THÔNG TIN EBOOK

DONALD TRUMP - KHÔNG BAO GIỜ LÀ ĐỦ

MICHAEL D'ANTONIO

NXB TP HCM

Cappuccino Team

General Ebook At
Web.taisachnhanh.cloud/downloadebookyeukindle Magazine and eBook
Web.taisachnhanh.cloud/magncappuccino

Mục lục

Giới thiệu

1. Gia đình Trump ở Brooklyn, Queens và Klondike

2. Ông hoàng con

3. Thợ học việc

4. Thành phố sợ hãi

5. Donald cứu Midtown

6. Trump tower

7. Donald lừng danh

8. Donald ở vùng đất của những gã khờ

9. Vận may không còn

10. Trump - Kẻ chơi trội

11. Một Trump mới

12. Ứng cử viên Trump

13. Chương trình truyền hình Trump

14. “Nét quyến rũ của tôi”

15. Vùng trời ngoại quốc không quá ngây ngô

Tái bút: Để hiểu Donald

Giới thiệu

Ở PHẦN LỚN VẤN ĐỀ, TA KHÔNG THỂ TÔN TRỌNG NGƯỜI KHÁC VÌ HẦU HẾT MỌI NGƯỜI KHÔNG ĐÁNG ĐỂ TA TÔN TRỌNG.

– DONALD TRUMP

Nhìn nghiêng, trông Donald Trump chẳng khác gì một con gà trống mặc bộ lễ phục Tuxedo, đó là hình ảnh của ông trong mắt những khán giả truyền hình tối hôm đó. Dáng đứng đã qua huấn luyện ở trường quân đội, thẳng và vững chãi. Đôi mắt ông nheo lại, tập trung vào kẻ thách thức ở phía xa. Mái tóc vàng bóng mượt từ phía trước trán kéo ra sau cổ huyền thoại ấy khiến cho người ta hình dung đến chiếc mào gà Rhode đỏ¹ . Với gà trống, dấu hiệu này có mục đích vừa để thu hút sự chú ý của con mái vừa để cảnh cáo kẻ địch. Còn với Trump, người đang ngồi giữa đám đông ngưỡng mộ lẫn những kẻ gièm pha tại tiệc Báo chí Nhà Trắng, mái tóc ấy lại thu hút ống kính truyền hình chộp được phản ứng của Trump trước những nhạo báng công khai dồn dập ập vào ông từ cả nghệ sĩ hài Seth Meyers lẫn tổng thống Hoa Kỳ, và chúng được ngụy trang trên danh nghĩa nhằm mục đích giải trí.

Dấu hiệu duy nhất cho thấy Trump đang khó chịu là khi Meyers chế giễu ông suốt hai phút rưỡi đồng hồ. Khi mọi người cười đùa và rướn người lên để nhìn Trump, ông ném một ánh mắt chết người về phía Seth Meyers. Khuôn mặt ấy vẫn giữ nguyên hướng, không nét cử động, nhìn trừng trừng, kể cả khi những người ngồi cùng bàn tiệc với ông cũng không tài nào cưỡng nổi trận cười. Meyers đã tiết lộ lý do của sự chế nhạo này khi nhắc đến một cuộc thăm dò dư luận chỉ ra rằng chỉ có 38% người dân Mỹ dám chắc tổng thống của mình được sinh ra tại Hoa Kỳ. Do Hiến pháp quy định tổng thống là người phải được sinh ra trong nước, nên việc xoáy sâu vào vấn đề này - hiện đang bị những kẻ theo thuyết âm mưu khai thác - là một nỗ lực trắng trợn nhằm phác họa Obama như một “kẻ ngoại cuộc” với quyền đứng đầu Nhà Trắng là bất hợp pháp.

Với những nỗ lực lâu dài, miệt mài cổ súy thuyết “chủ nghĩa nguồn gốc² ” này, Trump đã tự biến mình thành đích ngắm cho những ai tin rằng câu chuyện đó thực sự gây chia rẽ, tiêu cực, và có lẽ là một dạng ngầm ý phân biệt chủng tộc. Trump phản đối chỉ trích này, nhất quyết cho rằng mình không hề có thành kiến và rằng chỉ đang đặt ra những câu hỏi quan trọng. Ông nói, “Nếu nói đến chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và những người phân biệt chủng tộc, tôi mới là người ít phân biệt nhất trên trái đất này”.

Khi đến lượt mình phát biểu trước các phóng viên Nhà Trắng và các vị khách mời, Tổng thống đã thẳng thắn đối mặt với những người nghi ngờ sinh quán của mình, nhưng với sự dí dỏm tuyệt vời, thậm chí ông còn giới thiệu một đoạn clip mượn từ bộ phim hoạt hình Vua Sư Tử như là “đoạn phim chào đời chính thức của tôi”. Sau đấy Obama nêu đích danh Trump, khen ngợi tài lãnh đạo mà ông đã thể hiện khi giữ vai trò người dẫn chương trình truyền hình thực tế cũng như khi đưa ra “những kiểu quyết định khiến tôi trăn trở về đêm”. Obama cũng không quên nói thêm, với vấn đề sinh quán đã được giải quyết, Trump có thể “quay trở lại tập trung vào những vấn đề thực sự quan trọng – chẳng hạn như, có phải chúng ta đã giả mạo vụ đặt chân lên Mặt Trăng không?”.

Đứng trước một người phê bình ở địa vị cao hơn mình, Trump không thể hiện ánh mắt chết người như trước. Thay vào đó, ông chầm chậm nâng khóe miệng, rất nhẹ nhàng, càng hằn sâu thêm vết chân chim quanh đôi mắt. Sau đó ông vẫy chào vị Tổng thống. Trump có thể chịu được lời đùa cợt đó. Rồi ông gắng tỏ vẻ bình thản và cất tiếng như thể việc giành được sự chú ý từ Tổng thống là một thành tựu: “Thực ra tôi lấy làm hân hạnh vì được đối xử như vậy. Họ đã dành cho tôi sự tôn trọng lớn. Họ cười đùa và chế giễu, nhưng tôi lại là chủ đề của câu chuyện và điều đó có lẽ cũng không quá tệ”.

Bằng cách này hay cách khác, Donald Trump đã là chủ đề bàn tán trên đất nước Hoa Kỳ suốt gần bốn mươi năm nay. Không một ai trong giới kinh doanh – kể cả Bill Gates, Steve Jobs, hoặc Warren Buffett – nổi tiếng như Trump trong khoảng thời gian dài đến vậy. Thời gian đầu khi mà tên tuổi Trump được gắn liền với việc phát triển những khu bất động sản cao cấp ở Manhattan những năm 1970, việc nhắc đến tên ông cũng đồng nghĩa với việc nhắc đến thành công được quy bởi sự xa hoa và giàu có. Cái tên TRUMP (thường được viết in hoa, mạ vàng) gắn trên các tòa nhà cao ốc, các sòng bạc, những chiếc máy bay dân dụng thương mại đã trở thành một thương hiệu cá nhân đích thực, tạo cho ông mối liên hệ với một danh sách dài vô tận các hàng hóa, dịch vụ. Và rồi cái tên đó sẽ được gắn trên các phòng khách sạn, đồ nội thất, cà vạt, thịt; và gần như trên tất cả những gì có thể bán được như những món đồ chất lượng cao, đắt đỏ và đẳng cấp.

Kiểu đẳng cấp mà Trump tìm cách thể hiện được định nghĩa không phải bằng địa vị xã hội, mà bằng tiền bạc. Sốt sắng làm hài lòng những tay nhà giàu mới nổi và những kẻ tham vọng, ông gạt đi những kẻ thuộc cái mà ông gọi là “hội con nhà đại gia” đồng thời tránh né sự thật rằng bản thân ông được sinh ra trong gia đình thuộc hàng giàu có nhất nước Mỹ. Trump thể hiện mình là người bạn giàu có của mọi nhà, tránh xa giới thượng lưu, trừ khi việc đó hữu ích cho việc bán những căn hộ đắt đỏ của ông. Những khi ấy, ông lột bỏ vai trò phản đối những kẻ trưởng giả học làm sang và sẵn sàng nhắc đến các danh gia vọng tộc Astor, Whitney, Vanderbilt, và nhiều người thuộc dòng dõi trâm anh thế phiệt khác của thời kỳ vàng son đã qua. Tuy nhiên, người ta hiểu rằng Trump chỉ tung hô những cái tên này vì lợi ích thương mại và rằng trái tim của ông vẫn luôn hướng về con người ở vùng Trung Mỹ. Đó là những người đã dõi theo ông trên truyền hình, mua sản phẩm của ông, và thậm chí bỏ phiếu cho ông nếu một ngày ông băng rào và thực sự tham gia cuộc chạy đua vào Nhà Trắng.

Hiện nay, theo số liệu tốt nhất hiện có, 96% dân Mỹ đều biết đến cái tên Donald Trump, nhưng hầu hết đều không ưa ông. Henry Schafer của công ty đánh giá giới nghệ sĩ bằng hệ thống xếp hạng Q Score đã gọi Trump là “nhân vật được cho là nổi tiếng mà ai nhìn cũng thấy ghét”. Năm 2014, cuộc khảo sát ở Thành phố New York, quê nhà của Trump cho thấy có đến 61% số người bỏ phiếu không ủng hộ ông. Các diễn viên hài coi ông là mục tiêu vô cùng hấp dẫn. Jon Stewart, từng là người dẫn chương trình The Daily Show (Tạm dịch: Giải trí mỗi ngày ), một chương trình tin tức châm biếm, thường lấy Trump làm chủ đề châm chọc, gọi ông bằng đủ cái tên giễu nhại, chẳng hạn như Fuckface von Clownstick. Người dẫn chương trình truyền hình và nghệ sĩ hài Bill Maher đã đưa ra một đề nghị nổi tiếng là sẽ tặng Trump 5 triệu đô la nếu ông chứng minh được mình không phải là “con của mẹ ông với người rừng”.

Mức độ những lời bình luận của Stewart và Maher nói lên nhiều điều về sự ác ý ở thế hệ chúng ta. Khó mà tưởng tượng nổi chuyện Mark Twain yêu cầu dùng những tiếng bíp kiểm duyệt đi kèm với những lời cường điệu của Stewart. Tất nhiên, có lẽ Twain chưa bao giờ gặp một ai giống như Trump. Hung hăng một cách phấn khởi, Trump tìm kiếm mọi cơ hội để tấn công và sau đó lao vào cuộc vật lộn với kẻ được cho là kẻ thù không biết trời đất là gì. Khi Stewart giễu Trump là kẻ côn đồ bồng bột, Trump đáp lại với phong cách đậm chất cá nhân rằng, “Nếu hắn ta đặc biệt đến vậy và là con nhà đàng hoàng thì tại sao hắn phải đổi cái tên Jonathan Liebowitz? Hắn ta nên tự hào vì những gì mình được kế thừa mới phải! Jon Stewart của The Daily Show là kẻ hoàn toàn giả dối. Hắn ta nên coi trọng quá khứ của mình, chứ không phải chạy trốn nó”. Sau lời bình luận của Maher, Trump đệ đơn kiện 5 triệu đô la. Mặc dù sau cùng ông cũng từ bỏ vụ kiện, nhưng chỉ riêng việc đệ hồ sơ lên cũng đã đòi hỏi đến sự xem xét từ tòa án, với một khoản chi phí của người nộp thuế, và một luật sư bào chữa cho Maher.

Thậm chí kể cả khi xuất hiện trước những kẻ chỉ trích, những quan điểm và tính cách “đe dọa” của ông trở nên đặc biệt nổi tiếng với những người tin rằng ông đại diện cho những lý tưởng quan trọng, đặc biệt là lời hứa kiểu Mỹ về một thành công được tượng trưng bởi sự giàu có. Hình ảnh của ông lại càng được khuếch trương hơn khi ông dẫn chương trình trò chơi truyền hình – The Apprentice (Tạm dịch: Nhân viên tập s ự) – và liên tục có mặt trên trang xã hội Twitter, nơi hàng triệu người theo dõi những bình luận của ông và rất nhiều người trong số đó tha thiết thúc giục ông tham gia cuộc chạy đua tranh vào Nhà Trắng.

Vẫn tính cách luôn khiêu khích như thế, Trump thu hút sự chú ý bằng cách bày tỏ những suy nghĩ thô mộc, không hề gọt giũa, thay vì những suy tư đa sắc thái. Theo tính toán của ông, sự trung thực đến từ một phần trái tim sẵn sàng tung ra những lời lăng mạ và chia thế giới thành bạn và thù. Như người phụ trách chuyên mục tám chuyện kỳ cựu Liz Smith nhận thấy, Trump thường bị chế ngự bởi đứa trẻ thiếu thốn trú ngụ trong tâm hồn mình, và ông thà thu hút sự chú ý tiêu cực còn hơn là bị phớt lờ. Đương nhiên, Trump quả thật thu được lợi nhuận tài chính khi để phần con người này trong mình được tự do hành động, ông có rất ít sự kiên nhẫn cho những suy tư hay phân tích. Ông chỉ đơn giản ngoan cố tiếp tục, thách thức khoa học bằng những chỉ trích về việc miễn dịch cho trẻ em và đả phá những dữ kiện về biến đổi khí hậu.

Trump chối bỏ những sự thật hiển nhiên mà người khác chấp nhận và đẩy lùi giới hạn của khuôn phép lễ nghi trong suốt cuộc đời dài và hiếu động thái quá của mình. Dù ở nhà bố mẹ, ở trường học hay ở giới kinh doanh và chính trị, ông vẫn không ngừng khẳng định sự vượt trội hơn người của mình mà không chút mảy may nghi ngờ điều đó. Có lẽ chẳng có gì mãnh liệt hơn sự thèm khát của ông với của cải, danh vọng và quyền lực. Và cũng chính sự khao khát này đã khiến ông phải chịu biết bao mỉa mai nhạo báng và nhiều thất bại to lớn trong kinh doanh, để rồi tiếp tục quay lại thu nhận nhiều hơn. Quả thật, khoảng thời gian sau sự bẽ mặt ở bữa tiệc báo chí, Trump đã ấp ủ một tham vọng cho chiến dịch tranh cử vào chức vụ Tổng thống Hoa Kỳ – một chiến dịch thực sự chứ không phải một phi vụ làm ăn bóng bẩy khác – để từ đó có thể tuyên bố mình đã đạt được thành tựu vĩ đại nhất một người có thể làm trong thế kỷ XXI.

Chiến dịch ứng cử của Trump được lên kế hoạch và xây dựng cho năm 2016, khi ông thông báo chính thức về chiến dịch của mình trong một bài phát biểu trước những người có thiện chí và cánh nhà báo tập trung trong sảnh tòa tháp chọc trời Trump Tower ở Manhattan. Bài diễn thuyết mở màn chiến dịch độc đáo nhất trong lịch sử các kỳ bầu cử – đặc biệt là lời phát biểu của ông về việc Mexico đang “cử” tội phạm vượt qua biên giới nước Mỹ – sẽ nhanh chóng đưa Trump lên vị trí tốp đầu Đảng Cộng hòa. Trong nhiều tuần tiếp sau đó, Trump thẳng thắn xúc phạm những kẻ chỉ trích mình và chặn đứng các đối thủ khi thu hút sự chú ý của cả nước bằng những tuyên bố giật gân này đến những tuyên bố giật gân khác. Trong khi vài người Đảng Cộng hòa suy đoán rằng Trump là người mà Đảng Dân chủ gài vào, nhiều người theo chủ nghĩa tự do lại nói rằng sự nổi tiếng của Trump phản ánh nỗi sợ hãi vô lý của Đảng Cộng hòa (GOP³ ). Ai cũng phải đồng ý rằng sức mạnh và hiệu quả của Trump trong việc phá vỡ nguyên trạng vấn đề thật đáng kinh ngạc. Dường như, Trump không có đối thủ trong khả năng nắm bắt và duy trì được sự chú ý của công chúng nước Mỹ.

Mặc dù Donald Trump có vẻ như một gương mặt hoàn toàn hiện đại, có một không hai, song thực ra ông xuất thân từ truyền thống lâu đời của đất nước này, vùng đất của những con người cực kỳ thành đạt, giàu có nhưng gai góc, như Alexis de Tocqueville đã công nhận vào năm 1831, khi viết rằng, “Niềm đam mê tiền bạc chính là động cơ chính yếu hoặc thứ yếu đằng sau những gì mà người dân nước Mỹ làm”. Vào cuối thế kỷ XIX, những người giàu có ở Mỹ trở nên giàu có tới mức quyền lực và ảnh hưởng của họ ngang ngửa với tầng lớp quý tộc ở châu Âu. Nhờ sự phát triển của báo chí phát hành đại chúng, những người giàu có bậc nhất trở thành một chủ đề vô cùng hấp dẫn khi các tờ báo đầy ắp với những bài viết về việc đến và đi của những Carnegies, Rockefellers, Goulds và những người mà gia tài của họ phô bày sự xa xỉ. (Cũng bởi thế mà Mark Twain đã gọi giai đoạn này là “Thời kỳ vàng son”). J. P. Morgan thích những chiếc thuyền buồm càng lớn càng tốt, mỗi chiếc được đặt tên Corsair và sơn một màu đen uy lực, như cách để khoe khoang khối tài sản không ngừng tăng lên của ông. Nhà Vanderbilt cũng sở hữu nhiều thuyền buồm, nhưng họ được biết đến nhiều hơn với việc sở hữu những ngôi nhà. Năm 1883, họ làm chấn động cả nước Mỹ với ngôi nhà lớn nhất từng được xây dựng ở thành phố New York. Gia đình này còn sở hữu một cơ ngơi mang phong cách Cottage (phong cách đồng quê) bảy mươi phòng ở vùng Newport mang tên The Breakers, và ngôi nhà Biltmore Estate ở Bắc Carolina, với hơn 220 hai phòng.

Những con người giàu có của Thời kỳ vàng son hiểu rằng mặc dù người dân đất nước này yêu tiền, song họ vẫn coi sự thừa mứa của xã hội thượng lưu là ngoại lai và đáng ngờ. Wilbur Fisk Crafts, một nhà văn nổi tiếng ở thời đại này, đã diễn tả, “Còn gì không giống Mỹ hơn cái mà chúng ta vẫn gọi là ‘xã hội’ với những quy tắc của tầng lớp quý tộc được du nhập từ Paris và London vào New York và rồi sau đó lan tỏa đến tất cả những thành phố khác trên vùng đất của chúng ta?”. Để tách bản thân ra khỏi cách nhìn này, những người đàn ông giàu có muốn đảm bảo công chúng nhìn thấy những buổi dạ hội và khiêu vũ mà họ tham gia là để chiều lòng các bà vợ và những cô con gái. Trong tiểu sử cũng như các bình luận trước công chúng, họ gắn bản thân mình với những đức tính như chăm chỉ và quyết đoán. Andrew Carnegie đưa ra lời khuyên rằng thành công phụ thuộc vào động lực nhiều hơn là vào tài năng. John D. Rockefeller, người sáng lập công ty Standard Oil, lại khuyên rằng nên tập trung vào “đúng một mục đích duy nhất”.

Tương tự, những người đứng đầu ngành công nghiệp và tài chính coi nhẹ tầm quan trọng của việc theo đuổi tri thức và giáo dục. Với một người đàn ông, nếu có thể, thì học xong đại học là đủ rồi, nhưng đó cũng chẳng phải là điều cần thiết. Sau khi anh ta hoàn thành việc học, điều tốt nhất nên làm là trò chuyện, bàn bạc về những điều thực tiễn, bỏ lại thế giới sách vở và nghệ thuật cho những kẻ không thể chịu nổi sự ồn ào náo nhiệt của thương trường. Tới đầu thế kỷ XX, khi mà Elbert Hubbard sáng tạo nên cụm từ “trường học của cứng gõ”, những trải nghiệm và lẽ thường tình hàng ngày được chấp nhận rộng rãi là ngang hàng với việc học từ sách vở, nếu không muốn nói là được coi trọng hơn. Niềm tin này củng cố cảm thức về sự bình đẳng của người dân Mỹ cũng như ý niệm ngày càng trở nên phổ biến hơn rằng việc tích lũy tài sản giúp đem đến thành công trong cuộc đời.

Cuối cùng thì, kỷ nguyên thịnh vượng đầu tiên của nước Mỹ dẫn đến sự ra đời của vô số cuốn sách dạy cách kiếm tiền. Năm 1914, giáo sĩ/tác giả William Woodbridge đặt ra một câu hỏi trăn trở: “Ở tốp 10 người đứng đầu có điều gì mà 10.000 người xếp dưới lại không có?”. Cuốn sách của ông, That Something (Tạm dịch: Thứ đó), xoay quanh cuộc gặp gỡ hư cấu giữa một người ăn xin và một chuyên gia tài chính, vị chuyên gia này đưa tấm danh thiếp của mình cho người ăn xin và nói rằng “Thứ anh cần không phải là đồ ăn mà là 'thứ đó' - thứ mà tất cả những người thành công đều có”. Được truyền cảm hứng, người ăn xin trẻ hiểu ra giá trị của “Niềm tin, Sự tự tin, Sức mạnh, Tham vọng…” và cuối cùng

là sức mạnh ý chí của bản thân anh ta – đó chính là “lá bùa may mắn của thành công”. Woodbridge viết rằng, chính sức mạnh ý chí của tinh thần là lý do tại sao một số ít người được sinh ra để cưỡi “trên mồ hôi công sức của người khác” như người cưỡi trên lưng ngựa. Một cuốn sách cùng thể loại này là Letters from a Self-Made Merchant to His Son (Tạm dịch: Thư gửi con trai của một lái buôn tự lập ) của tác giả John Graham, một thương lái heo tại Chicago, nhấn mạnh tầm quan trọng của tính cách và vẻ bề ngoài, ông giải thích, “việc khiến người khác nghĩ con tốt đẹp là con đã thành công hai phần ba rồi”.

Khi đám đông cố gắng tìm cách suy đoán những bí quyết của thành công – sức mạnh ý chí ư? tính cách? niềm tin? hay sự tự tin? – một vài người ở đỉnh cao bắt đầu tin rằng thành công hoặc là được thần thánh ban cho hoặc thuộc về vấn đề phẩm hạnh hơn người. John D. Rockefeller đã từng tuyên bố, “Chúa trời đã ban cho tôi tiền bạc”. Khi được hỏi về đế chế của mình, vốn được xây dựng qua hoạt động thao túng cổ phiếu, J. P. Morgan nói gốc rễ của sự thành công của mình là từ “tính cách”.

***

Thời kỳ vàng son thứ nhất bắt đầu chao đảo với đủ những cuộc suy thoái và hoảng loạn, rồi cuối cùng chấm dứt ở năm thứ sáu mươi lăm, sau cú sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1929. Từ đống đổ nát của cuộc Đại khủng hoảng⁴ xảy ra sau đó, các hệ thống tài chính an toàn hơn, nhiều khoản thuế lũy tiến hơn và cả hệ thống an sinh xã hội đã ra đời. Những thập kỷ sau, tầng lớp trung lưu phát triển với một tốc độ chưa từng thấy. Năm 1946, một kỷ nguyên thịnh vượng mới bắt đầu ló dạng, và đây cũng là năm Donald Trump chào đời. (Điều này khiến ông thuộc nhóm nền tảng của thế hệ bùng nổ trẻ sơ sinh⁵ ). Thế chiến II kết thúc, các đối thủ cạnh tranh trong ngành công nghiệp với Mỹ nằm trong đống hoang tàn đổ nát và hơn mười triệu quân nhân trở về nhà tiếp tục cuộc sống thường ngày. Khi thị trường xuất khẩu khát khao hàng hóa và nhu cầu nội địa đối với hàng tiêu dùng tiện lợi bùng nổ, một thời kỳ vàng son bắt đầu. Nhu cầu nhà ở cho hàng triệu gia đình mới cũng xuất hiện khi những người lính trở về quê hương, và những chủ đầu tư xây dựng như bố của Trump, Fred, trở nên giàu có nhờ cung cấp nhà ở. Bằng những cách thức làm ăn khôn ngoan, nhạy bén và một quyết tâm tuyệt đối, Fred trở nên giàu có với tài sản ước tính 100 triệu đô la vào năm 1975, khi ông bước sang tuổi 70.

Những năm vàng son thời hậu chiến, đã từng giúp những người như Fred Trump có thể kiếm sống nhờ những phép màu tài chính, được đánh dấu bằng một cấp độ bình đẳng chưa từng thấy khi mỗi nhóm thu nhập – cao, trung bình, và thu nhập thấp – chiếm một phần nhất định trong nền kinh tế đang phát triển và khoảng cách giữa các nhóm luôn duy trì sự ổn định đáng kể. Tình trạng đáng mừng này kéo dài cho tới cuộc suy thoái năm 1973 - 1975. Những năm trì trệ kinh tế và khủng hoảng lúc ấy đã hình thành nên phong trào chính trị bảo thủ quyết liệt sử dụng các biện pháp cắt giảm thuế và bãi bỏ nhiều quy định nhằm thúc đẩy sự thịnh vượng. Trên lý thuyết, làn sóng thịnh vượng đổ vào một chút cũng sẽ giúp “nâng mọi con thuyền lên”, và từ đó sẽ cứu được cả tầng lớp trung lưu.

Với việc bầu chọn cho Ronald Reagan vào năm 1980, những kẻ bảo thủ cấp tiến cuối cùng cũng có được điều mà họ muốn. Washington bắt đầu cắt giảm thuế suất áp cho người giàu, nới lỏng quy định đối với các ngành công nghiệp và các định chế tài chính. Tất cả những điều này đều được thực hiện với danh nghĩa đem đến sự phát triển và công bằng cho người giàu. Để nhấn mạnh quan điểm này, David Stockman - Giám đốc ngân sách của Tổng thống Reagan, đã phát cho các thành viên nội các bản copy của cuốn sách ưa thích nhất của ông, Wealth and Poverty (Tạm dịch: Thịnh vượng và đói nghèo ) của tác giả George Gilder. Cuốn sách đề ra những nền tảng đạo đức của việc tích lũy khối tài sản lớn. Gilder khen ngợi giới doanh nhân và cay nghiệt chỉ trích những người nghèo, tuyên bố rằng, “những người nghèo khổ, mà hầu hết là người da trắng hơn là da đen, là những kẻ lười biếng, không chịu làm việc”. Khi đưa những ý tưởng nhiệt thành của Gilder vào các chính sách, chính quyền Tổng thống Reagan hướng tới các chương trình xã hội như cắt giảm thuế và tìm cách nới lỏng quy định cho các doanh nghiệp. Và Thời kỳ vàng son thứ hai của nước Mỹ đã bắt đầu như vậy.

***

Lúc đầu, gần như chẳng ai nhận thấy chuyện hệ trọng gì xảy ra. Vào đầu những năm 80, mối bận tâm chính yếu hàng ngày của người dân Mỹ là lạm phát hai con số và tỷ lệ thất nghiệp luôn đảo quanh mức 10%. Khi những mối đe dọa này dần lui, nhiều người cho rằng đó là nhờ các chính sách khuyến khích tăng trưởng tài sản, bất chấp vô số cuộc khủng hoảng tài chính mà hầu hết chúng đều liên quan tới việc đầu cơ và các quy định lỏng lẻo, “Thời kỳ vàng son thứ hai” vẫn chưa được công nhận cho tới tận năm 1990, khi Kevin Phillips xuất bản cuốn The Politics of Rich and Poor (tạm dịch: Chính trị của người giàu và người nghèo ). Phillips cho rằng nước Mỹ đã bị càn quét bởi “một cuộc cách mạng cực kỳ giàu có so với cuộc cách mạng cuối thế kỷ thứ XIX", và mặc dù ông dự đoán xu hướng này cuối cùng cũng sẽ chấm dứt, nhưng không đưa ra được thời gian cụ thể. Cho tới năm 2015, dự đoán của ông vẫn chưa xảy ra. Bước vào thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này, những người ở tầng lớp trung lưu thực sự bị thất thoát thu nhập và nhóm 1% những người giàu nhất bắt đầu kiểm soát nhiều tài sản hơn 90% những người còn lại. Năm 2014, 500 người giàu nhất thế giới nắm giữ 4,4 ngàn tỷ đô la tài sản, cao hơn hoạt động kinh tế hàng năm của Ấn Độ (dân số 1,2 tỷ người) và Brazil (dân số 200 triệu người) gộp lại.

Cũng như trước kia, sự giàu có được thể hiện qua các biệt thự – chính xác là các “siêu biệt thự” – những bữa tiệc sang trọng, bao gồm cả buổi tiệc mừng sinh nhật 3 triệu đô la do nhà đầu tư Stephen Schwarzman tự tổ chức cho mình vào năm 2007. Một lần nữa, những du thuyền khổng lồ lại là biểu tượng cho sự thành công. Minh chứng hoàn hảo nhất là con thuyền Rising Sun bọc thép, được hạ thủy năm 2004. Chiếc thuyền này thuộc sở hữu của Larry Ellison và David Geffen, có 83 phòng, một bể bơi, và một khoang trượt cho tàu ngầm cá nhân. Du thuyền của Donald Trump thì ngược lại, là một con tàu chạy bằng hơi nước truyền thống khá khiêm tốn, với chiều dài chính xác là 300 foot (khoảng hơn 91 mét). Trump là người ưa thích du lịch xa hoa bằng máy bay riêng nên không dành nhiều thời gian trên con tàu Trump Princess. Thời nay, máy bay riêng mà những người giàu thường mua với mức ưu đãi thuế lớn, thu hút nhiều sự chú ý của công chúng hơn. Hiện tượng tắc nghẽn máy bay riêng tại sân bay gần các thị trấn nghỉ dưỡng như East Hampton, New York, Aspen, Colorado trở nên ngày càng phổ biến; các tỷ phú đua nhau vượt lên đối thủ bằng cách mua những chiếc máy bay nhanh hơn và xa hoa hơn nữa. Donald Trump khẳng định mình bằng chiếc máy bay Boeing 757 trị giá 100 triệu đô la. Vốn ban đầu được thiết kế cho dịch vụ hàng không, nên chiếc máy bay này có thể chở được hơn 200 hành khách, nhưng sau nó đã được trang bị chỉ để dành cho 43 người, với những ghế ngồi có thắt lưng an toàn với khóa mạ vàng.

Thường đậu ở sân bay LaGuardia tại một địa điểm dễ nhìn thấy như một tấm bảng quảng cáo, chiếc máy bay 757 của Trump như tuyên bố với cả thế giới rằng ông là một người thành đạt và giàu có. Gần như chẳng ai thèm tranh cãi với lời khẳng định rằng tiền bạc đồng nghĩa với thành công. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew vào năm 2006, ở Thời kỳ vàng son mới này, 81% sinh viên đại học năm nhất nói mục tiêu chính trong cuộc đời họ là trở nên giàu có, gần gấp đôi con số những người cùng quan niệm này vào những năm 1960. Cũng trong cùng cuộc khảo sát, hơn một nửa số sinh viên đó nói một trong những mục tiêu chính của họ là trở nên nổi tiếng. Chưa đến một phần ba trong số đó bày tỏ ý muốn “giúp những người cần sự giúp đỡ”.

Tài năng và sự thông minh được xem là cốt yếu trên con đường chinh phục thành công, nhưng cũng như trước đây, giáo dục đại học và những thứ nặng về tư duy được cho là có giá trị hạn chế. Hầu hết thành tựu được tạo nên bởi những doanh nhân và nhà phát minh bỏ học để rồi đạt được thành công vang dội. (Người sáng lập Microsoft Bill Gates là một trong số đó.) Những người đạt được cả danh tiếng lẫn sự giàu sang lại càng thu hút được nhiều chú ý hơn nữa. Cũng chẳng mấy ai đạt được cả hai mục tiêu như cách mà Donald Trump đã làm, theo nghĩa đen mà nói, là gương mặt tiêu biểu của thành công thời hiện đại.

Rất nhiều người có khối tài sản gấp nhiều lần Trump nhưng không được mấy người ngoài giới tỷ phú biết tới. Trong danh sách những người giàu nhất thế giới của Forbes năm 2014, Dan Duncan và Leonard Blavatnik đều xếp trên Trump hơn 50 bậc, nhưng dẫu họ có đi bộ trên bất kỳ đường phố nào của nước Mỹ thì cũng chẳng ai để ý và cũng chẳng bị ai quấy rầy. Còn Trump, ông không thể đi tới đâu mà không gây sự chú ý. Ấn tượng hơn cả là sự nổi tiếng của ông vẫn bền bỉ qua hơn bốn thập kỷ, qua những thành công, thất bại, sự xấu hổ và cả vinh quang. Bằng cách đẩy mình vào hết vấn đề này đến vấn đề khác, nói chuyện bằng một giọng cả gan không ai sánh bằng, ông đã khiến mình trở thành một trong những người được trích dẫn lời nhiều nhất thời đại. Những ngày đầu mới nổi, Trump thích thú sự đón nhận rộng rãi của công chúng khi mà cuộc thăm dò Gallup Mỹ cho thấy ông xếp thứ bảy trong danh sách những người đàn ông được ngưỡng mộ nhất thập niên 80, chỉ xếp sau Giáo hoàng, nhà chủ nghĩa dân tộc Lech Walesa người Ba Lan, và bốn vị tổng thống còn sống khác.

Mặc dù ông thường tìm cách dùng danh tiếng của mình gây ảnh hưởng tới những vấn đề chung của xã hội, Trump luôn khẳng định rằng tiếng tăm cũng có giá trị tiền bạc thực sự. Theo ông, cái tên Trump, cũng như cái tên Disney hay Ford, đều tăng thêm giá trị cho sản phẩm, dịch vụ và tài sản mà ông đưa ra thị trường. Thương hiệu cũng có giá trị tiền bạc. Theo bảng xếp hạng của Interbrand, Apple là thương hiệu giá trị nhất thế giới với giá trị ước tính khoảng 28 tỷ đô la trong năm 2013. Thương hiệu quần áo Gap chốt bảng xếp hạng ở mức 3,9 tỷ đô la (đứng thứ 100). Tên Trump không xuất hiện trên bảng công bố xếp hạng những cái tên giá trị nhất, nhưng trong bản lời khai năm 2010, ông đã tự đánh giá cái tên của mình có mức giá 3 tỷ đô la. Con số này có thể khiến cái tên Donald Trump trở thành hạng mục có giá trị nhất trong danh mục đầu tư của ông.

Trump nhấn mạnh rằng nếu thương hiệu này có đại diện cho bất cứ điều gì, thì đó chính là “sự xa hoa”. Tuy nhiên, ông ra sức tránh bị coi là quá thượng lưu để còn có thể thu hút công chúng. Chính sự nhạy bén, thứ giúp ông rất nhiều trong quãng thời gian phục vụ những con bạc ở thành phố Atlantic, có thể được tìm thấy nơi người bố của ông, Frederick – thường được gọi bằng cái tên “Fred” – một cựu sinh viên trường học của cứng gõ, người đã xây dựng cho mình một khoản gia tài lên tới hơn 100 triệu đô la bằng việc bán và cho thuê nhà cho tầng lớp lao động ở New York. Trump bố muốn các con mình có bằng đại học. Dẫu vậy, nhìn chung ông vẫn nghi ngờ những người trí thức và coi trọng sự làm việc chăm chỉ hơn bất cứ điều gì khác. Là con trai của một người như vậy, Donald Trump có sự hòa trộn tinh tế giữa các tư tưởng khiến ông không chỉ khoe khoang được bằng đại học Ivy League⁶ của mình mà còn biết sử dụng những chiến lược bất chấp thủ đoạn của bố để chiến thắng mọi đối thủ.

Dường như luôn trung thành với ý niệm truyền thông nào cũng đều là truyền thông tốt, Donald Trump dần thể hiện một tính cách gần như là bản ngã của mình, mọi lúc, và thực sự là biểu hiện cho một tinh thần thôi thúc kiểu Mỹ, với tham vọng vươn lên trở thành đế chế. Ông bay hết từ nơi này đến nơi khác trên trực thăng TRUMP, máy bay phản lực TRUMP, bày tỏ quan điểm về mọi thứ từ chính trị cho tới tình dục, và không ngừng tuyên bố bản thân mình vượt trội hơn người khác ở mọi khía cạnh. Ông thường xuyên nhắc rằng nhiều người đã khuyên ông chạy đua tranh chức tổng thống, và đôi khi, ông hành động như thể mình là một ứng cử viên thực sự. Trong khoảng thời gian vô cùng căng thẳng của Chiến tranh Lạnh, ông thậm chí còn thể hiện với thế giới mình là nhà đàm phán hiệp ước vũ trang hạt nhân. Lý do ư? Một người đàn ông có thể chốt được những thương vụ bất động sản cao cấp thì cũng có thể đưa nước Mỹ và Liên Xô tới một thỏa thuận thống nhất.

Nếu hành động khôi hài một chút, Donald Trump có thể đã là P. T. Barnum⁷ cho thời đại của mình, được yêu mến trên khắp thế giới bất kể những lời khoa trương, vì ai cũng thừa hiểu đó là lời nói đùa. Nhưng những người so sánh ông với ông bầu thế kỷ XIX này, người nổi tiếng hơn bất kỳ vị tổng thống nào cùng thời, đã bỏ sót vài điểm. Trump thường cười theo cách khiến ta nghĩ ông biết mình đang vô lý, nhưng ông thiếu sự đùa cợt rạng rỡ của Barnum. Thay vào đó ông thường có xu hướng hiếu chiến và đôi khi còn có phần ác ý. Ông kiện hoặc dọa đâm đơn kiện những ai xúc phạm tới mình, và tuyên bố một số phụ nữ thường chỉ trích ông là đáng khinh bỉ vì họ “thô kệch”, “béo” hoặc “xấu xí”. Ông từng gửi đến Gail Collins, nhà báo của tờ The New York Times một bài báo của bà với bức ảnh khuôn mặt bà bị khoanh tròn và dòng chữ nguệch ngoạc bên cạnh: “Mặt cẩu!” (The face of a Dog!).

Khi được hỏi về những hành động kiểu này, Trump bào chữa như một thằng bé trong một trận đánh lộn, kêu ca rằng gã kia là người ra tay trước. Và về điều này ông thường đúng. Các nghệ sĩ hài, chính trị gia, và nhiều người khác đã luôn chế giễu, châm chọc ông về tất cả mọi thứ, từ cái tôi của ông cho tới mái tóc vàng sáng mượt quá mức. Nhưng cái cách luôn ăn miếng trả miếng của ông cho thấy sự nhanh nhạy phi thường của một người đã quá quen với những cuộc khẩu chiến. Là người từng nói coi tiền bạc như một cách “giữ điểm” trong đời, ông thấy cực kỳ khó chịu bởi những ai ám chỉ rằng ông không giàu có đến thế. Gail Collins nhận được mẩu báo “mặt cẩu” sau khi gọi ông là “gã trọc phú khốn quẫn tiền bạc”. Khi nhà văn Timothy L. O’Brien xuất bản cuốn sách trích dẫn nguồn không nêu tên ước tính giá trị tài sản ròng của Trump dưới 250 triệu đô la, ông kiện tác giả và nhà xuất bản với khoản đòi bồi thường thiệt hại 5 triệu đô la. Mức độ nổi tiếng của Trump khiến ông khó lòng thắng kiện bởi với tư cách là “người của công chúng”, luật pháp coi ông là đối tượng theo đuổi chính đáng của bất kỳ tác giả nào. Tòa bác đơn kiện của Trump sau khi kết luận ông không thể đưa ra đầy đủ bằng chứng cho thấy O’Brien biết nguồn thông tin của mình sai hoặc có những nghi ngờ nghiêm trọng về tính đúng đắn của nguồn tin. Tuy nhiên, chỉ riêng đệ đơn khiếu nại pháp lý đã là một đòn trừng phạt về mặt tài chính và, có lẽ cũng cả về mặt tinh thần cho bên chống đối, và những kết quả này gần như đã làm Trump hài lòng. Ông vẫn thích giành chiến thắng hơn, nhưng không nhất thiết phải vậy. Ông nói với tôi trong lúc bàn luận về thời trẻ của mình, “Tôi đã luôn thích chiến đấu, đủ các thể loại, kể cả đánh lộn tay chân”.

***

Điều gì đã tạo nên một người đàn ông khi mà tranh cãi với phụ nữ, đã hạ thấp phẩm giá chính mình để sỉ nhục vẻ bề ngoài của họ và vỗ ngực tự hào về quá khứ thích gây gổ của mình? Nếu như cũng chính con người ấy là một trong những người xuất sắc trên thế giới, và cũng là người hảo tâm bí mật từng cho một đứa trẻ sắp chết tấm séc trị giá 50.000 đô la để cậu bé có thể tận hưởng nốt những tháng ngày còn lại của đời mình? Thêm vào bức tranh đó là sự bền bỉ giúp ông liên tiếp vực dậy từ những thất bại và sự lạc quan vô hạn, và bạn sẽ có được một hình tượng đầy thuyết phục tới mức không thể bị gạt đi chỉ vì tính cách khoe khoang của ông.

Quả thật, chính vì tất cả những nét thái quá này mà Donald Trump trở thành người thích nghi hoàn hảo với thời đại của mình.

Đến tuổi trưởng thành ở thành phố New York trong “Me Decade” (Thập kỷ của tôi) của Tom Wolfe những năm 70, Trump tự xây dựng mình thành một trong những người tự quảng bá hiệu quả nhất trong một thành phố đầy những người như vậy. Vào những năm 80, khi nhân vật hư cấu Gordon Gekko tuyên bố “tham lam là tốt”, Trump mời giới báo chí, cũng có nghĩa là mời cả công chúng, tới xem và ghen tỵ với lối sống xa hoa mình đang tận hưởng nhờ sự theo đuổi lợi nhuận không ngừng nghỉ. Sau này, do gặp phải một vài vụ bê bối và rắc rối trong kinh doanh, ông dành những năm 90 để lên kế hoạch tái xuất giang hồ, điều mà hầu hết những người Mỹ thành đạt vẫn muốn làm. Về điểm này, ông có rất nhiều điểm chung với những người đáng chú ý khác, kể cả những người truyền bá Phúc âm bị ruồng bỏ, người buôn trái phiếu bị kết án Michael Milken, và cả vị tổng thống bị luận tội Bill Clinton. Trong những năm 90, những người đàn ông này đã chứng tỏ rằng danh tiếng có thể giúp một người vượt qua bất kỳ sự thất sủng nào.

Trong quãng đời trưởng thành của mình, Trump vẫn luôn duy trì việc kinh doanh bất động sản, nhưng đồng thời cũng nhúng vào nhiều lĩnh vực khác từ thể thao cho tới các cuộc thi sắc đẹp. Một yếu tố nhất quán trong tất cả quyền lợi này là giá trị ông đặt vào truyền thông mà ông theo đuổi với kỹ năng của một người hiểu rằng nổi tiếng là sức mạnh, phóng viên thường quá lười biếng với những dữ kiện, và hình ảnh có thể thắng cả sự thật. Ông chuyển từ việc cung cấp những câu nói, bài phỏng vấn cho báo chí sang việc kể chuyện về cuộc đời của mình trong Trump: Nghệ thuật đàm phán, xuất bản năm 1987, cuốn sách ông đồng tác giả với một nhà văn chuyên nghiệp khác.

Sau cuốn sách đầu tiên này, hơn một tá cuốn sách khác do Trump viết đã ra đời. Mỗi cuốn đều phát triển ý niệm rằng ông là một người xuất sắc và thành công. Gương mặt ông xuất hiện trên mỗi bìa sách, các giá sách trong hàng nghìn cửa hàng và quầy báo ở sân bay khắp nước Mỹ. Nhưng sự đón nhận mà những cuốn sách tạo ra vẫn mờ nhạt so với sự chú ý ông nhận được vì những tham vọng chính trị vượt cấp bang. Mặc dù nhiều nhà quan sát chính trị bài bác những khát vọng này của Trump, song sự hứng thú của ông với lĩnh vực này đã tạo ra thông tin truyền thông giá trị. Chính trị cũng chuẩn bị cho Trump vai diễn lớn nhất trong đời mình – tự đóng vai trong một chương trình truyền hình mang tên The Apprentice.

Được công chiếu vào năm 2004, chương trình này được xếp vào loại truyền hình thực tế, thu hút lượng người xem khổng lồ. Chương trình được thể hiện dưới dạng một cuộc thi giữa hai đội để cuối cùng một người chiến thắng duy nhất sẽ được chọn ra, người này sẽ giành được cơ hội làm việc với Trump. Điểm nhấn ở mỗi một tập là khoảnh khắc Trump tuyên bố, “Bạn bị sa thải!” và một hoặc nhiều người chơi phải rời bỏ cuộc đấu. Quả là một thành công lớn, The Apprentice trở thành chương trình top 10 trong mùa giải đầu tiên, thu hút gần 30 triệu người xem vào đêm diễn cuối cùng trong chặng hành trình của giải. Câu nói nổi tiếng “Bạn bị sa thải!” của Trump trở thành một hiện tượng tới mức một công ty đồ chơi đã phát triển và bán một loại búp bê mặc bộ com-lê xanh, cà vạt đỏ, thốt ra câu nói này với một nút bấm.

The Apprentice bổ sung cụm từ “ngôi sao truyền hình” vào bản lý lịch làm việc dài của Trump và cuối cùng xác nhận thêm một điều, rằng ông cũng là một người làm giải trí chẳng kém gì một người làm kinh doanh. Chương trình này đã thể hiện sự nắm bắt tài tình của ông đối với văn hóa đại chúng và giá trị của sự nổi tiếng. Nó còn giúp một thế hệ mới người dân Mỹ biết đến ông. Trump dần trở thành đại diện cho sự giàu có hòa lẫn với sự thô tục và chủ nghĩa khoái lạc vốn chân thật một cách thú vị. Giống như nhân vật đội mũ cao Rich Uncle Pennybags (Chú túi tiền giàu có) trong trò chơi Cờ tỷ phú, hình tượng Trump thường được sử dụng trên các phương tiện truyền thông đại chúng báo hiệu một bản tin liên quan tới tiền bạc, của cải hay sự xa hoa. Từ Trump trở nên đồng nghĩa với thành công không lay chuyển và sự tự quảng bá quá đà. Nói một người là “Donald Trump” thế này hoặc thế kia, điều mà khá thường xuyên xảy ra, có nghĩa là một lời ca ngợi hoặc cũng có thể là một lời chế giễu. Đến năm 2014, Trump có một sự không ổn định về tâm lý. Ở ông người ta có thể thấy những ví dụ cực đoan của tham vọng, ám ảnh, hung hăng và bất an. Ông còn phơi bày những tính cách khác: sự sáng tạo, sức mạnh và thẳng tính. Đồng sự trong giới kinh doanh nói về ông như một người đáng tôn trọng và nhất quán, mặc dù đôi khi bị chỉ trích vì chậm thanh toán (nhưng ai chưa từng chứ?). Ngoại trừ vài trường hợp ngoại lệ, cấp dưới miêu tả ông là một người đòi hỏi khắt khe nhưng rất rộng rãi với các khoản tiền lương và phúc lợi. Trong khoảng thời gian làm việc với ông, tôi thấy ông là một người nhanh trí, hài hước và cuốn hút. Lời lẽ tuôn ra từ ông giống như nước chảy từ đầu vòi, thậm chí kể cả khi những câu chuyện đó đã được nói hàng thập kỷ nay rồi.

Trump từ chối ý niệm rằng ông không bận tâm đến những điều kẻ khác nghĩ về mình. Nhưng rất nhiều mối thù và những cuộc va chạm đã cho thấy ông để ý rất nhiều đến việc mình được đón nhận thế nào, được đánh giá là một người chiến thắng hay kẻ thất bại, đẹp trai hay xấu xí, mạnh hay yếu. Mặc dù ông nói mình được thúc đẩy bởi cảm giác kích thích trong cạnh tranh, tố chất “bắt nạt” bên trong con người ông là dấu hiệu cho thấy còn một điều gì khác nữa đã thúc đẩy ông lấn át cả đối thủ, nâng vượt tỷ số của mình và gạt bỏ những kẻ dám đối đầu với ông.

Trong văn phòng tít trên tầng hai mươi sáu, Trump càu nhàu về việc chẳng nghi ngờ gì nữa cuốn này sẽ trở thành “một cuốn sách tệ”, nghĩa là nó thất bại trong việc truyền tải câu chuyện về ông như một ví dụ thiên tài kinh doanh. Ông nói, “Người ta muốn được truyền cảm hứng, người ta muốn nâng tầm vóc. Nếu anh cho người ta những thứ đó, anh sẽ có cuốn sách bán chạy nhất”. Nhưng một cuốn “sách hay” lại tùy thuộc ở con mắt của người đọc, và Donald Trump có lẽ là người không đủ tiêu chuẩn nhất để đánh giá một cuốn sách viết về mình. Dẫu vậy, ý thức của ông về những điều công chúng muốn, có lẽ chẳng ai trong thời đại của chúng ta có thể bì kịp. Đã hàng thập kỷ nay, chưa có ai khăng khăng đòi hỏi sự chú ý của cả đất nước như người đàn ông này. Trump bắt đầu mỗi ngày với một xấp giấy miêu tả chi tiết địa điểm và tần suất tên ông được đề cập trong báo chí toàn cầu. Thường có quá nhiều bài báo để ông có thể thực sự đọc hết, nhưng trọng lượng của chúng mang đến cho cái tôi nhạy cảm của ông tầm quan trọng của bản thân. Nhu cầu này cần được chú ý, và nỗ lực của ông để thỏa mãn nhu cầu đó, đã khiến ông trở thành một nhân vật đáng xem xét kỹ.

Ai là người đã định hình nên con người ông những năm đầu đời và ai là người đã giúp đỡ ông trong những năm trưởng thành? Những giá trị nào đã dẫn dắt ông qua sự phát triển chuyên môn cũng như cá nhân con người mình? Phải chăng Donald Trump là một sản phẩm của thời đại, được bồi tiếp bởi những làn sóng văn hóa và kinh tế của chúng ta? Và Trump – qua sức mạnh của những con người khác nhau trong ông – doanh nhân, người chỉ trích chính trị, người làm giải trí – đã ảnh hưởng tới xã hội của chúng ta nhiều tới mức nào? Vì rằng ông đã trở thành sự thay thế cho những lý tưởng và quan điểm, nên khi nghiên cứu cuộc đời Trump, tôi muốn hiểu về ông như hiểu một tư tưởng. Điều này có ý nghĩa gì khi mà người đàn ông phi thường này, người vừa được ngưỡng mộ lại vừa bị mắng chửi, cũng cùng là một doanh nhân được biết đến nhiều nhất trong thời đại của chúng ta? Làm cách nào ông vừa có thể xúc phạm nhiều người đến vậy và vẫn tiếp tục thu về mình nhiều sự chú ý đến thế? Và kể cả những kẻ thù của ông, có phải cũng thấy khó mà phớt lờ được ông không?

1
Gia đình Trump ở Brooklyn, Queens và Klondike

ÔNG LÀ MỘT NGƯỜI RẤT CỨNG RẮN, NHƯNG CŨNG LÀ NGƯỜI THẦY TUYỆT VỜI CỦA TÔI.

– DONALD TRUMP nói về bố.

Mặc dù Frederick Trump đã bị Ủy ban Thượng viện Hoa Kỳ triệu tập để giải trình về khoản 4 triệu đô la lợi nhuận ông thu về từ chương trình nhà ở của chính phủ cho cựu chiến binh, song mọi thứ còn có thể tồi tệ hơn nhiều. Ông đã có thể trở thành Roy Cohn⁸ .

Vì gần như cả tháng trước đó, Quốc hội Hoa Kỳ và cả nước đang chấn động vì hàng loạt phiên điều trần giữa Quân đội Hoa Kỳ và Thượng nghị sĩ McCarthy về tư cách đạo đức của Roy Cohn, người trợ tá của ông.

Bi kịch cuộc điều trần McCarthy vẫn còn đậm nét vào ngày 12 tháng 7 năm 1954, khi Fred Trump ngồi vào bàn nhân chứng để trả lời các câu hỏi về việc hối lộ và trục lợi trong một chương trình xây dựng của Cơ quan Quản lý Nhà ở Liên bang (FHA⁹ ). Ở một thời điểm khác, việc hối lộ xảy ra trong một cơ quan trợ cấp các chủ thầu xây dựng nhà ở cho các cựu chiến binh Thế chiến II có thể đã thu hút sự chú ý của cả quốc gia.

Trump được triệu tập để trả lời các câu hỏi của nhân chứng trước ủy ban điều tra. Trong lời khai của mình, nhân viên điều tra liên bang William McKenna nói rằng Trump nằm trong số những nhà thầu đứng đầu chia chác những khoản tiền vượt mức được phê duyệt bởi các quan chức FHA, những người cũng gần như chắc chắn hưởng lợi từ đó. Rất nhiều vị quan chức đã nhận các món quà đắt tiền – tivi, đồng hồ, trang thiết bị - từ các chủ đầu tư này. Một số quan chức khác sống vượt mức thu nhập tới độ rõ ràng họ đã được hối lộ những khoản tiền khổng lồ. Đổi lại, các chủ đầu tư xây dựng nhận được những ưu đãi giá trị hàng triệu đô la. Theo McKenna, Trump đã hưởng lợi cụ thể là từ Clyde L. Powell, một nhân vật có thế lực ở Washington và là kẻ có khả năng bẻ cong luật pháp. Powell đã cho phép Trump hoàn thiện việc xây dựng ở Beach Haven sáu tháng trước khi ông bắt đầu hoàn trả khoản trợ cấp liên bang. Trong khoảng thời gian đó, Trump bỏ túi 1,7 triệu đô la tiền cho thuê nhà.

Lời khai của McKenna về Trump và một số người khác đã làm vị Chủ tịch ủy ban Homer Capehart phải thất kinh – vị thượng nghị sĩ đến từ Indiana đã phải dùng từ “ghê tởm” – nói rằng những nhà thầu đã lợi dụng cả chính phủ liên bang lẫn các cựu chiến binh. Capehart làm theo chỉ đạo của Tổng thống Dwight Eisenhower, người đã tức giận tím mặt khi nghe McKenna nói về bê bối của FHA. Là người đầu tiên không thuộc giới chính trị (ông xuất thân là một vị tướng cấp cao trong Lục quân Hoa Kỳ) được bầu làm tổng thống kể từ thời U. S. Grant¹⁰ , Eisenhower thực hiện chiến dịch tranh cử trên lời hứa nhổ cỏ tận rễ tham nhũng. Tổng thống không có thái độ đối lập gì cụ thể với các chủ đầu tư xây dựng cả. Tổng thống còn đích thân tới gặp William Zeckendorf, một chủ thầu xây dựng lớn ở New York, và khuyến khích ông nhận dự án mà sau này trở thành trung tâm thương mại L’Enfant Plaza ở đông nam Washington. Nhưng Ike¹¹ thực sự yêu quý những người lính mà ông đã dẫn dắt tới chiến thắng trong Thế chiến II. Khi ông đưa các điều tra viên liên bang vào cuộc bằng một mệnh lệnh hành pháp – gọi những viên chức phát triển FHA là “bọn khốn” – thượng nghị sĩ Capehart, một chính trị gia bình thường, đã thấy một cơ hội.

³

⁴

Cũng giống Eisenhower, Capehart là người thuộc Đảng Cộng hòa. FHA được sáng lập bởi Franklin Delano Roosevelt, người thuộc Đảng Dân chủ, và các sự kiện đang được điều tra đều xảy ra trong nhiệm kỳ của Tổng thống Đảng Dân chủ khác là Harry S. Truman. Nếu Capehart có thể tạo ra đủ sự lùm xùm quanh FHA, ông có thể gây thiệt hại cho Đảng viên Dân chủ trong cuộc bầu cử quốc hội sắp tới. Nên ông nói các chủ thầu xây dựng và FHA đang sa lầy trong “một vụ bê bối lớn” tồi tệ hơn nhiều so với vụ tham nhũng đáng xấu hổ Teapot Dome ở thế kỷ XX, khi các quan chức nhận hối lộ để trao hợp đồng thuê đất khai thác dầu cho chủ thầu. Teapot Dome liên quan đến lượng dự trữ dầu đáng giá hàng triệu – nếu không muốn nói là hàng tỷ đô la – xảy ra dưới thời Tổng thống Đảng Cộng hòa, Warren G. Harding.

Capehart, người tiến vào Thượng nghị viện sau một thời gian làm nghề bán máy hát và máy làm bỏng ngô tự động, nổi tiếng là người biết tự quảng bá bản thân. Ông quyết định các buổi điều trần sẽ là một buổi trình diễn lưu động tại Washington và sau đó là khắp đất nước để nhiều người Mỹ có thể thấy ông tra hỏi những kẻ quan liêu bắt tay thông đồng cùng các chủ thầu xây dựng. Với một chút may mắn, máy quay truyền hình có thể xuất hiện để truyền hình trực tiếp buổi điều trần. Bất cứ chính trị gia khôn ngoan nào cũng có thể hiểu, truyền hình làm cuộc điều tra và vụ bê bối trở nên quan trọng hơn nhiều đối với công chúng. Các luật sư của ủy ban, các thượng nghị sĩ và nhân chứng được coi là nhân vật của vở kịch, và vụ bê bối được coi là một câu chuyện chiến đấu giữa thiện và ác. Cuối cùng, cái tên FHA có thể được đưa vào từ điển thuật ngữ chính trị có sức nặng ngang ngửa Teapot Dome, cái tên tượng trưng cho sự tham nhũng mà ai cũng biết.

Trong những ngày lấy lời khai trước khi Fred Trump xuất hiện, hầu hết các nhân chứng đều đã làm hết vai trò dự kiến của mình. Sau câu giải thích đầu tiên rằng mình sẽ không trả lời bất kỳ câu hỏi nào vì từ chối buộc tội chính mình, Clyde L. Powell chuyển hướng những người tra hỏi bằng cách liên tục nhắc lại, “Câu trả lời của tôi vẫn như vậy” hay “Câu trả lời của tôi như đã đưa ra trước đó”. Những người khác đã cố thử nhưng thất bại trong việc giải thích các khoản lợi nhuận gây sốc mà những chủ thầu này kiếm được. Trong một trường hợp, cứ mỗi 5 đô la của chủ thầu đầu tư nhanh chóng trở thành 1.737 đô la. Ở một ví dụ khác, 10.000 đô la trở thành 3,1 triệu đô la. Một chủ thầu đập mạnh xuống bàn nhân chứng khi nhất quyết khẳng định sự vô tội của mình. Một chủ thầu khác thì lên cơn đau tim trong vòng vài giờ sau khi cung cấp lời khai.

Buổi chiều điều trần hôm đó vào ngày 12 tháng 7. Sang trọng trong bộ com-lê chỉnh tề với bộ ria mép đã cắt tỉa gọn gàng, Fred Trump ngồi ở bàn nhân chứng bên cạnh các luật sư. Cũng như mọi nhân chứng khác, Trump được bố trí ngồi ở sàn dưới và vì thế mà phải ngước nhìn lên bục, nơi chủ tọa ngồi như vị quan tòa trong phòng xử án hay vua ngồi trên ngai vàng. Nhưng Trump không cư xử như một người đang van xin hay người bị buộc tội. Thay vào đó, ông nói đĩnh đạc về những phương pháp vòng vèo nhưng đúng luật mà mình đã sử dụng để có lợi nhiều nhất cho bản thân, từ một chương trình mà dường như chủ yếu được thiết kế để có lợi cho một chủ thầu xây dựng biết đọc quy tắc luật lệ thành thạo như đọc một bản vẽ thiết kế.

Thi thoảng, buổi lấy lời khai của Trump diễn biến với những câu hỏi-đáp kiểu chơi chữ hài đáng giá như “Ai trước?” của Abbott và Costello vậy. Khi được hỏi về thời điểm mua đất, Trump trả lời, “Năm năm, tám năm hoặc mười năm” về trước. Khi hỏi về ước tính chi phí dự án bao gồm 5% “chi phí thiết kế”, mà hầu hết rơi vào túi mình, Trump khăng khăng rằng con số đó chỉ được bao gồm để làm hài lòng FHA. Khi vị Thượng nghị sĩ đầy nghi ngờ Capehart gây sức ép cho ông, Trump thêm vào, “Và luật quy định như vậy”.

“Luật quy định gì?” Capehart hỏi.

“5% phí thiết kế”.

“Anh đã bao giờ thấy một quy định nào nói thế chưa?” “Chưa, tôi chỉ là nhà thầu xây dựng”.

“Vậy làm sao anh biết những quy định này cho phép 5% chi phí thiết kế xây dựng?”

“Vì FHA sẽ không cho phép nếu như luật không cho phép”.

Mọi thứ cứ diễn biến như vậy đến gần hết buổi chiều, Trump thỉnh thoảng nói, “Đó là một câu hỏi không dứt khoát”, và lao vào mô tả những cách thức phức tạp mình sử dụng để vắt kiệt tối đa lợi nhuận từ người nộp thuế. Ví dụ ông giải thích, rằng đất đai trong dự án xây dựng Beach Haven được nắm giữ bởi quỹ tín thác dành cho các con ông. Tuy nhiên, các tòa nhà lại được sở hữu bởi sáu công ty khác. Hàng năm, sáu công ty này trả tiền tiền thuê cho quỹ tín thác – mà thực ra là cho các con ông – cho việc sử dụng đất. Theo điều khoản hợp đồng cho thuê, con cái của Trump có thể nhận được khoản lợi nhuận thuần 60.000 đô la hoặc hơn mỗi năm trong 98 năm nữa. Và sau đó hợp đồng cho thuê sẽ được gia hạn tiếp 99 năm nữa.

