Buck, “Notes Toward a Biography of Ada Comstock Notestein,” WmB-S Mss. ↩

JBC to William T. Brewster, Feb. 8, 1939, “Barn-Baz,” Box 127. ↩

Course list in “Radcliffe College,” JBCPP 1938–39, Box 142; George H. Chase to John W. Atherton, June 13, 1941, “Bu-By,” Box 174; CM, Mar. 8, 1937; Comstock to JBC, May 26, 1941, “Radcliffe College,” Box 214. ↩

“Condensed Review of Conditions, Policies, and Needs,” “Radcliffe College,” Box 93 (1936-37); Barbara M. Solomon, In the Company of Educated Women (New Haven: Yale Univ. Press, 1985), 143, 183 ↩

“Notes from Library Gleanings,” Mar. 26, 1981, “Radcliffe–1977 Agreement,” WmB-S Mss; Comstock to JBC, Mar. 11, 1937, JBC to Comstock, Mar. 13, “Radcliffe College,” Box 93. ↩

JBC to Comstock, Apr. 21, Comstock to JBC, Apr. 26, JBC to Comstock, May 3, 1938, “Radcliffe College,” Box 119. ↩

CM, Sept. 25, 1933, Jan. 8, 1934; James P. Leake to JBC, Apr. 15, 1937, Mead to JBC, Nov. 4, 1936, Stackpole to Mead, Dec. 10, “Me,” Box 88. ↩

PB to President and Fellows, Feb. 24, 1943, “Radcliffe–1977 Agreement,” WB-S Mss; cf. “Radcliffe College,” Box 235 (1942–43); CM, Apr. 5, 1943; on tutors, Aileen Ward int.; news rel., Apr. 18, 1943, “Radcliffe College,” Box 214. ↩

Jacqueline Van Voris int., Folder 3, Comstock File, Mar. 31, 1971, “Radcliffe 1977 Agreement,” WmB-S Mss; news rel., Oct. 21, 1947, “Radcliffe College,” Box 329; “Radcliffe,” Box 381 (1949–50); Dorothy Billings to JBC, Jan. 4, 1953, Willard Sperry to Billings, Nov. 6, “Criticism and Suggestions,” Box 454. ↩

Wilbur K. Jordan to JBC, Apr. 16, 1946, “Radcliffe College,” Box 289; PB to JBC, Feb. 19, 1946; G. Wallace Woodworth to JBC, Feb. 14, 1946, PB to JBC, Feb. 12, JBC to Woodworth, Feb. 14, “Me,” Box 283; Abraham Flexner to JBC, Apr. 18, 1949, JBC to Flexner, Apr. 26, “Fl-Fo,” Box 341. ↩

Edsall to JBC, Mar. 1, 1934, JBC to Edsall, Mar. 9, “Public Health, School of,” Box 16; Cecil K. Drinker to JBC, Nov. 2, 1935, Feb. 8, 1936, “Public Health, School of,” Box 67. ↩

CM, Jan. 19, 1942, Mar. 1, 1943, June 5, 1944; GSD, VC, 1942-43, 1946-47. ↩

CM, June 21, 1943; HMS, VC, 1943–44; Report of Committee to Consider Admission of Women, n.d. (authors’ possession); JBC memo to Corporation, Apr. 24, 1944, “Medical School: General,” Box 247; HAB, 47 (1944-45), 75,78. ↩

Pauli Murray to Thomas R. Powell, May 13, 1944, Powell to Murray, June 13, FDR to JBC, May 31, George H. Chase to FDR, June 5, “Mr-My,” Box 248. ↩

Powell to Murray, June 22, 1944, Murray to A. Calvert Smith, c. June 26; Edmund M. Morgan to JBC, July 6; Smith to Murray, July 12, Murray to Smith, July 20, to HLS Faculty, July 20, Smith to Murray, Aug. 8, 1944, “Mr-My,” Box 248. See Pauli Murray, Song in a Weary Throat: An American Pilgrimage (New York: Harper & Row, 1987), 238–44. ↩

Report of Committee, Apr. 15, 1949, “Law School: General,” Box 344; Griswold to JBC, Oct. 15, 1949, “Law School: Dean,” Box 373. ↩

Norton to JBC, Mar. 21, June 16, 1936, “Norton, Clement A.,” Box 65. ↩

Werner Sollors, Caldwell Titcomb, and Thomas A. Underwood, eds., Blacks at Harvard (New York: New York Univ. Press, 1993), pp. xxiii, 1-7; Robert C. Weaver to WmB-S, Mar. 15, 1966, “Was-Wek,” Box 29. ↩

Lowell to DuBois, June 26, 1931, Folder 504, ALL Mss 1933-34; Buell to Conant, Apr. 11, Hocking to Harper Woodward, Apr. 17, Conant to Buell, Apr. 13, 1935, “Philosophy,” Box 41. ↩

DWB to W.1. Gibson, Apr. 1, 1947, “AA-Alk,” Box 294, DWB to Stuart E. Grummon, Mar. 7, 1947, “Gro-Gy,” Box 301. ↩

DWB to W. I. Gibson, Apr. 1, 1947, “AA-Alk”, Box 294; W. B. Donham to Doxey Wilkerson (ed., The Negro in America), Apr. 22, Dental School Dean Leroy Miner to George H. Chase, May 2, 1940, “Na-Ne,” Box 162. ↩

HAB, 43 (1940-41), 824; JDG to Leonore Shalit, Oct. 16, 1942, “Athletic Association,” Box 200; “Memorandum re Annapolis Incident,” JBC to Russell Willson, May 9, 1941, “U.S. Naval Academy,” Box 195. ↩

Agnes Meyer to JBC, June 24, JBC to Meyer, July 10, 1944, “Me,” Box 262; William Neilson to JBC, July 29, 1943, “Na-Ne,” Box 248. ↩

“Ros-Rz,” Box 251 (1943–44); JBC to Deans, Apr. 30, May 16, 1945, “Na Ne,” Box 263; Francis C. Gray to JBC, Jan. 19, JBC to Gray, Jan. 31, 1945, “Ki-K1,” Box 261. ↩

JBC to Mrs. Henry L. Corbett, May 16, 1945, “Coo-Cox,” Box 257; Mrs. Joseph E. Goodbar to JBC, Apr. 14, 1952, “Ch-Chi,” Box 423. ↩

PB to DWB, Feb. 13, 1952, “Government,” Box 430. On Elliott, Paul Samuelson, “Pastiches from an Earlier Politically-Incorrect Age” (typescript in authors’ possession). ↩

DWB to Paul J. Braisted, Mar. 17, 1952, “Har-Haz,” Box 430. ↩

Keppel in HAB, 37 (1934–35), 394; JBC, AR, 1933-34; Seymour Martin Lipset and David Riesman, Education and Politics at Harvard (New York: McGraw-Hill, 1975), 153. ↩

Murdock to JBC, Apr. 1, 1935, “Arts and Sciences: Dean,” Box 23; on Birkhoff, Science, 102 (Dec. 7, 1945), 578–80. ↩

JBC to Harvard Club of Boston, in JBC to Harold H. Burbank, Dec. 6, 1933, “Economics,” Box 5. ↩

JBC to Henry M. Wriston, Feb. 10, 1937, “Bri-Bt,” Box 77; HAB, 36 (1933-34), 1,073. ↩

John L. Taylor to John W. Lowes, Apr. 25, 1935, “James, Henry,” Box 35; “Personnel and Promotion at Harvard,” HAB, 42 (Nov. 3, 1939), 180-86; Roger Geiger, To Advance Knowledge: The Growth of American Research Universities, 1900–1940 (New York: Oxford Univ. Press, 1986), 308; Table of Positions Filled, “Appointment Office,” Box 102 (1937-38); JBC to Henry M. Wriston, Oct. 5, 1938, “Bri-Bt,” Box 128. See also Granville Hicks, “Harvard and the Interest Rate,” New Republic, 99 (June 14, 1939), 153–54. ↩

JBC to Alfred C. Redfield, Feb. 10, 1938, “Biology,” Box 103. ↩

JBC to Garrett Birkhoff, Mar. 17, 1936, “Economics,” Box 54; JBC to Murdock, Nov. 1, 1936, “Walsh-Sweezy Case, Box 24, WmB-S Mss. ↩

JBC to Lippmann, Apr. 13, May 5, 1937, “Lippmann, Walter,” Box 88; Report on the Terminating Appointments of Dr. J. R. Walsh and Dr. A. R. Sweezy by The Special Committee Appointed by the President of Harvard University (1938), in “Walsh-Sweezy: Committee Report,” Box 123 (1937-38). ↩

HAB, 39 (1936-37), 874; Clark to JBC, June 30, Feb. 26, 1938, “Clark, Grenville,” Box 105; Murdock, Memorandum to Members of the Corporation, Charles Coolidge to JBC, Apr. 27, 1937, F. O. Matthiessen and D. W. Prell to JBC, June 3, 1938, “Walsh-Sweezy Case,” Box 24, WmB-S Mss; Sweezy to JBC, Dec. 16, 1937, J. Raymond Walsh to JBC, July 5, 1937, “Economics,” Box 107; JBC to William A. Lockwood, Jan. 22, 1945, “Century Club of New York,” Box 256. See also HB, 40 (1937–38), 1,050. ↩

“Walsh-Sweezy: Committee Report: Comments on” folder, JBC to Ralph B. Perry, June 17, 1938, “Walsh-Sweezy Committee,” Box 123. ↩

“Report on Some Problems of Personnel in the Faculty of Arts and Sciences” (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1939); Confidential Report to the Corporation from the President of the University, Sept. 11, 1944, “Corporation,” Box 257. See also “Personnel and Promotion at Harvard,” HAB, 42 (Nov. 3, 1939), 180-86; M. H. Stone, “Harvard’s New Appointment Policy,” Nation, 149 (Dec. 2, 1939), 606-607. ↩

Frankfurter to JBC, Apr. 4, 1939,”Committee of Eight: Comments on Report,” JBC to Ralph B. Perry, Mar. 30, May 5, 1939, Shapley to JBC, June 5, 1939, “Committee of Eight,” Box 130. ↩

Hicks, “Harvard and the Interest Rate,” 154; JBC, My Several Lives: Memoirs of a Social Inventor (New York: Harper & Row, 1970), 162 f. ↩

Memo on tenure, Nov. 7, 1940, “Tenure, etc.,” WmB-S Mss. ↩

HAB, 49 (1946-47), 342; E. Y. Hartshorne, “Growth and Metabolism at Harvard,” Harvard Educational Review, 12 (Mar. 1942), 143-64; FAS VC 1949–50; Johnson to JBC, Sept. 26, 1945, “Ad hoc Committee: Sociology,” Box 270. ↩

HAB, 41 (1938–39), 598; David Rockefeller to JBC, Feb. 15, 1941, “Roa Ror,” Box 192. ↩

PB to Dr. F. L. W. Richardson, Jr., May 27, 1948, “Provost,” Box 329; PB to JBC, Oct. 31, 1952, “Provost,” Box 467. ↩

PB to JBC, Nov. 20, 1952, “Provost,” Box 467; HAB, 46 (1943–44), 362; Crane Brinton to JBC, Apr. 5, 1950, “Society of Fellows,” Box 383. ↩

PB rec., Feb. 25, 1948, “Radcliffe College,” Box 329; PB to JBC, Jan. 28, 1952, “Arts and Sciences, Faculty of,” Box 419; JBC, AR 1951-52, 8-9. ↩

Whitehead to JBC, Dec. 28, 1934; JBC to Whitehead, Jan. 4, 1935; “Advi sory Research Committee: Humanities,” Box 21. ↩

Kim Townsend, Manhood at Harvard: William James and Others (New York: Norton, 1996), 178; Bruce Kuklick, The Rise of American Philosophy: Cambridge, Massachusetts, 1860-1930 (New Haven: Yale Univ. Press, 1977), pts. 2, 3; Samuel E. Morison, ed., The Development of Harvard University (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1930), 3–32; on Wolfson, George H. Williams, “At Home and Homeless at Harvard,” “Divinity-Three Centuries,” WmB-S Mss. ↩

Philosophy VC 1946–47; Philosophy AR, 1934–35; Hocking to JBC, Oct. 30, 1935, JBC to Hocking, Nov. 6, “Philosophy,” Box 66; PB rec., “Pf-Ph,” Box 263 (1945-46). ↩

Willard van Orman Quine int.; PB rec., Feb. 17, 1948,”Pf-Ph,” Box 329; Willard van Orman Quine, The Time of My Life: An Autobiography (Cambridge: MIT Press, 1985). ↩

Isaiah Berlin to JBC, Jan. 18, 1950, PB to JBC, Jan. 24, 1950, JBC to PB, Jan. 26, “Ad hoc: Philosophy,” Box 357; JBC to PB, April 27, 1949, “Ad hoc: Philosophy,” Box 334; Oppenheimer to C. I. Lewis and Donald C. Williams, May 24, 1949, “Pf-Ph,” Box 351. ↩

Quine int.; PB to JBC, May 22, 1952, “Philosophy 150,” Box 440. ↩

Quine and Burton Dreben ints.; Putnam, “Half Century,”176-77. ↩

Glenn Bowersock int., Apr. 22, 1996. ↩

Morison, ed., Development, 33-64; JBC to William B. Munro, Dec. 21, 1940, “Classics,” Box 176; on Bloch, Sterling Dow to Arthur S. Pease, Apr. 30, 1946, “Ad hoc Committees,” Box 294. ↩

Morison, ed., Development, 74-81; Walter Jackson Bate int.; Sean O’Fao lain, “The Philological Syndicate at Harvard,” HAB, 67 (1964-65), 112 f; M. H. Abrams, “The Transformation of English Studies: 1930–1945,” Daedalus, 126 (Winter 1997), 106; Neilson quoted in Walter J. Bate, “The Crisis in English Studies,” HM, 85 (Sept.-Oct. 1982), 46-53. ↩

Morison, ed., Development, 101; James B. Munn to JBC, Feb. 5, 1936, “English: Jones,” Box 56. ↩

Chart: English, JBC to Munn, Sept. 5, 1939, JBC to Spencer, Jan. 15, 1940, “English,” Box 155; English VC 1948–49; Bliss Perry to William S. Ferguson, Oct. 14, 1941, “History and Literature,” Box 206, faintly praised Mathiessen’s American Renaissance. ↩

Robert Frost to JBC, Sept. 21, 1939, “Fr-Fy,” Box 155. ↩

Harry Levin to JBC, Nov. 3, 1946, JBC to Levin, Nov. 16, “Princeton Lecture: Comments on,” Box 288. ↩

PB to JBC, June 4, 1951, JBC to Grayson Kirk, June 6, “Ad hoc: English,” Box 387. ↩

Germanic Languages VC 1934–35, 1939–40, AR 1934–35. ↩

Morison, ed., Development, 85-90; PB rec., “Romance Languages and Literatures,” 1943-44, Box 251; PB rec., Sept. 27, 1945, Louis Solano to Arthur Whittem, Aug. 31, 1945, “Romance Languages and Literatures,” Box 289. ↩

PB to JBC, July 3, 1952, “Provost,” Box 468; PB to JBC, Oct. 28, 1952, “Romance Languages: General,” Box 479. ↩

PB rec. of Poggioli, “Slavic,” Box 310; PB rec. of Jakobson, Jan. 25, 1949, “S1-Sm,” Box 354; Levin to PB, Dec. 18, 1951, “Slavic,” Box 443. ↩

Clark to JBC, Mar. 1, 1945, “Ki-K1,” Box 261. ↩

PB to JBC, Sept. 20, 1947, “Mr-My,” Box 305; PB to JBC, Jan. 15, 1951, “Provost,” Box 409. ↩

Morison, ed., Development, 130–45; HAB, 43 (1940-41), 768–73, 1024; Marjorie Cohn, “The Heavenly Twins” (essay prepared for Fogg Centennial, 1995, authors’ possession.) ↩

HAB, 47 (1944-45), 185; JBC to Paul J. Sachs, May 18, 1948, “Retire ments,” Box 329; PB to JBC, June 26, 1947, “Fogg Art Museum,” Box 300; JBC to PB, May 20, 1952, “F1-F0,” Box 429. ↩

Deknatel to PB, May 23, 1947, William B. Dinsmore to JBC, Dec. 21, 1947, PB to JBC, Jan. 27, 1948, acting chair Charles L. Kuhn to PB, Jan. 22, 1948, JBC to PB, May 12, 1948, “Ad hoc Committee: Fine Arts,” Box 313. ↩

Howard W. Odum, ed., American Masters of Social Science (Port Washing ton, N.Y.: Kennekat Press, 1927), is a compendium in which the only Harvard faculty member was past-his-prime Frederick Jackson Turner; see also Dorothy Ross, The Origins of American Social Science (Cambridge, U.K.: Cambridge Univ. Press, 1991). JBC to Sydnor H. Walker, May 2, 1935, Walker to JBC, Apr. 25, “Social Science,” Box 44; Jeffrey L. Cruikshank, A Delicate Experiment: The Harvard Business School (Boston: Harvard Business School Press, 1987), 165-67; Bureau for Street Traffic Research, AR 1935–36; JBC to Miller McClintock, June 16, 1936, “Bureau of Traffic Research,” Box 50. ↩

JBC to Wallace B. Donham, June 20, 1936, “Business School: Dean,” Box 50; JBC to Francis T. Spaulding et al., Feb. 13, 1941, “Coordination of Studies, Committee on,” Box 177; JBC statement, 1937–38, “Social Sciences: Committee of Research on,” Box 121; Minutes, Oct. 3, 1934, “Advisory Research Committee: Social Sciences,” Box 21. ↩

JBC to Lawrence J. Henderson, Oct. 24, 1938, “De-Dm,” Box 131; Oliver P. Field to JBC, Feb. 16, 1938, JBC to Field, Mar. 12, “Minnesota, University of,” Box 115; JBC to Lippmann, Apr. 24, 1936, “Walter Lippmann,” Box 62. See also Carl Schorske, “The New Rigorism in the Human Sciences, 1940–1960,” Daedalus, 126 (Winter 1997), 295-96; Daniel Bell, The Social Sciences since the Second World War (New Brunswick: Transaction Press, 1982). ↩

Robert Solow, “How Did Economics Get That Way and What Way Did It Get?” Dadelaus, 126 (Winter 1997), 39; Edward S. Mason, “The Harvard Depart ment of Economics from the Beginning to World War II,” Quarterly Journal of Economics, 97 (Aug. 1982), 383-433; JBC to Edwin F. Gay, Oct. 13, 1933, “Economics,” Box 5; JBC to Mitchell, Nov. 5, 1938, “University Professorship, Suggestions for,” Box 145. ↩

Kenneth B. Murdock to JBC, May 24, 1934, Clark to JBC, June 1, 1934, Dwight P. Robinson to JBC, June 4, JBC to Wolman, June 22, Gay to Murdock, May 23, JBC to Gay, June 18, Gay to JBC, June 20, Lippmann to JBC, May 24, “Economics: Wolman, Leo,” Box 6. ↩

JBC to Walter Lippmann, Jan. 17, 1935; HAB, 38 (1935-36), 1,103; memo of conversation with Mitchell, “Economics,” Box 54 (1935-36). ↩

Paul Samuelson int. ↩

“Confidential Report on Long-Range Plans for the Department of Economics (rev. ed.), Feb. 25, 1948, Burbank to PB, Mar. 10, 1948, “Ad hoc Committee: Economics,” Box 313. ↩

Haberler, Hansen, and Harris to JBC, Apr. 6, 1948, PB to JBC, Apr. 15, 1948, “Ad hoc Committee: Economics,” Box 313. ↩

Haberler to JBC, Nov. 5, 1951, “Economics Department,” Box 427; Samuelson, Galbraith ints.; Wolfgang F. Stolper, Joseph Alois Schumpeter: The Public Life of a Private Man (Princeton: Princeton Univ. Press, 1994), 12-13; Paul on. “Pastiches from an Earlier Politically-Incorrect Age” (typescript, authors’ possession). ↩

PB rec. to President and Fellows, Feb. 7, 1949, “Economics: Budget 1949–50,” Box 340; PB to JBC, Apr. 15, 1949, JBC to Randall, May 12, 1949, “Alumni Association,” Box 335; Robert Bradford to President and Board of Over seers, Nov. 21, 1949, “Overseers Committee,” Box 378; proposed statement, July 7, “Corporation,” Box 338; statement of President, Oct. 25, 1949, news rel., Nov. 22, 1949, Galbraith to JBC, Nov. 22, JBC to Galbraith, Nov, 23, “Economics: Galbraith,” Box 367. See also Henry Rosovsky, “The Most Famous Professor at Harvard,” in Samuel Bowles, Richard Edwards, and William G. Shepherd, eds., Unconventional Wisdom: Essays in Honor of John Kenneth Galbraith (Boston: Houghton Mifflin, 1989), 327-46. ↩

Rockefeller to Randall, Jan. 25, 1951, Lamont to JBC, Feb. 20, Randall to JBC, Jan. 26, Feb. 12, 1951, “Economics Department,” Box 397. ↩

JBC to John V. Lintner, Jr., Mar. 1, 1951, Lintner to JBC, Mar. 13, JBC to Lintner, Mar. 19, Box 397. ↩

Randall to JBC, Dec. 15, 1949, Apr. 13, 1950, “Overseers Committee,” Box 378; Randall to JBC, Sept. 14, Dec. 1, 1950, “Economics Department,” Box 397; Economics VC 1950-51; JBC to Randall, Feb. 4, 1952, Randall to JBC, Feb. 29, JBC to Arthur Smithies, June 10, Randall to JBC, Oct. 17, 1952, “Economics: Budget,” Box 455. ↩

History VC 1933–34, 1937–38; Murdock to JBC, Dec. 18, 1933, “History,” Box 9. ↩

PB to JBC, Nov. 2, 1945, “Ad hoc Committee: History,” Box 270; PB rec. of Schlesinger, Jr., Feb. 8, 1946, “History,” Box 280. ↩

PB to JBC, Apr. 14, 1944, “History,” Box 245; PB rec., Feb. 16, 1945, “Sn Sta,” Box 267; David Owen to PB, Feb. 23, 1949, JBC to PB, Mar. 18, 1949, “Ad hoc: History,” Box 334; PB memo, June 3, 1953, “History,” Box 447. ↩

Government VC 1937-38; Samuel Beer, “Encounters with Modernity, or How I Became a Political Scientist,” typescript, Woodrow Wilson Center; Beer int. ↩

PB rec. of Beer, Dec. 5, 1945, “Gli-Go,” Box 279, of Hartz, Jan. 20, 1947, “Government,” Box 301; JBC to PB, May 3, 1949, “Ad hoc: Government,” Box 334; on Bunche, JBC to PB, Jan. 5, 1950, “Ad hoc: Government,” Box 357; Ralph Bunche to President and Fellows, Feb. 8, 1952, “Bu-By,” Box 422. See also Charles E. Lindblom, “Political Science in the 1940s and 1950s,” Daedalus, 126 (Winter 1997), 225-52. ↩

Morison, ed., Development, 202-15; Anthropology/Peabody VC 1939–40; Edwin B. Wilson to JBC, Feb. 27, 1935, Kroeber int., Jan. 18, 1936, “Anthro pology,” Box 22. ↩

“Anthropology” (1940-41), Box 173; Anthropology AR 1946-47; HAB, 54 (1951-52), 108; Crimson, Mar. 18, 1995, 3. ↩

On Coon, PB to JBC, Mar. 29, 1948, “An-Az,” Box 315; JBC to PB, Jan. 10, 1950, “Ad hoc: Anthropology,” Box 357; PB to JBC, Feb. 24, 1953, “Social Relations,” Box 470. ↩

Jerome D. Greene to Edwin G. Boring, Mar. 19, 1941, Boring to Greene, Mar. 24, Secretary to Boring, Mar. 25, “Psychology Department: General,” Box 191; Boring to Dean George H. Chase, Feb. 4, 1942, “Hom-Hr,” Box 207. ↩

Morison, ed., Development, 216-22; Psychology AR, 1934–35, 1935-36; Henry A. Murray, “The Harvard Psychological Clinic,” HAB, 38 (1935–36), 142-49; JBC to Boring, Mar. 22, 1937, JBC to Lashley, Apr. 5, 1937, “Psychol ogy,” Box 92; JBC to Boring, Feb. 11, 1937, “Psychology,” Box 92. See also Forrest G. Robinson, Love’s Story Told: A Life of Henry A. Murray (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1992), ch. 9; Edwin G. Boring, A History of Psychology in Autobiography (Worcester, Mass.: Clark Univ. Press, 1952), 27-52. ↩

JBC to Leonard Carmichel et al., May 2, JBC to Gregg, June 11, 1945, “Psychology: Commission on,” Box 288. ↩

Report of the University Commission to Advise on the Future of Psychology at Harvard, Boring to JBC, May 26, 1947, PB note attached, JBC to Allan Gregg, Apr. 14, 1947, “Psychology: Commission on,” Box 308. ↩

PB to JBC, Apr. 5, 1946, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 272; PB to JBC, Dec. 10, 1946, “Psychology: Commission on,” Box 308; Robinson, Love’s Story Told, 291 f. ↩

Morison, ed., Development, 223–30; “Sociology,” Box 144 (1938-39); Barry V. Johnston, Pitirim V. Sorokin: An Intellectual Biography (Lawrence: University of Kansas, 1995); on Ford, George D. Birkhoff memo, Sept. 26, 1935, “Sociology,” Box 69. ↩

Johnston, Sorokin, 125 f; Parsons to JBC, Feb. 8, 1942, “Sociology,” Box 216. ↩

Johnston, Sorokin, 154; PB int., Carnegie Project, OHRO 1968. See also Gordon Allport and Edwin Boring, “Psychology and Social Relations at Harvard University,” American Psychologist, 1 (Apr. 1946), 119 ↩

Parsons to PB, Feb. 20, Sorokin to Buck, Sept. 15, JBC memo to PB, Oct. 30, 1945, “Ad hoc Committee: Sociology,” Box 270; PB memo to JBC, Sept. 1, 1946, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 272; PB rec. of Stouffer, Jan. 5, Sorokin to JBC, Jan. 16, 1946, “Sociology,” Box 290; Johnston, Sorokin, 156, 162. ↩

Johnston, Sorokin, 166 ff; JBC to Sorokin, Oct. 11, 1944, “Social Science,” JBCPP 1944-45; Bailey to PB, Oct. 8, 1952, “Re,” Box 469. ↩

JBC to Robert T. Crane, May 26, 1945, “Social Science” in “Sr-Sta,” Box 267; Stouffer to JBC, Oct. 25, JBC to Stouffer, Oct. 30, 1947, “Social Relations,” Box 331. ↩

PB, Talcott Parsons ints., Carnegie Project, OHRO, 1968; JBC to PB, Jan. 29, 1946, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 272; JBC to Josephs, Sept. 25, Josephs to JBC, Oct. 9, 1947, Robert M. Lester to JBC, Oct. 17, 1947, “Carnegie Corporation,” Box 318. ↩