Cũng với tính cách ngay thẳng đó, Trump giải thích cách ông tự thanh toán chi phí tổng thầu được bao gồm trong bản dự tính mà ông nộp cho FHA, và cách ông làm dày ví tiền thông qua việc để một công ty này làm việc với một công ty khác của mình. Đối với các thượng nghị sĩ, điều này đồng nghĩa với việc một người đàn ông cắt cỏ trên sân nhà mình và khăng khăng phải đòi trả tiền công cho việc đó. Trump quả quyết rằng mình giống một người thợ may hơn, trả lương thấp cho người phụ việc để may lại một bộ com-lê và sau đó tính tiền khách hàng trọn giá. Nếu chất lượng như nhau nhờ sự giám sát của người thợ may, tại sao anh ta không được nhận tiền?

Trong thiết kế của Trump tại Beach Haven, ông nộp bản kế hoạch cho chính phủ đòi thêm chi phí xây dựng cao để cho phép ông vay nhiều tiền hơn và nhận được sự phê duyệt của chính phủ để áp giá thuê cao hơn. Con số tổng tính toán cuối cùng của dự án cho thấy Beach Haven được xây với chi phí thấp hơn dự tính 4 triệu đô la. (Tương tương với 35 triệu đô la năm 2015.) Giá thuê nhà cao được thiết lập khi dự án đã phê duyệt vẫn được áp đặt ngay cả khi lợi nhuận khủng bị tiết lộ, bởi vì FHA cho phép điều đó. Tương tự, số tiền còn lại từ khoản vay nợ xây dựng của FHA vẫn nằm trong tài khoản ngân hàng của Trump. Theo ông thì số tiền này là mình đường hoàng kiếm được, và về mặt kỹ thuật mà nói, cũng chẳng phải thu nhập cá nhân. Như ông giải thích, trong bao lâu ông không bỏ túi số tiền này, thì 4 triệu đô la đó có thể được coi là quỹ dự phòng cho Beach Haven.

Với sự trợ giúp thi thoảng từ các luật sư của mình, Trump làm chứng hơn hai giờ liên tục. Hầu hết những điều ông nói sẽ làm bức xúc bất kỳ ai tin rằng những đồng tiền thuế được đầu tư qua chương trình của FHA sẽ được dùng cho những mục đích công cao quý hỗ trợ các cựu chiến binh nhiều nhất có thể. Nhưng Trump và các chủ thầu lại nói rằng khoản lời trên trời rơi xuống đó là khoản tiền đền đáp cho công trình xuất sắc họ đã làm trong việc xây dựng hàng chục nghìn ngôi nhà với tốc độ thần tốc như vậy. Bất kỳ sự ám chỉ về việc ông đã vi phạm quy định hay điều luật nào đều “hoàn toàn sai, và điều đó làm tổn hại tới tôi”, Trump nói đầy căm phẫn. Ông ấy mới là người phẫn nộ, chứ không phải các thượng nghị sĩ, do “những tổn hại không kể xiết đối với địa vị cũng như danh tiếng của tôi”.

Mặc dù Fred Trump rõ ràng đã xúc phạm tới tinh thần của chương trình FHA, ông vẫn không hề bị cáo buộc phạm tội. Nhiều người Mỹ thậm chí còn ngưỡng mộ và cổ vũ cho một người đàn ông tham vọng và khôn ngoan như ông, người hiểu rõ quy luật của xã hội và khai thác chúng theo hướng có lợi cho mình. Trump chính là người như vậy; một nhân vật New York cổ điển bước ra từ hồi ký một vụ tham nhũng chính trị trong Thời kỳ vàng son mang tên Plunkitt của Tammany Hall. Plunkitt ở đây là George Washington Plunkitt, một người làm luật bang New York thế kỷ XIX, nổi tiếng với câu nói, “Tôi nhìn thấy những cơ hội và tôi tóm lấy chúng”. Một trong những bài tiểu luận nổi tiếng nhất của Plunkitt tập trung vào thứ mà ông gọi là “sự hối lộ trung thực”, là khoản mà các chính trị gia nhận để đảm bảo những người bạn của họ được hưởng những đặc quyền, kể cả sự giúp đỡ trong các thương vụ bất động sản.

Sự hóm hỉnh tinh quái trong Plunkitt hoàn toàn tương phản với những quan sát gay gắt của Thorstein Veblen, người cũng từng viết một cuốn kinh điển về Thời kỳ vàng son. Trong cuốn In The Theory of the Leisure Class (Tạm dịch: Lý thuyết về giai cấp nhàn rỗi ), Veblen chỉ ra rằng giới thượng lưu Mỹ sống theo lối tham lam vô tận và trái đạo đức, được che đậy bởi vẻ bề ngoài học thức và cách hành xử đứng đắn. Quyền lực hơn và cũng vì thế mà nguy hiểm hơn những người làm thuê và ăn bám của Plunkitt, những thành viên trong tầng lớp nhàn rỗi của Veblen được thúc đẩy bởi những khối tài sản kếch sù tích lũy bởi những người đàn ông tàn bạo, những người tận hưởng “thoát khỏi sự thận trọng, đồng cảm, trung thực và tôn trọng đối với cuộc đời”.

Được biết đến như những “ông trùm cướp bóc”, đối tượng của Veblen mang những cái tên như Rockefeller, Morgan, Carnegie và Vanderbilt. Trong những thành tựu tuyệt vời nhìn ngay thấy được của những người này, cùng sự tiêu xài hoang phí và sự theo đuổi những thú vui tốn thời gian như dong thuyền và chơi gôn, Veblen thấy một nỗ lực có mưu tính để làm kẻ khác xao nhãng khỏi việc theo đuổi của họ và thúc đẩy sự ngưỡng mộ và bắt chước. Những gia tài lớn đó cũng mua được lối đi cho những người được bảo hộ và con cháu đến những tầng cao nhất của giới kinh doanh – tài chính, độc quyền công nghiệp, dầu và khoáng sản – nơi mà địa vị của họ sẽ được bảo hộ với sự trợ giúp của các cố vấn, luật sư, và nhiều người khác cũng mong muốn gia nhập vào giai cấp nhàn rỗi đó.

***

Vào những năm 1890, khi Plunkitt đang viết những bài tiểu luận của mình và Veblen đang giảng dạy tại trường Đại học Cornell, bố của Fred Trump không thể tiếp cận với tổ chức Tammany Hall hay tầng lớp nhàn rỗi. Sinh ra và lớn lên ở Đức, ông di cư từ Bremen tới Southampton vào tháng 10 năm 1885, trên khoang hạng bét của Eider, con tàu thủy chạy bằng hơi nước đóng tại Glasgow. Mới tuổi mười sáu, Friedrich được đào tạo để làm thợ cạo trong một đất nước đã quá thừa những chàng trai trẻ biết sử dụng kéo và dao cạo.

Ông của Donald Trump đặt bước chân đầu tiên lên mảnh đất Hoa Kỳ tại một trung tâm di cư tại Castle Garden. Nơi đây từng có một pháo đài nằm trên một hòn đảo được hình thành từ bãi chôn rác ở rìa phía nam Manhattan. Những người dân nhập cư đến đây phải qua một loạt kiểm tra nghiêm ngặt trước khi được phép đi qua cây cầu vào khu phố. Một khi đã an toàn tại thành phố New York, họ được tự do đi bất cứ đâu trong địa phận và lãnh thổ Hoa Kỳ. Cũng như nhiều người mới đến khác, Friedrich Drumpf được các nhân viên phụ trách nhập cư đổi tên. Theo hồ sơ chính phủ, ông rời khỏi Castle Garden với cái tên Friedrich Trumpf, và từ đây cái tên này đã theo ông nhiều năm sau đó.

Sau sáu năm ở New York, Friedrich theo dõi tin tức về một cuộc bùng nổ khai thác mỏ ở miền Tây, nơi có nhiều thành phố và thị trấn đang phát triển với tốc độ nhanh. Tại phố đèn đỏ ở Seattle, ông dần phát đạt khi làm chủ một nhà hàng phục vụ những bữa ăn ấm cúng và gái mãi dâm trong phòng riêng. Đây không hoàn toàn là câu chuyện thần thoại của Horatio Alger sống dậy, nhưng ở một đất nước vốn coi trọng tài sản ngang đức hạnh, Friedrich trở thành một người Mỹ chân chính và có phẩm hạnh. Bảy năm sau ngày đầu đặt chân tới New York, ông tới Tòa án bang Washington Hoa Kỳ và, sau khi từ bỏ “bổn phận và lòng trung thành” với “Vua William II nước Đức”, đã ký tờ khai xác nhận ông là công dân nước Mỹ. Trong tờ khai này, chữ f trong tên Trumpf đã biến mất.

Sau khi trở thành một công dân và một doanh nhân với cái tên Trump, Friedrich tìm kiếm cơ hội làm giàu. Và ông đã phát hiện một trại khai thác mỏ ở dãy núi Cascade gọi là Monte Cristo, đang quá tải với những người thăm dò vàng và bạc. Nhìn thấy một nguồn tiền đáng tin cậy ở những người này hơn là trong đất, Trump giả vờ tuyên bố đã tìm thấy vàng trong một miếng đất, và điều này đã cho phép ông nắm quyền kiểm soát tài sản đất đai quý báu mà không phải thực sự trả tiền cho nó. Trump không cố gắng chứng minh lời tuyên bố của mình mà thay vào đó, ông xây dựng một nhà trọ. Nhà trọ đó là một thành công lớn. Lợi nhuận của Friedrich lại càng lớn hơn nữa khi ông chẳng mất chút tiền thuê để mua địa điểm.

Khi biến sức mạnh trí tuệ và sức lao động vất vả thành của cải, Trump đã chứng tỏ mình là một người Mỹ thực thụ. Trong những năm 80, Tây Bắc Thái Bình Dương gần như không có luật pháp, và khu vực này đầy những đàn ông, phụ nữ thoải mái khai thác nền văn minh còn chưa được thành hình. Nghi thức chẳng mấy quan trọng trong rừng núi tách biệt, nên tính táo bạo và gan lì có lẽ đã đủ để đem đến thành công. Người kinh doanh ngoài vòng pháp luật dần dần thay thế chiến binh da đỏ Anh-điêng trong vai trò là người canh giữ vùng biên, và không ai ở một nơi như Monte Cristo cảm thấy bất ngờ khi nghe tin một người đàn ông đơn giản là chiếm đất của một người khác. Trump hẳn phải cả gan hơn đa số vì ông chấp nhận việc vận chuyển gỗ và thiết lập việc kinh doanh trên mảnh đất của người khác, nhưng hầu hết những người ở đây đều sống và khai thác mỏ trên những mảnh đất mà mình không sở hữu.

Và cũng sẽ chẳng ai lấy làm ngạc nhiên khi biết rằng Monte Cristo hóa ra là một lời hứa giả dối được duy trì để John D. Rockefeller, người mà chính sự đầu cơ của ông đã chấm dứt cơn sốt vàng, bạc, có thể trốn thoát với lợi nhuận lớn. Năm 1891, người đàn ông giàu nhất nước Mỹ này đã đầu tư vào vùng mỏ dựa trên các báo cáo lạc quan của các nhà địa chất học. Rockefeller xây dựng một nhà máy xử lý lớn để vận chuyển quặng dọc đường ray mới. Tuy nhiên, việc sản xuất khá tồi tệ, sau cùng Rockefeller và các thành viên nghiệp đoàn hiểu rằng các nhà địa chất đã sai. Họ lặng lẽ bán nhà máy với giá lời và cầm tiền quay trở về miền Đông.

Khi bí mật của Rockefeller bị tiết lộ – rằng không có quặng nào ở đó cả - và Monte Cristo bị bỏ hoang, người ta phàn nàn về sai lầm của các nhà địa chất và sự rút lui lén lút của những người New York. Nhưng việc đó thì mang lại điều gì tốt đẹp chứ? Hơn nữa, một cuộc sốt vàng mới lại bắt đầu ở khu vực Klondike phía tây bắc Canada. Gần một trăm ngàn người chạy loạn về phương bắc sau khi hai chuyến tàu đến Seattle mang theo những người thăm dò ôm về số vàng có giá trị một tỷ đô la năm 2015. Friedrich Trump khởi hành tới Yukon với ý định lặp lại thành công tại Monte Cristo. Sau khi đặt chân tới Alaska, ông phải trải qua chuyến đi cơ cực, chết chóc nhất có thể tưởng tượng nổi giữa vùng hoang vu. Trump bắt đầu quản lý một nhà hàng mái lều chuyên phục vụ các món thịt ngựa, từ những con ngựa hết tuổi chạy xe đường dài. Không lâu sau một cơ sở kinh doanh thực sự được xây dựng từ những tấm ván gỗ – Nhà hàng khách sạn New Arctic – nơi một lần nữa nhà hàng của ông cung cấp dịch vụ gái mại dâm. New Arctic lần đầu tiên được xây dựng tại thị trấn Bennett và sau đó trôi nổi trên hồ và dòng suối đến nơi định cư lớn hơn tại White Horse. Lại một lần nữa, Trump chiếm mảnh đất mình không thực sự sở hữu, ông mở cửa nhà hàng cả ngày lẫn đêm và kiếm nhiều tiền hơn bất cứ người tìm vàng nào. Khi cuộc bùng nổ chấm dứt, ông rời White Horse, để lại New Arctic cho một cộng sự, người này không lâu sau đó đã kinh doanh phá sản.

Giàu có và ở vào cái tuổi gấp đôi số tuổi khi mới tới Mỹ, Friedrich Trump, lúc này ba mươi hai, tới New York, rồi bắt tàu trở về Đức với ý định tìm một người vợ ở đó. Theo một ghi chép, ông mang cùng mình gia tài trị giá hơn 8 triệu đô la tính theo thời giá năm 2015. Năm 1905, ông quay về New York cùng vợ mình, Elizabeth Christ Trump. Bà mang thai một bé trai, em bé được sinh ra ở Mỹ và được đặt tên Frederick (không phải Friedrich) Christ Trump.

Người cha trẻ Friedrich sử dụng số tài sản kiếm được ở Yukon đầu tư vào bất động sản. Ông tập trung đầu tư khôn ngoan vào khu phố Queens uể oải, nơi cư ngụ rải rác của chưa đến hai trăm nghìn người. Một chiếc cầu mới tới Manhattan đang được xây dựng cùng tuyến đường hầm tàu hỏa. Chiếc cầu được thông vào năm 1909. Tới năm 1910, khi Tuyến đường sắt Long Island bắt đầu chạy các chuyến từ Queens tới nhà ga Pennsylvania mới và lộng lẫy, có 284.000 người đang sống ở khu phố này. Các chủ đầu tư nhanh chóng xây dựng các căn hộ, nhà ở. Các tòa nhà thương mại dần nhô lên dọc các khu Hillside, Jamaica và đại lộ Atlantic. Tới năm 1920, Queens trở thành nơi cư trú của gần nửa triệu người.

Friedrich Trump có thể nhận biết được đâu là một vụ sốt vàng khi bắt gặp. Lên kế hoạch làm giàu bằng cách đầu tư vào nhà đất, ông thường xuyên tới gặp các đại lý bất động sản, thường dẫn cả con trai đi cùng. Một trong những chuyến thăm ấy đã làm ông mắc bệnh, vào tháng 3 năm 1918. Chỉ trong vòng vài giờ, ông cảm nhận những triệu chứng đầu tiên của bệnh cảm cúm. Theo một vài ghi chép, cái chết của ông hoàn toàn là do “cúm Tây Ban Nha”, đại dịch đã lấy đi tính mạng của 775.000 người Mỹ trong khoảng thời gian 1918 - 1919. Nhưng trong gia đình, rượu cũng có thể là một phần nguyên nhân.

Bỗng nhiên trở thành người đàn ông của gia đình, chàng thanh niên Frederick bắt đầu phải làm việc và đóng góp cho gia đình khi cuộc khủng hoảng kinh tế rộng khắp cả nước – cuộc suy thoái năm 1920 - 1921 – cuốn phăng gần hết của cải của gia đình. Cậu tham gia các lớp học buổi tối, bổ sung thêm với các lớp học dưới dạng trao đổi thư từ về thương mại xây dựng và ngay khi học hết trung học, cậu bắt đầu đi làm thuê cho một chủ xây dựng. Cậu bắt đầu từ vị trí một người giúp việc chưa có nghề, đẩy xe chở hàng đống vật tư nặng. Ngày nào tốt thì cậu có một con ngựa làm việc cùng. Những ngày không may, cậu lại thay ngựa làm việc. Tận tụy và khỏe mạnh, cậu nhanh chóng được cho lên làm thợ mộc và bắt đầu học những mánh khóe cùng nghề xây dựng - nhà đất.

Ở tuổi hai mươi mốt, với tham vọng mãnh liệt, Fred Trump bắt đầu kinh doanh cùng mẹ, một người có đủ sự chín chắn để làm yên lòng bất cứ ai làm ăn với công ty E. Trump and Son. Quả thật không còn thời điểm nào tốt hơn nữa. Thành phố New York bước vào thời kỳ phát triển bùng nổ với dân số tăng 20% trong vòng một thế kỷ. Trở thành thành phố lớn nhất thế giới, ảnh hưởng văn hóa và kinh tế của New York như làn sóng lay động khắp nước Mỹ và khắp thế giới. Nhờ những thước phim thời sự và những bức ảnh in, ý niệm của thế giới về thành phố New York là những tòa nhà chọc trời, rạp chiếu bóng và đường phố Manhattan; và với sự giúp đỡ của vị thị trưởng trẻ Jimmy Walker, khu phố dần trở thành đại diện cho sự giàu sang, quyến rũ, và tham nhũng tới mức độ vừa hấp dẫn vừa đáng sợ. Mặc dù những phần tưởng thưởng khổng lồ đang chờ đợi những người có thể lập nghiệp ở Manhattan, sự canh tranh ở đây vô cùng khốc liệt. Gia đình Trump lựa chọn lối đi an toàn, bám lấy những khu phố vòng ngoài của Brooklyn và Queens. Từ những dự án, từng ngôi nhà một, họ tăng dần thành một nhóm nhỏ các ngôi nhà trên những khoảng đất đã được chia nhỏ. Trong vòng hai năm, họ đã hoàn thành và bán được hàng tá ngôi nhà, thu mua thêm nhiều mảnh đất lớn hơn nữa gần bờ biên ngoại ô quận Nassau.

West Egg trong tiểu thuyết Đại gia Gatsby của F. Scott Fitzgerald chính là nằm trên bờ bắc quận Nassau, và những ngôi nhà mới được xây quanh khu vực cao sang này đều mang những dấu ấn đặc biệt. Dân số của Queens tăng nhanh hơn bao giờ hết so với thập kỷ trước, đẩy giá nhà đất lên tới mức kỷ lục. Khi thời đại “những năm hai mươi gầm thét” tạo ra bong bóng bất động sản, gia đình Trump đang xây dựng những căn nhà lớn hơn, trên những mảnh đất lớn hơn, và tô điểm cho chúng những họa tiết kiến trúc để hấp dẫn những người muốn kiếm tìm sự thể hiện cho thành công. Đã có thời điểm, khi một ngôi nhà điển hình ở Mỹ có giá 8.500 đô la, thì gia đình Trump lại xây dựng căn nhà với giá 30.000 đô la.

Vụ sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929 thay đổi những điều mà nhiều độc giả thấy trong tiểu thuyết của Fitzgerald – nó trở thành một câu chuyện cảnh báo – và chấm dứt cơn bùng nổ nhà đất thực sự ở Queens. Những tai ương đến từ Phố Wall lan tràn khắp nơi theo mọi hướng, trở thành cuộc Đại khủng hoảng của những năm 1930. Nhiều người làm thuê bị mất việc tới mức tỷ lệ thất nghiệp vốn trước đây chỉ quanh 5%, giờ đây đã tăng vọt lên hai chữ số. Khi bắt đầu có những hàng dài phát chẩn, hầu hết mọi người đều không tiêu xài nữa, kể cả những người có tiền. Cố níu lấy những căn nhà mà chẳng ai có thể hoặc sẽ mua, E. Trump and Son phá sản. Fred mở một cửa hàng tạp hóa, kiếm tạm khoản lời đủ sống, và chờ đợi thời cơ để quay về bất động sản.

***

Nền kinh tế Hoa Kỳ chạm đáy vào năm 1933, khi cuộc Đại khủng hoảng đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên tới 25% và giá trị nhà ở giảm 20%. Nhiều nơi điều kiện còn tồi tệ hơn nhiều với hàng triệu người mất việc, vật lộn từng ngày để trả tiền mua thức ăn, quần áo và chỗ ở; nhưng những con số chẳng nói lên điều gì về nỗi sợ hãi, lo lắng cũng như tuyệt vọng của họ. Việc tịch thu tài sản đã buộc phần lớn các gia đình phải ra khỏi nhà. Chỉ riêng trong một ngày tháng Một đã có mười lăm căn nhà bị tịch thu vì không thanh toán được tiền thế chấp, bị đem đi bán đấu giá tại New York.

Ngạc nhiên thay, giữa tất cả những ảm đạm đó, một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thời đại lại viết về lịch sử huy hoàng, tựa đề The Epic of America (Tạm dịch: Thiên hùng ca Mỹ ), giới thiệu thế giới về khái niệm “giấc mơ Mỹ”. Tác giả James Truslow Adams định nghĩa giấc mơ đó là niềm tin chung rằng mỗi một người công dân đều được có cơ hội để sống “một cuộc đời trọn vẹn nhất có thể trong khả năng”. Khái niệm này không chỉ đơn thuần mang tính kinh tế. Adams nhấn mạnh đến phẩm giá và sự tôn trọng mà mỗi người đều kiếm tìm – đó là những yếu tố chính của giấc mơ – và trăn trở về “cuộc vật lộn của một người đối đầu với tất cả”, mà ông đổ lỗi cho đầu cơ thái quá trong những năm 1920 và cuộc khủng hoảng. Sau khi cuốn sách được xuất bản cuối năm 1931, Adams dành hơn một năm để du lịch và viết về niềm hy vọng rằng cuộc khủng hoảng sẽ nhắc nhở con người quay về với những giá trị ít mang tính vật chất hơn. Tới năm 1934, khi tình trạng tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng dường như đã qua, ông ghi chép lại rằng có quá nhiều đồng hương của ông lại tiếp tục nỗi ám ảnh của họ với việc “kiếm tiền và tiêu xài” và cảnh báo về “một sự điên cuồng khác” của việc đầu cơ.

Adams không phải là người duy nhất sợ điều đó. Vào tháng 3 năm 1934, hàng trăm người dân Brooklyn và Queens bất ngờ xông tới tìm các nhà làm luật bang Albany để yêu cầu họ làm gì đó giúp người dân giữ lại nhà cửa và ngăn chặn những kẻ đầu cơ nhà đất. Rất nhiều chủ nhà ở hai phố này đã phải tìm kiếm sự hỗ trợ qua một chương trình mà cơ quan đó đang xử lý chậm hẳn một năm. Matthew Nappear, người đại diện cho những chủ nhà gửi đơn kiến nghị, nói rằng “Khi thị trường bất động sản hồi phục, là khi những kẻ cho vay nặng lãi và bọn đầu cơ thu lời. Rất nhiều những khoản tài chính khổng lồ được xây dựng theo cách đó. Điều này không nên để xảy ra một lần nữa”.

Nappear đã nói đúng một điều. Khủng hoảng nhà đất của người này lại là cơ hội của người khác. Tất cả các thị trường đều hoạt động như vậy, cung cấp tiền cho các nhà đầu tư để có cơ hội thu mua – cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, và hàng hóa – khi giá cả giảm. Thực tế này không bao hàm sức nặng cảm xúc nhưng lại là sự thật căn bản duy trì hoạt động của nền kinh tế tư bản. Nhưng khi nói đến bất động sản, sự khác biệt là “công cụ” đầu tư có thể là nhà ở của một người nào đó. Một ngôi nhà, không giống như một chứng nhận cổ phiếu, mà còn mang theo cả ý nghĩa đặc biệt. Nhà là nơi trú ẩn an toàn, thoải mái, thậm chí còn là danh tính; nhà không chỉ là nơi chốn mà còn là nơi trái tim mỗi người hướng về. Chúng ta không mơ về những danh mục chứng khoán và quỹ tương hỗ. Chúng ta mơ về những ngôi nhà và những căn phòng từ hồi còn bé thơ.

Những yếu tố thêm vào đó khiến bất động sản khác biệt với các loại hình đầu tư khác. Vì một nhẽ, hầu hết tài sản đất đai được mua với sự trợ giúp của một khoản thế chấp, điều đó nghĩa là chỉ cần một khoản tiền mặt tương đối nhỏ có thể dùng làm khoản vay cho khoản mua lớn hơn nhiều. Hơn nữa, tài sản ở đây, cụ thể hơn là đất đai, là vĩnh viễn và cố định. Cổ phiếu và trái phiếu và những công ty mà chúng đại diện thường và có thể biến mất không một dấu vết. Trừ trường hợp chính phủ thu mua và chủ đất phải được đền bù, những mảnh đất sở hữu tư nhân luôn có giá trị của nó. “Họ không thể tạo ra thêm đất đai được”, người ta nói để truyền đạt sức hấp dẫn đặc biệt của bất động sản. Những từ ngữ ấy chuyển tải một điều gì đó nguyên thủy đến mức nó thường được biết đến hay nói đúng hơn là được cảm nhận bởi bất kỳ sinh vật nào từng bảo vệ lãnh thổ của mình khỏi kẻ thù. Dù đó là mảnh đất hay khu rừng, chẳng nơi nào giống nơi này.

Phép màu bất động sản chẳng có gì bí mật cả. Trong những thành phố và thị trấn đang phát triển, các chủ sở hữu nhà đất hiểu rằng nhu cầu mạnh sẽ đẩy giá trị tăng cao, và nhiều người sẽ bán những lợi nhuận trên giấy tờ đổi lấy tiền mặt. Nhưng khi nhu cầu và giá cả tiếp tục tăng cao, ngày càng nhiều chủ nhà đất tìm cách kiếm tiền trên những cơ hội đó, thị trường bước vào giai đoạn bong bóng bất động sản. Cung khi đó vượt xa cầu và rồi bong bóng vỡ, giá sụt giảm. Những kẻ đầu tư khôn ngoan là những kẻ tham gia trò chơi khi giá đang ở mức chạm đáy và thoát ra khỏi đó trước khi nó nổ tung.

Vào những năm 30 ở New York, những kẻ đầu tư khôn ngoan ấy xoay quanh các tòa án, nơi thẩm phán giải quyết các vụ phá sản, tịch thu tài sản thế nợ và thanh lý tài sản bất động sản ở những mức giá vô cùng thấp. Bản thân là những người làm chính trị, các thẩm phán này hiểu rằng mặc dù luật pháp có chế tài cho các hành vi của họ, nhưng những người chơi có mối quan hệ tốt vẫn có thể được xử lợi bất cứ khi nào có thể. Bạn bè và đồng minh là những người được ghi danh ủy thác cho các món bất động sản tốt bị cưỡng chế trong các vụ phá sản và là những người đầu tiên có thể tiếp cận tài sản đó. Với đủ thông tin cần thiết, các nhà đầu tư quen biết còn có thể tiếp cận những chủ nhà đang chậm các khoản thanh toán và đưa ra giá mua căn nhà hoặc chút đất, trước khi người cho vay tịch thu tài sản hoặc thành phố ra quyết định nắm giữ tài sản vì nợ thuế. Người bán sẽ thoát khỏi áp lực và sự xấu hổ nếu bị đuổi đi, trong khi người mua có thể thu mua được món tài sản mà không phải rắc rối làm việc với tòa án hay cạnh tranh với các nhà đầu tư khác.

Thiếu mối quan hệ để nắm bắt những cơ hội dễ dãi đó, Fred Trump quan sát các động thái phá sản/tịch thu tài sản thế nợ, hy vọng có thể mở ra một cánh cửa có thể khai thác. Ông học thuộc tên và thói quen của những người quyền lực đang điều hành các hội Đảng Dân chủ của thành phố và xem xét sổ ghi án tại tòa. Vào cuối năm 1933, các khiếu nại chống lại công ty Lehrenkrauss & Co. đã thu hút sự chú ý của Trump, đây là một trong những công ty thế chấp nhà đất lớn nhất tại Brooklyn. Được chính quyền cấp phép hoạt động như một ngân hàng đầu tư, công ty thuộc dạng sở hữu gia đình và đã hoạt động hơn năm mươi năm. Vào những năm 20, người người nhà nhà ở Mỹ chạy đua theo cuộc bùng nổ tiền tệ, Lehrenkrauss bán mọi thứ từ ngoại tệ cho đến vàng. Tuy nhiên, việc kinh doanh chính của công ty là bán trái phiếu được đảm bảo bằng các gói tài sản cầm cố lớn. Rất nhiều người nắm giữ trái phiếu là dân di cư Đức mới đến, những người đã an tâm đầu tư khoản tiết kiệm của mình vì danh tiếng tốt của ngân hàng.

Gia đình Lehrenkrausses nổi tiếng tới mức việc họ đi đâu làm gì cũng được ghi lại trên các trang báo xã hội - Charles F. Lehrenkrauss giải trí trên du thuyền tại Vịnh Manhasset – và những vụ ly hôn của họ thì xuất hiện trên mục báo tin tức. (Vợ của J. Lester Lehrenkrauss, Beatrice, đạt được thỏa thuận ly hôn với ông nhờ một phiên tòa tại Reno, Nevada.) Cúp Lehrenkrauss được trao mỗi năm cho những học sinh đứng đầu ở trường học địa phương, và các thành viên trong gia đình được mời vào các vị trí trong nhiều hội đồng và ủy ban. Vào tháng 4 năm 1929, thành viên lớn tuổi nhất trong gia đình Lehrenkrauss, Julius được bổ nhiệm vào ủy ban của công ty tài chính mới mang tên Brooklyn Capital. Ngay tháng sau đó, ông tham gia hội đồng cố vấn Bộ phận Tín dụng Hamilton của Ngân hàng Chase National.

Cả ba người đàn ông nhà Lehrenkrauss – Julius, Charles và Lester – được nêu tên đích danh trong đơn khiếu nại ngân hàng mà các nhà đầu tư nộp lên Tòa án Liên bang Brooklyn. Theo các tờ đơn này, các nhà đầu tư nghi ngờ công ty không có khả năng trả nợ và các giấy nợ mà công ty đã bán gần như không có giá trị. Hàng nghìn người nắm giữ trái phiếu phẫn nộ với câu chuyện lừa dối bị phanh phui trong các phiên điều trần. Như Julius giải thích, ông bán những trái phiếu với giá trị gấp nhiều lần giá trị tài sản thế chấp. Cổ tức được trả bằng các doanh thu mới, giống như mô hình Ponzi, và tiền được chuyển từ tài khoản này sang tài khoản khác để tạo ấn tượng rằng các hoạt động của công ty vẫn có khả năng trả nợ. Khi công ty gần bờ vực phá sản, Julius đã rút 1.900 đô la tiền mặt, tất cả bằng tờ bạc mệnh giá 20 đô la, bởi vì theo như ông ta nói, ông “đang hy vọng vào tương lai”.

Trước khi vụ thú tội kết thúc, các điều tra viên phát hiện rất nhiều chứng thư bị thiếu trong tài liệu lưu trữ của công ty và gần như tất cả các thành viên khác trong công ty không hề biết Julius đã thua lỗ hơn 450.000 đô la – tương đương gần 8,1 triệu đô la trong năm 2015 – trên thị trường chứng khoán. (Một trong những khoản đầu tư của ông vào một công ty đồng chỉ sản xuất được 52,26 đô la quặng.) Một người cháu kể lại rằng Julius gần đây có nói với cậu ta, “Cổ phiếu chắc chắn sẽ tăng giá”. Không thể trả nổi tiền thuê luật sư bào chữa và bị chứng cứ dồn ép, Julius mặc áo sơ mi cổ cánh én, quần sọc và áo vét đen đến tham dự phiên tòa nơi ông nhận tội trộm cắp lớn. Luật sư của ông nói rằng Lehrenkrauss sẽ chấp nhận án phạt “như một người đàn ông”. Vị thẩm phán, một người bạn lâu năm của bị cáo, tuyên bố Lehrenkrauss chịu án phạt từ 5 đến 10 tại nhà tù bang Sing Sing.

Mặc dù trái phiếu của Lehrenkrauss vô giá trị, nhưng một phần nhỏ công ty, bộ phận thu các khoản thanh toán tài sản thế chấp từ những người vay nợ, vẫn còn một phần giá trị. Các thành viên ủy thác được chỉ định bởi tòa án mời thầu cho phần kinh doanh này. Một công ty dịch vụ tài sản thế chấp lớn, Home Title Guarantee tham gia cạnh tranh bỏ thầu. Các nhà thầu khác ít được biết đến nhưng có mối quan hệ tốt hơn với bộ máy chính trị tại Brooklyn. Fred Trump, người đã xoay xở nắm được nhiều tài sản cầm cố qua nhiều ngôi nhà mình đã bán, thêm thắt vào hồ sơ của bản thân bằng cách nói với tòa rằng ông đã làm việc trong ngành kinh doanh bất động sản và tài sản thế chấp được mười năm rồi. (Lời khẳng định này có nghĩa ông đã bắt đầu bán nhà từ khi còn là học sinh trung học.) Nhưng kể cả với lời khuếch trương này, ông cũng sẽ không thắng thầu nếu không có lợi thế đặc biệt.

Trump kết thân những người môi giới có quyền lực chính trị tại Brooklyn và hợp tác với một nhà thầu khác ở Queens là William Demm. Lo ngại về nhóm đông đảo các nhà đầu tư của Lehrenkrauss có thể cản trở thương vụ, hai người tới tham dự một trong những cuộc họp của các nhà đầu tư tại Trường Trung học Bushwick. Các nạn nhân sợ rằng công ty cũ một ngày nào đấy có thể phục hồi và họ sẽ bị tươc đoạt bất kỳ thứ gì có giá trị còn lại trong việc kinh doanh dịch vụ tài sản thế chấp. Chỉ có phép màu mới làm Lehrenkrauss hồi sinh lại được, nhưng Trump hiểu được cảm xúc của các chủ nợ. Ông và Demm hứa rằng nếu Lehrenkrauss có khả năng phục hồi, họ sẽ bán việc kinh doanh dịch vụ tài sản thế chấp với khoản lợi nhuận ròng chỉ 1.000 đô la. Tất cả những gì hai người yêu cầu là nhóm các nhà đầu tư ủy thác vụ bỏ thầu cho những người tòa án chỉ định. Một thỏa thuận giữa hai bên đã được chốt, và tòa án nóng lòng muốn tránh mâu thuẫn với các nạn nhân của Lehrenkrauss, đã chấp nhận thầu của Trump/Demm.

Mặc dù họ có thể kiếm một chút tiền bằng việc xử lý các khoản tài sản thế chấp, nhưng giá trị thực sự của việc kinh doanh mà Trump và Demm thắng thầu nằm ở những thông tin họ thu thập được qua các hoạt động kinh doanh của Lehrenkrauss. Theo các báo cáo gần nhất của công ty, họ phát hiện được những chủ nhà nào chậm thanh toán và khi nào thì tới hạn tịch thu tài sản. Với những thông tin này, họ có thể đề nghị mua tài sản đất đai giảm giá trước cả khi chúng ra thị trường.

Khi Fred Trump mua tài sản đất đai, ông tập trung hết vào khu dân cư East Flatbush của Brooklyn, nơi mà chỉ ba mươi năm về trước, những người nông dân đã trồng trọt canh tác để cung cấp thực phẩm cho các chợ ở Manhattan. Việc chuyển mình từ khu nông thôn sang thành thị bắt đầu khi công ty bất động sản Wood, Harmon thuyết phục công ty Rapid Transit mở rộng dịch vụ xe điện vốn trước đây chỉ dừng ở công viên Prospect gần đó. Trong vòng một năm, Wood, Harmon xây được năm mươi ngôi nhà. Khu dân cư phát triển thậm chí còn nhanh hơn khi công ty Interborough Rapid Transit của August Belmont mang hệ thống tàu điện ngầm tới Đại lộ Nostrand. Vậy là bỗng nhiên những người đi làm bằng xe tàu điện có thể làm việc thuận tiện hầu như bất kỳ nơi đâu khắp Manhattan khi East Flatbush nở rộ những căn nhà cho một hộ gia đình, hai hộ gia đình và các tòa nhà nhiều căn hộ.

Cuối những năm 30, Fred Trump dồn các mảnh đất lại với nhau thành những vùng đất rộng hơn cho các dự án xây dựng lớn hơn, dao động từ vài chục cho tới vài trăm ngôi nhà. Dự án lớn nhất của ông được xây dựng trên mảnh đất đã bỏ hoang từ lâu, nơi rạp xiếc Barnum & Bailey từng biểu diễn dưới mái lều vải lớn. Khi gánh xiếc lần cuối cùng đến East Flatbush vào năm 1938, ngôi sao của buổi diễn là chú khỉ đột có nghệ danh Gargantua. Buddy, cái tên mà bạn bè của nó thường gọi, từng được một người phụ nữ lập dị ở Brooklyn nuôi. Bà ta thường mặc áo, quần và đặt nó ngồi ở ghế trong xe rồi lái quanh khu phố.

Với vị trí gần hai trạm dừng tàu điện ngầm, công trình xây dựng trên mảnh đất rạp xiếc của Trump được trợ cấp bởi chính Cơ quan Quản lý Nhà ở Liên bang (FHA) từng bị thượng nghị sĩ Capehart điều tra kỹ lưỡng vào năm 1954. Được sáng lập bởi Tổng thống Franklin Delano Roosevelt để giúp đỡ những người có ý định mua nhà, các chủ đầu tư, các nhà thầu và công nhân xây dựng, FHA là một phần trong chương trình Kinh tế mới lớn hơn của Tổng thống Roosevelt nhằm kích thích nền kinh tế đang trong thời kỳ Đại suy thoái với kiểu chi tiêu chính phủ mà nhà kinh tế học John Maynard Keynes gọi là bơm tiền.

Trước những năm 1930 và trước khi thành lập cơ quan FHA, chính phủ liên bang không hề có chính sách nhà ở thực sự nào cả, và sở hữu nhà đất không phải là thứ bảo vệ cho địa vị của tầng lớp trung lưu như sau này nó thực sự trở thành. Những người cho vay thế chấp yêu cầu khoản tiền trả trước là 50% hoặc hơn, và các khoản nợ thường trở thành khoản nợ phải trả đầy đủ - được gọi là các khoản nợ trả một lần - trong vòng năm đến mười năm. (Hầu hết các chủ nhà được tái cấp vốn trước ngày nợ đáo hạn.) Năm 1940, chỉ 43% người dân Mỹ sở hữu nhà của mình. Con số thậm chí còn ít hơn ở những bang đô thị hóa. Tại New York, con số chỉ là 30%. Bên cạnh hỗ trợ của FHA cho nhà ở mới, chương trình Kinh tế mới kích hoạt một sự tăng trưởng ổn định trong sở hữu nhà đất bằng cách trợ giúp tạo ra các khoản thế chấp 20 năm cho 80% giá trị một căn nhà, và bằng cách bảo hiểm cho người cho vay khỏi những rủi ro vỡ nợ.

Mặc dù hầu hết người Mỹ đều gặp khó khăn khi được yêu cầu giải thích sự khác biệt giữa FHA và Fannie Mae (Quỹ Thế chấp Nhà ở Quốc gia Liên bang - Federal National Mortgage Association), các doanh nhân và chính trị gia, những người theo dõi sự phát triển của những chương trình này lại coi đây là cơ hội. Những người làm bất động sản thấy cơ hội kinh doanh ở một quy mô lớn hơn nhiều, với nhiều khách hàng tiềm năng hơn và rủi ro giảm thiểu đáng kể hơn. Giới chính trị lại nhìn thấy những vụ quan liêu lớn mới đầy ắp những người bổ nhiệm thuộc Đảng Dân chủ, những người sẽ kiểm soát hàng triệu đô la và cuối cùng hàng tỷ đô la vốn tài chính có thể được trao cho những nhà thầu được ưu ái, nếu người đó có xu hướng thiên vị. Tại New York, vị trí đứng đầu của FHA thuộc về một huấn luyện viên bóng đá trường trung học sau này trở thành luật sư, tên Thomas “Tommy” G. Grace. Là một cựu chiến binh quân đội thời Thế chiến I, và là thành phần chính của những buổi tiệc tùng tụ tập tại câu lạc bộ ở khu dân cư Bay Ridge của Brooklyn, Grace được bổ nhiệm vị trí này vào năm 1935 khi chỉ mới ba chín tuổi. Anh trai ông là luật sư của Fred Trump. Vào tháng 8 năm 1936, Tommy trao Trump một tấm bảng kỷ niệm chương thể hiện cam kết của chính phủ liên bang trong việc hỗ trợ tài chính cho dự án xây dựng bốn trăm ngôi nhà.

Buổi lễ nho nhỏ ấy, được tờ The New York Times đưa tin, là một kiểu sự kiện mà các doanh nhân và chính trị gia thường sắp đặt và lên kịch bản cho mục đích duy nhất là thu hút truyền thông. Không giống những sự kiện báo chí khác vốn xảy ra một cách tự phát, những sự kiện dàn xếp kiểu này thường được chuẩn bị bằng cách gửi trước thông cáo báo chí tới các biên tập viên và phóng viên, và chúng xảy ra tại thời điểm nhất định với người tham gia thực hiện theo kịch bản đã được lên trước. New York, nơi các công ty quan hệ công chúng lớn đầu tiên phát triển mạnh mẽ vào những năm 1920, là thủ đô của ngành kinh doanh mới này. Thuật ngữ “Quan hệ công chúng” (public relations – PR) được sáng tạo bởi một người New York, Edward Bernays – cháu trai của Sigmund Freud – người dạy khóa học đầu tiên về loại hình kinh doanh này ở Đại học New York năm 1923.

Bernays tin rằng với sự kết hợp hợp lý các sự kiện được dàn dựng công phu, sự ủng hộ của những người nổi tiếng, và các đồng minh ở những vị trí cao, ông không chỉ kích thích doanh thu bán hàng cho khách hàng của ông, mà còn thực sự có thể tạo ra những xu hướng, thay đổi thời trang, hay sửa đổi chính sách công. Khi phong cách tóc ngắn ngang vai đã triệt tiêu nhu cầu mua lưới bao tóc của một khách hàng, Bernays thuyết phục những người phụ nữ xuất chúng tuyên bố họ yêu thích những mái tóc dài, đồng thời ông cũng thuyết phục những người đặt ra quy định rằng lưới bao tóc là cần thiết mỗi khi phụ nữ làm việc liên quan tới thực phẩm hoặc khi làm việc xung quanh máy móc. Có ít bằng chứng tồn tại cho thấy những quy định mới này là cần thiết, nhưng Bernays thuyết phục tới nỗi các chính sách và quan điểm thái độ của mọi người đều thay đổi và lượng bán lưới bao tóc lại tăng vọt. Ông cũng làm điều kỳ diệu tương tự cho các nhà sản xuất túi đựng hành lý, những người chịu thiệt hại vì những xu hướng mới giúp đàn ông và phụ nữ có thể du lịch nhẹ nhàng. Tới khi Bernays hoàn thành công việc của mình, những người quản lý sức khỏe công đã nói với mọi người rằng dùng chung một va ly là không vệ sinh và thế là lượng bán túi đựng hành lý lại tăng vọt.

Bernays được trợ giúp bởi thứ mà nhà phê bình Neal Gabler gọi là “xã hội hai-chiều”, một xã hội đến cùng với sự lan rộng của những tờ báo lá cải đầy hình ảnh minh họa và những bộ phim thời sự không khác gì phim điện ảnh chiếu rạp, khiến các nhân vật và sự kiện ghi được dấu ấn sâu đậm với hàng triệu người không có khả năng lại gần họ ở ngoài đời thực. Các phương pháp PR tiên phong thành công tới nỗi vào năm 1927, tờ The Nation nói rằng Bernays đang mở ra “Vương quốc thiên đường cho người bán hàng”. Ông nhanh chóng có cả một quân đoàn những người bắt chước, kể cả những nhà chức trách lẫn những doanh nhân bình thường, những người phát hiện ra rằng tự họ cũng có thể làm điều đó. Bằng cách cung cấp các thông báo và sự kiện đều đặn cho phóng viên, họ tiếp cận được những chuyên mục mới trên các tờ báo địa phương. Những dòng mực in miễn phí mà họ nhận được giá trị hơn nhiều so với những quảng cáo trả tiền bởi vì chúng được đưa đến với công chúng như là những tin tức hợp lệ, được những nhà báo nhà nghề xác nhận. Hầu hết những sự thao túng này là vô hại, nhưng trong một số trường hợp, những người thực hiện PR – đặc biệt là những người trong giới chính trị - đã tạo ra những kẻ thế tội và kẻ thù của công chúng qua các hình mẫu tiêu cực.

Triển khai những tin tức báo chí ở một tốc độ đều đặn, Fred Trump tìm kiếm mọi cách quảng bá miễn phí cho tất cả những việc mình làm, bao gồm cả việc chủ trì một bữa dã ngoại của công ty. Ông nhận được một đoạn đăng tin miễn phí đơn giản chỉ việc thông báo một dự án xây dựng ở Brooklyn đã tròn một năm - “Nhà thầu xây dựng Flatbush kỷ niệm” – và chỉ mười hai ngày sau đó, đoạn tin dài thêm chút nữa – “Bán nhà ở Flatbush” – bằng việc thông báo rằng mình vừa hoàn thành bốn mươi thương vụ bán nhà trong vòng ba tuần. Rằng một dự án xây dựng đã tròn một năm, hay người đàn ông bất động sản đang bán các căn nhà, là các tin tức thuộc dạng “chó-cắn-người”, không đáng được coi là tin tức. Nhưng bằng cách nào đó Trump vẫn khiến báo chí công bố, và hiệu quả tích lũy thì thực tốt cho việc kinh doanh. Tới năm 1940, ông được tung hô là một trong những nhà thầu xây dựng lớn nhất Brooklyn, đội ngũ nhân công của ông đang san ủi mặt bằng tại mảnh đất cuối cùng của khu rừng trong phố. Rừng Paerdegat là nơi người da đỏ Canarsee từng săn bắn, cũng là địa điểm diễn ra cuộc giao tranh nhỏ trong cuộc Cách mạng Mỹ giữa thực dân và lính đánh thuê Hessian trong trận chiến lớn Long Island.

Rất nhiều dự án xây dựng của Trump được xây dựng trên những mảnh đất ông mua từ chính phủ hoặc từ những người bán công khai theo quy định, bao gồm cả thành phố New York và, trong trường hợp rừng Paerdegat là công ty Brooklyn Water. Trump không bị thiệt hại gì trong những thương vụ này, vì ông rất có tiếng trong giới các nhà lãnh đạo Đảng Dân chủ của thành phố. Vào bất cứ thời điểm hay thời gian nào, một chủ đầu tư bất động sản luôn được khuyên nên giữ mối quan hệ hòa hảo với các chính trị gia tại địa phương. Vào những năm 40 ở New York, biết chọn đúng phe để theo là một ý tưởng khôn ngoan.

Khi bị cướp mất công việc kinh doanh rượu ở giai đoạn cuối thời kỳ Cấm rượu, các băng đảng người Mỹ gốc Ý bắt đầu tham gia nhiều hơn vào ngành xây dựng và các nghiệp đoàn. Những kẻ này sử dụng bạo lực và đe dọa sử dụng bạo lực để kiểm soát nguồn cung nguyên liệu và lao động; và quyết định công ty nào trong nghiệp đoàn hay “hội” của chúng nhận được hợp đồng cho các dự án xây dựng lớn. Mối nguy hiểm mà những kẻ này đem đến là có thật. Vụ giết hại hai mạng người được tiến hành bởi một nhóm cướp ở Brooklyn khi đối đầu với một nhóm khác đã đưa các nghiệp đoàn đại diện cho những người trợ giúp các thợ sơn và sửa ống nước về dưới sự kiểm soát của Louis Capone và các cộng sự của hắn. Những vụ xử lý này cũng báo động tính nghiêm trọng của sự dính dáng các hành động phạm tội có tổ chức trong hoạt động thương mại. Những tên trùm cướp đáng sợ tới nỗi chỉ bằng một lời, chúng có thể cho dừng ngay dự án và khiến bên xây dựng phải gánh thêm chi phí, hoặc chúng có thể gởi những nhân công giá rẻ và không thuộc công đoàn tới một công trường và vì thế để phá giá nhân công. Đôi khi những kẻ này đòi tiền để giữ an ổn, đôi khi chúng ép các chủ đầu tư trả tiền công cho những công nhân không bao giờ đi làm. Những trường hợp khác, chi phí đơn giản được thêm vào hợp đồng. Bất kể bằng phương pháp nào, sự nhúng tay của Mafia khiến việc xây dựng ở New York trở nên đắt đỏ hơn và nguy hiểm hơn bất cứ nơi nào trên đất Mỹ.

Sau Thế chiến II, khi FHA quay sang hỗ trợ nhà ở cho cựu chiến binh, Trump bắt tay với một nhà thầu có quen biết với bọn cướp để xây dựng dự án lớn Beach Haven. Trước khi tham gia cùng Trump, William “Willie” Tomasello đã hợp tác với một số nhân vật trong gia đình tội phạm Genovese và Gambino trong một số dự án xây dựng bất động sản ở New York và Florida. Sự có mặt của Tomasello tại Beach Haven đồng nghĩa với việc Trump không có gì phải lo bị gián đoạn nguồn cung gạch, xi măng, gỗ hay sắt. Đồng thời cũng đảm bảo ông có thể tiếp cận nguồn lao động đáng tin cậy, bao gồm cả những người không phải thành viên công đoàn với khoản tiền lương phải trả thấp hơn. Trump không bao giờ hợp tác với Tomasello nữa. Năm 1990, cộng sự của Tomasello là Louis DiBono, người làm việc với hắn trong bốn dự án sau đó, bị phát hiện đã chết trong một chiếc xe Cadillac đậu trong một ga-ra dưới tầng hầm ở Trung tâm Thương mại Thế giới ở Lower Manhattan.

Mỗi năm qua đi, Fred Trump lại làm ăn phát đạt hơn, ông quảng cáo các bất động sản của mình trên các tấm quảng cáo và phiếu giảm giá những căn hộ. Ông bắt đầu đưa ra các bình luận của mình với báo chí về những vấn đề trong ngày – bao gồm cả các chính sách của Tổng thống Truman – và nói về việc tranh cử chức quận trưởng quận Queens. Gần như độc nhất trong thành phố New York, văn phòng quận trưởng được xây dựng cuối thế kỷ XIX, khi thành phố được thống nhất. Các quận trưởng hình thành một hội đồng được gọi là Hội đồng Đánh giá và kiểm soát việc sử dụng đất địa phương, việc xây dựng thành phố, các cửa hàng kinh doanh nhượng quyền, và các việc kinh doanh khác. Theo thông luật, họ có quyền phủ quyết một số quyết định và bổ nhiệm nhất định của thị trưởng. Văn phòng này phù hợp với một người hoạt động nội bộ như Fred Trump. Nhưng khát vọng của ông đã bị cản trở khi đụng phải một thế lực không chịu khuất phục trước ảnh hưởng của các hội Dân chủ Brooklyn hay bạn bè của ông ở tòa án.

Tới năm 1954, rất nhiều các điều tra viên bắt đầu tiết lộ các vụ tham nhũng quy mô lớn của chính quyền và một số ngành cụ thể - xây dựng, vận tải, dịch vụ bến tàu - ở nhiều thành phố lớn của Mỹ. Ủy ban Điều tra tội phạm Đặc biệt của thượng nghị sĩ Estes thuộc Ủy ban Thương mại Liên tiểu bang đã tiết lộ mối liên hệ giữa Mafia và Tammany Hall, vạch trần những đặc điểm chính của tình hình tham nhũng trong ngành kinh doanh xây dựng. Một ủy ban điều tra tội phạm New York đưa ra các tài liệu về các vụ hối lộ các quan chức công quyền, và một vị thượng nghị sĩ bang đến từ Manhattan kêu gọi thành lập một đại bồi thẩm đoàn thường trực để thường xuyên kiểm tra các hoạt động kinh doanh của thành phố.

Thực tế được tiết lộ bởi Kefauver khiến việc hối lộ của Plunkitt trông có vẻ kỳ quặc. Khi hội đồng xuất hiện, các băng đảng sử dụng các cách tống tiền, bạo lực, đút lót và hối lộ để kiểm soát cả các quan chức công quyền lẫn các doanh nghiệp tư nhân. Chi tiết vụ việc gây tức giận cho Tổng thống Dwight D. Eisenhower và giới tăng lữ phản đối mạnh mẽ lòng tham, sự chiếm đoạt, hưởng lợi từ thành quả của người khác. Giáo sĩ Rabbi William Rosenbaum của Giáo đường Do Thái tại Manhattan nói rằng, “Chúng ta đang trở thành một thành phố hầm ngầm”. Tuy nhiên, mạng lưới các mối quan hệ quản chế thế giới ngầm này rộng lớn và phức tạp tới nỗi chỉ có một chuyên gia thực sự, và rất ít người như thế, biết hết tên của tất cả những người liên quan. Khi Fred Trump trình diện trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, không ai đả động gì tới cộng sự Willie Tomasello người từng làm ăn với các nhân vật tội phạm có tổ chức. Khi các thành viên ủy ban ngân hàng và các trợ lý tổng hợp hơn ba ngàn trang lời khai, họ tỏ ra không quan tâm đến những băng đảng lởn vởn quanh ngành công nghiệp xây dựng. Họ chỉ quan tâm tới khoản lợi nhuận khủng bất thường của những nhà thầu xây dựng và những tên quan liêu đã tiếp tay các nhà thầu mà thôi.

Hai trong những mục tiêu chính của Ủy ban là Tommy Grace và Clyde L. Powell, hai viên chức của FHA, những người đóng vai trò chính trong việc tạo điều kiện cho các chủ thầu xây dựng ở New York, và Trump thì dính dáng tới cả hai người họ. Với sự có mặt thường xuyên tại nơi tụ tập của Đảng Dân chủ và là một người hiểu chính trị Brooklyn, Trump đã được Grace trao cho hợp đồng FHA đầu tiên và một kỷ niệm chương đã được ghi lại trên tờ The Times. Theo các điều tra viên ủy ban, Grace đã nhận khoản tiền 48.000 đô la từ hãng luật mà anh trai mình George đại diện cho nhiều ứng viên của FHA, bao gồm cả Fred Trump. George sau cùng đã phải thú nhận rằng đã nộp một chút “dầu bôi trơn” để “được xong việc”, nhưng trong lời giải trình chính thức trước chất vấn của chính quyền, ông nói rằng không ai tin anh em nhà Grace đã làm điều gì đó bất hợp pháp.

Mối liên hệ giữa Trump và Clyde L. Powell đã được ghi lại bởi thành viên ủy ban, họ phát hiện ra rằng Powell đã hành động vì lợi ích của Trump. Ví dụ như khi người kiểm tra của cơ quan phát hiện có vấn đề trong một số giấy tờ của Trump, Powell chỉ đơn giản miễn cho Trump khỏi việc tuân thủ theo quy định. Powell cũng làm tương tự với các chủ đầu tư xây dựng khác và bằng cách nào đó, trong khi mức lương chính thức chính quyền trả cho ông không bao giờ vượt quá 10.000 đô la một năm, ông đã có tổng 100.000 đô la trong tài khoản ngân hàng. Các điều tra viên cho rằng đó là tiền tích lũy từ các vụ hối lộ của những nhà thầu muốn có những khoản vay mà Powell kiểm soát. Trước khi đảm nhiệm công việc trong chính quyền này, Powell đã từng bị bắt vài lần vì bị buộc tội tham ô và kiểm tra gian lận. Powell cũng có vấn đề về cờ bạc nghiêm trọng tới nỗi có lần, ông ta đã mất 5.000 đô la – một nửa lương cả năm – chỉ trong một đêm.

Một điều đáng ngạc nhiên rằng, cả Powell lẫn Grace đều không hề được nhắc đến khi Trump đứng trước Ủy ban Nghị viện, và cũng không hề được hỏi một cách trực tiếp rằng mình có tặng cho họ bất cứ khoản tiền hay quà tặng nào không. Tuy nhiên, Fred Trump cũng đã phải trả giá cho sự dính líu của mình trong vụ bê bối, đó là không có khả năng tiếp cận tới chương trình FHA nữa. Nhưng với tinh thần tự bào chữa, ông đã tạo ấn tượng tốt hơn nhiều so với các nhà thầu khác, những người đã viện đến câu “Xin không trả lời bất cứ câu hỏi nào”. Bất chấp mấy câu trả lời vòng vo, Fred Trump vẫn thể hiện thái độ hợp tác. Vào cuối buổi chiều hôm đó, Chủ tịch ủy ban Capehart đã có thiện cảm với Trump tới mức cảm ơn sự có mặt của Trump và quả quyết với ông rằng hội đồng đã “rất hài lòng” khi nghe các câu trả lời của ông.

Kết thúc buổi lấy lời khai trước chiều muộn, Fred Trump bắt chuyến bay về New York để có thể kết thúc một ngày bên gia đình tại ngôi nhà ở khu dân cư sang trọng Jamaica Estates của Queens. Trong những khoảnh khắc “trái đất tròn” như vậy khó có khả năng xảy ra khi có gần ba trăm chuyến bay khởi hành mỗi ngày từ Sân bay Quốc gia, ông tình cờ chạm mặt vị thượng nghị sĩ, người cũng đang chuẩn bị lên máy bay về New York. Capehart đã nói vui vẻ với Trump rằng người Mỹ vẫn cần rất nhiều nhà ở, nên “hãy tiếp tục phát huy công việc tốt anh đang làm”.

2
Ông hoàng con

KHI NHÌN LẠI MÌNH HỒI LỚP MỘT VÀ NHÌN LẠI MÌNH Ở THỜI ĐIỂM HIỆN TẠI, TÔI THẤY MÌNH VỀ CƠ BẢN VẪN VẬY. TÍNH KHÍ VẪN CHẲNG KHÁC LÀ BAO.

– DONALD TRUMP

Được xây dựng trên thềm cỏ dốc, dưới những tán cây sồi cao chót vót, căn nhà chào đón Fred Trump trở về sau vụ thẩm tra ở Washington là một ngôi nhà ở khu phố Jamaica Estates, quận Queens, mà đúng hơn phải gọi là một căn biệt thự. Biệt thự chiếm trọn hai đại lộ xinh đẹp với khoảng giữa rộng có những cây cao, cây bụi và hoa cỏ. Jamaica Estates là khái niệm của người Mỹ về khu vườn ngoại ô Anh thế kỷ XIX, cắt ngang những con đường mang những cái tên Anh quốc rất phù hợp. Đại lộ nơi gia đình Trump sống được gọi là Midland. Còn con đường cắt ngang gần nhất mang tên Henley.

Căn nhà theo phong cách Colonial Revival được xây dựng bởi chính tay Trump, choán cả một vùng đất và nổi bật giữa khu dân cư đầy những ngôi nhà phong cách Tudor khiêm tốn. Bên trên bức tường gạch đỏ phía ngoài là những tấm ván mái chìa lớn, được trang trí bằng những họa tiết hình răng cưa và mái ngói đen dốc đứng. Cửa nhà được chắn giữ bằng bốn cột trụ đồ sộ, chống đỡ trán tường và treo tấm bảng sơn những đường lượn sóng. Tất cả những điều đó khiến thiết kế ngôi nhà gợi về một cậu học trò trung học ở khu ngoại ô mới, nơi ban phụ trách trường học muốn những thứ phải trông thật giống trường học. Nhưng thay vì những chiếc xe buýt màu vàng, đường lái xe vào nhà là những chiếc xe hơi tuyệt vời. Một chiếc Cadillac cho chàng. Và một chiếc Rolls- Royce cho nàng.

Những người tới thăm gia đình Trump sẽ phải đi dọc đường đi bộ với hai bên là hai người cưỡi ngựa làm từ gang đúc. Đi vào bên trong sẽ thấy một phòng nghỉ với cầu thang uốn cong dẫn tới khu phòng tầng hai của gia đình. Cầu thang quả thực trông rất lộng lẫy và sang trọng, nhưng không một phòng nào trong hai mươi ba phòng có vẻ lộng lẫy đặc biệt hơn cả. Bất kể vẻ trang trí lộng lẫy bên ngoài, bên trong lại là một không gian rất thiết thực, được xây dựng để phục vụ nhu cầu của bốn người nhà Trump, người quản gia sống cùng và tài xế gia đình. Vì thế mà có chín phòng tắm.