Robert M. Lester to JBC, May 21, 1948, “Carnegie Corporation,” Box 318; PB int., OHRO, 30, 37-41,58; PB to JBC, May 6, 1948, “Provost,” Box 329; PB rec. of Hughes, May 7, 1948, “History, Box 322. See also interviews with David Riesman and Talcott Parsons, OHRO. ↩

JBC to PB, Dec. 19, 1949, PB to JBC, Jan. 16, 1950, “Provost,” Box 380; JBC to PB, Feb. 23, Mar. 19, 1951, “Russian Research Center,” Box 410. ↩

Report of the Reviewing Committee of the Russian Research Center, June 6, 1952, “Russian Research Center,” Box 442. ↩

David A Hollinger, Science, Jews, and Secular Culture: Studies in Mid Twentieth Century American Intellectual History (Princeton: Princeton Univ. Press, 1996), 97 f. ↩

JBC to Hugh S. Taylor et al., Jan. 30, 1935, “Chemistry,” Box 46. ↩

Frank Westheimer, “Chemistry at Harvard,” Nov. 1, 1995, typescript in authors’ possession; Chemistry VC 1935–36; Saul Cohen int. ↩

JBC to Nathan Hayward, Feb. 7, 1944, “Overseers: General,” Box 249; Informal Record draft, Sept. 10, 1945, JBC to Prof. W. K. Lewis, etc., Sept. 10, 1945, “Ad hoc Committee: Chemistry,” Box 270; JBC to PB, Aug. 14, 1945, “Chemistry,” Box 276. ↩

Warren Weaver to JBC, May 21, 1951, “Rockefeller Foundation,” Box 410; news rel., Sept. 2, 1951, “Th-Ti,” Box 444. ↩

Gerald Holton int.; Van Vleck to PB, Mar. 25, 1947, “Physics,” Box 307; Katherine R. Sopka, “Physics at Harvard during the Past Half-Century: A Brief Departmental History” (June 1978), mss. in possession of Gerald Holton. ↩

Frederick Saunders to JBC, Jan. 23, JBC to Saunders, Jan. 28, 1935, “Physics,” Box 41. ↩

JBC to H. R. Mimno, May 13, 1936, “Physics,” Box 66; JBC to E.O. Lawrence, Oct. 26, 1938, “California,” Box 129,” to Vannevar Bush, Nov. 22, 1938, June 17, 1939, “Carn-Ce,” Box 129; JBC to E.T. Stannard, Dec 10, 1936, “Physics,” Box 91. See also “Physics: Cyclotron,” Box 66 (1935–36). ↩

Edwin Kemble to JBC, Feb. 27, Apr. 4, JBC to Kemble, Mar. 3, 1942, “Physics,” Box 213. ↩

PB to JBC, Jan. 17, 1946, “Physical Sciences Panel,” Box 287; JBC to PB, Feb. 9, 1946, “Provost,” Box 288; HAB, 48 (1945-46), 115; Physics AR, 1946-47; PB recs., Jan. 21, May 29, 1947, “Physics,” Box 307. ↩

PB to JBC, Feb. 5, 1946, JBC to R. Lee, Apr. 7, 1947, “Retirements,” Box 308. ↩

Redfield to JBC, Mar. 16, 1936, “Biology,” Box 49; Redfield to JBC., Oct. 26, 1938, “Biology,” Box 128; Redfield to JBC, Mar. 4, Apr. 26, 1938, “Biology,” Box 103. ↩

“The Case of Assistant Professor Edward S. Castle,” “Biology: Castle, E. S.,” Box 150 (1939–40). ↩

Biology VC 1946–47; JBC to PB, Feb. 4, 1942, “Biology,” Box 199; JBC to PB, Jan. 24, 1950, “Ad hoc: Biology,” Box 357. ↩

JBC memo, June 1, 1951, JBC to PB, June 13, 1951, “Ad hoc: Biology,” Box 387; PB rec. of Lederberg, Dec. 20, 1943, “Biology,” Box 241; PB to JBC, Mar. 18, May 12, 1952, “Ad hoc: Genetics,” Box 416. ↩

Ernst Mayr int.; PB to DWB, Mar. 28, 1946, “Museum of Comparative Zoology,” Box 284; HM, 88 (July-Aug. 1986), 34–38. ↩

PB to JBC, Feb. 11, 1946, Romer to Henry Lee Shattuck, Jan. 18, 1951, “Museum of Comparative Zoology,” Box 405; “Confidential Report to the Corpo ration, Sept. 11, 1944, “Corporation,” Box 257; Biology VC 1943-44. ↩

“Harvard’s Botanical Empire,” HAB, 46 (1943–44), 129 ff; Roger Lee to NMP, May 3, 1954, “Lee, Roger I.,” Box 17, NMPPP; Arnold Arboretum VC 1931–32; HAB, 38 (1935-36), 465–71. ↩

Clark to JBC, Nov. 14, 1950, “Grenville Clark-Correspondence/ Dodge Opinion,” AAC, Box 4; JBC to Corporation, Oct. 15, 1952, “Arnold Arboretum,” Box 449; Coolidge to WLM, Oct. 13, 1953, enclosing Clark to Bishop Lawrence, Oct. 8, Coolidge memo to NMP, Dec. 22, Coolidge to Welles V. Moot, Jan. 12, 1955, “Arnold Arboretum-General (1953-54),” AAC, Box 1. ↩

JBC to E. P. Kohler, Dec. 23, 1933, “Chemistry,” Box 3; JBC to Hans Clarke, June 6, 14, to H. D. Dakin, Sept. 18, June 6, 1935, “Medical School: Faculty Appointments,” Box 38; JBC to PB, Apr. 27, 1948, “Arts and Sciences: Dean of,” Box 315; JBC Diaries, Apr. 7, 1951, Oct. 20, Dec. 31, 1952. ↩

PB to JBC, Jan. 28, 1951, “Biology,” Box 421; Kistiakowsky to JBC, May 21, 1952, “Biophysical Chemistry,” Box 421. ↩

JBC memo to Corporation, Mar. 8, 1934, “Engineering School: General,” Box 6; JBC to E.O. Lawrence, Feb. 10, Lawrence to JBC, Mar. 2, 12, JBC to Lawrence, Mar. 5, 1936, “Engineering School: Faculty Appointments,” Box 55. ↩

“Memorandum on the Future of Research and Instruction in Engineering and the Physical Sciences at Harvard University,” Nov. 12, 1945; Minutes of Meeting on Physical Science, Dec. 17, 1945, “Physical Science Panel,” Box 287; Gordon M. Fair to JBC, Nov. 10, Buck memo to JBC, Nov. 12, 1948, “Engineer ing School: Dean,” Box 340. ↩

PB to JBC, Jan. 5, 1949, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 335; news rel., Nov. 4, 1949, “Engineering School: McKay Trust, Box 368; JBC to Vannevar Bush, Apr. 18, “Engineering: McKay Trust,” Box 340; JBC to VB, Sept. 24, 1949, Jan. 16, 1950, “Engineering School: McKay Trust,” Box 368; “Report of the Panel on the McKay Bequest” (1950), 8. ↩

PB to JBC, Nov. 24, 1950, Jan. 15, June 16, 1951, “Applied Science,” Box 390. ↩

Mathematics VC 1949-50; PB to JBC, Oct 15, 1945, “Mas-Maz,” Box 282. ↩

HAB, 41 (1938–39), 881; “I.B.M.—Calculator Acceptance Ceremonies,” Aug. 1944, Box 261; HAB, 47 (1944-45), 14–16. See also I. Bernard Cohen, Howard Aiken: Portrait of a Computer Pioneer (Cambridge: MIT Press, 1999). ↩

Memo re meeting of Nov. 7, 1944, Harlow Shapley to JBC, Oct. 31, Nov. 11, 1944, “Conant, James B.-Memorandums A. C. Smith,” Box 257. ↩

Morison, ed., Development, 292-95; HAB, 40 (1937-38), 481. ↩

Committee Report, June 18, 1952, “Observatory Harvard College,” Box 438; JBC to Oppenheimer, Jan. 7, 1953, “Observatory-Harvard College,” Box 465; JBC to PB, July 29, 1952, PB to JBC, July 30, Shapley to JBC, July 22, “Astronomy,” Box 449; on Menzel, McGB rec., Dec. 29, 1953, Observatory Harvard College,” Box 348. ↩

PB to JBC, May 26, 1945, “Geology: General,” Box 279; TBC to Donald McLaughlin, Apr. 14, 1950, “Engineering School: McKay Trust,” Box 368. ↩

Neil Smith, “Academic War Over the Field of Geography”: The Elimina tion of Geography at Harvard, 1947-1951,” Annals of the Association of American Geography, 77 (1987), 155-72; JBC to PB, Jan. 13, 1948, “Ad hoc Committee: Geography,” Box 313. ↩

“Geographical Exploration: Institute of,” Box 57; J. C. Greene to JBC, Oct. 6, 1939, “Institute of Geographical Exploration,” Box 158; HAB, 34 (Feb. 26, 1932), 643-49; HAB, 54 (Oct. 13, 1951), 59-61; PB to JBC, Aug. 28, 1942, “Gen Gle,” Box 206; A. H. Rice to JBC, Sept. 15, O. M. Shaw to JBC, Sept. 24, 1951, “Geographical Exploration, Institute of,” Box 430. ↩

Sarton to JBC, Sept. 13, 1934, “Advisory Research Committee: Humani ties,” Box 21; JBC to Sarton, Jan. 7, 1935, “History of Science,” Box 34; JBC to A. V. Kidder, Oct. 10, 1933, “History of Science,” Box 9; JBC to Harold Laski, Mar. 26, 1938, “Laa-Lav,” Box 112; JBC to Sarton, Sept. 17, 1941, “History of Science,” Box 183. ↩

JBC to Crane Brinton, rec. Kuhn for Society of Fellows, Jan. 3, 1948, “Society of Fellows,” Box 331. ↩

Samuel E. Morison, ed., The Development of Harvard University (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1930), 451-62; JBC to John W. Lowes, Nov. 20, 1934, “Graduate Students: House for,” Box 31. ↩

“Table of Positions Filled,” “Appointment Office,” Box 102 (1937-38); HAB, 40 (1937-38), 10-11; Arthur M. Schlesinger to JBC, Nov. 25, 1941, JBC to Schlesinger, Dec. 1, “Arts and Sciences: Committee to Study Graduate Educa tion,” Box 199. ↩

“Review of the Activities of the Office of the Graduate Dean,” July-Aug. 1943, Howard M. Jones memo to PB and JBC, c. Dec. 8, 1943; Dorothy Priest report, “Arts and Sciences: Graduate School,” Box 241. ↩

“Preliminary Report of the Graduate School of Arts and Sciences,” Apr. 13, 1944, Jones to JBC, May 24, 1944, JBC to Jones, May 27, Jones to JBC, May 29, JBC to Jones, June 6, “Arts and Sciences: Graduate School,” Box 241. ↩

JBC memo to Corporation, Mar. 16, 1948, “Corporation,” Box 319; Keith Kane to JBC, Apr. 6, 1951, “Foundation for Advanced Study and Research,” Box 398; HAB, 53 (1950-51), 59. ↩

Morison, ed., Development, 472-507; Arthur Sutherland, The Law at Harvard (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1967); Laura Kalman, Abe Fortas (New Haven: Yale Univ. Press, 1990), 16. ↩

HAB, 39 (1936-37), 528; HAB, 41 (1938-39), 669; Mrs. Amasa Walker to JBC, Jan. 29, 1934, JBC to Mrs. Walker, Feb. 6, “Waa-War,” Box 19. ↩

George K. Gardner to JBC, Oct. 16, 1933, “Law School: General,” Box 11; JBC to Grenville Clark, Oct. 13, 1933, “Law School: General,” Box 11. See also David Wigdor, Roscoe Pound (Westport, Conn.: Greenwood Press, 1974); James F. Clark, “The Harvard Law School Deanship of Roscoe Pound, 1916–1936,” HLS student essay, 1999. ↩

Clark to JBC, Feb. 15, 1936, “Law School: Recommendations for Dean ship,” Box 87; Frankfurter to JBC, Oct. 5, “Law School: Biklé,” Box 61; George C. Cutler to JBC, May 19, “Law School: Recommendations for Deanship,” Box 87. ↩

JBC to Biklé, Mar. 14, 1936, Biklé, “Comments on Draft Report Concern ing Harvard Law School,” Mar. 25, 1936, “Law School: Biklé, Box 61, on heart trouble, Charles C. Burlingham to JBC, July 6, 1946, “Bu-By,” Box 296; Biklé to JBC, June 11, 1936, to William James, June 12, “Law School: Biklé,” Box 61. ↩

McLaughlin to JBC, Jan. 21, 1936, “Law School: Dean,” Box 61; Clark to JBC, Mar. 11, 1937, JBC to Clark, Mar. 13, Clark to JBC, Mar. 15, “Law School: Recommendations for Deanship,” Box 87; Landis to JBC, Feb. 15, 1940, “Law School: Dean,” Box 158. ↩

HLS VC, 1942-43; Greene to Theodore Miller, Apr. 23, 1942, “Mia-Mil,” Box 210; W. Barton Leach to JBC, July 10, 1944, “Law School: Ad hoc Committee,” Box 261. ↩

JBC to Edmund M. Morgan, July 22, 1944, “List of A Men at HLS,” “Law School: Ad hoc Committee,” Box 261; Charles Wyzanski to JBC, Feb. 26, 1945, “Wim-Wy,” Box 269; Landis to JBC, Mar. 10, 1945, “Law School: Budget,” Box 261. ↩

Erwin Griswold to JBC, Nov. 1, 1946, “Law School: Budget,” Box 302. ↩

Coolidge to JBC, May 4, 1945, JBC to Coolidge, May 8, “Coo-Coz,” Box 257; Thomas K. McCraw, Prophets of Regulation (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1984), 205. ↩

Landis to JBC, Apr. 29, 1946, Harrison Tweed to JBC, May 25, “Law School: Recommendation for Dean,” Box 281. ↩

Griswold to JBC, July 11, 1950, “Law School: Dean,” Box 402, news rel., Sept. 11, Nov. 13, 1952, “Law School: Dean,” Box 460; “Law School: Dean,” Box 323 (1947-48). ↩

Griswold to JBC, Dec. 8, 1949, JBC to Griswold, Dec. 12, Griswold to JBC, Dec. 14, “Law School: Dean,” Box 373. ↩

JBC to Alan Gregg, Jan. 11. 1947, “Rockefeller Foundation,” Box 309; Morison, ed., Development, 555-94. ↩

Robert H. Ebert int., Aug. 20, 1974, “Medical-3 Centuries,” WmB-S Mss; JBC to Burwell, Mar. 1, 1935, “Medical School: Dean,” Box 38; JBC Diaries, June 14, 1940. ↩

“Summary of the Statement of the President to the Committee on Resources and Organization,” “Medical School: Committee on Resources,” Box 325 (1947-48); Henry Meadow int., “Medical School,” WmB-S Mss; JBC memo to Corporation, Nov. 9, 1948, “Corporation,” Box 338. ↩

JBC to Burwell, Nov. 24, 1948, “Medical School: Berry,” Box 346; “Prelim inary Statement of Policy,” June 1, 1948, “Harvard Medical School-Hospitals,” Box 326; JBC to Harvie Branscomb, Oct. 9, 1947, “V,” Box 332; Keith Kane memo to JBC, Feb. 17, 1948, “Medical School: Committee on Resources,” JBC to Burwell, Mar. 18, 1948, “Medical School: Dean,” Box 325. ↩

JBC to Edward D. Churchill, Jan. 7, 1949, “Medical School: Suggestions for Dean,” Box 347; Meadow, Ebert ints in “Medicine-3 Centuries,” WmB-S Mss; JBC to George P. Berry, Mar. 15, 1949, “Medical School: Berry,” Box 346; JBC memo, Mar. 9, 1949, JBC memo to Burwell, Dec. 2, 1948, “Medical School: Hospitals,” Box 346; JBC to Leonard Scheele, Feb. 14, 1951, Scheele to JBC, Mar. 2, “Medical School: Research & Development,” Box 405. ↩

HBS VC 1936–37; HAB, 41 (1938–39), 676. ↩

JBC to Walter Lippmann, Apr. 24, 1936, “Walter Lippmann,” Box 62; Jeffrey L. Cruikshank, A Delicate Experiment: The Harvard Business School, 1908–1945 (Boston: Harvard Business School Press, 1987), 191, 165-66, 253; HAB, 37 (1934-35), 156-57; “Business School: Committee on Government and Business,” Box 25 (1934–35). ↩

JBC to Hillman, Dec. 22, 1941, “Oa-Ok,” Box 212; Donham to JBC, Sept. 26, 1941, “Business School: Dean,” Box 201. ↩

HBS VC 1942-43; Cruikshank, Delicate Experiment, ch. 5; news rel., Oct. 8, 1945, “Business School: General,” Box 275; Donald K. David int., Oct. 4, 1976, “Business-3 Centuries,” WmB-S Mss; on surplus, Claflin to David, Oct. 29, 1945, “Treasurer,” Box 291; Deborah Shapley, Promise and Power: The Life and Times of Robert McNamara (New York: Little, Brown, 1993), 28 f. ↩

David to JBC, Sept. 1, 1944, “Business School: Dean”; “Report of the Tran sition Committee,” Nov. 28, 1944, “Business School: General,” Box 256; Cruikshank, Delicate Experiment, 270 f. ↩

JBC to E. D. Starbuck, Jan. 12, 1946, “Sn-Sta,” Box 290; Cruikshank, Delicate Experiment, 273; David to Robert Moses, Oct. 21, 1946, “Mo,” Box 305; news rel., June 10, 1949, “Roa-Ror,” Box 353. ↩

Greer Williams, “Schools of Public Health: Their Doing and Undoing,” typescript in “Public Health-Three Centuries,” WmB-S Mss; Jean A. Curran, Founders of the Harvard School of Public Health (New York: Josiah Macy, Jr., Foundation, 1970), pt. I. ↩

Typescript, “Report of the School of Public Health Committee,” “Public Health: School of,” Box 250; Curran, Founders, 131. ↩

“Confidential Report to the Corporation from the President of the University,” Sept. 11, 1944, Box 257; Burwell to JBC, Aug. 31, 1943, Report of SPH Committee, “Public Health: School of,” Box 250. ↩

“Confidential Report to the Corporation from the President of the University,” Sept. 11, 1944, Box 257; JBC to Philip Drinker, Tune 8, 1944, JBC to Burwell, Apr. 9, 1945, Burwell to JBC, Apr. 14, 1945, Corporation, Informal Record, June 20, 1945, Acting Dean Edward G. Huber and Burwell to JBC, June 20, 1945, “Public Health: School of,” Box 265; news rel., Jan. 10, 1946, “Public Health: School of,” Box 288. ↩

Henry L. Shattuck to JBC, Oct. 22, 1946, Simmons to JBC, Nov. 15, 1946, Cecil Drinker to JBC, Dec. 4, 1946, “Public Health: School of,” Box 308. ↩

Booz, Hamilton report, Jan. 27, 1949, “Public Health School,” Box 351; Simmons to President and Fellows, Apr. 15, 1952, “Public Health School: Budget,” Box 441. ↩

JBC to Dr. Maurice E. Peters, May 2, 1939, “Dental School: Comments,” Box 132; JBC to Miner, Oct. 3, 1939, “Dental School: Dean,” Box 153; JBC to Junius S. Morgan, Sept. 21, to Alan Gregg, Sept. 22, 1939, to Dr. Lawrence N. ser, Jan. 5, 1940, “Dental School Endowment,” Box 153; HAB, 42 (1939–40), 1244-45. ↩

Miner to JBC, Oct. 8, 1940, “Dental School: Dean,” Box 178; JBC memo to A. Calvert Smith, Nov. 25, 1940, “Annual Report,” Box 173. ↩

Sidney Burwell to JBC, May 28, 1942, “Dental School: Dean,” Box 204; JBC to L. M. S. Miner, Apr. 4, 1944, “Dental School,” Box 243; JBC report, “Corporation,” Box 277 (1945-46); SDM VC, 1948-49; JBC to Arthur H. Merritt, Dec. 7, 1952, “Me,” Box 461; James M. Dunning to George P. Berry, Feb. 28, 1951, “Rockefeller Foundation,” Box 410. ↩

JBC to Willard B. Sperry, Feb. 7, 1940, “Divinity School,” Box 154. ↩

JBC to Lloyd K. Garrison, Jan. 8, May 16, July 1, 1940, “Overseers: Committees,” Box 163. ↩

JBC to Lloyd K. Garrison, Jan. 8, May 16, July 1, 1940, “Overseers: Committees,” Box 163; JBC to Niebuhr, Sept. 23, 1941, Niebuhr to Sperry, Oct. 7, 1942, Sperry to Niebuhr, Oct. 15, Niebuhr to JBC, Oct. 17, “Niebuhr, Rein hold,” Box 232; Sperry to JBC, May 21, Aug. 22, 1942, “Divinity School,” Box 204. See also Richard W. Fox, Reinhold Niebuhr (New York: Pantheon, 1985), 211-212. ↩

“Confidential Report to the Corporation from the President,” Sept. 11, 1944, Box 257; JBC to John D. Rockefeller, Jr., Oct. 25, 1944, to John W. Nason, Dec. 9, “Divinity School,” Box 258; JBC to O’Brian, Sept. 20, 1945, to Commission members, Nov. 15, 1945, “Divinity School,” Box 277; James G. Hershberg, James B. Conant (New York: Knopf, 1993), 579–80. ↩

“Report of the Commission to Study and Make Recommendations with Respect to the Harvard Divinity School,” “Divinity School,” Box 319 (1947–48); JBC to Charles W. Gilkey, Apr. 6, 1948, John D. Rockefeller, Jr., to JBC, Oct. 16, 1947, “Divinity School,” Box 319; JBC to John Nicholas Brown, Sept. 27, 1948, “Divinity School: Commission on,” Box 339. ↩

JBC to William E. Stevenson, Jan. 16, 1950, “Oberlin College,” Box 378; JBC to Stevenson, Sept. 8, 1950, “Divinity School,” Box 396; JBC to Stevenson, Oct. 4, 1950, “Oa-Ok,” Box 407; Neibuhr to JBC, Sept. 20, 1950, “Corporation,” Box 395. ↩

JBC to H. V. Chase, Apr. 1, 1939, “Annual Report: Comments on,” Box 125; JBC to Francis T. Spaulding, Oct. 17, 1939, “Education, Graduate School of: Dean,” Box 154; HAB, 38 (1935-36), 833; JBC to Howard M. Jones, Dec. 12, 1938, “English,” Box 133. See also JBC, MSL, 180–84, 417 f, and Arthur G. Powell, The Uncertain Profession: Harvard and the Search for Educational Authority (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1980). ↩

JBC confidential memo to Corporation, Apr. 11, 1939, “Corporation,” Box 131. ↩

Spaulding to JBC, Apr. 7, 9, 1942, Spaulding memo to Faculty, Jan. 13, 1942, “Education: Graduate School of: General,” Box 204; George H. Chase to P. M. Palmer, Nov. 16, 1944, “Law-Len,” Box 261. ↩

“Memorandum to the Corporation Concerning the Future of the School of Education,” July 20, 1945, “Corporation,” Box 277. ↩

JBC to Francis H. Spaulding, June 27, 1945, “Education: School of: Dean,” Box 258; Spaulding to JBC, Sept. 2, 1945, “Education: School of: Dean,” Box 278; JBC memo to Clark, James, and Shattuck, Apr. 10, 1946, “Education: School of: General,” Box 278. ↩

JBC memo to GSE Faculty, June 27, 1946, “Education: School of: General,” Box 299; JBC to Devereaux Josephs, May 11, 1948, “Carnegie Corpora tion,” Box 318. ↩

Powell, Uncertain Profession, 245, ch. 10; Keppel to JBC, Nov. 4, Dec. 29, 1952, “Education: Fund Raising,” Box 456; GSE VC 1946–47. ↩

GSD VC (1934–35); Walter F. Bogner, “The Education of Architects,” HAB, 36 (Jan. 19, 1934), 429 f. ↩

JBC to Joseph Hudnut, June 7, 1935, “Architecture: Dean,” Box 23; GSD VC 1937–38. ↩

Hudnut to JBC, Apr. 16, 1946, Jan. 26, 1945, “Design: School of,” Box 277; Hudnut memo to Faculty, Apr. 25, 1949, JBC memo to Corporation, “Concerning an Emergency Situation in the School of Design,” May 24, 1950; Hudnut to JBC, Jan. 9, 1950, JBC to Hudnut, Jan. 16, “Design School: General,” Box 366. ↩

JBC Diaries, June 18, 1952; Gropius to JBC, Dec. 4, 1951, “Design: School of,” Box 427; JBC memos to Corporation, Oct. 6, Dec. 20, 1952; news rel., Jan. 14, 1953, “Design School: General,” Box 454. ↩

“Public Administration—Three Centuries,” WmB-S Mss; “Memorandum Regarding the Establishment of an Institute of Public Administration in Harvard University,” Mar. 15, 1934, “Government,” Box 8; JBC to Carl L. Friedrich, Nov. 20, 1934, “Government: Institute of Public Administration,” Box 31; JBC to Morris R. Lambie, May 16, 1935, “University Training for Government Service: Committee on,” Box 46. ↩

Littauer to JBC, Nov. 13, 1935, “Public Administration: Littauer,” Box 67; JBC to ALL, Dec. 3, 1935, “Lowell, A. Lawrence,” Box 62; JBC to Leonard D. White, Dec. 2, 1935, Frankfurter, “Some Observations,” “Public Administration: Commission on,” Box 67. ↩

JBC to Robert M. Hutchins, Mar. 17, 1936, Hutchins to JBC, Mar. 27, JBC to Hutchins, Apr. 8, Hutchins to JBC, Apr. 16, “Chicago, University of,” Box 51. ↩

JBC to Dodds, Jan. 4, 1936, Hutchins to JBC, c. July 1, 1936, White cables to JBC, June 27, June 28, 1936, “Public Administration: Commission on,” Box 67; JBC to Dodds, June 16, “Chicago, University of,” Box 51; Littauer to JBC, June 30, 1936, “Public Administration: Lucius N. Littauer Foundation for,” Box 67; Littauer to JBC, Nov. 25, 1936, JBC to Littauer, Nov. 28, “Public Administration: Littauer,” Box 93. ↩

JBC to John H. Williams, Feb. 6, 1940, “Public Administration: Graduate School of,” Box 165; Williams to JBC, Feb. 21, 1947, “Public Administration: School of,” Box 308; Hart to Williams, Oct. 9. 1941, Griswold and Hart to Conant, Apr. 30, 1942, JBC to Hart and Griswold, May 19, “Public Administra tion: Graduate School of,” Box 213. ↩

“Public Administration–3 Centuries, ” WmB-S Mss; SPA VG 1940; CM, Feb. 28, 1938. ↩

Claflin to JBC, May 12, 1944, “Treasurer,” Box 252; Wyzanski to JBC, Nov. 12, 1943, JBC to Wyzanski, Dec. 6, 1943, “Overseers: General,” Box 249. ↩

Williams memo to GSPA, Jan. 8, 1947, “Public Administration: School of,” Box 308. ↩

News rel., Apr. 16, 1947, “Public Administration: School of,” Box 328; JBC to Murray Seasongood, Jan. 23, 1953, “Schu-Sef,” Box 469; GSPA VC, 1953-54; JBC, AR, 1951-52. ↩

JBC, AR 1951-52; DWB to Colin English, Feb. 4, 1949, “F1-F0,” Box 341, to Oscar A. Silverman, June 26, 1947, “Bu-By,” Box 296, to Richard Harper, July 18, 1950, “Information in re Harvard,” Box 402. See also Treasurer, Statutes and History of Government of Harvard University; E. J. Kahn, Jr., Harvard (New York: Norton, 1969), 343. ↩

HAB, 39 (1936-37), 499; HAB, 36 (1933-34), 57; CM, Sept. 26, 1938; JBC to Lowes, Aug. 20, Oct. 2, 1941, “Financial Vice-President,” Box 180; CM, Dec. 19, 1938; HAB, 41 (1938–39), 441; JBC, AR 1951-52, 13 ff; Chase to Hermon D. Smith, Jan. 31, 1940, Harvard Clubs: Miscellaneous,” Box 156. ↩

Lowes file memorandum, Oct. 31, 1940, “Dean of the University,” Box 177; William H. Claflin to JBC, Apr. 28, 1941, “Treasurer,” Box 195. ↩

A. Calvert Smith to Wells, July 22, 1942, “Treasurer,” Box 195; HAB, 42 (1939–40), 7; JBC to Eric A. McCouch, May 26, 1941, “Harvard Clubs, Associated,” Box 182. ↩

JBC, Diaries, Nov. 28, 1940. ↩

Memo on University Mail Service, Jan. 30, 1945, Smith memo to JBC, Dec. 1, 1944, “U,” Box 268; JBC to William Emerson, Oct. 23, 1945, “El-En,” Box 278; JBC, My Several Lives: Memoirs of a Social Inventor (New York: Harper & Row, 1970), 298; JBC memo, Jan. 2, 1946, “Corporation,” Box 277; JBC to Roger Lee, Jan. 22, 1946, “Law-Len,” Box 281; Philip Cronin, “Provost Buck: Consistent Freedom,” HC, Jan. 18, 1953, M6. See also WmB-S, “He Carried the Load,” HM, 76 (July-Aug. 1974), 44-49,60. ↩

Crozier to John C. Baker, Sept. 8, 1941, Smith memo to JBC, Sept. 16, 1941, “Purchasing Agent,” Box 214. ↩

Gladys McCafferty to JBC, July 1, 1941, Conant to McCafferty, July 2, “Personnel Relations Office,” Box 190. ↩

Coolidge to JBC, Feb. 7, 1946, “Coo-Coz,” Box 276; PB to JBC, June 15, 1950, “Arts and Sciences, Faculty of,” Box 360. ↩

JBC to Clark, Jan. 13, 1938, “Clark, Grenville,” Box 105; McCafferty to Conant, Nov. 19, 1941, Durant to William A. Boyle, Dec. 4, “Harvard University Employees’ Representative Association,” Box 206. ↩

Edward Reynolds to JBC, Oct. 17, 1947, “Administrative Vice-President,” Box 314. ↩

HAB, 52 (1949-50), 655; CM, Dec. 21, 1935, Mar. 22, 1937; DWB to Clarence N. Callender, Nov 20, 1950, “Information in re Harvard,” Box 402; Claflin to JBC, Feb. 1, 1945, “Treasurer,” Box 267; “Pensions,” Box 379 (1949–50). ↩

JBC to Dean A. N. Johnson, Feb. 12, 1935, “Annual Report: Comments on,” Box 22; A. Calvert Smith to Roger P. McCutcheon, Dec. 15, 1944, “Ta-Te,” Box 267; Edwin J. Cohn to JBC, Jan. 5, 1945, “Pa,” Box 263; Burwell to Jerome Greene, Dec. 29, 1941, in “Dr. Cohn’s Patents,” Box 22, NMPPP 1953–54. ↩

News rel., May 7, 1944; statements of Professors Lamb and Baxter, Paul Buck, and Calvert Smith; Edwin Land to JBC, May 3, 1944, Roger Ernst to Calvert Smith, May 12, 1944, “Polaroid Corporation,” Box 249. ↩

Paul Buck to JBC, Dec. 26, 1944, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 255. ↩

Claflin to Irwin Stewart, Nov. 17, 1943, Stewart to Claflin, Nov. 25, Jan. 14, 1944, “Treasurer,” Box 252; Kane memo to JBC, Dec. 27, 1948, “Special Advisor to the President,” Box 354; Roger W. Hickman memo to PB, Jan. 10, 1952, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 419. ↩

Samuel E. Morison, ed., The Development of Harvard University (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1930), 608-31; HAB, 47 (1944-45), 345. ↩

JBC to George W. McClelland, Dec. 9, 1940, “Pe,” Box 190. ↩

PB to JBC, Jan. 14, 1952, JBC to Metcalf, Jan. 21, JBC to N.Y. Public Library board chairman Morris Hadley, Mar. 1, “Library,” Box 433. ↩

Max Hall, Harvard University Press: A History (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1986), ch. 3; JBC to Charles P. Curtis, Jr., Mar. 29, 1934, to Allston Burr, June 4, 1935, “Personnel Report,” Box 41; JBC to Francis P. Miller, June 27, 1942, “Wia-Wil,” Box 219; “Report”; Hall, Harvard University Press, ch. 4. ↩

Scaife to JBC, July 9, 1942, “Press, Harvard University,” Box 213; Claflin to JBC, July 21, 1942, “Treasurer,” Box 217; Malone to JBC, July 17, 1943, JBC to H. James, Dec. 8, 1943, “Press: Harvard University,” Box 250; Hall, Harvard University Press, ch. 6. ↩

“Press: Harvard University” (1946-47), Box 307; JBC to Wilson, Oct. 25, 1951, “Press: Harvard University,” Box 440. ↩

ALL to Willard Connelly, June 22, 1931, ALL Mss, Folder 339. ↩

HAB, 39 (1936-37), 961; chart in “Treasurer,” Box 195 (1940–41); HAB, 36 (1933-34), 317; CM, Oct. 21, 1935; “Report to the Overseers’ Committee of Administration and Accounts,” “Overseers: General,” Box 40. ↩

HAB, 41 (1938–39), 598; HAB, 44 (1941-42), 89 ff; HAB, 45 (1942-43), 114; A. Calvert Smith memo to JBC, Feb. 16, 1944, “Secretary to the Corpora tion,” Box 251. ↩

William H. Claflin to JBC, July 22, 1942, John C. Baker to Claflin, Aug. 12, 1942, “Treasurer,” Box 217; Claflin to JBC, July 27, 1944, “Treasurer,” Box 267. ↩

HAB, 49 (1946-47), 217; PB to President and Fellows, Jan. 28, 1953, “Arts and Sciences, Faculty of,” Box 449. ↩

JBC, AR 1951-52; HAB, 53 (1950-51), 161. ↩

Keith Kane to JBC, Dec. 14, 1950, “Kane, R. Keith,” Box 402; Paul Cabot to W.J. Brockelbank, Mar. 17, 1952, “Schu-Sef,” Box 469. See also George Putnam, Jr., “Investing Harvard Money,” HAB 53 (1950-51), 628–34, and “Sound Investing,” HAB 55 (1952-53), 628-30; Seymour E. Harris, The Economics of Harvard (New York: McGraw-Hill, 1970). ↩

HAB, 36 (1933–34), 898–905; HAB, 38 (1935-36), 1149; HAB, 39 (1936-37), 52-53; John R. Tunis, “Twenty-Fifth Reunion,” Scribner’s Magazine, 99 (June 1936), 321-326. ↩

John Price Jones to JBC, Mar. 5, 1934, “Jon-Jy,” Box 11; HAB, 54 (1951-52), 622; Memo to Corporation, “Financial Vice-President,” Box 180 (1940–41); CM, Sept. 24, 1934; JBC, AR 1951-52. ↩

CM, June 19, 1935; JBC “Proposal” and “A Tentative Estimate of the Needs of the University Tercentenary Fund,” Box 45 (1933–34); JBC, MSL, 120-26; Report of the Committee on Special Research, Apr. 6, 1934, “Three Hundredth Anniversary Fund,” Box 19; JBC to Henry James, Sept. 28, 1934, “James, Henry,” Box 35; JBC to Frederick P. Keppel, Sept. 24, 1935, “Carnegie Corporation,” Box 51. ↩

JBC to Corporation, to Grenville Clark, Nov. 18, 1933, “David, Donald K.,” Box 5; JBC to Clark, Sept. 28, 1934, “Clark, Grenville,” Box 26; JBC to Paul Sachs, Nov. 20, 1935, “Fogg Art Museum,” Box 57, HAB, 38 (1935-36), 294-300; JBC Memorandum, Feb. 1, 1935, “Harvard Clubs: Miscellaneous,” Box 58; “Tercentenary Fund: Alumni Committee-Critical Letters,” Box 71. ↩

JBC to C. H. Wolfe, Nov. 29, 1935, “Tercentenary Fund: Alumni Comm.,” Box 71; Henry James to JBC, June 26, 1936, Grenville Clark to JBC, June 22, 1936, “Terc Fund: Special Gifts Comm,” Box 71. ↩

JBC to Learned Hand, Sept. 2, 1936, “Alumni Association,” Box 47; Jeffrey L. Cruikshank, A Delicate Experiment: The Harvard Business School, 1908-1945 (Boston: Harvard Business School Press, 1981), 196; JDG to ALL, Jan. 5, 1937, “Lowell, A. Lawrence,” Box 88; JBC, My Several Lives, 126. ↩

“Memorandum,” Aug. 25, 1936, “Corporation,” Box 53; HAB, 39 (1936-37), 32; “Approximate Status of the Tercentenary Fund,” Dec. 11, 1936, “Tercentenary Fund: Special Gifts Committee,” Box 71; JBC to Hale G. Knight, Feb. 7, 1934, “Rackham Trustees,” Box 17; JBC to Harper Woodward, Nov. 5, 1940, “Win-Wy,” Box 196; Arthur W. Page to JBC, May 8, 1940, JBC memo to Corporation, May 21, “Corporation,” Box 152; JBC to Page, May 1, July 10, 1940, “Page, Arthur W.,” Box 163. ↩

Annielouise Bliss Warren to JBC, Dec. 1, 1940, to A. Calvert Smith, Dec. 11, “Waa-War,” Box 196. ↩

MacLeish to JBC, Sept. 6, 1939, “MacLeish, Archibald,” Box 159; MacLeish, “The Next Harvard,” AM, 167 (May 1941), 582 f; JBC to MacLeish, Sept. 7, 1939, “MacLeish, Archibald: The Next Harvard,” Box 185; JBC to C. F. Adams, Oct. 30, 1940, “Overseers: General,” Box 189. ↩

Virginia Proctor memo to JBC, Sept. 27, 1946, “Gen-Gle,” Box 300; Lamont to JBC, Jan. 7, 1948, news rel., Feb. 11, 1948, “Lamont, Thomas W.,” Box 323. ↩

JBC to Rockefeller Foundation, Mar. 21, 1945, Rockefeller Foundation to JBC, May 25, “Rockefeller Foundation,” Box 266; grants list, 1947–48, “Rockefeller Foundation,” Box 330; JBC to Coolidge, Nov. 10, 1947, Coolidge to JBC, Nov. 21, “Coolidge, Charles A.,” Box 318; Coolidge to JBC, Nov. 14, 1947, “XYZ Foundation,” Box 333; memo for Paul Hoffman, May 24, 1951, “Ford Foundation,” Box 398. ↩

James M. Dunning to JBC, Jan. 8, 1951, “Ford Foundation,” Box 398; JBC memo to Deans, Apr. 10, 1951, “Deans: Committee on,” Box 396; Berry to JBC, July 28, 1952, “Medical School: General,” Box 462. ↩

JBC memo, Jan. 2, 1946, “Corporation,” Box 277; “New Resources of University; Committee on,” Box 248; A. Calvert Smith memo to JBC, Dec. 19, 1944, “Conant, James B.–Memorandums—AC Smith,” Box 257; Claflin note, Dec. 18, 1946, “Princeton University,” Box 307; cf. also Yale Treasurer Laurence G. Tighe to Claflin, Sept. 20, 1947, “XYZ Foundation,” Box 333; JBC to T. W. J. Taylor, May 18, 1949, “Str-Sz,” Box 354. ↩

JBC to Grenville Clark, May 25, 1946, “Clark, Grenville,” Box 276; JBC to Alex I. Henderson, Dec. 28, 1946, “Hea-Heo,” Box 301; JBC to Keith Kane, June 14, 1947, “Ka-Kel,” Box 302, Kane memo to JBC, Nov. 18, 1947, “Col-Con,” Box 318. ↩

Reports in “New Resources of University: Committee on,” JBC to Carl S. EII, Feb. 16, 1948, “Ni-Ny,” Box 327; JBC AR/news rel., Jan. 21, 1948; JBC memo to PB, Nov. 29, 1948, “Provost,” Box 351. ↩

Keith Kane memo to JBC, Oct. 1, 1950, “University Programs: Progress and Perspectives,” Box 398; on Korean War, JBC open letter, Apr. 1951, “Fund Council,” Box 399; “Progress Report,” Nov. 25, 1951, “Assistant to the President,” Box 449. ↩

JBC to Keith Kane, Sept. 20, 1947, Kane memo to JBC, May 10, 1948, “Special Advisor to President,” Box 331; “Assistant to the President,” Box 360 (1949–50); Kane to JBC, Apr. 11, 1949, “Overseers: Committee on Resources,” Box 350; series of letters to JBC from Kane on functions of his office, in “Special Advisor to the President,” Box 354. ↩

Kane memo to JBC, Apr. 27, 1949, “Special Advisor to the President,” Box 354; Coolidge to Kane, May 19, 1949, “Coolidge, Charles A.,” Box 338; JBC to John W. Nason, Dec. 20, 1948, “Str-Sz,” Box 354. ↩

Dana Doten to JRR, Sept. 29, Oct. 4, 1950, “Assistant to the President,” Box 390; JRR to NMP, Nov. 9, 1953, “Asst. to the Pres-: JRR,” Box 4, NMPPP. See also “A Perspective on the Growth of American College and University Endowments from 1900 to 1950,” “John-Jy,” Box 402. ↩

HAB, 35 (1932–33), 924; 36 (1933–34), 453; JBC to Malcolm M. Willey, Jan. 20, 1936, “All-Am,” Box 47; economist quoted in Harvard, Tercentenary, 52. See also Stephen Stackpole to George D. Riley, May 16, 1938, “Was-Wek,” Box 124; HAB, 37 (1934–35), 171. ↩

JBC to Kirtley Mather, June 28, 1934, “Summer School,” Box 19; JBC, MSL, 117; JBC Diaries, Jan. 29, 1935; JBC to Alan J. Lowery, May 11, 1934, “Lor Lz,” Box 55; George H. McCaffrey to JBC, Dec. 30, 1935, JBC to McCaffrey, Jan. 11, 1936, “Me,” Box 63. ↩

Greene to Charles C. Burlingham, June 1, 1935, “Commencement 1935,” Box 27; JBC to Elliot C. Cutler, June 10, 1935, Greene to Barrett Wendell, Jr., July 10, “Honorary Degree, Henry Wallace: Comments on,” Box 34; HAB, 36 (1933-34), 894–97. ↩

Everett R. Clinchy to ALL, June 8, 19, 1933, Lowell to Clinchy, June 26, Folder 999, ALL Mss, 1933–34. ↩

Harlow Shapley to Henry L. Shattuck, Aug. 1, 1933, Shattuck to Shapley, Aug. 3, JBC to S. P. Duggan, Oct. 30, 1933, Laski to JBC, Oct. 7, 1933, JBC to Laski, Nov. 3, “German Scholars.” ↩

Clark to JBC, Oct. 26, 1933, JBC to Clark, Nov. 14, “German Scholars.” ↩

E. Keyse Bolton to JBC, Sept. 8, 1933, JBC to Bolton, Sept. 13, JBC to Clarke, Sept. 22, 1933, Clarke to JBC, Dec. 21, “German Scholars”; Robert E. Kohler, From Medical Chemistry to Biochemistry (Cambridge, U.K.: Cambridge Univ. Press, 1982), 270–71. ↩

Bessie Z. Jones, “To the Rescue of the Learneds: The Asylum Fellowship Plan at Harvard, 1938-1940,” Harvard Library Bulletin, 32 (Summer 1984), 205-38; Julian Mack to Roscoe Pound, Sept. 18, 1934, “Maa-Map,” Box 37; Boston Transcript, Sept. 17, 1934; Charles Beard, “Germany Up to Her Old Tricks,” New Republic, 80 (Oct. 18, 1934), 299; HAB, 37 (1934-35), 65, 84; HC, Nov. 23, 1934. ↩

JBC to Charles Singer, Apr. 24, June 23, 1936, “Heidelberg University,” Box 59; JBC to Hallowell, Mar. 19, 1936, “Haa-Hal,” Box 58. ↩

Butler to JBC, Apr. 15, 1936, JBC to Butler, Apr. 23, 27, May 12, “Heidel berg University,” Box 59. ↩

Angell to JBC, Aug. 13, 1936, Birkhoff to JBC, July 1, JBC to Angell, Aug. 17, “Heidelberg University,” Box 59; see also HAB, 38 (Apr. 10, 1936), 812–18. ↩

Dodd to Conant, Mar. 18, 1937, JBC to Dodd, Mar. 23, JBC to JDG, May 28, JDG to JBC, June 1, 1937, “Goettingen University: Comments,” 1936-37, Box 83; Clark to JBC, Apr. 26, 1937, WmB-S Mss; HAB, 39 (1936-37), 901. ↩

JBC to Erich Brandeis, Nov. 26, 1938, “Bov-Bre,” Box 128; CM, Nov. 28, 1938, May 15, 1939; HAB, 41 (1938–39), 320, 331, 357, 363, 578; HAB, 42 (1939–40), 60; Hanford to JBC, July 28, 1944, “Dean of Harvard College,” Box 258. ↩

CM, Dec. 1938; on policy, John M. Russell to James M. Landis, Aug. 8, 1940, “Law School: Dean,” Box 158; JBC to F. Gowland Hopkins, Jan. 22, 1941, “Hom-Hr,” Box 183; Karl S. Cate to JBC, May 12, 1938, George F. Plimpton to Cate, June 8, “Carn-Ce,” Box 104. ↩

HAB, 38 (1935-36), 123–26. ↩

JBC to Edward B. Starbuck, Feb. 12, 1935, “Sn-Sta,” Box 44; Thomas Lamont to Charles H. Ingersoll, Apr. 9, 1936, “Lamont, Thomas W.,” Box 61. ↩

JDG to Hanford, Jan. 9, 1935, Hanford to JDG, Jan. 11, “Dean of Harvard College,” Box 28. ↩

CM, Nov. 13, Dec. 11, 1939; Clark to JBC, Nov. 24, 1939, “Browder, Earl,” Box 150; Baldwin to JBC, Nov. 17, 1939, JBC to Baldwin, Nov. 24, “Reed, John, Society,” Box 166. ↩

NYT, Oct. 12, 1940; Patrick O’Dea to JDG, Oct. 13, 1939, Dean Arthur C. Hanford to Greene, Oct. 23, 1939, “Academic Freedom,” Box 146. ↩

JBC to Arthur W. Page, Apr. 17, 1940, JBC memo to Corporation, Apr. 24, “Russell, Bertrand, Case of,” Box 167. ↩

John T. Bethell, “Harvard and the Arts of War,” HM (Sept.-Oct. 1995), 32-48. ↩

W. R. T. Metzner to JBC, Jan. 11, 1942, JBC to Metzner, Jan. 20, “Me,” Box 209; JBC to Daniel L. Marsh, Oct. 5, 1939, “Arms Embargo,” Box 147; JBC to Henry L. Shattuck, Oct. 11, 1940, “Seg-Sha,” Box 193. ↩

“Harvard Views the War,” Class Album, 1941; HAB, 42-44 (1939-40 to 1941-42), passim. ↩

JBC to Carlton P. Fuller, July 16, 1940, “Conant, J. B.: Personal,” Box 152; James G. Hershberg, James B. Conant (New York: Knopf, 1993), ch. 7, 177-78; JBC to A. Calvert Smith, Sept. 8, 1940, “Secretary to the President: Smith,” Box 193; JBC letter to Governing Boards, c. Aug. 25, 1945, “Deans: Committee on,” Box 277; see also “National Defense Research Committee,” Box 285; Henry James to JBC, Jan. 6, 1942, “James, Henry,” Box 208. ↩

Henry L. Shattuck to JBC, Dec. 16, 1943, “Seg-Sha,” Box 251; PB to JBC, Aug. 30, 1945, “Governing Boards,” Box 279. ↩

William McNeill, Hutchins’ University: A Memoir of the University of Chicago (Chicago: Univ. of Chicago Press, 1991), 102–7; Hershberg, Conant, 396; JBC memo to A. Calvert Smith, June 16, 1941, “Do,” Box 178; Donald C. McKay to Smith, Aug. 22, 1941, WW II Papers, Box 6; JBC to Stanley King, Sept. 30, 1941, “All-Am,” Box 198. ↩

PB to NMP, Jan. 5, 1954, “Arts and Sciences: P. H. Buck,” Box 3, NMPPP; press rel., Nov. 10, 1951; Len Wright to A. Calvert Smith, Sept. 10, 1945, “Secre tary to the Corporation: Smith,” Box 290. See also V. R. Cardozier, Colleges and Universities in World War II (Westport, Conn.: Praeger, 1993), 186–87. ↩

George H. Chase to Bryan Rust, Sept. 28, 1942, “Ros-Rz,” Box 215; HAB, 45 (1942-43), 39, 81; memo for Overseers, July 12, 1943,”Overseers: General,” Box 249. ↩

HAB, 44 (1941-42), 209; JBC, “Special Report to the President and Fellows of Harvard College,” Jan. 5, 1942, DR [Document of Record] No. 38. ↩

News rel., Dec. 19, 1941, Box 197; JBC to Claflin, Aug. 5, 1942, “Treasurer,” Box 217; History and Literature AR 1944-45. ↩

Report on discussion, June 26–27, 1943, “Deans’ Committee,” Box 225; JBC to A. Calvert Smith, Nov. 22, 1943, “Secretary to the Corporation,” Box 251. ↩

“Confidential Report to the Corporation from the President of the University,” Sept. 11, 1944, Box 257; news rel., Sept. 13, 1946, “Statistics,” Box 310. ↩

HAB, 48 (1945-46), 400; DWB to Hollis P. Allen, May 21, 1948, “Bri-Bt,” Box 318; Hershberg, Conant, 397-98. ↩

JBC quoted in Hershberg, Conant, 394; Louis G. Smith to JBC, Apr. 8, 1947, “S1-Sm,” Box 310; JBC to David E. Lilienthal, March 29, 1947, “Leo-Lim,” Box 303. ↩

Roger Baldwin to JBC, Feb. 14, 1948, “Barnes bill,” Box 316; address in “Baa-Barm,” Box 316; news rel., Jan. 21, 1948, “Annual Report,” Box 315; PB to Mason Hammond, May 4, 1949, “Commencement,” Box 338. ↩

JBC to Seymour Harris, Nov. 6, 1947, “Marshall Plan, Committee on,” Box 324; on the Committee on the Present Danger, JBC, Diaries, Jan. 2, 1951; DWB to Louise K. Klement, Apr. 14, 1948, Matthiessen to JBC, Apr. 6, “Ch-Ci,” Box 318. ↩

JBC to Frank B. Jewett, Apr. 6, 1948, “Ja-Jom,” Box 323; Hershberg, Conant, 391-92, 456. ↩

Life, May 5, 1941, 89–99; HAB, 49 (1946-47), 17; FDR to JBC, Feb. 17, 1944, “Honorary Degree: Winston Churchill,” Box 246; MacArthur telegram to JBC, Apr. 17, 1946, “Honorary Degrees: Committee on,” Box 280. ↩

George C. Marshall to JBC, May 28, 1947, “Commencement 1947, Box 298. ↩

HAB, 55 (1952-53), 699 ff; Richard N. Smith, The Harvard Century (New York: Simon & Schuster, 1986), 197 f. ↩

“Pusey, Nathan M.,” WmB-S Mss; “Pusey: Letters Supporting Appoint ment,” Box 468, JBCPP 1952-53. ↩

“President,” Box 468, JBCPP 1952–53; JBC Diaries, Jan. 18, 1953; Burton Dreben, Franklin Ford ints. ↩

Roger Lee to A. J. Janata, Nov. 18, 1953, “Universities and Colleges,” Box 28; Joseph C. Grew to NMP, July 24, 1953, “Pusey: Congratulations,” Box 24; Keith Kane to DWB, May 28, 1953, “President,” Box 468, JBCPP 1952-53; TSL to NMP, May 27, 1953, “Lamont, Thomas,” Box 17. ↩

NYT Magazine, Sept. 27, 1953, 11 f; Time, 63 (Mar. 1, 1954), 58 f: Marbury quoted in Pusey int. ↩

WmB-S to Mrs. Deborah Calkins, June 28, 1955, “Eo-Ez,” Box 1; NMP int. ↩

DWB to NMP, June 4, 1954, “President,” Box 23; John D. Rockefeller, Jr., to NMP, Dec. 23, 1953, “Roa-Ror,” Box 25. ↩

NMP to Gabriel Hauge, Sept. 29, 1953, “Freshman Address (Comments),” Box 14; NMP to Nathan Adler, Dec. 15, 1953, “Divinity Address (Comments) A-E,” Box 11; NMP to Andreas F. Lowenfeld, Jan. 14, 1954, “Lor-L2,” Box 17. ↩

Elizabeth Stouffer to NMP, June 8, 1971, Sperry to Harold L. Schwab, Mar. 29, 1953, “Memorial Church,” Box 19. ↩

HC, Mar. 26, Apr. 9-11, 18, 23, 1958; WmB-S memo, Apr. 1958, “Memo rial Church Controversy,” NMP to George H. Williams, Apr. 17, Faculty protest letter, Apr. 24, “Memorial Church,” Box 128; news rel., Apr. 23, 1958. See also NMP memo, June 9, 1971, “Memorial Church,” Box 19. ↩

NMP note, “American Council on Education,” Box 87 (1956-57); NMP int.; NMP remarks at Tillich luncheon seminar, Nov. 3, 1993. ↩

E. J. Kahn, Jr., Harvard: Through Change and Through Storm (New York: Norton, 1969), 274; NMP to Jane Sehmann, Jan. 26, 1960, “To-Ty,” Box 191. ↩

Kahn, Harvard, 278; WmB-S to NMP, May 23, 1963, “Pusey, Nathan M.,” WmB-S Mss; NMP int. ↩