Mùa hè năm 1954, gia đình Trump có năm đứa trẻ – hai gái ba trai – tuổi từ sáu đến mười bảy, tất cả đều dưới bàn tay chăm sóc của người mẹ, bà Mary Anne MacLeod Trump. Ở tuổi bốn mươi hai, bà là một người phụ nữ đẹp, cao, mảnh khảnh với đôi mắt màu xanh da trời và một mái tóc vàng, giọng bà pha chút âm điệu xứ Scotland. Bà cũng cứng rắn, cố chấp và tham vọng hệt như chồng mình vậy, nhưng theo cách tĩnh lặng của riêng mình. Một thời gian dài sau ngày bà mất, Donald Trump nhớ lại, “Mẹ tôi là một người có tính cạnh tranh lặng lẽ. Người ta sẽ chẳng biết được tính cách đó nơi bà. Ở bà có một tinh thần chiến đấu mạnh mẽ, giống như một Trái tim dũng cảm vậy”. Bà cũng mê mẩn sự xa hoa của nền quân chủ Anh quốc. Donald nhớ mẹ ông đã từng say đắm thế nào trước buổi lễ đăng quang của Nữ hoàng Elizabeth II vào năm 1953. Cậu bé Trump khi ấy vẫn ấn tượng lúc nhìn thấy niềm háo hức của mẹ dõi theo từng giây phút sự kiện đang được truyền hình trực tiếp. Đó là lần đầu tiên máy quay được phép vào trong Tu viện Westminster.

Mary Anne MacLeod, là em út trong nhà có mười anh chị em, được sinh ra vào năm 1912 tại khu làng Tong, trên hòn đảo nhỏ Lewis ở Scotland, một vùng đất nghèo khổ, gần Iceland hơn cả Luân Đôn. Bà là hậu duệ của hai thị tộc Smith và MacLeod lâu đời ở quần đảo Hebrides. Về phía thị tộc Smith, tổ tiên của Mary Anne là các chủ trang trại nhỏ bị đuổi khỏi đất nông trại cho thuê trong suốt thời kỳ “di tản” thế kỷ XIX. Những lần di tản quy mô lớn này được thực hiện bởi những tên địa chủ không bao giờ có mặt nơi ruộng đất, khiến nhiều gia đình nông dân rơi vào cảnh khốn cùng. Một ghi chép thời này cho thấy những người dân làng Tong không có đất đai đã sống trong “sự khốn cùng của loài người” dọc theo những mảnh đất chỉ dành cho thú hoang dã. Hòn đảo Lewis nhỏ bé mỗi năm một nghèo đi, mất việc, mất các hoạt động buôn bán và mất cả cư dân.

Năm 1917, gần như toàn bộ Lewis – 683 dặm vuông (khoảng hơn 177 nghìn hecta) – được thu mua bởi William Lever, ông trùm ngành sản xuất xà phòng, tuyên bố rằng mình sẽ đầu tư khoản tiền tương đương với 500 triệu đô la năm 2015 để biến hòn đảo thành thiên đường của công nghiệp, nông nghiệp và ngư nghiệp. Là người lập dị có tiếng trên thế giới, Lever là một người thích không khí tươi mới, luôn mở rộng cửa đón khí trời quanh năm. Ông cũng tự nhận mình là một kỹ sư xây dựng xã hội, tin tưởng bản thân có thể tạo ra cuộc sống hoàn hảo cho nhiều người, những người sẽ sống như thần dân của ông, phụ thuộc vào ông để có việc làm, nhà cửa, và cuộc sống cộng đồng. Lever đã hiện thực hóa tầm nhìn của ông ở cảng Sunlight, miền tây bắc nước Anh, nơi 350 “người dân Lever” sinh sống trong làng vườn của ông và làm việc trong các nhà máy của ông.

Với Lewis, William Lever đã mường tượng ra một cảng Sunlight khác, nhưng lớn hơn. Trên mảnh đất của Lever này, những quan sát viên đã qua đào tạo có thể lượn quanh hòn đảo trên những chiếc máy bay quân dụng còn sót lại trong chiến tranh, rà soát quanh biển để tìm kiếm những bãi cá trích. Những con thuyền được gởi ra khơi bắt cá sẽ quay về để cung cấp cho nhà máy đóng hộp lớn được vận hành bằng năng lượng từ nhà máy điện mới, nhà máy này còn cung cấp điện cho các xa quay tơ và khung cưỡi của các nhà máy dệt. Chiều về, những người quan sát, ngư dân và thợ dệt sẽ trở về những căn nhà mà Lever xây dựng nơi họ sẽ thưởng thức bữa tối với thức ăn được làm ra bởi các nông dân của vị lãnh chúa này. Vào cuối tuần, mọi người sẽ cùng tận hưởng những chương trình nghỉ ngơi hay giải trí mà ông chủ và cũng là nhà hảo tâm của họ tài trợ.

Người dân địa phương rất hồ hởi với kế hoạch của Lever, kế hoạch mà họ hy vọng sẽ chấm dứt tình cảnh khốn cùng do cuộc di tản gây ra. Tuy nhiên, hai năm sau, Lewis gần như vẫn chưa đạt được tiến triển gì. Không nhà máy. Không việc làm. Không máy bay tìm cá. Rất nhiều người dân đảo, mà hầu hết trước đây đều là các chủ nông trại nhỏ, đã trở nên mất kiên nhẫn và bắt đầu nghi hoặc. Ngày 10 tháng 3 năm 1919, những người không ruộng đất đã chiếm đất đai của Lever trong một vài ngôi làng, kể cả làng Tong. Những người chiếm đất này khoanh cọc quanh đất và xới đất để chuẩn bị trồng trọt. Được vua George V phong tử tước hai năm trước, Lever kêu gọi những người bạn quyền lực trong chính quyền. Một quan chức chính quyền được gửi đến để hòa giải cuộc mâu thuẫn, nói về Lever, “Tôi chưa bao giờ gặp kẻ nào mắc chứng hoang tưởng tự cao tự đại và quen thói làm theo ý mình đến vậy”. Tuy nhiên, luật pháp lại đứng về phía Lever, và những người chiếm đất bị thuyết phục rút lui và chờ đợi người đàn ông “vĩ đại” hoàn thành lời hứa của mình. Ông mất vào năm 1925 trước khi phát triển được bất kỳ một dự án nào.

Với tất cả những cuộc xung đột và đói nghèo, Lewis dường như hứng chịu nhiều hơn cái mình đáng phải chịu, nhưng điều tồi tệ nhất không phải là hành động của con người, mà là của tự nhiên. Sau khi đã gửi đi hơn sáu ngàn quân tham gia chiến đấu trong Thế chiến I và đã mất gần một nghìn quân, Lewis chờ đợi sự trở về của những người lính sống sót của ông. Trong đêm giao thừa năm 1918, một con thuyền nhỏ mang tên Iolaire (theo tiếng Gaelic của người Scotland có nghĩa là “đại bàng”) được đẩy lên chuyến phà vẫn thường phục vụ ở cảng Stornoway đưa những người đàn ông từ bến ga cuối trên đất liền tại Kyle trở về nhà. Cập cảng Stornoway vào một đêm giữa cơn bão, Iolaire va phải phần nhô ra của bãi đá gọi là Beasts of Holme và vỡ tan thành từng mảnh. Vào đêm đó, nhiều người nói họ trông thấy một con nai hoang gần nhà – mà truyền thuyết dân làng ở đây cho rằng đó là điềm xấu – 205 người lính đã chết ngay trong tầm bờ biển. Nỗi đau tràn khắp hòn đảo và kéo dài suốt mãi nhiều năm về sau.

Trong bối cảnh giai đoạn khó khăn đó, quyết định rời làng Tong tới Mỹ của Mary Anne MacLeod vừa thực tế lại vừa dũng cảm. Trên đảo, chẳng có mấy công việc, còn những người đàn ông có thể lấy làm chồng cũng khan hiếm. Vào năm 30, ở tuổi mười tám, Mary Anne lên chuyến tàu thủy ba ống Transylvaniain tại Glasgow, hướng về New York. Người chị đã lập gia đình của bà đang sống ở Astoria, Queens, chào đón bà ở đây. Cũng chính người chị này đã đưa bà tới bữa tiệc nơi bà đã gặp Fred Trump. Hai người kết hôn vào tháng 1 năm 1936 và dành đêm trăng mật ở thành phố Atlantic trước khi quay về New York.

Đứa con đầu lòng của Fred và Mary Anne Trump là Maryanne, chào đời năm 1937. Sau Maryanne là đến Fred Jr. (1938), Elizabeth (1942), Donald (1946) và Robert (1948). Lần sinh cuối cùng, bà bị xuất huyết dẫn tới phải cắt bỏ tử cung, sau đó là căn bệnh viêm màng bụng nguy hiểm tới tính mạng và thêm vài lần phẫu thuật nữa. Sau khi hồi phục, Mary Anne tiếp tục quản lý gia đình và lao mình vào các công việc từ thiện. Với một ý chí mạnh mẽ và sức sống tràn đầy, bà vô cùng quyến rũ và chẳng e ngại trở thành trung tâm chú ý của bữa tiệc – bà có chút gì đó của một người nghệ sĩ biểu diễn. Ở khía cạnh này bà rất khác chồng mình. Fred Trump không bao giờ có được sự thoải mái và duyên dáng trong việc kết bạn và ảnh hưởng tới người khác trong những sự kiện xã giao, mặc dù ông rất nỗ lực để đạt được điều đó, và thậm chí còn tham gia khóa học “Giao tiếp và diễn thuyết hiệu quả” của Dale Carnegie. Sinh năm 1888, Dale Carnegie tên thật là Dale Carnagey, ông đổi họ để tranh thủ sự nổi tiếng của ông trùm tư bản và nghỉ công việc bán hàng của mình tại công ty thực phẩm Armour để theo đuổi mơ ước trở thành một tác giả và nhà diễn thuyết nổi tiếng. Ông đã miệt mài nghiên cứu về nghệ thuật diễn thuyết trước công chúng và lựa chọn đây là chủ đề cho cuốn sách đầu tiên của mình. Trong các tác phẩm về sau, ông đưa ra các lời khuyên về nhiều vấn đề, từ “làm thế nào để được khán giả yêu thích” cho tới “những cách cười đem lại mức giá tốt trên thị trường”.

Trong bài nghị luận dài tám trang của mình về nụ cười, Carnegie khuyến khích những người muốn thành công phải biết đem đến cho người khác “một nụ cười nói lên rằng, ‘Tôi thích anh. Anh làm tôi rất vui. Và tôi mừng được gặp anh.’… Một nụ cười giả tạo ư? Không. Bạn chẳng lừa được ai đâu”. Bằng cách kêu gọi những người học theo sử dụng các phương pháp bắt chước – học, thực hành, lặp đi lặp lại – để tập được nụ cười chân thành, Carnegie đã khẳng định sự chiến thắng của tính cách, kể cả những nét tính cách được đúc luyện, vượt lên trên cả phẩm cách, sự chăm chỉ làm việc và chất lượng. Đây là một thực tế bi kịch trong đời sống thế kỷ XX ở Mỹ, được truyền tải qua vở kịch năm 1949 của Arthur Miller, Cái chết của người bán hàng, tác phẩm mà trong đó nhân vật Willy Loman đã tuyên bố, “Tính cách luôn luôn chiến thắng”. Có thể đó cũng là một điều đáng khen ngợi khi mà Fred Trump chẳng bao giờ thành thạo phương pháp của Carnegie.

Fred Trump bù đắp khuyết điểm trong giao tiếp xã hội của mình bằng cách làm việc cực kỳ chăm chỉ. Hiếm có ngày nào ông không thực hiện một vụ kinh doanh nào đó, và gần như mỗi tối ông đều làm việc ở nhà qua điện thoại. Các con muốn dành thời gian với ông sẽ phải đi cùng ông trong chuyến thăm văn phòng ngày cuối tuần, hay trong những chuyến tham quan công trường xây dựng. Ông gọi đó là “đi tham quan”. Dọc đường đi, các con sẽ được nghe ông nói về tầm quan trọng của tham vọng, kỷ luật và làm việc chăm chỉ. Trump muốn các con mình tin rằng chúng có thể, và nên đạt được những điều lớn lao trong đời. Kỷ luật gia đình nghiêm cấm dùng ngôn ngữ thô tục và không cho phép các bữa ăn vặt, yêu cầu sự vâng lời và trung thành. Ai vi phạm sẽ bị báo lại khi Fred trở về nhà vào mỗi buổi chiều, sau đó ông sẽ đưa ra các hình phạt.

Là một người chủ gia đình đòi hỏi cao và cộc tính, Fred Trump yêu cầu tất cả các cô con gái và các cậu con trai đều phải tự làm việc để kiếm tiền, nhưng ông vẫn hào hứng hơn với việc dạy dỗ các cậu con trai để chuẩn bị bước vào cuộc sống cạnh tranh khốc liệt. “Phải xuất sắc!”, ông nhắc đi nhắc lại với con. Nhưng ông cũng nuông chiều các con theo cách mà một người vất vả để giàu có có thể làm được. Các con ông đi học ở các trường tư thục và nghỉ đông tại Florida, nghỉ hè tại Catskill. Khi trời đổ tuyết hay có mưa, ông cho tài xế chở các cậu đi giao báo trên chiếc Limo. Ông nói với Donald, “Con là vua”.

Chịu sự ảnh hưởng kết hợp lạ lùng của kỷ luật nghiêm khắc lẫn sự nuông chiều và tài giỏi hơn người, năm đứa trẻ gia đình nhà Trump đều lớn lên theo những cách khác nhau. Người con cả Maryanne trở thành một cô gái chăm chỉ và có sự nghiệp vô cùng thành công trong ngành luật. Cô em gái Elizabeth học ở một trường đại học nhỏ, đi làm việc trong một ngân hàng và sau cùng là lập gia đình. Chưa bao giờ phù hợp với hình mẫu của cha, Fred Trump Jr. thất bại trong việc làm trợ lý của Fred và cuối cùng trở thành một phi công. Người con út, Robert, lựa chọn một con đường bằng phẳng trong đời, thành công trong kinh doanh nhưng không có động lực và ham muốn thống trị như cha mình. Điều này dẫn đến trọng trách của Fred Trump chỉ còn có thể giao cho người con trai thứ Donald, đứa con từ khi còn nhỏ đã thể hiện mình giống cha ở mọi khía cạnh, và thậm chí còn hơn thế nữa.

***

Ném cục tẩy vào giáo viên và ném bánh trong các bữa tiệc sinh nhật là những hành vi của một đứa trẻ cá biệt Donald Trump so với những đứa trẻ khác ở trường tư thục Kew-Forest, ngôi trường ông học từ hồi tiểu học. Trường Kew-Forest mở cửa năm 1918, khi các nhà giáo dục nước Mỹ chuyển đổi từ phương pháp tập trung giáo dục sách vở sang phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, phương pháp được ủng hộ bởi các nhà tâm lý học John Dewey và G.Stanley Hall. Dewey và Hall tin rằng giáo viên nên điều chỉnh tốc độ và nội dung bài học theo học trò hơn là chỉ yêu cầu học trò phải theo kịp thầy cô. Kew-Forest trở thành trung tâm giáo dục cho những đứa trẻ con nhà danh giá khu vực Bờ bắc quận Queens, nơi mà các thông báo đám cưới thường ghi chú thêm cô dâu và chú rể đã từng học ở ngôi trường này. Là thành viên hội đồng nhà trường, Fred Trump đã quyên tặng vật liệu để xây dựng một khu phòng mới cho trường, nơi mà tất cả các con ông đều sẽ tới học.

Ở Kew-Forest, Donald Trump là một nỗi khiếp sợ. Ông từng nói đã khiến một ông thầy phải thâm mắt “vì tôi nghĩ thầy ấy chẳng biết gì về âm nhạc”. Theo Trump, từ hồi đó ông đã luôn là người như vậy rồi. Ông nói với tôi, “Tôi không nghĩ người ta thay đổi nhiều lắm. Khi nhìn lại mình hồi lớp Một và thời điểm hiện tại, tôi thấy mình về cơ bản vẫn vậy. Tính khí vẫn chẳng khác là bao”.

Người chị Maryanne Trump Barry miêu tả cậu em trai của mình “cực kỳ nổi loạn” thời thanh niên. Một người bạn cùng lớp nhớ về Trump là một cậu học sinh thách thức các quy định và thầy cô đến mức cực hạn. Một người hướng dẫn trại đã rất ấn tượng với khuynh hướng “gây gổ” của cậu bé Donald, điều đã thúc ép cậu phải tìm hiểu “từ mọi góc nhìn” để có thể đạt được điều mình muốn. Cách ứng xử của ông cũng chẳng khá hơn ở trường Chúa Nhật, hay ở nhà, khi ông đối đầu với bố trong trường hợp Fred rút lui. Sau này, Donald cho rằng sự tôn trọng mình giành được từ bố là nhờ việc “Tôi thường luôn phản bác lại”.

Trump Bố rất thích việc Donald có hứng thú với thế giới bất động sản và xây dựng. Mỗi lần có cơ hội, cậu bé Donald bám đuôi bố trong lúc ông tham quan nhiều cơ sở nhà đất và các công trường xây dựng để đảm bảo mọi thứ vẫn hoạt động suôn sẻ. Bấy lâu vẫn tự làm hầu hết mọi việc không lúc này thì lúc khác, Fred Trump trở nên lão luyện trong việc thương lượng với thợ đường ống, thợ nề, thợ điện và các công nhân bảo dưỡng. Nhìn cha mình thúc đẩy một công trình tốt nhất ở mức giá tốt nhất, theo lịch trình nhanh nhất, Donald ngấm dần cái cách cha mình làm kinh doanh. “Ông ấy không nói, ‘giờ con hãy nghe kỹ từng lời,’ nhưng tôi nghe ông nói chuyện…và tôi học được một cách rất tự nhiên”, Donald nhớ lại. Hầu hết những thứ Trump “học được” là quan niệm rằng một cuộc đời có tham vọng và làm việc chăm chỉ là một cuộc đời vui thú. “Ông ấy thực sự yêu cuộc sống của mình, và dẫu vậy ông vẫn luôn không ngừng làm việc”.

Tinh thần đạo đức làm việc của gia đình Trump là điều mà cả hai cha con đều coi là tài năng bẩm sinh cho sự thành công. Theo quan điểm này, một số người sinh ra là để giành chiến thắng. Nhìn thấy được tính cách này nơi Donald, Fred Trump khiến cậu bé hiểu rằng mình được sinh ra cho những điều vĩ đại. “Cha tôi kỳ vọng thành công lớn lao ở tôi”, Donald sau này nói. Nhưng nếu Fred khen ngợi đứa con giống mình nhất, điều đó cũng chẳng giúp Donald được miễn những quy tắc kỷ luật của cha. Fred Trump vô cùng bực bội với những báo cáo về những hành vi xấu từ các thầy cô của Donald gửi về nhà. Khi những lời phàn nàn về cậu con trai nhiều thêm, ông phát hiện Donald bấy lâu nay vẫn lén lút vào Manhattan bằng tàu điện ngầm và thu mua một bộ sưu tập nhỏ dao bấm tự động. (Cậu bé Donald và một người bạn đã được truyền cảm hứng bởi băng nhóm đường phố Jets và Sharks trong Câu chuyện phía Tây ). Kết luận mình không thể quản nổi hành vi ứng xử của con nữa, Fred Trump quyết định rằng dù bản thân là thành viên hội đồng ủy thác tại Kew-Forest, năm lớp Bảy sẽ là năm học cuối cùng của con trai ở đây. Mùa thu năm 1959, Donald được đưa tới trường Học viện Quân sự New York (NYMA), trường học dành cho nam sinh bên dòng sông Hudson chỉ cách West Point tám dặm.

Các trường nội trú tư thục từ lâu đã đào tạo nguồn nhân tài cho cả quốc gia. Chủ yếu nằm ở vùng Đông Bắc nước Mỹ, các trường học này là nơi đào tạo con cái của những gia đình giàu có và quyền lực, giúp chúng chuẩn bị hành trang cho những thành công trong đời. Mặc dù những trường này cũng đón nhận nhiều học sinh từ những gia đình quyền quý, các học viện quân đội dành cho nam sinh có xu hướng nhận các học trò cần một điều gì đó nghiêm khắc hơn Exeter hay Andover. Tại các trường này, thiếu sinh quân từ sáu tuổi đã bắt buộc phải mặc đồng phục, tuân thủ quân lệnh và sống theo lối sống có tổ chức và kỷ luật cao. Với bản chất bảo thủ, các học viện quân sự tách biệt với thế giới bên ngoài hơn các trường nội trú bình thường khác. Cán bộ quản lý của các trường này tin dùng các hình phạt thể chất và không khuyến khích chủ nghĩa cá nhân. Họ cũng yêu cầu ít nhất thể hiện một sự kính trọng nhất định, ngay cả đối với những học trò thực sự không muốn thế.

Ưu điểm lớn nhất của những học viện quân sự truyền thống này là ngăn lũ trẻ trở thành tội phạm. Nhưng điều tệ nhất lại là chính các trường này đã đẩy học trò theo hướng tội phạm bằng cách cho chúng sống trong môi trường văn hóa coi trọng sự thống trị, bạo lực và lật đổ chính quyền. Cuộc sống đó được kể lại một cách tuyệt vời trong tiểu thuyết của Pat Conroy, The lords of discipline (Tạm dịch: Những kẻ thống trị kỷ luật ), tác phẩm mô tả cuộc sống ở một trường quân sự tương tự trường The Citadel ở Nam Carolina. Mặc dù Conroy viết bằng giọng văn thiện chí lẫn thất vọng, nhiều người khác lại có những đánh giá gay gắt hơn về các trường học này. Trong cuốn hồi ký Breakshot (Tạm dịch: Kỳ thủ ) của mình, Kenny Gallo, người trước đây từng là tội phạm xã hội đen, nói rằng trải nghiệm ở trường quân sự nội trú đã biến đổi ông từ “đứa trẻ hỗn xược vô tổ chức thành một kẻ sống ngoài vòng pháp luật có kỷ luật”. Nhớ lại quá trình làm việc ở Học viện Quân đội và Hải quân tại California, Gallo viết, “Tôi đoán bạn có thể nói sự phát triển 'bình thường' về mặt xã hội của tôi đã chấm dứt ở tuổi mười ba tại trường quân sự; tôi ngừng trưởng thành như một người công dân khỏe mạnh bình thường, thứ nhất là vì tự bảo vệ bản thân và sau đó là vì niềm vui thích, và bắt đầu mài sắc những kỹ năng săn mồi của mình”.

Là cậu học trò 13 tuổi mới đến NYMA, cậu bé với khuôn mặt bầu bĩnh Donald Trump thấy mình được chào đón bởi tiếng gào thét của cựu chiến binh quân đội Theodore Dobias. Từng là thiếu sinh quân của trường NYMA, Dobias đăng ký gia nhập Lục quân Hoa Kỳ lúc mười bảy tuổi để tham gia chiến đấu trong Thế chiến II. Được phân vào Sư đoàn Sơn cước số 10, Dobias hành quân chủ yếu ở bán đảo Ý và đã thấy trong một chiến dịch gần 1000 đồng đội của ông đã bị giết. Sau chiến tranh, Dobias quay trở về Học viện Quân sự New York với những ký ức mãnh liệt về “hố trú ẩn, máu, tiếng gào thét” của chiến trận. Ở Ý, ông đã nhìn thấy xác của Benito Mussolini bị hành quyết, và sáu người khác nữa, treo trên dàn khung của tấm vải bạt trạm đổ xăng ở Milan. Khoảng một tá xác người nữa chất đống ở dưới. Gần bảy mươi năm sau, cảnh tượng kinh hoàng ấy vẫn nguyên nét sống động trong tâm trí của Dobias khi chúng tôi gặp nhau trong một cuộc phỏng vấn.

Dobias kết thúc việc học tập tại NYMA rồi sau đó bắt đầu sự nghiệp cả đời của mình ở đây. Ngay từ đầu ông đã là một người tích cực rèn kỷ luật. Với những học sinh mới đến, tiếng quát tháo của Dobias đánh dấu khoảnh khắc chúng nhận ra sự nghiêm trọng của tình hình. “Thời đó người ta có thể cho anh ăn đòn nhừ tử. Chứ không phải như bây giờ, nếu anh đập ai anh sẽ đi tù”, Trump nhớ lại vài thập kỷ sau. “Ông ấy đúng là thứ chết tiệt. Ông ấy hoàn toàn có thể xông vào và đánh đập anh. Anh phải học cách sống sót”. Trump nhắc lại khi mình đáp lại mệnh lệnh của Dobias bằng một cái nhìn với ý nói, “Khốn kiếp, để tôi yên”, và “anh không tin được ông ta săn đuổi tôi tới mức nào đâu”.

Ở tuổi 89, Dobias đã hơi gù nhưng vẫn khỏe khoắn, như một thùng rượu whiskey bệ vệ đứng trên giá đỡ. Mùa xuân năm 2014, ông vẫn chạy vòng quanh ngôi nhà nơi bếp củi đá bập bùng giữa cơn gió lạnh cuối đông và chiếc đồng hồ điểm giờ vang tiếng nhạc điện tử “Hey Jude”.

Khi tôi hỏi về gia đình nhà Trump, Dobias nhớ lại, “Ông bố rất nghiêm khắc với thằng bé. Ông ấy rất có khí chất của người Đức.

Ông hay đến vào các ngày Chủ nhật và đưa con đi ăn tối. Không mấy ông bố làm vậy. Nhưng ông ấy là người rất nghiêm khắc”.

Khi Trump tới học, NYMA đang ở giai đoạn huy hoàng. Các bạn đồng môn của anh ta là con trai của các chủ ngân hàng Phố Wall, các nhà tư bản công nghiệp miền Trung Tây, và các nhà tài phiệt Nam Mỹ. Cậu học sinh nhớ nhà nhất mà Dobias từng giám sát khoảng thời gian này là con trai của một trùm mafia. Ông bố cảm kích đã gửi tặng bánh cho trường vào lễ Giáng sinh. Một ông bố khác gửi tặng hàng thùng thịt.

“Tôi huấn luyện đội bóng chày và bóng bầu dục, tôi dạy các học trò rằng chiến thắng không phải là tất cả mà là mục tiêu duy nhất”, Dobias thêm vào, mượn câu nói nổi tiếng của Vince Lombardi, huấn luyện viên bóng bầu dục chuyên nghiệp, người đã trở thành chuẩn mực cho sức mạnh nam tính giữa thế kỷ ấy. “Donald bắt ngay được tinh thần này. Cậu ấy nói với đồng đội của mình, ‘Chúng ta ở đây vì một mục đích. Đó là chiến thắng’. Cậu ấy luôn luôn phải là số một ở mọi phương diện. Ngay từ thời điểm ấy, cậu ta đã biết đến âm mưu rồi. Điều đó thật sự khiến người khác phải bực mình. Cậu ta sẽ làm bất cứ điều gì để giành chiến thắng”.

Miêu tả về cậu học trò đầy khát vọng và động lực của mình, Dobias nói Trump “chỉ muốn đứng đầu, trong mọi việc, và cậu ấy muốn mọi người phải biết mình là người đứng đầu”. Dobias sẽ không bao giờ quên cuộc diễu hành ngày lễ Columbus ở New York khi theo lịch, NYMA được xếp đầu đoàn diễu binh và Donald Trump dẫn đầu đoàn. “Khi chúng tôi tới đó, các nữ sinh trường Công giáo đang xếp hàng trước chúng tôi. Cậu ấy nói, 'Hãy để đấy em lo', rồi rời đi nói chuyện với ai đó, khi cậu ấy quay lại, họ xếp chúng tôi lên trước. Cậu ta chính là như vậy đấy”.

Một nhiếp ảnh gia do trường cử tới chụp được một bức ảnh của Trump, chỉnh tề trong bộ quân phục, đôi găng tay trắng tinh, ngay trước cửa hàng biểu tượng Tiffany ở Đại lộ 5. Xa hơn mấy tòa nhà về phía nam, Hồng y giáo chủ Joseph Spellman đang đứng trên bậc thềm Nhà thờ Thánh Patrick, nồng nhiệt chào đón các thiếu sinh quân NYMA.

Sự quyết đoán mà Trump thể hiện qua việc di chuyển các nữ sinh trường Công giáo khiến Dobias rất hài lòng. Ông nói mình luôn cố truyền đạt cho các học trò của mình những tư tưởng người đàn ông chân chính. Bao gồm:

Tôn trọng chính quyền.

Là một tấm gương tốt trong cách ăn mặc, ứng xử và nói năng. Tự hào về gia đình.

Tự hào về bản thân.

Dobias nói, “Trump luôn tự hào về bản thân. Cậu ấy tin mình là người xuất sắc nhất”. (Khi ông ta nhớ lại quãng thời gian này, Trump nói với tôi, “Em là một người ưu tú. Khi tốt nghiệp, em là một người ưu tú hơn”.)

Theodore Dobias không dạy các cậu học trò phải đạt được thành tựu to lớn để cảm thấy tự hào. Theo kịp chương trình của học viện, thể hiện bản thân tốt và coi trọng địa vị thành viên cộng đồng NYMA là đã đủ để tự hào. Địa vị này, một phần nào đó, là sự đền bù cho kỷ luật hà khắc áp dụng ở đây. Mặc dù đã trưởng thành, bản thân Dobias cũng phải sống theo khuôn khổ luật lệ. Khi còn trẻ, Dobias không được phép rời khỏi khu học viện mà không có sự cho phép, điều này khiến việc tìm vợ trở thành một việc khó khăn và lâu dài. Ở tuổi trung niên, Dobias được tài trợ chuyến đi tới Slovakia để thăm ông bà, hai người đã nuôi dạy ông đến tuổi mười ba. Lần cuối cùng ông nhìn thấy họ là qua làn nước mắt từ trên boong thuyền đưa ông tới Mỹ vào năm 1939. Chỉ huy của ông không cho phép ông đi. Và Dobias tuân lệnh mà không một lời phàn nàn.

Cuối cùng cũng được thăng cấp chỉ dưới cấp người quản lý, Dobias dành cả cuộc đời trưởng thành của mình ở khuôn viên trường tại Cornwall, nơi ông còn có cả một ngôi nhà sống cùng vợ con. (Đứa con trai một của ông cũng là một thiếu sinh quân.) Học trò gọi ông là “Tá”- gọi tắt thay cho “Thiếu tá”. Vào những năm 70, khi thiếu sinh quân da đen đầu tiêu tới nhập học tại NYMA, Dobias bắt đầu nới lỏng các điều chỉnh đối với học viện, bao gồm những cuộc thảo luận gần như mỗi tối về văn hóa của học viện, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, và những cuộc đấu tranh của thanh niên trẻ. “Chúng tôi đã có những buổi trò chuyện thực sự tuyệt vời”.

Nhiều năm sau, một cô luật sư từ Pennsylvania gọi cho Dobias để bàn về chính cậu học sinh da màu đó. Cô nói anh ta hiện đang ở khu tử tù, sau khi bị kết án giết người hàng loạt, và anh ta muốn Dobias tới thăm. Lúc bấy giờ, Tá đã chôn chân quá sâu ở đây, theo mọi nghĩa, đến mức mà ông không thể hình dung việc đi tới tận Pennsylvania để gặp cựu học sinh của mình. “Nơi đó quá xa”, ông giải thích, “và tôi không nghĩ mình nên dính dáng đến chuyện đó”.

Bất chấp khởi đầu mối quan hệ không suôn sẻ, Donald Trump dần coi Ted Dobias là tấm gương đầu tiên thực sự của mình, ngoài người cha. Dobias giúp ông thích nghi và phát triển trong một môi trường thống trị bởi những khái niệm về sức mạnh và nam tính. Một người bạn đồng môn của Trump, Harry Falber, kể lại tinh trạng bắt nạt có hệ thống giữa các học sinh trong trường còn đáng lo hơn cả kỷ luật đề ra bởi ban quản lý. Mặc dù không đến mức như Lord of the Flies (tạm dịch: Chúa Ruồi ), văn hóa trường học ở đây cũng “đầy tính gây hấn”, Falber nói, và tâm lý phá phách đôi khi lại thống trị. Có lần, ông thấy một nhóm đông các thiếu sinh quân, những cậu học sinh vẫn đang dưới sự giám sát của cán bộ nhà trường, tấn công một chiếc xe ô tô vừa tới khuôn viên. “Xe chở đầy các cô gái và những cậu học sinh này cứ ném đá tới tấp”, Falber nhớ lại. “Họ làm vỡ ít nhất một cửa kính. Không ai ngăn cản họ. Kỷ luật ở đây là rất quan trọng, nhưng không phải lúc nào cũng vậy”.

Những quy tắc thiếu sinh quân phải tuân theo được ghi rõ trong cuốn sổ tay có tên “Điều lệnh thứ 6”, với một phụ đề đầy tính răn đe phía dưới “Các mức độ hình phạt”. Cuốn sổ này sẽ được phát cho tất cả các học sinh vào ngày đầu tiên tới học viện. Bộ quy tắc ứng xử này chỉ ra rằng một học viên có thể bị quy lỗi cho bất cứ điều gì từ sợi chỉ lòi ra trên bộ đồng phục hay cuộc điện thoại kéo dài quá năm phút, cho tới việc nắm tay “một cô gái”. Một lỗi vi phạm nghiêm trọng hay nhiều lỗi nhỏ dồn lại có thể dẫn tới hình phạt đi diễu binh một giờ đồng hồ. Nhiều lỗi vi phạm, bao gồm không chịu phục tùng hay hành vi “trái đạo đức” (với các thiếu sinh quân, từ này có nghĩa là các hành vi tình dục đồng giới) nghiêm trọng tới mức có thể dẫn tới bị đuổi học.

Ở NYMA, Donald Trump rõ ràng như cá gặp nước. Ông thấy thoải mái trong bộ đồng phục – đôi giày sạch bóng lộn và khóa thắt lưng đánh láng bóng bằng Brasso – và quen với những bữa ăn ở nhà ăn tập thể. Biệt lập trong môi trường quân đội toàn nam sinh, xa rời cha mẹ và các anh chị em, cậu bé Trump nhanh chóng hiểu rằng “Cuộc sống là một cuộc sinh tồn. Luôn luôn là cuộc chiến sinh tồn”. Là một học sinh giỏi nhưng chưa đến mức xuất sắc, ông trở thành một trong số những học trò cưng của Dobias và thấm nhuần ý thức về sự vượt trội vẫn được rao giảng ở NYMA đều như trống đánh. (Ngay cả cái tập catalog của trường cũng khoe khoang học viện “vượt trội” và “ngôi trường của sự xuất chúng” nơi mà “mỗi học sinh, qua trải nghiệm cá nhân, sẽ trở nên quen thuộc với vấn đề của những người bị lãnh đạo và những người lãnh đạo”.)

Vô cùng coi trọng thứ bậc và khí chất đàn ông, học viện đòi hỏi sự hy sinh vật chất và các thiếu sinh quân không còn được bao bọc trong tình cảm mà bạn bè mình nơi quê nhà vẫn đang được hưởng. Không có các ông bố và bà mẹ. Không anh chị em. Trong các vở kịch ở trường, các vai nữ là nam sinh đóng. Tất cả những điều này là một phần của kế hoạch giáo dục được thiết kế để thấm nhuần cho các học viên ý thức về sự tự giác kỷ luật và khả năng thể hiện dưới sự cưỡng ép. Nước Mỹ vào thời hậu chiến, các vận động viên được tôn sùng vô cùng, điều này đúng ở nhiều trường, nếu không muốn nói là hầu hết. Khi giáo viên với đồng lương ít ỏi

đang vật lộn trong các phòng học quá tải, bóng bầu dục và bóng rổ dần thống trị nền văn hóa giáo dục cấp trung học, còn các đoàn diễu binh và đội cổ vũ đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Tất cả những điều này và hơn thế nữa được ghi lại bởi Richard Hofstadter trong cuốn sách bước ngoặt của ông, Anti-Intellectualism in American Life (Tạm dịch: Chủ nghĩa phản trí thức trong đời sống Mỹ ), xuất bản năm 1963, khi Donald Trump đạt được bước tiến lớn tại NYMA.

Hofstadter dành phần lớn cuốn sách của mình nói về phương pháp người Mỹ hiện đại nuôi dạy và giáo dục con cái, đem đến khá nhiều nỗi lo cho độc giả nào hy vọng về một xã hội công bằng và nhân văn. Ông quan sát thấy rằng, nhân danh sự phát triển của trẻ, người ta đặt nặng tầm quan trọng hơn vào cá tính và thích nghi xã hội, trong khi nhân cách và tính học thuật bị thờ ơ. Hofstadter đã viết, do bị ảnh hưởng bởi “chủ nghĩa thực dụng trong kinh doanh”, các giáo viên “không dạy Shakespeare hay Dickens, mà dạy cách viết thư tín thương mại”. Một quận ở tiểu bang New York ra sức chuẩn bị hành trang cho người trẻ thành công trong xã hội tới mức mỗi học sinh đều bắt buộc phải tham gia một kiểu khóa học tự phát triển bản thân nào đó, nơi mà học sinh sẽ được học “cách bắt nhịp với đám đông” và “cách để được yêu mến”.

Ở NYMA, những người làm giáo dục nỗ lực đem đến cho các thiếu sinh quân một cảm giác tự tin tương xứng với tác phong quân đội – lưng thẳng, mắt nhìn về phía trước, cằm ngẩng cao – điều đó sẽ thúc đẩy họ tiến bước trong đời với một ý niệm rằng mình xứng đáng đạt được thành công lớn lao, vì học viện đã giúp họ trở nên tài giỏi hơn tất cả những người khác. Donald Trump thấm nhuần bài học này, vươn lên trở thành người gọi là “đứng đầu học viện quân sự” và xuất sắc trong môn bóng chày. (“Luôn là người chơi giỏi nhất”, Trump nói về mình như vậy. “Không chỉ bóng chày, mà mọi môn thể thao đều vậy”.) Năm thứ ba ở học viện, Trump đánh dấu tên tuổi trên tiêu đề báo địa phương – “Trump mang chiến thắng về cho NYMA” – và trải nghiệm đó vô cùng kích thích. Năm mươi năm sau, ông nói, “Cảm giác nhìn thấy tên mình trên báo thật là tuyệt. Có bao nhiêu người được xuất hiện trên báo chứ? Chẳng ai cả. Đó là lần đầu tiên tôi lên báo. Tôi nghĩ điều đó thật quá tuyệt vời”.

Lần đầu tiên chạm tới sự nổi tiếng có lẽ đã nhen nhóm ngọn lửa mà cuối cùng đã bừng lên ánh sáng trong suốt cuộc đời Trump. Sự chú ý trên báo chí khiến ông trở nên chân thực và anh hùng với những người thậm chí còn không có mặt ở trận đấu. Cũng chính danh tiếng đã nhấn mạnh Donald Trump là một cậu bé đặc biệt. Ông hiểu rất nhiều người muốn có danh tiếng, nhưng hầu hết đều không đạt được. Trump thành công là nhờ khả năng thể thao và vì lớn lên ở thời điểm khi danh tiếng đã được dân chủ hóa nhờ truyền thông đại chúng. Hàng thế kỷ nay, chỉ có những người lãnh đạo thực sự như đức vua, nữ hoàng hay những người có thành tựu vĩ đại mới có thể hy vọng được công chúng chú ý. Báo giới hiện đại đã thay đổi tất cả những quan niệm này, khiến sự nổi tiếng, dù thoáng qua tới mức nào, đều là điều có thể cho vận động viên, nghệ sĩ biểu diễn, tội phạm, những người đăng quang các cuộc thi sắc đẹp – và thậm chí cả động vật như con bò của bà O’Leary.

Trong suốt đời mình, Trump vẫn giữ mãi ký ức về những thành tích thể thao đã đạt được và nhắc đi nhắc lại trong các cuộc phỏng vấn báo chí. Ông tin rằng những trải nghiệm liên quan đến trái bóng là để xây dựng nền tảng, bởi chúng khiến ông nổi tiếng trong vùng và cũng gieo vào lòng ông thói quen giành chiến thắng. Theo ông tự đánh giá thì mình chắc chắn là “cầu thủ bóng chày xuất sắc nhất ở New York”, và ông có thể trở thành cầu thủ chuyên nghiệp ngoại trừ lý do “nó chẳng đem lại bao nhiêu tiền cả”. Vào năm 1964, mức lương trung bình cho cầu thủ chơi ở giải đấu lớn là 16.000 đô la, tương đương với 120.000 đô la năm 2015. Con số này tăng gấp đôi vào năm 1970. Số tiền này quá đủ cho một cầu thủ trẻ yêu thích môn thể thao này có thể thử sức mình cùng những cầu thủ xuất sắc nhất và, khi chuyến phiêu lưu kết thúc, có thể hết lòng theo đuổi sự giàu sang.

Thực tế Trump có phải là một người chơi xuất sắc không? Có và không. Ở tiểu bang New York, những cầu thủ cấp trung học cùng thời với Trump bao gồm Dave Cash, ngôi sao ba lần vô địch giải Quốc gia đến từ Utica và các cầu thủ lớn khác như Terry Crowley và Frank Tepedino. Crowley và Tepedino thi đấu bóng chày cấp trung học ở thành phố New York, nơi cạnh tranh vô cùng khốc liệt. NYMA, ngược lại, đối đầu với những trường tư thục nhỏ như Đức Mẹ Lộ Đức ở Poughkeepsie, trường đã đánh bại đội bóng thiếu sinh quân với tỉ số 9-3 trong năm học cuối cấp của Trump, đội bóng kết thúc với tỷ số thua cuộc kỷ lục.

Những ký ức về thể thao như được thời gian phủ lên một màu óng ánh. Những cú đánh homerun trong những giải đấu nhỏ dần bay xa và những cú đánh bóng trượt thời trung học dần rơi vào quên lãng. Những gì còn lại là bóng dáng một cầu thủ bóng chày lộ ra như thế nào trong trí tưởng tượng của một người đàn ông. Trong trường hợp của Trump, những ngày thi đấu trên sân bóng không bao giờ xa rời tâm trí ông, và ông luôn say sưa đảm bảo người khác biết ông là một cầu thủ chốt gôn 1 và là một người chơi gôn tuyệt vời, ông đã giành được mười tám giải vô địch câu lạc bộ, những giải “thực sự là giải đấu lớn cho người chơi nghiệp dư”. Việc tập trung vào thành tích thể thao này hình thành sự hứng thú cạnh tranh cũng như khao khát muốn thể hiện những thành quả có thể xác minh của ông. Trump muốn người ta biết mình luôn có trái tim và khả năng của một người chiến thắng, và những lời khẳng định đó có bằng chứng cụ thể. Trump cũng có thể chứng tỏ bản thân luôn đặc biệt hứng thú với những phụ nữ hấp dẫn. Ở học viện, mặc dù việc “nắm tay” bị cấm, bạn học vẫn coi ông là “người đàn ông đào hoa” chính thức của lớp trong sổ niên giám trường với tiêu đề: Những mảnh bom.

Kết thúc NYMA, Donald Trump tới Đại học Fordham ở Bronx, ở đây ông khác biệt với mọi người bởi phong thái nhà binh và sự khước từ rượu và thuốc lá, huống hồ là những loại thuốc kích thích xuất hiện ngày một nhiều ở khuôn viên các trường đại học Mỹ. (Giống những người kiêng rượu tuyệt đối trong Thời kỳ vàng son, Trump vẫn luôn tự hào việc kiêng khem này trong suốt đời mình.) Đỉnh điểm nhất trong những năm đại học nổi loạn của Trump là mơ mộng về một sự nghiệp trên sân khấu hoặc trong điện ảnh. Hollywood và Broadway nằm đâu đó giữa những năm 50 tươi đẹp và nỗi lo sợ của những năm 60. Phim Mary Poppins và Dr. Strangelove được chiếu trên cùng những màn hình đó. Vở nhạc kịch Hair chiếm trọn sân khấu nhà hát Biltmore ở Broadway khi Barefoot in the Park kết thúc chuyến công chiếu của mình. Đôi với một học sinh tốt nghiệp trường quân sự với niềm đam mê sáng tạo bị vượt xa bởi khát vọng giàu có và thành công, điện ảnh và kịch nghệ đang ở trong một trạng thái thay đổi liên tục khiến cho sự nghiệp về kinh doanh hợp lý hơn nhiều.

Tin chắc tương lai của mình ít nhất sẽ bắt đầu từ những bước đi của cha, Donald dành nhiều thời gian rảnh tham gia vào công việc kinh doanh của gia đình. Ông đi học từ nhà bố mẹ ở Queens và cuối tuần ở văn phòng hoặc tới thăm bất động sản của gia đình Trump. Trong lúc học những điều căn bản về quản lý nhà đất từ cha, ông cũng hướng tới một người kinh doanh bất động sản khác để học hỏi phong cách làm việc. William Zeckendorf là chủ đầu tư xây dựng đầu tiên ở New York và được coi là một ông bầu. Là một con người khoa trương thường đi vòng quanh Manhattan trong chiếc Cadillac bóng loáng – biển đăng ký WZ – Zeckendorf thường công bố những kế hoạch chỉ còn thiếu mỗi trí tưởng tượng. Một đề án trong số đó là sân bay trên nóc các tòa nhà thương mại mới ở Bờ Tây Manhattan. Một kế hoạch khác là tòa tháp 102 tầng xây dựng phía trên nhà ga Grand Central.

Mặc dù cân nặng xấp xỉ 300 pound (khoảng 136 kg), Zeckendorf vẫn tỏ ra năng động thái quá và luôn vận động, cả về thể chất lẫn trí tuệ. Những dự án của ông luôn to lớn táo bạo, như trong trường hợp dự án xây dựng khu mua sắm khổng lồ mang tên Place Ville Marie tại Montreal, được xây dựng trên sân đường tàu bỏ hoang, và chỉ riêng sự khổng lồ của nó đã chuyển hướng cả trung tâm thành phố về phía mình. Sức sáng tạo của Zeckendorf cũng giúp ông tìm ra những cách mới lạ để vắt kiệt lợi nhuận từ bất động sản. Ví dụ, ông nhận ra mình có thể mua một tòa nhà rồi bán mảnh đất dưới tòa nhà đó, cũng như các khoản thanh toán từ người thuê, và thậm chí cả khoản giảm thuế khấu hao của toàn bộ kết cấu công trình, cho nhiều bên khác nhau.

Zeckendorf cũng nổi tiếng với tính lập dị của mình. Ông làm việc trong một văn phòng tròn vạnh, không một cửa sổ, tường được đóng bằng gỗ tếch và được chiếu sáng nhờ cửa sổ trên trần nhà. Một hệ thống bộ lọc nhựa điều khiển từ xa cho phép ông đổi màu ánh sáng để phù hợp với tâm trạng của mình. Ông có tới vài chiếc điện thoại trên bàn, những lúc bận rộn nhất, ông phải nghe đến hàng chục cuộc điện thoại trong vòng một giờ đồng hồ, ghi chép nguệch ngoạc và vẽ loằng ngoằng vào sổ, sau đó các trợ lý của ông sẽ thu thập và lưu lại. Ông thường mua những bất động sản mình chưa từng nhìn thấy bao giờ và lao đầu vào những vụ kinh doanh mới với niềm hăng say bất tận. Sau khi thấy hứng thú với Broadway, ông đã cho ra mắt ba mươi buổi biểu diễn.

Luôn tranh thủ truyền thông, Zeckendorf thuê đại diện báo chí nổi tiếng John “Tex” McCrary để tên mình luôn xuất hiện trên báo, và luôn chú trọng tới việc thể hiện cho cánh nhà báo biết mình vô cùng năng động, thành công và sống xa hoa. Ông mời họ tới dùng bữa trưa ở phòng ăn riêng, nơi đầu bếp Eugene của ông chuẩn bị thực đơn hàng ngày do vợ ông sắp xếp, phục vụ với những đồ sứ và bạc thượng hạng. Đã từng kết hôn bốn lần, niềm yêu thích Zeckendorf dành cho phụ nữ cũng ngang với niềm yêu thích ông dành cho ẩm thực.

Ở đỉnh cao thành công, Zeckendorf thuê một đội ngũ toàn những kiến trúc sư nổi tiếng hàng đầu bao gồm Le Corbusier, William Lescaze và I. M. Pei để hoàn thành các dự án lớn khắp Bắc Mỹ. Đầu những năm 1960, có lẽ ông đã nắm giữ nhiều bất động sản hơn bất kỳ ai ở Mỹ, bao gồm cả các khách sạn nhà Astor và Drake tại New York. Tuy nhiên, ông thường phiền não với các vấn đề tài chính cần đến cách thức giải quyết sáng tạo. Khi chậm tiến độ dự án xây dựng trụ sở Century City cho hãng phim Fox ở Los Angeles, ông thuê ngôi sao điện ảnh Mary Pickford mở một chai rượu sâm panh trước ngôi nhà sắp bị phá dỡ và sau đó tuyên bố khởi công công trình. Tuy nhiên, sau khi tòa nhà bị san phẳng, công trường lại chẳng có gì tiến triển. Nhưng, truyền thông của ông thuyết phục tới nỗi hãng Fox thôi không gây áp lực cho Zeckendorf trong thời gian đủ dài để ông có thể tìm được một đối tác giàu có giúp ông tiếp tục.

Tính bền bỉ và khoe khoang của Zeckendorf cho Donald Trump thấy được những thắng lợi huy hoàng của phương pháp kinh doanh phô trương. Những người khác lại là những ví dụ cảnh báo cho ông về số phận chờ đón những kẻ nhút nhát và nhún nhường. Tháng Mười Một, năm học đầu tiên của Donald ở Fordham, Trump Bố và con tới tham dự buổi khánh thành chính thức của cây cầu lớn Verrazano-Narrows. Buổi lễ ngoài trời trong đêm ngày thứ Ba trước lễ Tạ ơn này đã mang đến một bài học khiến chàng trai trẻ Trump không bao giờ quên được.

Đã hàng thập kỷ nay, người dân New Yorker vẫn đổ xô về những buổi lễ mừng hoàn công của vô số các công trình dự án công – đường hầm, quốc lộ, các cây cầu – được hoàn thành dưới bàn tay thép cứng rắn của ông vua xây dựng Robert Moses. Cây cầu này là một trong những dự án quan trọng cuối cùng của Moses, có chiều cao bằng bảy mươi tầng và chiều dài hơn một dặm (khoảng 1.298 mét), là cầu treo lớn nhất trên thế giới. Vắt ngang qua eo hẹp đánh dấu cửa ngõ sông Hudson đổ ra biển, cây cầu nối liền quận đảo Staten và Brooklyn. Khi dự án xây cầu được đề xuất, người dân Brooklyn sống quanh khu vực xuống đường phản đối nó sẽ phá hỏng khu dân cư của họ. Vào thời điểm cây cầu được thông, mâu thuẫn này đã biến mất, và có vẻ như không còn ai chống đối hay phá hỏng cảnh lộng lẫy của thành phố nữa. Cờ tổ quốc và cờ đuôi nheo bay phất phơ trong gió cùng với dàn nhạc Sở Vệ sinh Môi trường thành phố New York. Dưới lòng sông, con tàu chở khách vượt đại dương United States băng qua dưới làn nước.

Công chúng được chào đón tới ngắm và chiêm ngưỡng tại buổi lễ thông cầu. Một xe chở đầy các thanh niên trẻ đã gây chú ý với những chiếc xì-mốc-king và đậu ở trạm thu phí suốt một tuần lễ mong được là những người đầu tiên được qua cầu. Tuy nhiên, khách mời danh dự là những người được mời đứng cạnh các diễn giả và những người cắt băng khánh thành, bao gồm thống đốc, thị trưởng, đại sứ Ý tại Mỹ, và vị Hồng y giáo chủ Spellman, người đã chào đón các thiếu sinh quân trường NYMA trên những bậc thang Nhà thờ Thánh Patrick trong ngày lễ Columbus.

Từ vị trí đủ gần để quan sát tốt khán đài, Donald Trump trông thấy người kỹ sư già của cây cầu, Othmar Ammann, bị bỏ quên khi Moses mời những người quyền cao chức trọng lên đón nhận những tràng vỗ tay. (Phóng viên Gay Talese của tờ New York Times, người sau này là một tác giả có tiếng, cũng nhận thấy sự bỏ qua này.) Bài học Trump rút ra ở đây chính là không cách này thì cách khác, chính là lỗi của Ammann khi để người ta phớt lờ mình. Trump quyết định mình phải nhớ sự kiện này, bởi “Tôi không muốn là kẻ bợ đỡ bất kỳ ai”.

Trong thế giới của những giao dịch và âm mưu mà Donald dự định tiến vào, những kẻ bợ đỡ là những kẻ nhìn người khác giàu có ở trong một cuộc chơi mà mình không hiểu được. Bố của Donald không phải là kẻ bợ đỡ của bất kỳ ai. Bị từ chối tiếp cận các chương trình liên bang do những vấn đề bị phơi bày qua cuộc điều trần thượng viện về FHA, Fred đã tìm được cho mình một cuộc chơi khác, chương trình Mitchell-Lama, được xây dựng theo Đạo luật Công ty Nhà ở Lợi nhuận Hữu hạn năm 1955. Được bổ nhiệm vào vị trí nhà làm luật của tiểu bang New York và cũng là tác giả của chương trình, Mitchell-Lama cho phép các chủ đầu tư xây dựng trên đất thu mua của chính phủ, cấp cho họ các khoản vay lãi suất thấp và miễn cho họ một số loại thuế nhất định. Mitchell- Lama thậm chí còn đảm bảo cho chủ đầu tư một khoản phí nhà thầu 7,5% và lợi nhuận hàng năm ở mức 6%.

Những tháng trước khi cây cầu Verrazano-Narrows được thông đường, Fred Trump đã hoàn thành một dự án Mitchell-Lama tên Trump Village, nơi ông đã dùng mánh lới để chiếm gần hết khoảng đất trước đó được dành riêng cho một tổ chức phi lợi nhuận để có thể xây dựng ba nghìn bảy trăm căn hộ. (Khu đất kéo dài này được tập hợp từ những bất động sản nhỏ hơn do chính phủ tịch thu. Những người lờ đi các vụ tịch thu này, và định giá cho mỗi miếng đất, là những thẩm phán Brooklyn thân thiết với Trump.) Trump Village như một kiểu “nhà hát” thực hành cho chàng trai trẻ Donald, đem đến một cái nhìn cận cảnh về những điều gì đó chẳng mấy ai được thấy. Qua vô vàn cuộc trò chuyện và chuyến đi thăm công trình xây dựng, ông học được cách làm thế nào để xử lý và vỗ về các quan chức chính quyền, chính trị gia, nhà thầu, và các chủ cửa hàng. (Fred luôn giữ xì gà trong túi để mời người khác vào những thời điểm mấu chốt.) Donald cũng được quan sát cách bố mình ứng phó với những khủng hoảng bất ngờ.

Chưa từng xây dựng công trình nào cao hơn sáu tầng, Fred Trump thấy rằng với dự án Trump Village, ông đang vượt quá khả năng chuyên môn của mình khi mỗi tòa nhà cao hai mươi ba tầng. Việc hạn chế tài chính và thiếu kinh nghiệm với các dự án xây cao khiến ông không thể thu mua trái phiếu kiến thiết mà chính quyền bang yêu cầu như là một khoản đảm bảo cho tài trợ thế chấp. Không thể tự mình tiến hành, ông quay sang nhờ giúp đỡ từ những người tư vấn ở công ty xây dựng tên HRH. Họ thu mua trái phiếu và đảm nhiệm vai trò chủ công trình. Qua HRH, Trump Village được hoàn thành trước tiến độ và với mức chi phí thấp hơn ước tính ban đầu. Mặc dù về cơ bản Fred là chủ, nhưng ông vẫn chỉ là một người đứng quan sát trong dự án lớn nhất đời mình.

Dù được thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng Morris Lapidus, Trump Village hoàn chỉnh không mang một chút phong cách nào của các khách sạn Fontainebleau và Eden Roc ở Miami do ông thiết kế. Thay vào đó, Lapidus, làm việc với áp lực liên tục phải giảm thiểu chi phí, đã tạo ra những kết cấu đơn sơ và hiện đại nhất với cửa sổ lớn và những khoảng trống để cư dân có thể tự lắp đặt điều hòa. Phía bên trong các căn hộ có thể thấy chút họa tiết trang trí nhẹ nhàng, nơi những mảng gạch màu sắc và màu sơn sáng làm vơi bớt sự đơn điệu của những viên gạch và cửa kính. Một số đồ đạc Lapidus thiết kế cho hành lang bên trong Trump Village nghệ thuật tới nỗi được mang vào bảo tàng trưng bày.

Là dự án duy nhất Fred từng đặt theo tên mình, Trump Village trở thành thành tựu rực rỡ, cũng vừa là cơn đau đầu kéo dài. Khi cậu con trai Donald rời Fordham vào năm 1966 để lấy bằng cử nhân (chuyên ngành bất động sản) tại Đại học Pennsylvania, các quan chức bang bắt tay đi vào điều tra những mối quan hệ ảnh hưởng mà Trump Bố đã sử dụng khi mua được cả đất cho dự án lẫn sự giúp đỡ của chính quyền, bao gồm 50 triệu đô la trợ cấp giá rẻ và những khoản giảm thuế giá trị lớn.

Khi vụ bê bối đang đến gần, Donald làm việc ở Trump Village vào cuối tuần và giữa các kỳ nghỉ ở trường, chuẩn bị các căn hộ sẵn sàng cho người ở và phản hồi lại các khiếu nại của người thuê. Mảnh khảnh với đôi mắt xanh và mái tóc vàng hơi dài, Donald ăn mặc thời trang, đứng cao hơn bố mình vài phân, người cha vẫn đội chiếc mũ phớt mềm với bộ râu tỉa gọn. Fred từng e ngại về nguồn gốc Đức của mình tới nỗi bắt đầu nói với mọi người mình là người Thụy Điển. Còn Donald gần gũi mọi người mình gặp với một sự tự tin thoải mái. Nhưng bất kể sự khác biệt trong phong cách của hai bố con, hai người đàn ông ấy vẫn giống nhau trong những tham vọng và khao khát của mình. Cả hai dường như đều không mấy hứng thú với những thú hưởng thụ của con người như ẩm thực hay nghệ thuật. Và nếu có ấp ủ lý tưởng cháy bỏng nào đó về chính trị hay đạo đức, họ cũng không để bị dễ dàng nhận thấy, mặc dù vẫn kín đáo đồng tình với Đảng Cộng hòa và cả hai đều vô cùng ngưỡng mộ Đức giám mục Norman Vincent Peale.

Sinh ra và lớn lên ở vùng Trung Tây, Peale trở thành mục sư nhà thờ Marble Collegiate ở Manhattan vào năm 1932. Ở New York, ông làm việc cùng một nhà tâm lý học thông thái tên Smiley Blanton để xây dựng triết lý mà Peale gọi là “sức mạnh của tư duy tích cực”. Sau khi kêu gọi hỗ trợ tài chính từ những người có ảnh hưởng như Thomas Watson của IBM và Branch Rickey của Brooklyn Dodgers, ông xây dựng nền công nghiệp khích lệ của riêng mình để truyền bá tư tưởng qua những cuốn sách, tạp chí và truyền hình. Ông đã chạm tới 30 triệu người Mỹ qua chương trình trên đài phát thanh, và cuốn sách năm 1952 của ông, Sức mạnh của tư duy tích cực, bán được hai triệu bản trong vòng 24 tháng. Cuốn sách vẫn còn được tái bản hơn năm mươi năm nữa và trở thành tài liệu nền tảng trong tín ngưỡng thành công của Peale.

Thông điệp mấu chốt của Peale nằm ở lời khẳng định rằng sự tự tin và trí mường tượng có thể vượt qua gần như mọi chướng ngại trên đường đi của ta. Đối với một mục sư Cơ Đốc, ông là người ít quan tâm tới Kinh thánh hoặc Thiên Chúa, thay vào đó, ông thích kể chuyện về những người đã làm theo phương pháp của ông để vượt qua mọi thứ từ nghiện rượu cho đến nghèo khổ. Khi Chúa thực sự xuất hiện trong những bài viết hay bài giảng của Peale, Người thường được mô tả như một người dẫn dắt cuộc đời hay một đối tượng để suy ngẫm. Peale viết, “Tôi biết rằng với sự giúp đỡ của Chúa, tôi có thể bán được máy hút bụi”.

Hầu hết những gì Peale truyền giảng được phản ánh lại trong những phương pháp giảng dạy của Napoleon Hill, tác giả của cuốn Nghĩ giàu và Làm giàu xuất bản năm 1937 và đã đưa ra lời khuyên, “Bạn không bao giờ có thể giàu có được trừ khi bạn làm việc với một lòng khao khát tiền bạc bỏng cháy”. “Phương thuốc” của Peale thì nhẹ nhàng hơn, ông khuyến khích những phương pháp thiền mượn từ lý thuyết của chuyên gia thôi miên nổi tiếng người Pháp, Émile Coué, người hướng dẫn các đối tượng của mình thực hành “tự kỷ ám thị¹² ” bằng cách lặp đi lặp lại câu nói “Mỗi ngày, ta đang trở nên tốt hơn theo mọi hướng”. Cuốn sách của Coué, Self-Mastery Through Conscious Autosuggestion (Tạm dịch: Làm chủ tinh thần qua Tự kỷ ám thị ) được xuất bản ở Mỹ vào năm Peale được phong chức Mục sư Giám lý. Tác giả quảng bá cuốn sách với tua diễn thuyết trước công chúng gây quỹ được 16.000 đô la (tương đương 220.000 đô la năm 2015) cho việc thành lập Viện Coué ở New York. Ủy ban Viện gồm một người nhà Vanderbilt, một Giám mục Giám lý, một người California giao thiệp rộng kết hôn với bá tước Ý, và một cựu ủy viên cảnh sát thành phố.