NMP to Thomas J. Wilson, Jan. 25, 1963, “Press, Harvard University,” Box 22; HAB, 61 (1958-59), 66 f; NMP int. See also NMP, “A Decade of Harvard University,” School and Society 93 (Feb. 20, 1965), 115-120. ↩

JRR to NMP, Nov. 9, 1953, “Assistant to the President: JRR,” Box 4; HAB, 61 (1958-59), 415; JRR memo to NMP, Sept. 23, 1953, “Overseers Committee on Resources,” Box 21; on Harvard Fund, Osgood Nichols to WmB-S, May 18, 1955, “Ni-Ny,” Box 51. See also Roger L. Geiger, Research and Relevant Knowledge: American Research Universities since World War II (New York: Oxford Univ. Press, 1993). ↩

JRR to Gaylord P. Harnwell, May 2, 1956, “Pa-Ph,” Box 80. ↩

HAB, 64 (1962-63), 59, 68; NMP to H. Rowan Gaither, Mar. 8, 1954, “Ford Foundation,” Box 13; NMP draft letter to Milton Katz, n.d., 1961–62, “Ford Foundation,” Box 12; DWB memo to NMP, Mar. 12, 1958, “Ford Foundation,” Box 121. ↩

HAB, 62 (1959-60), 459 ff. ↩

George Berry to NMP, Sept. 15, Nov. 19, 1955, “Medical School: Dean,” Box 77; McGB to DWB, Apr. 8, 1954, “Overseers: General,” Box 21; McGB memo to NMP, Sept. 10, 1954, “Arts and Sciences: Dean of,” Box 33; TSL to NMP, Nov. 29, 1955, “Lamont, Thomas,” Box 74; McGB to NMP, Oct. 11, 1956, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 88. ↩

Minutes of the University Resources Committee, Jan. 16, 1956, William F. Kurtz to NMP, Feb. 17, “Overseers Committees,” Box 80; Lamont to WmB-S, Feb. 4, 1957, “Program for Harvard College,” WmB-S Mss; Pusey in HAB, 59 (1956-57), 383. ↩

McGB to Douglas Dillon, June 25, 1957, “De-Dm,” Box 93; McGB to WmB-S, June 3, 1957, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 88. ↩

“An-Az,” 1957-58, Box 113; memo, Oct. 25, 1957, “AA-Barm,” Box 114; “Program for Harvard College: General,” Box 132. ↩

Robert Saudek to NMP, Nov. 11, 1955, “Ford Foundation,” Box 70; Laurence Pratt to WmB-S, Jan. 28, 1959, “Program: General,” Box 159. ↩

NMP to Erwin R. Griswold, Feb. 24, 1959, “Law School: Dean,” Box 153; on White, WmB-S to NMP, July 2, 1958, “Assistant to the President: WmB-S,” Box 142; NMP int.; news rel., Nov. 24, 1958, “Program: General,” Box 159. ↩

Harold Vanderbilt to Irving Pratt, Jan. 6, 1960, “V,” Box 192. ↩

Report on PHC, “Pr-Py,” Box 24 (1964–65); DWB memo, Jan. 14, 1959, “Corporation,” Box 146. ↩

TSL memo to NMP and Corporation, Sept. 29, 1958, “Fund Council,” Box 150; Roy Larsen to University Resources Committee, Sept. 10, 1962, “Over seers: Committee on Resources,” Box 21; HAB, 66 (1963-64), 59. ↩

JRR memo to NMP, Sept. 9, 1959, “Assistant to the President: J. R. R.,” Box 168; George P. Berry to NMP, July 15, 1963, “Medical School: Dean,” Box 20; NYT, May 8, 1963, 41; Thomas Cabot to NMP, Feb. 18, 1963, “Overseers: General,” Box 21. ↩

“Summary of Gifts 1954–1965” and “Five Year Summary,” “Statistics,” Box in, Harvard, 327; William Pinkerton to Paul Cabot, etc., Oct. 13, to JRR, Oct. 27, 1964, “To-Ty,” Box 28. ↩

HAB, 64 (1962-63), 59, 68; Griswold to Paul Cabot, July 8, 1964, “Law School: Dean,” Box 18; “Assistants to the President,” NMPPP 1969–70, Box 3. ↩

HAB, 69 (Feb. 11, 1967), 11; NMP AR, 1965-66. ↩

HAB, 70 (Nov. 25, 1967), 8. ↩

HAB, 67 (1964–65), 575; HAB, 59 (1956-57), 107; Paul Cabot, “Chasing the Budget: My Twelve Years as Treasurer,” HAB, 65 (1962-63), 634 f; HAB, 52 (1959–60), 107. ↩

Coolidge to NMP, Aug. 13, 1953, “Coo-Coz,” Box 9; WmB-S to Boyd N. Everett, Dec. 18, 1957, “Eo-Ez,” Box 120. ↩

HAB, 57 (1954–55), 160-63,66 (1963-64), 155; McGB to Edward Reynolds, May 21, 1958, “Arts and Sciences: Dean of,” Box 113. ↩

Paul Cabot to Sherwin C. Badger, Feb. 15, 1957, “Criticisms and Sugges tions,” Box 92; Cabot, “Should Harvard Borrow? The Treasurer Thinks No,” Cooper, “On the Other Hand,” HAB, 63 (1960-61), 65-67; Bundy memo to NMP, June 28, 1957, “Houses,” Box 98. ↩

HAB, 69 (Oct. 29, 1966), 15; HAB, 67 (1964-65), 107. ↩

Corporation meeting notes, Mar. 15, 1954, “Dr. Cohn’s Patents,” Box 22; Edward R. Reynolds to Charles Coolidge, May 18, 1954, “Administrative Vice President,” Box 2. ↩

NMP to Council of Deans, Sept. 28, 1965, “Deans: Committee of,” Box 10; Harvey Brooks to FF, Oct. 6, 1965, FF to NMP, Nov. 4, “Patents,” Box 24; Harvey Brooks to NMP, April 15, 1971, NMP memo to Daniel Steiner, Apr. 23, “Pa,” Box 20. ↩

L. Gard Wiggins, “Outside Support of University Research,” “Medical School: Committee on Research and Development,” 1955–56, Box 77. ↩

William Pinkerton to McGB, Nov. 23, 1953, “Contracts,” Box 9; NMP notes, “Research Contracts,” Box 24, NMPPP 1960–61; “Comparison with Other Universities of the Relationship of US Government-Sponsored Research to Total Income 1958–59,” “Contracts,” Box 172. ↩

Edward Reynolds to NMP, Nov. 13, 1956, “Carnegie Foundation,” Box 91. ↩

HAB, 65 (1962-63), 543; Office of Governmental Relations to Council of Deans, Apr. 8, 1965, “I,” Box 17; NMP to Department Chairs, etc., “Ea-Ek,” Box 11; memo to Department Chairs, etc., June 28, 1966, “Cost-Sharing,” Box 9. ↩

George W. Mackey to FF, Apr. 8, 1966, Brooks to NMP, Apr. 18, “Cost Sharing,” Box 9; Charles P. Whitlock memo to NMP, Sept. 22, 1966, Dec. 6, “Ea-Ek,” Box 11. ↩

William H. Bond, “William Bentinck-Smith,” Proceedings of the Massachusetts Historical Society 105 (1993), 165-68. ↩

JBC to Edmund E. Day, May 3, 1945, “Coo-Coz,” Box 257, JBCPP; Roger Lee to NMP, July 8, 1953, “President,” Box 23; NMP int.; Kai Bird, The Color of Truth: McGeorge Bundy and William Bundy: Brothers in Arms (New York: Simon & Schuster, 1998), ch.7. ↩

On Burr, NMP int.; WLM to NMP, Nov. 3, 1959, “Marbury, William L.,” Box 181; WLM to NMP, Aug. 7, 1964, “Marbury, William L.,” Box 18. ↩

TSL memo to NMP and Francis H. Burr, Mar. 24, 1964, “Treasurer,” Box 28. ↩

On Nickerson, NMP int.; “Corporation: New Member,” 1967-68, Box 11; McNamara to NMP, Apr. 19, 1968, Gardner to NMP, May 13, news rel., May 14, 1968, “Corporation,” Box 11. ↩

WLM to NMP, Apr. 19, 1962, “Mar,” Box 19; TSL memorandum, Sept. 13, 1966, “Lamont, Thomas S., Box 18; NMP notes on “The Kane-Lamont Memos,” “Corporation,” (1966-67), Box 9; Burr to NMP, Nov. 4, 1966, “Bu-By,” Box 6. ↩

NMP memo, May 11, 1954, “Corporation,” Box 9; “Corporation,” Box 9 (1964-65). ↩

DWB to Frank Keppel, Jan. 16, 1956, “Education, School of,” Box 69. ↩

McGB to NMP, Sept. 8, 1953, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 4; HAB, 66 (1963-64), 343; Lamont to George P. Baker, May 13, 1964, Baker to Lamont, May 13, “Lamont, Thomas S.,” Box 18. ↩

“General Summary of Officers,” “Pr-Py,” Box 52; Virginia Proctor to NMP, June 1, 1955, “Massachusetts,” Box 48; “Proposal for the Redistribution of Office Space in Massachusetts Hall,” May 27, 1965, “Buildings,” Box 6. ↩

O. M. Shaw to NMP, Sept. 30, 1966, “Ropes & Gray,” Box 24; NMP to President and Fellows, June 24, 1958, “Appointments, Administrative and Miscel laneous,” Box 142. ↩

Harvey Brooks to FF, Dec. 21, 1966, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 4. ↩

News rel., Jan. 23, 1962, “Holyoke Center,” Box 16; John W. Teele to L. Gard Wiggins, July 20, 1961, “Personnel Office,” Box 24; HAB, 66 (1963-64), 156-57. ↩

“Report of Committee to Review the Department of Hygiene,” Jan. 20. 1954, “Department of Hygiene,” Box 16; Charles A. Coolidge to NMP, Sept. 21, 1955, “Coolidge, Charles A.,” Box 66; Ebert memo to NMP, June 16, 1970, “Medical School: Dean,” Box 22. See Michael J. Gross and Jeffrey L. Cruikshank, A Laboratory for Change (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1998). ↩

Bundy to NMP, May 2, 1955, “Library,” Box 47, McGB to NMP, Sept. 7, 1954, “Arts and Sciences: Dean of,” Box 33; Howard M. Jones to Charles A. Coolidge, Jan. 28, 1954, “Library Committee,” Box 17; notes, May 17, 1951, “Library,” Box 403, JBCPP; McGB to NMP, May 2, 1955, Sept 27, 1954, NMP notes, Sept. 8, “Library,” Box 47; NMP to DWB, Apr. 3, 1964, “University Professors,” Box 30. ↩

PB cover letter to 1961-62 report. “Library.” Box 17. NMPPP 1962-63: NMP notes, “Library,” Box 19, JBCPP 1965-66; HAB, 70 (Mar. 30, 1968), 17 ff. ↩

Max Hall, Harvard University Press: A History (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1986), 125 f. ↩

Francis Crick to NMP, Apr. 13, 1967, WmB-S memo to NMP, Apr. 18, NMP notes, May 17, Shaw to NMP, May 12, NMP to Thomas J. Wilson, May 23, “Press, Harvard University,” Box 23; Hall, Harvard University Press, 165-68. ↩

William M. Pinkerton memo, 1953–54, “News Office,” Box 21; TSL to NMP, Mar. 29, 1956, “Lamont, Thomas,” Box 74. ↩

Francis H. Burr to NMP, Sept. 22, 1964, “Bu-By,” Box 6; HAB, 67 (1964–65), 155; Douglas Lawson to NMP, Dec. 8, 1962, “Classes,” Box 7. ↩

NMP to DWB, Apr. 3, 1964, “University Professors,” Box 30; McGB to NMP, Nov. 6, 1956, “Honorary Degrees,” Box 97; Faulkner to JBC, Mar. 20, 1952, “Honorary Degrees,” Box 431, JBCPP; Purcell to NMP, Feb. 12, 1956, “Honorary Degrees,” Box 73. ↩

Keith Kane memo, Nov. 6, 1963, Charles Coolidge memo, “Honorary Degrees,” Box 16. ↩

Galbraith to NMP, Nov. 23, 1959, NMP to Galbraith, Nov. 25, “Honorary Degrees,” Box 177; on Stevenson, Charles A. Coolidge to Neil McElroy, Oct. 25, 1963, “Honorary Degrees,” Box 16. ↩

HAB, 53 (1950–51), 68. ↩

Denison B. Hull to JBC, Apr. 16, 1951, “Hu-Hy,” Box 401, JBCPP; WmB-S memo to NMP, May 23, 1963, “Pusey, Nathan M.,” WmB-S Mss. ↩

NMP to Alfred Carpenter, March 28, 1961, “Carn-Ce,” Box 200; HAB, 65 (1962-63), 383; on William James, “Behavioral Sciences Center,” 1961-62, Box 4; NMP to Harry Levin, June 28, 1961, “Baa-Barm,” Box 197; “Buildings,” WmB-S Mss; HAB, 60 (1957–58), 251; WmB-S memo to NMP, Apr. 16, 1964, “Sciences,” Box 27; Harvey Brooks to FF, Apr. 10, 1968, “Administrative Vice Presi dent,” Box 3. See also Robert Campbell, “In Praise of Redness,” HM, 89 (Sept.-Oct. 1986), 107-14; Building Harvard: Architecture of Three Centuries (Harvard University Information Center, 1975); Bainbridge Bunting, Harvard: An Architectural History (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1985). ↩

HAB, 59 (1956-57), 390; NMP to Salvatore Costa, Dec. 5, 1956, “Coo Coz,” Box 92; DWB to John W. Teele, Mar. 30, 1959, “Me,” Box 154; Ott Shaw to Edward Reynolds, July 18, 1957, “Memorial Hall,” Box 129. ↩

Arthur M. Schlesinger, Jr., to NMP, May 18, 1955, “Shady Hill,” Box 54. ↩

HAB, 63 (1960-61), 463; Ott Shaw memo, Aug. 28, 1962, L. Gard Wiggins memos, Aug. 14, 1962, Mar. 22, 1963, “Real Estate,” Box 24. ↩

On Vellucci, Charles P. Whitlock memo to NMP, Jan. 26, 1965, “Cambridge,” Box 7; NMP to Mrs. William H. Wainwright, Nov. 21, 1955, “Wa Wd,” Box 85; James Killian to NMP, Nov. 22, 1955, “Massachusetts Institute of Technology,” Box 75; Whitlock to NMP, Mar. 25, 1960, “Cambridge: Citizens Advisory Committee,” Box 170; on roads, NMP to Harry Della Russo, Feb. 6, 1964, “Massachusetts: Commonwealth of,” Box 19. ↩

Whitlock memo to NMP, June 29, 1961, “Hom-Hr,” Box 15, to NMP, Oct. 6, 1960, “Assistant to the President: C.P. W.,” Box 197, to NMP, Oct. 11, 1963, Apr. 10, 1964, “Cambridge, City of,” Box 8. ↩

Ellen Schrecker, No Ivory Tower: McCarthyism and the Universities (New York: Oxford Univ. Press, 1986); Sigmund Diamond, Compromised Campus: The Collaboration of Universities with the Intelligence Community, 1945-1955 (New York: Oxford Univ. Press, 1992); on Chafee and Sutherland, see Schrecker, No Ivory Tower, 183-86. ↩

Marbury statement for Corporation, Mar. 23, 1953, TSL memo to DWB, Mar. 5, “Congressional Investigation: Furry,” Box 453, JBCPP; WLM, “Harvard and the Cold War, 1948-1960,” WLM Mss, Box 2, Harvard Archives; Schrecker, No Ivory Tower, ch. vii. ↩

DWB memos to NMP, Dec. 2, 28, 1954, McGB memo to NMP, Oct. 11, 1954, “Communism,” Box 37; NMP memo to Board of Overseers, July 1, 1962, “Col-Con,” Box 8. ↩

NMP to Howard S. Bunn, Nov. 16, 1953, “Bu-By,” Box 5; NMP to Mrs. Eugene Meyer, Nov. 12, 1953, “Meyer, (Mrs.) Eugene,” Box 19. ↩

On McCarthy, news rel., Nov. 9, 1953, “Congressional Investigations,” Box 8; NMP to Griswold, Mar. 16, 1954, “Law School: Dean,” Box 17; Richard N. Smith, The Harvard Century (New York: Simon & Schuster, 1986), 206-8. ↩

NMP notes, June 10, 1955, “Bea-Beq,” Box 34; NMP to McGB, May 16, 1955, “Sn-Sta,” Box 55; Parsons memo to Faculty Committee, May 23, 1955, Corporation vote, June 6, 1955, “Communism,” Box 37; McGB to NMP, June 21, 1956, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 60; exchanges among Diamond, Bellah, Bundy, and others in New York Review of Books, Apr. 28, May 26, June 9, July 14, 1977; Diamond, Compromised Campus, ch. 2; McGB to NMP, Sept. 21, 1953, “Lor-Laz,” Box 17. ↩

Charles Wyzanski to Barry Wood, Jan. 12, 1954, “Overseers Committees,” Box 21; NMP notes, Oct. 29, 1953, “Fox, John,” Box 14. ↩

DWB memo to NMP, Sept. 30, 1957, “Overseers: General,” Box 131; “Veritas Foundation,” Box 28, NMPPP 1960-61. ↩

“Legislative Bills,” Box 47, NMPPP 1954–55; WmB-S memo to NMP, Feb. 2, 1956, “Legislative Bills,” Box 75; McGB to NMP, Oct. 3, 1955, “James Lectures,” Box 74, “Fund Council,” Box 70, NMPPP 1955–56. ↩

FF memo, Apr. 24, 1963, William Preston to FF, Apr. 30, DWB to FF, May 17, “Russian (and Satellite) Scholars,” Box 25. ↩

“National Defense Education Act,” Box 157, JBCPP 1958–59; NMP to JFK, Sept. 28, 1959, “United States Government,” Box 191; NMP to L.G. Derthick, Nov. 12, 1959, “United States Government: Health, Education, and Welfare,” Box 192. ↩

JFK to NMP, Oct. 26, 1959, Richard M. Nixon to NMP, Feb. 27, 1960, “National Defense Education Act: June to January,” Box 185; Charles P. Whitlock memo, Oct. 16, 1962, “National Defense Education Act,” Box 20. ↩

DWB to NMP, Apr. 25, 1962, “AA-Alk,” Box 1; on Riesman, WmB-S to NMP, Sept. 15, 1964, “Ste-Sto,” Box 26; WmB-S memo (“very confidential”) to NMP, May 11, 1961, “Cuba,” Box 9. ↩

HC, May 4, 1961; “Schu-Sef,” Box 25; NMP to TSL, June 9, 1962, “Lamont, Thomas S.,” Box 18. ↩

NMP notes, “Library,” Box 75, NMPPP 1955–56; Metcalf-Fischer correspondence, Ruth Fischer Papers, Houghton Library, vol. 582. ↩

DWB memo to NMP, May 4, 1956, “Ch-Cn,” Box 64. ↩

NMP to Corporation, Mar. 21, 1960. “Appointments.” Box 168: “The Impact of Federal Programs on Harvard University,” July 1961, “Government University Relations Text,” Box 13; NMP to Carl Elliott, July 13, 1964, “United States Government: General,” Box 29. ↩

WmB-S memo to NMP, Dec. 20, 1957, “Military Science and Tactics,” Box 129; Bundy to Hugh M. Milton II, Aug. 11, 1955, “Military Science and Tactics,” Box 78. ↩

Cushing to NMP, May 25, 1956, NMP to Cushing, May 29, “Cr-Cz,” Box 66; WmB-S to Horace M. Gray, Apr. 26, 1962, “Gra-Gri,” Box 14. ↩

List. “AA-Alk.” Box 1. NMPPP 1962-63: John K. Galbraith to NMP. Feb. 9, 1961, “Absence, Leave of,” Box 194; cartoons, HAB, 63 (1960-61), cover, 385; JFK int. with WHRB reporter, “Overseers: General,” Box 22; Arthur M. Schlesinger, Jr., to WmB-S, June 23, 1961, WmB-S to Schlesinger, June 27, “United States Government: General,” Box 27. ↩

Bundy to NMP, Feb. 4, 1961, “Public Administration,” Box 23; Bundy to NMP, May 31, 1963, “Overseers: General,” Box 21; JFK to DWB, Nov. 29, 1960, “Overseers; General,” Box 22; JFK to NMP, Mar. 7, 1963, “Overseers: General,” Box 21. ↩

HAB, 57 (1954–55), 343; HAB, 59 (1956-57), 669; WmB-S memo to NMP, Dec. 16, 1954, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 33; McGB to TSL, Dec. 12, 1957, “Lamont, Thomas S.,” Box 124. See memo on growth of faculty and intellectual resources, 1931-56, DWB to NMP, June 7, 1956, “Statistics,” Box 83. ↩

McGB to NMP, Sept. 14, 1954, “Arts and Sciences: Dean of,” Box 33. ↩

HAB, 34 (1953), 58; “Endowed Professorships,” Box 149; HAB, 66 (1963-64), 343; DWB memo to NMP, Nov. 10, 1959, “Pi-Po,” Box 188; HAB, 68 (1965-66), 155; Barton Leach to NMP, Apr. 6, 1955, NMP to Leach, Apr. 27, “Law School: General,” Box 47. ↩

PB rec., Feb. 25, 1948, “Radcliffe College,” Box 329; HAB, 62 (1959-60), 69. ↩

DWB to Ott Shaw, Jan. 23, 1964, to NMP, May 22, 1964, “University Professors,” Box 30; HB, 73 (Dec. 7, 1970), 16; “Report of the Committee on Appointments, Promotions, and Retirements,” Mar. 14, 1956, 11. ↩

Seymour Harris to NMP, Oct. 21, 1954, “Arts and Sciences; Faculty of,” Box 33; FAS, Report of the Committee on Compensation, Feb. 10, 1956; Bundy to NMP, Nov. 23, 1960, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 197. ↩

McGB to NMP, Dec. 27, 1954, “Retirements,” Box 53; DWB memo to NMP, Apr. 22, 1965, “Retirements,” Box 25; McGB to NMP, Feb. 3, 1960, “Retirements,” Box 190. ↩

L. Gard Wiggins memo to NMP, Jan. 2, 1962, “Pensions: General,” Box 23. ↩

DWB memo to NMP, Feb. 3, 1959, “Absence, Leaves of: General,” Box 139. ↩

DWB memo to NMP, Jan. 20, 1958, “Bea-Beq,” Box 114; McGB to DWB, Apr. 25, 1960, McGB to NMP, Feb. 12, 1959, “Absence, Leave of,” Box 165; McGB to NMP, Mar. 16, 1959, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 142. ↩

Spencer Klaw, “The Affluent Professors,” Reporter, June 23, 1960, 16 ff; McGB letter, Reporter, Sept. 1, 1960, 12. ↩

DWB memo to NMP, Nov. 14, 1961, “Salaries,” Box 26; Charles Coolidge to NMP, Jan. 22, 1962, Lamont to Coolidge, Nov. 22, 1961, “Col-Con,” Box 8; WmB-S to NMP, Feb. 5, 13, 1958, “Corporation,” Box 118; FF to NMP, Apr. 14, 1965, NMP to Ott Shaw, Apr. 2, “Conflicts of Interest,” Box 9. ↩

McGB to Edward Reynolds, May 10, 1960, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 168; NMP to Treasurer and Fellows, May 23, 1961; NMP to Corpora tion, May 28, 1961, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 197. ↩

Arthur D. Trottenberg to NMP, Sept. 6. 1961. FF to NMP, May 14, 1962. NMP to Corporation, May 21, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 197. ↩

FF to NMP, Sept. 20, 1965, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 44; FF to Marbury, July 7, 1965, “Marbury, William L,” Box 10; FF to NMP, Feb. 23, 1966, WmB-S memo to NMP, Dec. 14, 1965, “To-Ty,” Box 10. ↩

NMP to JTD, Apr. 6, 1967, “Col-Con,” Box 8; HAB, 70 (June 8, 1969), 6-7; FAS, Report of the Committee on Recruitment and Retention of Faculty, May 1, 1968. ↩

FF to TSL, Sept. 2, 1964, TSL to FF, Jan. 27, to NMP, Jan. 28, 1965, NMP to TSL, Feb. 4, “Lamont, Thomas S.,” Box 17. ↩

Arthur Schlesinger, Jr., int.; FF to Galbraith, Feb. 2, 1966, Galbraith to FF, eb. 8, FF to Galbraith, Feb. 9, “Gli-Go,” Box 15; FF to Galbraith, Apr. 24, 1967, “Ea-Ek,” Box 11. ↩

The Behavioral Sciences at Harvard (June 1954); HAB, 59 (1956-57), 394 f; George P. Berry to NMP, Mar. 25, 1955, McGB to NMP, Apr. 6, “Bea-Beq,” Box 34; McGB to Edward Reynolds, Apr. 14, 1960, “Cognitive Studies Center,” Box 171; Psychology AR 1961-62. ↩

McGB rec. of Wylie, Feb. 27, 1959, “Social Relations,” Box 161; Boring to McGB, May 19, 1955, NMP to McGB, June 3, NMP notes, “Ad hoc: Social Relations,” Box 31; Vogt ad hoc, “Ad hoc: Social Relations,” Box 2; McGB rec., Sept. 16, 1959, “Social Relations,” Box 191. ↩

Social Relations AR, 1966–67, 1960–61, 1967–68, 1969–70. ↩

George C. Homans to JTD, May 28, 1971, JTD to NMP, Dec. 29, 1970, NMP to JTD, Dec. 30, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 2. ↩

Psychology AR 1965-66; NMP notes, Feb. 23, 1961, “Psychology,” Box 23; NMP notes, Feb. 23, 1961, Edwin G. Boring to NMP, Apr. 19, 1962, S.S. Stevens to NMP, May 14, McClelland to NMP, June 4, “Psychology,” Box 23; HAB, 66 (1963-64), 163 f. ↩

NMP note, Oct. 17, 1962, Boring to NMP, Oct. 24, NMP memo, Oct. 26, Boring to NMP, Dec. 15, NMP to Boring, Dec. 16 (?), “Psychology,” Box 23. ↩

Anthropology AR 1963-64, 1966-67. ↩

Francis Boyer to NMP, Mar, 22, 1960, “Overseers: General,” Box 187; NMP to file, Mar. 22, 1966, Hugh Hencken to NMP, Mar. 29, “Peabody Museum,” Box 24; NMP notes, Apr. 14, 1967, memo for file, Apr. 17, notes, Apr. 20, “Peabody Museum,” Box 22; William R. Bullard, Jr., to NMP, Aug. 31, 1967, NMP notes, Sept. 13, Oct. 4, 17, 20, “Peabody Museum,” Box 27. ↩

Watson Smith to NMP, Dec. 17, 1967, Sargent Kennedy memo to NMP, Apr. 16, 1969, Ad hoc Committee report in Minutes of 116th Meeting of Faculty, “Peabody Museum,” Box 27; Charles Y. Wadsworth to Ott Shaw, Apr. 15, 1969, “Roa-Ror,” Box 17; Williams to Ernst Mayr, May 7, 1969, “Pe,” Box 15. ↩

G. Harold Duling to NMP, Nov. 22, 1954, McGB to NMP, Dec. 6, “Leo Lim,” Box 47; Social Relations AR 1954–55. ↩

McGB to NMP, Apr. 1, 1960, “A&S: Dean of Faculty,” Box 168. ↩

McGB rec., Nov. 5, 1959, “Social Relations,” Box 191; Leary to Robert F. Bales, Nov. 28, 1962, WmB-S to NMP, Feb. 1963, “Social Relations: General,” Box 25; Time, Mar. 29, 1973, 72 f; CM, May 6, 1963; Leary to NMP, c. Apr. 15, 1966, “Law-Len,” Box 19; HAB, 65 (1962-63), 304-05, 71 (Oct. 21, 1968), 16 f. ↩

McGB to Pusey, Oct. 22, 1953, “Economics,” Box 12; Arthur Smithies to McGB, Oct. 26, 1953, NMP to McGB, Dec. 17, “Ad hoc: Economics,” Box 1; McGB rec. of Kaysen, Dec. 23, 1953, “Economics: Budget 1955-56,” Box 12. ↩

DWB memo to NMP, Jan, 6, 1958, “Overseers: General,” Box 131; McGB rec. of Galbraith, Dec. 31, 1958, “Economics: Budget 1959-60,” Box 148. ↩

McGB rec. of Kuznets, Dec. 4, 1959, rec. of Otto Eckstein and Henry Houthakker, Mar. 2, 1960, “Economics,” Box 174; Economics AR 1964, 1965-66, 1967–68, 1968-69. ↩

McGB to NMP, Apr. 16, 1959, “Economics: Budget 1959-60.” Box 148; Department statement, “Economics: Budget,” Box 10; David Rockefeller to NMP, June 24, 1966, “Overseers: Committees,” Box 23; Summary, 1968-69, “Overseers: Committees,” Box 15. ↩

PB rec., June 22, 1953, “History,” Box 15; on Ford, NMP to McGB, June 7, 1955, “Ad hoc: History,” Box 30; on Bailyn and Pipes, McGB recs., Feb. 27, 1958, “History,” Box 123. ↩

Bernard Bailyn int.; Oscar Handlin to David Owen, Nov. 4, 1954, to McGB, Dec. 11, “History,” Box 30. ↩

McGB to NMP, Apr. 29, 1958, “Carn-Ce,” Box 116; Proposal, Feb. 24, 1965, “Him-Hol,” Box 15; History AR 1965-66. ↩

FF rec. of Landes, Apr. 14, 1964, “History: Budget,” Box 16; on Bouwsma, Bailyn to JTD, Feb. 25, 1971, to NMP, Apr. 8, “Him-Hol,” Box 14. ↩

Henry Friendly to Donald Fleming, May 11, 1967, “Overseers: Commit tees,” Box 22; History AR 1967-68 f. ↩

Samuel Huntington, “The Changing Culture of Harvard,” HB, 72 (Sept. 15, 1969), 51. ↩

Government AR 1958-59; McGB rec. of Kissinger, Mar. 30, 1959, “Government: Budget 1959-60,” Box 151. ↩

William Y. Elliott to NMP, Nov. 20, 1962, “Retirements,” Box 24. ↩

James R. Wilson and Stanley Hoffman ints.; Government AR 1967-68, 1966-67; Government AR 1965-66; FF rec. of Deutsch, Sept. 27, 1966, “Government,” Box 15; rec. of Shklar, Feb. 25, 1963, “Government: Budget,” Box 13; Judith N. Shklar, “A Life of Learning,” American Council of Learned Societies occasional paper, (no. 9), 125–26. ↩

McGB to NMP, Nov. 16, 1959, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 168; DWB memo to NMP, May 10, 1962, “Overseers: General,” Box 22. ↩

Joseph Alsop to F.A.O. Schwarz, Jan. 1961, NMP to Schwarz, Jan. 27, Fairbank to NMP, Feb. 3, Merle Fainsod to Joseph Alsop, Feb. 16, “Far Eastern Languages,” Box 11. ↩

News rel., Mar. 4, 1959; Dorothy W. Bernstein to NMP, Mar. 13, 1959, “Urban Studies, Joint Center for,” Box 163; NMP note, June 23, 1965, James Q. Wilson to NMP, July 23, 1965, “Urban Studies, Joint Center for,” Boxes 28–29. ↩

McGB to NMP, May 19, 1960, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 168; proposal, Apr. 1960, “International Studies,” Box 178; NMP to Deans, Sept. 27, 1960, “Deans, Committee of,” Box 9; McGB to NMP, Oct. 4, 1960, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 197; FF to NMP, Sept. 9, 1964, “Ford Foundation,” Box 13. ↩

CFIA AR 1967-68; Edward S. Mason to NMP, Nov. 30, 1961, Don Price to NMP, Jan. 15, Feb. 16, 1962, NMP memo, Jan. 29, NMP to Robert R. Bowie, Feb. 26, “International Affairs, Center for,” Box 17. ↩

Edwin C. Kemble to NMP, Dec. 13, 1961, Bruner to Kemble, Feb. 14, “Gen-Gle,” Box 13. ↩

DWB memo to NMP, Mar. 4, 1954, “Higgins Trust,” Box 15; McGB to Paul Cabot, Oct. 5, 1954, “Higgins Trust,” Box 44; NMP to Grayson Kirk, Sept. 25, 1957, “Higgins Trust,” Box 123; DWB memo to NMP, Jan. 21, 1965, “Higgins Fund,” Box 16. ↩

FF to NMP, Mar. 29, 1967, “Maa-Map,” Box 19; FF to NMP, Oct. 26, 1966, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 4; Alfred S. Romer to Carroll Williams, Mar. 20, 1961, McGB to NMP, Oct. 5, 1960, “National,” Box 20; NMP to Sargent Kennedy, Nov. 4, 1965, “Natl. Science Foundation,” Box 21. ↩

FF to NMP, Feb. 3, 1966, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 4; William L. Marbury to NMP, May 27, 1964, “Corporation,” Box 9; FF to NMP, Aug. 26, 1964, “Schu-Sef,” Box 26. ↩

DWB to NMP, Oct. 6, 1960, “Overseers: Committees,” Box 21; Chemistry AR 1959–60, 1963–64; Frank Westheimer, “Chemistry at Harvard,” Nov. 1, 1995 (authors’ possession); Jeremy Knowles int. ↩

William N. Lipscomb to FF, May 5, 1964, “Arts and Sciences: Faculty of,” Box 5; Chemistry AR 1959–60; McGB rec. of Corey, June 1, 1959, “Chemistry,” Box 145. ↩

Chemistry AR 1961-62, 1962–63, 1955-56, 1963–64, 1970–71; Westheimer, “Chemistry.” ↩

Paul Martin, Gerald Holton ints.; Katherine Sopka, “Physics at Harvard During the Past Half-Century: A Brief Departmental History” (1978) (ms. in possession of Gerald Holton); NMP to McGB, May 18, 1956. “Ad hoc: Physics, Box 59; rec. of Gell-Mann, Feb. 13, 1964, “Physics: Budget,” Box 24; NMP to McGB, Apr. 14, 1955, “Ad hoc: Physics,” Box 30. ↩

FF to NMP, Mar. 24, 1964, “Cambridge Electron Accelerator,” Box 8; Francis Pipkin int., Sopka File. ↩

NMP to Edward S. Mason, Apr. 30, 1969, “Pf-Ph,” Box 15; Pipkin int., Sopka File; Informal VC Report, May 4, 1970, “Physics,” FASGF, Box 6. See also Peter Galison and Bruce Hevly, eds., Big Science: The Growth of Large-Scale Research (Stanford, Calif.: Stanford Univ. Press, 1992). ↩

Informal Report of Visiting Committee, May 4, 1970, “Overseers: Committee,” Box 10; Physics AR 1969-70; Paul Martin int., Sopka File. ↩

NMP to McGB, Mar. 21, 1955, “Ad hoc: MCZ,” Box 30; McGB to Alfred S. Romer, Dec. 19, 1955, “MCZ,” Box 78; NMP to McGB, Mar. 12, 1956, “MCZ,” Box 58. ↩

JBC to McGB, Dec. 31, 1958, “MCZ,” Box 156; Ernst Mayr, “The Museum of Comparative Zoology and Its Role in the Harvard Community,” Apr. 1969. ↩

McGB rec. of E. O. Wilson, Apr. 30, 1958, rec. of James D. Watson, May 14, “Biology: Budget,” Box 114. See also E.O. Wilson, Naturalist (Washington, D.C.: Island Press/Shearwater Books, 1994). ↩

Wilson, Naturalist, 219, 222-29. ↩

McGB rec. of Watson. Dec. 28, 1960. “Biology.” Box 198: McGB rec. of Meselson, May 11, 1960, “Biology Budget,” Box 169; FF recs. of Meselson and Wilson, Feb. 27, 1964, “Biology,” Box 6. ↩

Alfred Romer to NMP, Sept. 17, 1968, Carroll Williams to NMP, Sept. 29, “Ber-Bj,” Box 4; Mayr to NMP, May 22, 1968, “MCZ,” Box 25; Keith R. Porter to NMP, June 23, 1967, “Biology,” Box 5. ↩

Biochemistry AR 1962-63; Biology AR 1966–67. ↩

FF to NMP, Nov. 13, 1964, Paul Doty to FF, Nov. 5, 1965, FF memo to NMP, Nov. 5, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 4. ↩

Biology VC, Oct. 14, 1968, “Overseers: Committee,” Box 25; Biology AR 1967–68, 1970–71. ↩

DAS AR 1956-57; Thomas D. Cabot to Harold Hazen, Oct. 15, 1954, “Applied Sciences: General,” Box 33. ↩

W. F. Ryan to NMP, Sept. 5, 1956, “Engineering and Applied Physics,” Box 94; Bundy to NMP, Nov. 1, 1954, Karl Terzaghi to NMP, May 31, 1955, NMP note to DWB, Dec. 1954, “Applied Sciences: General,” Box 33; Thomas Cabot to NMP, Jan. 5, 1955, “Engineering and Applied Physics,” Box 94. ↩

Harvey Brooks, “From Crystals to Computers,” HAB, 64 (1961-62), 637-42; DEAP AR 1953-54; HAB, 59 (1956-57), 543; Anthony Oettinger, “The Status of Plans for the Harvard Computing Center,” Feb. 28, 1961, “Computation Laboratory,” Box 201; news rel., Aug. 4, 1954, “Col-Con,” Box 37; Ford to NMP, Oct. 19, 1965, NMP to L. Gard Wiggins, Dec. 1, Arthur Trottenberg to Ford, Jan. 31, 1966, “Computing Center,” Box 9. ↩

Harvey Brooks to NMP, Dec. 12, 20, 1968, “El-En,” Box 9; George P. Baker to NMP, Mar. 20, 1969, “Computing Center,” Box 7; “Computing at Harvard: A Report of the Ad Hoc Committee on Computing Services,” Jan. 1970, “Computing Services, Committee on,” Box 10; VC Report, Mar. 26, 1970, “Overseers: Committee,” Box 25. ↩

Oscar Zariski to Schlomo Sternberg, Jan. 7, 1959 (authors’ possession). ↩

Mathematics VC, May 7, 1958, “Overseers: Committees,” Box 131, Mathematics AR 1961–62; McGB rec. of Bott, Mar. 5, 1959, “Mas-Maz,” Box 154. ↩

McGB to Menzel, June 7, 1961, “Observatory: Harvard College,” Box 21; NMP to Menzel, May 3, 1966, Menzel to NMP, May 16, “Observatory,” Box 22. ↩

JBC to PB, July 29, 1952; DWB note to NMP, “Observatory,” Box 21; McGB to NMP, Jan. 26, Mar. 17, 1955, Menzel to McGB, Jan. 24, news rel., May 10, “Observatory; Harvard College,” Box 51. ↩

NMP to Donald Menzel, Jan. 26, 1961, “Observatory: Harvard College,” Box 21; Donald Menzel to NMP, Jan. 11, 1962, NMP memo, Feb. 27, “Observa tory: Harvard College,” Menzel to NMP, Dec. 21, 1964, “Observatory,” Box 22; L. Gard Wiggins to NMP, July 23, 1970; Leo Goldberg to John Dunlop, July 23, “Observatory, Harvard College,” Box 20. ↩

Menzel to NMP, Nov. 16, 1962, Charles Coolidge to NMP, Jan. 2, 1963, “National Aeronautics and Space Administration,” Box 20; McGB rec. of Goldberg, Feb. 2, 1960, “Astronomy,” Box 168; Leo Goldberg to NMP, Oct. 28, 1970, Dunlop to NMP, Nov. 17, ad hoc committee report, Feb. 1971, NMP notes, May 17, “Observatory: Harvard College,” Box 20. ↩

English AR 1957-58; Lee Grove, “Forget the Plots, Remember the Posies,” Boston Magazine (Sept. 1974); English AR 1959–60, 1960–61, 1967-68. ↩

DWB memo to NMP, Oct. 3, 1962, “Overseers: General,” Box 21; Bate int. ↩

McGB rec., Mar. 30, 1956, “English,” Box 58. ↩

English AR 1964-65, 1966-67; recs., spring 1965, “English,” Box 12; English VC, Oct. 14, 1968,”Overseers: Committee,” Box 25; History and Litera ture AR 1969–70. ↩

Helen Vendler int. See also Fumi Takano, “Harvard-Radcliffe: Education in Humility,” HAB, 64 (1961-62), 460 f. ↩

McGB recs., Mar. 4, 1955, “Classics,” Box 37; NMP to McGB, Mar. 9, 1955, “Ad hoc: Classics,” Box 30. ↩

Glenn Bowersock, Zeph Stewart ints. ↩

Willard van Orman Quine, The Time of My Life: An Autobiography (Cambridge: MIT Press, 1985), 229, 261-62, 307, Morton White to McGB, Oct. 14, 1955, “Philosophy,” FASGF, Box 6; McGB recs. of Dreben, Oct. 28, 1955, Albritton, May 3, 1956, “Philosophy,” Box 80. ↩

McGB rec. of Albritton, Apr. 22, 1960, “Pf-Ph,” Box 188; McGB rec. of Dreben, Jan. 10, 1961, Alonzo Church to McGB, Dec. 28, 1960, “Philosophy,” Box 23; Burton Dreben int. ↩

Burton Dreben int.; on Wild, McGB to NMP, Apr. 22, 1960, “Pf-Ph,” Box 188, Philosophy AR 1960–61; NMP note, Dec. 16, 1963, “Pf-Ph,” Box 24. See also Morton White, “Harvard’s Philosophical Heritage,” HAB 60 (1957–58), 161 f. ↩

Rogers in Romance Languages AR 1962–63, 1965-66; Frank M. Cham bers to NMP, Apr. 17, 1957, NMP to Chambers, Apr. 18, “Chi-Ci,” Box 91. ↩

McGB to Harry Levin, July 11, 1955, “Mo-Mz,” Box 78; McGB rec., Feb. 29, 1956, “Romance Languages: General,” Box 82; NMP to McGB, Feb. 13, 1956, “Romance Languages,” Box 59; McGB to Seznec, Feb. 19, 1958, “Ol-Oz,” Box 130; McGB rec., Apr. 2, 1958, “Romance Languages,” Box 135. ↩

Frohock to Marcel Françon, Mar. 20, 1958, “Roa-Ror,” Box 135, Dec. 9, 1959, “Romance Languages,” Box 190; McGB to NMP, Nov. 3, 1960, “Romance Languages: Budget 1961-62,” Box 25; Solano to NMP, Apr. 29, 1968, “Roa-Ror,” Box 30. ↩

McGB rec. of Marichal, Dec. 28, 1960, “Romance Languages: Budget 1961–62,” Box 25; McGB rec. of Benichou, Feb. 12, 1959, “Romance Languages,” Box 161; Romance Languages AR 1958-59; McGB to NMP, Feb. 15, 1971, “Pusey: Retirement,” Box 23. ↩

FF to Thomas Eliot, Apr. 3, 1969, “Overseers: Committees,” Box 15; NMP to Wade McCree, Jr., Mar. 31, 1971, “Overseers: Committees,” Box 20. ↩

McGB to NMP, Apr. 29, 1959, “Ja-Jom,” Box 153; Jakobson to McGB, Mar. 5, 1960, McGB to Jakobson, Mar. 7, “Slavic Languages and Literatures,” Box 190. ↩

Comparative Literature AR 1965-66, 1969–70. ↩

Comparative Philology AR 1935-36; HAB, 63 (1960–61), 62, Linguistics AR 1959–60; committee report, Nov. 29, 1960, “Linguistics,” Box 17; Linguistics AR 1957-58. ↩

Lincoln Kirstein to William E. Hutton, Sept. 15, 1954, “Classes,” Box 37; John Coolidge to NMP memo, Dec. 1953, “Fogg Art Museum,” Box 13. ↩

Fine Arts AR 1961-62; Fred B. Deknatel to McGB, Dec. 15, 1953,”Fine Arts,” Box 1; Meyer Schapiro to NMP, May 6, 1965, “Pi-Po,” Box 23; McGB rec. of Freedberg, Feb. 1, 1954, “Fine Arts,” Box 13, McGB rec. of Ackerman, Feb. 16, 1959, “Fine Arts,” Box 149; Slive rec., Dec. 28, 1960, “Fine Arts,” Box 11. ↩

John Coolidge to NMP, Oct. 3, 1962, “Ros-Raz,” Box 25; TSL note, 1963–64, “Lamont, Thomas S.,” Box 18. ↩

News rel., Apr. 9, 1956, McGB to NMP, Sept. 12, 1955, “Visual Arts,” Box 84; McGB memo to NMP, Apr. 25, 1957, “Fogg Art Museum,” Box 95; VES AR 1965-66, 1970–71; Fine Arts AR 1967-68. ↩

HB, 73 (Mar. 1971). 41: McGB to NMP. Nov. 30, 1954, “Music Depart ment: General,” Box 50; DWB memo to NMP, Oct. 31, 1957, McGB to Randall Thompson, Aug. 29, “Mr-My,” Box 129; McGB rec., Apr. 30, 1958, “Music Department: General,” Box 129. ↩

“Preliminary Statement of Purposes,” Oct. 14, 1957, “Theater,” Box 136. 103. Confidential Report, Oct. 1962, “Loeb Drama Center,” Box 17; HAB, 61 (1958-59), 498; HAB, 57 (1954–55), 620, HAB, 63 (1960-61), 107; HAB, 66 (1963-64), 386-87; Loeb to McGB, July 8, 1959, “Th-Ti,” Box 162. ↩

Theater AR 1960–61, 1965-66, 1966-67, 1969-70, 1971-72. ↩

“Dumbarton Oaks,” Box 12; McGB to NMP, Dec. 16, 1954, “Dumbarton Oaks,” Box 40; McGB to NMP, June 30, 1954, “Dumbarton Oaks,” Box 12; notes, 1960–61, “Dumbarton Oaks,” Box 10. ↩

“Old Dominion Foundation,” 1959-60, Box 187; “Hellenic Studies, Center for,” 1960–61, Box 14. ↩

Report, Mar. 3, 1960, “I Tatti,” Box 179; on Cabot, FF int.; WmB-S to NMP, Nov. 4, 1960, “I Tatti,” Box 16; on McGB, WmB-S memo to NMP, Mar. 30, 1964, “I Tatti,” Box 17; John Walker to Lawrence Berenson, Apr. 17, 1963, Waa War,” Box 27; JRR to NMP, July 29, 1963, “Assistants to the President,” Box 5. ↩

JRR to NMP, Mar. 20, 1962, “Foundation for Advanced Study and Research,” Box 12; see “Foundation for Advanced Study and Research,” Box 14, NMPPP, 1963-64; Notes of Wyzanski talk, Jan. 16, 1954, “Alumni Association,” Box 2. ↩

NMP to Hugh Taylor, Mar. 5, 1959, “Woodrow Wilson National Fellow ship Program,” Box 164; E. S. memo to NMP, Feb. 21, 1961, “Wilson National Fellowship Program,” Box 28; Elder to Chairs, Apr. 17, 1967, “Arts and Sciences: Graduate School,” Box 4; on ratings, Charles J. Anderson to NMP, Nov. 6, 1970, “American Council on Education,” Box 2; HAB, 69 (Jan. 14, 1967), 11: HAB, 71 (Apr. 7, 1969), 12–13. ↩

Griswold to NMP, Sept. 4, 1968, “Law School,” Box 12; Donald K. David int., Oct. 4, 1974, in “Business—3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

Griswold memo to NMP, Nov. 4, 1953, Law School: General,” Box 17; Louis Loss to WLM, Feb. 11, 1966, “Marbury, Wm. L.” Box 20; Erwin Griswold to NMP, Oct. 25, 1954, Mar. 1, 1955, “Law School,” Box 30. ↩

Griswold to NMP, Dec. 1, 1955, “Law School: Dean,” Box 75; Griswold to NMP, Dec. 14, 1965, “Law School: Dean,” Box 10; Henry J. Friendly to NMP, Nov. 14, 1967, “Law~-3 Centuries,” WmB-S Mss; Griswold to NMP, Nov. 1, 1960, “Law School: Dean,” Box 17; Griswold to NMP, Sept. 10, 1964, NMP to Griswold, Oct. 6, Griswold to NMP, Oct. 8, “Law School: Budget,” Box 18. ↩

Griswold to NMP, Jan. 4, 1963, “Law School: Dean,” Box 17; Griswold memo to Faculty, Feb. 17, 1961, “Law School: General,” Box 17; Charles Wyzan ski to NMP, May 25, 1965, “Wim-Wy,” Box 29; Griswold to NMP, Jan, 7, 1960, Fuller memo, “Law School: Dean,” Box 180. ↩

Law School VC June 11, 1969; Robert Amory, Jr., to NMP, Nov. 20, 1967, “Law—3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

NMP note, Dec. 26, 1967, “Law School: New Dean (Suggestions from Faculty),” Box 21; “Law-3 Centuries,” WmB-S Mss; NMP to Corporation, Jan. 22, 1968, “Law School:” Appointments,” Box 21. ↩

DCB to NMP, Nov. 2, “Law School: New Dean,” Box 21; HB, 71 (Oct. 21, 10; HLS VC, June 11, 1969; Steven Jacobson to NMP, May 12, 1971, “Law School: Dean,” Box 16. See also John J. Osborn, The Paper Chase (Boston: Houghton Mifflin, 1971); Scott Turow, One L (New York: Putnam, 1977). ↩

James Vorenberg int.; WLM to NMP, Mar. 16, 1971, Charles Wyzanski to NMP, Mar. 15, Henry Friendly to NMP, Mar. 23, Richard Brodsky and James Montgomery to NMP, Feb. 24, “Law School: New Dean,” Box 16. ↩

Jeffrey L. Cruikshank, A Delicate Experiment: The Harvard Business School, 1908-1945 (Boston: Harvard Business School Press, 1987), 283–84; TSL to NMP, Dec. 31, 1954, May 6, June 2, 1955, NMP notes, June 14, “Business School: New Dean,” Box 35; Donald K. David int., Oct. 4, 1971, in “Business 3 Centuries,” WmB-S Mss; TSL to NMP, April 25, “Business School: Budget,” Box 5; Cruikshank, Delicate Experiment, 285. ↩

NMP to Donald David, Apr. 26, 1955, “Trade Union Program,” Box 55; Emery Bacon to NMP, July 18, 1960, “United,” Box 27; DWB memo to NMP, Oct. 25, 1962, “Trade Union Program,” Box 26; 1965 Report, “Trade Union Program,” Box 28; on women, news rel., May 13, 1959, “Business School: General,” Box 144; committee memo to faculty, Dec. 3, 1962, “Business School: Dean,” Box 6; HAB, 65 (1962-63), 385. ↩

Cruikshank, Delicate Experiment, 283–84; Teele to WmB-S, June 4, 1957, “Business School: Dean,” Box 90; WmB-S memo to NMP, Oct. 31, 1958, “Business School: General,” Box 144; WmB-S memo to NMP, Jan. 28, 1959, “Law-Len,” Box 153. ↩

John MacArthur int.; George P. Baker to NMP, Feb. 28, 1966, “Business School: Dean,” Box 7; meeting of Executive Council of Deans, Dec. 3, 1963, “Deans: Committee of,” Box 10; TSL to NMP, etc., Jan. 23, 1959, “”Business School: General,” Box 144. ↩

HAB, 70 (Oct. 14, 1967), 5; Don L. Harmon to NMP, May 2, 1969, “Business School: New Dean,” Box 5. ↩

JBC to George Berry, May 13, 1955, “Medical School: Dean,” Box 49; Greer Williams, “How Doctors Are Made,” Saturday Evening Post (Jan. 25, 1958), 24-25, 83-86; Berry to NMP, Mar. 16, 1954, “Medical School: Dean,” Box 19. ↩

Williams, “How Doctors Are Made”; George P. Berry, “Financing the Harvard Medical School,” Harvard Medical Alumni Bulletin, Apr. 1955, 7-16; Berry to Francis H. Burr, etc., May 6, 1955, “Medical School: Dean,” Box 49; NMP to Berry, Jan. 16, “Medical School: General,” Box 77; Williams, “How Doctors Are Made,” 24-25. ↩

Berry to Lester J. Evans, Dec. 30, 1954, “Medical School: Dean,” Box 49; Berry memo, Mar. 10, 1964, “Statistics,” Box 28. ↩

Berry to NMP, Jan. 12, 1956, NMP to Berry, Jan. 16, “Medical School: General,” Box 77; Berry to WmB-S, Mar. 14, 1958, “Medical School: Dean,” Box 127; Berry to NMP, Oct. 13, 1962, “Medical School: Dean,” Box 19; Robert H. Ebert int., Aug. 20, 1974, in “Medical -3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

NMP to Robert Ebert, Aug. 4, 1965, “Medical School (Term Appointments),” Box 21; NMP notes, Dec. 13, 1963, “Medical School: New Dean,” Box 21; NMP int.; Davis, etc., letters in “Medical School File” notes, “Medical-3 Centuries”, WmB-S Mss. ↩

NMP to DWB, Feb. 8, 1965. “Medical School: Budget,” Box 19; Ebert int., Aug. 20, 1974, “Medical3 Centuries,” Henry Meadows int., Oct. 30, 1974, “Medical School,” WmB-S Mss; NMP notes, Mar. 31, 1965, “AA-Alk,” Box 1; Report of Subcommittee on Curriculum Planning, May 1966, “Medical School Faculty Meetings,” Box 21; HMS and SDM VC, Oct. 31, 1969. ↩

Ebert to NMP, Nov. 9, 1970, Coons to Paul Densen, June 29, “Medical School: Ad hoc Committees,” Box 17. ↩

“Medical School: Faculty Meetings,” Box 18, NMPPP, 1970–71. ↩

John C. Snyder and Hugh R. Leavell to NMP, NMP notes, May 12, 1954, “Public Health: Dean,” Box 24, John C. Snyder to NMP, Aug. 7, 1954, NMP to DWB, Oct. 4, 1954, “Public Health: Dean,” Box 53. ↩