Cũng như Coué, Peale nói với tín đồ hãy tưởng tượng những gì bản thân muốn trở thành và vượt qua nghi ngờ bằng cách lặp lại những câu nói như “Chúa trao cho ta sức mạnh để đạt được bất kỳ điều gì ta thực sự muốn”. Những câu nói như vậy nên được lặp lại ít nhất sáu lần mỗi ngày, Peale viết, để “lấp đầy tâm trí các anh”. Trên tất cả, tôn giáo của ông là thực tế và hữu ích trong việc theo đuổi “sức mạnh và hiệu quả”. Peale hiếm khi đụng đến các khái niệm của đạo Cơ Đốc về tội lỗi, sự đau khổ hay chuộc tội. Thay vào đó ông thích thuyết giảng trước tín đồ “hãy thoát khỏi cảm giác tội lỗi” về những việc làm sai trái của mình. Khi nói về những bất an và lo lắng của những người trong giáo đoàn đông đảo của mình, Peale nhấn mạnh, “Mỗi một người bình thường đều muốn có sức mạnh vượt qua hoàn cảnh, sức mạnh vượt qua sợ hãi, qua sự yếu đuối, qua chính bản thân mình”. Ông nói họ sẽ đạt được sức mạnh này qua lời cầu nguyện, sự mường tượng và hành động để “hiện thực hóa” giấc mơ về “sự giàu sang, thành tựu và thành công”. Ông viết, “Học cách cầu nguyện những lời nguyện lớn lao. Chúa sẽ đánh giá các anh theo mức độ lời nguyện của các anh”.

Peale nổi tiếng bao nhiêu thì cũng gây tranh cãi bấy nhiêu. Nhà thần học Reinhold Niebuhr coi các tổ chức của Peale là một giáo phái. Khi các nhà tâm lý học hàng đầu chỉ trích Peale – một vài người cảnh báo rằng phương pháp của ông có thể thúc đẩy sự rối loạn tâm trí – Smiley Blanton từ chối đứng ra bênh vực Peale và cấm ông sử dụng tên tuổi của Blanton. Peale cũng gặp phải rắc rối khi phản đối chiến dịch tranh cử của John F. Kennedy, nói rằng, “Nếu bầu cho một người theo đạo Công giáo, nền văn hóa của ta đang gặp nguy”. Giữa những tranh cãi náo nhiệt về lời phát ngôn này, giáo đoàn của Peale đồng lòng ủng hộ ông, nhưng ông nhanh chóng hối hận và rút lui khỏi nhóm các mục sư chống đối Kennedy. Sau khi Kennedy giành chiến thắng, hành động tội lỗi của Peale nhanh chóng rơi vào quên lãng. Mùa xuân năm sau, ông được tôn vinh vì sự nghiệp bốn mươi năm cống hiến giảng đạo, và giới thượng lưu cộng đồng kinh doanh New York vây chật kín buổi lễ Phục sinh ở nhà thờ Marble Collegiate.

Peale vẫn luôn là một người xuất chúng và là người giảng đạo được quần chúng nhân dân Mỹ yêu mến khi ông mang đến cho chủ nghĩa tư bản những lý lẽ đạo đức, cũng như truyền cảm hứng cho những người bán máy hút bụi. Năm 1961, các nhà quản lý từ hơn 750 công ty đặt mua dài hạn tờ Guideposts của ông cho nhân viên của mình. (Trong một năm chỉ riêng Công ty Thép Hoa Kỳ đã bỏ ra 150.000 đô la đặt mua tạp chí.) Ở New York, giáo đoàn Đại lộ 5 của Peale tăng từ sáu trăm cho tới năm nghìn người, và buổi lễ giảng của ông thu hút các chủ ngân hàng, các chính trị gia, ban chấp hành và những người hoạt động kinh doanh như Fred và Donald Trump.

Là những người thực hiện sức mạnh tư duy tích cực gần như hoàn hảo, cả hai người đàn ông này đều muốn đạt được kiểu giàu sang và địa vị sẽ nâng tầm họ vượt lên những người khác. Ở Peale, người ta thấy một vị mục sư đã dạy cho họ rằng Chúa cũng muốn điều tương tự cho họ và “sức mạnh vô biên của vũ trụ” dành cho họ chỉ khi họ sử dụng tư duy tích cực và rèn luyện tâm trí để “nghĩ về chiến thắng”. Donald thể hiện tư duy tích cực trong suốt cuộc đời mình, và nó trở thành thói quen thực sự của tâm hồn ông. Các dự án và sự sáng tạo của ông luôn là, theo như lời của ông, “tốt nhất” và “vĩ đại nhất”, và khi bị gợi nhắc về những thất bại hay mâu thuẫn trong những tuyên bố của mình, ông sẽ trả lời với những câu kiểu như “Ừ, thì sao chứ?” và vội chuyển sang một thành tựu khác. Luôn luôn tư duy tích cực.

3
Thợ học việc

ĐÚNG, KINH DOANH LÀ XÂY DỰNG NHỮNG TÒA NHÀ NHƯNG CŨNG LÀ SỰ KẾT NỐI VỚI NHIỀU NGƯỜI. NÓ LÀ SỰ GIAO HẢO VỚI CÁC CHÍNH TRỊ GIA, KHIẾN HỌ TÔN TRỌNG ANH VÀ QUÝ MẾN ANH.

– DONALD TRUMP

Dù đặt ở một địa điểm đáng mơ ước, văn phòng của Fred Trump chưa phải là tuyệt nhất. Đây từng là nơi làm việc của một bác sĩ nha khoa, được trang trí với hình những người da đỏ cầm điếu xì gà vô vị, nội thất bên trong là những chiếc bàn, tủ đựng tài liệu và ghế tựa đã mòn vẹt. Mái trần rẻ tiền sụt xuống và bóng đèn huỳnh quang phủ một màn xanh mờ lên tất cả mọi thứ trong phòng còn khiến không gian chật hẹp thêm tù túng. Những bức tường treo đầy chiến tích của người thợ săn – phiên bản doanh nhân – là những kỷ niệm chương và bằng chứng nhận đóng khung – nhưng nếu không có chúng, thì nơi này như chẳng có bàn tay con người chạm đến, trừ bộ sưu tập nhỏ những đồ lặt vặt mang tinh thần ái quốc, bao gồm một tượng đại bàng đôi cánh dang rộng, vuốt đang quặp tấm khiên mang hình quốc kỳ nước Mỹ.

Thực dụng một cách lạnh lùng, văn phòng Trump là nơi trú ẩn khỏi khu dân cư xung quanh. Cách đó hai dãy nhà về phía tây là một sân tàu điện ngầm kéo dài cùng một cửa hàng sửa chữa 24/7 chiếm diện tích bảy mươi lăm mẫu (khoảng 35 hecta) bị đường tàu cắt ngang. Phía đông là bệnh viện Đảo Coney, vẫn đều đặn đón dòng xe cứu thương với tiếng còi inh ỏi ngày cũng như đêm. Phía nam, Đại lộ trên cao Belt nhộn nhịp giao thông, phủ bóng và một đám bụi khí thải xuống đường phố phía dưới. Khu dân cư này được biết đến với cái tên Gravesend, hiếm khi xuất hiện trên tin tức, trừ khi có vụ giết người hoặc khi thị trưởng ra thông báo xây dựng một nhà máy xử lý nước thải quy mô lớn cuối đông Đại lộ Z vào năm 1970.

Xét tình hình đó, hoàn toàn có thể hiểu được cho chàng trai trẻ Donald Trump khi để tâm trí mình lang thang tới tận Manhattan. Nhận thức sâu sắc giá trị nằm trong tám mươi tòa nhà hoặc hơn của bố mình, mà phải đáng giá hơn 100 triệu đô la, Donald thúc giục bố tái cấp tài chính và góp vốn chung cho các khoản đầu tư mới. Fred tin tưởng vào khả năng của Donald, coi Donald là người con kế nghiệp thiên bẩm, và sẵn sàng sử dụng vốn cổ phần của mình làm hậu thuẫn cho các ý tưởng của con. Tuy nhiên, Fred cực kỳ thận trọng với việc kinh doanh ở Manhattan, một trong những địa điểm đắt đỏ nhất thế giới với các chủ đầu tư xây dựng, cũng là nơi mà bạn bè của ông ở các hội Đảng Dân chủ Brooklyn có thể bị giới hạn quyền lực của họ.

Chưa bao giờ thoải mái với tư cách là người công chúng, Fred thôi không cố giành sự chú ý của truyền thông sau cuộc tranh biện với Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ. Khuynh hướng đó đã được xác nhận qua vài dịp hiếm hoi ông liên hệ với những người cầm quyền ở Tòa Thị chính Mahattan. Khi Fred tham dự một bữa tiệc trưa gây quỹ cho chiến dịch tái tranh cử của Thị trưởng Mayor Robert F. Wagner của Đảng Dân chủ, khoản hứa hẹn 2.500 đô la của ông cuối cùng lại xuất hiện trên báo khi phe Đảng Cộng hòa công kích Wagner vì nhận tiền từ những người làm kinh doanh trong thành phố. (Wagner đã phải hoàn trả khoản tiền quyên góp này.) Buổi tiệc gây quỹ được tổ chức bởi một luật sư có quyền lực trong chính trường tên Abraham Lindenbaum, thuộc Ủy ban Kế hoạch thành phố. Rất nhiều người kinh doanh bất động sản ở New York, bao gồm cả William Zeckendorf, đều thuê hãng luật của Lindenbaum. Fred Trump cũng đã thuê Lindenbaum cho dự án Trump Village, công trình được xây dựng theo luật Mitchell-Lama. Lindenbaum và cộng sự Matthew Tosti từng xuất một tập hóa đơn tài chính dài 99 trang cho 4.500 giờ hầu tòa, được chi trả từ quỹ công, mặc dù công việc mà họ tuyên bố đã làm thực ra được xử lý bởi một cơ quan thành phố và một nhà thầu khác. Bằng cách nào đó hóa đơn này lại tới tay mấy tờ báo địa phương và trở thành một vụ bê bối lớn.

Mặc dù Fred Trump không bị buộc tội vi phạm pháp luật trong vụ Lindenbaum, ông vẫn bị yêu cầu phải làm chứng trước Ủy ban Điều tra tiểu bang New York, cơ quan được thành lập từ những năm 50 để hạn chế tham nhũng chính trị. Trong hoàn cảnh ít thoải mái hơn khi bị chất vấn bởi Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, Fred phải biện luận hàng giờ đồng hồ các câu hỏi về dự án xây dựng Trump Village được nhận trợ cấp của bang. Hầu hết những điều ông nói đã tiết lộ mức độ thao túng tới mức kinh ngạc. Ví dụ, sau lời khai ban đầu do sự lơ là công việc, Trump tham khảo luật sư của mình và thay đổi lời khai để giải thích mình đã làm thế nào để thành lập một công ty độc lập, mua những thiết bị đã qua sử dụng – máy đào xúc, xe tải, vân vân – sau đó cho dự án Trump Village thuê lại ở mức giá gấp hai mươi lần chi phí thực tế. (Giá trị của một chiếc xe tải ở mức 2.600 đô la được thuê với giá 21.000 đô la. Máy cạo nền giá 500 đô la - máy đem đến lợi nhuận ròng 8.200 đô la cho Trump.) Bởi phí nhà thầu của Trump được tính dựa trên chi phí xây dựng cuối cùng như một khoản hoa hồng, ông kiếm được tiền trước hết qua giá thuê thiết bị cắt cổ và sau đó là cả khoản phí cuối cùng cho việc xây dựng khu căn hộ.

Vô cùng khéo léo, kế hoạch thiết bị của Trump về mặt cơ bản là hợp pháp theo quy định của luật Mitchell-Lama, và ông rõ ràng bực bội với những câu hỏi thăm dò của các luật sư ủy ban. “Tôi có 43 công ty mà mình là cổ đông duy nhất”, ông giải thích. “Đôi khi tôi chỉ đơn giản là quên mất những chuyện này”.

Khi làm chứng, Trump được tư vấn bởi chính Matthew Tosti, người có tên trên tờ hóa đơn gây tranh cãi dài chín mươi chín trang. Thỉnh thoảng Tosti tìm cách trả lời câu hỏi cho thân chủ của mình và bị nhắc nhở phải để nhân chứng tự trả lời. Ủy ban xác nhận rằng Trump đã chủ đích thổi phồng khoản ước tính chi phí xây dựng và sử dụng quỹ trợ cấp dôi ra để xây một trung tâm mua sắm gần khu căn hộ. Các nhân chứng khác giải thích ông đã làm thế nào để thu về 500.000 đô la lợi nhuận thêm vào bằng cách lợi dụng một số điều khoản nhất định trong luật. Cuối cùng, giám đốc của một tập đoàn nhà ở phi lợi nhuận lớn và lâu đời đưa ra lời khai rằng tổ chức của ông ta đã được cấp phép để xây dựng trên khu đất Trump Village vào năm 1957, nhưng gặp phải rắc rối liên quan tới chính trị.

“Chúng tôi được thành viên Hội đồng Đánh giá thông báo rằng chúng tôi không thể nhận được phê duyệt cho tới khi dàn xếp xong với ông Trump”, Abraham Kazan của Hiệp hội Nhà ở Liên bang nói. “Nên chúng tôi chấp nhận bỏ hơn một nửa… và Hội đồng Đánh giá cuối cùng cũng phê duyệt kế hoạch sửa đổi của chúng tôi vào tháng 5 năm 1960”.

Cũng như các điều tra viên chính quyền Tổng thống Eisenhower thẩm tra Cơ quan Quản lý Nhà ở Liên bang, Ủy ban Điều tra tiểu bang New York phát hiện một chương trình dường như được thiết kế chủ yếu có lợi cho các chủ đầu tư xây dựng theo hướng dẫn của những luật sư lành nghề. Trong các phiên điều trần của bang, cũng chính vị thượng nghị sĩ MacNeil Mitchell, người giúp xây dựng nên chương trình Mitchell-Lama bị yêu cầu giải thích cho hơn 400.000 đô la khoản phí mà hãng luật của ông nhận từ các nhà thầu xây dựng – bao gồm cả Fred Trump – người tham gia vào chương trình này. Một lần nữa, lại có thêm nhân chứng nhấn mạnh rằng khoản lợi nhuận không thích hợp của ông ta là hoàn toàn hợp pháp và còn tỏ vẻ tức giận với lời ám chỉ có chuyện gì đó không đúng xảy ra. Mitchell thậm chí còn miêu tả công việc mình đã làm cho các nhà thầu xây dựng như “một dịch vụ công ích” và tự nhận mình không phải là một trong những quan chức chính quyền thực sự nhận tiền từ các nhà thầu để đổi lấy ảnh hưởng của họ. Còn ông thực sự đã làm việc để có được số tiền đó.

Kết quả của các phiên điều trần ủy ban là không ai bị khởi tố, tuy nhiên trang xã luận của tờ The New York Times nhắc tới tên Fred Trump khi chỉ trích những người mà theo thuật ngữ của tờ báo là “kẻ trục lợi” - những kẻ lợi dụng tiền thuế của người dân. Chủ tịch Ủy ban lên án Trump và những người khác là “những kẻ hám của và tham lam” mà chính sự thao túng của họ đã lợi dụng người dân New York, đẩy giá thuê nhà tăng cao, và xúc phạm đến tinh thần của chương trình Mitchell-Lama, vốn được thiết kế để xây dựng những căn nhà có giá cả phải chăng nhờ kết hợp các khoản giảm thuế và trợ cấp vốn.

Mặc dù vẫn giữ được khoản lợi nhuận và tiền thuê nhà từ cả Trump Village lẫn trung tâm mua sắm trong nhiều năm về sau, Fred Trump đã bị tổn hại bởi chuyện trải qua trước Ủy ban. Không luật nào của tiểu bang hay liên bang có thể ngăn cấm ông nộp hồ sơ mới để nhận các khoản giảm thuế và trợ cấp của các chương trình chính phủ đem lại. Nhưng dư âm của vụ bê bối bao lấy ông trong các phiên điều trần ủy ban khiến dự án của ông được chấp thuận trở nên khó khăn hơn nhiều. Đối thủ cạnh tranh và kẻ thù – mà người kinh doanh nào cũng đều có – chắc chắn đều tận dụng “bản án” này của ông để phản đối bất kỳ hồ sơ nào của ông với hy vọng ngăn chặn một đối thủ hoặc chỉ để khoe khoang về tin tức của mình.

Và đây còn là cả một vấn đề về chính trị. Mặc dù là một người Đảng Cộng hòa, Trump lại liên kết với bộ máy chính quyền Đảng Dân chủ, những người đang chịu sự săm soi ngày một tăng từ những người thuộc chính quyền tốt. Nhiều tuần trước khi Trump ra làm chứng, thị trưởng Wagner của Tammany đã bị đánh bại trong cuộc bỏ phiếu bởi thành viên Đảng Cộng hòa John V. Lindsay, người có tư tưởng cải cách với khẩu hiệu chiến dịch mượn từ nhà báo Murray Kempton, là “Ông ấy mới mẻ còn mọi người thì mệt rồi”. Trong suốt tám năm cầm quyền của Lindsay, nhà Lindenbaum, Mitchell và nhiều gia đình khác nữa, những người đã sử dụng quá nhiều ảnh hưởng cho lợi ích chủ thầu xây dựng đã bị loại dần khỏi chính trường. Bất kỳ kế hoạch nào của Trump cần sự phê duyệt của thành phố, mà mỗi dự án nhà ở lớn đều cần thành phố phê duyệt, sẽ phải giành được sự ủng hộ của chính quyền Lindsay dựa trên chính chất lượng của những dự án đó. Chưa từng làm kinh doanh dưới tình cảnh như vậy, Trump bắt đầu tập trung nhiều hơn vào nhiệm vụ đào tạo người kế nghiệp mình.

Trong một gia đình coi trọng nam quyền, Fred Trump con là người đầu tiên trong gia đình có quyền thừa hưởng quyền quản lý kinh doanh. Lớn hơn Donald tám tuổi, Freddy đã cố gắng để trở thành ông hoàng kiệt xuất như hình dung của bố, nhưng lại quá yếu mềm để thành công. Ông học trung học ở trường quý tộc Episcopal, Long Island thay vì ở một học viện quân sự. Tại Đại học Lehigh, ông tham gia Trường Đào tạo Sĩ quan Không quân dự bị và đắn đo trở thành một phi công, nhưng khi hoàn thành xong việc học hành ở trường, ông bắt đầu nghiêm túc làm việc với vai trò trợ lý của bố.

Trong văn phòng ở Đại lộ Z và trong suốt thời gian hai bố con trên công trường, Freddy Trump rất khó khăn trong việc hiểu những bài học bố mình đang cố gắng truyền đạt. Là một người vô cùng giàu có nhưng vẫn nhặt những mảnh đinh ở công trường xây dựng, Fred Trump không thể chịu được việc lãng phí dù chỉ một đồng nào. Và không hiểu sao người con trai cả của ông lại bỏ qua việc bố mình đặt nặng vấn đề hoang phí ra sao. Khi được trao cơ hội cải tạo một tòa nhà cũ, Freddy đã thay một loạt cửa sổ mới hoàn toàn. Khi phát hiện ra, Fred đã mắng nhiếc cậu con vì ông cho rằng những chiếc cửa sổ cũ vẫn có thể dùng tốt trong vài năm nữa.

Nhìn anh trai cố gắng làm hài lòng bố, Donald thấy tội nghiệp thay cho anh. Freddy là một người anh rất tốt bụng, người đã lên lớp Donald một bài học về sự nguy hiểm của thuốc lá và rượu, hai thói quen mà Freddy không thể bỏ. Mặc dù yêu quý ông anh đến mức nào, Donald cũng không thể chịu được cảm giác có chút bực bội với những vấn đề của Freddy. Cha mẹ họ không bao giờ uống quá đà và có lẽ coi hành động như vậy là một dấu hiệu của tính xấu. (Chính bố của Fred Sr. cũng có thể là một người nghiện rượu.) Donald đã mong Freddy có thể cố gắng nhiều hơn để chứng tỏ cho bố mẹ thấy mình có thể kiểm soát được bản thân. Hơn nữa, người đàn ông nhà Trump phải cứng rắn, kể cả khi làm việc với nhau, nhưng khi bị bố mắng nhiếc, Freddy tổn thương tới nỗi thể chất cũng suy sụp. Thật khó mà nhìn cảnh tượng ấy.

Học được từ những gì nhìn thấy, Donald kiên quyết chống đối lại bất kỳ ai thách thức mình, kể cả bố. Nhiều năm sau ông nói, “Tôi luôn phản bác lại. Bản thân bố tôi cũng là một đứa con cứng rắn”. Tuy nhiên, ông nói thêm, “Bố tôi tôn trọng tôi bởi tôi dám chống lại bố”.

Khi Donald bắt đầu làm việc toàn thời gian tại công ty gia đình, Freddy được giao một nhiệm vụ khó khăn là giám sát một đề án xây dựng trên mảnh đất công viên giải trí lớn cuối cùng ở đảo Coney. Công viên Steeplechase mở cửa vào năm 1897, trên khoảng đất bên bờ biển với diện tích mười lăm mẫu (hơn 6 hecta). Người sáng lập George Tilyou đã chuyển sang kinh doanh giải trí sau khi chán chường bất động sản. Ông xây dựng một lối đi trung tâm đầy trò chơi và quầy hàng, và trang trí công viên với hình ảnh nhân vật có nụ cười ma quỷ tên Tillie hay còn gọi là Steeplechase Jack, mái tóc bện hình đôi sừng quỷ và gương mặt gớm ghiếc chắc hẳn đã lơ lửng trong nhiều cơn ác mộng của trẻ thơ. Điểm thu hút chính của công viên là “cuộc đua ngựa” mô phỏng, cho phép mười hai người cưỡi – hai người một ngựa – cưỡi dọc đường đua bao quanh một khu đất. Người chơi mặc đồ lụa và lính thổi kèn báo hiệu khởi đầu mỗi cuộc đua với giai điệu nổi tiếng “Call to Post”. Người đua phải vượt qua vài chướng ngại vật, băng qua một dòng nước rồi bị té nước. Khi kết thúc cuộc đua, họ phải chịu bàn tay quấy rối của những chú hề và những “lỗ phun nước” tung cả váy các cô gái và kích động những tiếng reo hò từ khán giả đang ngồi phía khán đài.

Nhiều năm qua, hàng triệu người đã tới vui chơi tại Công viên Steeplechase, nơi sự cuốn hút của môn nhảy dù của Tilyou và tòa tháp 250 foot đã trở thành một biểu tượng cột mốc. Steeplechase vẫn phát triển bất kể sự nổi lên của Công viên Luna lớn hơn, nơi thả neo chuyến hành trình “máy bay cánh chim” chở 30 người tới cảnh cung trăng làm từ giấy bột, nơi hành khách được chào đón bởi các thiếu nữ trên cung trăng. Những trung tâm giải trí này cùng nhau tạo nên một sự thần bí của đảo Coney khiến khu bờ biển kéo dài trở thành một thứ hoài niệm, thậm chí cho cả những người chưa từng tới đây. (Một phần của hiện tượng này là do đảo Coney xuất hiện nhiều trên sách báo, phim ảnh và âm nhạc.) Vào thời điểm Fred Trump mua mảnh đất Steeplechase, thời kỳ đỉnh cao của đảo Coney như một khu nghỉ dưỡng ban ngày đã qua đi. Rất nhiều người tầng lớp trung lưu Brooklyn đã rời bỏ khu ngoại ô này. Kinh doanh sụt giảm, những quán bar xập xình đóng cửa. Đất đai được đem bán và những tòa nhà căn hộ bắt đầu mọc lên ngay dọc lối đi lát ván gỗ. Những người thừa kế của George Tilyou bán Công viên Steeplechase diện tích 12,5 mẫu cho Fred với giá 2,5 triệu đô la. Trump đã mường tượng được về những căn hộ cao tầng, kiểu tòa nhà ông từng thấy trong những chuyến đi nghỉ ở bãi biển Miami.

Dù trên đảo Coney, các căn hộ vẫn đang được xây dựng, không một căn hộ nào được xây ở các lô đất phía nam Đại lộ Avenue, nơi các công viên giải trí từng hoạt động và cũng là nơi chính quyền thành phố dành riêng cho các khu vui chơi giải trí. Ở khu vực này, hầu hết các bất động sản đều cho phép người khác có quyền tiếp cận bãi biển trực tiếp và không hạn chế, nơi những người thuộc tầng lớp nghèo và trung lưu New York dần coi như là của chính mình. Qua nhiều thế hệ, bãi biển đảo Coney đến và đi tự do đã trở thành biểu tượng cho một New York quân bình, một trong số ít tiện nghi nơi đây không bắt buộc người ta phải mua vé vào cửa. Như một người ủng hộ kinh doanh địa phương nói, thành phố vô cùng cần “một nơi mà những người địa vị thấp có thể tới và xả hết tức giận trong lòng mình”. Về phần mình, Freddy Trump lý luận rằng những ngày tháng với vai trò khu nghỉ dưỡng cho những người tầng lớp thấp của đảo Coney đã trôi qua từ rất lâu rồi. Ông lập luận, “Các anh và tôi đều sẽ chẳng đưa con cái tới đó. Người ta e ngại đi bộ ở Đại lộ Surf vào buổi tối”.

Thật không may cho Freddy, thời gian trôi qua dự án Steeplechase ngày một trở nên khó khăn hơn. Chiến thắng chớp nhoáng trong ngày bầu cử của thị trưởng Lindsay đánh bại đối thủ cổ hủ, luôn nhóp nhép xì gà tên Abe Beame đã giảm bớt đáng kể quyền lực chính trị của những người đã tạo mọi thứ dễ dàng hơn cho Fred Sr. Rồi còn sự xuất hiện rắc rối của bố Freddy trước ủy ban điều tra. Bất kể kết cục thế nào, những triển vọng của gia đình Trump về việc vượt qua giới hạn mà thành phố áp đặt trên bất động sản của đảo Coney trở nên mong manh dần khi cuộc tra hỏi khiến Fred Sr. vẻ như là một phần của quá khứ Tammany thối nát. Ông cố gắng thuyết phục Walt Disney và những người khác phát triển Công viên Steeplechase như một trung tâm giải trí, nhưng không ai đồng ý nhận lời chào mời của ông. Mùa hè năm 1966, ông hủy bỏ kế hoạch của mình để tiến hành một dự án lớn hơn bao gồm cả nhà ở và trung tâm giải trí hội nghị hoạt động quanh năm, được bao quanh bởi mái vòm bằng kính hoặc nhựa. Những cơ sở tiện ích này sẽ được xây dựng trên đất mua bởi thành phố và các cơ sở kinh doanh còn đang mở cửa và hoạt động nơi đây sẽ được di dời.

Được phác thảo bởi Morris Lapidus, “mái vòm niềm vui” như The New York Times đã gọi, sẽ đủ cao để chứa một vòng đu quay Ferris. Trong bản vẽ thiết kế, những đường cong mềm mại mô phỏng nhà ga biểu tượng mới của kiến trúc sư Eero Saarinen tại Sân bay Quốc tế Dulles Washington, D.C., mở cửa năm 1962. Đương nhiên, một bản vẽ thiết kế có thể khá rẻ, và kế hoạch, được trình bày ở Khách sạn Americana, Manhattan do Lapidus thiết kế, chẳng gì hơn ngoài một viễn cảnh mơ hồ về những gì có thể xảy ra trong điều kiện lý tưởng. Lapidus thậm chí còn gợi ý rằng khu giải trí có thể được cấp vốn và hoạt động bởi một cơ quan chính phủ mới, được thành lập cho một mục đích duy nhất này, và cũng sẽ đền bù cho các chủ kinh doanh bị di dời do dự án.

Người lên tiếng ủng hộ tầm nhìn to lớn của Trump về đảo Coney là Quận trưởng Abe Stark của Brooklyn, người bắt đầu nổi tiếng ở địa phương từ tấm biển quảng cáo việc kinh doanh may mặc với lời hứa hẹn HIT SIGN, WIN SUIT (Ném trúng biển, miễn phí lễ phục) treo dưới bảng ghi điểm ở Sân vận động Ebbets Field vừa mới bị phá bỏ. Tấm biển quảng cáo được tất cả người hâm mộ trên sân bóng chày nhìn thấy, nó xuất hiện trên ảnh tin và cả chương trình thời sự, khiến Stark nổi tiếng tới mức những người bỏ phiếu đã ủng hộ ông từ một người thợ may, rồi trở thành thành viên hội đồng thành phố, cho tới quận trưởng. Tuy nhiên, Stark không phải một chính trị gia thiên bẩm và không bao giờ đạt được quyền lực chính trị như người tiền nhiệm của ông (cũng là người ủng hộ Trump) John “Cashbox” Cashmore làm được. Stark không thể lôi kéo thậm chí cả những người bạn làm ăn làm đồng minh để ủng hộ kế hoạch Trump/Lapidus. Phòng Thương mại đảo Coney phản đối dữ dội ý tưởng này và đưa ra lời chỉ trích gay gắt, một phần trong đó nói, “Ông Trump đang mắc kẹt với tài sản đất đai hiện thời của Steeplechase trên đó ông ta không thể xây nhà ở do quy hoạch vùng. Nếu làm theo kế hoạch đó, ông ta đang trao đổi nó để lấy đất đai của thành phố. Ông ta đang tống khứ một thứ vô dụng đi… Bãi biển sẽ trở thành nơi cư trú cá nhân cho những người thuê căn hộ của ông Trump”.

Cuộc họp báo tại Khách sạn Americana do Fred Jr. tổ chức chẳng đem đến kết quả gì ngoài chút truyền thông quảng bá về Fred Trump Sr. là một người có tầm nhìn. Nhiều tuần sau đó, Freddy mời bạn bè và cộng sự của bố tới bữa tiệc phá dỡ bên trong khu Pavilion of Fun khổng lồ được xây từ sắt và gương kính, nơi từng tổ chức các cuộc đua và các màn biểu diễn thu hút mà từ hồi đó đã qua tay rất nhiều người làm kinh doanh giải trí trên khắp cả nước. (Tòa tháp nhảy dù của công viên vẫn được giữ lại vì chi phí ước tính cho việc dỡ bỏ và vận chuyển đến địa điểm mới làm nản lòng bất cứ người nào có ý định.)

Mặc dù vẫn bị hạn chế bởi quy định của thành phố về quy hoạch vùng, Fred Trump Sr. tỏ vẻ như mình đã vượt qua được vướng mắc với thành phố. Trong khi các vị khách nhấm nháp sâm panh, sáu cô gái trẻ trong bộ bikini và mũ bảo hộ lao động vờ làm động tác kéo sợi dây làm đổ bức tường gạch. Những “cô gái”, như báo chí miêu tả, sau đó đứng trong một cái gàu xúc đất khổng lồ và đứng tạo dáng chụp hình. Fred cũng thay lượt vào ngồi trong vị trí điều khiển của chiếc xe ủi. Người xem chớp cơ hội ném gạch vào một phần khung kính lều trại, nơi một bức tranh khổng lồ về Steeplechase Jack trang trí cho những tấm kính và chào đón các vị khách tới thăm đã hơn năm mươi năm.

Trò truyền thông cuối cùng trong sự nghiệp của Fred Trump, một màn biểu diễn khuếch trương bikini/xe tải nặng/sâm panh là một ví dụ hay cho hiện tượng mà nhà viết sử Daniel J. Boorstin đã miêu tả gần đó trong cuốn sách mang tính bước ngoặt có tựa đề The Image: A Guide to Pseudo-Events in America (Tạm dịch: Hình tượng: Chỉ dẫn về sự kiện ngụy tạo ở Mỹ). Boorstin quan ngại sâu sắc về những lý tưởng đạo đức, những mối quan hệ chân thực và trải nghiệm của con người đang bị dần thế chỗ bởi những hình ảnh và những “sự kiện ngụy tạo” được xây dựng bởi các chuyên gia quan hệ công chúng, tập đoàn, chính trị gia và chính quyền. Người dân Mỹ, những người đang bị cuốn chìm trong những hình ảnh và sự kiện kiểu này, thường coi chúng là thật và có ý nghĩa. Một dấu hiệu của sự chấp nhận này là cách người ta bắt đầu có nhiều hơn những bức ảnh tạo dáng và những bộ phim gia đình dàn dựng. Chúng sau đó được so sánh với hình ảnh của những người được coi là nổi tiếng và những khái niệm về cuộc sống tốt đẹp như quảng cáo đem đến thì “mới mẻ” và “hiện đại”. Đương nhiên, quảng cáo chỉ thành công khi người ta mua một sản phẩm, và như vậy tính mới lạ không còn nữa. Những người kiếm tìm địa vị vì thế mà chán nản cho đến khi họ tìm được điều gì đó mới tiếp theo để quảng cáo và bán.

Những vấn đề Boorstin miêu tả vẫn còn choán tâm trí của nhiều thế hệ nhà văn sau này. Nhiều người đã tìm cách giải quyết mối lo lắng và sự chán nản vốn là triệu chứng của thứ mà ông gọi là “bệnh kỳ vọng ngông cuồng”, gây ra bởi các hình tượng và hiện tượng ngụy tạo. Trong cuốn On Photography (Tạm dịch: Nhiếp ảnh luận), Susan Sontag quan sát thấy rằng những bức ảnh rẻ tiền mà hàng trăm người vẫn chụp, đã tạo ra sự tự vấn ở một mức độ chưa từng thấy – bà gọi đó là sự “tự giám sát” – ngăn cản sự thể hiện bộc phát và khuyến khích những hành động tạo dáng và diễn kịch. Người ta thường quá bận rộn không thể dành nhiều thời gian xem xét mình bị ảnh hưởng nhiều thế nào trước sự tấn công dồn dập của truyền thông mà đơn giản chỉ tiếp nhận hoặc phản ứng lại nó theo cách tốt nhất có thể.

Ngoại trừ thỉnh thoảng có những lời phàn nàn về áp lực “theo kịp xã hội”, hầu hết mọi người đều thực sự bận rộn với việc bắt kịp xã hội. Mỗi ngày lại có thêm nhiều hình ảnh và sự kiện ngụy tạo nhấn mạnh rằng việc phấn đấu để có được những thứ cần thiết – một bộ quần áo mới, xe hơi, nhà cửa – sẽ đem đến sự trọn vẹn và thậm chí là cả hạnh phúc. Sự thật là có rất ít người đạt đến trạng thái này như được định nghĩa và minh họa bởi những người dàn dựng và truyền hình. Nhưng điều này không bao giờ được nhắc tới, kể cả riêng tư, vì như vậy sẽ gieo mối nghi ngờ lên toàn bộ nền tảng đời sống thương mại.

Trên thị trường tăng trưởng mạnh mẽ như Boorstin và nhiều người khác đã miêu tả, một số ít những người đàn ông tài năng và tháo vát có thể đạt được cuộc sống địa vị cao như hình tượng mô tả. Điều này đúng nhất với những người như Donald Trump, được thừa hưởng ưu thế về tài năng, tài sản gia đình, và các mối quan hệ hữu ích kế thừa từ một người bố thành công. Khi vẫn còn là một sinh viên tại Đại học Pennsylvania, Donald tự tin vào tương lai của mình tới nỗi rất nóng lòng bắt đầu cuộc đời mình với tư cách là đối tác của bố và hoàn thành giấc mơ của ông dành cho mình. Sau này ông hồi tưởng lại, “Bố tôi là một doanh nhân luôn kỳ vọng sự thành công lớn lao ở tôi”.

Một tháng sau lễ phá dỡ trên đảo Coney, Fred Trump đến trình diện trước Ủy ban Kế hoạch thành phố, những người phản đối đề án xây dựng và nghiêng về hướng thu mua mảnh đất Steeplechase với mục đích sử dụng làm công viên. Trump nói với hội đồng rằng họ đang lãng phí “một mảnh đất rất giá trị” bởi người ta chỉ ghé thăm nơi này vào mùa hè. Tuy vậy, ông không đấu tranh quá mạnh mẽ để cứu dự án của mình, và nỗi đau vì sự mất mát mảnh đất này gây ra cho ông đều có thể chắc chắn được xoa dịu bởi khoản lợi nhuận 1,2 triệu đô la thành phố trả cho ông khi thu mua mảnh đất này.

Mặc dù khoản lợi nhuận khoảng 25% mỗi năm của ông cao hơn gấp ba lần tốc độ tăng trưởng Chỉ số Trung bình Công nghiệp Dow Jones trong cùng khoảng thời gian, lợi nhuận Fred Trump thu được từ mảnh đất Steeplechase ít hơn nhiều so với những gì ông có thể gặt hái được từ kế hoạch ban đầu. Ông đã mường tượng được một dòng chảy tiền thuê nhà từ các căn hộ và những vụ kinh doanh mà cuối cùng cũng trả hết tiền cho những người bỏ vốn và sinh lời hàng triệu đô la lợi nhuận ròng kể cả khi lạm phát đẩy giá trị tài sản đất đai tăng cao. Công thức này – đầu tư + thời gian = doanh thu và giá trị lớn hơn – là điều kỳ diệu của bất động sản. Bằng cách tuân theo công thức này, Fred Trump đã tích lũy được khối tài sản đủ cho ông phát triển những dự án lớn hơn trong khi vẫn đồng thời giảm thiểu rủi ro đối với tài sản cá nhân. Sau cùng, những phương pháp này còn cho phép chủ đầu tư sử dụng vốn của một dự án như là khoản trả trước cho một dự án khác và thoát được việc sử dụng bất cứ khoản tiền nào của mình. Họ thậm chí còn có thể tránh phải nộp thuế đánh trên lợi nhuận bằng cách đầu tư những khoản đó vào bất động sản mới. Điều khoản này trong luật thuế, ban đầu được viết ra là để hỗ trợ nông dân, giờ lại giúp bất động sản trở thành việc kinh doanh tốt hơn bao giờ hết.

Những biến số của gia đình Trump trong công thức "món ăn" bất động sản căn bản thường bao gồm một chút lượng “dầu mỡ” chính trị và một chút “gia vị” kinh doanh giải trí, vì mục đích truyền thông. “Pha trộn” chính xác phải phụ thuộc vào địa điểm, sự cạnh tranh và mức độ hứng thú của công chúng. Ví dụ, một kiến trúc sư nổi tiếng có thể giành được sự ủng hộ của truyền thông vô giá cho một đề án xây dựng và có thể thúc đẩy quan chức chính quyền thành phố hãy coi dự án sẽ mang đến lợi ích, và thậm chí là thanh thế. Truyền thông báo chí tốt có thể tác động tới người mua hay thuê nhà ở những địa điểm nhất định. Dự án Steeplechase gần như đã có Morris Lapidus và những người đẹp bãi biển đứng trong gàu múc của máy xúc. Nhưng khi bật nắp sâm panh và mời các vị khách của mình ném vỡ gương mặt Jack, Fred Trump đã cho thấy tình cảm của mình dành cho New York nói chung, và đảo Coney nói riêng, ít nhiều bớt thiết tha.

Một sự kiện ngụy tạo chào tạm biệt công viên giải trí cũ đã có thể là một dịp nâng cốc tạm biệt. Thay vì được mời tới để ném gạch vào biểu tượng của những ngày xưa cũ tốt đẹp, khách mời đáng ra có thể được trao cơ hội nhảy dù chao liệng xuống đất. Những gì đã mất đáng được công nhận với chút tôn trọng. Thay vào đó, sự kiện lại kết hợp khát vọng lợi nhuận của Trump và nhu cầu của chính thành phố. Cách tiếp cận này phớt lờ giá trị của một bờ biển mà hàng triệu người có thể tới thăm với giá vé tàu điện ngầm. Và lời phàn nàn của Trump về bất động sản dọc bờ biển có thể bị lãng phí cho một khu giải trí chỉ được sử dụng hai tháng đã phớt lờ nhiều người dân địa phương và khách du lịch vẫn đi dạo trên bãi biển, ngắm nhìn cảnh hoàng hôn và quăng bắt cá vược sọc trong những tháng mùa lạnh. Đây chính là đảo Coney họ có thể đánh mất cho việc xây dựng, và cũng chính là điều họ giành được khi thành phố từ chối thay đổi quy hoạch mà Trump cần để tiến hành dự án.

Fred Trump con, người đáng lẽ có nhiệm vụ giúp đỡ coi sát dự án cho tới khi hoàn thành, đã chạy trốn khỏi việc kinh doanh gia đình sau khi đề án Steeplechase thất bại. Khi hãng Hàng không Xuyên thế giới TWA chấp nhận hồ sơ, ông bắt đầu được đào tạo làm phi công, sự nghiệp mà ông theo đuổi suốt nhiều năm liền. Vào thời điểm đó, TWA cho dừng hoạt động hàng loạt máy bay cánh quạt cuối cùng để dùng một hạm đội toàn máy bay phản lực. Các phi công năm đầu tiên được trả một khoản lương mỗi năm tương đương với 110.000 đô la năm 2015, và người kinh nghiệm nhất có thu nhập khoảng gấp ba lần số đó.

Được truyền thông tán dương và công chúng tôn trọng, các phi công giành được địa vị cao trong xã hội. Donald Trump nhớ công việc và cuộc sống gia đình ở Florida của ông anh trai khiến ông hạnh phúc hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, một cuộc sống hạnh phúc là không đủ cho một người đàn ông nhà Trump. Hình mẫu đàn ông được xây dựng bởi Fred Bố mà rõ ràng ông đã thừa hưởng từ người bố di cư từ Đức của mình, đòi hỏi sự cạnh tranh và chiến thắng đem đến sự giàu có lớn lao. Phi công được trả thù lao tốt, nhưng theo tiêu chuẩn nhà Trump thì vẫn chẳng được coi là giàu. Và xét rằng công việc này chủ yếu liên quan tới việc chuyên chở hành khách sao cho an toàn, làm sao một phi công này có thể giỏi hơn một phi công khác được? Anh ta không thể, đó là lý do tại sao Fred Bố và Donald không thể cưỡng lại việc trêu chọc Freddy mỗi khi họ ở cùng nhau. Donald hỏi, “Có gì khác biệt giữa công việc anh làm và việc lái xe buýt chứ?”.

***

Với việc người con trai cả bắt đầu con đường của riêng mình và dự án mơ ước thất bại, Fred Trump Bố đã đến giai đoạn bước ngoặt trong đời. Ở tuổi 61, ông đã sống hơn bố mình 12 năm, và chưa đến ba thập kỷ, xây dựng một trong những danh mục bất động sản lớn nhất thành phố New York. Nhưng trò chơi mà ông lâu nay vẫn biết đang thay đổi. Những người bạn cũ trong giới chính trị và chính phủ đang bị buộc phải ra đi hoặc tự mình rời bỏ. Chính quyền thành phố đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng khi thâm hụt ngân sách bắt đầu dưới thời đại của Wagner và vẫn tiếp tục dưới thời Thị trưởng Lindsay. Tầng lớp lao động và những gia đình trung lưu, những người từng vô cùng hào hứng cư ngụ trong những tòa nhà của Trump ở Brooklyn, giờ đang tham gia vào “cuộc di cư trắng” tới vùng ngoại ô, bỏ lại phía sau những khu dân cư dần rơi vào cảnh nghèo đói.

Cuộc khủng hoảng này không phải chỉ ở New York. Hầu hết các vùng đô thị Mỹ đã bắt đầu suy thoái chậm nhưng đều đặn từ những năm 50. Xu hướng này tăng nhanh vào những năm 60 và được đánh dấu bởi các cuộc xung đột chủng tộc, chủ yếu là lực lượng cảnh sát da trắng chống lại những người da đen. Năm 1964, hàng nghìn người da đen đổ xô xuống đường tại Harlem và các khu dân cư khác ở New York sau khi một sĩ quan da trắng bắn chết một thiếu niên da đen trong lúc làm nhiệm vụ. Năm 1965, tình trạng thù địch chủng tộc sục sôi kéo dài dẫn tới bạo loạn diễn ra khắp nơi ở khu dân cư Watts của Los Angeles, và hai mùa hè sau đó nhiều cuộc bạo loạn được chứng kiến xảy ra ở Cleveland, Omaha, Newark và Detroit. Mọi thứ đã tồi tệ vào năm 1967, và còn tồi tệ hơn nữa vào năm 1968 sau khi Martin Luther King con bị ám sát ở Khách sạn Lorraine tại Memphis, Tennessee. Mùa hè năm ấy, bạo lực bùng nổ tại 50 thành phố. Cảnh sát ở Baltimore và Chicago bị áp đảo tới mức đội Vệ binh Quốc gia phải được điều động để tuần tra các con phố.

Những ảnh hưởng của bất ổn sắc tộc trong những năm 60 tồn tại kéo dài khi các trung tâm đô thị mất đi cơ sở kinh doanh, công ăn việc làm và cả cư dân. Những năm 70, dân số New York giảm 10%, lần đầu tiên trong lịch sử thành phố chứng kiến tỷ lệ dân số giảm ở mức hai con số. Nhiều cơ sở kinh doanh đóng cửa, và nhiều chủ lao động lớn, bao gồm cả các công ty sản xuất đều chuyển tới các vùng ngoại ô và vùng Vành đai mặt trời, mang theo cả công ăn việc làm đi cùng. Các thành phố khác cũng chịu cảnh tương tự. Năm 1971, hơn 200 người thiệt mạng trong các cuộc bạo động liên quan tới vấn đề chủng tộc từ Boston cho tới Los Angeles. Các thành phố thiệt hại hàng tỷ đô la, giá trị nhà đất giảm khi những kẻ đốt phá thiêu rụi toàn bộ các tòa nhà và nhiều dãy nhà.

Mặc dù chủng tộc là yếu tố rõ rệt nhất của cuộc di cư trắng thì tình trạng bất ổn dân sự, nghèo đói cũng là vấn đề lớn. Sự kỳ thị trong việc làm, nhà ở và giáo dục đã giới hạn một số nhỏ người dân Mỹ phấn đấu vươn lên mức độ giàu có hay sự ổn định nào đó. Ở những quận ngoại thành New York, những người da đen nghèo và người Hispanic đã chuyển tới sinh sống ở những khu dân cư mà người da trắng và chủ lao động của họ đã bỏ trống. Nhiều cộng đồng trong số này đã trở thành “khu nghèo đói” chính thức, nơi khoảng hơn 30% cư dân sống phụ thuộc vào các khoản phúc lợi của chính phủ. Vấn đề này đặc biệt cấp thiết ở các vùng Flatbush, Greenpoint, và đảo Coney của Brooklyn, những khu vực mà thu nhập giảm và tỷ lệ tội phạm tăng.

Trước sức ép giảm tiền thuê nhà và giá trị bất động sản giảm sút, các chủ sở hữu nhà, các nhà đầu tư bất động sản và các chủ nhà trọ trong một số khu dân cư ở New York phải đối mặt với tình hình thị trường tồi tệ nhất kể từ cuộc Đại khủng hoảng. Mỗi tháng hơn một trăm ngôi nhà bị bỏ trống, và hầu hết là do người thuê thấy căn hộ không có đầy đủ tiện ích nên nhanh chóng bỏ đi.

Một số chủ nhà chống đối không bán nhà cho người da đen và người Hispanic, và một số khác từ chối không cho họ thuê. Mặc dù một số chủ cho thuê thực sự phân biệt chủng tộc, song hầu hết đều nói rằng họ bị thúc đẩy bởi động cơ tài chính. Họ coi những người da đen và da màu là những người nghèo và e ngại về những khoản tiền thuê không thể thu hồi và chi phí cho những cuộc tranh cãi khi phải đuổi họ đi. Các chủ đầu tư xây dựng ở các quận ngoại thành New York cắt giảm các hoạt động của mình, đặc biệt là trong các khu dân cư trung lưu và nghèo, và hy vọng rằng thời gian qua đi họ có thể một lần nữa kiếm được những khoản lợi nhuận thực sự từ việc xây nhà và các khu thương mại. Tới năm 1969 các chủ đầu tư tư nhân đã dừng xây dựng nhà ở với giá thị trường cho giới người giàu nhất New York (tờ The Times liệt kê họ vào “top 7%”), và chỉ những căn hộ được xây dựng cho phần dân số còn lại được chính phủ trợ cấp. Những căn hộ như vậy tăng ở tốc độ tối thiểu tới mức danh sách chờ phải dài đến cả thập kỷ.

Ở Đại lộ Z, Fred Trump chú tâm làm việc, tự hài lòng với việc thu tiền thuê nhà và kiểm soát chi phí hàng ngàn căn hộ trong những tòa nhà ông sở hữu và quản lý. Với việc Freddy rời bỏ việc kinh doanh, Fred cũng tập trung đào tạo cậu con trai Donald của mình, đứa con vẫn đang ngày ngày tới học ở Đại học Pennsylvania và cuối tuần thì về làm việc với công ty gia đình. Sau hai năm ở trường Fordham, Donald đăng ký vào Penn, học chuyên ngành bất động sản tại Trường Tài chính Thương mại Wharton. Một thập kỷ trước đó, các biên tập viên tờ báo sinh viên Trường Penn đã công khai chỉ trích ảnh hưởng của Trường Wharton trong khuôn viên trường học, mô tả nó là “tác động hủy hoại nhất” trong việc nghiên cứu khoa học và nghệ thuật tự do. Trong khoảng thời gian ở trường học, Donald Trump đã tiếp thu mọi điều có thể từ các giáo sư của mình, dành sự chú ý đặc biệt tới những vấn đề rắc rối của tài chính cấp cao. Ở nhà tại New York, ông nghiên cứu tài sản của bố để tìm kiếm các cơ hội phát triển.

Nhờ cùng bố tới thăm vô số tòa nhà, Donald học được nghệ thuật thu tiền thuê nhà rất trần trụi, một việc mà khi trực tiếp làm, cần phải bước sang một bên mỗi khi cửa mở, phòng hờ khi ai đó có chuẩn bị sẵn, ví như với một xô nước nóng chẳng hạn. Những việc như vậy đúng là có xảy ra. Donald cũng được dạy cách bảo dưỡng để kéo dài tuổi thọ của một số thiết bị và đồ đạc nhất định, trong khi cũng tránh được những khoản sửa chữa khẩn cấp tốn kém. Noi gương bố, Donald không bao giờ đi làm mà không có áo khoác và cà vạt, và ông đảm bảo mình đủ hiểu mọi khía cạnh của việc kinh doanh để hướng dẫn nhân viên và theo sát những nhiệm vụ mình đã giao cho họ.

Với lựa chọn như vậy, Donald muốn bỏ qua việc học hành nghiêm túc. Ông không phải là một học trò thiên tài và cũng chẳng mấy hứng thú với những cơ hội xã giao đến từ trong hay ngoài khu trường học Philadelphia. Tuy nhiên, bố ông cương quyết Donald phải có bằng đại học. (Đây là điều tự hào của ông khi con trai mình là một sinh viên tốt nghiệp một trường Ivy League.) Nếu Donald bỏ học, có thể ông đã mất quyền hoãn nghĩa vụ và phải đi nhập ngũ và có lẽ, phải tham gia cả chiến đấu ở Việt Nam.

Khi cuộc chiến tranh nặng nề kéo đến, thế hệ thanh niên thời Trump đã tham gia nghĩa vụ quân sự với tốc độ hơn một triệu người mỗi năm. Hơn một phần ba số đó phục vụ ở Đông Nam Á. Với con số lính Mỹ tử vong tăng lên tới mức tổng sau cùng là gần 60 nghìn người, sự phản đối chiến tranh cũng tăng lên, và các cuộc bạo động quần chúng diễn ra ở gần khắp các trường đại học mọi miền tổ quốc. Ở nhiều nơi, những người phản đối đóng cửa các trường đại học, cao đẳng. Sinh viên mang chướng ngại vật ra chặn đường, đốt thẻ quân dịch và, nhiều trường hợp là cả các tòa nhà trường học. Điều tồi tệ nhất xảy ra vào năm 1970 khi bốn sinh viên thiệt mạng và chín sinh viên khác bị thương khi đội Vệ binh Quốc gia xả súng vào những người biểu tình ở Trường Đại học Kent State, bang Ohio. Vụ giết hại ở Kent State đã kích động sự phản đối chiến tranh trong giới người trẻ, theo sau đó là hàng trăm cuộc phản đối khắp cả nước.

Mặc dù các trường Ivy League như Columbia và Harvard là các lò phong trào hoạt động, sinh viên trường Pennsylvania lại không cố chấp đến vậy. Tuy nhiên, vào năm 1965, hơn một ngàn sinh viên tham gia “cuộc hội thảo” phản chiến, và năm 1967 khoảng 50 sinh viên quấn băng đen quanh mũ rơm, đeo mặt nạ phòng độc trong ngày truyền thống mùa xuân Hey Day của trường, ngày lễ bao gồm hoạt động diễu hành, ăn uống và dã ngoại. Năm 1968, năm học cuối cùng của Donald Trump ở Penn, một nhóm nhỏ đã chiếm đóng một tòa nhà và đuổi đi những nhà tuyển dụng cho Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) và Công ty hóa chất Dow - công ty sản xuất bom napan, loại bom được dùng để thiêu cháy cả vạt cỏ rộng lớn trên vùng đồng quê Việt Nam.

Donald Trump không tham gia vào các cuộc phản đối, ký đơn kiến nghị, hay chống đối sức mạnh của “tổ chức”. Mặc dù bản thân phản đối cuộc chiến, Trump sau này nói rằng ông tập trung chăm chú vào tương lai sự nghiệp kinh doanh của mình tới mức không để ý tới mấy cuộc phản đối ở trường. Bởi sự tách biệt của Trump với chính trị, bạn có thể kết luận ông trông giống sinh viên đại học thập niên 50 hơn là 60. Nhưng ông không thể hiện nhiều nhiệt tình đối với đời sống sinh viên thời xưa hơn phong cách sống của thế hệ mình. Ông chẳng hứng thú với những buổi tiệc bia của hội nam sinh hay những buổi tiệc có ma túy tại nhà. Thường sau giờ học, ông ở nhà và xem người dẫn chương trình phỏng vấn Johnny Carson, người mà ông vô cùng ngưỡng mộ, rồi đi ngủ. Đây chính là thói quen hằng ngày của ông cho tới ngày nhận bằng và trở về nhà ở New York. Ông thường nói mình tốt nghiệp đứng đầu lớp, nhưng vì trường học không đưa ra xếp hạng chính thức, lời khẳng định này không thể xác nhận hay tranh luận được.

Sau khi Donald về hẳn New York, các cuộc phản đối đang phá rối Đại hội Toàn quốc của Đảng Dân chủ ở Chicago, và số binh lính Mỹ tại Việt Nam đã lên tới đỉnh điểm là 541.000 người. Hàng nghìn nam thanh niên không còn được miễn nghĩa vụ quân sự với tư cách là sinh viên đã chạy trốn sang Canada để tránh lệnh nhập ngũ. Cũng như các sinh viên khác nhận bằng và rời trường vào mùa xuân năm 1968, việc hoãn nghĩa vụ quân sự 2-S của Trump hết hạn vào tháng Bảy năm 1968. Nhưng trong vòng hai tháng, ông được xếp vào loại 1-A để sẵn sàng tòng quân, nhưng khi khám nghĩa vụ quân sự vào tháng Chín năm 1968, ông bị phát hiện không đủ điều kiện sức khỏe. Ông được phân loại mới là 1-Y, cho phép ông được gọi nhập ngũ chỉ trong trường hợp khẩn cấp cấp quốc gia.

Xét rằng khoảng 60% bạn bè cùng trang lứa của ông cũng trốn nghĩa vụ quân sự thời chiến, lý lịch của Trump cũng không đáng ngạc nhiên lắm. Gần 10 triệu đàn ông trong nhóm tuổi của ông không bị gọi nhập ngũ do có địa vị đặc biệt hoặc không đủ sức khỏe. Tuy nhiên, khi thời gian trôi qua, nghĩa vụ quân sự trong thời chiến tranh tại Việt Nam trở thành một vấn đề của cả một thế hệ các nhân vật chính trị bao gồm Bill Clinton, Dick Cheney, và Mitt Romney, tất cả những người này đều phải giải trình cho sự hoãn thi hành nghĩa vụ đã cho phép họ tránh việc nhập ngũ. Khi được hỏi về những năm chiến tranh, Trump thường nói tới hệ thống quay xổ số bắt đầu từ tháng 12 năm 1969 quy thứ tự nhập ngũ dựa trên việc rút thăm ngẫu nhiên về ngày sinh và ông nhận được số 356. Không ai có số thứ tự cao hơn 195 bị gọi đi nghĩa vụ quân sự.

Ông nói với một người phỏng vấn trên truyền hình vào năm 2011, “Thực ra tôi chỉ may mắn vì có số thứ tự rút thăm cao. Tôi sẽ không bao giờ quên rằng đó là khoảng thời gian tuyệt vời trong cuộc đời mình”. Thực tế, sự việc quay số rút thăm không phải một yếu tố trong trải nghiệm của Trump. Sự kiện đó không xảy ra cho tới tận 14 tháng sau khi ông nhận được miễn trừ y tế, và 18 tháng sau ngày ông rời Penn. Tuy nhiên ông nhớ lại, “Tôi đang chuẩn bị tới trường tài chính Wharton, và tôi có theo dõi họ rút số thứ tự quân dịch”.

Khi vấn đề được nêu ra trong một cuộc trò chuyện năm 2014, ông nhắc lại câu chuyện rút thăm. Nhưng khi có cơ hội để trình bày chi tiết, ông chộp ngay. Đúng, ông công nhận, nếu cuộc rút thăm đầu tiên diễn ra vào năm 1969, ông hẳn đã nhớ nhầm về việc sống ở Philadelphia. Và khoảng cách giữa thời điểm tốt nghiệp Penn và cuộc quay số có thể được giải thích bằng việc hoãn quân dịch với lý do y tế. Khi nói chuyện, Trump tuột đôi giày da đen và chỉ vào gót chân mình, vào chỗ phồng lên dưới tất. “Gai gót chân”, ông giải thích. “Ở cả hai bên”. Dị dạng này là đủ cho một lính nhập ngũ được hoãn vì lý do sức khỏe. Không giống những nhân vật công chúng khác khi đối mặt với cùng một câu hỏi này, Trump không biện hộ về việc mình chưa bao giờ đi quân ngũ. Cuộc chiến “là một sai lầm”, ông nói, và ông thấy may mắn rằng mình vẫn được là một người dân thường.

Nhưng Trump cũng nhấn mạnh mình thực sự biết cuộc sống quân nhân là thế nào. Trong một cuộc trò chuyện khác, ông nói, “Tôi luôn nghĩ mình đã ở trong quân đội”. Ông nói rằng ở trường trung học, ông được đào tạo quân sự còn nhiều hơn hầu hết những quân nhân thực thụ, và ông bị buộc phải sống dưới quyền chỉ huy của những người như Ted Dobias, những người là sĩ quan và quân nhân thực sự. “Tôi cảm thấy mình đang ở trong quân đội theo đúng nghĩa của nó”, Trump nói thêm, “bởi tôi phải sống với những người như vậy”.

Có lẽ không nhiều cựu học sinh NYMA so sánh trường quân sự với việc thực sự tham gia nghĩa vụ quân sự. Nhưng những gì họ xác nhận lại nhất quán với hình ảnh Trump thường thể hiện. Với tham vọng to lớn, ông tận dụng mọi trải nghiệm và thành tựu để tuyên bố sự xuất sắc ở gần như mọi lĩnh vực mà ông từng thử. Ông không chỉ là một cầu thủ chơi bóng chày, mà còn là một trong những cầu thủ xuất sắc nhất ở tiểu bang New York. Không chỉ là một sinh viên ở Penn, ông còn đứng đầu cả khóa. Việc những lời khẳng định này không thể xác nhận không có nghĩa là ông nói dối. Dường như ông có vẻ tin tưởng vào những lời đó, và khi ông nói điều gì đó như “Tôi luôn nghĩ mình đã ở trong quân đội”, ông đang chia sẻ sự thực đúng như ông cảm nhận.

Không ai nghi ngờ những điều Trump nói khi bắt đầu cuộc sống trưởng thành ở thành phố New York năm 1968. Hết lần này đến lần khác ông nói mình ngắm nhìn Manhattan và nghĩ về việc sẽ thay đổi đường chân trời nổi tiếng nhất thế giới như thế nào. Tin tưởng vào khả năng của mình và vô cùng lạc quan, ông không hề mơ mộng. Ông tin – không, phải nói là ông biết – rằng điều đó sẽ xảy ra. Vấn đề chỉ là thời gian mà thôi.

***

4
Thành phố sợ hãi

TÔI TỪNG TỚI CÂY CẦU ĐÓ VÀ NÓI, “MỘT NGÀY NÀO ĐÓ MÌNH MUỐN Ở MANHATTAN”.