News rel., Jan. 6, 1956, “Ham-Hd,” Box 71; Snyder to NMP, Jan. 28, 1960, “Public Health: Dean,” Box 189. ↩

Snyder to NMP, May 27, 1964, “Public Health: Budget,” Box 25; Weller to NMP, June 9, 1958, “Public Health: General,” Box 134. ↩

Ebert to NMP, Apr, 27, 1971, notes of Overseers Committee meeting; NMP to Roger L. Nichols, Apr. 16, “Public Health: General,” Box 22. ↩

Berry to NMP, May 9, 1955, “Dental Medicine, School of, Box 38; Curtis Prout to Francis H. Burr, Oct. 5, 1959, “Burr, Francis H.,” Box 170; Oliver Cope to NMP, Feb. 3, 1954, “Medical School: General,” Box 49. ↩

Ebert to NMP, Mar. 11, 1968, “Dental Medicine, School of,” Box 12; NMP to Dean Paul Goldhaber, Mar. 19, 1969, “Dental Medicine, School of,” Box 8. ↩

Frank Keppel to NMP, Jan. 19, 1955, “Education: Dean,” Box 40; DWB to NMP, Jan. 17, 1956, “He-Hn,” Box 72; GSE VC Report 1957, “Education-3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

GSE VC 1961; DWB to NMP, Jan. 16, 1958, “Education: Dean,” Box 120. ↩

Keppel to NMP, Jan. 28, 1959, NMP notes, Mar. 13, “Education: Dean,” Box 149; WmB-S memo to NMP, May 24, 1963,”Education: General,” Box 11; CM, Oct. 7, 1963. ↩

NMP notes, Jan. 27, 1961, “Education: Dean,” Box 10; Keppel to NMP, Aug. 3, 1961, “Education: Dean,” Box 11; Theodore Sizer to NMP, Dec. 26, 1962, David W. Tiedeman to NMP, Dec. 12, Ralph Tyler to NMP, Feb. 6, 1963, “Education: New Dean,” Box 11. ↩

NMP to Corporation, Apr. 15, 1963, “Education: Budget,” Box 10; DWB to Corporation, Feb. 11, 1964, “Education: Budget,” Box 12. ↩

HAB, 68 (1965-66), 59-60; Sizer to NMP, Feb. 12, 1964, “Education: Budget,” Feb. 1, 1965, “Education School: Budget,” Box 12, HAB, 72 (Mar. 23, 1970), 15; GSE VC 1969-70. ↩

HAB, 72 (Mar. 23, 1970), 14–15; Sizer to NMP, Jan, 15, 1970, “Education: Dean,” Box 16; Sizer to NMP, Jan. 16, 1969, “Education: Dean,” Box 8a; Pusey to Sizer, Jan. 6, 1971, “Education: Dean,” Box 11. ↩

Reports of Dean to President, 1969–70, “Education-3 Centuries,” WmB S Mss; Sizer to NMP, Nov. 2, 1966, “Education: Dean,” Box 11; Sizer to Edward J. Meade, Jr., Oct. 31, 1968, “Education: Dean,” Box 8a. ↩

Sizer to NMP, Mar. 3, 1969, “Education: Dean,” Box 8a; NMP to Sizer, Aug. 13, 1969, “Education: Dean,” Box 16; GSE VC 1969–70; Informal report of VC, 1970–71, “Overseers: Committee,” Box 20; Report of VC, Dec. 1969, “Over seers: Committee,” Box 25. ↩

WmB-S memo to NMP, Jan. 15, 1954, “Divinity School: General,” Box 12; NMP to Corporation, Apr. 6, 1959, “Divinity School: Budget 1959-60,” Box 147. ↩

News rel., Jan. 18, 1956, “Divinity School: Dean,” Box 67; HDS VC 1972, “Divinity–3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

John Lord O’Brian to NMP, Jan. 18, 1955, Gordon Huggins to NMP, Jan. 25, NMP to O’Brian, Jan. 27, “Divinity School: Endowment Fund,” Box 38. ↩

NMP to David A. Horgan, June 20, 1956, “Ca-Cg,” Box 63; Horton to NMP, Mar. 14, 26, 1958, “Divinity School: Budget,” Box 119. ↩

HDS VC, 1961-62, 1964–65; McGB to NMP, Mar. 20, 1958, “Ham Hap,” Box 122. ↩

HDS VC, 1972-73. ↩

Proposal, Mar. 4, 1965, “Divinity School: General,” Box 11; Miller to L. Gard Wiggins, Mar. 1, 1963, “Divinity School: Budget,” Box 9; proposal, Feb. 21, 1969, “Divinity School: Dean,” Box 8; Stendahl to NMP, Apr. 24, 1968, “Divinity School: Dean,” Box 13; O’Brian to NMP, June 24, 1969, NMP to O’Brian, June 30, “Divinity School: Dean,” Box 8. ↩

McGB draft statement, 1953-54, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 4; GSD VC Report, June 17, 1954, “Design School: General,” Box 11. ↩

Sert to DWB, May 15, 1956, “Design, School of,” Box 67; Sert to NMP, Apr. 14, 1959, “Design, School of,” Box 147; Stanley Marcus to NMP, June 30, 1960, “Overseers: Committees,” Box 187; Marcus to NMP, June 13, 1961, “Over seers: Committees,” Box 21; GSD VC 1963-64. ↩

Sert memo, Dec. 15, 1959, “Design, School of,” Box 173; Martin Meyerson memo to Sert, Feb. 14, 1964, “Design, School of,” Box 11; GSD Development Program, May 13, 1965, NMP to US Office of Education, Mar. 19, “Design, Graduate School of,” Box 10; Sert to Alumni, Nov. 8, 1968, “Design, School of,” Box 8. ↩

Walter Bogner to NMP, Nov. 23, 1968, Louis Bakanowsky to NMP, Dec. 21, Sert to NMP, Mar. 9, 16, “Design, School of,” Box 11; William A. Doebele int.; Bainbridge Bunting, Harvard: An Architectural History (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1985), 238–39. ↩

Students to NMP, Mar. 22, 1968, Sert to NMP, May 8, “Design, School of,” Box 12; on MIT, R. Stephen Browning to NMP, Aug. 1, 1969, “Design, School of,” Box 14; Maurice Kilbridge to John Blum and Hugh Calkins, Nov. 9, 1970, “Design: Dean,” Box 10. ↩

NMP notes, Nov. 8, 1968, “Design, School of,” Box 8; Kilbridge to NMP, Sept. 22, 1969, Apr. 23, June 8, 12, “Design, School of: Dean,” Box 15. ↩

William A. Doebele to NMP, Dec. 9, 1969, NMP to Frederick E. Smith, Dec. 2, “Design, School of: New Dean,” Box 10; Kilbridge to NMP, Nov. 20, 1970, “Design: Dean,” Box 10; chairmen to NMP, Martin Meyerson, Dec. 29, 1969, “Design, School of,” Box 14. ↩

GSPA AR 1958–59; news rel., Apr. 19, 1954, “Public Administration School,” Box 23; Edward S. Mason to McGB, Apr. 18, 1956, “Public Administra tion,” Box 81. ↩

CM, Mar. 17, 1958; GSPA AR 1958–59, See also Paul M. Herzog, “A Study of the Graduate School of Public Administration.” Jan. 1957, “GSPA.” Box 6. ↩

GSPA VC, 1960-61, “Public Administration-3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

GSPA AR. 1962-63: GSPA VC. 1960-61: on Hirschman, Price to NMP, Jan. 29, 1964, “Public Administration: Budget,” Box 24; Don K. Price to NMP, Aug. 12, 1963, “Public Administration,” Box 25; Price to McNamara, June 28, 1963, “Gli-Go,” Box 10. ↩

NMP note, June 23, 1961, “Kem-Kez,” Box 16; “Kennedy Library,” 1961-62, NMP notes, June 18, 1964, “Kennedy Library,” Box 18. ↩

WmB-S to NMP, May 1, 1964, TSL to NMP, May 29, FF to NMP, June 15, NMP notes on meeting, June 18, “Kennedy Library,” Box 18; Price memo, July 23, 1964, NMP to Robert F. Kennedy, Sept. 22, Arthur Maass to FF, Oct. 22, 1964, NMP note for file, Nov. 10, “Kennedy Library,” Box 17. ↩

NMP notes, Jan. 12, 1965, “Institute of Politics,” Box 16, Dec. 15, 1966, “Kennedy School of Government,” Box 18. ↩

Don K. Price to NMP, Sept. 30, 1966, “Public Administration,” Box 23; Richard Neustadt to NMP, July 26, 1966, Ott Shaw to NMP, Oct. 1, 1965, “Kennedy Library,” Box 18, Shaw to NMP, July 28, 1966, “Kennedy Institute,” Box 17. ↩

WmB-S memo to NMP, May 25, 1966, NMP to RFK (draft), June 22, “Kennedy Library,” Box 18; RFK to NMP, Mar. 12, 1968, NMP to RFK, May 9, Edward F. Kennedy memo to NMP, Jan. 21, 1970, Don Price memo to NMP, etc., June 2, May 13, 1970, “Kennedy,” Box 20; NMP memo to Corporation, Jan. 9, 1969, “Kennedy,” Box 12. ↩

Don Price to NMP, Sept. 25, 1967, NMP notes, “Kennedy Library,” Box 21; WmB-S memo to Corporation, June 11, 1971, Corporation vote June 16, 1971, Richard Leahy draft memo to NMP, etc., Dec. 7, 1970, “Kennedy,” Box 16. ↩

Jacqueline Kennedy to NMP, Oct. 20, 1966, “Kennedy Institute,” Box 17. ↩

Price memo to NMP, Oct. 14, 1968, “Kennedy,” Box 12. ↩

Ted Kennedy to Neustadt, Apr. 16, 1969, Neustadt to Kennedy, Apr. 23, “Kennedy,” Box 12; NMP int., June 21, 1967, “Kennedy,” Box 20; KSG AR 1971-72, 406. ↩

Price, “Some Notes for Discussion,” Mar. 6, 1971, “Kennedy School of Government: Dean,” Box 16. ↩

1956-57 Statistics, “Annual Report,” Box 88. ↩

WmB-S memo to NMP, Dec. 9, 1954, “Na-Ne,” Box 50; McGB memo to NMP, Oct. 2, 1957, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 113. ↩

“Catholics at Harvard,” Current, Spring 1963. ↩

Eileen Ellis to NMP, June 1, 1955, “Q-Ra,” Box 53; NMP to Terry Ferrer, Sept. 9, 1957, “Na-Ne,” Box 129; NMP to Judy Mendels, June 13, “Me-Mn,” Box 76; HAB, 62 (1959-60), 69. ↩

John W. Teele memo, Jan. 16, 1955, “Personnel Relations,” Box 52; DWB memo to NMP, Nov 29, 1963, “Overseers: General,” Box 23. ↩

HAB, 58 (1955-56), 585-86; Jill Ker Conway, True North: A Memoir (New York: Knopf, 1994), ch. 2. ↩

Archibald MacLeish to NMP, Feb. 16, 1955, NMP to MacLeish, May 26, “Maa-Map,” Box 48; “Men and Women Holding Regular Faculty Appointments,” 1959–60, “Statistics,” Box 191; Catherine Clinton, “Women and Harvard: The First 350 Years,” HM, 89 (Sept.-Oct. 1986), 123–28. ↩

Rec. of Tilly Edinger, Mar. 30, 1954, “Museum of Comparative Zoology,” Box 20. ↩

Keith Kane memo to Corporation, Jan. 19, 1955, NMP to Paul Cabot, etc., Dec. 21, 1954, Corporation Informal Record, Dec. 7, 1955, “Honorary Degrees: Committee on,” Box 44; Charles C. Burlingham to NMP, June 17, 1955, “Bu-By,” Box 34. ↩

News rel., Oct. 2, 1955, “Memorial Church,” Box 78; Sperry memo, Sept. 19, 1953, “Memorial Church,” Box 19; draft news rel., Sept. 20, 1959, “News Office,” Box 186. ↩

Bailey memo to NMP, Dec. 29, 1960, “Absences, Leaves of: General,” Box 194; David W. Bailey memo to WmB-S, July 6, 1961, “Absence, Leaves of,” Box 1. ↩

DWB to President and Fellows, May 12, 1955, “Corporation,” Box 38; Bailey memo to NMP, May 9, 1957, “Appointments, Administrative and Miscellaneous,” Box 88; Bailey memo to NMP, Jan. 13, 1959, “Appointments, Admin. and Miscellaneous,” Box 142. ↩

McGB to NMP, June 8, 1960; Helen Gilbert to NMP, Jan. 25, 1960, “Radcliffe,” Box 189; McGB to NMP, June 30, 1958, “Arts and Sciences: Faculty of.” Box 142; McGB rec. of Bunting, Nov. 12. 1959, “Biology,” Box 169; HAB, 63 (1960-61), 303. ↩

NMP to Frank H. Canaday, Mar. 12, 1963, “Canaday, Frank H.,” Box 7; news rel., Nov. 21, 1957, “College: Dean of,” Box 117, HAB, 60 (1957–58), 159, 207, HAB, 62, (1959–60), 418-19; Merle Fainsod to FF, Dec. 1, 1966, “Library,” Box 19; Karen M. Nelson to NMP, Nov. 12, 1969, NMP to Nelson, Nov. 18, news rel., Jan. 5, 1970, “Radcliffe,” Box 27. ↩

Bunting cited in HAB, 71 (Mar. 17, 1969), 9; NMP to Bruce Chalmers and Jerome Bruner, Dec. 17, “Houses,” Box 10; CM, Dec. 15, 1969; Committee report, Mar. 30, 1970, “College: Dean of,” Box 8; HAB, 67 (1964–65), 343; “Houses,” 1965-66, Box 17; HB, 73 (Nov. 16, 1970), 16. ↩

NMP to Bunting, Apr. 7, 1971, “Radcliffe,” Box 24; Bunting to NMP, July 20, NMP notes, Aug. 13, 1965, “Radcliffe,” Box 26; Bunting to NMP, Sept. 12, 1965, “Radcliffe,” Box 26. ↩

Bunting to NMP, Nov. 29, 1965, NMP to Bunting, Dec. 10, “Radcliffe,” Box 26; Bunting to NMP, Nov. 17, 1966, “Radcliffe,” Box 24; HAB, 71 (Mar. 17, 1969), 9; Draft Memorandum of Understanding, 1968–69, “Radcliffe,” Box 16. ↩

Robert Shenton to NMP, Apr. 28, 1969, “Arts & Sciences, Faculty of,” Box 3; Time (Mar. 14, 1969), 57; Bunting and Helen Gilbert Memorandum #2, Jan. 23, 1970, “Radcliffe,” Box 27; Crimson, Aug. 25, 1969; NMP int. ↩

Wolff to Bunting, Sept. 26, 1969, Bunting to Wolff, Sept. 30, 1969, Memorandum #2, “Radcliffe,” Box 27, HAB, 72 (1969-70), 18. ↩

Shattuck to NMP, Feb. 9, 1970, NMP to Shattuck, Feb. 10; Chase Peter son to NMP, Jan. 30, “Radcliffe,” Box 27; HAB, 72 (1969-70), 11; Helen Gilbert to Hugh Calkins, Aug. 14, 1970, “Radcliffe Merger,” Box 24; Report of Committee, Nov. 12, 1970, “Caa-Carm,” Box 7. ↩

Graduate women’s letter, Apr. 29, 1970, “Radcliffe,” Box 27; Joan Goodyear, Anne Micholini, and Maria Tymoczco, “Whatever Happened to the Radcliffe Merger?” HB 73 (Oct. 26, 1970), 17–22; HB, 73 (Mar. 1, 1971), 12; news rel., Mar. 8, 1971. ↩

DWB to Betty G. Riddle, Feb. 16, 1955, John W. Davis to NMP, June 17, WmB-S to McGB, June 22, “Na-Ne,” Box 50; Catherine T. Johnson to NMP, June 25, 1956, “Ca-Cq,” Box 63; Charles Whitlock memo to NMP, Jan. 5, 1962, “Assistant to the President: C.P.W.,” Box 4. ↩

Eric Cutler to Charles C. Lund, June 10, 1954, WMB-S to NMP, June 11, “Harvard Club of Boston,” Box 15; NMP to William Brantley, Oct. 11, 1957, “Meet the Press,” Box 128. ↩

Charles Whitlock memo to L. Gard Wiggins, Mar. 28. 1961. “Personnel Office,” Box 23; L. Gard Wiggins to George P. Berry, June 8, 1962, “Administrative Vice President,” Box 2; John Monro to Earl McGrath, May 12, 1964, “Col-Con,” Box 9; Louis A. Toepfer to WmB-S, Apr. 23, 1964, “Statistics,” Box 28; Griswold memo for files, Jan. 14, 1965, “Law School: Dean,” Box 18. ↩

HAB, 65 (1962–63), 632–33; William M. Brewer to NMP, July 16, 1963, John Monro to Brewer, July 23, “AA-Alk,” Box 1. ↩

George F. Bennett to WmB-S, Jan. 21, 1965, NMP form letter, “Middle South Utilities,” Box 20; Richard Wilson to NMP, Apr. 15, 1968, NMP to Wilson, Apr. 18, “Wia-Wil,” Box 24. ↩

E.J. Kahn, Harvard: Through Change and Through Storm (New York: Norton, 1969), 111; Joseph Strickland memo to Dunlop, etc., May 19, 1970, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3. ↩

Hooks Burr to NMP, Mar. 6, 1969; Daniel M. Fox to NMP, Apr. 23, “Aa Alk,” Box 1; Charles A. Whitney essay, Apr. 29, 1969, “An-Az,” Box 3. See also HAB, 71 (May 19, 1970), 15-16. ↩

News rel. Oct. 17, 1969; students to Richard Musgrave, Sept. 22, 1969, “African-African-American,” Box 1. ↩

Philip Lee to Archibald Cox, Nov. 24, 1969, Cox to Lee, Nov. 30, news rel., Dec. 5, 13, 15, “Black Unity, Organization of,” Box 5. ↩

Statement of Steering Committee, NMP to Derrick Bell, Dec. 13, 1969, Association to NMP, June 4, 1970, NMP to Bell, June 5, “Black,” Box 5; NMP to Deans, Jan. 21, 1970, news rel., Feb. 10, “Affirmative Action program,” Box 1; NMP to Deans, Feb. 13, 1970, “U.S. Govt.-HEW-Equal Employment Opportu nity,” Box 29. ↩

Elizabeth Kuehl memo to NMP, May 25, 1971, “AA-Alk,” Box 1; Hayward Henry, Jr., to JTD, Mar. 1, 1971, JTD to Henry, Mar. 26, JTD to NMP, Sept. 22, 1970, “Afro-American,” Box 1 Harold Amos to NMP, May 10, 1971, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 2; Orlando Patterson int.; Sylvester Monroe, “Guest in a Strange House: A Black at Harvard,” Saturday Review of Education (Feb. 1973), 45. ↩

HAB, 59 (1956–57), 307, 350, 383, 671; HAB, 57 (1954–55), 63 f; HAB, 59 (1956-57), 383. ↩

HAB, 63 (1960–61), 639-40; HAB, 65 (1962-63), 17. ↩

David Boroff, “Imperial Harvard,” Harper’s Magazine, 217 (Oct. 1958), 30; “Religion at Harvard,” Feb. 1956, “St-Sz,” Box 83; Nick Carrera to NMP, Apr. 11, 1957, “Carn-Ce,” Box 91. ↩

NMP to Sydney James, June 27, 1956, “Sk-Ss,” Box 82; DWB to Bradford A. Booth, June 27, 1956, “Ca-Cg,” Box 63; McGB to NMP, Jan. 14, 1954, “Athletics: Ivy Group,” Box 4; Bolles to NMP, Dec. 26, 1956, McGB to NMP, Jan. 4, 1957; Athletics,” Box 89. ↩

Harvard Independent, Nov. 17-23, 1977; news rel., Jan. 13, 1954, “Houses & College Dormitories,” Box 16; HAB, 58 (1955-56), 67. ↩

Boroff, “Imperial Harvard,” 29. ↩

WmB-S memo to NMP, Sept. 20, 1966, “Houses,” Box 16; WmB-S memo to NMP, Oct. 17, 1957, McGB to NMP, Nov. 8, news rel., Feb. 18, 1959, “Houses,” Box 152; McGB to NMP, Dec. 12, 1960, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 197. ↩

HAB, 60 (1957-58), 8; HAB, 61 (1958–59), 11; HAB, 64 (1961-62), 633; Harvard College, Admission and Scholarship Newsletter, 5, no. 2, “Admisssions & Financial Aids, Dean of,” Box 87. ↩

Bender to TSL, Jan. 25, 1957, “Admissions & Financial Aids, Dean of,” Box 87. ↩

McGB to TSL, Apr. 3, 1956, “College,” Box 64. ↩

Bender to NMP, Jan. 12, May 5, 1955, “Admissions & Financial Aids,” Box 31. ↩

HAB, 59 (1956-57), 110; WmB-S to NMP, May 26, 1959, “Admissions & Financial Aids, Dean of,” Box 140; New Yorker, “How an Ivy League College (Yale) Decides on Admission,” Sept. 10, 1960, 178. ↩

On Bender, TSL to NMP, Mar. 14, 1960, “Lamont, Thomas S.,” Box 180; McGB to NMP, Oct. 14, 1959, “Admissions & Financial Aids, Dean of,” Box 166; Wilbur J. Bender, “The Top One-Percent Policy,” HAB, 64 (1961-62), 21f. ↩

HAB, 60 (1957-58), 8; Fred Glimp and Dean Whitla, “Admission and Performance in the College,” HAB, 66 (1963–64), 304–9; Glimp to TSL, Aug. 2, 1965, “Admissions & Financial Aids,” Box 2; Glimp to Myron Rindberg, Nov. 28, 1966, “Admissions & Financial Aids,” Box 3. ↩

Chase Peterson, “Undergraduate Scholarship Policy Choices,” Nov. 4, 1970, “Admissions & Financial Aids,” Box 1; Fred Glimp to TSL, July 12, 1966, “Lamont, Thomas S.,” Box 18. ↩

Fred Glimp to Charles Zukofski, Jr., July 21, 1966, “X-Y-Z,” Box 30; William Penick to Peter Gunness, Apr. 17, 1968, WmB-S memo to NMP, Apr. 22, “Admissions & Financial Aids,” Box 3. ↩

Fred Glimp to NMP, FF, Aug. 23, 1963, news rel. Jan. 12, 1964, “Admissions & Financial Aids,” Box 3. ↩

Admissions AR 1960-67, Alexander W. Astin to NMP, Dec. 3, 1968, “American Council on Education,” Box 2. ↩

WmB-S memo to NMP, Jan. 14, 1963, “University Health Services,” Box 26; Robert McCarley, Walk Around the Yard: A Study of the Freshman Year at Harvard (Harvard Senior Thesis, 1959); HAB, 63 (1960-61), 14-15, HAB, 68 (1965-66), 720; Study of Class of 1962, 1962-63, “Gra-Gri,” Box 14. See also Stanley H. King, Five Lives at Harvard: Personality Change During College (Cambridge: 1973). ↩

HAB, 64 (1961-62), 300 f; HAB, 61 (1958–59), 340, 380; Report, 1963–64, “Council for Undergraduate Affairs,” Box 10; on Brinton, HAB, 70 (Feb. 24, 1968), 26-28. ↩

HAB, 62 (1959-60), 108–9; William G. Perry, Jr., and Charles P. Whitlock, “Of Study and the Man,” HAB, 60 (1957–58), 350-54. ↩

John Monro to NMP, Dec. 30, 1964, “College: Dean of,” Box 8; WmB-S memo to NMP, Dec. 2, 1964, “Leo-Lim,” Box 18; John Rauch to NMP, Jan. 11, 1965, “Q-Ra,” Box 25. ↩

DWB memo to NMP, Jan. 17, 1955, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 33; General Education AR 1957-58, 1960-61; HAB, 66 (1963-64), 692-93; HAB, 67 (1964-65), 16-18; HAB, 68 (1965-66), 203. ↩

Time, 73 (June 22, 1959), 56 f; HAB, 65 (1962–63), 17. ↩

John Monro to NMP, Dec. 30, 1964, “College: Dean of,” Box 8. See also Noah Gordon, “The Hallucinogenic Drug Cult,” Reporter, 29 (Aug. 15, 1963), 35 f; “Getting Alienated with the Right Crowd at Harvard,” Esquire, 60 (Sept. 1963), 73. ↩

Boroff, “Imperial Harvard,” 34; HAB, 61 (1958–59), 11; Richard Day to NMP, Feb. 8, 1961, NMP to Day, Feb. 15, “Annual Report: Comments on,” Box 196. ↩

Boroff, “Imperial Harvard,” 31; WmB-S to NMP, Mar. 22, 1961, “Crim son,” Box 21. ↩

HC, Apr. 23-28, 1962; HAB, 64 (1961-62), 678; Time, 79 (May 25, 1962), 52; Newsweek, 59 (May 28, 1962), 58-59; JFK to NMP, May 2 2, 1962, “United States Government,” Box 28. ↩

Michael Rice to Dean Robert Watson, June 6, 1962, Monro to Rice, July 18, “Radio & Television,” Box 24. ↩

HAB, 59 (1956-57), 306; HAB, 61 (1958–59), 340–41; Leaflet, 1959–60, “Classes,” Box 146; HAB, 62 (1959-60), 160. ↩

HC, Oct. 1, 9, Nov. 6, 1963; Monro to Lamont, Nov. 29, 1963, “College: Dean of,” Box 9; Marbury to NMP, Nov. 1, 1963, “Marbury, Wm. L.,” Box 19; NMP to Dean Caswell, Dec. 19, 1963, “Carn-Ce,” Box 8. ↩

FF to NMP, Oct. 3, 1963, “Houses,” Box 16; Monro to NMP, Nov. 15, “Parietals,” Box 24. ↩

HAB, 66 (1963-64), 110–11, 160–61, 179, 223, 292; NMP to Benjamin Ginzburg, Nov. 13, 1963, Responses, Nov. 1963, “Parietals,” Box 24; Report, Feb. 1964, “Council for Undergraduate Affairs,” Box 10. ↩

Monro statement, Fall 1966, “College: Dean of,” Box 9; Dean’s Committee on Parietals Report, May 8, 1968, “Pa,” Box 27; Paul Perkins, Jr., to NMP, Nov. 29, 1968, “Pa,” Box 15. ↩

HAB, 57 (1954-55), 716; HAB, 61 (1958–59), 111; HAB, 67 (1964–65), 158-59. ↩

HAB, 61 (1958–59), 579, HAB, 65 (1962-63), 548; NMP to Marshall Ganz, May 18, 1964, “Ch-Ci,” Box 8; John Monro to NMP, Dec. 29, 1964, NMP to Monro, Jan. 5, “Him-Hol,” Box 16. ↩

HAB, 63 (1960-61), 112, 304; HAB, 64 (1961-62), 419; Michael Schwartz, “Harvard Politics: The Careless Young Men,” HC Ten Year Supplement, Sept. 1963. ↩