– DONALD TRUMP

Căn hộ đầu tiên của Donald Trump ở Manhattan cho ông tầm nhìn của một con chim săn mồi từ tầng 17 tính từ vỉa hè xuống dưới thành phố. Hoàn thành vào năm 1959, tòa nhà 196 East, Đường 75 được lát gạch trắng, thứ gạch được sử dụng rộng rãi hồi giữa thế kỷ XX, khi các chủ xây dựng bắt chước phong cách kiến trúc tòa nhà Manhattan House của Gordon Bunshaft ở Đường 66 và Đại lộ 3. (Sau này Manhattan House cuối cùng cũng được chọn làm điểm mốc chính thức.) Chàng trai trẻ Trump chẳng mấy quan tâm tới kiến trúc thẩm mỹ thời hậu chiến ở East Side. Điều chính yếu mà ông quan tâm là giành được một khu đất ở nơi đã chiếm trọn hình dung của mình kể từ khi biết điều gì đang chờ đợi ở phía bờ tây cầu Queensboro. Đáng mừng cho ông khi đã giành được một trong những khu đất đẹp sang trọng trong khu phố, và nhờ luật kiểm soát tiền thuê nhà, khu đất là một món mua hời.

Đi đi về về trong chiếc Cadillac mui trần, Donald cùng bố ông dành nhiều ngày ở Brooklyn, nơi mà ai cũng có thể thấy được sự tàn phá đang lan tràn từ các khu nghèo đói và đe dọa các cộng đồng dân cư từng một thời ổn định. Nếu đợt suy thoái lần này là một phần đặc thù của vòng chu kỳ bất động sản, giá giảm sẽ rất hấp dẫn đối với một nhà đầu tư có sẵn tiền mặt trong tay. Tuy nhiên, vấn đề ở Brooklyn mang tính căn bản hơn nhiều. Hầu hết sự sụt giảm dân số của thành phố New York đều xảy ra ở những khu vực này. Khi những người mới đến cư ngụ ở các căn nhà, căn hộ bị bỏ trống bởi những người chuyển tới sống vùng ngoại ô, những người này ít giàu có hơn và ít giáo dục hơn.

Diễn biến tương tự đang xảy ra khắp đất nước khi các thành phố dần bị bỏ hoang và sự phát triển nhà đất ở khu ngoại ô thì bùng nổ. Sự tương phản giữa ngoại ô và đô thị đặc biệt rõ rệt đối với tầng lớp trung lưu. Ở các thành phố, giá trị những ngôi nhà tầm trung ngưng trệ và thậm chí còn giảm xuống do nhu cầu giảm. Ở nhiều vùng ngoại ô, những người mua nhà với khoản tiền trả trước thấp thường chứng kiến giá trị ngôi nhà của mình tăng lên nhanh chóng và rồi đổi nó lấy một căn nhà lớn hơn và khang trang hơn. Khi người ta nắm bắt được điều tưởng như là phép màu của việc “tăng giá” nhờ giá trị tăng, nhà ở trở thành không chỉ là nhà, mà là tài sản có thể dùng làm đòn bẩy đầu cơ vay nợ để tạo ra tiền của. Ở California, nhà đầu cơ bất động sản Albert J. Lowry bắt đầu thuê các phòng dạ vũ ở khách sạn, nơi người ta trả tiền để tham dự hội thảo của ông mang tên “Làm thế nào để thành công tại Mỹ”.

Lowry rao giảng rằng với một chút tiền và sự táo bạo, bất kỳ ai cũng có thể đạt được thành công bằng cách phát hiện những tài sản đất đai bị định giá thấp so với giá trị hoặc bị tịch thu thế nợ, nâng cấp chúng bằng cải tạo và sửa chữa với chi phí thấp, rồi bán ở mức giá lời. Hiển nhiên, nếu tất cả người tham gia hội thảo của Lowry đều ngay lập tức đưa bài học vào thực tiễn, họ sẽ giành được cùng một số ngôi nhà giá hời. Cung sẽ vượt xa cầu và các khoản hời sẽ biến mất. Nhưng chỉ vài phần trăm số học sinh của ông thực sự làm theo đến cùng. Một số người thành công tới mức họ trở thành đối tượng trong những câu chuyện Lowry kể trong lớp học của mình. Một số ít khác trở thành đối tác trong việc kinh doanh đào tạo của ông. Việc kinh doanh thành công tới nỗi Lowry diện bộ com-lê ba mảnh và một bộ tóc giả, ghi hình một đoạn quảng cáo truyền hình dài ba mươi phút và trả tiền cho các nhà đài để phát sóng vào lúc nửa đêm.

Khi tới thành phố New York, Lowry tổ chức các buổi hội thảo vào các buổi tối trong tuần, tạo điều kiện dễ dàng hơn cho những người ở vùng ngoại ô tới tham dự. Trên chuyến tàu trở về nhà, họ băng qua những khu vực Bronx, Brooklyn và Queens, nơi gần như chẳng ai đầu tư vào bất động sản ở đây. Mặc dù vào thời điểm ấy, chẳng mấy ai biết rằng thành phố New York đã bước vào giai đoạn nền kinh tế chuyển biến sâu sắc. Khu vực lao động tư nhân, đạt đỉnh cao vào năm 1969, bắt đầu trượt dốc và không thể hoàn toàn phục hồi cho tới tận hơn 40 năm sau. Hầu hết trong cùng khoảng thời gian đó, tầng lớp có thu nhập tốp đầu tăng lên nhận được sự chú ý quá mức từ báo chí, nhưng thu nhập trung bình của người dân thành phố vẫn giữ dưới mức trung bình của cả nước. Sau cùng, những người giàu có ở Manhattan cũng vượt ra khỏi thành lũy của mình ở Midtown và tới East Side để tuyên đòi hết dãy nhà này đến dãy nhà khác, các vùng đất mới cho những căn hộ xa xỉ và các cửa hàng cao cấp. Sự thay thế tầng lớp người nghèo và trung lưu được coi là một mối đe dọa đối với nền văn hóa phong phú của khu phố. Tuy nhiên, vào cuối những năm 60 và đầu những năm 70, mối đe dọa tàn phá là mối lưu tâm khẩn cấp hơn nhiều.

Nóng lòng bảo vệ trung tâm kinh tế của thành phố, các quan chức chính quyền thị trưởng Lindsay thúc đẩy một loạt ý tưởng để trợ giúp xây dựng ở Manhattan. Nhiều đường cao tốc mới được đề xuất thay thế những đường Quốc lộ West Side trên cao đổ nát và để nối đường hầm Holland và các cây cầu tới Brooklyn. Theo những người đề xuất, các dự án đường cao tốc này sẽ tạo việc làm, và được cho là, cũng trợ giúp việc kinh doanh. Tuy nhiên, họ cũng phải di dời hàng chục nghìn người dân, đó là lý do vấp phải sự chống đối mãnh liệt từ người dân địa phương. Phe phản đối được sự tham gia của những người bảo thủ, những người đồng tình với nhà phê bình kiến trúc Ada Louise Huxtable. Bà nhấn mạnh rằng tuyến đường quốc lộ xuyên Lower Manhattan có vẻ được thiết kế để tạo sự “thiệt hại lớn nhất về kiến trúc và lịch sử”. Khi kế hoạch đường quốc lộ được đưa ra ở các cuộc họp khu dân cư, người dân giận dữ gào thét át cả tiếng của quan chức thành phố khi họ cố gắng trình bày.

Sau cùng, bất kể số tiền lớn được đầu tư vào việc lên kế hoạch và nghiên cứu, không một đường cao tốc nào ở Manhattan được xây dựng. Thay vào đó, ngành công nghiệp xây dựng vẫn sống sót nhờ phát triển các văn phòng và tòa nhà dân cư. Tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới ban đầu, đã trở thành tòa nhà cao nhất thế giới khi hoàn thành vào năm 1973, đã dẫn đầu cho xu hướng này. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, điều này đã gây nên sự ganh tỵ trong giới bất động sản cao cấp. Chủ sở hữu tòa nhà Empire State, khi chứng kiến sự thống trị bốn mươi năm là “tòa nhà cao nhất thế giới” của mình chấm dứt khi tòa tháp đôi hoàn thành, thậm chí còn tuyên bố kế hoạch bổ sung thêm mười một tầng nữa để đoạt lại danh hiệu này. Nhưng ý tưởng đó chẳng bao giờ tiến triển vượt quá những lời nói suông. Trong khi đó, chính quyền Cảng New York và New Jersey, cơ quan sở hữu Trung tâm Thương mại, cũng đã vất vả để lấp đầy nơi đây với những người thuê nhà. Tòa tháp đôi càng góp phần làm dư thừa không gian văn phòng, tạo sức ép về mức tiền thuê.

Xây dựng nhà cửa những năm đầu thập niên 70 cũng rơi vào tình trạng đình đốn. Chỉ có hai dự án xây dựng lớn được hoàn thành trong thời kỳ này, bao gồm một khu tổ hợp 1.470 căn hộ với tên gọi Waterside Plaza và dự án xây dựng nhà ở cho 20 ngàn người ở đảo Roosevelt, sông Đông. Cả hai dự án đều được giám sát bởi Richard Ravitch, mà chính Công ty Xây dựng HRH của ông đã hoàn thành dự án xây dựng Trump Village. Cả hai dự án đều được cấp vốn bởi công trái giá rẻ.

Bất chấp những tia hy vọng mỏng manh đem đến bởi các dự án của HRH ở East Side, tâm lý “pháo đài Manhattan” vẫn áp đảo trong nhiều cuộc thảo luận về tương lai của thành phố khi các báo cáo đáng sợ về tội phạm và tình cảnh tuyệt vọng từ các quận ngoại thành đưa về. Ở Nam Bronx, nơi 40% dân số sống phụ thuộc vào phúc lợi xã hội, người dân sống tuân thủ luật pháp vẫn sợ ra khỏi căn hộ của mình ngay cả vào ban ngày. Trong những tòa nhà bị chính chủ nhà bỏ hoang, người ở trọ sống vật lộn qua những ngày đông không có lò sưởi. Cuối cùng, 80 nghìn người thấy mình trong tình cảnh không có nguồn nước tin cậy và, đôi khi, buộc phải kéo những xô nước từ vòi nước cứu hỏa. Những đàn chó lang thang khắp các con đường. Rác thải chất đống ở những khu đất trống. Một bác sĩ ở địa phương từng gọi Bronx là “một nghĩa địa”. Người dân Manhattan cũng thấy bóng dáng nghĩa địa ở những khu vực Harlem, Lower East Side và trong những khu tội phạm, mại dâm quanh quảng trường Thời đại. Năm 1975, những người làm bất động sản phải chiến đấu chống lại cảm giác hoang mang khi giá cả một số khu nhà ở dân cư giảm tới 50% và nhu cầu thuê mua gần như biến mất.

Trong khi những người kinh doanh bất động sản khác thấy sợ hãi và lo lắng, Donald Trump lại thấy những cơ hội. Trong chuyến khám phá từng dãy nhà ở Manhattan, ông đã nhận thấy vài địa điểm mình có thể sử dụng tốt hơn. Bài toán này đòi hỏi cái đầu sáng tạo có thể nhận ra một khu dân cư cần nhiều ngôi nhà cao cấp hơn hay một dãy nhà thấp đã sẵn sàng cho một dự án xây dựng lớn và nhiều mục đích sử dụng hơn. Dòng xe cộ lưu thông, dễ tiếp cận giao thông công cộng, và giá trị của các mảnh đất xung quanh đều được đưa vào tính toán. Những hình dung này đều mới chỉ bắt đầu. Một khi đã xác định được địa điểm, Trump sẽ tiến hành thu mua, và việc đó nghĩa là thương thảo với nhiều chủ sở hữu, những người có thể tăng giá ngay lập tức khi hiểu trò gì đang diễn ra.

Do những điều kiện vô cùng khó khăn của những khu đất có nhiều chủ sở hữu, các chủ đầu tư xây dựng ở Manhattan hứng thú nhất với những mảnh đất lớn, hiếm có, nắm giữ bởi một cơ quan chủ quản duy nhất. Nhiều trường hợp, chủ sở hữu là các cơ quan chính phủ và tập đoàn lớn, những đơn vị hiếm khi bán tài sản đất đai của mình. Ở Manhattan vào đầu những năm 1970, một ngoại lệ duy nhất là những gì còn sót lại của đường sắt Penn Central. Từng bao gồm nhiều tuyến đường lớn trước đó, Penn Central giờ đang đâm đầu vào con đường phá sản. Nhưng tuyến đường sắt vẫn kiểm soát hàng trăm mảnh đất động sản có thể bán để quyên tiền. Trump, cũng như những người khác trong giới bất động sản New York, đặc biệt hứng thú với những sân ga ít sử dụng của đường ray tàu hỏa ở West Side, Manhattan. Một sân ga ở Midtown. Sân ga còn lại ở Upper West Side. Đó là những dải đất lớn nhất cuối cùng chưa được xây dựng ở khu phố. Hệ thống đường ray bị phá sản có thể giúp mua được sân ga ở mức giá cực kỳ hấp dẫn đối với một người mua có tầm nhìn xa trông rộng.

Nhiều năm trôi qua, Penn Central giảm dần giá trị tài sản và đang chết dần chết mòn. Trump chờ đợi thời cơ, tận hưởng những gì New York có thể đem đến cho một chàng trai trẻ có thu nhập tốt, một người cha giàu và chẳng có trách nhiệm thực sự gì. Mùa đông năm 1969 - 1970, ông chuyển sang ngành kinh doanh giải trí với vai trò đồng sản xuất một vở kịch Broadway. Các nhà phê bình không thấy gì nhiều để thích thú trong Paris Is Out !, vở kịch kể về câu chuyện của một đôi vợ chồng trung niên, sống ở ngoại ô và hay cãi vã. Walter Kerr viết, “Tôi chẳng thích mà cũng chẳng ghét vở kịch. Tôi chỉ đơn giản ngồi đấy và xem thôi”. Kết thúc chóng vánh sau khi mở màn, vở kịch chí ít thành công trong việc đem đến cho Donald Trump danh hiệu “nhà sản xuất kịch Broadway” mà ông mang theo khi du ngoạn một vòng các hộp đêm bao gồm 21, Bốn mùa và Le Club.

Le Club nổi tiếng với nhiều phụ nữ xinh đẹp và hấp dẫn, những người chiếm lấy sự chú ý của Trump theo cách mà rượu và chất kích thích không thể. (Ông sau cùng cũng thú nhận rằng tình dục là một ham mê thực sự của mình.) Như ông viết, “Một vài trong số họ rỗng tuếch, một số thì điên rồ, một số hoang dại, và phần nhiều trong số họ đều giả tạo”. Trump vẫn sống đúng theo danh hiệu NYMA dành cho mình, “người đàn ông của phụ nữ”, dành nhiều thời gian và sức lực theo đuổi các cô người mẫu, tiếp viên hàng không, và những người phụ nữ ông thấy hấp dẫn. Ông cũng rất nhanh chóng làm bạn với những người đàn ông quyền lực và lớn tuổi hơn, những người giúp ông thăng tiến trong đời. Người đầu tiên trong số đó là ông chủ đội Yankees New York, George Steinbrenner. Là một kẻ bắt nạt khoa trương và đối tượng hoàn hảo cho mấy tờ báo lá cải, Steinbrenner đã từng sử dụng tính bộc phát và cơn giận dữ để biến mình thành cái tên quen thuộc với mọi nhà, một việc làm hiếm có đối với các ông chủ đội bóng chày thời đó. Ông không hề nghi ngờ rằng danh tiếng cá nhân tốt cho việc kinh doanh, và sự công nhận đó hợp với cái tôi của ông.

Toàn bộ mục đích của Le Club là muốn được ghi nhận là quyền lực hoặc xinh đẹp, và để được chụp ảnh với người nổi tiếng, để từ đó bạn cũng trở thành người như vậy. Nơi này được lập nên và quản lý bởi nhà thiết kế thời trang Oleg Cassini và anh trai ông, Igor, người trước đây từng viết cho chuyên mục tán chuyện người nổi tiếng với bút danh Cholly Knickerbocker. Igor khẳng định chính mình là người sáng tạo nên thuật ngữ jet set và trong khoảng thời gian ngắn đã xuất bản tạp chí được gọi đơn giản là Status (Địa vị). Le Club tất cả chỉ là về địa vị. Hộp đêm này tuyên bố có tên mười ba vị hoàng tử và bốn vị nam tước trong danh sách hội viên, và ban giám đốc bao gồm Hoàng tử xứ Jaipur và Công tước xứ Bedford. Mặc dù Le Club có tới 1.200 thành viên, một nửa trong số đó không phải người thành phố, và nơi đây nhỏ tới nỗi không chứa được hơn hai trăm người trong một buổi tối. Câu lạc bộ chỉ dành riêng cho thành viên có nghĩa là một khi đã vào được bên trong, bạn có cơ hội lớn gặp được những người nổi tiếng hàng đầu – Diana Ross, Al Pacino, người nhà Kennedy hay một trong những vị khách quen thực sự. Nhóm những người khách quen này bao gồm Trump, Steinbrenner, và vị luật sư nổi tiếng và cũng tai tiếng nhất ở thành phố New York, Roy Cohn.

Với những phiên điều trần McCarthy xa vời trong quá khứ, Roy Cohn của những năm 70 là một vị luật sư vô cùng khéo léo trong thương thảo. Gần như theo nghĩa đen mà nói, được nuôi dưỡng trong chính những hội chính trị, nơi cha ông thường giao dịch trên sự thiên vị và ảnh hưởng, Cohn những năm còn ở trường trung học đã bắt đầu mặc cả giấy phạt vượt quá tốc độ. Khi đã là luật sư trưởng thành, ông dành nhiều thời gian và sức lực để chứng tỏ mình có mối liên hệ vô cùng tốt với những người quyền lực có khả năng làm được mọi việc. Không ngừng thu thập và phát tán những tin đồn nhảm cũng như những thông tin có ý nghĩa, Cohn dành nhiều thời gian nói chuyện điện thoại với các thẩm phán địa phương, quan chức thành phố, Đức Hồng y ở New York, và các chính trị gia khắp đất nước. Ông ghi âm lại những cuộc nói chuyện và về sau sử dụng nội dung của những cuộc gọi đó để gây áp lực lên các đối tượng. Khi không thể xử lý một vấn đề thông qua các mối quan hệ, hay qua tiền bạc của thân chủ, ông tới tòa, nơi mà trong hầu hết các vụ án, ông đều thể hiện khá xuất sắc, cho dù là bào chữa cho những nhân vật tội phạm có tổ chức hay cho chính mình khỏi lời buộc tội ứng xử thiếu chuyên nghiệp. “Thực sự là một thiên tài”, Donald Trump miêu tả Cohn, và thêm vào, “Nhưng vì một ai đó ông yêu quý, ông sẵn sàng giết người”.

Phần lớn đời mình, Cohn phải đối mặt với mối đe dọa bị khởi tố gần như không ngớt dựa trên những buộc tội liên quan tới việc khai thuế thu nhập – quan chức Sở Thuế vụ cuối cùng chốt khoản nợ của ông là 7 triệu đô la – và hành vi ứng xử thiếu chuyên nghiệp. (Ông từng nhét cây bút vào tay của một người đang hôn mê để cố gắng lấy chữ ký vào bản sửa đổi di chúc.) Mặc dù nhiều nỗ lực lặp đi lặp lại được thực hiện để khởi tố hoặc kỷ luật ông thông qua luật sư đoàn, tất cả đều thất bại trừ một trường hợp. Nỗ lực cuối cùng, kết thúc với sự thu hồi giấy phép hành nghề luật sư của Cohn, xảy ra ngay trước cái chết của ông vào năm 1986 ở tuổi 59.

Hơn cả, Cohn là người đàn ông của những mâu thuẫn dường như không thể dung hòa. Mặc dù là người đồng tính, ông kết bạn với những người kỳ thị đồng tính luyến ái, phản đối các nỗ lực đấu tranh đòi quyền đồng tính, và còn góp phần ngược đãi những người đồng tính khác. Bản thân là người Do Thái, nhưng ông vẫn thường đưa ra những bình luận bài Do Thái. Đôi mắt lồi ra của ông được bao quanh bởi quầng thâm, và gương mặt ông, nhám như da thuộc dưới ánh nắng mặt trời gay gắt, cộng thêm vết sẹo do phẫu thuật chỉnh hình. Nhưng cách ăn mặc của ông thì không chê vào đâu được – những bộ com-lê sang trọng, chiếc cà vạt lụa, khăn tay đi kèm – và phù phiếm tới mức ông sẽ không đi đâu mà chưa chỉnh tề. Ông trông giống như một kẻ xã hội đen, nỗ lực vươn lên vị trí cao một cách vất vả. Ông nói chuyện bằng một giọng nhẹ nhàng, bí ẩn, và ngữ điệu của ông, dù hòa nhã vẫn để lộ một chút phong cách đường phố New York. Một vài cụm từ yêu thích của ông như “cùng với những lời nói đó” và “tại một thời điểm cụ thể”, khiến ông giống như một người đang khó nhọc cố gắng để tỏ vẻ là một vị luật sư hay ho. Mặc dù rõ ràng rất xuất sắc, thỉnh thoảng ông vẫn bị vấp với những cụm từ thông thường. Trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh ông trả tiền để quảng bá cho một cuốn sách của mình, Cohn nói rằng vấn đề chính của Joseph McCarthy là ông ta “không chịu quan sát thái độ của xã hội”.

Phong cách của Cohn hấp dẫn với những người nghĩ họ cần một người cứng rắn về phe mình, và nó cũng giúp ông hòa nhập với nhóm khách hàng bao gồm rất nhiều tay giang hồ thực sự. Trong số nhiều khách hàng, ông đại diện cho những ông trùm tội phạm có tiếng và những nhân vật mờ ám ông đã giúp để thu tiền miễn phí từ những nơi chiếu phim cho đối tượng trên 18 tuổi. Bởi cơ quan chính quyền không bao giờ được phép cài máy nghe trộm trong văn phòng luật sư, văn phòng của ông đôi khi còn để tội phạm tình nghi dùng làm nơi tìm cách trốn tránh sự giám sát. Chính việc kinh doanh của Cohn có cả âm mưa lừa đảo thành phố New York lấy phần tiền thuê thu trên hợp đồng thuê khu đỗ xe. Người quản lý nhân viên khu vực đỗ xe đó sau cùng cũng thú nhận Cohn là người hưởng lợi lớn nhất trong kế hoạch và rằng mỗi tuần ông bỏ túi hàng nghìn đô la.

Cũng như nhiều tên xã hội đen mà ông đại diện, Cohn sở hữu một kiểu cuốn hút mà nhiều người muốn ghét ông lại thấy vô cùng hấp dẫn. Trung thành và hào phóng, những câu chuyện tầm phào ông chia sẻ qua những chén rượu hay ở ghế ngồi đằng sau chiếc Rolls-Royce cà tàng – tên viết tắt của ông RMC có trên chiếc biển xe tự chọn – khiến bất kỳ ai lắng nghe đều cảm thấy vinh dự và còn có chút gì đó quyền lực. Ở Le Club, Cohn và Trump có thể đã trao đổi những câu chuyện về mối quan hệ và bạn bè chung, bao gồm một loạt ông lớn chính trị như người bạn cũ Abe Beame của Fred Trump, người Cohn đã quen biết nhiều năm. Cohn và Trump cũng được gắn kết bởi lợi ích chung về kết quả vụ kiện phân biệt chủng tộc trong vấn đề nhà ở chống lại Trump Organization vào mùa thu năm 1973 bởi chính quyền liên bang.

Dựa trên các khiếu nại từ các quan chức Trung tâm Nhà ở mở của Hiệp hội Thành phố, tổ chức đã cử những người da trắng và da đen nộp hồ sơ thuê nhà tới thử hoạt động kinh doanh của các chủ cho thuê, Bộ Tư pháp yêu cầu các đặc vụ Cục Điều tra Liên bang (FBI) điều tra hoạt động kinh doanh của gia đình Trump. Việc làm này dẫn tới Bộ Tư pháp kiện công ty bất động sản gia đình, Trump Management Corporation, buộc tội công ty từ chối những người thuê nhà tiềm năng “bởi lý do chủng tộc và màu da”. Gia đình Trump không phải là đối tượng duy nhất bị chú ý. Vào năm 1971 Ban Dân quyền của Bộ Tư pháp đã xử lý một khiếu nại tương tự đối với công ty được sở hữu bởi Samuel J. LeFrak, một nhà kinh doanh căn hộ nhà ở thậm chí còn lớn hơn công ty của Trump ở Brooklyn và Queens. (Ông ta sở hữu hai mươi mốt nghìn căn hộ. Số căn hộ nắm giữ của gia đình Trump, theo như báo cáo, với các con số khác nhau là mười bốn nghìn, mười lăm nghìn, hoặc mười sáu nghìn căn.) Nhưng trong khi LeFrak nhanh chóng thương lượng hòa giải, gia đình Trump lại thuê Cohn và ra hiệu sẵn lòng nghênh chiến cho một cuộc chiến dài.

Vào ngày 12 tháng 1 năm 1974, Cohn và Donald Trump, người giờ đã trở thành gương mặt đại diện của công ty gia đình, mời báo chí tới phòng họp báo ở khách sạn New York Hilton. (Một địa điểm ưa thích cho những người muốn săn đón truyền thông, là nơi vừa mới diễn ra cuộc gọi điện thoại di động đầu tiên trong lịch sử, được thực hiện bởi giám đốc điều hành của một công ty phát triển công nghệ.) Cohn nói với các phóng viên rằng chính phủ liên bang đã thất bại trong việc cung cấp tên của người được cho là bị phân biệt chủng tộc bởi gia đình Trump; và tuyên bố rằng ông đã đệ đơn phản tố, khiếu nại rằng gia đình Trump đã thiệt hại 100 triệu đô la do các cáo buộc “vô trách nhiệm và không có căn cứ” của Ban Dân quyền. Khi Donald Trump phát biểu, trông ông có chút gì đó hơi giống một luật sư khi ông bác bỏ những cáo buộc theo cách vốn để cho mình một đường lui nếu bằng chứng cho thấy ông sai: “Tôi, hay bất kỳ ai trong công ty của tôi, mà theo như tôi được biết, chưa bao giờ phân biệt đối xử hay tỏ thái độ thành kiến trong việc cho thuê các căn hộ của mình”.

Khi Trump và FBI bất đồng ý kiến, ông nói, tiêu chuẩn của chủ thuê nhà là cơ sở để đồng ý hoặc từ chối một người thuê. Các luật sư chính phủ, hành động dựa trên lời khiếu nại của những người thuê tiềm năng, nói những người nộp đơn da đen có cùng điều kiện tài chính như những người da trắng nhưng vẫn bị chối từ trong khi những người da trắng lại nhận được hợp đồng. Donald Trump khăng khăng rằng điều này không đúng và công ty của ông chỉ cố gắng loại trừ những người nhận trợ cấp, đối tượng mà ông sợ rằng sẽ không trả tiền thuê nhà và dọn đi trong “một hoặc hai tháng”. Trump nói vụ cách hòa giải của Samuel LeFrak yêu cầu ông cho những người sống bằng phúc lợi thuê nhà, và nói rằng nếu Trump đồng ý cùng cách hòa giải đó, người thuê nhà của ông sẽ rời bỏ tòa nhà và cả “toàn thể cộng đồng”. Mặc dù LeFrak cố gắng biện luận cho việc sắp xếp này, Trump thực tế đã nói đúng. LeFrak đã đồng ý những người muốn thuê không làm việc nhưng nhận đủ tiền trợ cấp để trả tiền thuê nhà vẫn có thể sống trong các tòa nhà của ông.

Khi được hỏi về kết quả kinh doanh công ty, Donald ước tính khoảng bảy trăm, hay 4,3% số căn hộ của công ty được cho người da đen thuê. Vào thời điểm đó, người da đen chiếm 25% dân số ở Brooklyn và 13% ở Queens. Sự chênh lệch giữa số liệu dân cư và kết quả kinh doanh của Trump có thể được giải thích bởi vị trí địa điểm. Nhiều tòa nhà của Trump nằm ở những cộng đồng đa số người da trắng như đảo Coney, với 85% người da trắng theo điều tra năm 1970. Cũng có khả năng ít người da đen tìm cách sống trong những khu vực này. Tuy nhiên, nhà ở thì đang thiếu và tiền thuê tại các khu nhà Trump khiến thậm chí cả những người thu nhập thấp vẫn có thể thuê được. Và khiếu nại từ Hội đồng Thành phố thể hiện các khiếu kiện phân biệt chủng tộc rõ rệt.

Ở một thời điểm lịch sử khác, chính quyền liên bang có lẽ chẳng thèm bận tâm săm soi cơ cấu chủng tộc người thuê nhà của Trump. Tuy nhiên, sau cuộc tái đắc cử tổng thống vang dội vào năm 1972, các quan chức chính quyền Tổng thống Nixon đã quyết định thắt chặt việc thi hành Đạo luật Công bằng Gia cư năm 1968. Đạo luật này, được Quốc hội phê duyệt một phần để đối phó với xung đột chủng tộc đang xảy ra khắp đất nước, đã ngăn chặn kỳ thị chủng tộc trong vấn đề nhà ở, kể cả các hành động của chủ cho thuê khi “lái” người xin thuê nhà ra khỏi những tòa nhà này và hướng họ về những khu nhà khác do vấn đề chủng tộc. (Công ty của LeFrak đã bị buộc tội vì đã đẩy những người xin thuê nhà là dân tộc thiểu số tới những tòa nhà chủ yếu có người da đen sinh sống.) Có vẻ quan ngại làn sóng thù địch của người da trắng sẽ ảnh hưởng đến chiến dịch tái tranh cử của mình, Nixon chỉ thể hiện sự ủng hộ hờ hững với các sáng kiến hành động tích cực do vị Bộ trưởng Bộ Gia cư George Romney đề xuất. Nhưng sau khi Nixon quay trở lại chức vụ sau chiến thắng vang dội, chính quyền của ông bắt đầu tập trung thắt chặt việc thực thi đạo luật gia cư và đưa ra hàng trăm khiếu nại chống lại các chủ thuê nhà khắp đất nước.

Ít bị cáo chủ thuê nhà nào đáp lại Bộ Tư pháp bằng vụ kiện phản tố như lời khiếu kiện 100 triệu đô Roy Cohn đệ trình thay mặt gia đình Trump. Cohn cũng khiếu nại rằng quan chức liên bang là “đội trấn áp của Đức quốc xã” đã sử dụng “chiến thuật giống Gestapo”. Thẩm phán liên bang Edward Neaher nổi giận trước những lời nói của Cohn, nhấn mạnh rằng đây là lần đầu tiên ông từng nghe thấy một người buộc tội FBI có hành vi giống Đức quốc xã. Ông bác đơn kiện phản tố, coi đó là một sự lãng phí “thời gian và giấy tờ” và buộc hai bên phải hòa giải. Trong cuộc nói chuyện với các luật sư liên bang, Cohn cố uy hiếp Donna Goldstein, một nữ luật sư chính phủ trẻ được giao vụ kiện. Kết quả, như Stanley Pottinger, Trưởng Ban Dân quyền của Bộ Tư pháp khi đó nhớ lại, đã cho thấy giới hạn tầm ảnh hưởng của Cohn.

“Tôi đang ngồi ở văn phòng cũ của J. Edgar Hoover, mà bằng cách nào đó tôi đã được giao lại, thì phó phòng Jim Turner của tôi bước vào và nói ‘Chúng ta có một vấn đề. Anh gặp Donna Goldstein chút được không? Cô ấy đang vô cùng lo lắng vì biết rằng anh sẽ đuổi việc cô ấy.’”

Theo Pottinger, Roy Cohn đã hét vào mặt Goldstein, cho rằng cô đã làm sai trong công việc giấy tờ. Cohn cũng đã nói mình là người có vai vế trong Đảng Cộng hòa và sẽ điện cho Nhà Trắng và Tổng chưởng lý để sa thải cô ta.

Pottinger nghi ngờ Richardson sẽ chẳng bao giờ nhận điện thoại từ Cohn. “Vấn đề về Tổng chưởng lý cũng như Nixon là, họ thực sự muốn làm điều đúng đắn trong vấn đề này. Chúng tôi còn được trao quỹ ngân sách lớn – tôi có khoảng hai trăm luật sư làm việc dưới quyền – và tôi đã tới một cuộc họp ở Nhà Trắng nơi Ehrlichman nói với chúng tôi, ‘Đến thời điểm rồi. Làm thôi.’ ”

Trong vụ kiện của Trump, Pottinger rất chắc chắn với những bằng chứng, bao gồm cả lời khai của các nhân viên hiện tại và nhân viên cũ từng làm việc tại công ty Trump, nói rằng họ buộc phải báo cáo chủng tộc của người tìm đến các căn hộ và được hướng dẫn phải khiến những người thuê nhà da đen thoái lui. Một người nói rằng Fred Trump bảo với anh ta hãy từ chối người da đen nào nộp hồ sơ. “Donna đã kể cho tôi Cohn đe dọa cô ấy thế nào. Tôi nói, ‘Kệ xác hắn. Đi làm việc của cô đi và đừng lo gì cả.’”

Với việc chính phủ cứng rắn giữ vững lập trường, Cohn bắt đầu thương lượng nghiêm túc. Cuối cùng, thân chủ của ông cũng đồng ý một vụ hòa giải trong đó yêu cầu lời cam kết công khai không phân biệt chủng tộc. Sau này Donald Trump nói, “Nó chẳng có ý nghĩa gì cả vì trên hết chúng tôi không hề phân biệt chủng tộc”. Tuy nhiên, vụ hòa giải cũng áp đặt một hệ thống quy tắc cho một công ty, đó là việc chưa từng xảy ra ở thành phố New York. Trong vòng hai năm, gia đình Trump bị yêu cầu phải cung cấp danh sách theo tuần các căn hộ trống cho Trung tâm Nhà ở mở của Hiệp hội Thành phố. Khi các căn hộ trống được mở ở các tòa nhà ít hơn 10% người da đen hay người Hispanic, trung tâm sẽ có ba ngày để nộp hồ sơ từ các khách hàng dân tộc thiểu số muốn thuê những căn hộ đó. Nếu đủ tiêu chuẩn, họ sẽ được ưu tiên trước.

Khi xoay xở các vụ thương lượng của công ty với chính quyền liên bang, Donald đã thiết lập nền tảng cho hầu hết các cuộc tranh chấp pháp lý mình phải đối mặt sau này. Mỗi khi có thể, ông đều theo phong cách của Roy Cohn, cư xử theo hướng công kích. Ông sẽ không thừa nhận làm sai bất cứ điều gì và chỉ ra va chạm để khẳng định mình là nạn nhân, chứ không phải thủ phạm của hành động vô đạo đức hay trái pháp luật nào. Ví dụ, trong vụ kiện quyền công dân, ông nói chính phủ đã chọn riêng Trump Organization bởi một công ty quy mô lớn là một đích ngắm dễ dàng. Ông cũng nói FBI đang cố ép buộc công ty ông nhận những người nhận phúc lợi thuê nhà. Cả hai lời khiếu nại này đều không chính xác. Chính phủ đang khởi kiện các chủ thuê nhà cả lớn và nhỏ. Và mặc dù những người quản lý có ý định chấm dứt sự phân biệt chủng tộc đối với những người nhận phúc lợi, họ không hề cố gắng yêu cầu Trump hay bất kỳ ai khác phải cung cấp nơi ở cho những người này. Họ chỉ muốn các chủ cho thuê công nhận rằng khoản tiền phúc lợi là một khoản thu nhập có thể dùng để trả tiền nhà.

Khi nói về khoản tiền phúc lợi thay vì chủng tộc, Trump ngả theo định kiến của những người có xu hướng nghĩ rằng các khoản tiền trợ cấp là khoản bố thí cho những gia đình người da đen không đáng được hưởng. Mối liên hệ giữa hai từ phúc lợi và người da đen đã bắt đầu từ những năm 1950 khi người da đen ở miền quê miền Nam chuyển tới thành thị miền Bắc và trở nên có đủ tư cách hưởng các chương trình phúc lợi của chính phủ. Khi Tổng thống Johnson tuyên bố “cuộc chiến chống nghèo đói” trong bài diễn văn Thông điệp Liên bang năm 1964, công chúng nước Mỹ chứng kiến một sự gia tăng lớn các bài báo trên khắp cả nước về vấn đề liên quan tới người nghèo. Mặc dù người da đen đại diện khoảng 30% danh sách người nhận phúc lợi, khi báo chí quốc gia công bố các bức hình người nhận, hầu hết – khoảng 75% vào năm 1967 – đều là hình ảnh người da đen. Khi báo chí đưa tin các vụ lạm dụng bởi một số người nhận phúc lợi, trong tâm trí của nhiều người, phúc lợi đã bị hình tượng hóa bởi hình ảnh những người phụ nữ da đen đang độ tuổi lao động với những đứa con, duy trì mối quan hệ bí mật với những người đàn ông từ chối không chăm sóc vợ con. Những “bà chúa phúc lợi” này chỉ là một số ít thành phần tội phạm trong số những người nhận trợ cấp, nhưng sự tồn tại của họ, và những bài báo đi kèm về họ, đã đủ để khiến phúc lợi trở thành một từ hiệu ám chỉ các nhận định mang tính phân biệt chủng tộc.

Liệu Donald Trump có biết rằng khi đang khiếu nại về việc bị ép nhận những người thuê nhà sống dựa vào phúc lợi, ông đang sử dụng từ hiệu ám chỉ – sau này được gọi là ngôn ngữ đánh lừa công luận – để chơi chữ thù địch chủng tộc? Ông khăng khăng mình không bao giờ có ý như vậy, và phàn nàn với tờ The New York Times rằng những nỗ lực để thử các hoạt động của các nhà quản lý bất động sản chẳng khác gì là “một dạng quấy rối khủng khiếp”. Nhưng trong việc chọn Cohn chống lại chính phủ và khiếu nại FBI cố ép buộc ông chấp nhận các khách hàng nhận phúc lợi, Trump đã thực sự dùng chơi chữ định kiến. (Định kiến của chính Cohn – ông thường sử dụng những từ như spic và nigger và fag – tất cả đều được báo chí đưa tin rộng rãi.) Khi vụ kiện cuối cùng cũng được dàn xếp, Trump đồng ý quy trình giúp người thiểu số chuyển vào khu tòa nhà của ông dễ dàng hơn. Dạng thỏa thuận này là tất cả những gì bên khởi tố liên bang muốn ngay từ đầu khi tiếp cận gia đình Trump, và nó đã có thể đạt được mà không cần phải đe dọa chính trị chống lại Donna Goldstein hay các cuộc họp báo ở khách sạn New York Hilton.

Vụ kiện tụng có thể đã khiến người dân New York biết đến cái tên Trump nhiều hơn và càng thêm tiếng tăm cho Cohn. Cohn hiểu rằng các thủ tục tố tụng pháp lý đem đến cơ hội dồi dào để liên hệ với cánh báo chí – những vụ kiện thường là những tin tức đáng đưa lên mặt báo – và gần như chẳng quan trọng một người này đang đưa ra lời buộc tội hay bào chữa chống lại người khác. Khi đang là trưởng cố vấn luật của vị thượng nghị sĩ bị buộc tội McCarthy, Cohn đã phát hiện mình có thể dễ dàng thao túng những người phụ trách mục báo có quyền lực như Walter Winchell và Westbrook Pegler, những người tự xem mình là đồng đội của Cohn trong một kiểu trò chơi đối đầu với vô số nhân chứng. Winchell thực tế còn đe dọa Murrey Marder, phóng viên tờ Washington Post, người đã bền bỉ vạch trần chiến thuật “săn lùng phe cộng” của McCarthy. “ Chúng tôi sẽ tóm được anh”, Winchell thầm thì với Marder trong một thang máy đông người. Cohn và công ty chưa bao giờ “tóm” được Marder, nhưng sự việc đã cho thấy mức độ liên hệ của một số người nhất định trong giới báo chí với người cung cấp thông tin về những kẻ tình nghi ở Hollywood hay Washington, mà sau đó họ dùng để trang trí thêm cho các mục tán chuyện của mình và thu hút thêm độc giả.

Sau thất bại ở Washington, Cohn sử dụng cùng những chiến thuật bạn bè và tin tức rò rỉ đối với những người phụ trách mục báo mà ông quý mến ở thành phố New York. Năm 1973, khi giúp gia đình Trump đối đầu với FBI, Cohn cũng đồng thời trợ giúp người bạn chung của họ là Abe Beame bằng cách nói với các nhà báo tờ The New York Times rằng hạ nghị sĩ Mario Biaggi đã trích dẫn quyền không tự tố giác của ông, theo Tu chính án số 5, khi được triệu tập trước đại bồi thẩm đoàn liên bang. Thời điểm đó, Biaggi là đối thủ gay go nhất của Beame trong cuộc bầu cử sơ bộ sắp tới quyết định ai là người đại diện Đảng Dân chủ trong cuộc tranh cử chức thị trưởng vào tháng Mười Một. Các biên bản kiện tụng của đại bồi thẩm đoàn vốn được coi là tuyệt mật, và theo như người ta vẫn nói là “dùng quyền Tu chính án Số 5”, thì không được coi là dấu hiệu có tội. Khi The Times tới tìm Biaggi với thông tin có được từ Cohn, Biaggi phủ nhận điều đó. Sự bác bỏ này phản tác dụng khi các nguồn khác đã xác nhận thông tin tiết lộ của Cohn. Một làn sóng các bài báo hùa theo, đào sâu chi tiết vào các cuộc điều tra tài chính và tham nhũng chính trị có khả năng của Biaggi. Bản lời khai của đại bồi thẩm đoàn công bố chứng tỏ Biaggi đã nói dối về việc từ chối trả lời các câu hỏi, và chiến dịch tranh cử của ông cũng vì thế mà bị hủy hoại. Vào tháng 11 năm 1973, Beame, người từng hai lần giữ vai trò kiểm soát tài chính thành phố, đã giành được chức thị trưởng bằng một chiến thắng sát sườn với chỉ hơn bốn mươi điểm.

***

Sau cuộc vật lộn tám năm trời với nỗ lực trở thành nhà cải cách của John Lindsay, cuộc bầu cử của Beame đã chuyển quyền kiểm soát chính quyền thành phố về tay hội Dân chủ của Brooklyn, những người có mối quan hệ lâu dài và lợi ích đôi bên với gia đình Trump. Một năm sau, sự giúp đỡ của Beame đảm bảo một người Đảng Dân chủ khác ở Brooklyn và cũng là bạn của Trump, Hugh Carey, sẽ trở thành thống đốc tiểu bang New York. Nhưng khi cả hai người đàn ông hiện thực hóa những tham vọng lớn lao của mình, họ cảm thấy bị choáng ngợp trước cuộc khủng hoảng tài chính đã đưa thành phố New York, vốn từ lâu hiệu quả quản lý đã yếu kém và thiếu một hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ, tới bờ vực phá sản.

Khoảnh khắc nhiều người dân Mỹ nhớ lại cuộc khủng hoảng xảy đến là khi Tổng thống Đảng Cộng hòa Gerald Ford từ chối giúp đỡ thành phố và tờ Daily News Post công bố tin tức này với dòng tiêu đề lớn, FORD GỬI ĐẾN THÀNH PHỐ: HÃY CHẾT ĐI!. Mặc dù vị tổng thống không bao giờ thốt ra những lời như vậy, nhưng chúng cũng thể hiện thái độ của ông khi từ chối lời đề nghị của chính phủ liên bang về việc đứng ra đảm bảo cho phát hành trái phiếu thành phố. Sau đó, ông còn thuyết giảng về trách nhiệm tài chính và nói rằng thành phố cần phải cắt giảm chi tiêu chính quyền. Nhiều quan chức Đảng Cộng hòa coi các thành phố lớn miền bắc, những nơi vẫn thường do bộ máy Đảng Dân chủ kiểm soát là thối nát không thể cứu vãn nổi. Bạo loạn những năm 1960 chỉ xác nhận thêm nghi ngờ của họ về thành thị nước Mỹ.

Beame thực tế cũng có ban hành các biện pháp cắt giảm chi phí, nhưng lại bị buộc phải đảo ngược một số các động thái này. Ví dụ, một cuộc biểu tình đường phố của các công nhân xây dựng đã phá vỡ việc đóng băng ông áp đặt lên các dự án xây dựng của thành phố. Việc phá bỏ đóng băng chi tiêu xây dựng Beame đưa ra chỉ đem đến yên ổn tạm thời. Không lâu sau đó các tổ chức cho vay của thành phố siết chặt tiếp cận tín dụng của thị trưởng, và các nhà làm luật ở Albany, mà nhiều người trong số đó cùng chung tư tưởng chống đối đô thị, yêu cầu phí cầu đường mới, tăng phí giao thông công cộng, và thậm chí là tuần làm việc bốn ngày đối với người lao động thành phố để giảm tiền lương. Khi cuộc chiến giữa những ý tưởng này với những ý tưởng khác diễn ra ác liệt, nhân viên cảnh sát và các hiệp hội lính cứu hỏa đi in và phân phát tờ rơi cảnh báo khách du lịch về mối nguy hiểm gây ra bởi cắt giảm lao động trong thành phố. Với tiêu đề “Chào mừng đến với Thành phố của Nỗi sợ”, tờ rơi khuyên các vị khách tới thăm “tránh khỏi đường phố sau 6 giờ tối, thậm chí cả ở khu trung tâm Manhattan”. Công nhân vệ sinh đình công liều lĩnh tới mức để hàng đống rác thải bốc mùi trên đường phố, và nhân viên đường quốc lộ chặn đường giao thông bằng những cuộc biểu tình hai bên đường. Tắc nghẽn giao thông trở thành cơn ác mộng khi ba cây cầu sắt được kéo lên và rồi những người điều khiển chúng biến mất.

Hàng tháng trời tranh cãi cùng các quan chức thành phố, chuyên gia tài chính và chính trị gia ở Albany, Abe Beame chịu hết sự bẽ mặt này đến sự bẽ mặt khác khi các công đoàn, chủ ngân hàng và các viên chức khác yêu cầu ông phải đáp ứng yêu cầu của họ trước khi họ giúp đỡ. Khi ký lệnh đóng băng tiền lương áp cho công nhân thành phố, ngài thị trưởng đã phải chịu những tiếng huýt réo và kêu inh ỏi với những câu hỏi gào thét: “Ai là chủ? Là người dân hay là ngân hàng? Ai là người có quyền quyết định?”.

Cuối mùa hè năm 1975, các quan chức liên bang và tổ chức cho vay là người đưa ra quyết định khi các cơ quan đặc biệt được thành lập để đảm bảo các khoản thanh toán trái phiếu của thành phố cũng như kiểm soát hoạt động chính quyền. Một phương án gần như là biện pháp cuối cùng cho khủng hoảng vẫn không có được cho tới khi các công đoàn đồng ý mua 500 triệu đô la trái phiếu thành phố, và Tổng thống Ford, dưới áp lực từ các nhà lãnh đạo thế giới, những người lo sợ hiệu ứng dây chuyền của nguy cơ vỡ nợ, đã đảo ngược lập trường của mình đối với các khoản đảm bảo vay nợ liên bang.

Những vết thương của thành phố, hậu quả của cuộc khủng hoảng, bao gồm sự sụt giảm mạnh các chương trình nhà ở công, cắt giảm các chương trình nuôi dưỡng trẻ em nghèo, cắt giảm nhân lực trong lực lượng cảnh sát, và bắt đầu yêu cầu sinh viên các trường đại học trong thành phố phải đóng tiền học phí. Thêm vào đó là số lượng bảo vệ đưa học sinh qua đường và dịch vụ đi phà ở đảo Staten cũng giảm đi và người New York thấy mình có cuộc sống ít dễ chịu và nhiều thách thức hơn. Có lẽ tồi tệ hơn cả là sự sụt giảm mạnh trong xây dựng nhà ở, hạ xuống tới mức chưa từng thấy từ cuộc Đại khủng hoảng. Trong năm 1975, giấy phép được trao cho chưa đến bốn nghìn căn nhà.

Với thị trưởng Beame, người đã hứa mang đến “niềm tự hào mới” cho New York, cuộc khủng hoảng tài chính đã khiến ông bẽ mặt khi quyền lực của ông mất dần và rồi ông trông có vẻ như, theo miêu tả của một nhà báo địa phương, là “người đàn ông vỡ nợ”. Mặc dù bị đánh giá là một trong những thị trưởng tồi tệ nhất của thành phố, do sự bất lực về tài chính của ông, Beame không bị nhìn nhận là quá thái cực như một vài người đồng cấp của mình. Hai vị thị trưởng đáng chú ý khác những năm 1970, Sam Yorty của Los Angeles và Frank Rizzo của Philadelphia, tự làm mình khác biệt với lối hùng biện làm bùng cháy tình trạng thù địch chủng tộc và góp phần vào bạo lực đường phố. So với những người này, Beame là một mẫu mực của sự điềm tĩnh, luôn tìm cách để vỗ về và xoa dịu tất cả mọi người, từ những người khổng lồ phố Wall cho tới những người dân mở tivi xem ông khó nhọc giải thích tình hình khủng hoảng tài chính và kế hoạch giải quyết của mình.

Nếu ngài thị trưởng có thể hiện chút tức giận, thì cũng có thể hiểu được. Chưa bao giờ là một nhân vật có sức hút, ông không thể đi con đường dễ dàng đến với quyền lực như cựu thị trưởng ăn ảnh Lindsay. Thay vào đó, ông làm việc vất vả trong bộ máy Đảng Dân chủ hơn ba mươi năm, nhẫn nại phục vụ người khác và chờ thời cơ của mình tới vị trí lớn lao kia. Khi ông cuối cùng cũng đạt được, thì cũng là lúc những quả bom tài chính hẹn giờ được cài đặt từ nhiều năm trước khi ông đảm nhiệm vị trí bắt đầu phát nổ. Beame cũng bị tổn hại bởi cuộc suy thoái bắt đầu vào năm 1973 và đánh dấu chấm hết cho một thời đại vàng son của nền kinh tế Mỹ. Bị làm trầm trọng thêm bởi lệnh cấm vận từ các nước sản xuất dầu mỏ, đẩy giá dầu lên gấp bốn lần trong vòng hai năm, cuộc suy thoái đã hủy hoại các doanh nghiệp, giảm thuế thu, và khiến người người mất việc khi nền kinh tế quốc gia co hẹp trong suốt năm đầu nhiệm kỳ của Beame.

***

Dõi theo thị trưởng Beame loay hoay xoay xở trong lúc thành phố bị nhấn chìm trong tình cảnh khủng hoảng, Donald Trump lại cảm nhận được cơ hội đến trong tầm tay. Beame đã đưa ra một vài đề xuất xây dựng một trung tâm hội nghị mới trong thành phố để duy trì địa vị của New York như một điểm đến hàng đầu cho những cuộc hội họp lớn. Các quan chức Chicago gần đó cũng đã mở một trung tâm hội nghị lớn mới ở McCormick Place và sẽ mau chóng mở rộng nơi này. Một trung tâm hội nghị cũng lớn tương tự đã được lên kế hoạch ở San Francisco. Ở New York, mặc dù du lịch giảm đều từ năm 1969 tới năm 1975, nhưng ngành này vẫn mang đến hơn một tỷ đô la mỗi năm cho thành phố. Quyết tâm vực dậy nền công nghiệp, Beame cho dự án xây dựng trung tâm hội nghị vào ngân sách năm 1977 - 1988 và xác định được ba địa điểm hợp lý. Lựa chọn hàng đầu là Sân ga Penn Central với diện tích 44 mẫu (gần 18 hecta) trải dọc sông Hudson giữa Đường 30 và 39, và quyền xây dựng mảnh đất này thuộc kiểm soát của Donald Trump. Câu chuyện ông làm thế nào để thu mua được chúng đã thể hiện niềm tin của ông vào tinh thần hết mình vì bạn bè, tính cố chấp và một kiểu cuốn hút lạ lùng. Công thức này, vốn hoa mỹ hơn là thực chất, nhưng đã cho ông sức mạnh trong suốt một đời thương thảo.

Một phần sân ga Penn Central Midtown nằm trong khu Hell’s Kitchen khét tiếng, một khu dân cư bên bờ sông với bến tàu đậu, quán rượu chui, nhà kho, và những căn hộ rẻ tiền nơi bọn tội phạm đã lớn mạnh rầm rộ qua nhiều thế hệ. Mặc dù việc bãi bỏ đạo luật Cấm rượu chấm dứt việc buôn lậu đồ uống có cồn, nó cũng không khiến các băng đảng Hell’s Kitchen “thất nghiệp”. Vào những năm 1960 và 1970, tổ chức tội phạm thống trị ở khu dân cư, nhóm người Mỹ gốc Ailen với tên gọi Westies, bắt tay với gia đình băng đảng tội phạm Ý Gambino. Nhóm Westies tàn bạo kinh hoàng trong vòng mười năm đã dính líu tới hơn năm mươi vụ giết người.

Mặc dù hầu hết người dân New York đều né tránh Hell’s Kitchen, đặc biệt là khi màn đêm buông xuống, thì Donald Trump lại bị cuốn hút tới Sân ga Penn Central trước cả khi Beame nhận ra đây là vị trí tiềm năng cho trung tâm hội nghị. Nhận thức này của Trump cũng chẳng đến mức thiên tài. Các chủ đầu tư xây dựng New York từ lâu đã thèm thuồng mảnh sân ga ở khu Hell’s Kitchen và một cơ sở tàu hỏa ở West Side thứ hai được biết đến là sân ga Đường 60 bởi đó là những mảnh đất lớn duy nhất do tư nhân nắm giữ còn sót lại ở Manhattan. Hàng thập kỷ qua, họ dõi theo việc vận chuyển hàng hóa giảm sút – từ khoảng hai trăm nghìn xe hàng mỗi năm đến dưới hai nghìn rưỡi xe – chờ đợi thời cơ có được những mảnh đất này. Thời cơ đó đã đến vào năm 1973, khi những người ủy thác của đường sắt thuê một cố vấn tên Victor Palmieri bán bất động sản nhằm thỏa mãn các chủ nợ trong vụ phá sản lớn nhất lịch sử Mỹ vào thời điểm đó.

Là luật sư tự kiếm tiền trang trải học phí khi học ở Stanford bằng công việc xây dựng ở Alaska, Palmieri nói mình thích làm việc trong những tình huống khủng hoảng vì nó giúp ông bỏ qua mấy trò quan liêu và đạt đến “thành công hay thất bại trong khoảng thời gian ngắn”. Tòa án phá sản chấp thuận việc chỉ định Palmieri, với mức lương 150.000 đô la mỗi năm và tiềm năng kiếm hàng triệu đô la tiền hoa hồng thu về từ bất động sản ước tính trị giá hơn một tỷ đô la. Đây là khoản tiền kiếm được dễ dàng. Trong một vụ phá sản, những người ủy thác kiểm soát một tập đoàn thường ít có động cơ kiếm tìm giá tốt nhất khi bán tài sản. Số tiền trả sẽ không được dùng cho hoạt động kinh doanh trong tương lai hay tìm đường quay về túi tiền của họ. Nên thay vào đó họ muốn tiến hành thật nhanh chóng, đáp ứng mọi yêu cầu khắt khe nhất của tòa án giám sát thanh lý tài sản, và biến khỏi cái công ty mục nát. Vì vậy, công việc của Palmieri là tìm kiếm người mua và thực hiện giao dịch nhanh nhất có thể.

Có nhiều mối quan hệ chính trị ở những cấp độ cao nhất, Palmieri từng nắm giữ nhiều vị trí lớn trước đó. Ví dụ, trong năm 1967 - 1968, ông đã giúp tổ chức và điều hành Ủy ban Kerner, một hội đồng quan trọng trong lịch sử do tổng thống lập ra, tiến hành báo cáo về những cuộc bạo loạn chủng tộc đang diễn ra khi đó. Đối với công việc ở Penn Central, ông tập hợp một nhóm các chuyên gia về luật và nhà đất. Trách nhiệm về sân ga ở Manhattan rơi vào tay Edward “Ned” Eichler, người có công ty gia đình là công ty xây dựng và cải tạo nhà ở tại khu vực vịnh San Francisco. Eichler Homes nổi tiếng với những căn nhà mức giá phải chăng và thiết kế khéo léo dưới bàn tay và độ nhạy bén của kiến trúc sư Frank Lloyd Wright. Những căn nhà của Eichler giúp định hình phong cách kiến trúc hiện đại của California, và công ty đã bán được hơn mười một nghìn căn như vậy, bao gồm ngôi nhà mà Paul và Clara Jobs đã nuôi dưỡng người con nuôi Steven nên người. Khi công ty làm ăn có lãi, Eichler cũng ngầm theo đuổi một chương trình xã hội, từ chối làm theo phương thức mua bán kỳ thị chủng tộc không chính thức trong quá khứ, mà bán nhà cho tất cả người mua đủ tiêu chuẩn. Kết quả là, mọi phân nhánh của công ty kể từ khi ổn định đều mở cửa cho mọi chủng tộc. Công ty cũng định vị mình trên thị trường với những sự tinh tế của những năm 50. Năm 1956, Eichler xây dựng và trưng bày một căn nhà thử nghiệm hoàn toàn bằng sắt với cái tên như từ thời đồ đá: X-100. Căn nhà được xây dựng với hai cửa bên trong dẫn vào khu vườn, cửa sổ mái vòm bằng nhựa, và nhiều cửa trượt lắp động cơ.

Ned Eichler rời bỏ công ty gia đình sau cuộc tranh cãi nảy lửa với cha. Sau đó, ông tới làm việc cho Palmieri ở New York. Vừa yên vị trong văn phòng, ông nhận được một bức thư từ Donald Trump, công ty Trump Organization ở Brooklyn. Mặc dù không nhận ra cái tên, ông cũng khá vui vẻ khi nghe tin ai đó có hứng thú với sân ga. Dù là những khu đất mở rất hấp dẫn, khu sân ga cũng đòi hỏi một nỗ lực vô cùng lớn ở bất kỳ chủ đầu tư nào, họ cần phải thương lượng với các tầng lớp bộ máy quan liêu và xử lý những rắc rối sẽ phát sinh từ các tổ chức khu dân cư chống lại sự thay đổi này. Các vấn đề tài chính của thành phố cũng như thị trường bất động sản tụt dốc nhanh chóng cũng chỉ thêm phần thách thức. Khi lượt qua toàn ngành, Eichler chỉ thấy vài chủ xây dựng với đủ kinh nghiệm và táo bạo cần có để sử dụng tốt nhất những khu đất lớn ở một nơi như Manhattan. Thậm chí kể cả William Zeckendorf, một giang hồ gạo cội của làng bất động sản, cũng phải tạm hoãn chiến dịch của mình để thoát khỏi vụ phá sản gần đó và lui về hậu trường.

Sau khi nói chuyện qua điện thoại với Trump, Eichler chấp nhận lời mời tới thăm Đại lộ Z vào một ngày cuối tháng Một. Tại đây, ông thấy một người đàn ông trẻ gần như bùng nổ với tham vọng. Ở tuổi bốn mươi hai, Eichler lớn hơn vị chủ nhà của mình mười lăm tuổi, và ông coi chàng trai Trump mảnh khảnh, tóc vàng hoe này vô cùng bồng bột và tham vọng kỳ quặc. Ông miêu tả Trump với nhà văn Gwenda Blair “tràn đầy cái tôi, muốn tự làm con đường của mình ở thành phố”. Eichler bị ấn tượng với năng lượng của chàng trai trẻ hơn mình này, mặc dù đôi khi cậu ta nói chuyện bằng những lời lẽ mang tính định mệnh. Ông nhớ Trump giải thích sự mất kiên nhẫn của mình khi dự tính sẽ chết trước tuổi bốn mươi. Trump cũng nói với Eichler, “Tôi sẽ không bao giờ kết hôn”.

Tham quan một vòng đế chế khu ngoại thành của gia đình Trump, Eichler nhận thấy các tòa nhà đều được thiết kế, xây dựng và bảo dưỡng rất tốt. Nhưng ông lo lắng việc xây dựng một khu phức hợp tòa nhà lớn ở Manhattan sẽ có rắc rối về mặt chính trị, và ông cũng không quên được rằng khi hỏi bất kỳ ai ở khu văn phòng Penn Central có biết gia đình Trump hay không, chẳng ai biết. Khi nói với Trump ông lo ngại một công ty có trụ sở khiêm tốn ở Brooklyn thiếu những ảnh hưởng cần thiết, Trump khẳng định công ty mình có khả năng đảm đương tốt công việc. Eichler lại nói sẽ rất có ích nếu Trump có thể tới Tòa Thị chính và yêu cầu Thị trưởng Beame đứng ra đảm bảo cho gia đình Trump. Trump hỏi, “Khi nào ông muốn gặp ngài thị trưởng?”. Đáp lại sự ra vẻ bạo dạn của Trump, Eichler đáp, “Hai giờ chiều ngày mai”. Trump nói sẽ gửi xe tới đón Eichler vào lúc một giờ rưỡi. Trump không muốn người từ Penn Central đến muộn.

Vào đúng giờ hẹn, Eichler bước vào văn phòng thị trưởng và thấy nhà Trump, cả bố và con trai, đang đợi cùng Beame và John Zuccotti của Ủy ban Kế hoạch thành phố New York. Sau vài lời xã giao lịch sự, ngài thị trưởng nói với Eichler, “Bất kỳ điều gì những người bạn Fred và Donald của tôi muốn ở thành phố này, họ sẽ có được nó”.

Như một phần của vở kịch, buổi gặp mặt ở Tòa Thị chính đáng đạt giải Tony. Buổi hẹn xác nhận một điều rằng gia đình Trump có quan hệ tốt tới nỗi họ có khả năng hơn bất kỳ ai khác có được sự phê duyệt của thành phố cho các dự án xây dựng trên mảnh đất của Penn Central. Quyền lực chính trị này rất có ý nghĩa với Eichler và Palmieri, những người mà tiền phí và hoa hồng – khoản mà tổng sau cùng hơn 21 triệu đô la – phụ thuộc vào những lựa chọn có khả năng trở thành thương vụ mua bán bất động sản thực sự. Xét về mặt cá nhân, Eichler bị thu hút hơn với mối quan hệ thân thiết rõ ràng giữa hai cha con Donald và Fred. Trong khi Eichler phải khổ sở do thiếu sự ủng hộ của cha mình, ông thấy sự hết lòng không gì làm lung lạc được của Fred dành cho Donald và tham vọng của con. Sự ủng hộ của người cha già trọn vẹn tới mức Eichler nhiều năm về sau vẫn nhớ lại, coi đó là yếu tố chính trong việc đánh giá gia đình Trump với tư cách chủ đầu tư xây dựng. Nhưng dù Eichler cảm thấy tự tin về năng lực của nhà Trump khi làm việc với thành phố và xây dựng các căn hộ, thương vụ bán sân ga cũng cần phải làm hài lòng tòa án phá sản ở Philadelphia, nơi các tài sản còn lại của Penn Central đang được phân loại.

Thẩm phán tòa án phá sản John P. Fullam chịu trách nhiệm thanh lý tài sản Penn Central trừ việc kinh doanh chở hành khách và hàng hóa được đảm nhận bởi hai cơ quan do liên bang thành lập là Amtrak và Conrail. Fullam phải cố gắng thu được khoản bồi thường lớn nhất có thể cho các chủ nợ, những người này được đại diện bởi một đoàn luật sư, trong đó có vị luật sư đi đầu trong các vụ kiện tập thể tên David Berger. (Có trụ sở văn phòng luật tại Philadelphia, Berger sau này đại diện cho những hộ quanh nhà máy điện hạt nhân ở đảo Three Mile sau khi nhà máy xảy ra hiện tượng tan chảy một phần lõi lò phản ứng hạt nhân.) Khi Eichler và Palmieri cùng làm việc để đưa ra đề xuất kế hoạch cho sân ga trình lên thẩm phán, họ chịu áp lực phải tối đa hóa khoản tiền mà sẽ tới tay các thân chủ của Berger. Những triển vọng về lợi nhuận dường như tăng lên khi họ nhận được yêu cầu thông tin về khu đất từ tập đoàn Starrett Corporation, một chủ xây dựng và cũng là một đơn vị kinh doanh bất động sản có tiếng.

Nổi tiếng với việc xây dựng tòa nhà Empire State trong khoảng thời gian chưa đầy một năm, Starrett là một công ty đáng gờm. Cùng với nhiều dự án khác, công ty này đã xây dựng mười hai nghìn căn hộ Parkchester ở Bronx cũng như thị trấn Stuyvesant và làng Peter Cooper ở khu East Side, Manhattan. Các dự án xây dựng này hoàn toàn có thể sánh được với kiểu xây dựng các cộng đồng nhiều tòa nhà rất phù hợp với các sân ga và vượt qua bất cứ công trình nào gia đình Trump từng thực hiện. Starrett cũng sẵn sàng tiến hành thương vụ, với những điều kiện phù hợp, và sẽ trả Penn Central gần như nhiều hơn 40 triệu đô la số tiền tối đa mà gia đình Trump có thể trả được. Tuy nhiên, Starrett và gia đình Trump từng làm việc cùng nhau ở Brooklyn trong khu phức hợp căn hộ mang tên Thành phố Starrett. Vào tháng Tám năm 1974, Donald tới thăm Robert Olnick, Giám đốc điều hành của Starrett, và gợi nhắc ông ta về mối quan hệ này. Olnick sau đó đã điện cho người môi giới đang làm việc với mình về thương vụ Penn Central và bảo ông ta bỏ vụ đó đi. Mặc dù vậy, trước khi cuộc gọi kết thúc, ông nói rằng nếu cha con Trump chùn bước, Starrett sẽ tiếp tục tiến hành dự án, với cùng các điều kiện như cũ.

Với việc Starrett rút lui, Eichler hết lòng dốc sức với Donald Trump, coi ông như “con ngựa” mà Penn Central sẽ cưỡi, nghĩa là ông sẽ được hưởng sự xem xét và bảo hộ đặc biệt. Ông và Trump cũng cố gắng xã giao nhiều hơn. Cả hai tới chơi gôn ở câu lạc bộ dành riêng cho thành viên Winged Foot ở quận Westchester và dùng bữa tối với Roy Cohn ở nhà hàng Bốn Mùa. Eichler không thấy thích thú Cohn cho lắm và để ý khi vị luật sư tuyên bố mình đã từng gặp Hugh Carey, người đang chạy đua chức thống đốc, Donald đã nói về Carey, “Ông ta sẽ làm bất cứ điều gì cho chủ đầu tư nào góp tiền cho chiến dịch của mình”. Gia đình Trump đã quyên góp 135.000 đô la (556.000 đô la năm 2015) cho chiến dịch thắng lợi của Carey. Chỉ có anh em của ứng cử viên mới đóng góp nhiều hơn thế.

Như nhà báo Wayne Barrett ở New York đưa tin, lời nhận xét của Trump về Carey là kiểu lời nói khiếm nhã khiến bất kỳ người thận trọng nào như Eichler cũng phải cảm thấy khó chịu. Eichler cũng có phản ứng tương tự khi Trump, cũng như các chủ xây dựng đã lót tay các vị quan quan liêu của FHA với nhiều món quà, gửi ông một chiếc tivi làm quà Giáng sinh. Eichler đã gửi trả lại nó. Nhiều năm sau Eichler nói, “Cá nhân tôi chưa bao giờ cảm thấy thích Donald, nhưng điều đó chẳng liên quan tới việc liệu cậu ta có phải là người thích hợp” để xây dựng sân ga Penn Central.

Biết chắc chắn rằng khát khao và nguồn năng lượng vô tận của Donald sẽ khiến các tòa nhà nở rộ trên những mảnh đất West Side, Eichler hối hả triển khai đề xuất của Trump. Luật sư của các chủ nợ là David Berger và các luật sư đồng sự của ông chất vấn những người liên quan về thương vụ và phát hiện Eichler đã biệt đãi gia đình Trump bởi nghĩ rằng gia đình này có những mối quan hệ chính trị đặc biệt. Hãng luật của Berger cũng phát hiện bản định giá các khu đất được dựa trên khoảng đất tương tự ở Brooklyn và Bronx chứ không phải ở Manhattan. Thực tế, các mảnh đất xung quanh khi đó đã được bán gấp sáu lần mức giá 4 đô la/ foot vuông được ước tính cho khu sân ga. Thông tin này được ghi trong tờ khai dài mà Berger và đồng sự gửi tới thẩm phán Judge Fullam. Cũng gần như vào lúc đó, Richard Ravitch của công ty HRH Construction viết thư cho thẩm phán Fullam để chào giá cho các khu đất.

Trong thư, Ravitch nói mình đã để mắt tới khu sân ga cho công trình xây dựng phải đến gần một thập kỷ rồi, vậy mà ông chỉ biết chúng đang được rao bán chỉ khi thỏa thuận của Trump được nộp lên tòa. Donald Trump nghi ngờ điều này không đúng, bởi vụ phá sản của Penn Central có lẽ là sự kiện kinh doanh được đưa tin rộng rãi nhất vào những năm 70, và việc đất đai của nó được đem đi bán cũng được biết đến. Nhưng điều này cũng gần như chẳng có ý nghĩa gì bởi Ravitch quyết định tiếp nối bức thư trước bằng một đề xuất mà xét nhiều khía cạnh, là một thỏa thuận tốt hơn cho các chủ nợ của Penn Central. Chào thầu của HRH, cùng với những chỉ trích của David Berger, đe dọa lật ngược tình thế mà Eichler và Trump đã rất vất vả để xây dựng.

Mặc dù Eichler và Palmieri muốn nhanh chóng hoàn thành công việc của mình và lãnh khoản hoa hồng từ những người ủy thác Penn Central, họ có thể phải chờ thẩm phán xử lý các vấn đề liên quan tới khu sân ga. Nhưng Donald Trump thì không kiên nhẫn đến vậy. Ông cũng nhận ra ở David Berger cùng kiểu chướng ngại vật bố mình đã vấp phải khi cố gắng thu mua công ty kinh doanh thế chấp Lehrenkrauss phá sản vào năm 1933 và quyết định dùng chiêu bài cũ đó. Ông tới Philadelphia và, theo lời Wayne Barrett, “xông vào văn phòng của Berger với chiếc áo choàng dài, xanh thẫm, quàng quanh đôi vai, bồn chồn và phấn khích”.

Sau khi Trump tìm thấy Berger trong phòng họp, hai người đàn ông lui về bàn chuyện riêng. Khi kết thúc, cả hai đều đồng ý rằng Penn Central, và các chủ nợ của nó, sẽ nhận được các điều khoản tốt hơn, có thể lên tới 20 triệu đô la hoặc hơn nếu tầm nhìn của Trump trở thành hiện thực. Họ cũng đồng ý rằng đường sắt sẽ trả tiền cho Donald Trump cho khoảng thời gian ông bỏ ra và bất kỳ các khoản chi phí nào phát sinh khi ông cố gắng làm gì đó cho khu đất. Có lẽ Berger cũng sẽ nhận được một khoản tiền cao hơn cho dịch vụ của mình từ các chủ nợ nếu tổng số tiền họ nhận được tăng lên. Suy cho cùng, ông làm việc cũng vì một phần tiền lợi nhuận. Nhưng ngoài khoản lợi nhuận tiềm năng này, vốn dĩ đã không thu về được trong nhiều năm trời, chẳng có gì khác trong thỏa thuận có vẻ như mang lại ích lợi cho Berger. (Một công tố viên liên bang sau này đã xem xét vấn đề và đi đến kết luận tương tự.)

Sự rẽ ngoặt sang chiều hướng khác làm choáng váng vị đồng sự trẻ của Berger tên là Edward Rubenstone, người đã hết lòng đấu tranh cho các chủ nợ của Penn Central và tin rằng họ có thể làm được tốt hơn với một cuộc cạnh tranh mở thực sự cho khu sân ga West Side. Về phần mình, Eichler lấy làm ngạc nhiên trước tài xoay xở của Trump. Sau này ông nói, “Bất kể điều gì Donald làm, đấy là giả sử cậu ta làm gì đó, thì đó là một thành tựu vô cùng khôn ngoan”. Khi được thông báo về sự thay đổi diễn biến tình hình vào tháng 11 năm 1974, thẩm phán Fullam ngờ vực đáp lại, “Tôi không hài lòng chút nào từ những điều mình nghe thấy rằng các chào giá cạnh tranh đã được xem xét đầy đủ”, ông nói với các bên khi họ tập trung trình diện trước ông vào tháng 3 năm 1975. Cụ thể, Fullam muốn nghe nhiều hơn từ Richard Ravitch. Tuy nhiên, trong khoảng thời gian giữa các cuộc điều trần, vị thống đốc mới đắc cử Hugh Carey, người mà Donald Trump coi là dễ dàng bị mua chuộc, đã chỉ định Ravitch lãnh đạo việc điều tra cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng của Tập đoàn Phát triển Đô thị (UDC) của chính phủ. Cơ quan này đã lao đầu vào thị trường và rồi không thể thu hút thêm người mua trái phiếu. Cam kết nợ của công ty đã vượt quá doanh thu kỳ vọng hơn 500 triệu đô la.

Rắc rối của UDC một phần được gây ra bởi hoạt động ngoài hệ thống kiểm soát và đối trọng quyền lực thông thường cho phép các nhà lập pháp và những người khác quản lý giám sát các cơ quan nhà nước. UDC được xây dựng nhằm mục đích đặc biệt giúp các viên chức chính phủ tránh những điều luật yêu cầu họ phải có được sự chấp thuận của cử tri, thông qua bỏ phiếu trưng cầu dân ý, trước khi bán trái phiếu để gây quỹ cấp vốn cho nhiều dự án, trong đó có các dự án nhà ở thực hiện do các công ty tư nhân đảm nhiệm, bao gồm cả HRH. Trái phiếu thường được coi là khoản đầu tư an toàn bởi nhà nước không thể trốn được nghĩa vụ trả nợ cho nhà đầu tư, cộng thêm cả lợi tức. Loại trái phiếu UDC bán được nghĩ ra bởi luật sư Phố Wall John N. Mitchell, người đã gọi chúng là trái phiếu “nghĩa vụ đạo đức” và cuối cùng giải thích rằng “mục đích của chúng” là giúp các nhà cầm quyền tránh được trách nhiệm giải trình với cử tri. Mặc dù có nghĩa vụ về mặt đạo đức phải trả những món nợ này, nhà nước không bắt buộc phải tôn trọng những nghĩa vụ nợ đó về mặt pháp lý. Khi thành phố New York vướng vào rắc rối tài chính, các nhà đầu tư xem xét tới khả năng các quan chức chính phủ có thể không hành động theo đạo đức và dừng việc mua trái phiếu.

Khi được giao trách nhiệm điều tra UDC, Ravitch không thúc ép thẩm phán Jullam về khu sân ga ở West Side nữa. Tháng 3 năm 1975, tòa án phá sản Philadelphia phê chuẩn thỏa thuận dàn xếp giữa David Berger và Donald Trump. Các viên chức của Penn Central tỏ ra nhún nhường trong việc định giá triển vọng, cho rằng nếu mọi thứ suôn sẻ, vụ mua bán có thể đem đến khoản 62 đến 120 triệu đô la. Donald Trump, lần đầu tiên được trao cơ hội thực hiện quảng cáo rùm beng, nói rằng đường sắt/các chủ nợ sẽ có khả năng nhận được 300 triệu đô la từ hai dự án xây dựng quy mô lớn. Ông nói mình sẽ xây dựng hai mươi nghìn căn hộ ở mảnh đất khu phố trên. Khu đất nhỏ hơn ở Hell’s Kitchen sẽ chứa khoảng mười nghìn căn nhà hay một loại hình xây dựng khác.

Trước công chúng, Trump nói về một trung tâm công nghiệp hoặc trung tâm vận chuyển, nhưng khi nói chuyện riêng tư, ông nói về nơi này như địa điểm hoàn hảo cho một trung tâm hội nghị do thành phố cấp vốn. Ông ước tính một tỷ đô la sẽ được sử dụng cho hai khu đất, và việc xây dựng bắt đầu trong vòng mười tám đến hai mươi bốn tháng.

Trump cũng tuyên bố công trình này sẽ tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, và ông hy vọng sẽ giành được quỹ trợ cấp nhà nước theo các chương trình hỗ trợ xây dựng nhà ở cho người thuê tầng lớp trung lưu. Tiền thuê nhà sẽ rơi vào khoảng 100 đến 115 đô la/phòng mỗi tháng.

Sau khi đã sử dụng các mối quan hệ chính trị và địa vị của người trong cuộc để chiếm ưu thế trong thương vụ lớn đầu tiên của mình, Trump có lẽ đã nhận ra xung quanh mình có nhiều bằng chứng cho rằng nhiều người coi một số quy tắc là không bắt buộc. Vào chính ngày chiến thắng của ông được công bố, các công tố viên liên bang ở Trenton đang lựa chọn bồi thẩm viên cho phiên tòa xét xử trong đó các chủ đầu tư xây dựng bị buộc tội cố ý hối lộ thị trưởng của Fort Lee – ở bờ bên New Jersey cầu George Washington – để được phê duyệt cho một dự án 250 triệu đô la. Ở thành phố New York, hai người cảnh sát bị truy tố vì tội bắn một nhân viên bán hàng và trộm 2.000 đô la từ một cửa hàng tạp hóa vốn là bình phong cho việc buôn bán ma túy. Và ở Neward, một nhân viên ngân hàng thú tội biển thủ gần 400.000 đô la để trả món nợ bài bạc. Jeffrey Miller nói mình định trả lại số tiền bằng cách chọn những con ngựa thắng cuộc ở mấy trường đua địa phương, nhưng kế hoạch không thành.

Đương nhiên, Miller và những người khác là những người bị bắt và do đó chỉ thể hiện một phần nổi của tảng băng tham nhũng. Các vụ phạm tội cáo buộc của họ khá mờ nhạt so với những sự lừa gạt chồng chéo của chính phủ Mỹ trong cuộc chiến với Việt Nam và chính quyền Nixon trong vụ bê bối Watergate. Vụ gián điệp chính trị được tiến hành liên quan đến Nixon tại tòa nhà Watergate dẫn tới vụ từ chức tổng thống đầu tiên trong lịch sử. Rất nhiều quan chức, bao gồm cả tổng chưởng lý John N. Mitchell (người nghĩ ra trái phiếu nghĩa vụ đạo đức) đều bị cáo buộc vi phạm trọng tội. Niềm tin của công chúng vào thể chế, được đo lường bằng các cuộc thăm dò ý kiến, bắt đầu giảm sút và không bao giờ có thể khôi phục lại hoàn toàn được nữa. Toàn bộ 70% người bỏ phiếu những năm đầu 1960 nói rằng họ có niềm tin vào những người lãnh đạo chính trị của mình. Vào đầu những năm 1980, chỉ còn 25% số người thể hiện niềm tin đó.

Dù nhiều người cảm thấy hoang mang bởi các sự kiện xảy ra vào thập niên 70, chàng trai trẻ Donald Trump coi vụ Watergate và những lời dối trá để biện minh cho chiến tranh Việt Nam với thế giới là nguy hiểm, thối nát, và đầy rẫy âm mưu. Là một chàng trai trẻ có tính cạnh tranh quyết liệt luôn tin mình vượt trội hơn người khác, Trump chấp nhận sự thật rằng người ta sẽ luôn tìm kiếm lợi thế ở bất cứ nơi nào có thể tìm thấy. Nhờ những lợi thế có được từ bố và Abe Beame, ông đã giành được sự tin tưởng từ Ned Eichler và Victor Palmieri, hai người đã trở thành đồng minh của ông trong tòa phá sản.

Thành phố rồi cùng mua lại mảnh đất Hell’s Kitchen cho trung tâm hội nghị mới chỉ với 12 triệu đô la, khoản tiền chắc chắn làm các chủ nợ Penn Central thất vọng. Khoản tiền thu về của họ sẽ phải trừ đi khoản hoa hồng trả cho công ty của Palmieri. Trump mất đi khoản lời lớn có thể giành được nếu có được mảnh đất và xây dựng dự án thương mại hay nhà ở. Tuy vậy, ông vẫn thu về khoản hoa hồng ròng 500.000 đô la, cộng thêm khoản tiền trả cho thời gian và chi phí của ông bởi những người ủy thác Penn Central, nghĩa là ông đã kiếm được khoản tiền 1.250.000 đô la cho tất cả việc tính toán và tất tả ngược xuôi của mình. Tiếc nuối lớn nhất là thành phố từ chối yêu cầu của ông đặt tên trung tâm hội nghị theo tên bố mình, Fred. Vinh dự ấy được dành cho cựu thượng nghị sĩ Mỹ Jacob Javits, người mà sự nghiệp chính trị đã bắt đầu khi ông làm tình nguyện viên trong chiến dịch tranh cử chức thị trưởng của Fiorello La Guardia.

5
Donald cứu Midtown

TÔI ĐÃ CỨU CẢ KHU DÂN CƯ ĐÓ. THẬT LÀ MỘT NƠI THẢM HỌA.

– DONALD TRUMP nói về khu dân cư Grand Central

Trong bối cảnh thị trường nhà đất ảm đạm ở New York những năm 1970, Victor Palmieri và Ned Eichler là tiêu biểu cho một cơ hội sáng ngời. Danh mục đầu tư bên ủy thác Penn Central thuê họ bán gồm nhiều bất động sản có giá trị lớn bên cạnh những sân ga không được tận dụng hết tại Manhattan. Trong số những tài sản nắm giữ đó còn có vài khách sạn nổi tiếng đã hết thời huy hoàng – khách sạn Barclay, Biltmore, Commodore và Roosevelt – cũng như rất nhiều tòa nhà thương mại và cơ sở đường sắt khác. Penn Central sở hữu tòa nhà Yale Club lâu đời cổ kính cũng như mảnh đất dưới tòa nhà tối tân Pan Am (sau này được đặt tên là tòa MetLife).

Một chủ đầu tư xây dựng người Ý Renzo Zingone đề xuất dự án một khu phức hợp công nghiệp 40 triệu đô la trên khu đất rộng một trăm mẫu của Penn Central ở Nam Bronx, được biết đến với cái tên Sân ga sông Harlem. Zingone nói mình đang thương lượng với các công ty châu Âu để xác định vị trí đặt các nhà máy sản xuất trên khu đất này, có thể tạo công ăn việc làm cho con số lên tới năm nghìn người. Với gần năm nghìn việc làm ngành công nghiệp rời bỏ New York mỗi năm, các quan chức lên tiếng ủng hộ Zingone, dù ông ta muốn thành phố mua đất cho mình. (Phương thức này rất khác thường, nhưng không phải là chưa từng nghe đến. Quyền sử dụng đất được coi là một dạng tài sản của một người cho vay, người này sau đó có thể cho Zingone tiếp cận các khoản vay xây dựng.)

Nhiều người chơi khác trong cuộc tranh giành bất động sản của Penn Central ở New York là một vài ngân hàng, tộc trưởng Ả-rập, chuỗi khách sạn Hilton và các nhà đầu tư Iran. Thương vụ đầu tiên Palmieri hoàn thành là việc thu mua tòa cao ốc ba mươi bốn tầng ở số 230 Đại lộ Park của Ngân hàng Tiết kiệm New York. Với diện tích một triệu foot vuông và mái trần đồng, mạ vàng, tòa nhà cột mốc gần như trải dài cả đại lộ. Đường đi chạy qua các cổng chính, mặt bắc được trang trí với tượng và một chiếc đồng hồ mạ vàng. Giá thương vụ này là 26 triệu đô la, xấp xỉ 115 triệu đô la trong năm 2015. Xét việc nơi này được bán với giá hơn một tỷ đô la vào năm 2007, đó hẳn là một khoản hời lớn.

Giá cả tuột dốc với tốc độ chóng mặt, và những thương vụ trở nên hiếm hoi tới mức Đức cha Sun Myung Moon – người đang bị chỉ trích nhiều về hoạt động tôn giáo – trở thành tin tức quan trọng khi mua cả khách sạn New Yorker hai nghìn phòng và khu nhà hát gần đó trên Đường 34 với giá chưa đến 8 triệu đô la. Trong thị trường đình trệ này, hầu hết bất động sản Penn Central thu hút chào giá thấp hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà ủy thác hoặc đi kèm các điều kiện phức tạp phải đáp ứng trước khi nhận được thanh toán. Khách sạn Commodore to lớn đồ sộ nằm phía trên nhà ga Grand Central ở góc phía tây bắc giữa Đại lộ Lexington và Đường 42, ở vòng đấu thầu đầu tiên, không hề nhận được bất kỳ một chào giá nào.

Được đặt theo tên Cornelius Vanderbilt quá cố, nhà tài phiệt thế kỷ XIX vốn không phải là một phó đề đốc thực sự, khách sạn này tôn vinh một trong những doanh nhân nổi tiếng đầu tiên ở Mỹ. Vanderbilt đã đi lên từ người quản lý bến phà, vươn lên thành nhà tư bản giàu có nhờ tính sáng tạo và nhẫn tâm không ai bì kịp. Tài sản của ông, ban đầu được tích lũy qua những tuyến đường tàu thủy và đường sắt, sau này phụ thuộc hầu hết vào mưu mẹo tài chính và các vụ tấn công pháp lý đối thủ của mình. Vị “Phó đề đốc” thắng thế ở gần như mọi cuộc ẩu đả, và tài sản của ông lớn dần cho tới khi vượt quá tài sản của hai ông trùm hiện đại Bill Gates và Warren Buffett cộng lại. Gia tài để lại của Vanderbilt – ông mất năm 1877 – bao gồm Công ty đường sắt New York Central Railroad, đã xây dựng và điều hành khách sạn lớn này.

Khách sạn Commodore mở cửa hoạt động vào năm 1919 với một nghìn chín trăm phòng và các tiện nghi bao gồm nhà tắm riêng và một tiền sảnh là phòng đơn lớn nhất ở thành phố New York. Được thiết kế và trang trí để gợi vẻ đẹp sân vườn của Ý, tiền sảnh khắc họa một thác nước trong nhà, điểm chấm bằng những tán cọ vươn ra từ những bình hoa. Phòng dạ vũ lớn tới nỗi có thể, và cũng đã từng, chứa một rạp xiếc với cả những chú voi. Khi Commodore mở cửa, đã có nhiều tiện nghi hiện đại, như phòng điện tín trong nước, văn phòng cáp quốc tế, và phòng chờ nơi giá chứng khoán được đăng trên những chiếc bảng lớn treo trên đường.

Dù Commodore vẫn giữ nguyên nét quyến rũ của mình qua hàng thập kỷ, nhưng các đối thủ cạnh tranh dần xây những khách sạn mới với những căn phòng lớn hơn và đồ đạc hiện đại hơn. Tới năm 1960, khách sạn đã đánh mất hầu hết việc kinh doanh du lịch vào khách sạn Americana và các đối thủ khác, chỉ phục vụ chủ yếu những người đến tham dự hội nghị và khách đi du lịch vừa với túi tiền của mình. Những người du lịch giàu có hơn thường thích Plaza hay Park Lane của Harry Helmsley. Khi những thảm họa kinh tế của New York bắt đầu ập đến vào những năm 70, những người quản lý khách sạn Commodore thương lượng với hiệp hội công đoàn để giảm thiểu chi phí bằng cách bỏ bớt một số dịch vụ và cắt giảm nhân viên. Tất cả các khách sạn ở New York cũng đều chịu cảnh tương tự, với tỷ suất sử dụng phòng giảm sâu tới 62,5% trong năm 1971, con số thấp nhất trong vòng ba mươi năm. Bảy khách sạn bị đóng cửa và chuyển đổi sang mục đích sử dụng khác. Commodore cho thuê chỉ một nửa số phòng trống vào năm 1972, và sự rộng lớn của nó lại trở thành một gánh nặng. Các nhà quản lý bắt đầu đóng cửa toàn bộ nhiều tầng để tiết kiệm chi phí bảo dưỡng. Mặc dù họ dành 500.000 đô la để nâng cấp phòng dạ vũ, rất nhiều việc kinh doanh buôn bán từng thuê ở tầng chính của Commodore đã rời bỏ nơi này mà đi. Một vài vị trí bị bỏ không. Một số khác bị chiếm bởi các cửa hàng bán hàng hóa và dịch vụ giảm giá bao gồm mát xa và các dịch vụ khác ở nơi được gọi là Thư giãn bổ sung. Vào những ngày cuối tuần, phần lớn tiền sảnh khách sạn trở thành chợ trời. Một người trong ngành nói, “Giá trị của khách sạn đó bằng giá trị thực sự của mảnh đất trừ đi chi phí dỡ bỏ”.

Bên cạnh sự sa sút của Commodore, khu Grand Central cũng thiệt hại khi những chủ nhân của tòa nhà Chrysler, một biểu tượng của phong cách art deco, bị các chủ nợ buộc tịch thu tài sản, và người thuê chủ yếu của tòa nhà, công ty Texaco, chuẩn bị di dời tới khu ngoại ô. Việc dời đi của Texaco kéo theo hàng trăm công nhân ra khỏi khu dân cư, cướp đi của các cửa hàng kinh doanh địa phương khoản tiêu dùng của những người công nhân này. Chủ của nhà hàng Schrafft nổi tiếng, vốn lấp đầy hầu hết tầng trệt của Chrysler, quyết định đóng cửa trước khi thua lỗ. Là nơi trú ẩn được lợp bằng ván gỗ thông trong gần 45 năm, nhà hàng đem đến cái gì đó rất riêng cho các vị khách tới đây với phòng ăn riêng biệt, quầy hàng đồ uống, và tầng hầm Men’s Grill. Khi nhà hàng dừng hoạt động, dân cư địa phương, nhân viên văn phòng, khách du lịch và những người đi du lịch trong ngày đã mất đi một điểm dừng chân trang nhã nơi một thành phố dường như ngày một nguy hiểm hơn.

Mặc dù chưa đến mức bị tàn phá như ở quảng trường Thời đại, nơi ngập tràn các rạp chiếu phim khiêu dâm, khu vực xung quanh Grand Central cũng trở nên ngột ngạt. Chỉ trong một năm, 1974 - 1975, các vụ phạm tội tăng tới 18,5% ở Nam Midtown, gồm các dãy nhà quanh sân ga. Lượng hành khách trên các chuyến tàu điện ngầm vốn nuôi sống Grand Central đã giảm 20%.

Tất cả những rắc rối ở Midtown khiến Fred Trump cảnh giác với bất kỳ thương vụ nào liên quan tới khách sạn kề Grand Central. “Mua lại Commodore vào thời điểm thậm chí tòa nhà Chrysler đang phải chịu giám sát tài sản”, ông nói, “giống như đấu tranh giành lấy một ghế ngồi trên tàu Titanic”. Con trai ông lại cảm thấy khác. Giữa những lo lắng và sợ hãi đang lớn dần về khu Grand Central, Donald lại nhìn thấy một cơ hội trong khách sạn Commodore đổ nát. Là bến cuối của những người đi lại từ những vùng khu ngoại ô quận Westchester và những góc phố sang trọng hơn ở Connecticut, sảnh nhà ga lớn gần khách sạn vẫn chuyên chở hàng chục ngàn người tới Midtown mỗi ngày. Bất kể những khó khăn của Penn Central, sự tắc nghẽn giao thông muôn thuở ở Manhattan khiến người đi lại không còn lựa chọn nào khác ngoại trừ phương tiện tàu hỏa để đi làm. Hơn nữa, Trump tin rằng khu phố vẫn sẽ là một địa điểm kinh doanh vượt bậc của cả nước, kể cả khi Texaco và những công ty khác như American Airlines và UPS rời đi. Ở các thành phố khác, Detroit, St. Louis và New Orleans, nhiều tập đoàn lớn cũng đang bỏ đi với tốc độ còn lớn hơn. Là một trung tâm tài chính quan trọng toàn cầu, với sự tập trung cao độ các tài năng kinh doanh, Manhattan nhất định sẽ hồi phục và phát triển thịnh vượng kể cả khi các thành phố khác tiếp tục sa sút. Tòa nhà Chrysler sẽ được cứu và cải tạo lại. Nhiều tòa cao ốc sẽ mọc lên để thay thế các tòa nhà văn phòng già nua, và tất cả các vị quản lý điều hành cùng người bán hàng tới làm kinh doanh sẽ cần phòng khách sạn, phòng họp và các bữa ăn. Một Commodore được hồi sinh sẽ có thể cung cấp tất cả những điều đó và, với sự sắp xếp đúng đắn, sẽ đem đến lợi nhuận tốt.

Sự sắp xếp đúng đắn, trong suy nghĩ của Trump, bao gồm sự giúp đỡ hào phóng đến từ phía chính quyền. Cũng như người bố đã được hưởng lợi từ các chương trình trợ cấp của bang và liên bang cho các dự án xây dựng nhà ở, Donald nghĩ người nộp thuế sẽ giúp mình kiếm tiền. Dự án cũng sẽ cần một người điều hành khách sạn hàng đầu làm đối tác ở mỗi một giai đoạn phát triển. Sau thất bại trong việc mời chuỗi khách sạn Westin làm đối tác, Trump để mắt tới chuỗi khách sạn Hyatt, sở hữu bởi gia tộc Pritzker giàu có ở Chicago. Mở ra vào năm 1957, Hyatt, đi đầu trong thiết kế tiền sảnh khách sạn “sân trong” – bao gồm thang máy lồng kính – điều hành hơn sáu mươi khách sạn lớn nhỏ, gồm cả vài bất động sản ở nước ngoài. Công ty, đã phát triển nhanh chóng từ một địa điểm sân bay ở Los Angeles, là chuỗi kinh doanh lớn duy nhất chưa có mặt ở New York.

Là một phần chiến dịch gây ấn tượng với Hyatt, Trump mời chủ nhà băng gia đình Pritzker là Benjamin Lambert tới dùng bữa trưa. Trump sắp xếp xe Limo của bố đưa đón ông. Vừa bước vào xe, Lambert phát hiện Trump đã mở sẵn bản vẽ kiến trúc nổi của khách sạn Commodore cải tạo. Lambert đã đủ ấn tượng bởi sáng kiến của chàng trai trẻ, nếu không thì cũng ấn tượng trước bản phác họa của Trump, để giới thiệu người chủ tiệc với gia đình Pritzker. Nhưng bất kể sự nhiệt tình hay vẻ cuốn hút trẻ trung của mình đến đâu, Trump cũng không thể lay chuyển được Lambert đồng ý thuyết phục gia đình Pritzker về quan điểm Commodore mới sẽ là khách sạn tuyệt vời nhất ở Manhattan. Nếu Trump tin điều này, ông sẽ phải tự chứng minh lấy. Tuy nhiên, sự thổi phồng chẳng ảnh hưởng gì tới quyết định đưa ra bởi gia đình Pritzker và các thành viên quản trị khác của Hyatt. Họ ấn tượng hơn với việc Trump có thể giành được khoản giảm thuế bất động sản đáng kể từ thành phố, điều mà sẽ cải thiện triển vọng của khách sạn qua nhiều năm.

Thương lượng đồng thời với cả Hyatt, thành phố và Penn Central, Trump sử dụng bên này làm đòn bẩy cho bên khác. Tiếng tăm của Hyatt với tư cách chủ đầu tư xây dựng và điều hành khách sạn có thể làm yên lòng Palmieri, Ned Eichler, và đồng nghiệp John Koskinen của họ (sau này là ủy viên của Sở Thuế vụ) rằng Trump có thể quản lý dự án Commodore. Thành viên quản trị của Palmieri trao cho Trump vị trí mua đầu tiên không chính thức cho mảnh đất, dựa trên giá mua cuối cùng là 10 triệu đô la. Nhưng họ không ký thỏa thuận mang tính ràng buộc phải thực hiện thương vụ. Với Trump, người không có đủ 250.000 đô la cần thiết để chốt quyền chọn mua tài sản đất, đây không phải là vấn đề thực sự. Ông tuyên bố với báo giới rằng mình đã có “quyền mua” và một “hợp đồng mua bán” cho khách sạn Commodore, và không ai phủ nhận ông. Khi quan chức thành phố yêu cầu bản sao thỏa thuận của ông với Penn Central, ông gửi cho họ giấy tờ, trừ việc không có các chữ ký ràng buộc. Sự bỏ sót này hoặc không được ai chú ý tới hoặc chẳng ai quan tâm, bởi đội ngũ quan liêu vẫn tiếp tục tiến hành công việc, như thể các bên đã ký và Trump đã thực sự trả tiền. Sau đó ông sử dụng việc hợp tác của thành phố để đảm bảo với Hyatt rằng mình đang mang đến giá trị thực sự cho mối quan hệ hợp tác này.

Chìa khóa cho tất cả những điều đó là sự khéo léo trong công việc giấy tờ, điều mà, nhiều năm sau, trở thành niềm kiêu hãnh của Trump. Ông nói, “Họ chỉ yêu cầu xem một bản thỏa thuận, không nói nó phải được ký”.

Vẫn tiến hành với những thông tin cốt yếu của thương vụ chưa được giải quyết, Trump quảng bá với một sự tự tin mạnh bạo. Ở đây ông thể hiện nhiều nét tính cách mà các nhà khoa học xã hội sau này quy là nét tính cách của người có thành tựu lớn. Đầu tiên, ông đặt ra một mục tiêu tham vọng. Sau đó ông tập trung vào mục tiêu ấy không ngừng nghỉ, dành hàng năm trời nỗ lực cho công việc ấy và kiên quyết không để bị cản trở bởi những chướng ngại vật có thể cản bước những người ít tự tin hơn. Trump giữ một hình ảnh sống động trong tâm trí về khách sạn mới và chối bỏ bất cứ ám chỉ nào rằng tuổi đời non nớt, thiếu kinh nghiệm, hay điều kiện thị trường có thể ngăn cản nó trở thành sự thật. Khi còn là một cậu bé, ông đã dõi theo những dự án xây dựng của bố mình vươn cao từ mảnh đất sỏi đá, trở thành những công trình kiên cố làm nhà ở cho hàng nghìn hộ gia đình. Ông không hề nghi ngờ rằng mình có thể làm được điều tương tự, và còn có thể tốt hơn, và rằng thành công trên Đường 42 sẽ dẫn tới những thành tựu lớn hơn và xuất sắc hơn nữa.

Tháng 5 năm 1975, sau khi ban quản trị Hyatt đồng ý hợp tác kinh doanh, ông triệu tập báo giới tới buổi gặp gỡ nơi ông và Jay Pritzker trình bày các bản phác họa và tuyên bố họ sẽ dành 70 triệu đô la để phá dỡ Commodore cho đến chỉ còn khung thép và xây dựng một khách sạn sang trọng mới. Khách sạn này sẽ có 1.400 phòng, một phòng dạ vũ lớn, khu quầy bán hàng 70 nghìn foot vuông, một sân trong theo phong cách Hyatt, và một quán bar tầng hai nhô ra trên phía vỉa hè Đường 42. Bên ngoài tòa nhà sẽ được bao quây bởi cửa có độ phản chiếu cao. Họ tuyên bố, khách sạn sẽ được mở cửa vào năm 1978.

Các bản vẽ phác thảo được tiến hành bởi kiến trúc sư Der Scutt, người khởi nghiệp khi làm việc chung với kiến trúc sư tiên phong của chủ nghĩa tối giản Philip Johnson. Vào cuối những năm 1960, Scutt đã thiết kế một tòa nhà 44 tầng, xây dựng trên khu đất quảng trường Thời đại trước đây là của khách sạn Astor. Là một kiệt tác theo phong cách Beaux-art được lát ngoài bằng gạch và ngói đá đen; Astor xưa cũ từng chào đón các vị khách tới thăm khu vườn thượng xanh tươi và thanh bình, nơi họ có thể thưởng thức bữa tối và khiêu vũ giữa hoa cỏ, nhành dương xỉ và dây nho rủ xuống từ trên giàn. Công trình của Scutt với One Astor Plaza đã thu hút sự chú ý lớn bởi nó thay thế một địa điểm cột mốc từng được nhiều người yêu quý. Ông kết hợp một rạp chiếu phim lớn và một nhà hát kịch Broadway trong thiết kế của mình. Nhưng phong cách này vô cùng khắc khổ, với nền móng lớn làm bệ đỡ cho nhà hát. Tòa tháp mọc lên từ phía sau công trình được bao phủ bằng kính đen và phía trên cùng có những tấm đá trắng nhọn sắp đặt trông như một vương miện. Nhìn từ phía New Jersey sông Hudson, chúng tạo cảm giác một chiếc khăn tay cứng ngắc của một người đàn ông bị gấp lại thành nếp nhọn và nhét vào túi áo trước.

Tòa nhà của Scutt đã làm rất nhiều người yêu khách sạn Astor xưa tức giận và không thấy được nét quyết rũ của công trình kiến trúc khối hộp đội một vương miện nghiêng nghiêng trên đỉnh. Donald Trump không nằm trong những người hoài cổ. Ông yêu thích những góc cạnh sắc nét, bề mặt sáng bóng và thiết kế thoáng gọn, ông ngưỡng mộ sự hữu dụng êm trôi của One Astor Plaza. Ông coi Der Scutt là một ngôi sao mới nổi của ngành kiến trúc, có chút nét của người nổi tiếng, và thuê Scutt phụ trách cải tạo Commodore. Như ô61 mình đã từng tuyển mộ được Morris Lapidus và thêm vẻ rực rỡ cho đề án công viên giải trí mái vòm ở đảo Coney, Trump tin tưởng Scutt có thể thêm vẻ huy hoàng cho những ý tưởng của mình với Commodore.

Chìa khóa cho cả dự án nhiều triển vọng này là khoản giảm thuế lớn, điều mà Trump trước hết cố gắng giành lấy từ chính quyền liên bang ở Albany, nơi ông có những người bạn cũ trong hội Brooklyn là thống đốc Hugh Carey và chủ tịch Hội đồng lập pháp bang Stanley Steingut. Khi cách thức tiếp cận này thất bại, Trump đổi hướng về bộ máy quan liêu thành phố, nơi các quan chức xây dựng giúp ông với một kế hoạch khéo léo. Theo kế hoạch này, Tập đoàn Phát triển Đô thị (UDC) của nhà nước, đã hoạt động ngắc ngoải khi trái phiếu nghĩa vụ đạo đức của công ty không bán được nữa, sau cùng sẽ sở hữu khách sạn và cho Trump thuê lại. Cơ quan này, vốn được miễn thuế, có thể giúp đưa mảnh đất ra khỏi sổ tính thuế của thành phố. Trump và Hyatt có thể tiết kiệm được hơn bốn triệu đô la mỗi năm.

Những viên chức quan liêu của thành phố nghĩ ra kế hoạch giảm thuế có lợi cho Trump đã thể hiện nó như một thứ gì đó lớn lao hơn – một Chương trình Thúc đẩy Đầu tư Kinh doanh mới – có thể được dùng cho các dự án xây dựng và tái phát triển có lợi nhuận. Chủ tịch UDC, Richard Ravitch (ông được bổ nhiệm vào vị trí chủ tịch sau vụ điều tra) thúc ép sửa đổi chương trình để thương vụ có lợi hơn cho tiểu bang. Hội đồng Đánh giá cũng đồng quan điểm với Richard, họ là những người nhận ra một công ty có mối quan hệ đặc biệt – Trump Organization – sẽ là người được hưởng lợi nhiều nhất từ chương trình khuyến khích này. Điều hiển nhiên này không phải các chủ khách sạn khác không thấy. Mario di Genova, chủ Khách sạn Americana, khiếu nại thương vụ là “vô đạo đức và không công bằng”. Harry Helmsley lớn tiếng kêu rằng gia đình Trump “có lẽ được ưu ái quá nhiều”.

Khi nghe những lời phàn nàn đó, Donald dọa rút lại đề xuất của mình và khẳng định chẳng còn ai muốn đầu tư vào Commodore nếu ông bỏ đi. Điều này không hoàn toàn đúng. Đầu năm 1976, chuỗi khách sạn Carter, một nhà kinh doanh nhỏ trong khu vực, đề nghị cải tạo khách sạn và giúp cứu khu dân cư Grand Central với những điều khoản có lợi hơn cho thành phố. Penn Central không thể xem xét chào thầu này khi mà Donald Trump vẫn kiểm soát quyền chọn mua, nhưng việc kiểm soát này không được thiết lập trên cơ sở pháp lý. Đội ngũ của Palmieri có thể đồng ý với sự dàn xếp này và mọi người sẽ làm theo như thể đó là thật, nhưng thực tế Trump vẫn chưa trả tiền cho quyền mua đó và chưa hề có giấy tờ nào được ký.

Những người chỉ trích trong Hội đồng Đánh giá cũng như những người điều hành khách sạn khác đã được xoa dịu khi Trump đồng ý chia sẻ lợi nhuận hàng năm của khách sạn với thành phố, lên tới ngang mức ấn định thuế bất động sản. Với sự xoa dịu này, Ravitch và UDC cũng đồng ý với kế hoạch. Sau này, khi thông tin chi tiết chỉ ra rằng Trump có rất nhiều cách điều chỉnh sổ sách kế toán để giới hạn khoản phải trả cho thành phố, Ravitch nói đây là một quyết định sai lầm.

Khi UDC chấp nhận quyền chọn mua của Trump, đồng hồ bắt đầu điểm tích tắc khi nó chỉ có thời hạn hiệu lực mười tám tháng. Cả Trump và ban quản trị Palmieri đều muốn nhanh chóng kết thúc dàn xếp này. Họ cùng nhau dùng các biện pháp thúc ép Hội đồng Đánh giá. Về phần mình, Trump cho người làm ở khách sạn tháo dỡ những tấm gỗ dán còn sạch bong và thanh gỗ hai nhân bốn inch từng được dùng để dựng cửa sổ tầng trệt của những cửa hàng đã đóng cửa. Họ thay thế những vật liệu này bằng những mảnh gỗ đầu thừa đuôi thẹo vớt vát để người đi ngang qua đường thấy Commodore đang là một mớ hỗn độn và phàn nàn với quan chức thành phố. Cùng lúc đó John Koskinen đột nhiên thông báo rằng Commodore, trước đó đã được mở cửa kinh doanh sau khi thận trọng cân nhắc, sẽ đóng cửa trong vòng vài ngày.

Trước đó, công ty Palmieri đã nói với quan chức thành phố khách sạn sẽ vẫn mở cửa trong suốt mùa hè, khi có sự kiện kỷ niệm hai trăm năm đất nước độc lập và Đại hội bầu cử ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ sẽ đem đến một làn sóng kinh doanh ồ ạt. Vậy mà trong ba tháng đầu năm, tỷ lệ thuê phòng ở Commodore đã giảm sâu xuống 33%. Với mức tỷ lệ này, Koskinen nói, khách sạn sẽ thiệt hại nhiều hơn – 4,6 triệu đô la trong năm nay – nếu mở cửa hơn là đóng. Bằng việc đóng cửa khách sạn và sa thải năm trăm nhân viên của Commodore, Koskinen đem đến cú sốc lớn cho quan chức thành phố, những người nuối tiếc những việc làm bị mất và sợ hãi về viễn cảnh tòa nhà khổng lồ trống rỗng bên cạnh nhà ga Grand Central. Chủ tịch hội đồng nhân dân địa phương nói, “Tôi nghĩ có lẽ ai đó đang cố gắng thúc ép việc này”.

Vào thứ Ba, ngày 18 tháng 5 năm 1976, vị khách cuối cùng của Commodore đã trả phòng. Ông W. J. Schaap đến từ thành phố St. Louis, Missouri tới New York thăm các địa điểm du lịch cùng vợ và em dâu của mình. Ông đã phải thốt lên vì những căn phòng nơi đây “quá đẹp”. Vào thứ Năm ngày 20, Hội đồng Đánh giá đồng ý cho Donald Trump một khoản giảm thuế. Và như vậy, ông đã sẵn sàng quản lý một khu tòa nhà cột mốc của đất nước, nếu không nói là của thế giới, ở thành phố quan trọng bậc nhất. Với tất cả những điều này trong tay, ông ấy vẫn chưa tròn ba mươi tuổi.

***

Thậm chí với khoản tương đương gói trợ cấp bốn triệu đô la mỗi năm từ người nộp thuế, Donald Trump vẫn phải làm việc rất vất vả để xoay xở tài chính cho việc phá dỡ khách sạn cũ và xây dựng khách sạn mới. Đã nhiều tháng trôi qua khi ông thương lượng khoản vay với ban quản trị Công ty Bảo hiểm Equitable Life, công ty đã đầu tư dần dần tiền mặt vào bất động sản. Các khoản đầu tư của Equitable phản ánh sự dịch chuyển đáng kể trong ngành xây dựng quy mô lớn, mà cho tới năm 1970, chỉ những cá nhân có tiền của mới được nhận các khoản vay từ các ông chủ ngân hàng bảo thủ. Mô hình mới này cho phép vay nợ “không truy đòi”, giúp một chủ xây dựng như Trump vay các khoản tiền lớn kể cả khi không có tài sản để trả nợ trong trường hợp vỡ nợ. Trong trường hợp này, các chuyên gia tài chính coi những mảnh đất giá trị là tài sản thế chấp, và họ tính mức lãi suất cao hơn cho khoản tiền đó, kỳ vọng sẽ mang đến dòng thu nhập dài hạn. Nhưng thậm chí với cả mô hình vay mượn mới này, nhân viên Equitable vẫn do dự khi đánh giá hồ sơ của Trump.

Nhiều tháng trôi qua Trump càng trở nên bực bội. Cuối cùng, Equitable chính thức từ chối ý định cấp vốn cho toàn bộ dự án – với mức chi phí 75 triệu đô la – và nói rằng họ sẽ không cho vay quá một phần ba số tiền này. Cố vấn tài sản thế chấp của Trump, Henry Pearce, quân sư của Trump về tình hình bất động sản địa phương, khuyên ông hãy tiếp tục đấu tranh. Sau cùng ông giành được các khoản vay dài hạn – ngược lại với tài trợ xây dựng tạm thời – từ cả Equitable và Ngân hàng Bowery Savings. Sự dàn xếp này có nghĩa cả hai đơn vị đều không nhận hết mọi rủi ro về phía mình, và rằng dự án sẽ phải chịu sự giám sát bởi hai nhóm nhà quản lý tài chính khác nhau.

Khi những tổ chức cho vay chậm chạp xử lý bản thẩm định dự án và sau đó là đến giấy tờ pháp lý, người bảo trợ chính trị của Trump ở Tòa Thị chính đang phải đối mặt với thách thức từ trong chính nội bộ đảng. Những người đứng đầu Đảng Dân chủ kỳ vọng thị trưởng Abe Beame đương nhiệm, chỉ phục vụ một nhiệm kỳ và nhường đường cho Percy Sutton trở thành thị trưởng da đen đầu tiên của New York. (Là một cựu chiến binh từng được tặng thưởng huy chương và là một lãnh đạo phong trào dân quyền, Sutton đã giành được 80% số phiếu bầu và trở thành quận trưởng của Manhattan vào năm 1965. Ông nắm giữ vị trí này suốt mười hai năm.) Tuy nhiên, Beame đã quyết định rằng trong công cuộc xử lý khủng hoảng tài chính của thành phố, và việc phải chịu đựng những sự bẽ mặt đi kèm, ông xứng đáng có cơ hội tham gia tái ứng cử. Lựa chọn của Beame khởi động một cuộc đấu tranh tự do cho tất cả chống lại Sutton, trưởng ngoại giao bang New York Mario Cuomo, và ba thành viên Quốc hội. Đa dạng về đạo đức và tôn giáo, nhóm những người thách thức này đã tấn công Beame như là kẻ bất tài khi lãnh đạo một thành phố trong sự hỗn loạn. Những lời buộc tội của họ càng thêm có sức nặng khi vụ cắt điện giữa mùa hè dẫn tới cướp bóc xảy ra khắp nơi. Ở một thành phố vốn đã khiếp hãi với một tên giết người hàng loạt tự gọi mình là Con trai của Sam, vụ cắt điện đã chốt số phận của Beame là vị thị trưởng một nhiệm kỳ.

Hai người nhận được số phiếu đứng đầu vào tháng 9 năm 1977 trong cuộc bầu cử sơ bộ là Mario Cuomo, người được đồng minh lâu năm của Beame là thống đốc Carey ủng hộ, và Dân biểu hạ viện Edward I. Koch, người đã chộp lấy vấn đề tội phạm làm chủ đề cho chiến dịch và cân bằng bản thành tích tự do của mình với những lời tuyên bố liên tục về việc ủng hộ án tử hình. Ở các điểm dừng chân vận động cho chiến dịch, ông thách thức người nghe cùng các chính trị gia với những câu hỏi như “Bao nhiêu người ở đây ủng hộ án tử hình? – sau đó tự nói rằng mình cũng ủng hộ điều này.

Như Koch từng thú nhận, lập trường ủng hộ án tử hình là một nước cờ chính trị mở màn ông dùng để làm mình khác biệt với các ứng viên Đảng Dân chủ khác và để chiếm lấy sự ủng hộ của những cử tri đầy sợ hãi. Điều này cũng giúp ông tạo ấn tượng mình táo bạo và hùng hổ tới mức khó chịu – nói cách khác, ông là kiểu người New York thẳng thắn – người quyết tâm thể hiện mình theo một cách quyết đoán. Cũng vì lý do chính trị tương tự mà Koch, người gần như chắc chắn là đồng tính, không bao giờ trả lời các câu hỏi về xu hướng giới tính của mình và sát cánh với cựu Hoa hậu Mỹ Bess Myerson trong các cuộc vận động tranh cử. Là người vô cùng nổi tiếng, Myerson nắm tay vị ứng cử viên và để yên cho ông dự đoán về tương lai của bà là “đệ nhất phu nhân” của thành phố New York. Sức mạnh nổi tiếng của ngôi sao Myerson giúp Koch vượt qua sự thật rằng ít ai biết tới ông ngoài hạt bầu cử. Cuối cùng, ông cũng nhận được sự trợ giúp đúng lúc bởi bài xã luận công nhận trên tờ the New York Post, vốn được thu mua vào năm trước đó bởi ông trùm truyền thông quốc tế Rupert Murdoch.

Việc Murdoch thu mua tờ báo lá cải New York Post mang đến phong cách báo chí giật gân, gào thét của Anh quốc đến với thành phố. (Tuy vậy, ông không du nhập phương thức cho một bức ảnh khiêu dâm trong mỗi số báo như từng làm với tờ lá cải Anh The Sun.) Dưới sự lãnh đạo của Murdoch, New York Post đem đến cho người New York những câu chuyện tội phạm rùng rợn và hình ảnh người nổi tiếng ám chỉ rằng thành phố của họ là một địa ngục trần gian nơi những người nổi tiếng và xuất sắc có thể mua được quyền lực và sự an toàn, còn tất cả mọi người khác sống dưới mối đe dọa của tai ương bất ngờ. Ví dụ, vụ mất điện năm 1977, theo tờ New York Post, là 24 GIỜ KINH HOÀNG. Khi cảnh sát thành phố vật lộn để bắt giữ kẻ sát nhân Con trai của Sam, tờ New York Post tuyên bố, KHÔNG AI ĐƯỢC AN TOÀN cả.

Quan điểm méo mó về thế giới mà tờ báo thể hiện đã thúc đẩy Osborn Elliott, Hiệu trưởng Trường Đại học Báo chí Columbia phải lên tiếng, “Tờ New York Post không đơn thuần chỉ là vấn đề báo chí. Đó là một vấn đề xã hội – một thế lực đại diện cho cái ác”. Elliott cũng đang nói tiếng nói chung của toàn ngành. Biên tập viên tờ Times A. M. Rosenthal nói rằng tờ New York Post đang thực hiện “thói viết báo hèn hạ, xấu xa và bạo lực”. Tuy vậy, như Elliott chỉ ra, phương thức của Murdoch làm tăng lượng báo phát hành, và sự có mặt của ông ta ở New York, quê hương của nhiều tạp chí quốc gia lớn, các hãng tin tức, và các dịch vụ mạng, đã cho ông ta sức ảnh hưởng quá mức đối với bối cảnh cả nước. Một số người khác nhận thấy và bắt chước công thức đưa chuyện và khích bác của Murdoch, đem đến cho người đọc một phiên bản kích thích, thỏa mãn trong chốc lát và khiến họ thèm khát nhiều hơn.

Lập trường về vấn đề an ninh trật tự của Koch ngày càng trở thành lợi thế trong những tuần trước cuộc bầu cử tháng Mười Một, khi mỗi vụ phạm tội khiến báo chí lại cho ông một cơ hội để nói về sự trừng trị thẳng tay những kẻ khiến nhiều nơi trong thành phố trở nên nguy hiểm như những vùng chiến. Nỗi sợ hãi rằng New York đang vượt ra khỏi tầm kiểm soát đã lên đến đỉnh điểm trong trận đấu thứ hai của giải bóng chày World Series 1977, khi bình luận viên truyền hình Howard Cosell quan sát thấy khói bên ngoài sân vận động Yankee và đã thốt lên một câu rất nổi tiếng, “Hỡi các bạn, đằng kia Bronx đang cháy rụi”. Lời của ông và hình ảnh khói mù trên bầu trời khiến nhiều người băn khoăn tại sao lại có người muốn làm thị trưởng thành phố New York và đã góp phần vào chiến thắng của Koch với cách biệt gần 10%.

Còn sáu tuần để rời nhiệm sở, Abe Beame quay sang lo đảm bảo cho tương lai của mình và bạn bè. Ông nhận vị trí bán thời gian gần như mang nghĩa danh dự trong chính quyền Carter, bổ nhiệm một vài thẩm phán mới, và chỉ định phó thị trưởng Stanley Friedman vào vị trí trọn đời trong Cục cấp thoát nước thành phố. Công việc này yêu cầu phải tương tác nhiều hơn một chút – Friedman sẽ phải tham dự các cuộc họp ủy ban mỗi một hoặc hai tuần một lần – so với vị trí của Beame trong Ủy ban Cố vấn tổng thống về Quan hệ Liên chính phủ. Tuy nhiên, công việc kéo theo một khoản tiền lương 25.000 đô la mỗi năm, có xe hơi và tài xế riêng.

Friedman cũng không hẳn cần tiền. Là một nhà hoạt động chính trị vô cùng hăng hái, luôn miệng nhóp nhép xì gà, và vô cùng thực tế, Friedman đã chấp nhận lời mời mức lương sáu con số về làm việc cho hãng luật của Roy Cohn. Nhưng ông vẫn sẽ ở Tòa Thị chính chừng nào Beame còn tại nhiệm. Vì thế ông có lý do chính đáng để đầu tư vào việc trợ giúp khách hàng của Cohn là Donald Trump. Trong những tuần nhiệm kỳ cuối cùng của Beame, Friedman quyết tâm làm việc để hoàn tất vai trò của tiểu bang và thành phố trong thương vụ Commodore để Koch, người đã thực hiện chiến dịch với lời hứa chấm dứt thiên vị chính trị, không thể ngăn cản được nó. Cuối cùng, Friedman đã lái dự án qua chín cơ quan quản lý khác nhau, bao gồm cả Sở Cứu hỏa, Ủy ban Kế hoạch, Cục Khí ga và Điện lực để hoàn thành một chồng giấy tờ ràng buộc thành phố và tiểu bang với sở hữu của UDC đối với khách sạn mới, với thỏa thuận cho Trump thuê cùng khoản giảm thuế. Một điều kỳ lạ là trong khoảng thời gian chín tháng, chủ đầu tư được phép bỏ dự án mà không bị phạt nếu mọi thứ không thành công đối với đơn vị đó.

Hiếm khi – nếu có – bất kỳ ai với thành tích ít ỏi đến vậy và không hề có tiền mặt được thành phố tin cậy nhiều đến thế. Các bên có lẽ đã nghĩ vậy khi gấp rút hoàn thành mọi việc trước lễ nhậm chức của Koch. Trong tuần lễ trước Giáng sinh, Friedman mời các luật sư thành phố, Trump và UDC cùng nhau tới một buổi họp nhanh gọn. Được ủy quyền vắng mặt của thị trưởng, ông tự mình ký các giấy tờ thay mặt chính quyền thành phố. Điều duy nhất vẫn chưa được giải quyết đó là sự phê duyệt đặc biệt cần có cho nhà hàng/quán bar trên vỉa hè Đường 42. Friedman đã giải quyết vụ việc vào ngày 29 tháng 12 năm 1977, đảm bảo rằng Trump lấy được giấy phép dài hạn đặc biệt – 25 năm thay vì 10 năm thông thường – và một mức giá giảm cho việc sử dụng không gian công cộng. Cả hai đều có khả năng bởi UDC thực sự nắm giữ quyền sở hữu đất và, nếu diễn dịch lỏng lẻo các quy định thì nó đủ tiêu chuẩn để được ưu đãi đặc biệt. Một người kinh doanh bình thường điều hành một công ty bình thường sẽ bị giới hạn trong mười năm và phải trả phí đầy đủ. Nhưng Donald Trump không phải là người kinh doanh bình thường, ông có mối quan hệ gần như độc nhất với những người nắm giữ đòn bẩy quyền lực chính trị và vì thế mà được hưởng lợi, nhờ Cohn, Friedman, Beame, và những người khác nữa, một kiểu thiên vị mà George Washington Plunkitt được hưởng. “Roy có thể ‘sắp đặt’ bất kỳ ai ở thành phố này”, Friedman giải thích với nhà văn Marie Brenner trong bữa trưa ở 21 Club. Trump, người cũng đang ngồi cùng bàn, nói về Cohn, “Ông ta là một luật sư tệ hại, nhưng lại là một thiên tài”.

Loại “sắp đặt” mà Friedman nhắc đến thường liên quan đến những chính trị gia có thể bị tác động bởi những đặc ân hoặc đe dọa. Những ông chủ nhà băng cố chấp yêu cầu đòi tài sản cầm cố, mà Trump thì không có. Khi không thể tự mình giành được khoản vay nợ xây dựng, Trump kêu gọi sự trợ giúp của bố mình và tập đoàn Hyatt, và cả hai đều hỗ trợ ông bằng cách nhận trách nhiệm cho khoản tiền cung cấp bởi ngân hàng Manufacturers Hanover. (Khoản tiền sau này được trả lại bằng khoản nợ dài hạn từ Equitable và Bowery.) Nếu không có sự đảm bảo từ những đồng minh này, những người cam kết hoàn thành dự án nếu Donald thất bại, thì công trình ở khu đất Commodore đã không thể được bắt đầu.