HAB, 67 (1964–65), 298; Robert Watson memo to WmB-S, Dec. 7, 1964, WmB-S to NMP, Feb. 25, 1965, “College: Dean of,” Box 8. ↩

Monro to FF, May 20, 1966, “College: Dean of,” Box 9; NMP to Monro, Oct. 28, 1966, “Str-Sz,” Box 26; FF to TSL, Dec. 30, 1966, “Lamont, Thomas S.,” Box 18. ↩

Warren Pierson to NMP, Jan. 23, 1967, Clark Kerr to NMP, Apr. 17, “Kem-Kez,” Box 17; WmB-S to Archie Epps, Apr. 15, 1965, Chicago Tribune, Mar. 12, WmB-S to Charles Muscatine, July 14, “California, University of,” Box 7; Henry Friendly to NMP, Jan. 29, 1965, NMP to Friendly, Feb. 3, “Overseers,” Box 22. ↩

FF to TSL, Dec. 30, 1966, “Lamont, Thomas S.,” Box 18; Monro to Howard Whiteside, May 6, 1967, NMP to George Beadle, Sept. 8, 1966, “Ch Ci,” Box 8. ↩

HAB, 66 (1963–64), 632-33; WmB-S memo to NMP, Apr. 6, 1965, “V,” Box 28; HAB, 69 (July 8, 1967), 13. ↩

NMP to Robert McNamara, Nov. 10, 1966, McNamara to NMP, Nov. 15, “McNamara Incident,” Box 19, HAB, 69 (Nov. 30, 1966), 11; Lawrence E. Eichel et al., The Harvard Strike (Boston: Houghton Mifflin, 1970), 31-33. ↩

Monro to NMP, Feb. 16, 1967, NMP to Goldberg, Feb. 21, Goldberg to NMP, Mar. 15, “Gli-Go,” Box 15; Wiener quoted in Public Interest, 8 (summer 1967), 143. ↩

HAB, 69 (July 8, 1967), 12 f; fliers in “Str-Sz,” Box 22; HAB, 70 (Oct. 28, 1967), 6. ↩

HAB, 70 (Nov. 25, 1967), 9 ff; Marbury to WmB-S, Nov. 3, 1967, “Marbury, Wm. L.,” Box 23, ↩

Samuel Beer to NMP, Oct. 26, 1967, “Dow Incident,” Box 13; Minutes of Special Faculty Meeting, Oct. 31, 1967, “Arts and Sciences, Faculty of,” Box 5; HAB, 70 (Nov. 11, 1967), 5, 17; HAB, 18, (Jan. 13, 1968), 3; Eichel et al., Harvard Strike, 37–39. ↩

HAB, 70 (May 25, 1968), 10; Crisis at Columbia (New York: Vintage, 1968), 194; on David Rockefeller, memo to NMP, May 1, 1968, “Overseers: General,” Box 27; minutes of May 7, 1968 meeting, “Deans: Committee of,” Box 12. ↩

HAB, 70 (Feb. 3, 1968, 6; (Mar. 16),5-7; (Mar. 30), 11; WmB-S memo to NMP, Feb. 23, 1968, NMP to Bright Wilson, Mar. 19,“V,” Box 33. ↩

NMP AR 1966-67; HC, Jan. 24, 1968; HAB, 70 (July 1, 1968), 11; Roger Baldwin to NMP, June 20, 1968, “Honorary Degrees,” Box 19. ↩

Steven H. Armstrong, “Why Harvard Fails,” Robert J. Samuelson, “Instant Insurrection,” Richard D. Paisner, “A Continent in Trouble,” HAB, 71 (Sept. 30, 1968), 22–24, 26–31, 35–36. ↩

FF to WLM, July 19, 1968, “Mar,” Box 13; NMP to David B. Stone, Dec. 9, 1968, “Ste-Sto,” Box 18; Eichel et al., Harvard Strike, 75. ↩

Seymour Martin Lipset and David Riesman, Education and Politics at Harvard (New York: McGraw-Hill, 1975), 230. ↩

NMP to Carl J. Friedrich, Jan. 21, 1969, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 3; Roger Rosenblatt, Coming Apart (Boston: Little, Brown, 1997), 57. ↩

NMP to FF, Sept. 23, 1968, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; FF to Roger Brown, Sept. 30, 1968, Brown to Mrs. Benjamin F. Deford, Jr., Dec. 24, 1968, “Sn-Sta,” Box 18. ↩

HAB, 71 (Apr. 7, 1969); HAB, 11, (Dec. 2, 1968), 7; Eichel et al., Harvard Strike, 72. ↩

HC, June 12, 1969 ff; “Ea-Eak,” Box 8a; HAB, 71 (July 7, 1969), 19. ↩

HAB, 71 (Oct. 21, 1968), 7; Minutes in WmB-S Mss; HAB, 71 (Jan. 13, 1969), 9, HAB, 71 (Feb. 3), 11; Eichel et al., Harvard Strike, 51 ff. ↩

HC, Feb. 3, 1969; HAB, 71 (Feb. 24, 1969), 7; FF to NMP, Feb. 11, 1969, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; NMP to FF, Feb. 18, 1969, “ROTC: Official,” Box 18. ↩

Eichel et al., Harvard Strike, 79 ff; Ansara reported in George Keitt to NMP, Apr. 28, 1969, “Str-Sz,” Box 18; Archie C. Epps III, “The Harvard Student Rebellion: Through Change and Through Storm,” Proceedings of the Massachusetts Historical Society 107 (1995), 6; Chase Peterson to Daryl Pearson, June 10, 1969, “Admissions & Financial Aids,” Box 2; E. J. Kahn, Harvard: Through Change and Through Storm (New York: Norton, 1969), 140. ↩

FF to NMP, Apr. 14, 1969, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; on Eliot’s desk, Kahn, Harvard, 80. ↩

NMP notes, Apr. 10, 1969, “Caa-Carm,” Box 5; Eichel et al., Harvard Strike, 104; Rosenblatt, Coming Apart, 104–17; HB, 71 (June 9, 1969), 4; Galbraith, Wilson, Pusey ints. ↩

NMP, Fred Glimp, Derek Box ints.; Eichel et al., Harvard Strike, 129; NMP to local police chiefs, May 2, 1969, “Administrative Vice President,” Box 2. ↩

Paul Cabot to George Bennett, Apr. 28, 1969, “Caa-Carm,” Box 5; Keith Kane to NMP, Dec. 23, 1968, “Ka-Kel,” Box 12; Morison to WmB-S, July 24, 1975, “Three Centuries,” WmB-S Mss. ↩

Robert Lee Wolff to NMP, May 7, 1969, NMP to Wolff, May 12, “Him Hol,” Box 11. ↩

File memo, June 20, 1969, WmB-S memo to Livingston Hall, June 19, “Committee of Five,” Box 7. ↩

FF to NMP, Apr. 14, 1969, FF to Ruth Maupin, May 14, 1970, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; Eichel et al., Harvard Strike, 185. ↩

HAB, 71 (Apr. 28, 1969), 18 ff; NMP, Stanley Hoffman ints.; Rosenblatt, Coming Apart, 215. ↩

HAB, 71 (May 19, 1969), 12; JBC to Don Price, Nov. 23, 1970, “Kennedy School of Government: Dean,” Box 16. ↩

Glazer in HB, 73 (Sept. 21, 1970), 23-30, (Jan. 4, 1971), 14. ↩

Beer to NMP, Sept. 27, 1969, “Gli-Go,” Box 27. ↩

Eichel et al., Harvard Strike (Boston: Houghton Mifflin, 1970), 133 f, 156; Roger Rosenblatt, Coming Apart (Boston: Little, Brown, 1997), 43; Lorna Slocombe to NMP, June 27, 1969, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 3. ↩

Rosenblatt, Coming Apart, 52; Wald to NMP, Sept. 25, 1969, “Bea-Beq,” Box 5. ↩

Rosenblatt, Coming Apart, 123; Galbraith to Wolff, Dec. 9, 1969, Wolff to Galbraith, Dec. 12, “Him-Hol,” Box 18. ↩

Eichel et al., Harvard Strike, 158 f; HAB, 71 (Apr. 28, 1969), 43 f. ↩

Rosenblatt, Coming Apart, 107 f; HAB, 71 (Aug. 11, 1969), 12; Committee of Fifteen, “Interim Report on the Causes of the Recent Crisis,” June 9, 1969, ↩

Committee of Five to NMP, June 10, 1969, Kenneth Arrow to NMP, May 22, “Committee of Five,” Box 7, Eichel et al., Harvard Strike, 304-5; HB, 72 (Sept. 15, 1969), 20; WLM to NMP, Aug. 15, 29, 1969, “Committee of the Faculty and Fellows, Joint,” Box 9; NMP to John Dunlop, Jan. 8, 1970, Roger Brown to FF, Dec. 8, “Arts & Sciences: Dean of,” Box 3. ↩

James Q. Wilson to FF, July 15, 1969, HR to FF, July 22, FF to NMP, Sept. 15, 1969, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; HR to FF, Sept. 15, 1969, “Ea-Ek,” Box 16; NMP to FF, Sept. 19, 1969, “Shadow Cases,” Box 29. ↩

HB, 72 (Oct. 27, 1969), 11-14. ↩

“Report of the Committee on the Organization of the Faculty of Arts & Sciences,” Minutes, “Arts & Sciences: Faculty Meeting,” 1970–71, Box 3; “Mora torium, Correspondence re,” 1970–71, Box 23. ↩

James Q. Wilson to NMP, n.d., “Gli-Go,” Box 17; May 2, 1969, letter, “Arts & Sciences: Faculty of,” Box 3; HAB, 71 (June 9, 1969), 11-12; HB, 72 (Mar. 23, 1970), 21; Ulam, “The University Should Mind Its Own Business,” Hughes, “The Need Now Is to De-Politicize the University,” HB, 72 (Sept. 15, 1969), 29–34, 35-38; Harvard Independent, Nov. 17, 1977. ↩

HAB, 71 (Mar. 17, 1969), 13; HAB, 69 (May 13, 1967), 24-27. See also Marshall W. Meyer, “After the Bust: Student Politics at Harvard, 1969–1972,” in David Riesman and Verne A, Stadtman, eds., Academic Transformation (New McGraw-Hill, 1973), 153, news rel., Mar. 2, 1971, “College: General,” Box 8. ↩

Rosenblatt, Coming Apart, 88–89; HAB, 71 (Dec. 23, 1968), 19; 72 (Nov. 17, 1969), 16; HB, 73 (May 3, 1971), 11, 21 f; Craig Ulman to F. Skiddy von Stade, June 21, 1970, May to NMP, Dec. 21, “Overseers: General,” Box 20. ↩

HB, 73 (Apr. 12, 1971), 19 f, HB, May 13, 1971, 13; HC, Mar. 22, 1970; HB, 73 (Mar. 22, 1971), 22, 14. ↩

HB, 73 (Dec. 7, 1970), 14, 18 f; HB, (Mar. 22, 1971), 27. ↩

HB, 73 (May 24, 1971), 12. ↩

HAB, 71 (May 19, 1969), 12-14; Eichel et al., Harvard Strike, 240-59. ↩

HB, 72 (Oct. 6, 1969), 9; Edmunds to NMP, June 25, 1970, NMP to Edmunds, July 8, “Ea-Ek,” Box 11. ↩

William G. Anderson to NMP, May 14, 1969, “Commencement,” Box 7; WmB-S to Loren F. Attwood, July 9, 1969, “Commencement,” Box 7; Allen in 25th Anniversary of the Class of 1969, HAB, 71 (June 9), 11 (July 7, 1969), 15 ff, 32 f; Eichel et al., Harvard Strike, 318-21. ↩

HAB, 71 (Aug. 11, 1969), 17; Ford to Robert Bowie, June 27, 1969, “Inter national Affairs, Center for,” Box 11. ↩

HB, 72 (May 25, 1970), 11; HB, (June 6, 1970), 11. ↩

FF to NMP, Nov. 28, 1969, NMP to Sargent Kennedy, Apr. 1, 1970, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 3; AR 1968–69; HB, 72 (March 23, 1970), 15. ↩

NMP to J. Lawrence Pool, June 16, 1970, “Commencement,” Box 8; HB, 72 (July 6, 1970), 19–24. ↩

Council Minutes, Sept. 10, 1970, “Deans, Council,” Box 10; HB, 73 (Sept. 21, 1970), 17; HB, 73 (Oct. 26), 9; HB, 73 (Apr. 12, 1971), 11; JPD letter to FAS, “Arts and Sciences: Dean of Faculty,” Box 2, NMPPP 1970–71; summary, June 4, 1971, “Rights & Responsibilities, Committee on,” Box 24. ↩

Dr. and Mrs. Seymour Rothschild to DCB, June 20, 1971, “Ros-Sz,” Box 24. ↩

NMP notes, “Corporation: New Members,” Box 14; Charles A. Coolidge to NMP, Sept. 17, 1969, “Corporation Elections of 1969-709—Notebook No. 1,” Box 11; NMP to George C. Homans, Jan. 15, 1970, “General Letter to Faculties,” Box 13; Homans to NMP, Jan. 16, 1970, “Sn-Sta,” Box 29. ↩

Theodore H. White to Dillon, Sept. 3, 1969, “Overseers: General,” Box 25; Dillon to NMP, Mar. 12, 1969, “Overseers: General,” Box 15; Dillon to Sargent Kennedy, Sept. 16, 1969, Amory Houghton to NMP, Nov. 25, 1969, NMP to Houghton, Nov. 28, White to Dillon, Sept. 3, 1969, “Overseers: General,” Box 25. ↩

Keith Kane memo to Corporation, July 24, 1969, NMP to Henry Friendly, Sept. 1, “Overseers: Long-Range Study Committee,” Box 25; Nickerson to NMP, July 2, 1969, “Ni-Ny,” Box 24. ↩

Daniel P. Moynihan to Friendly, July 28, Hugh Calkins to Friendly, Sept. 10,”Overseers: Long-Range Study Committee,” Box 25; news rel., Sept. 19, 1969, “Committee on Governance,” Box 9; HB, 72 (Oct. 16, 1969), 9. ↩

HB, 73 (Oct. 26, 1970), 9; Schuyler Hollingsworth to NMP, Richard Metz to Richard Heath, Oct. 28, 1970, “Fr-Fy,” Box 12. ↩

Minutes, Dec. 2, 1969, meeting, “Deans, Council of,” Box 14; HB, 73 (Nov. 16, 1970), 15; HB, 73 (Jan. 4, 1971), 4; JTD to NMP, Sept. 25, 1970, “Arts & Sciences: Dean of Faculty,” Box 2; news rel., Feb. 7, 1971, “Development Office,” Box 11; HB, 73 (Mar. 1, 1971), HB, 11, (July 5, 1971), 14. ↩

Cox to NMP, Mar. 17, 1970, “Law School: General,” Box 21; John McArthur and M. Colyer Crum to NMP, Apr. 6, 1970, Calkins to NMP, Apr. 15, 1970, NMP to Paul Cabot, Apr. 27, “General Motors Stock,” Box 17; “Report of the Committee on University Relations with Corporate Enterprise” (Jan. 1971); news rel. May 18, 1971, “Gen-Gli,” Box 13; news rel., Mar. 5, 1971, “An-Az,” Box 1; Fortas to John Loeb, Mar. 24, 1971, NMP to Loeb, April 1, “University Relations with Corporate Enterprise, Committee on-General Correspondence,” Box 25. ↩

James Q. Wilson to NMP, Oct. 16, 1968, Daniel P. Moynihan to Friendly, 568 NOTES TO PAGES 333–346 July 28, 1969, “U,” Box 19; “Overseers: Long-Range Study Committee,” 1969–70, Box 25. ↩

John K. Galbraith, “The Modern University: Three Steps Toward Today”; Kane to Corporation, June 19, 1967, “Ka-Kel,” Box 17; Galbraith, “The Case for Constitutional Reform,” HAB, 71 (Dec. 23, 1968), 11-13; NMP memo for file, June 29, 1971, in“Ga-Gem,” Box 10; Coolidge in HAB, 71 (Feb. 24, 1969), 14 f, 21 f. ↩

Charles Coolidge to Francis Burr, Jan. 27, 1969, “Bu-By,” Box 5. ↩

HAB, 73 (May 3, 1971), 12; HAB, 73 (Nov. 16, 1970), 16; Albert Nicker son to NMP, Jan, 16, 1969, to Corporation, June 25, 1969, “Ni-Ny,” Box 15. ↩

Douglas Dillon to George Putnam, Dec. 10, 1969, “Overseers: General,” Box 25; DCB to NMP, Feb. 24, 1969, “Law School: Dean,” Box 12. ↩

Sargent Kennedy to Albert Nickerson, Sept. 17, 1969, news rel. Oct. 21, “McKinsey Study,” Box 22; “Meeting the Challenges of the 1970s,” Feb. 16, 1970, “McKinsey Study,” Box 17; NMP to McGB, Feb. 18, 1971, “Pusey: Retirement,” Box 23. ↩

Blum to NMP, Jan. 15, 1971, Moynihan to NMP, Feb. 26, Riesman to., “Pusey: Retirement,” Box 23; JBC to NMP, Feb. 20, 1970, NMP to JBC, Mar. 2, “Coo-Coz,” Box 10. ↩

McGB, “Were Those the Days,” Daedalus, 99 (Summer 1970), 531-567. ↩

Joseph Alsop to Douglas Dillon, Nov. 4, 1970, “Pusey: Governing Boards Dinner,” Box 23; HB, 73 (June 14, 1971), 14. ↩

NMP talk, Sept. 24, 1970, “College: General,” Box 8; news rel. June 17, 1971, “Ka-Kel,” Box 14. ↩

Calkins quoted in HAB, 74 (June 1972), 20. ↩

“President: New,” NMPPP, 1969–70, Box 21. ↩

DCB chapter, “History,” 24, WmB-S Mss. ↩

Committee on Governance, “Discussion Memorandum Concerning the Choice of a New President,” Apr. 1970; DCB int.; NYT, Jan. 12, 1971, 24; NYT, Jan. 17, 1971, sec. 4, 11. ↩

HM, 89 (Oct. 1986), 207. ↩

Minutes of Special Faculty Meeting, Sept. 28, 1971; Burton Dreben, DCB ints. ↩

Bok int.; Derek Bok, “The Crisis in South Africa: One University’s Response,” March, 1986; HM, 93, (July-Aug., 1991), 28; Derek Bok, Beyond the Ivory Tower: Social Responsibilities of the Modern University (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1982), 243-60. ↩

DCB, “Open Letter on Issues of Race at Harvard,” Feb. 1981. ↩

DCB, AR, 1986–87. ↩

DCB quoted in Peter David, “The Knowledge Factory,” Economist, Oct. 4, 1997, 53; DCB int. See DCB, Higher Learning (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1986) for an extended critique of undergraduate and professional education. ↩

In 1999, Harvard ranked second among universities in percentage of foreign students enrolled and tenth in absolute number. CHE Almanac, 46 (Aug. 27, 1999), 29. ↩

DCB, AR 1988–89, 1989–90; DCB, “The Social Responsibilities of Amer ican Universities,” HG, June 14, 1991, 17; Bernard Bailyn, “Fixing the Turnips,” HM, 93 (Mar.-Apr. 1991), 75-78; Christian Science Monitor, Oct. 10, 1970, 7. ↩

Richard M. Huber, How Professors Play the Cat Guarding the Cream (Fair fax, Va.: George Mason Univ. Press, 1992), 32-33. ↩

NYT, Oct. 31, 1980, 21. ↩

HM, 91 (Jan.-Feb. 1989),63; HC, Mar. 24, 1993. ↩

HM, 78 (July-Aug. 1976), 125–29. HM, 80 (Jan.-Feb. 1978), 75-76; Derek Bok and William Bowen, The Shape of the River: Long-Term Consequences of Considering Race in College and University Admissions (Princeton: Princeton Univ. Press, 1998). ↩

HM, 86 (Jan-Feb. 1984), 78–79; NYT, July 7, 1985, 24; Committee on the Status of Women, “Report on Women in the Sciences at Harvard,” Feb. 1991. ↩

Radcliffe Class of 1960, “Report” (Mar. 1996). ↩

BG, June 27, 1997, C2; “The Final Touch,” HC, June 4, 1998. ↩

BG, Apr. 21, 1999,5; HC, June 10, 1999. ↩

HC, Oct. 13, 1995. ↩

“Have the Culture Wars Ended?” CHE, Mar. 6, 1998, B4, B6. ↩

James R. Wilson, “Liberalism versus Liberal Education,” Commentary (June 1972), 51. ↩

Richard Herrnstein. “1.0..” Atlantic Monthly, 228 (Sept. 1971), 43–64: HC, Oct. 18, 1980, 23. See also Robert Klitgaard, Choosing Elites (New York: Basic 110118 CM, 1.6 Atlantic Monthly, 228 (Sept. 1971), 43–64: HC Books, 1985), 157–65. ↩

Seymour Martin Lipset, “The Sources of Political Correctness on Ameri can Campuses,” author’s possession; FAS, Free Speech Guidelines; Randall Kennedy, “Should Private Universities Voluntarily Bind Themselves to the First Amendment? No!” CHE, Sept. 21, 1994, B1-2. ↩

HM, 101 (July-Aug. 1999), 82; Jon Levenson quoted in Jane Tassel, “The Thirty Years’ War,” HM, 102 (Sept.-Oct. 1999), 61. ↩

“International Studies in The Faculty of Arts and Sciences,” July, 1993; CHE, Dec. 12, 1998, A69. ↩

Roderick McFarquhar int.; BG, June 1, 1998, A1; Janine R. Wedel, Collision and Collusion: The Strange Case of Western Aid to Eastern Europe, 1989-1998 (New York: St. Martin’s Press, 1998), 121–182. ↩

Newsweek, Apr. 29, 1996),56 f; NYT, Dec. 7, 1980, 98. ↩

Charles Clotfelter, Buying the Best: Cost Escalation in Elite Higher Education (Princeton: Princeton Univ. Press, 1996), 26-30. ↩

Christopher Rathbone, “The Problems of Reaching the Top of the Ivy League … and Staying There,” Times Higher Education Supplement, Aug. 2, 1980, 10-11. ↩

Huber, Professors, 40; HG, June 14, 1991, 17. See also Martin Anderson, Imposters in the Temple (New York: Simon and Schuster, 1992). ↩

Economist (June 3, 1995), 28. ↩

Andrew Heiskell, Outsider, Insider (New York: Marian-Darien Press, 1998), 230. ↩

HR, McGB ints. ↩

Heiskell, Outsider, Insider, 227; Committee on the Structure and Function of the Board of Overseers Concerning Harvard’s Governmental Structure, “Report” (Dec. 1978), 11. ↩

HAB, 74 (Apr. 1972), 60–61. ↩

Heiskell, Outsider, Insider, 227. ↩

JTD int. ↩

Committee on Governance, “Organization and Structure of the Governing Boards and the President’s Office” (Mar. 1971). ↩

John Morton Blum, Jack Reardon ints. ↩

Administrative Services VC, 1974–75; Max Hall, Harvard University Press, A History (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1986), 195–99. ↩

Charles Daly, Daniel Steiner ints. ↩

“Robin Schmidt, Memorandum to Charles Daly,” quoted in HC, Jan, 6, 1975. ↩

Daniel Steiner int., Committee on Governance, “A Memorandum on Issues and Choices, Harvard and Money” (Cambridge; Harvard, 1970), 6. ↩

Governance, “Harvard and Money’ 13; HAB, 75 (Oct. 1972), 18-19, HAB, 75 (July 1973), 34; HM, 76 (Nov. 1973), 14. ↩

HM, 77 (Feb. 1975), 12c-d; NYT, Nov. 25, 1975,25; “Financial Report to the Board of Overseers,” 1973–74,60. ↩

Carl A. Vigeland, Great Good Fortune (Boston: Houghton, Mifflin, 1986), 154, 159; Robert Lenzner and Stephen S. Johnson, “Harvard Is Knee-Deep in Derivatives,” Forbes (Nov. 20, 1995), 106-12. ↩

Henry Hansmann, “Why Do Universities Have Endowments?” Journal of Legal Studies (Jan. 1990), 3–42; “Financial Report,” 1998–1999. ↩

WSJ, Oct. 13, 1998, C1. ↩

“Harvard and Money,” 31-32. ↩

Hale Champion and Thomas O’Brien ints.; “Financial Report,” 1995-96. ↩

Susan Feagin int.; Bayley Mason to John T. Dunlop, Jan. 8, 1971. ↩

Fred Glimp, HR ints. ↩

Fred Glimp, Thomas Reardon, and Susan Feagin ints. ↩

Robert Frost, “Build Soil-A Political Pastoral,” in Complete Poems of Robert Frost (New York: Holt, Rinehart & Winston, 1964), 430; NYT, Mar. 15, 1995, B11; Thomas Reardon int. ↩

John T. Bethell, “How Does It Feel to Have a 73-Megawatt Headache?,” HM, 82 (July-Aug. 1980), 19–29; Hale Champion and Thomas O’Brien ints.; Vigeland, Great Good Fortune, 25-27. ↩

Daniel Steiner, Hale Champion ints. ↩

Heiskell, Outsider, Insider, 23. ↩

Thomas O’Brien int. ↩

Putnam quoted in BG, June 1, 1980; John Bethell, “How Does it feel to Have a 73-Megawatt Headache?” HM, 82 (July-Aug. 1980), 19–29; Hooks Burr int.; on DCB, private source. ↩

John Hoerr, We Can’t Eat Prestige (Philadelphia: Temple Univ. Press, 1997), 59–62, 192. ↩

Taylor quoted in ibid., 211; Kristine Rondeau, Anne Taylor, Peter McKinney ints. ↩

JTD int.; Theodore Barnett, “Exempt Employees at Harvard University, 1973-1988” (typescript); Office of Financial Systems, “Tabulation of Salaried Staff,” Nov. 2, 1993, Oct. 29, 1999, a/p; HM, 102 (May-June 2000), 71. ↩

“Statement of Policy in Regard to Patents and Copyrights as adopted by the President and Fellows on November 3, 1975.” ↩

Joyce Brinton int.; James H. Snider, “Harvard’s Gene Splicing Affair: A New Relationship Between the University and Industry” (Senior Thesis, Harvard College, Mar. 1981); “Memorandum to the Harvard Corporation from the Ad Hoc Committee on DNA Technology,” May 6, 1980, quoted in Snider, “Gene Splicing Affair.” ↩

David Landes int.; typescript of remarks at faculty meeting, May 2, 1995; A. Michael Spence int. ↩

Daniel Steiner int., Benefits Process Review Committee, “Report to the Dean,” Nov. 7, 1994; “Statement by Harvard Corporation Regarding Benefits Issues,” Apr. 27, 1995. ↩

Landes remarks, May 2, 1995; David Landes int. ↩

Henry Meadow int., Oct. 1974, WmB-S Mss. ↩

Dean of FAS, AR, 1984-85, 1985-86, 1986–87; A. Michael Spence int. ↩

HM, 92 (May-June 1990), 67; HC, Sept. 29, 1989, Apr. 2, 1990. ↩

Dean of FAS, Letter to Faculty, Feb. 9, 1994; Dean of FAS, AR 1995, 1996. ↩

Dean of FAS, AR, 1979-80. ↩

FAS Standing Committee on the Status of Women, “Report on Women in the Sciences at Harvard” (1991). ↩

HM, 84 (Sept.-Oct., 1981) 82-83; Dean of FAS, AR, 1980–81; BG, May 20, 1997, B1, 4. ↩

Sidney Verba int.; Sidney Verba to Phyllis Keller, Sept. ↩

BG, May 20, 1998, B1, 4.