Khi việc phá dỡ bắt đầu vào tháng 5 năm 1978, mối đe dọa tàn phá quanh khu vực Grand Central, vốn được dùng để biện minh cho ưu ái của chính quyền với Trump và Hyatt, đã bốc hơi nhờ những dự án được cấp vốn bình thường, không trợ cấp. Ở Đại lộ Lexington, ngang qua Đường 42 từ Khách sạn Commodore, dự án cải tạo phục hồi tòa nhà Chrysler trị giá 23 triệu đô la đang được triển khai, nhờ có Công ty Bảo hiểm Massachusetts Mutual Life, đơn vị đã trả 34 triệu đô la giúp tòa nhà khỏi bị tịch thu tài sản thế nợ. Cả công ty Mobil và Pan Am đều mua lại những tòa nhà trước đây mình là đơn vị thuê chính, và chỉ cách Grand Central vài dãy nhà, các công trình lớn ở bảy khu vực khác đã bắt đầu triển khai. Không một dự án nào trong số này cần tới sự trợ giúp đặc biệt của các cơ quan nhà nước hay khoản giảm thuế từ thành phố. Mỗi một dự án đều thể hiện quyết định sáng suốt, theo đuổi mục đích lợi nhuận, coi thường ý tưởng rằng khu dân cư đã đến ngày tàn rồi và không có trợ cấp chính phủ thì không thể làm gì để cứu vãn nó nữa.

Khi thương vụ của Trump đã hoàn thành, ưu ái và trợ cấp thôi không còn là những vấn đề quan tâm chính nữa. Khi nhà phê bình kiến trúc Paul Goldberger hướng sự chú ý của mình tới những thay đổi đang đến trên khu đất của khách sạn lớn xưa cũ, ông mô tả con đường biến chất của sự dàn xếp đó là “một trong những thương vụ bất động sản phức tạp nhất từng có”, nhưng mối quan tâm chính của ông nằm ở vấn đề thẩm mỹ. Ông thận trọng về một công trình kiến trúc kính cao 30 tầng mọc lên giữa những khối đá và bê tông thanh nhã dọc Đại lộ Park. Một khách sạn Hyatt được bao quanh bởi những tấm gương phản chiếu có thể trông hơi giống thành phố Houston bị siết chặt giữa khu dân cư. Đầu năm 1978, ông phát biểu trên tờ The Times, rằng lớp bên ngoài bằng đá vôi “sẽ đem đến hình ảnh mới như mong ước và sẽ hòa hợp mềm mại hơn với những người bạn hàng xóm thanh nhã”.

Khi đội phá dỡ tiến vào khách sạn Commodore cũ, họ phát hiện ra vài điều. Giữa lòng tòa nhà, những người vô gia cư đã đột nhập vào phòng nồi hơi và chiếm hết chỗ ở. Bên dưới tầng trệt, chuột lớn tới nỗi cắn giết cả những con mèo được thả ra để xử lý chúng. Khi những bức tường ở các tầng bên trên được tháo dỡ, kỹ sư phát hiện ra rằng hầu hết bộ khung sắt ban đầu, vốn dự tính sẽ làm trụ cho cấu trúc mới, đã mục nát, hư hại và cần phải được thay thế. Thép hỏng lại đẩy giá dự án tăng cao.

Dù Fred Trump cố gắng để mắt tới mọi việc, nhưng những quyết định hàng ngày vẫn nằm ở Donald. Lần đầu tiên trong đời, Donald chịu trách nhiệm cho thành công hay thất bại của một dự án, và dự án này phức tạp và rủi ro hơn nhiều so với bất kỳ công trình nào bố ông từng làm qua. Với việc những người cho vay luôn trông chừng để mắt tới Donald, và còn đặc biệt sắp xếp để quản lý giám sát mọi khoản thanh toán nhỏ nhất cho các nhà cung cấp và nhà thầu, ông nóng lòng kìm hãm chi phí lại. Khi cố gắng giữ những gì còn sót lại của cấu trúc cũ, với hy vọng tiết kiệm tiền, ông lại gặp phải rủi ro chi phí tăng cao do sự trì hoãn và thay đổi thiết kế. Một trong những kỹ sư cốt cán trên công trường, Barbara Res, nhớ về những quyết định của Donald, trình bày rất sinh động về việc không ai lên tiếng phản đối thách thức ông, dẫn đến chi phí vượt mức vô cùng lớn. Một dự án ước tính ở khoảng 40 triệu đô la đã lên tới 70 triệu đô la.

Để bù đắp cho các khoản vượt mức, Trump và Hyatt phải tái dựng lại hình ảnh khách sạn của mình, ban đầu được cho là sẽ phục vụ tầng lớp trung lưu của thị trường, nay thành một điểm đến cao cấp. Bằng cách này, họ có thể tính giá cao để bù đắp lại chi phí. Việc này được thực hiện qua những thay đổi thiết kế và trang trí để đem đến cho khách sạn một không gian trang trọng hơn. Thời điểm Hyatt mở cửa, hơn hai năm sau đó, mối lo ngại của Goldberger đã gần như không còn nữa. Ông cho rằng khách sạn là một thành công “mượt mà” trong đó sự lựa chọn “vật liệu lòe loẹt” cuối cùng đã được điều chỉnh. Ông đánh giá nhìn bên ngoài tòa nhà còn đẹp hơn cả khách sạn New York Hilton và Sheraton ở quảng trường Thời đại. Ông phát hiện tiền sảnh của khách sạn, với kiến trúc sân trong mang thương hiệu Hyatt và những đồ đạc bằng đồng, thì “ồn ào hơn là thực sự yên tĩnh”, nhưng phỏng đoán rằng Der Scutt và Trump muốn đánh thức sức sống của Manhattan và họ đã đạt được mục tiêu này. Ông để ý thấy những căn phòng khách sạn được trang trí nội thất khéo léo nhưng không mang đến được sự xa hoa hàng đầu như Helmsley Palace, khách sạn vừa mở gần đó cách chỉ bảy dãy nhà. Tuy nhiên, giá thuê khởi điểm ở Palace là 140 đô la, so với 95 đô la của Hyatt, và chạm mức đỉnh là 1.500 đô la một ngày.

***

Ở tuổi bảy mươi, Harry Helmsley đã làm việc cật lực từ vị trí đáy của ngành – ông từng là một nhân viên tạp vụ khi mới mười sáu tuổi – vươn lên tới vị trí đồng sở hữu công ty bất động sản lớn thứ hai cả nước. Những năm đầu thập niên 1970, khi kết hôn với người vợ hai, Leona, ông tuyên bố mình nắm giữ 3 tỷ đô la tài sản (tương đương 17 tỷ đô la năm 2015). Cũng như gia đình Trump, Helmsley rất tích cực trong hoạt động chính trị. Ông ủng hộ 48.000 đô la cho chiến dịch tranh cử đầu tiên của Thống đốc Carey. Ông bắt đầu đặt tên họ của mình cho những tài sản mua được ở 230 Đại lộ Park, một động thái rõ ràng là một phần nỗ lực để tòa nhà được biết đến nhiều hơn. (Trước đó, như một sự khoe khoang cái tôi, nhưng ít rõ rệt hơn, quán bar ở khách sạn Park Lane đã được đặt tên Harry’s.) Helmsley và Leona đồng ý thực hiện các cuộc phỏng vấn với cánh phóng viên mà trong đó Helmsley tuyên bố của cải là “cách duy nhất để đo đếm thành công trong kinh doanh” còn Leona thì thể hiện sự hết lòng tận tụy với người chồng. Khá bí mật về quá khứ của mình – bà bỏ học từ khi còn ở trường trung học, thay đổi tên vài lần – Leona đã đưa ra một số lời khẳng định, bao gồm cả sự nghiệp người mẫu, nhưng gần như không thể xác nhận đúng sai. Bà từ chối nói về những người chồng trước, con trai hay các cháu của mình. Nhưng bà nhiệt tình phô bày cuộc sống hiện tại, đầy đặc quyền và hào nhoáng, bao gồm những cuộc du ngoạn tới bãi biển Palm trên trực thăng riêng, những bữa tiệc với Frank Sinatra, và một ngôi nhà ở Manhattan với cả bể bơi trong nhà.

Gia đình Helmsley giới thiệu về Leona không chỉ là người quản lý của đế chế khách sạn, mà còn là nữ hoàng của vương quốc nơi các khách hàng là “gia đình hoàng gia” của bà. Leona đảm bảo các vị khách có thể trải nghiệm “ lối sống vương giả” ở Palace, và viết những bài quảng cáo về khách sạn. Để không ai có thể nghi ngờ điều đó, Leona với giọng khàn khàn quyết tâm “hào phóng” sự chú ý của mình cho người khác, bà mời một phóng viên tới để nghe bà điện thoại cho một người đàn ông ở California phàn nàn về việc phục vụ kém trong bữa sáng ở Helmsley Park Lane. Tỏ vẻ vô cùng quan tâm, bà trấn an người đàn ông rằng “phòng ăn tối xinh đẹp” nổi tiếng tới nỗi đội ngũ nhân viên đôi khi phải vất vả mới theo kịp. Lần kế tiếp, bà đảm bảo với ông, dịch vụ sẽ được cải thiện hơn. Kết thúc cuộc gọi, bà tuyên bố, “Ông ta sẽ quay trở lại”.

Với tất cả những sự xuất hiện trên báo chí này cùng những bài quảng cáo trả tiền, Harry và Leona Helmsley trở nên nổi tiếng, nhất cử nhất động của họ đều được nhà báo Liz Smith ghi lại, trên những trang thông tin về người nổi tiếng, và tạp chí People, khiến họ trở thành “người nổi tiếng”. Trong lịch sử, đàn ông và phụ nữ được tôn vinh vì những thành tựu anh hùng của họ hoặc vì đã lãnh đạo quần chúng theo con đường chính nghĩa cao quý. Sự tôn vinh rộng rãi trước truyền thông được dành riêng cho những người đại diện cho những phẩm hạnh và tính cách đạo đức mà xã hội coi trọng. Joan of Arc là người nổi tiếng theo đúng nghĩa này. Trong thời đại truyền thông đại chúng, “sự nổi tiếng tự tạo” mới, như nhà sử học Barbara Goldsmith đã gọi, bắt đầu trỗi dậy. Truyền thông ở bất cứ dạng nào cũng đủ để biến một người thành người nổi tiếng, đem đến cho họ những sự chú ý, tiền bạc và quyền lực. Như Goldsmith đã nói, vụ phạm tội Watergate của Richard Nixon và lính của ông ta đã nổi tiếng lên tới 100 triệu đô la cho khoản hợp đồng và bán sách. Thậm chí kể cả những tay sai của Nixon đã vào tù, như G. Gordon Liddy, cũng nhanh chóng đi từ tai tiếng tới nổi tiếng và lợi nhuận. Cuốn sách đầu tiên trong nhiều tác phẩm khác của Liddy đã bán được một triệu bản.

Là những người nổi tiếng tự tạo khôn khéo, gia đình Helmsley quảng bá bản thân như những bức biếm họa dễ hiểu. Chồng là một người đàn ông lớn tuổi, dễ mến có nhiều của cải, một người có thể được ngưỡng mộ vì đã xây dựng sản nghiệp của mình bởi chăm chỉ làm việc. Vợ là một phụ nữ trẻ trung say đắm chồng, xinh đẹp, và là người chăm sóc tài sản chung với ý chí sắt đá mà cuối cùng đã mang đến cho bà biệt danh "Bà hoàng keo kiệt". Nhưng dù Leona chỉ dính đến những điều tiêu cực, xét cho cùng, gia đình Helmsley đều hưởng lợi từ mọi sự chú ý, giúp họ nổi bật giữa thị trường chật chội và chuyển biến thành việc kinh doanh bất động sản tăng cao và vì thế chỉ càng vỗ béo thêm lợi nhuận của họ.

Con đường dường như có vẻ đơn giản mà Leona và Harry đi qua, từ tiền bạc cho tới danh tiếng và nhiều tiền bạc hơn, là một con đường được lên kế hoạch kỹ lưỡng. Trong trường hợp của Leona, cần có sự xây dựng cẩn trọng một cái tôi dựa trên những phẩm chất bà hy vọng thể hiện và những điều bỏ qua – bà từ chối tiết lộ tuổi của mình – làm mờ nhòa quá khứ. Bà thể hiện cái tôi này trước thế giới với sự trợ giúp của những phóng viên được chọn lọc và không chỉ trích, những người có thể được tin tưởng để tiết lộ chỉ những khía cạnh khắc họa phiên bản Leona mà bà đã xây dựng. Trong nỗ lực kiểu này, những người nổi tiếng tinh tế cũng để cho các phóng viên “chộp” được những khoảnh khắc đã lên kế hoạch sẵn về những sai sót và nhược điểm của họ, mà cho thấy họ có vẻ “con người” hơn và vì thế mà hấp dẫn công chúng hơn. New York những năm 70, những nhà báo phụ trách chuyên mục tán chuyện cung cấp dịch vụ này đáng tin cậy nhất, nhưng truyền thông giá trị nhất lại nằm ở sự công nhận của The New York Times. Khi The Times công bố một hồ sơ cá nhân, nó đem đến cho đối tượng một mức độ chính thống không đâu có thể làm được. Ở tờ The Times, Judy Klemesrud, người bắt đầu làm việc ở tòa báo từ “chuyên mục dành cho phụ nữ”, tiết lộ rằng Leona Helmsley là một người phụ nữ táo bạo nhưng vẫn rất truyền thống. Trong cuộc phỏng vấn, Leona với lối thể hiện hoa mỹ, lôi ra từ một hộp bạc “giải thưởng tuyệt vời nhất của tôi”. Như Klemesrud nghiêm túc tường thuật lại, đó là giấy đăng ký kết hôn của bà.

Những lời nhận xét tự tán thưởng của Leona Helmsley về những người bạn nổi tiếng, tài năng và sự giàu có của bà – “Giờ tôi đang phải ở nhóm nộp thuế rất nhiều đây” – được thể hiện theo một cách hiển nhiên đang dần được đón nhận nhiều hơn trong xã hội chìm ngập trong marketing và quảng cáo. Ý niệm rằng một người có thể và nên xây dựng cái tôi để thu hút sự chú ý gần như không còn bị giới hạn trong giới người giàu và nổi tiếng nữa. Như nhà văn Tom Wolfe đã thể hiện rất rõ ràng trong số đặc biệt của tạp chí New York có tiêu đề “Thập kỷ cái tôi”, người Mỹ hầu hết bị mê hoặc bởi viễn cảnh “thay đổi tính cách một người – tái tạo lại, tu sửa lại, nâng tầm và đánh bóng chính cái tôi của một người…và quan sát, nghiên cứu và mê mẩn nó. (Cái tôi!)”. Mọi người khắp các tầng lớp đều đồng ý hết mình với kiểu quyền lợi bản thân vốn cho phép đàn ông “vứt bỏ những người vợ già và tìm những cô gái tươi trẻ hơn” và khuyến khích phụ nữ giải quyết bất hạnh của mình trong những mối quan hệ ngoại tình và tay ba. Yếu tố chính ở đây, Wolfe nhấn mạnh, là để người khác chú ý tới bạn khi hoàn thành sự chuyển hóa bản thân tự ý thức này.

Không nơi nào trên đất Mỹ sự thôi thúc đi tìm nổi tiếng lại rõ rệt hơn ở thành phố New York, nơi nhiều người thèm khát chút khoảnh khắc nổi tiếng tới mức muốn đạt được điều đó phải nỗ lực thực sự. Những nỗ lực đó có thể được thấy hàng đêm ở các câu lạc bộ như Studio 54, nơi các ngôi sao điện ảnh, nghệ sĩ, vận động viên và những kẻ băng đảng đắm chìm vào tình dục, ma túy và làm dáng để thu hút sự chú ý của thợ chụp ảnh. Những người giàu có và quyền lực, và những người có tiềm năng trở thành những người đó, tất cả đều được chào đón. Vì vậy, Roy Cohn và Donald Trump đều là những vị khách thường xuyên. Ma túy và trụy lạc là chuyện hiển nhiên, như Trump sau này nhớ lại với nhà văn Timothy O’Brien: “Tôi thấy những cô siêu mẫu đang hoan lạc, và cả những cô siêu mẫu nổi tiếng nữa, ở một chiếc ghế dài ngay giữa phòng. Có bảy người họ và mỗi người đều đang giao hoan với một người khác nhau. Sự việc xảy ra ngay chính giữa căn phòng”.

Mặc dù Tom Wolfe băn khoăn liệu “Thế kỷ cái tôi” có phải thể hiện một cuộc khủng hoảng tinh thần không, nhà sử học Christopher Lasch lại coi đó là phản ứng tâm lý đám đông của một xã hội thống trị bởi các bộ máy quan liêu to lớn, bão hòa với những hình ảnh – quảng cáo, chương trình truyền hình, phim ảnh – và phải sống giữa những sự kiện ngụy tạo được dàn xếp như những vở kịch. Trong cuốn sách năm 1979, The Culture of Narcissism (Tạm dịch: Văn hóa Tự luyến ), Lasch mô tả một nước Mỹ trong đó người ta chấp nhận hình ảnh của một cá nhân, dù được truyền tải qua truyền hình hay trong bộ ảnh gia đình, cũng đều là nguồn thể hiện cá tính và quyền lực vô cùng quan trọng. Nhưng đồng thời, công việc trong những tập đoàn lớn và cuộc sống trong những khu ngoại ô ngổn ngang khiến người ta cảm thấy tách biệt và lạc lõng. Cùng nhau, những sự phát triển này khiến số đông người cảm thấy không thỏa mãn và quyết tâm xây dựng hình ảnh để cuốn hút người khác, dùng tài sản và trải nghiệm – những kỳ nghỉ tuyệt vời chụp lại qua những bức ảnh – để người khác phải ngưỡng mộ. Việc xây dựng hình ảnh trở nên quan trọng trong cuộc sống hàng ngày tới nỗi những bức ảnh gia đình và những đoạn phim quay tại nhà thường được soạn trước và sau đó biên tập lại để bắt chước tác phẩm của giới chuyên nghiệp. Và nếu những người chuyên nghiệp có xuất hiện để thực hiện phỏng vấn, họ thường phát hiện đối tượng phỏng vấn biết mình cần làm gì khi máy quay hướng tới và người phóng viên sẽ nghiêng micrô theo hướng đó. Trừ những trường hợp báo cáo trực tiếp tại hiện trường các thảm họa thiên nhiên, người đàn ông dọc đường cũng sẽ khổ nhọc để thể hiện bản thân thật tốt trước người xem.

Theo giả thuyết Lasch ủng hộ, mỗi một nền văn hóa giúp con trẻ thích nghi theo những cách riêng biệt, để đáp ứng nhu cầu của thời đại và nơi chốn, và vì thế mà tạo nên những kiểu tính cách rõ rệt. Khi xã hội Mỹ thời hậu chiến chia rẽ một bên là những người thắng cuộc và một bên là những người thua cuộc được xác định như là người tiêu dùng, người được trang bị tốt nhất để “chiến thắng” là những người được thúc đẩy nhất bởi nhu cầu có tài sản và sự chú ý. Ông đưa ra lý thuyết về chứng cuồng vĩ, nghĩa là nhìn thấy tất cả mọi điều tốt đẹp ở bản thân mình còn tất cả ở người khác đều xấu xa, chính là kết quả tự nhiên của xu hướng này và là căn bệnh tâm lý vào cuối thế kỷ XX. Nơi người Mỹ từng đơn thuần chỉ rối loạn thần kinh, hay ám ảnh, giờ theo như quan điểm của Lasch, họ đã trở nên đam mê lạc thú và đánh lừa bản thân một cách nguy hiểm.

Trích dẫn nghiên cứu bởi các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực đa dạng như nhân chủng học và quản trị kinh doanh, Lasch lập luận rằng chứng cuồng vĩ là một bệnh dịch. Ông nói các bác sĩ tâm lý đang thấy số bệnh nhân mắc chứng loạn thần kinh ngày càng giảm và chứng ái kỷ tăng mạnh. Dù đôi khi có phần hiểm ác, nét tính cách này không nhất thiết là dấu hiệu của bệnh tâm thần. Nó cũng có thể là một phản ứng chức năng với nơi làm việc và cộng đồng, nơi thành công đòi hỏi khả năng tạo ấn tượng mạnh mẽ và biết lôi kéo người khác. Nhưng với những người muốn trở thành nhân vật thực sự quan trọng, chỉ thành công thôi là chưa đủ. “Thành công trong xã hội của ta”, ông viết, “phải được truyền thông công nhận”.

Truyền thông đến với Donald Trump vô cùng tự nhiên, người đã từng chứng kiến bố mình đón nhận kỷ niệm chương và đưa người mẫu mặc đồ bơi trình diễn trước giới báo chí háo hức, tới nỗi ông có thể đạt được nhiều hơn cả bố mà gần như không phải cố gắng. Ông thu hút được sự chú ý của phóng viên tờ New York Times Judy Klemesrud năm 1976, từ rất lâu trước khi thu mua bất kỳ mảnh đất nào ở Manhattan, hay, theo cách nói dân trong nghề của ông, “xếp hai viên gạch vào với nhau”.

Mùa hè năm 1976, Klemesrud liên lạc với Trump để viết một bài sơ lược về người nổi tiếng. Như bà từng giải thích, những bài báo này bắt đầu bằng việc bà nghĩ ra những câu hỏi thú vị và gọi điện cho những người nổi tiếng cho tới khi có đủ câu trả lời để hoàn thành một bài báo. Vào tháng Bảy, bà nhắc đến Trump trong một bài viết nhằm giới thiệu khách du lịch “những chuyến đi yêu thích” của “những người New York nổi tiếng”. Vui mừng vì được coi là người New York nổi tiếng, Trump đề xuất với khách du lịch nên đi tới Brooklyn hay Queens để nhìn và cảm nhận chân trời nơi đây, địa điểm ưa thích của ông ở New York. Trong đoạn kế tiếp, Harry Reems, ngôi sao của nhiều bộ phim khiêu dâm, gợi ý cổng mái vòng ở khu phố người Hoa, nơi trong vòng mười lăm phút, ai cũng có thể xem một màn biểu diễn điệu nhảy con gà trực tiếp.

Vài tháng sau, Klemesrud theo chân Donald Trump quanh Manhattan, lấy ông làm hình tượng một ngày điển hình trong cuộc sống một người trẻ với “hàm răng trắng lóa”, người “nhìn qua trông rất giống Robert Redford”. (Redford gần đây đã khoe hàm răng trắng bóng trên màn hình, với vai Jay Gatsby bí ẩn.) Mặc dù được chở đi trong chiếc Limo gắn biển tự chọn DJT và thường tới những địa điểm nóng trong bộ com-lê sáng loáng và một đôi giày da hợp với bộ trang phục – ngày đi cùng The Times, ông chọn màu nâu sẫm – Trump nhấn mạnh mình là người tránh né truyền thông. Ông cũng nói với Klemesrud tài sản của mình đáng giá “hơn 200 triệu đô la” và “có lẽ sinh lời 14 triệu đô la” với những thương vụ đất đai ở California “trong vòng hai năm qua”.

Vượt qua sự ngại ngần, Trump giải thích với cô phóng viên rằng “sự nhạy bén” là một trong những chìa khóa dẫn tới thành công cho một người đàn ông trẻ ở New York và tiết lộ rằng ông tốt nghiệp đứng đầu khóa ở trường Wharton. Ông nói mặc dù mình hay bị nhầm lẫn là người Do Thái, ông thực ra là người Thụy Điển. Kể cả thế, Bệnh viện Quốc gia Do Thái Denver vẫn tôn vinh ông là “người đàn ông của năm” trong buổi tiệc sắp tới ở khách sạn Waldorf-Astoria.

Klemesrud, xuất thân từ một thị trấn nhỏ tiểu bang Iowa, có phong cách viết tâm tình khiến thành phố lớn và con người nơi đó tỏa sáng có chút gì đó như xứ Oz. (Ở đây cái nhìn của bà về New York và con người nơi này đã có thể khiến người đọc cảm thấy thành phố là một nơi thật đặc biệt.) Bà công bố những phát ngôn của Trump với sự cả tin lớn, khiến The Times nghĩ rằng ông là người xứng đáng có mặt trên báo. Bà cũng để bố ông bày tỏ, “Donald là đứa trẻ thông minh nhất mà tôi biết”.

Những ngờ vực duy nhất với bài báo về ngài Trump xuất chúng được đưa ra bởi một chủ ngân hàng giấu tên và kiến trúc sư Der Scutt, người đồng ý ông chủ mình “thổi phồng vì lợi ích bán hàng”. Ở tuổi bốn hai, Scutt nhiều hơn Trump mười hai tuổi. Ông được sinh ra gần Reading, Pennsylvania, và cũng như Trump, ông tham gia vào việc kinh doanh của bố mình và nỗ lực vượt lên cái bóng đó. Ông đổi tên mình từ Donald Clark thành Der, có nghĩa là “ngài” trong tiếng Đức và rõ ràng thể hiện khao khát vượt xa người bố. Ông cũng có thói quen hút tẩu. Ông nói về Trump là một chàng trai xa hoa lãng phí hơn là một kẻ nói dối hiểm độc.

Nhìn chung, nỗ lực của Klemesrud đem đến bức tranh về sự giàu có, nguy hiểm, dục vọng và sự nhiệt tình trai trẻ, như thể Trump là James Bond của giới bất động sản. Klemesrud viết ông hẹn hò với những người mẫu thời trang “lả lơi” và là thành viên của “những câu lạc bộ thanh lịch nhất”. Khi bà hỏi ông có dự định kết hôn không, ông đáp lại như thể vợ là một loại phụ kiện trang trí hoặc để thu mua. “Nếu tôi gặp được đúng người phụ nữ, có thể tôi sẽ kết hôn, nhưng hiện giờ tôi đã có mọi thứ mình cần”. Bà cũng cho người đọc biết rằng tài xế của Trump là một nhân viên cảnh sát thành phố New York, người đã bị sa thải do cuộc khủng hoảng tài chính của thành phố và luôn mang theo mình một khẩu súng lục đã nạp đạn.

Tại sao Donald Trump lại cần một tài xế có vũ trang và được đào tạo nghiệp vụ cảnh sát? Không có sự giải thích nào được đưa ra, nhưng người đọc có thể tự do suy luận rằng có lẽ cũng giống như nhân vật tiểu thuyết Jay Gatsby, nếu không thì là Robert Redford thực, Trump cũng đang sống bên bờ bạo lực. Thực tế, việc xây dựng ở New York thập niên 70 vẫn đang chịu sự ảnh hưởng của những nhân vật phạm tội có tổ chức, những kẻ kiểm soát vài công đoàn cũng như giá cả và nguồn cung bê tông khắp thành phố. Việc Trump cần một lái xe có vũ trang là hoàn toàn hiểu được, khiến nó trở thành một trong những khẳng định đáng tin cậy trong bài báo. Tài sản 200 triệu đô la ư? Tài sản của bố Donald có thể đáng giá nhiều đến vậy, nhưng ông thì không. Xếp hạng ông trong cả khóa ở trường Wharton ư? Chẳng ai biết.

Đương nhiên, chẳng ai lần theo bài báo của Klemesrud để xác định liệu nó có chính xác hay không. Đây là một bản lý lịch mờ ảo, không phải là một bài bóc trần sự thật. Một nhà báo cũng chẳng đạt được gì qua việc theo đuổi sự thật về một người đàn ông trẻ, người có thể hoặc không, chứng tỏ là một nhân vật quan trọng. Hơn nữa, The Times được biết đến là “Quý bà tóc bạc” đáng kính của ngành kinh doanh tin tức, một nguồn tin định hình nên thực tế cho mọi người khác. Nếu tờ báo quyết định Donald Trump xứng đáng, thì ông là xứng đáng.

Nhiều ngày sau, bài báo đem đến kết quả hằng khao khát bởi bất kỳ ai tìm cách trở thành người nổi tiếng – đó là nhiều truyền thông hơn. Trump được mời xuất hiện trong chương trình trò chuyện buổi sáng của Stanley Siegel chiếu trên Kênh 7. Là một hiện tượng thu hút sự chú ý, Siegel nổi tiếng với việc khiêu khích các vị khách và thường xuyên sử dụng liệu pháp tâm lý trên chương trình truyền hình trực tiếp. Ông còn hơn cả Klemesrud, thổi phồng Trump là “ông trùm bất động sản”. (Bà Klemesrud gọi Trump là “nhà phát triển bất động sản”.) Một quan điểm tham chiếu dễ dàng, cụm từ ông trùm giúp mọi người hiểu Trump là một người nổi tiếng. Việc nó không đúng với ông thì cũng chẳng quan trọng. Ở thời đại khi gần như mọi người đều tìm cách tạo dựng hình ảnh, hầu hết họ chẳng thèm nhìn xem đằng sau từ ngữ mô tả thực sự là gì. Donald Trump, người tốt nghiệp trường quân sự, người đã vất vả đánh bóng bộ đồng phục, sở hữu một trực giác cực nhanh nhạy khi liên quan tới vấn đề hình ảnh của mình. Ông không thể để bất kỳ ai bỏ qua nó. Bố ông, người mà Klemesrud đã dẫn lời, cũng đầu tư nhiều tương đương vào việc quảng bá cho con trai mình. Nhưng nếu bà tìm tới tài xế của Trump, Robert Utsey, có thể bà sẽ có một cái nhìn sâu hơn vốn có thể phá vỡ bức tranh khuôn sáo, đồng thời khiến Trump trở thành đối tượng người hơn và cũng đáng mến hơn. Nhiều thập kỷ sau khi rời vị trí làm việc của Trump, người vệ sĩ/tài xế đầu tiên của ông, Robert Utsey nhớ về ông là một người rất quan tâm, hào phóng và chân thành:

"Công việc ông ấy thuê tôi được thông báo trên Ngân hàng việc làm của sở cảnh sát, được triển khai vì mục đích giúp các sĩ quan cảnh sát bị thành phố cho nghỉ việc. Lúc đó tôi là lính mới, chỉ đang trong thời gian thử việc ở Trạm cảnh sát 43, Bronx, nên bị cho nghỉ.

Tôi tới văn phòng của gia đình Trump ở Brooklyn để phỏng vấn. Có khoảng bảy người khác đang ở đó. Tôi đợi đến lượt mình, và khi ông ấy phỏng vấn tôi, tôi nói tôi là tài xế giỏi nhất trong khóa mình ở học viện, và đó là sự thật. Họ kiểm tra chúng tôi. Tôi có thời gian lái nhanh nhất với ít lỗi nhất. Tôi cũng có nền tảng học võ karate, điều mà ông ấy khá thích. Và tôi được nhận vào làm việc.

Tiền công ngang với tiền lương cảnh sát, và đó là bao gồm cả làm thêm giờ vào ban đêm. Khá nhiều đêm vì ông ấy ra ngoài rất nhiều, nhưng tôi còn độc thân nên mọi chuyện vẫn ổn. Khi tôi kết hôn, ông tới dự tiệc cưới và tặng chúng tôi một món quà rất đẹp, mặc dù ông ấy không cần phải làm vậy. Khi vợ tôi mang bầu, cô ấy chọn một vị bác sĩ không có trong kế hoạch bảo hiểm y tế, nhưng ông ấy đã thanh toán tiền, bằng khoảng một tháng tiền lương. Khi con tôi chào đời, ông ấy mua tặng chúng tôi ghế cho trẻ ngồi trong xe, để chúng tôi chở bé về nhà.

Ông ấy là một người tử tế, và chẳng có gì ngoài rất tốt với tôi. Ông ấy kỳ vọng sự trung thành nhưng đổi lại ông ấy cũng trung thành ngược lại. Sau này, tôi có cơ hội quay về sở cảnh sát, đó là một quyết định rất khó khăn bởi tôi thích làm việc cho ông ấy. Sau này, khi mọi người bắt đầu nói những điều tiêu cực về ông, tôi không thể hiểu nổi. Người đàn ông tôi biết khi đó là một người tốt."

6
Trump tower

PHẢI NÓI RẰNG TÔI CHƯA BAO GIỜ ĐƯỢC NHẬN ĐỦ CÔNG TRẠNG CHO NHỮNG GÌ MÌNH ĐÁNG ĐƯỢC NHẬN.

– DONALD TRUMP

Có một điều khá chắc chắn: rằng tên bà là Ivana. Còn sau đó, những dữ kiện khác đều khá mù mờ. Bà sinh ra ở đất nước Cộng hòa Tiệp Khắc thời kỳ sau chiến tranh, hoặc cũng có thể là nước Áo. Sau vụ kết hôn giả với một người Áo ở New York vào tháng Tư năm 1977, chỉ để đổi lấy tấm giấy thông hành, tên họ của bà được đổi thành Winklmayr. Nhưng bà vẫn luôn dùng tên thời con gái của mình – Zelnickova – và sau đó một bài báo trên tờ Montreal tiết lộ Ivana còn một người chồng khác nữa, một người Tiệp Khắc tên George Syrovatka, người bà đã từng gặp trong một cuộc trượt tuyết ở miền Tây.

Bên cạnh những thông tin về quê quán và tên tuổi, những bí ẩn khác về người phụ nữ đã từng phục vụ nguyên Bộ trưởng Norman Vincent Peale, kết hôn với Donald Trump ở nhà thờ Marble Collegiate là vô kể. Có thể bà là thành viên của đội tuyển Olympic Tiệp Khắc được gửi tới thi đấu lại giải Olympic Mùa đông năm 1972, hoặc cũng có thể, bà là một tay trượt tuyết cừ khôi mà chẳng có gì liên quan tới mấy cuộc thi đấu ở Sapporo. Ở Montreal, bà là người mẫu thời trang được săn đón nhiều nhất thành phố này, cũng có thể là một trong những cô gái trẻ thi thoảng dạo bước trên sàn diễn, hay làm người mẫu ở các phòng trưng bày của các nhà sản xuất, và đôi khi chụp ảnh bìa cho các tạp chí. Tất cả phụ thuộc ở ai là người kể chuyện.

Thông tin về thời trẻ của Ivana Trump có vẻ như lẩn tránh nhiều nhà báo đang cố công săn tìm để xác định sự thực. (Giữa những bãi mìn đó họ buộc phải tránh những câu chuyện như người bạn trai của bà tử nạn trong một vụ tai nạn xe hơi. Phần về cái chết của người đó trong vụ tai nạn thì đúng. Phần như Ivana từng nói mình đã ở trong xe và bị gãy lưng thì không). Tuy nhiên, con người mà bà thể hiện với thế giới – một phụ nữ đẹp, thành công và trên hết được người ta khao khát – vẫn không thay đổi. Kể từ lần đầu tiên lời của bà được trích dẫn trong một tờ báo ( Montreal Gazette, 1975 ), Ivana đã cho thấy hình ảnh một người phụ nữ có nhiều mặt tính cách và đạt nhiều thành tựu. Làm người mẫu chỉ là một phần trong cuộc đời bà, mà phần đó cũng chẳng quá quan trọng. Bà nói: “Với tôi đó chỉ là công việc, không phải là sự nghiệp. Tôi còn cuộc sống xã hội, chồng tôi, và gia đình của mình nữa”., như thể bà muốn tránh ấn tượng về việc mình quan tâm tới công việc. Người chồng bà nhắc tới ở đây là Syrovatka, không hẳn là chồng mà đúng hơn là người bạn trai bà sống chung. Nhưng ở vùng mang nặng tính Hồi giáo như Montreal vào khoảng năm 1975, nói là “chồng” thì dễ dàng hơn và đỡ phức tạp hơn nhiều, mà hơn nữa, bà thấy mình cũng gần như đã kết hôn rồi, cho tới khi gặp Donald.

Có lẽ đó là vào năm 1976, Ivana đang làm việc tại một show trình diễn thời trang quảng bá cho Olympic mùa hè sắp tới. Có lẽ chính tại cuộc trình diễn thời trang này mà Donald đã gặp bà. Chắc chắn ông đã gặp Ivana vào buổi chiều hôm đó, trong khi cùng vài người bạn đợi bàn ở một quán ăn/quán bar tên Maxwell’s Plum. Ông chủ quán là Warner LeRoy, người có ông nội Harry Warner – một trong những thành viên sáng lập hãng phim Warner Bros. Bố ông, Mervyn LeRoy, chính là người sản xuất bộ phim nổi tiếng Phù thủy xứ Oz. Warner LeRoy hay nói mình được biết đến điều kỳ diệu của sự đánh lừa ảo giác trong điện ảnh vào năm bốn tuổi khi tới thăm một phim trường, ông nhảy qua một con đường lát gạch vàng và lao thẳng vào tường.

Được trang hoàng lộng lẫy bằng đèn Tiffany, những con thú bằng gốm và trần kính sặc sỡ, quán Maxwell’s Plum đã đặt ra tiêu chuẩn cho việc trang trí nhà hàng mà sau này đã lan truyền tới tận các chuỗi cửa hàng bình dân khắp cả nước như TGI Fridays. Đây cũng là nơi thu hút rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, như Warren Bettey, Barbra Streisand và những ca sĩ mà nhà văn Susan Jacoby thường gọi họ là “những ca sĩ hát acapella”, những ca sĩ này đã làm Maxwell’s Plum trở nên nổi tiếng tới mức thậm chí các người mẫu thời trang cũng phải chờ mới có bàn. LeRoy gọi nhà hàng của mình là “sân khấu sống”. Là nơi những ngôi sao nhạc pop ngồi lẫn với cả mấy kẻ giang hồ và cocain được dùng nhiều tới nỗi đáng lẽ nên được cho vào thực đơn.

Khi trông thấy Ivana ở cửa, Donald Trump vỗ nhẹ vai bà, và bà lấy làm khó chịu vì điều đó. Ông đề nghị giúp bà vượt lên trước hàng chờ đợi, nói: “Tôi khá thân với ông chủ”. Bà quay về nói với các bạn mình rằng: “Tớ có một tin tốt và một tin xấu. Tin tốt là chúng ta sẽ có bàn ngay lập tức. Tin xấu là anh chàng kia sẽ ngồi cùng chúng ta". Donald dời đi trước khi kết thúc bữa ăn, nhưng ông biến mất với một mục đích mãnh liệt trong đầu. Những người phụ nữ lấy làm vui mừng khi người bồi bàn nói hóa đơn đã được thanh toán. Và rồi, bên ngoài cửa hàng, họ thấy Trump đang ngồi sau tay lái chiếc Cadillac. Nhiều năm sau Ivana nhớ lại, “Ông ấy đưa chúng tôi về khách sạn. Ngày tiếp theo tôi nhận được 36 đóa hồng. Và chúng tôi đi ăn tối, ăn trưa ở Club 21, và tôi quay về Montreal. Donald nói ông ấy sẽ tới thăm tôi vào các buổi trình diễn thời trang, và đúng là ông ấy đã làm như vậy.”

Donald tiếp tục tán tỉnh Ivana bất chấp mối quan hệ của bà với George Syrovatka. Điều này khiến ông dành nhiều thời gian hơn ở Montreal và một chuyến thăm của Ivana tới New York để gặp bố mẹ của Donald. “Ông ấy mời tôi Giáng sinh đi đâu đó, và tôi nói với ông ấy rằng tôi dành kỳ nghỉ Giáng sinh trên núi Áo và đại loại như vậy. Tôi có một căn nhà gỗ ở Slovakia. Và thế là chúng tôi tới Aspen. Donald thuê một căn nhà gỗ tuyệt vời, anh biết đấy, với những tấm gương ở trên đỉnh và những thứ tương tự vậy. Rồi ông hỏi, 'Em có biết trượt tuyết không?'. Tôi đáp, ‘Có’. Ông ấy nói, ‘Giỏi không?’. Tôi lại đáp, ‘Giỏi chứ’”.

Trên núi, Trump trượt với thái độ cẩn trọng của một người mới tập. Ivana làm ông bất ngờ với những đường lướt ván vô cùng chuyên nghiệp và rồi vút qua ông. Rất lâu sau khi ngày hôm đó đã trở thành kỷ niệm, bà nhớ lại từng vẻ phản ứng của ông: “Tôi lướt đi mất. Donald rất giận dữ, ông ấy cởi bỏ ván trượt, giày trượt và đi bộ tới nhà hàng. Rồi khi trượt xuống, chúng tôi tìm thấy ván trượt của ông ấy ở chân núi cùng người hướng dẫn. Ông ấy đi chân trần về nhà hàng và nói, ‘Tôi không làm trò này vì bất cứ ai, kể cả Ivana’. Ông ấy không thể chịu được, rằng tôi có thể làm gì đó giỏi hơn ông ấy”.

Cái tôi bị dập vùi của Trump mau chóng hồi phục. Ông cầu hôn vào đêm giao thừa. Và Ivana nhận lời. Sau đó, ông trao cho bà chiếc nhẫn kim cương 3 cara ông đã mua ở Tiffany. Trong những tháng khoảng giữa lúc cầu hôn và đám cưới vào ngày 9 tháng Tư, Ivana có chút do dự, sau đó chia tay với Syrovatka, khẳng định cam kết trọn vẹn với Donald. Sau đó ông yêu cầu Ivana ký một thỏa thuận trước hôn nhân.

Hợp đồng trước hôn nhân là ý tưởng của Roy Cohn, mà ông đã đưa ra sau khi thuyết phục không thành thân chủ của mình rằng kết hôn không đem đến lợi ích cho ông. Các thỏa thuận về chuyển nhượng tài sản đất đai trong trường hợp ly hôn là bất hợp pháp trong hầu hết lịch sử Mỹ. Theo một khái niệm pháp lý được gọi là quyền được bảo hộ, là một phần thông luật của Anh, thì người vợ đánh mất quyền ký hợp đồng và nắm giữ tài sản khi kết hôn. Các nhà làm luật và thẩm phán liên bang bắt đầu xem xét lại vấn đề này vào thập niên 60, và khoảng cuối thập niên đó, hợp đồng tiền hôn nhân ký bởi Jacqueline Kennedy và Aristotle Onassis được đưa tin rộng rãi trên báo chí.

Dù không phải chuyện thường ngày xảy ra, hợp đồng trước hôn nhân vẫn trở nên nổi tiếng trong giới những người giàu có nhất nước Mỹ. Các ngôi sao điện ảnh Hollywood đôi khi cũng dùng cách này, nhưng ngoài những nhóm bất thường đó, ít có cuộc hôn nhân nào bắt đầu bằng một hợp đồng quy định một vụ ly hôn có thể xảy ra trong tương lai. Vào đầu năm 1977, một vị luật sư ly hôn nổi tiếng ở New York, Raoul L. Felder gọi các thỏa thuận trước hôn nhân này là “một cách máu lạnh để tiến tới hôn nhân” và cho rằng với áp lực của việc thỏa thuận hợp đồng, nhiều cuộc hôn nhân đã tan vỡ trước cả khi bắt đầu.

Lời nhận xét của Felder đưa ra cũng chính vào ngày 18 tháng Ba – khi Ivana Winklmayr và Donald Trump gặp luật sư Roy Cohn để bàn về thỏa thuận trước hôn nhân của họ. Luật sư Lawrence Levner, được Cohn giới thiệu, làm luật sư đại diện cho Ivana (Levner và Cohn đã từng làm việc với nhau ở nhiều vụ kiện trước đây.) Khi nhóm người này cùng nhau bàn qua bản thỏa thuận sơ bộ của Cohn, bàn luận các thuật ngữ luật pháp bằng ngôn ngữ tiếng Anh đơn giản, Ivana hiểu ra rằng trong trường hợp xảy ra ly hôn, bà sẽ bị yêu cầu hoàn trả bất kỳ món quà nào từng được ông Donald tặng. Trong cuộc tranh luận sau đó, Ivana đáp lại bằng yêu cầu số tiền 150.000 đô được gửi vào một tài khoản ngân hàng dưới tên bà, mà bà có quyền sử dụng trong trường hợp hai người chia tay.

Với việc Ivana yêu cầu tiền mặt, Donald đối mặt với đòi hỏi mình phải chứng minh được về những tuyên bố trước công chúng về sự giàu có của mình – gia sản 200 triệu đô và 14 triệu đô các khoản lợi nhuận gần đây. Theo các tài liệu được công bố sau này, thu nhập chịu thuế của Donald vào thời điểm đó dưới 2.200 đô mỗi tuần. Ông nắm giữ một phần nhỏ cổ phần trong một công ty của bố mình và nhận khoản cổ tức đều đặn, nhưng những khoản tiền vừa phải đó là từ các quỹ tín dụng của gia đình. Rõ ràng, việc chạm tay vào 150.000 đô trong vòng vài tuần là cả một thử thách với Donald. Thế nên tranh luận về yêu cầu của Ivana trở nên nảy lửa tới mức bà đứng dậy bỏ đi và chỉ quay lại khi Donald chạy đuổi theo bà trên hè đường và thuyết phục bà tiếp tục bàn bạc. Tuy vậy vẫn chẳng có gì được giải quyết ổn thỏa.

Buổi bàn bạc thứ hai diễn ra tại tòa nhà của Roy Cohn, nơi ở và cũng là nơi kinh doanh của ông. Như Harry Hurt III kể lại trong cuốn The Lost Tycoon (Tạm dịch: Ông trùm thất bại ) Cohn chào đón các bên tham dự mà chẳng mặc gì ngoài một tấm áo choàng. Với tính cách của một người toan tính, chẳng có gì nghi ngờ sự lựa chọn trang phục của ông là để truyền tải thông điệp. Cũng giống như Lyndon Johnson, người từng nổi tiếng trước đó vì mời phóng viên vào nhà vệ sinh để tiếp tục cuộc nói chuyện trong lúc ông “giải quyết”, Cohn thể hiện sự tự tin và quyền thế của mình. Tự tin tới nỗi ông chẳng cần mặc quần dài, áo sơ mi để làm việc. Ông cũng uy lực tới mức chẳng ai dám nói những câu như “Roy, sao anh không mặc quần áo vào?”. Và lúc nào ông cũng thèm muốn sự chú ý tới mức sẵn sàng chào đón bất kỳ lời bàn tán hay mục tin tức báo chí nào xuất phát từ việc ông làm nhiệm vụ pháp lý trong lúc khiến các bên tham dự sẵn sàng tinh thần có thể nhìn thấy bất cứ thứ gì thấp thoáng hay ẩn giấu dưới tấm áo choàng của ông.

Trước buổi hẹn, Cohn đã cắt bỏ các điều khoản yêu cầu Ivana trả lại quà của Donald trong hợp đồng. Sự nhượng bộ này rõ ràng đủ để lay động Ivana giảm một phần ba khoản tiền bà yêu cầu cho quỹ dự phòng xuống còn 100.000 đô. Thỏa thuận cuối cùng cũng đạt được vào ngày 22 tháng Ba, yêu cầu rằng nếu cặp đôi ly hôn, Donald sẽ trả cho Ivana một khoản tiền mỗi năm. Giá trị khoản tiền sẽ phụ thuộc vào thời gian hai người bên nhau, với mức cao nhất là 90.000 đô một năm sau 30 năm kết hôn. Mặc dù xét những năm sắp tới, khoản tiền này trông có vẻ không đáng kể, nhưng nếu tính tổng thể thì vẫn lời hơn so với điều kiện đưa ra trong hợp đồng ban đầu, cũng cho thấy Ivana là một nhà thương thảo có tài, hiểu được những áp lực Donald phải chịu khi ngày cưới đến gần. Xét điều kiện tài chính thực tế của Donald, và mối liên hệ của chính luật sư của bà với Donald, có lẽ đây là thỏa thuận tốt nhất mà bà có thể đạt được.

Vào ngày 9 tháng tư, hơn 200 vị khách mời đến tham dự tiệc cưới của cặp đôi tại nhà thờ Marble Collegiate. Đó là ngày thứ Bảy trước lễ Phục sinh, ngày mà nhiều người đạo Cơ Đốc coi là trang nghiêm tới mức hoa được mang hết ra khỏi nhà thờ để tưởng nhớ ngày Chúa chết. Tại Marble Collegiate, nơi chủ nghĩa lạc quan vui vẻ trên thực tế là Điều răn thứ mười một¹³ , nhà thờ thánh này được trang trí đầy hoa huệ tây, và nhóm dự tiệc bao gồm cả Abe Beame, các chính trị gia thì ít hơn, và nhiều vị luật sư đã từng phục vụ cho các hạng mục kinh doanh của Trump. Chỉ một vài người bạn của Ivana từ Montreal đến. Bố bà, Milos, tới tham dự và cũng là đại diện duy nhất từ phía gia đình đến từ Tiệp Khắc; chi phí máy bay đơn giản là quá đắt để mẹ bà có thể tới. Sau đó, diễn viên hài kịch Joey Adams, với vợ là Cindy, người phụ trách chính của mục báo tán chuyện trên tờ Post, giải trí cho các vị khách ở tiệc chiêu đãi.

Mọi dấu hiệu đều cho thấy đôi vợ chồng Trump trẻ rất hạnh phúc. Sau khi người vợ sinh đứa con đầu lòng Donald Jr. vào ngày 31 tháng Mười hai – Robert Utsey chở mẹ và cậu bé từ bệnh viện về – gia đình trẻ chuyển tới căn hộ tám phòng ở Đại lộ 5. Căn hộ không chỉ là một ngôi nhà, mà còn là địa điểm cho việc kiếm tìm truyền thông bởi gia đình Trump thường mời báo chí tới tham quan. Một phóng viên được chào đón tới thăm nhà đã chú ý tới giọng Anh - Áo của nữ chủ nhà, người chưa bao giờ sống ở Áo. (Đội tuyển trượt tuyết Olympic một lần nữa lại là một nhân tố trong tiểu sử của bà, chỉ có điều lần này, bà đại diện cho Áo, không phải Cộng hòa Séc.) Ý thức về thương hiệu trước cả khi từ “thương hiệu” này được nghĩ ra, gia đình Trump trả lời các câu hỏi về lai lịch của những đồ nội thất và cả chính tủ quần áo của họ. Người vợ thích những thương hiệu thời trang Galanos và Valentino. Còn những bộ com-lê của chồng là của những thương hiệu Pierre Cardin, Yves Saint Laurent và Bill Blass. Donald nhấn mạnh rằng Ivana, người đã sống ở Montreal khoảng bốn năm, là người mẫu “số một” của thành phố trong thời gian dài. Cũng như Donald, ở bà có “sự nhạy bén”. Bà đặt cho ông biệt danh "The Donald" mà đã theo ông đến hết đời.

Về phần mình, Trump phô bày những gì mình có, bên cạnh sự nhạy bén là sự khéo léo và quyết tâm chuyển đổi khách sạn Commodore gần như vô chủ thành một khách sạn hiện đại, hấp dẫn và sinh lời. Ông cũng bắt đầu theo đuổi những dự án lớn và tham vọng lớn, làm cho tên tuổi của ông được biết đến với cả những người dân New York không bao giờ đọc những mục báo tán chuyện.

***

Theo Donald Trump, địa điểm tốt nhất cho một tòa nhà nào đó ở bất kỳ thành phố nào là “vị trí Tiffany”. Như ông nói với The New York Times vào năm 1980, “Nếu bạn tới Paris, nếu bạn tới Duluth, địa điểm tốt nhất được gọi là ‘vị trí Tiffany.’ Đó là từ chuyên môn chuẩn về bất động sản”.

Thực ra chưa có bằng chứng nào về ai đó từng sử dụng cụm từ vị trí Tiffany trước Donald Trump. Người thợ kim hoàn không chiếm chỗ ở Đại lộ 5 và Đường 57 cho tới tận năm 1940 và cũng không giành được chỗ đứng của mình trong nền văn hóa đại chúng cho tới những năm 50, khi Marilyn Monroe (Trong phim hài kịch Quý cô tóc vàng ) và Truman Capote (Trong phim Điểm tâm ở Tiffany’s ) khiến cửa hàng trở thành một biểu tượng. Thậm chí kể cả khi đó, thật khó mà hình dung được một người môi giới bất động sản miêu tả một mảnh đất hấp dẫn ở Duluth, hay thậm chí là Paris, là một “vị trí Tiffany”. Dẫu vậy, cụm từ nghe rất thuyết phục và Trump bắt đầu sử dụng nó khi để mắt tới tòa nhà liền kề cửa hàng Tiffany - cửa hàng bán lẻ Bonwit Teller.

Như nhiều nhà bán lẻ khác ở New York, kể cả Tiffany, Bonwit Teller được thành lập ở khu Ladies Mile, Lower Manhattan thế kỷ XIX và dịch chuyển dần về phía bắc khi các chủ đầu tư xây dựng thêm nhiều khu dân cư thời trang ở Midtown. Từ lâu đã là nhà kinh doanh bán lẻ cao cấp và có lợi nhuận, Bonwit phát triển thịnh vượng vào những năm 40 và 50, mở thêm các chi nhánh ở Northeast và các cửa hàng theo mùa ở Florida. Tuy nhiên, khi công ty qua nhiều đời chủ sở hữu, cuối cùng rơi vào tay tập đoàn Genesco, lợi nhuận trở thành thua lỗ. Chuỗi cửa hàng mất đất vào tay các đối thủ như Lord & Taylor và Saks Fifth Avenue, và những người săn tìm các món mua hời bắt đầu vây lấy tài sản đất đai của nó.

Ý định của các chủ đầu tư với khu đất Bonwit đã bị Aristotle Onassis chặn đứng, với sự trợ giúp của các luật sư bất động sản có năng lực của thành phố, ở một địa chỉ trên Đại lộ 5, chỉ cách cửa hàng Tiffany vài tòa nhà về phía nam và ngay bên cạnh Nhà thờ Thánh Patrick. Địa điểm đó vốn là của nhà bán lẻ quần áo Best & Co., bắt đầu việc kinh doanh phục vụ thời trang trẻ em dưới cái tên Lilliputian Bazaar. Cửa hàng The Best là một cấu trúc trang nhã được lát ngoài bằng đá cẩm thạch trắng kiêu hãnh với những người khách hàng trung thành. Tuy nhiên, nó đã bỏ lỡ cuộc bùng nổ văn hóa trẻ thập niên 60, thay vào đó lại chọn phục vụ trẻ em và phụ nữ lớn tuổi hơn. Vào thời điểm ban quản trị Best bổ sung các cửa hàng thời trang cho thanh niên, các cô gái trẻ và đàn ông thì đã quá muộn. Cửa hàng trên Đại lộ 5 bị đóng cửa vào tháng 10 năm 1970. Chính quyền Lindsay phê duyệt kế hoạch cho tòa tháp Olympic Tower vào mùa hè năm 1971. Việc phá bỏ bắt đầu vào tháng Mười.

Dự án của Onassis phụ thuộc vào việc thu mua quyền tĩnh không từ những khu vực xung quanh mảnh đất của ông. Quyền tĩnh không kiểm soát độ cao tối đa các tòa nhà có thể đạt được theo bộ luật quy hoạch vùng của thành phố. Ở những khu đất nơi các công trình cao dưới mức giới hạn này, người chủ có thể chuyển nhượng quyền đó cho hàng xóm, nên xây dựng một tòa nhà có thể vượt xa chiều cao quy định. Cách này, không gian trống được giữ ở một mảnh đất này nhưng lại được khai thác ở mảnh đất bên cạnh. Onassis thu mua quyền tĩnh không được nắm giữ bởi các chủ cửa hàng kim hoàn Cartier, trong số nhiều người khác. Vì thế, với sự trợ giúp từ đối thủ của Tiffany, ông có thể xây dựng hàng trăm căn hộ chung cư, 19 tầng không gian văn phòng, và các cửa hàng bán lẻ ở tầng trệt. Tòa nhà hoàn thiện, bao bọc bởi lớp kính phản chiếu, cao tới 51 tầng, hay 620 foot (gần 189 mét) tính từ vỉa hè.

Mặc dù việc thu mua quyền tĩnh không là tối quan trọng đối với dự án Olympic Tower, Onassis cũng lợi dụng quy định của thành phố cho phép ông xây dựng cao hơn để đổi lấy việc xây dựng một tòa nhà có không gian hỗn hợp khu vực bán lẻ, văn phòng và nhà ở với một vòm che công cộng ở tầng trệt, bao gồm cả một thác nước. Các kiến trúc sư che chắn cư dân tòa tháp khỏi công chúng bằng cách xây cho họ lối vào riêng và thang máy đặc biệt. Đó là điều tối thiểu họ có thể làm, xét theo theo giá trả cho các căn hộ chung cư lên đến 650.000 đô la (2,7 triệu đô la năm 2015).

Kế hoạch “đa dụng” của Olympic Tower được quan chức thành phố khuyến khích, họ hy vọng rằng Đại lộ 5 sẽ giữ được nét pha trộn của không gian nhà ở và không gian thương mại. Onassis cũng lợi dụng chương trình giảm thuế của liên bang được thiết kế để khuyến khích tái đầu tư vào bất động sản lỗi thời hay chưa được sử dụng hết. Câu hỏi liệu mảnh đất của Best & Co. có lỗi thời hay chưa, được sử dụng hết hay không trở thành vấn đề tranh cãi khi cửa hàng bị phá bỏ. Onassis có được khoản giảm thuế, kéo dài trong vòng mười năm, và vị trí tòa tháp của ông trở thành mảnh đất phát triển đông đúc nhất ở Manhattan, và có thể là cả thế giới. Ít nhất một vị quan chức thành phố đã coi đó là “con quái vật” bị đánh thuế thấp, được tạo ra bởi sự khai thác chính sách của chính quyền được áp dụng khi không xem xét đầy đủ về khả năng ai đó có thể sử dụng tất cả chúng cùng một lúc, ở cùng một nơi.

Trong khi một vài người nhìn thấy một “con quái vật”, những người làm bất động sản tham vọng lại thấy một “sinh vật” tuyệt vời đem đến những khoản lợi nhuận khổng lồ cho một người vốn đã nằm trong tốp những người giàu nhất thế giới. Onassis sở hữu 50 tàu chở dầu, một hãng hàng không, đảo Scorpios của quần đảo Ionia, và bất động sản rải rác khắp nơi trên thế giới. Việc kết hôn của ông với người vợ góa của Tổng thống John F. Kennedy, Jacqueline Bouvier Kennedy, đã trở thành tin tức trên trang nhất khắp thế giới. Nhưng Olympic Tower, hay nói đúng hơn, sự thao túng của ông để vắt kiệt lợi nhuận từ vị trí tòa tháp, là điều gây ấn tượng nhất với một số người làm kinh doanh ở New York. Trong số đó có Donald Trump, người thực tế từng sống ở tòa nhà của Onassis trong một khoảng thời gian ngắn và vì thế mà hiểu được nó từ trong ra ngoài. Quyết tâm bắt chước công thức đó, ông bắt đầu tìm kiếm các nhà bán lẻ đang xuống dốc trên Đại lộ 5. Một trong những mối quan hệ chính trị của ông, một người gây quỹ chính trị với cái tên lạ lùng là Louise Sunshine, giới thiệu ông với một cổ đông lớn của công ty sở hữu cửa hàng Bonwit Teller trên Đại lộ 5. Trump biết rằng Bonwit đang gặp khó khăn và bắt đầu làm việc thu mua lại vị trí đó. Cùng lúc ấy, ông thăm dò quyền tĩnh không nắm giữ bởi cửa hàng Tiffany và xem xét mọi bước đi cần phải thực hiện để xây dựng nên đế chế mới ở Tòa Thị chính.

Các quan chức xây dựng của thị trưởng Ed Koch đã gặp Trump, và biết những cách thức lươn lẹo của ông gần như ngay lập tức sau khi chuyển vào Tòa Thị chính và hoàn thành việc thu mua Sân ga Penn Central, Đường 34 của thành phố. Lúc thảo luận ban đầu, Trump thông báo với họ rằng hợp đồng quyền mua mà mình làm việc với công ty của Palmieri yêu cầu thành phố trả ông khoản hoa hồng 4,4 triệu đô la, nhưng ông sẽ vui lòng bỏ qua số tiền đó nếu cơ sở mới được đặt tên Trung tâm Hội nghị Fred C. Trump. Với việc thành phố bận rộn lo trả tiền cho các sĩ quan cảnh sát và lính cứu hỏa, 4,4 triệu đô la đã đủ khiến quan chức chính quyền Koch phải ngập ngừng. Nhưng về sau, khi Phó thị trưởng Peter J. Solomon nhớ lại, “một ai đó cuối cùng đã đọc các điều khoản trong hợp đồng gốc giữa Penn Central và Trump”. Thỏa thuận yêu cầu ông được trả không phải 4,4 triệu đô la, mà đúng hơn là 500.000 đô la, cộng với chưa đến 90.000 đô la cho các khoản chi phí khác. Mặc dù Solomon ấn tượng với sự cả gan của Trump, lời đề nghị của Trump vẫn bị bác bỏ.