↩

Washington Post, Dec. 25, 1994, 1; Science, 270 (Oct. 6, 1995), 121 ff; NYT, Sept. 13, 1995, B7; Paul C. Martin and George M. Whitesides, “Science and Engineering at Harvard,” for FAS meeting Apr. 9, 1991. Note the nonpresence of Harvard in Peter Galison and Bruce Hevly, eds., Big Science: The Growth of Large Scale Research (Stanford: Stanford University Press, 1992). ↩

Stephen S. Hall, “Lethal Chemistry at Harvard,” NYT Magazine (Nov. 29, 1998), 120–28; BG, Jan. 2, 2001, D1, 6. ↩

Philip J. Hilts, “The Science Mob,” New Republic (May 18, 1992), 24–31; HM, 85 (July-Aug. 1983), 22-28; HM, 77 (Jan. 1975), 12a-b. See also Daniel Kevles, The Baltimore Case: A Trial of Politics, Science and Character (New York: Norton, 1998). ↩

Christian Science Monitor, May 30, 1995; HG, Jan. 5, 1995; CHE, Mar. 17, 1993, A33, Mar. 24, A26; Joyce Brinton int. ↩

Biochemistry and Molecular Biology VC 1981-82; Committee on Research Policy Minutes, Dec. 19, 1994; Paul Martin memo to Jeremy Knowles, Mar. 18, 1995. ↩

Richard C. Lewontin, “Women versus the Biologists,” New York Review of Books (Apr. 7, 1994), 31–35. See also Paul R. Gross and Norman Levitt, Higher Superstition (Baltimore: Johns Hopkins Press, 1994); Alan Sokol and Jean Bric mont, Fashionable Nonsense (New York: Picador, 1998). ↩

HM, 79 (Oct. 1976), 30–33. See also Stephen J. Gould, The Mismeasure of Man (New York: Norton, 1981); Richard C. Lewontin, Steven Rose, and Leon J. Kamin, Not in Our Genes (New York: Pantheon, 1984). ↩

Science, 267 (Jan. 6, 1995), 29; Science, 266 (Oct. 21, 1994), 367. ↩

Frank Westheimer, Paul Martin ints., Chemistry VC 1975-76, 1977–78. ↩

HM, 76 (Feb. 1974), 22-26; Physics VC 1971-72, 1973-74, Physics AR 1972-73. ↩

Physics VC 1975–76. ↩

David Nelson remarks, History of Science symposium, Harvard, May 15, 1992; NYT, Sept. 22, 1998, D1, 5, Jan. 19, 1999, D3; Alan Lightman, “One Stuff,” HM (July-Aug. 1999), 25 f. ↩

Arnold Arboretum VC 1974–75, 1975-76; 1977-78: 1980–81: Max Hall. “The Coming Rejuvenation of Botany,” HM, 93 (Sept.-Oct. 1990), 38-45. ↩

Ernst Mayr int.; Biology VC 1975-76, MCZ VC 1974-75, 1978-79; on Mayr, NYT, Apr. 15, 1997, C4. ↩

Biology VC 1978-79; OEB VC 1982-83. ↩

Biology VC 1971-72, 1973–74, 1975–76; HM, 83 (Oct. 1980), 23–28. ↩

Biochemistry VC 1975-76, 1978-79, HM, 85 (Jan.-Feb. 1983), 61-69. ↩

Edward O. Wilson, “The Molecular Wars,” HM, 97 (May-June 1995), 42-49; Wilson, “The Coming Pluralization of Biology and the Stewardship of Systematics,” BioScience, 39 (Apr. 1989), 242-45. ↩

Mathematics VC 1974-75, 1983–84; Benedict Gross int. ↩

Geology VC 1975-76, 1976–77, 1983–84. ↩

Astronomy VC 1982–83, 1994–55. ↩

Center for Earth and Planetary Physics AR 1971-72; Astronomy VC 1974-75, 1975-76, 1977–78. ↩

Committee to Review the Division of Engineering and Applied Science, Report (July 1975); DEAP VC 1973–74, 1975–76; Paul Martin int. ↩

Paul Martin int. ↩

Psychology/Social Relations VC 1973–74, 1975–76; Psychology VC 1983–84; Brendan Maher int. ↩

Anthropology VC 1974–75, 1976–77, 1978–79, 1980-81. ↩

Anthropology VC 1980–81, 1983-84; David Pilbeam int.; on Stanford, CHE, May 29, 1998, A51. ↩

Sociology VC 1971-72; Daniel Bell, Theda Skocpol, Nathan Glazer ints. ↩

Sociology VC 1973–74, 1975–76, 1980-81; Peter Marsden int. ↩

Economics VC 1971-72. ↩

Economics VC 1969–70, 1970–71, 1971-72, 1973–74, 1975–76. ↩

Economics VC 1973-74, 1975-76; NYT, Feb. 9, 1975, 1. ↩

BG, Aug. 31, 1986,78 f. ↩

Economics VC 1979-80; BG, Jan. 9, 1994,53 f; Economist, Mar. 30, 1996. ↩

History VC 1971-72. ↩

History VC 1973–74; David Landes, Bernard Bailyn ints.; History VC 1982-83. ↩

HC, Oct. 2, 1986, NYT, Oct. 5, 1986, 54; History VC 1989–90; U.S. News & World Report, Mar. 20, 1995, 108. ↩

Government AR 1971-72, 1972–73, 1975–76. ↩

Government VC 1975–76, 1976–77; Judith N. Shklar, “A Life of Learning,” American Council of Learned Societies Occasional Papers, 9 (1989), 6; James Q. Wilson int. ↩

Walter D. Burnham to Chair, 1991; permission of the writer. ↩

Kenneth Shepsle, James Q. Wilson ints. ↩

Government VC 1982-83, 1984-85. ↩

Government VC 1994-95; Sidney Verba int. ↩

Sidney Verba int., quoting Adam Ulam. ↩

RRC VC 1973-74 f. See also Robert Klitgaard, “On Renewing Interna tional Studies,” Journal of Higher Education, 52 (Mar.-Apr. 1981), 124–42. ↩

CFIA VC 1973–74, 1975–76, 1981-82 f. ↩

BG, Jan. 12, 1997, G1. ↩

WSJ, May 27, 1997, A14, Aug. 13, 1997, A1; BG, May 25, 1997, A1, A30; HC, June 4, 1998; Janine R. Wedel, Collision and Collusion (New York: St. Martin’s Press, 1998). ↩

James Engell and Anthony Dangerfield, “Humanities in the Age of Money,” HM (May-June 1998), 48–55, 111. ↩

Allan Bloom, The Closing of the American Mind (New York; Simon and Schuster, 1987); Alston Chase, Group Memory: A Guide to College and Student Survival in the 1980s (Boston: Atlantic Monthly, 1980). ↩

Oleg Grabar to DCB, July 15, 1987, Jan Ziolkowski to Jeremy Knowles, May 6, 1992; permission of the writers. ↩

Walter J. Bate, “As Rich and Varied as Life Itself…,” HM, 94 (Nov.-Dec. 1991), 12 f; English VC 1973–74, 1975–76, 1982–83. ↩

Walter J. Bate, “The Crisis in English Studies,” HM, 85 (Oct. 1982), 46-53. ↩

HC, Oct. 9, 1992, 3; Helen Vendler, “Feminism and Literature,” New York Review of Books, May 31, 1990. ↩

Romance Languages VC 1974–75, 1978–79. ↩

Susan Suleiman int.; Susan R. Suleiman, “Big Bad Wolf: A Short Chapter in the Long Story of Franco-American Relations,” Sites, 4 (Spring 2000), 145-51. ↩

NELC VC 1978–79. ↩

HM, 96 (Jan.-Feb. 1994), 63–64; Linguistics VC 1982–83. ↩

HC, June 7, 1995, 1, 3. ↩

Philosophy VC 1971–72, 1973-74, 1983-84; Willard van Orman Quine int. ↩

Zeph Stewart int., Zeph Stewart to Phyllis Keller, Oct. 29, 1995; Classics VC 1979–80, 1982–83, 1976–77. ↩

Classics VC 1976–77, 1983-83; HM, 76 (Feb. 1974), 38-44; HM, 76 (Mar. 1974), 36-42. ↩

HM, 76 (Oct. 1973), 73–76; Fine Arts and Museums VG 1971-72; Seymour Slive, Neil Levine, James Cuno ints. ↩

Fine Art and Museums VC 1977–78, 1980-81; Seymour Slive int. ↩

HM, 80 (July-Aug. 1978), 52–54. ↩

Fine Arts VC 1983-84. ↩

Neil Levine, James Cuno, Irene Winter ints. ↩

Music VC 1975, 1977-78; HB, 73 (Apr. 1971), 50. ↩

VES VC 1975–76, 1977–78; NYT, Nov. 7, 1987, 8. ↩

Loeb Drama Center VC 1971-72, 1973-74. ↩

Final Memorandum of Agreement with Robert Brustein (1978); news rel., Dec. 11, 1978. ↩

Loeb Drama Center VC 1982–83. ↩

Orlando Patterson int.; David Riesman to Phyllis Keller, Feb. 17, Apr. 19, 1976; AAS VC 1975, 1982–83. ↩

HM, 84 (Sept.-Oct. 1981, 38-46; Ernest J. Wilson, “AAS at Harvard: What Went Wrong,” HM, 84 (Sept.-Oct), 40-41. ↩

HM, 84 (Sept.-Oct., 1981), 38-46, 62. HM, 93 (Jan.-Feb. 1991), 54; HC, Oct. 23, 1990; HM, 95 (Sept.-Oct. 1992), 118. ↩

Tom Scoccca, “Stranger in a Strange …,” Boston Phoenix, May 2, 1978; Peter Applebome, “Can Harvard’s Powerhouse Alter the Course of Black Stud ies?” NYT, Nov. 3, 1996, Education section, 24 f. ↩

DCB, AR 1972-73. ↩

GSAS VC 1971-72; DCB, AR 1972–73,9; DCB in HM, 76 (Mar. 1974), 9–10. ↩

Kathleen Holden, “A History of the Graduate School of Arts and Sciences,” HG, June 2, 1989, 23 f; HB, 74 (Apr., 1972), 13. ↩

GSAS VC 1975-76, 1976–77. ↩

Committee to Study the Graduate School, Report (Apr. 1985); Brendan Maher int.; GSAS, Degree Candidacy Statistics, 1996; Brendan Maher, The View from Room Seventeen (privately printed, 1992), 15. ↩

William G. Bowen, Prospects for Faculty in the Arts and Sciences (Princeton: Princeton Univ. Press, 1989). See also William G. Bowen and Neil Rudenstine, In Pursuit of the Ph.D. (Princeton: Princeton Univ. Press, 1992). ↩

Office of Career Services, “Report on Ph.D. Recipients 1995-96.” ↩

NYT, Sept. 13, 1995, B7. ↩

HC, Apr. 3, 1995. ↩

Joseph Bower to Christolph Wolff, Mar. 12, 1993 (with permission of the writer). ↩

HC, Apr. 3, 1995. ↩

NMP, Charles Fried, James Vorenberg ints.; Michael Levin, “Fear and Loathing at Harvard Law School,” HM, 97 (Mar.-Apr. 1995), 49; Washington Post, Nov. 26, 1994, A21. ↩

NYT, Aug. 28, 1981, 5; NYT, Nov. 26, 1982, 17; James Vorenberg int. ↩

HM, 88 (Mar.-Apr. 1986), 66. ↩

WSJ, Nov. 18, 1992, A17; Time (Feb. 15, 1982), 54. ↩

James Vorenberg int.; WSJ, Mar. 25, 1992, A13; Dean Robert Clark to Alumnae, Nov. 1992, HC, Apr. 29, 1991, 2, Brock Brower, “The Law School and the Law,” HM, (Jan.-Feb, 2000), 43–51. ↩

U.S. News & World Report, Mar. 23, 1992, 64; U.S. News & World Report, Mar. 27, 1995, 62; John McArthur int.; NYT, Mar. 19, 1995, F14. ↩

DCB, AR 1977-78. ↩

Thomas K. McCraw and Jeffrey L. Cruikshank, eds., The Intellectual Venture Capitalist: John H. McArthur and the Work of the Harvard Business School, 1980-1995 (Boston: Harvard Business School Press, 1998), 9-13. ↩

John McArthur int.; Board of Directors, Associates of the HBS, The Success of a Strategy (Dec. 1979); HC, Apr. 7, 1982. ↩

HBS, “Leadership & Learning Initiative.” ↩

WSJ, Oct. 27, 1993, A3; BG, Nov. 2, 1993. ↩

BG, Jan. 9, 1993, 19; WSJ, Jan. 11, 1993, B1, B3; WSJ, Mar. 25, 1994, B1, B3; NYT, Oct. 30, 1994, F5. ↩

HC, Mar. 11, 1995; John McArthur int. ↩

HBS Bulletin, Oct. 1995, 41–56. ↩

Economist (Oct. 7, 1995), 69; Business Week (Mar. 20, 1995), 32; BG, Mar. 12, 1995, 75; NYT, June 18, 2000, sec. 3, 1, 16; Thomas McCraw int. For an eccentric criticism of HBS, see Kenton W. Elderkin, Mutiny on the Harvard Bounty: The Harvard Business School and the Decline of the Nation (Privately printed, 1996). ↩

David Bray, Eleanor Shore ints.; Henry Meadow int, in WmBS Mss. ↩

Robert Ebert int., Aug. 20, 1974, in “Medical-3 Centuries, ” WmB-S Mss; HM, 78 (July-Aug. 1976), 12g-h, NYT, May 13, 1976; HC, May 14, 1976. ↩

David Bray, Daniel Tosteson ints. ↩

DCB, AR 1982–83,7,9,1, 32, Eleanor Shore int. ↩

Daniel C. Tosteson, S. James Adelstein, and Susan T. Carver, eds., New Pathways to Medical Education (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1994); Tosteson int.; BG, May 19, 1996, 73; John Langone, Harvard Med (New York: Crown, 1995), ch. 1. ↩

Howard Green to Subcommittee of Professors, Feb. 25, 1992 (with permis sion of writer); Thomas P. Stossel, “Between Service & Scholarship” (typescript), authors’ possession.; Eleanor Shore, Barbara Ford Ebert ints. ↩

David Bray int. ↩

Edgar Haber, “Industry and the University,” Nature Biotechnology, 14 (Apr. 1996), 441-42. ↩

HM, 91 (Nov.-Dec. 1988), 78; Susannah Hunnewell, “The Medical-Indus trial Complex,” HM, 96 (Jan-Feb. 1994), 34-37; Jerry Green int. ↩

WSJ, Mar. 12, 1990, A1; Faculty of Medicine, Faculty Policies on Integrity in Science (Nov. 1997); “Scientific Misconduct,” HM, 85 (July-Aug. 1985), 22-28, 54, ↩

BG, Aug. 3, 1995, 1. ↩

Elkan Blout and Eleanor Shore ints; BG, Dec. 16, 1993, 37. ↩

HM, 98 (July-Aug. 1996), 85; BG, Oct. 30, 1997, C1; BG, Dec. 29, 1997, C1, C4. ↩

Howard Hiatt, “Prospects and Challenges for the School of Public Health,” in “Public Health-3 Centuries,” WmB-S Mss; HC, Apr. 7, 1982, 1, 3. ↩

SPH VC 1981-82; HC, Apr. 22, 1997, 3. ↩

HM, 92 (Nov.-Dec. 1989), 87; HM, 98 (July-Aug., 1996), 86-87. ↩

GSE AR 1972-73; “Education-3 Centuries,” WmB-S Mss. ↩

Arthur G. Powell, The Uncertain Profession: Harvard and the Search for Educational Authority (Cambridge: 1980), 280; GSE VC 1973–74, 1974–75. ↩

GSE VC 1975–76, 1978–79. ↩

Patricia Graham, “Schools: Cacophony About Practice, Silence About Purpose,” Daedalus, 113 (Fall 1984), 29–57. ↩

DCB, AR 1985-86,9,36; DCB, “The Challenge to Schools of Educa tion,” HM, 89 (May-June 1987), 47-57, 79-80; HM, 94 (Sept.-Oct. 1991), 49, Diane Ravitch, review of Ed School Follies, by Rita Kramer, WSJ, Oct. 28, 1991, A14. ↩

HG, June 8, 2000, 1, 3. ↩

HDS VC 1973–74. ↩

“Divinity—3 Centuries,” WmB-S Mss; HDS AR 1973-74; HDS VC 1975–76, 1976–77, 1977-78. ↩

HDS VC 1981-82; Ari L. Goldman, The Search for God at Harvard (New York: Times Books, 1991). ↩

HB, 74 (Sept. 1971), 15-16; HB, 74 (Feb. 1972), 13–14; Klaus Herdeg, The Decentered Diagram: Harvard Architecture and the Failure of the Bauhaus Legacy (Cambridge: MIT Press, 1983); GSD VC 1973–74, 1974–75, 1975-76; Eduard Sekler, William Doebele ints. ↩

HC, Sept. 22, 1975; GSD VC 1978–79. ↩

HG, Nov. 30, 1979; BG, Feb. 24, 1980, A3. ↩

HM, 93 (Sept.-Oct. 1990), 71; McCue discussion paper, senior faculty comments, Dec. 12, 1991. ↩

DCB, AR 1973–74. ↩

KSG VC 1966–67, 1970–71, 1981-82. ↩

HM, 81 (Jan.-Feb. 1979), 46-51; NYT, May 29, 1979, 7; HM, 90 (Jan. Feb. 1988), 65-66; HM, 90, (May-June 1988), 97; HC, Nov. 12, 1987. ↩

BG, Nov. 20, 1991, 24; HM, 91 (Sept.-Oct. 1988), 87. ↩

HB, 75 (Apr. 1973), 11-13; New England Association of Schools and Colleges, Evaluation (Nov. 1997), 15. ↩

Faculty Task Force on the Composition of the Student Body, “Report” (Mar. 1977), 33; Director of Admissions, “Report, 1967-72,” 22. ↩

Task Force, “Report,” 43; Director of Admissions, AR, 1980–81; HM, 98 (Nov.-Dec. 1995), 47-51. ↩

L. Fred Jewett, “Issues in Harvard and Radcliffe Admissions 1975–1984”; NR AR 1993–95; Office of Budget and Financial Planning, “Fact Book 2000–2001” (Cambridge, 2001). ↩

San Francisco Examiner, Feb. 22, 1989; Los Angeles Times, Sept. 25, 1966, 1; HM, 93 (Jan.-Feb. 1991), 55. ↩

HG, Apr. 6, 2000, 1. ↩

Director of Admissions, AR, 1993-94. ↩

BG, June 13, 1998, 12. ↩

HM, 93 (Jan.- Feb. 1991), 24–25; L. Fred Jewett int. ↩

John Larew, “Why Are Droves of Unqualified, Unprepared Kids Getting Into Our Top Colleges?” Washington Monthly (June 1991), 10–14; HM, 80 (Sept. Oct. 1977), 83–84. See also John D. Lamb, “The Real Affirmative Action Babies: Legacy Preferences at Harvard and Yale,” Columbia Journal of Law and Social Prob lems, 26 (1993), 491-521. ↩

Lawrence Buell to Marlyn Lewis, Sept. 29, 1993, Lewis to James Hankins, June 2, 1994, permission of the authors. ↩

Washington Post, Mar. 21, 1995, 1; BG, Feb. 21, 1998, 1; Charles T. Clotfel ter, Buying the Best: Cost Escalation in Elite Higher Education (Princeton: Princeton Univ. Press, 1996). ↩

NYT, Dec. 17, 1978, 87; CHE (Mar. 6, 1998), A43; WSJ, Sept. 5, 1989, A1, 6. ↩

Andrew Delbanco, “Scholarships for the Rich,” NYT Magazine (Sept. 2, 1996), 36-39. ↩

WSJ, Sept. 5, 1989, 1, 26; NYT, Sept. 3, 1992, 1; Economist (Dec. 5, 1998), 71; Jeremy Knowles, “Letter to the Faculty of Arts and Sciences,” Jan. 28, 2000. ↩

Phyllis Keller, Getting at the Core: Curricular Reform at Harvard (Cambridge: Harvard Univ. Press, 1982). ↩

Task Force on College Life, Report (Oct. 1976). ↩

Archie Epps int.; NYT, Dec. 22, 1984, II:14, Nov. 24, 1987, 1:8, Oct. 9, 1993, 9; BG, Oct. 30, 1993, 20. ↩

Harvard University, Facts and Figures ‘95, 36, 38; Stephan Thernstrom, “Poor But Hopeful Scholars,” HM, 89 (Sept.-Oct. 1986), 115-20. ↩

Richard Eder, “A Diversity of Independence,” NYT, Dec. 4, 1979, B16. ↩

HM, 77 (Mar. 1975), 12f-g; Office of Career Services charts; Report on the Class of 1979, Summary; HM, 90 (Sept.-Oct. 1987), 42; “Go to Harvard. Write Jokes. Make $$$,” Newsweek (Oct. 11, 1993), 52. ↩

HC, Sept. 27, 1993, 1, 3. ↩

Task Force on College Life, “Report,” 73; BG, June 3, 1998, 13. ↩

Frank Rich, “Class of ‘71,” NYT Magazine (June 5, 1996), 21; BG, June 5, 1996, 1. ↩

Athletics VC 1976–77, 1977–78, 1979–80; HC, Dec. 14, 1992; HM, 80 (Nov.-Dec. 1977), 81-82. ↩

BG, Oct. 7, 1993, 74; WSJ, Aug. 25, 2000, W16;“Structure of Harvard College,” (typescript), authors’ possession. 34. ↩

Mary C. Waters, “Some Thoughts on Race Relations at Harvard” (type script), authors’ possession; Fred Jewett, Archie Epps, Orlando Patterson ints. ↩

Martin Kilson, “The Black Experience at Harvard,” NYT Magazine (Sept. 2, 1973), 13 f; NYT Magazine (Oct. 14), 16 f, (Nov. 11), 191 f; Archie Epps, “A Study of Race Relations at Harvard” (1980); BG, Oct. 1, 1990, 1; Archie Epps int ↩

HM, 84 (Nov.-Dec. 1981), 84-85, HM, 86 (July-Aug, 1984), 77-78. ↩

Robert F. Detlefsen, “White Like Me,” New Republic (Apr. 10, 1989), 18-21; WS), Sept. 29, 1992, A16; Nathan Glazer, “Frustrated Blacks and Weary Whites,” Times Higher Education Supplement (June 30, 1990), 15. ↩

HC, Apr. 14, 16, 17, 27, 1992; HC, Mar. 18, 20, 1993; “A Year of Racial Tension,” HM, 94 (July-Aug. 1992), 60 f. ↩

Office of the Dean of Students, “Handbook on Race Relations and the Common Pursuit” (1998 ed.); Archie Epps int.; HC, Mar. 27, 1998; BG, Dec. 31, 1997, A1, 13, Apr. 6, 1999, D1, 6; Fred Jewett int. ↩

BG, Jan. 6, 1998, D1, 6. ↩

HM, 76 (Dec. 1973), 46-52. ↩

HC, June 4, 1998, B8; HM, 98 (Mar.-Apr. 1996), 79-81; HM, 99 (July Aug. 1997), 65. ↩

Fred Jewett int. 37. Melanie Thernstrom, Halfway Heaven (New York: Doubleday, 1997). ↩

Charles S. Maier, “Harvard Grows Up,” New Republic, 195 (Sept. 8, 1986), 15-17 ↩

Fred Glimp, Thomas Stevenson ints; “Birthday Bash at Harvard,” U.S. News & World Report, 101 (Sept. 15, 1968), 3; “Charles on the Charles,” Economist (Sept. 6, 1986), 25. ↩

NYT, Sept. 4, 1986, sec.I, 1; Martin Peretz, “Festival Rights,” New Republic (Sept. 29, 1986), 43; “Birthday Bash,” 8. ↩

Harvard 350th planners Fred Glimp and Thomas Stevenson hold that the first and not the second was the true reason for Reagan’s nonappearance. ↩

NYT, Sept. 22, 1986, 22. ↩

NYT, Aug. 31, 1986, 34; Fred Glimp and Thomas Stevenson interviews; “Charles on the Charles,” 25. ↩

“Harvard at 350,” National Review, Sept. 26, 1986, 18; Peretz, “Festival Rites,” 43; NYT, Sept. 8, 1986, 22. ↩

Henry Rosovsky, “Do We Need to Fear the Future? A Report from America” (Sir Robert Menzies Oration on Higher Education, University of Melbourne, 1992); Hanna H. Gray, “The Leaning Tower of Academe” (typescript, American Association for the Advancement of Science lecture, Oct. 21, 1995). ↩

David Bromwich, reply to Rosovsky, Trilling Seminar, Columbia University (typescript). See also Alvin Kernan, In Plato’s Cave (New Haven: Yale Univ. Press, 1999). ↩

Oscar Handlin, “Peering Toward 2036,” HM, 89 (Sept.-Oct. 1986), 139-42; Bernard Bailyn, “Fixing the Turnips,” HM, 93 (Mar.-Apr. (Mar.-Apr. 1991), 78. ↩

DCB, “Worrying About the Future,” HM, 93 (May-June, 1991), 37-47. ↩

Craig Lambert, “Renaissance President,” HM, 93 (May-June, 1991), 29–36; HC, Apr. 8, 1991, 2; Henry Rosovsky int. ↩

Diversity and Learning, NR, AR 1993-95; Rudenstine, “The Uses of Diversity,” HM, 98 (April 1996), 49-62. ↩

JBC, AR 1951-52, 22; NR, Dennis Thompson ints. ↩

HG, June 17, 1999, 3-4. ↩

HC, June 4, 1998, A12. ↩

BG, March 18, 2001, 1, A22. ↩

Peter David, “The Knowledge Factory,” Economist (Oct. 4, 1997), S3. ↩

WSJ, Nov. 22, 1999, A1, 10. ↩

NYT, April 4, 2000, C16. BG, Sept. 19, 1999, A1, A21. ↩

WSJ, Sept. 12, 2000, B1; John Dunlop, “The Professional and Global University,” HM, 103 (Jan.-Feb. 2001), 57. ↩

HG, Mar. 21, 2000. 24. NR, Denis Thompson ints. BG, Aug. 22, 1999, B1, 6. ↩

Bruce Weber, “Inside the Meritocracy Machine,” NYT Magazine (Apr. 28, 1996), 44 f. ↩