Tình tiết đó gợi lên những câu hỏi tại sao một điểm mốc lớn của thành phố lại có thể đặt theo tên một chủ đầu tư xây dựng căn hộ ngoại thành, người mà ngoại trừ một vài sự việc đã giúp ông tỏa sáng, cũng không phải một nhân vật công chúng nổi bật gì. Donald trả lời rằng gia đình mình xứng đáng danh dự đó vì “nếu không phải nhờ tôi, thì đã không có trung tâm hội nghị ở thành phố này”. Đây là một lời khẳng định không cách nào chứng minh được, nhưng một nhà phê bình Trump đồng ý rằng ông là một phần quan trọng trong việc lựa chọn vị trí Đường 43, vì lợi ích của chính mình mà thôi. Thành viên hội đồng thành phố Henry J. Stern nói với The New York Times “Donald làm việc cùng với những bè đảng vẫn đang tiếp tục đứng đằng sau thao túng mọi việc ở thành phố này. Ông ta có các mối liên hệ với bộ máy Đảng Dân chủ Brooklyn đã tạo ra Hugh Carey thông qua bố mình. Roy Cohn là luật sư của ông ta. Ông ta đổ rất nhiều tiền vào các chiến dịch chính trị”.

Tờ báo không trích dẫn bất kỳ ai phản đối phân tích của Stern. Xét khoản 135.000 đô la gia đình Trump quyên tặng cho Carey (tương đương 550.000 đô la năm 2015), Stern đã nói đúng về khoản tiền chính trị. Và Cohn, người không ngừng gây tranh cãi quả thực từng là luật sư của Trump. Quả vậy, Cohn quan trọng với Trump tới nỗi ông giữ một bức ảnh Cohn trong kiểu dáng một kẻ băng đảng bí hiểm – mắt đỏ ngầu, da sẹo, và biểu hiện vô cảm – chỉ để chìa ra cho những người ông muốn đe dọa xem. (Khi ông lôi nó ra khỏi ngăn kéo cho kỹ sư Barbara Res xem, nó gợi cho bà về một hình ảnh quỷ Satan.) Cohn, đáp lại cuộc gọi từ một phóng viên tờ The Times, xác nhận rằng tiền của Trump được đổ hào phóng vào các chiến dịch chính trị, nhưng chỉ vì “đó là một phần của cuộc chơi”, cuộc chơi của tất cả các chủ đầu tư xây dựng lớn. Độc giả dễ dàng tin vào điều này. Điều khó tin là khẳng định của Cohn rằng thân chủ của ông “không cố tình kiếm lợi gì từ việc đó”. Trong lịch sử lâu dài của chính trường Mỹ, ít có nhà quyên tặng lớn nào, và Donald Trump là một nhà quyên tặng lớn, đem ủng hộ tiền cho các ứng cử viên mà không kỳ vọng đổi lại lấy gì từ những người trúng cử. Ít nhất, họ kỳ vọng có thể tiếp cận những người họ giúp đưa vào chính quyền, trong trường hợp ví dụ như cuộc gặp gỡ với thị trưởng New York, có thể giúp làm mượt mà con đường dẫn tới một thương vụ bất động sản.

Cohn khiến công chúng tin rằng việc các chủ đầu tư đổ tiền cho các chính trị gia là quy luật rồi và không có việc này sẽ chẳng có gì được xây dựng cả. Thực tế mà nói, trong khi những người như Donald Trump chơi trò kịch nghệ lỗi thời như Cohn miêu tả, đó gần như không phải yêu cầu bắt buộc cho những ai tìm kiếm giấy phép xây dựng và phê duyệt quy hoạch. Ví dụ, Olympic Tower không dính dáng tới bất kỳ vụ quyên tiền nào, và khi Công ty Bất động sản Boston xây dựng một tòa tháp khổng lồ ở Đường 52 và Đại lộ Lexington, công ty đến từ ngoài thị trấn này không có mối liên hệ thực sự nào với chính quyền thành phố. Ở những dự án này cũng như các dự án khác, điều quan trọng là những quy tắc và quy định thực tế quản lý xây dựng chứ không phải đặc quyền chính trị hay thiên vị cá nhân. Thời kỳ sau vụ bê bối Watergate, thời kỳ của cải cách chiến dịch - tài chính và sự tiếp cận nhiều hơn của công chúng tới hồ sơ chính phủ, sự kết thân theo phong cách của Plunkitt mỗi năm qua đi càng ít có giá trị hơn.

Thành công của Trump ở khu đất Commodore đem đến cho ông uy tín lớn khi theo đuổi giấc mơ ở một tòa nhà trên Đại lộ 5. Công ty Bảo hiểm Equitable Life, một trong những chủ cho vay của ông trong dự án Hyatt, sở hữu mảnh đất dưới chân cửa hàng Bonwit Teller, và khi ông tiếp cận các nhân viên trong công ty, họ đồng ý giúp công ty trở thành đối tác của ông trong tòa nhà mới ở khu đất này. Tới tháng 11 năm 1978, Trump đã hoàn thành xong các buổi thảo luận với ban quản trị của công ty mẹ Bonwit và giành được miễn phí quyền chọn mua quyền thuê mảnh đất với giá 25 triệu đô la. Thỏa thuận này cho ông cơ hội sáu tháng để đàm phán, hấp dẫn, hoặc không thì thao túng để đạt được mục tiêu của mình. Nếu thất bại, ông cũng chẳng mất một đồng. Nếu thành công, ông có thể thay đổi cả đường chân trời Manhattan.

Trong lúc các đối tác của ông ở Equitable theo dõi và chờ đợi, Trump tuyển mộ Der Scutt để tác động tới lý trí và tình cảm vị chủ tịch tám mươi tuổi của Tiffany là Walter Hoving. Nhiều năm qua, thành công của Tiffany phụ thuộc vào tính kẻ cả của Hoving, điều giúp đảm bảo các khách hàng rằng họ đang nhận được những món hàng tốt nhất từ những nhà buôn danh tiếng nhất. (Hoving sở hữu một khí chất hơn người khiến khách hàng có thể cảm thấy may mắn vì có cơ hội được dâng tiền của mình cho ông ta.) Quyết tâm lợi dụng sự hết lòng của vị chủ tịch già với truyền thống và sự tao nhã tinh tế, Trump yêu cầu Scutt phác họa những bản vẽ gớm ghiếc về một tòa nhà trên mảnh đất Bonwit và đưa cho Hoving để minh họa về những thiết kế có thể dùng để tận dụng tốt nhất mảnh đất.

Bản vẽ của Scutt giúp Trump thực hành chút nghệ thuật đánh vào tâm lý đối thủ mà sau này trở thành một phần chiêu bài quen thuộc của ông. Bằng cách đề xuất thứ gì đó có vẻ đáng sợ hoặc thái quá, ông thể hiện được lập trường khiến mình trông có vẻ linh hoạt và hợp lý hơn khi thương lượng hướng về mục tiêu thực sự của mình. Trong cuộc trao đổi với Hoving, Trump đưa ra hình ảnh về một tòa nhà xấu xí và rồi giải thích rằng mình có thể xây dựng một công trình kiến trúc đẹp hơn nhiều, hợp với khung cảnh xung quanh hơn nhiều, nếu Hoving bán cho ông quyền tĩnh không của Tiffany. Hoving mau chóng trao cho Trump những gì Trump cần, thay mặt công ty nhận lời hứa 5 triệu đô la và sự bảo đảm rằng cửa hàng của ông sẽ không bị làm giảm giá trị bởi một vị hàng xóm xấu xí kề bên.

Tòa cao ốc Scutt vẽ cho khu đất Đại lộ 5 nghệ thuật hơn hay không là phụ thuộc vào thiết kế zigzag đem đến cho mỗi đơn vị nhà ở tầm nhìn thành phố từ hai hướng. Cách thức sáng tạo này khiến chi phí xây dựng đắt hơn cấu trúc khối hộp đơn giản, ví dụ như Olympic Tower, nhưng với tầm nhìn như vậy, các căn hộ có thể bán với giá cao hơn. Và cũng chính điều này khiến nó trở thành tòa nhà cột mốc. Từ xa, những tầng trên cao sẽ trông như lưỡi cưa làm từ những tấm kính đen. (Như Barrett đưa tin, Scutt sau này nói Trump từng dặn để riêng một căn hộ ở đây cho ông sử dụng trong trường hợp hôn nhân của ông, mới chỉ bắt đầu vài năm trước, kết thúc bằng cuộc ly hôn.)

Mặc dù nhìn từ xa trông có vẻ mảnh khảnh, người đi đường có thể thấy lớp nền móng khổng lồ nhô lên từ vỉa hè và dòng chữ TRUMP TOWER sơn vàng, in hoa treo trên cửa lối vào. Bên trong, ở tầng sảnh, các vị khách có thể thấy sân bên trong vút cao, một khu mái vòm mua sắm thượng lưu, và nước chảy xuống từ những bức tường. Được xây bằng đồng sáng bóng và đá cẩm thạch hồng sáng loáng, không gian cộng đồng gợi vẻ kiên cố và nét quyến rũ hào nhoáng, lại có chút gì đó như một sòng bạc lẫn với một ngân hàng.

Những điều luật quy hoạch cho phép Trump xây dựng tòa tháp cao 62 tầng cũng cho phép IBM và AT&T xây dựng với quy mô tương tự trong khu dân cư. Cả ba cấu trúc hùng vĩ này ngả bóng xuống những người hàng xóm xung quanh và bổ sung thêm dân số đáng kể vào một phần vốn đã đông đúc ở Manhattan. Một nhóm chống đối hòa nhã có tên gọi Ủy ban Cân bằng Bùng nổ Xây dựng New York chỉ ra những vấn đề này khi chỉ trích sự phát triển quá mức trong khu vực. Ủy ban được lãnh đạo bởi một người môi giới chứng khoán tài giỏi và một chủ ngân hàng đầu tư, nhưng chưa kêu gọi được quá nhiều sự ủng hộ. Khu dân cư họ tìm cách bảo vệ rất giàu có và riêng biệt, không có bất cứ kiểu người tầm thường nào muốn thu hút sự cảm thông của xã hội. Tại sao một người New York bình bình, đi tàu điện ngầm và sống ở khu phố ngoại ô, lại quan tâm triệu phú này đang ảnh hưởng xấu đến triệu phú khác chứ? Vài người thậm chí còn rất đề cao các dự án phát triển mới vì đã đem đến việc làm trong khi những người quyền lực và đặc quyền sống gần bên lại thấy phiền lòng và bực mình.

Là tòa tháp cao nhất, và rõ ràng là thiết kế khéo léo nhất trong số những tòa nhà lớn mới xây dựng, Trump Tower hứa hẹn với các đối tác phát triển rằng họ sẽ thu được những khoản lợi nhuận lớn trên khoản đầu tư. Tuy nhiên, là con trai của một người bố vẫn cẩn thận nhặt những chiếc đinh người thợ mộc làm rơi vãi, ông tiếp cận dự án 100 triệu đô la với thái độ coi trọng từng đồng tiền. Sau khi ban quản lý của Bonwit Teller thực hiện thương vụ bán phá sản và trao chìa khóa cho Trump, ông mời công chúng tới tòa nhà để mua lại ít đồ nội thất còn sót lại, bao gồm cả rèm mành, bóng đèn, và cả những tấm gương đã được khoan vít vào tường. Khi được hỏi về vụ bán hàng, Trump có thể nói nó mang đến khoản lời ròng bao nhiêu – 5.000 đô la – và gọi con số đó là “một sự ngạc nhiên bé nhỏ tuyệt vời”.

Sau khi tòa nhà Bonwit được kiểm tra kỹ lưỡng, việc phá dỡ được thực hiện bởi Kaszycki & Sons of Herkimer, New York, nhà thầu chào giá thấp nhất trong số mười hai nhà thầu muốn nhận công việc này. Đây không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Vị trí của tòa nhà đã loại trừ khả năng sử dụng cầu phá bê tông hay thuốc nổ. Thay vào đó, tòa nhà sẽ phải dỡ từ trong ra ngoài, với đội phá dỡ bắt đầu từ tầng trên cùng và ném gạch theo trục thang máy. Công trình còn phức tạp hơn bởi những trang trí ở phía Đại lộ 5 của tòa nhà – một tấm lưới trang trí mạ kền đặc vô cùng tinh xảo, và hai dải trang trí khắc họa tượng phụ nữ bán khỏa thân – vô cùng có ý nghĩa về mặt nghệ thuật.

Các nhà môi giới nghệ thuật ở Đại lộ 5 đánh giá điêu khắc của Bonwit quan trọng ngang với công trình nghệ thuật kiến trúc của Trung tâm Rockefeller gần đó và so sánh giá trị của chúng với đôi cửa Lalique gần đây đã được bán với giá 200.000 đô la. Der Scutt thấy chúng đẹp đến nỗi muốn cho chúng vào trong bản thiết kế không gian cộng đồng lớn ở tầng trệt của tòa nhà mới. Trump lại muốn một vẻ đẹp hiện đại hơn và bảo Scutt ông không muốn một phần của Bonwit được sử dụng trong tiền sảnh của mình. Nhưng sau khi hiểu được giá trị của chúng, ông hứa sẽ cứu chúng và quyên tặng cho Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. Lời hứa này đã cứu các quan chức ban Kế hoạch Thành phố khỏi một phen thương lượng với Trump để bảo tồn các tác phẩm.

Thomas Macari, người làm việc cho Trump Organization, nói rằng có thể dỡ bỏ tấm lưới trang trí khá dễ dàng. Được cố định vào tấm đá trên lối vào cửa hàng, nó có thể dễ dàng với tới và được gắn vào tường bằng những cái chốt thô sơ. Dải trang trí lại là một vấn đề khác. Chúng được khắc từ đá vôi gắn chặt vào phía mặt trước của tòa nhà, cao hơn 50 foot tính từ vỉa hè. Tuy nhiên, Macari chắc chắn chúng có thể được cắt bỏ khỏi bức tường, đỡ trên một nền gỗ xây dựng đặc biệt, và hạ dần xuống đường bằng cần trục. William Kaszycki, một người di cư Ba Lan, người thành lập công ty phá dỡ này, lại không chắc chắn đến vậy. Khi được hỏi liệu ông có kéo xuống không, ông nhún vai và nói, “Để xem đã”.

Kaszycki đưa ra mức giá thầu thấp nhất cho công việc này dựa trên doanh thu có thể thu về từ việc mua bán phế liệu và việc sử dụng có kế hoạch hàng trăm lao động Ba Lan không giấy tờ, quản lý bởi hai mươi bốn người có kinh nghiệm đến từ Công đoàn Phá dỡ nhà Địa phương 95. (Công đoàn địa phương bị kiểm soát bởi ông trùm tội phạm có tổ chức Vincent “Chin” Gigante. Vào năm 1984, hai viên chức Công đoàn 95 bị buộc tội kiếm tiền phi pháp và tống tiền.) Họ được gọi là “Quân đoàn Ba Lan”, bắt đầu tháo dỡ tòa nhà Bonwit trước cả khi Kaszycki nhận được giấy phép phá dỡ. Họ làm việc trong điều kiện không có các biện pháp bảo hộ thông thường như mũ bảo hộ, kéo đổ hết các bức tường và sàn nhà cho đến khi chỉ còn lại thép, bê tông và đá.

Những người đàn ông trong “quân đoàn” làm việc bảy ngày mỗi tuần, mười tám giờ mỗi ngày để đáp ứng lịch trình của chủ. Khi không làm việc, họ nghỉ trong một căn nhà chật chội mà Kaszycki cung cấp, hoặc chính trên sàn nhà của tòa Bonwit. Tiền lương của họ, thường thấp hơn nhiều so với mức giá công đoàn, lâu lâu mới được thanh toán một lần. Đôi khi họ được trả lương bằng rượu vodka thay vì tiền. Những lời phàn nàn được đáp lại bằng những đe dọa trục xuất. Khi đình công giao thông diễn ra ở thành phố, nhiều người trong số này đi bộ mỗi ngày từ Brooklyn đến Midtown Manhattan chỉ để đến chỗ làm. Những người bỏ việc ngay lập tức được thay thế bởi một trong hàng tá người Ba Lan vẫn xuất hiện ở công trường mỗi ngày để tìm việc.

Kiệt sức, và bị đối xử tệ bạc, công nhân Ba Lan không được nhận tiền lương, lợi ích và những hình thức bảo hộ khác mà công nhân công đoàn vẫn được hưởng. Cuối cùng, một thẩm phán trong vụ kiện dân sự đã phát hiện việc bóc lột này được cho phép bởi “thỏa thuận ngầm” giữa Trump Organization và Công đoàn Phá dỡ nhà Địa phương 95, và các bên cuối cùng cũng dàn xếp được vụ việc. Nhưng vào thời điểm đó, người lao động Ba Lan phải làm việc với tốc độ quá nhanh dễ dẫn đến tai nạn trong khi vẫn phải khổ nhọc tận dụng đồng thau, đồng và thép để bán cho những người tái chế với giá vài đồng mỗi pound. Việc Kaszycki phụ thuộc vào những hóa đơn bán hàng này để có được phần lớn lợi nhuận cho thấy ông ta phải chịu áp lực thế nào trong việc cắt giảm chi phí. Ông nói với The New York Times rằng việc bảo tồn công trình nghệ thuật ở phía trước tòa nhà tiêu tốn ít nhất thêm 2.500 đô la chi phí lao động, hay một nửa khoản lợi nhuận ròng kiếm được từ việc bán bóng đèn và gương của Bonwit. Tuy nhiên, quyết định chính không phải được đưa ra bởi Kaszycki, mà là bởi Trump, người đã chọn tiết kiệm thêm chút thời gian và chi phí, nên quyết định phá bỏ công trình nghệ thuật đó.

Vào thứ Tư, ngày 4 tháng 6 năm 1980, Peter Warner nhìn qua cửa sổ văn phòng ở Đại lộ 5 và thấy những người công nhân dùng công cụ điện cắt qua một dải đá trang trí và đang bắt đầu cắt sang dải khác. Là chuyên gia nghiên cứu của một công ty kiến trúc, Warner thường ngắm nhìn các công trình nghệ thuật từ nơi làm việc ở tầng thứ mười hai của mình và đọc được tin rằng chủ mới của khu đất Bonwit sẽ cứu chúng. Ông lấy làm ngạc nhiên khi thợ của Kaszycki nhanh chóng cắt cả hai dải đá và đẩy chúng xuống dọc tòa nhà. Warner, người coi các tác phẩm đó là những di tích lịch sử của thành phố, sau đó nói với The Times rằng khi ông thấy chuyện đang xảy ra “Tôi không thể nào tin vào mắt mình”.

Việc phá hỏng những dải trang trí kiến trúc của Bonwit có thể sẽ chẳng thành vấn đề nếu Trump không hứa giữ gìn chúng. Nhưng ông đã đưa ra cam kết này, và khi các tác phẩm điêu khắc biến mất, báo chí bắt đầu đặt ra những câu hỏi. Những cuộc gọi tới Donald Trump đều không người nghe máy, nhưng một người tên John Baron, người nhận mình là Phó chủ tịch của Trump Organization, có nói chuyện với phóng viên. Ông giải thích rằng ba nhà thẩm định khác nhau đã thống nhất các công trình này “không có giá trị nghệ thuật” và nếu bán sẽ thu về chưa đến 9.000 đô la. Việc tháo dời, đóng gói và vận chuyển cẩn thận những tấm trang trí này sẽ mất tới 32.000 đô la, thêm nữa sự trì hoãn dự án phá dỡ sẽ làm tổn thất 500.000 đô la chi phí tăng thêm và doanh thu bị mất. Xét những khoản tiền liên quan, ông kết luận, “giá trị của những tấm đá này không đủ lớn để bù đắp lại nỗ lực cứu chúng”.

Ashton Hawkins của Bảo tàng Metropolitan phản đối kết quả thẩm định của Baron và nói, “giá trị tiền tệ của chúng không phải là những gì chúng tôi hứng thú. Phòng nghệ thuật thế kỷ XX muốn có là bởi giá trị nghệ thuật của chúng”. Với việc những tác phẩm đã trở thành gạch vụn, giá trị thực sự của chúng trở thành vấn đề bàn cãi. Nhưng nếu Ashton Hawkins muốn gặp John Baron để nói chuyện về sự trân trọng của mình với nghệ thuật hiện đại, ông có khi còn phải gặp những trở ngại lớn hơn. Trở ngại thách thức nhất trong số đó là John Baron, ít nhất là người đại diện của Trump Organization, không hề tồn tại.

Mặc dù thỉnh thoảng xuất hiện trên báo chí, John Baron (đôi khi là Barron) là cái tên mà Trump và ít nhất là một trong những nhân viên của ông giấu kín khi họ không muốn danh tính của mình gắn với một lời tuyên bố nào đó. John Baron từng gọi cho một luật sư và đe dọa kiện trả đũa ông ta vì những lời buộc tội chống lại Trump thay mặt các thành viên Công đoàn Phá dỡ nhà. Baron cũng đáp lại một lời đồn bằng cách nói “Dù ông Trump thích dùng bữa tại Club 21, ông hoàn toàn không có hứng thú mua lại nơi này”. Và John Baron đã nói, “Chúng tôi không biết chuyện gì xảy ra với nó”, khi phóng viên gọi để hỏi về dải trang trí của Bonwit, vốn được cho là sẽ được bảo tồn. The Times trong một bài báo đã nói rằng “nhiều nỗ lực liên lạc với ông Trump trong suốt ba ngày qua đều không thành công”.

Baron là một nhân vật hư cấu hữu dụng, một trong những chiêu bài của Fred Trump. Thời của mình Fred đã sử dụng cái tên Ông Green để giấu danh tính bản thân khi gọi cho một số người nhất định. Mưu mẹo này quen thuộc với cả đại gia đình tới mức một anh rể cũng là luật sư thường nói với Donald mình băn khoăn sau khi có trát gọi hầu tòa thì John Baron sẽ ốm và chết nhanh đến mức nào.

Bên ngoài gia đình và công ty, John Baron được trích dẫn trên báo chí như thể người thật như công trình bê tông đã bắt đầu mọc lên ở Đại lộ 5 ngay sau khi những mảnh vụn cuối cùng của tòa Bonwit được kéo đi. Công trình được giám sát bởi kỹ sư Barbara Res, người giám sát chính trong dự án Commodore/Hyatt, nơi bà là một trong ba phụ nữ duy nhất ở dự án và cũng là người duy nhất thực sự rời khỏi văn phòng và đi khảo sát công trường. Trong môi trường làm việc toàn đàn ông như vậy, nơi mà những người thợ dùng những cột trụ làm chỗ đi tiểu và vứt đầy thang máy với những tờ báo người mẫu khỏa thân, Res gần như liên tục bị quấy rối. Bà làm công việc của mình rất tốt, tranh luận ầm ĩ với người lao động công đoàn hay vô số các nhà thầu phụ, tới nỗi Trump thuê bà về để điều hành việc xây dựng tòa tháp Đại lộ 5 mặc dù bà khi đó mới chỉ ba mươi mốt tuổi. Điều này nghĩa là bà cũng tầm tuổi của Trump và có thể giải thích được tại sao ông sẵn lòng thuê bà, bất chấp sự thiếu kinh nghiệm.

Được xây dựng hầu hết bằng bê tông, nghĩa là những thay đổi về thiết kế có thể được kết hợp ít nhiều trong lúc đang xây dựng, Trump Tower bắt đầu mọc lên từ nền móng thậm chí trước cả khi bản vẽ các tầng bên trên của kỹ sư được phác thảo. Với chỉ hai năm để hoàn thành công trình, Res chịu sức ép bởi lịch trình và kế hoạch cạnh tranh của Trump. Theo Res, Trump muốn quảng bá tòa nhà của mình là đẹp nhất ở bất cứ nơi đâu, trong khi lại cũng muốn có thể tiết kiệm tiền bất cứ chỗ nào có thể. Trong cuốn sách năm 2013 của mình, Res viết rằng Trump trang bị cho một số căn phòng với những thiết bị và đồ đạc mà bà coi là quá bình thường.

Mặc dù Res bị ép phải tiết kiệm tối đa đối với phần thiết kế bên trong các căn hộ, không gian cộng đồng ở Trump Tower lại được xây dựng vô cùng ấn tượng. Đá cẩm thạch đỏ Breccia Pernice quý hiếm trở thành dấu ấn đặc trưng của tòa nhà. Res và Ivana Trump tới tận Ý để thăm mỏ đá và các cửa hàng sản xuất ra loại đá đó. Họ rẽ ngang tới Monte Carlo, nơi họ tới thăm Verina Hixon, một người bạn chuyên đi thăm thú thế giới bằng máy bay phản lực của Ivana. Mặc dù tham dự nhiều buổi giao lưu xã hội, Res chưa bao giờ cảm thấy mình lạc lõng như khi họ gặp nhau ở Riviera. Bà nhận thấy sự khác biệt nhiều nhất là khi ngồi đằng sau chiếc Rolls- Royce di chuyển chậm chạp qua đường phố chật chội. Người lái xe chỉ đám những “con sâu bệnh” không thuộc về Monte Carlo bởi họ không đủ giàu có và đăm chiêu nghĩ về việc bắn chết họ bằng súng trường để dẹp sạch đường. Khi Res sau này viết trong cuốn hồi ký tự xuất bản, những lời bình luận này khiến bà kinh hãi và buộc bà phải chấp nhận rằng “có những người trên thế giới này thực sự nghĩ mình tốt hơn kẻ khác”.

Cảm giác không thoải mái, thậm chí là mất phương hướng mà Res thỉnh thoảng cảm nhận khi tới thăm thế giới của gia đình Trump cũng được nhiều người làm việc cho gia đình ông cảm nhận. Mặc dù những chuyến bay vượt Đại Tây Dương trên chiếc máy bay Concorde và những cuộc gặp gỡ người giàu, người nổi tiếng là phần đi kèm công việc của Res, nhưng những thứ say mê này không thực sự làm bà thích thú. Chúng đi kèm với điều kiện kết quả công việc, và điều này nghĩa là có cả khả năng hòa hợp với Ivana, Donald, và cả bố ông. Năm 1980, Fred Trump đã bảy mươi lăm tuổi, và gần mười lăm năm trôi qua kể từ lần cuối cùng ông tự mình xây dựng gì đó. Ông đã làm tốt nhất để thể hiện bản thân là người chủ động và người đứng đầu. Ông nhuộm mái tóc hoa râm và bộ ria màu nâu đỏ, xông vào các buổi họp, và cố đốc thúc hết người này đến người kia. Fred Trump đặc biệt mạnh mẽ khi liên quan tới hợp đồng công trình bê tông của Trump Tower, mà ông hướng về công ty từng làm cho mình trong quá khứ, Dic- Underhill Concrete.

Giá bê tông ở Manhattan cao hơn bất cứ thành phố nào trên cả nước. Hầu hết khoản chênh lệch, cao tới tận 70%, bị gây ra bởi sự thống trị của tội phạm có tổ chức ở mọi khía cạnh của việc kinh doanh, mà theo địa lý thì dễ dàng kiểm soát tới mức ngạc nhiên. Bê tông phải được giao và đổ dưới hai tiếng sau khi được sản xuất. Yêu cầu kỹ thuật cộng thêm vấn đề đường phố tắc nghẽn ở Manhattan nghĩa là những nhà cung cấp đáng tin cậy chỉ có thể là con số ít ỏi nằm trong phạm vi khu phố hoặc ở quận Queens gần đó.

Số ít những nhà kinh doanh này thuộc về một liên hiệp bị nhóm băng đảng quản lý, lừa đảo bỏ thầu bằng cách chia công việc cho nhau trong hội. Các công đoàn cung cấp công nhân đổ bê tông và lái xe tải chở xi măng cũng chịu ảnh hưởng của nhiều ông trùm tội phạm khác nhau. Chủ đầu tư nào kháng cự lại liên hiệp sẽ phải chịu các vụ tấn công hỏa hoạn, trộm cắp thiết bị, vật tư và tạm dừng công trình. Xuôi theo là phương án an toàn hơn và sau cùng là rẻ hơn.

Mặc dù theo như Trump tuyên bố, tòa nhà không phải là tòa bê tông lớn nhất thế giới, Trump Tower cần 90 nghìn tấn bê tông ở mức giá 22 triệu đô la (63 triệu đô năm 2015). Khi can thiệp vào quyết định hợp đồng, Fred Trump có thể không biết liệu liên hiệp có ý định để công việc này cho Dic-Underhill làm hay không. Thực tế, thời điểm đó, giới băng đảng không còn kiểm soát việc kinh doanh bê tông như cách ở thời Fred vẫn còn làm kinh doanh. Tuy nhiên, Res nhận thấy hai vụ đốt phá ở công trường cho thấy có ai đó đang phật lòng. Vụ đầu tiên phá hủy một máy phát điện giá trị nhưng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc xây dựng. Vụ thứ hai, xảy ra vào ngày 29 tháng 1 năm 1982, nghiêm trọng hơn nhiều.

Res nhớ lại, bà bị đánh thức sáng hôm đó bởi cuộc gọi lúc năm giờ rưỡi sáng từ Ivana Trump, nói “Tòa nhà đang cháy”. Khi Res tìm được cách băng qua con đường bị chặn và những xe cứu thương thì vụ cháy đã được dập tắt. Một người điều khiển cần trục vào buồng lái chuẩn bị cho ngày làm việc bị mắc kẹt khi ngọn lửa nuốt chửng mấy khuôn bê tông cạnh chân cần trục. Res dõi theo thấy những người thợ cứu hộ đã giúp ông ta xuống đất an toàn.

Một tầng của tòa nhà bị phá hại nghiêm trọng bởi vụ hỏa hoạn. Những tầng khác cũng bị ảnh hưởng do nước dùng để dập lửa. Vụ việc này đã trì hoãn xây dựng mất hai tháng.

Mặc dù vụ hỏa hoạn mang đến truyền thông tiêu cực, các vấn đề cố ý đốt phá và mưu đồ quanh công trình bê tông là chuyện thường ngày với các chủ đầu tư ở New York thập niên 80. Điều bất thường hơn là những dàn xếp quanh co và vô cùng phiền phức Trump đã thực hiện để bán căn hộ cho Verina Hixon, người đã tài trợ cho Barbara Res và Ivana một chuyến thăm hoành tráng quanh Monte Carlo. Với sự trợ giúp các khoản thế chấp nhà đất chính Trump sắp xếp, Hixon mua vài căn hộ và bắt đầu xây dựng nội thất cầu kỳ bên trong, bao gồm cả một bể bơi trong nhà. Khi công việc hoàn thành, Hixon thường bắt gặp đi cùng với người đứng đầu các công đoàn xây dựng thành phố, John Cody, người đã cho bà 500.000 đô la để mua các căn hộ của Trump.

Là kẻ hung hăng có tiếng và có mối liên hệ với nhóm băng đảng, Cody có đủ quyền lực phá hủy cả một dự án của một chủ xây dựng bằng cách làm chậm trễ việc giao bê tông và phá hỏng bất cứ phần nào của công trình. Nếu ông ta không bằng lòng với một nhà thầu ống nước, những người vận hành thang máy có thể từ chối chở ống nước và đồ đạc tới các tầng cao hơn. Một đơn vị thi công sàn lách luật lệ có lợi cho thợ mộc công đoàn phát hiện ra khi mình không để ý thì các dụng cụ điện và gỗ ở công trường không cánh mà bay. Cody, người đã bị bắt tám lần và kết tội ba lần, coi Roy Cohn là bạn và là cố vấn luật pháp của mình. Cody nói Trump thích dùng Cohn làm người trung gian cho các cuộc gặp giữa họ. Trump thỉnh thoảng miêu tả Cody là “một kẻ tâm thần, kẻ điên…”. Nhưng khi cần thiết, Trump rất hợp tác với người đàn ông đó và làm vui lòng bạn gái của hắn ta là Hixon.

Mối quan hệ làm việc của Trump với Cody trở nên hữu dụng với Trump khi Cody thông báo trước cho ông vài tháng về một cuộc đình công sẽ làm bế tắc tất cả dự án xây dựng trên khắp thành phố mùa hè năm 1982.

Cody thường tới Trump Tower để giúp Verina Hixon xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình trang trí thái quá cho các căn hộ của bà. Trong số những danh mục đặc biệt bà thêm vào là bể bơi, bể bơi duy nhất trong cả tòa nhà cần phải đổ thêm bê tông. Những kế hoạch thay đổi không ngừng của Hixon khiến bà luôn xảy ra mâu thuẫn với người của Trump, nhưng nhờ sự trợ giúp của Cody, thường bà đều muốn gì được nấy. (Theo Hixon, khi bà và Cody yêu cầu khoảng trống vốn dành riêng cho tiền sảnh thêm vào khu nhà ở của mình, Trump nói, “Bất kỳ điều gì anh muốn, John ạ”.) Tất cả mọi đối xử đặc biệt chấm dứt vào tháng 12 năm 1982 sau khi Cody bị buộc tội và tống giam vì tội kiếm tiền phi pháp. Hixon và Trump sau đó đấu đá nhau với những trận tranh cãi pháp lý hơn nửa thập kỷ. Sau khi chậm thanh toán các khoản bảo dưỡng lên tới 300.000 đô la, Hixon phá sản và để mất các căn hộ vào tay chủ nợ.

Sinh ra ở châu Âu và dường như có tiền, Hixon là kiểu người mua mà Donald Trump muốn đưa tới Trump Tower. Ông đã hình dung tòa nhà như nam châm thu hút những người siêu giàu, bao gồm cả những người sống ở các tòa nhà rải rác khắp thế giới. Những người giàu có luôn tìm kiếm sự xa hoa và thoải mái, nhưng phần lớn đều theo đuổi những phần thưởng này với chút dè dặt, chỉ để trông có vẻ nhã nhặn quý phái. Thói quen này thống trị hàng thập kỷ sau Thế chiến II, khi khoảng cách giữa người giàu và những người còn lại được thu hẹp, và việc bàn luận về tiền lương hay tài khoản ngân hàng được coi là hành vi ứng xử kém. Thập niên 70, khi bùng nổ thời hậu chiến chấm dứt và người giàu bắt đầu chiếm phần lớn hơn tài sản trên thế giới, phong cách sống và hành vi của họ trở thành đối tượng cuốn hút công chúng. Truyền hình đem đến cho người Mỹ một loạt các chương trình – Dallas, Dynasty, Falcon Crest – đào sâu

vào đời sống như vở opera của những nhân vật giàu có, và Đại lộ Madison loại bỏ tầng lớp lao động khỏi các mục quảng cáo. Từ tỷ lệ cao 25% vào năm 1970, tỷ lệ quảng cáo mô tả đời sống người dân lao động Mỹ trượt xuống còn 11% vào năm 1980. Những người lao động chân tay ở Mỹ hiếm hoi xuất hiện trên tivi tới mức phim bộ Roseanne, mô tả một gia đình tầng lớp lao động ở Midwest, xuất hiện như một cuộc cách mạng khi được công chiếu lần đầu vào năm 1988.

Là một cựu diễn viên từng thuê biệt thự phô trương California từ những người bạn giàu có, Tổng thống Ronald Reagan là điển hình của nét tính cách “tốt nước sơn hơn tốt gỗ” của thời đại, mà nhà văn Kevin Phillips mô tả là “lễ ăn mừng phô trương sự giàu có”. Vào những năm 50, vợ của Richard Nixon, Pat, đã mặc bộ đồ nổi tiếng ông gọi là “áo choàng của một người Dân chủ tốt”, nhưng những năm 80 Nancy Reagan lại mặc đồ lông thú. Tiệc mừng nhậm chức của Reagan rất xa hoa lãng phí, đặc biệt là khi so với phong cách giản dị của người tiền nhiệm Jimmy Carter, cố vấn và bạn bè của Reagan đều đến từ những thành phần cấp cao của nền kinh tế. Bằng những cách này, và nhiều cách khác nữa, phong cách Reagan đặt dấu chấm hết cho ý niệm những năm 50, được tạo ra trên các tạp chí như Photoplay, rằng người nổi tiếng cũng giống như người thường. Tới những năm 80, tài sản lớn, hay ít nhất một lối sống ám chỉ như vậy, trở thành cột mốc của thành công thực sự và thậm chí còn là tính cách đạo đức. Tổng thống Carter, người thường chỉ trích chủ nghĩa vật chất là “tiêu xài và tự hưởng thụ”, được coi là sai lầm về nền kinh tế. Trong công thức của Reagan, mọi người có thể thả lỏng và cho phép cắt giảm thuế, tăng chi tiêu quốc phòng và giảm mạnh trợ cấp cho người nghèo để có thể thần kỳ vực dậy tầng lớp trung lưu. Khi các nhà kinh tế học nói rằng chính quyền không thể thực hiện được điều này, vị tổng thống không chỉ đưa ra những lập luận vững chắc mà còn dùng những từ ngữ khiến ông trông như một diễn viên đang đọc lời thoại từ kịch bản. “Có, chúng ta có thể”, ông nói với niềm tự tin lớn lao, “và, vâng, chúng ta sẽ làm được”.

Reagan chỉ nhiệt tình nửa vời với sự thật mà thôi. Ông vẫn tuyên bố mình tự viết những bài phát biểu, mặc dù sau đó người ta chỉ ra rằng ông không phải vậy, và ông thường có thói quen trích dẫn kinh ngụy tạo bên cạnh các sự kiện, thách thức người nghe dám phân biệt được chúng. Cuối cùng thì cách nói này được nghệ sĩ hài châm biếm Stephen Colbert gán là “sự thành thật”. (Ông giải thích, “nó đến từ cảm giác, không phải từ thực tế sách vở”.) Trong thời của Reagan, nhà báo James Reston mô tả đó là phong cách phát biểu được nghĩ ra “để lẩn tránh sự thật”. Với sự bực tức, Chánh văn phòng Donald Regan đã coi việc trả lời các câu hỏi chất vấn về phát ngôn của tổng thống giống như phục vụ trong “ đội dọn phân theo sau đoàn diễu hành” của đoàn voi.

Trong khi vị tổng thống tạo ra quá nhiều thứ để “dọn”, các phương pháp của ông hiệu quả tới mức bất chấp thâm hụt ngân sách lên tới mức kỷ lục, ông vẫn xây dựng được tiếng tăm không thể chối bỏ với tư cách một nhà bảo thủ tài chính. Cuối nhiệm kỳ tổng thống của ông, tổng thâm hụt liên bang đã tăng gấp ba lần. Tiền lương theo giờ giảm dần trong những năm Reagan tại vị và những công việc lương cao trong nhà máy đã biến mất, những người làm việc bị sa thải phát hiện ra rằng những công việc dịch vụ mới, nếu có, được trả lương thấp hơn nhiều. Dưới hoàn cảnh như vậy, những người lao động không thể chu cấp được cho gia đình theo cách bố họ vẫn làm những năm 50 và 60. Sự khác biệt được tạo ra, một phần là do khoản thu nhập của những người vợ và người mẹ cùng tham gia vào lực lượng lao động với số lượng lớn hơn mỗi năm. Thêm vào đó, người ta cũng vay mượn nhiều hơn để duy trì mức sống tiêu chuẩn. Sau mức sụt giảm gây ra bởi cuộc suy thoái 1981– 1983, nợ thẻ tín dụng bắt đầu tăng cao và kéo dài không ngừng cho đến tận năm 2000.

Với tất cả công việc vất vả và việc chạy vạy vay mượn, người Mỹ cảm thấy bị áp lực khủng khiếp. Dẫu vậy giấc mơ về sự giàu sang bất ngờ, đạt được bằng cách khéo léo, vẫn giữ nguyên vẻ mê hoặc của nó. Các chương trình quay xổ số của chính phủ, trước đó chỉ có ở New Hampshire và Puerto Rico, đã lan nhanh khắp cả nước.

Với những người muốn nhiều cơ hội tốt hơn, những người quảng cáo trên truyền hình chào mời các khóa học đầu cơ bất động sản, thúc đẩy người xem sử dụng OPM (other people’s money) – tiền của người khác – để vay kết hợp các khoản đầu tư cá nhân vào bất động sản. Năm 1984, một trong những cuốn sách bán chạy nhất ở Mỹ là Nothing Down: How to Buy Real Estate with Little or No Money Down. Là một bản sao y hệt của ngôi sao phỏng vấn truyền hình Albert Lowry, tác giả Robert G. Allen khẳng định mình đã đào tạo hai người chọn ngẫu nhiên từ một dãy người xếp hàng ở văn phòng thất nghiệp đủ để kiếm mỗi người 5.000 đô la trong 90 ngày. Năm 1987, ông thừa nhận gặp phải rắc rối tài chính sau khi chính quyền liên bang thế quyền bất động sản của ông để thu về 412.000 đô la thuế và các khoản phạt chưa trả.

Trong khi người nghèo và tầng lớp trung lưu vất vả mưu sinh nơi đất Mỹ, chính sách của Reagan lại giúp 1% những người tốp đầu tăng 74% thu nhập trong nhiệm kỳ của mình. Hầu hết đều dưới dạng lợi nhuận thu về trên vốn từ các khoản đầu tư mà, nhờ các cải cách của Reagan, chịu thuế suất thấp hơn nhiều. Số người với giá trị tài sản ròng trên 100 triệu đô la tăng gấp đôi trong những năm của Reagan, và số tỷ phú tăng gấp ba. Đây là những người có thể và sẽ vứt ra một triệu đô hoặc hơn cho một căn hộ ở Trump Tower. (Mặc dù một số căn hộ có giá thấp hơn, hơn chín mươi căn hộ khác trong tòa nhà được định giá ở mức 1 triệu đô la hoặc hơn.)

Số tiền mà những người giàu có bên ngoài mang tới New York là vô cùng quan trọng khi nền kinh tế thành phố dịch chuyển cơ cấu dần về kinh tế tài chính và dịch vụ. Thực vậy, như tất cả các thành phố lớn khác ở Vành đai công nghiệp phía bắc, New York đang đánh mất dần các công việc nhà máy ở tốc độ rất nhanh. Với tình hình như vậy, người giàu đại diện cho thứ gì đó như tài nguyên thiên nhiên có thể khai thác để trợ giúp những người bán hàng, tài xế, người trông cửa và thợ làm tóc. Những người làm dịch vụ này kiếm được ít hơn nhiều so với người làm tương đương trong ngành sản xuất, nhưng xu hướng này là không tránh khỏi. Những công việc tầng lớp trung lưu được trả lương cao đang biến mất khi của cải và thu nhập tập trung vào tầng lớp cao hơn của xã hội. Với tình cảnh như vậy, tốt hơn hết là nên sống và làm việc ở New York, nơi mà người giàu đầy rẫy và còn có thể vớt vát gì đó từ những con người này.

Ở nền kinh tế theo học thuyết của Darwin, việc Donald Trump sốt sắng theo đuổi những người có thể chi trả những khoản tiền lớn cho khu dân cư chỉ ở bán thời gian là một chiến lược kinh doanh khôn ngoan. Việc bán một căn hộ 2 triệu đô la cũng đòi hỏi thời gian và nỗ lực cũng gần bằng với việc bán một căn hộ 100.000 đô la. Thực tế thì những vụ mua bán cao cấp không mất nhiều nỗ lực lắm bởi người mua chỉ cần ký séc là có thể hoàn thành thương vụ. Nhưng giàu có không có nghĩa là khách hàng của Trump tinh tế và trải đời. Rất nhiều người vẫn phản ứng với những chiêu quảng cáo vốn hấp dẫn và lôi kéo họ vào thói hư vinh hay cảm giác không an toàn. Với suy nghĩ này trong đầu, Trump cho lan truyền tin đồn rằng Charles, hoàng tử xứ Wales, và vợ mình, Diana đang xem xét một thương vụ ở Trump Tower. Do Điện Buckingham từ chối bình luận những lời đồn về đôi vợ chồng, không ai trong giới chính quyền bác bỏ nó cả. Trump tán thưởng những khách hàng tiềm năng của mình bằng cách nói rằng Trump Tower được xây dựng “cho những người tuyệt nhất trên thế giới”, và ông hiếm khi bỏ lỡ cơ hội mượn danh tiếng người uy tín trong các nỗ lực marketing của mình. Những người tới thăm văn phòng kinh doanh căn hộ Trump Tower được xem một đoạn trình chiếu – hình ảnh của tòa nhà và môi trường xung quanh – với nhạc đệm là đoạn băng hát của Frank Sinatra.

Cuốn sách bán hàng giới thiệu các căn hộ hứa hẹn rằng Trump Tower (không phải 1600 Đại lộ Pennsylvania) là “địa chỉ danh giá nhất thế giới” và khuyến khích người đọc “hình dung về cuộc sống ở đây” trong một tòa cao ốc màu đồng được tách biệt an toàn với thế giới bên ngoài. Sau khi gợi nhớ người mua triển vọng rằng các gia tộc Astor, Whitney và Vanderbilt từng gắn bó với cả khu dân cư, bài quảng cáo nhấn mạnh cư dân sẽ vào Trump Tower qua lối vào “người ngoài hoàn toàn không thể vào được” và sẽ được chào đón bởi đội ngũ nhân viên tận tình chu đáo. Mỗi căn nhà, người viết quảng cáo chốt lại, là “một viên kim cương trên nền trời”. Theo Trump, tòa nhà cao 68 tầng. Tuy nhiên, theo Hội Kiến trúc sư Hoa Kỳ (AIA), những người đánh giá Trump Tower là một trong mười tòa nhà xấu nhất ở New York, đưa ra số liệu nó chỉ cao 58 tầng.

Barbara Res ước tính khoảng một nửa số căn hộ trong tòa tháp được mua bởi người nước ngoài. Nhiều căn hộ khác được mua bởi các tập đoàn, các ngôi sao nhạc pop và những người nổi tiếng Hollywood. Trong số đó có Michael Jackson, Steven Spielberg, và Johnny Carson, người Trump từng ngưỡng mộ nhưng dần trở nên không ưa thích nữa. Trump nhớ lại, Carson là một người hống hách và không kiên nhẫn, có lẽ còn là “một gã rất xấu tính, rất khó ưa”. Những điều này trở nên rõ rệt khi Carson, người vừa mới mua căn hộ của ông, gọi điện thoại cho Trump. Theo lời Trump, Carson đã nói, “Donald, có hai nhân viên chết tiệt làm việc trong tòa nhà ăn trộm áo choàng của tôi”.

Chiếc áo choàng đó là một loại áo khoác đắt tiền làm từ lông động vật giống lạc đà vùng Andes được gọi là vicuna. Được sản xuất với số lượng vô cùng ít ỏi, lông vicuna hiếm tới nỗi nếu không vì vụ bê bối chính trị những năm 50, hầu hết người Mỹ sẽ chẳng bao giờ nghe tới. Tuy nhiên, khi Chánh văn phòng của Tổng thống Eisenhower bị buộc từ chức sau khi nhận quà là một chiếc áo khoác lông vicuna, cũng là lúc tất cả mọi người bắt đầu liên hệ từ áo khoác lông vicuna với sự phung phí ngông cuồng.

Áo khoác lông vicuna của Carson, theo ông ta khẳng định, đã biến mất sau khi hai người thợ bảo dưỡng tới làm việc trong căn hộ, và muốn Trump phải làm gì đó. Trump gọi hai người đó và họ phủ nhận vụ việc. Ông gọi Carson và nói rằng những người công nhân, hai người đến từ Queens, “không mặc áo lông vicuna” và “họ sẽ chạy khỏi khu dân cư nếu họ làm như vậy”. Không thỏa mãn, Carson yêu cầu hai người này phải bị đuổi việc. Như sau này ông giải thích, Trump kết luận rằng mình “không còn lựa chọn nào khác” bởi nhân vật quan trọng vừa đưa ra tối hậu thư. Trump gọi hai người thợ vào văn phòng và nói, “Các anh bạn, ông ta nói các anh trộm nó, nên các anh bị sa thải”. Những người thợ rời bỏ tòa nhà, cắt đứt khỏi công việc của mình. Nhiều tháng sau Carson phát hiện tấm áo choàng ở phía đằng sau tủ áo. Ông điện cho Trump để báo lại đã tìm thấy với chút xấu hổ, nếu không muốn nói là hối hận, vì yêu cầu đuổi việc hai người thợ. Trump đáp lại, “Chết tiệt! Nhưng tôi đã đuổi hai người đó vì ông”.

Rằng việc ông đuổi hai người thợ dựa trên buộc tội sai lầm của một người nổi tiếng vẫn còn như mới trong tâm trí của Donald gần 20 năm về sau. Nhưng khi nói về điều này, ông có vẻ chắc chắn mình đã làm điều đúng đắn; chống lại Carson và bảo vệ công nhân là một sai lầm. Những người nổi tiếng đáng những rắc rối vì sự có mặt của họ thu hút những người mua sẵn sàng trả tiền, trong trường hợp Trump Tower, lên tới 10 triệu đô la cho căn nhà của mình. Tuy nhiên, những người mua này không phải lúc nào cũng có lợi nhuận từ những thương vụ họ thực hiện. Carson kêu la om sòm với kế toán của mình khi ông bị thua lỗ khi bán căn hộ vào năm 1989.

Trump, mặt khác, lại đạt được vô kể từ sự kết giao với Carson, Spielberg và một loạt những người nổi tiếng khác, bao gồm cả ông hoàng nhạc pop, người đã mua căn hộ ở Trump Tower. Bên cạnh tiền của họ, ông cũng được hưởng chút hào quang phản chiếu. Sau khi Trump Tower được bán hết, ông bắt đầu khẳng định rằng tên tuổi của mình, tên ông gắn với bất kỳ dự án nào, ngay lập tức làm nó có giá trị hơn. (Đôi khi ông lượng tính “hiệu ứng Trump”, nói nó tăng thêm 25%, 50% hoặc 100% vào giá trị tổng thể của một dự án xây dựng.) Với sức mạnh của danh tiếng luôn ở trong tâm trí, ông cũng tăng gấp đôi cam kết của mình trong việc tận dụng nó.

7
Donald lừng danh

TÔI LUÔN THU HÚT SỰ CHÚ Ý CỦA CÔNG CHÚNG HƠN BẤT KỲ AI.

- DONALD TRUMP

Giữa những tập tài liệu và bìa hồ sơ chất thành đống, Wayne Barrett đắm chìm trong suy nghĩ khi ông ngồi vào bàn trong căn phòng hội nghị nhỏ của chính phủ và miệt mài nghiên cứu những tờ giấy ghi chú và văn bản. Âm thanh chói tai của chiếc điện thoại mà ông đã đẩy ra đến cạnh bàn khiến ông giật mình cũng như lời giải thích lớn tiếng của người thư ký vang lên từ văn phòng gần đó: “Tìm ông đấy!”. Barrett, người chưa hề nói với bất kỳ ai rằng ông sẽ làm việc tại văn phòng của New York State Urban Development Corporation (Tập đoàn Phát triển Đô thị Tiểu bang New York), với tay cầm lấy ống nghe.

“Tôi nghe?”

“Wayne đó à? Là tôi Donald đây”. Một giọng nói hăm hở, quen thuộc, và ngạo mạn. Người gọi đến không xưng rõ họ mình – là Trump – điều này khiến Barrett cảm thấy lạ lùng vì ông chưa bao giờ tiếp xúc với người đàn ông này cho đến tận giây phút này.

“Nghe nói anh đang đi khắp thị trấn và hỏi nhiều câu hỏi không hay về tôi. Khi nào anh định nói chuyện với tôi đây?”

“Tôi đang đi đường vòng ấy mà”, Barrett trả lời. Sau đó ông đồng ý gặp Donald Trump trong khoảng thời gian một tháng. Đó là lần đầu tiên trong ba cuộc phỏng vấn với Trump mà Barrett còn nhớ khá rõ sau hơn 40 năm phỏng vấn người khác với tư cách là phóng viên và tác giả.

Cuối năm 1978, khi cuộc điện thoại này diễn ra, Barrett đã có năm sự nghiệp tại tuần báo The Village Voice, nơi mà ông trở thành một cây bút cố định trong giới báo chí New York. Là người hay nghi ngờ những kẻ có quyền thế, ông sống tại khu vực Brownsville nghèo nàn và thô sơ của Brooklyn, nơi ông từng là giáo viên và người bào chữa cho những người thuê nhà sống trong các khu ổ chuột. Sự hết lòng đối với những vụ kiện tụng của họ với mức độ hăng hái của một người từng thay đổi chính kiến, bởi vì cuộc đời ông bắt đầu trong một gia đình bảo thủ ở Thành phố Lynchburg bảo thủ, thuộc bang Virginia, nơi ông từng đồng chủ trì nhóm Thanh niên vì Goldwater của bang mình trong suốt chiến dịch tranh cử tổng thống không thành công của thượng nghị sĩ bang Arizona.

Mặc dù quan điểm ông bắt đầu thay đổi trong những năm tháng học đại học tại Philadelphia, Barrett trở thành người suốt đời theo đảng tự do sau khi vào học Trường Báo chí hậu Đại học Columbia và đưa tin về chiến dịch tranh cử Tổng thống của Robert F. Kennedy. Mối quan tâm lo lắng của Kennedy dành cho người nghèo và lời cam kết về quyền công dân đã truyền cảm hứng nghề báo cho Barrett khi ông tập trung vào các chiến dịch tranh cử, vấn đề chính phủ, và những khía cạnh khác trong cuộc sống công dân. Ông đã chú ý đến Trump như một nhà phát triển trẻ tuổi, người thể hiện khả năng biến những mối quan hệ chính trị của mình thành lợi nhuận.

Một trong các bài phỏng vấn Trump của Barrett diễn ra tại văn phòng trên Đại lộ Z ở Brooklyn, nơi mà Fred vẫn còn quản lý những tòa chung cư của mình. Hai cuộc phỏng vấn còn lại được thực hiện ở tòa nhà Olympic Tower, nơi mà lúc bấy giờ Donald và Ivana đang sinh sống. Barrett không có bộ com-lê nào, nhưng ông có bổ sung cà vạt vào tủ quần áo để chuẩn bị cho những chuyến viếng thăm này. Vợ ông, người đi dạo ngắm nghía lòng vòng ở Đại lộ 5 suốt một trong các buổi phỏng vấn ấy, đã tấn công ông dồn dập với hàng loạt câu hỏi về cách bài trí nội thất trong nơi ở của Trump, nhưng Barrett không có gì nhiều để nói. Ông quá bận tâm đến việc có được câu trả lời cho những câu hỏi của mình đến mức chẳng màng đến tranh nghệ thuật treo trên tường hay đồ đạc trong phòng. Những cây bút khác sẽ tường thuật về lớp đá cẩm thạch sẫm màu mà Ivana đã chọn để lót nền, những chiếc bàn phủ da dê, và chiếc võng treo gần cửa sổ nhìn xuống toàn thành phố.

Trong lần gặp gỡ đầu tiên, Trump chắc chắn Barrett biết ông ta rất thân với các quan chức đứng đầu công ty đang sở hữu tờ The Village Voice. Bằng cách nào đó, mà không cần Barrett nói ra, Trump biết người phóng viên sống ở Brownsville, nơi mà ông ta gọi là “khu dân cư vô cùng khắc nghiệt”. Ông ta tình nguyện giúp Barrett chuyển đến một căn hộ ở một nơi đỡ khắc nghiệt hơn. Barrett từ chối, giải thích rằng mình đã sống ở Brownsville suốt một thập kỷ và ông rất gắn bó với khu vực này và sự phát triển của nó. “Vậy là chúng ta đều làm một việc giống nhau”, Trump đáp. “Hai ta sẽ xây dựng lại những khu dân cư”.

Suốt thời gian ở cùng với Trump, Barrett tìm câu trả lời cho rất nhiều câu hỏi gây tranh cãi. Ông muốn biết về mối quan hệ 30 của gia đình Trump với Abe Beame và sự thành lập Đảng Dân chủ ở Brooklyn. Ông hỏi rằng liệu Donald Trump có biết lý do tại sao luật sư đại diện cho các chủ nợ của Penn Central lại đột nhiên từ bỏ việc phản đối bán Khách sạn Commodore không. Và làm thế nào mà Trump, Barrett đặt câu hỏi, đã điều chỉnh tuyên bố rằng tập đoàn Trump Organization sở hữu đến 22 ngàn căn hộ bằng những văn bản pháp lý khiến con số đó giảm xuống còn 12 ngàn? Barrett cũng nhấn mạnh đến chi tiết về các đơn khiếu nại về việc tập đoàn Trump Organization phân biệt sắc tộc, mà Trump đã không thừa nhận trước giới báo chí và trong yêu cầu phản tố do Roy Cohn đệ trình.

Trump cũng có những câu hỏi riêng dành cho Barrett: “Mọi người nói gì về tôi? Họ có nói là tôi trung thành không? Họ có nói tôi làm việc chăm chỉ không?”. Khi cảm thấy không còn vui vẻ mấy với dự án của Barrett, Trump hỏi liệu Barrett có nhận thức được rằng ông ta sẵn sàng thưa kiện nhà báo không: “Tôi đã hai lần đâm đơn kiện mấy tay phóng viên vì tội bôi nhọ danh dự. Roy Cohn là luật sư của tôi trong cả hai vụ ấy. Tôi thắng một vụ và vụ còn lại đang chờ xét xử. Việc này tốn mất của tôi 100 ngàn đô la nhưng mà đáng vô cùng. Tôi đã làm cho một tay bút phải điêu đứng. Anh và tôi tuy là bạn bè với nhau, nhưng nếu câu chuyện của anh gây tổn hại đến danh tiếng của tôi, tôi sẽ kiện anh ra tòa đấy”.

Barrett không bao giờ biết tên của những tác giả được cho là đã bị Trump khởi kiện, cũng như không hề tìm thấy bất kỳ tin tức nào trên báo chí về hành vi bôi nhọ mà nhà phát triển đã bày ra. Nhưng một lời đe dọa, kèm theo lời tuyên bố tôi-đã-làm-điều-đó, có thể khiến một nhà báo phải chùn bước. Có thể Barrett đã chùn chân, nhưng ông không nhụt chí. Đầu tháng 1 năm 1979, ông công bố một loạt bài báo chỉ ra những mối quan hệ chính trị của Trump và tiết lộ rằng ông ta là một người đàn ông trẻ tuổi tài trí, người đã vượt qua tấm gương của bố mình. Barrett không hề mô tả bất cứ điều gì bị xem là bất hợp pháp, nhưng các bài báo của ông củng cố tham vọng vô cùng lớn lao của Donald Trump đến mức nó nói rất ít về những đặc điểm khác. Barrett viết như sau:

"Sau khi biết về Donald Trump, tôi nhận ra rằng đối với anh, những thỏa thuận kinh doanh chính là cuộc sống. Có lần anh ta nói với tôi, 'Tôi sẽ không đồng ý một thỏa thuận nếu chỉ vì lợi nhuận. Thỏa thuận đó phải khiến tôi phấn khích. Nó phải có tư cách của riêng mình”. Một nhà phát triển khác ở Manhattan diễn đạt theo một cách khác. “Trump sẽ không ký kết một thỏa thuận trừ khi trong thỏa thuận ấy có thêm điều gì đó – như là một kiểu ăn cắp đạo đức vậy. Anh ta không thỏa mãn với một khoản tiền lời đâu. Anh ta phải lấy thêm thứ gì đó. Bằng không anh ta sẽ chẳng run lên vì xúc động”.

Là lời giải thích đầy đủ đầu tiên về hiện tượng Trump, những bài báo của Barrett trở thành chuẩn mực cho rất nhiều người tiếp bước sau ông trong nỗ lực lý giải sự thành công của Donald. Trump không mấy vui vẻ với những bài viết này và cuối cùng miêu tả công trình của Barrett là “đầy ác ý” và khằng định rằng “toàn bộ trích dẫn đều đã bị xào nấu hoặc tách ra khỏi ngữ cảnh”, mặc cho tất cả những cuộc gặp gỡ của cả hai đã được ghi âm lại. Tuy nhiên, Trump đã không đệ đơn kiện.

Nếu các nhà báo có mắc sai lầm khi đối phó với Trump, đó có lẽ là do bất cứ khi nào Trump phát biểu với giới báo chí, ông ta thường nhắc đến rất nhiều tuyên bố mới lẫn cũ mà ngay cả người kiểm tra tài giỏi nhất cũng gặp vô vàn khó khăn để sắp xếp lại. Trong cuộc phỏng vấn nọ, Donald đã điều chỉnh lại lời biện hộ về việc phá hủy tác phẩm nghệ thuật Bonwit, nói rằng ông ta sẽ phải tốn không phải 32 ngàn mà đến những 500 ngàn đô la để cứu lấy nó. Con số 32 ngàn đã được người bạn ruột John Baron của ông ta đưa ra, điều này có nghĩa là, đối với công chúng, Trump không hề mâu thuẫn. Năm 1983, giới báo chí ước đoán tài sản của Fred Trump sẽ giảm từ 200 triệu đô la trong báo cáo năm 1976, xuống chỉ còn 40 triệu đô la, điều này khiến cho những thành tựu của Donald dường như càng trở nên ấn tượng hơn nữa. Một năm sau, khi The Times gặp lại Fred Trump, người ta tin rằng ông ấy đang kiểm soát khối tài sản 1 tỷ đô la và cả gia đình vẫn còn là người Thụy Điển, chứ không phải Đức. (Trong bài báo này The Times đã hạ Ivana từ thành viên đội tuyển Olympic xuống “thành viên thay thế”.)¹⁴

Bất kỳ nỗ lực nào nhằm giải quyết sự nhầm lẫn về hình ảnh trước công chúng của Trump cũng đều bị áp đảo bởi lượng truyền thông về hoạt động của người đàn ông. Một ví dụ hoàn hảo cho động lực này nổi lên quanh sự đánh giá của nhà phê bình Ada Louise Huxtable về Trump Tower. Khi nhìn thấy bản vẽ của tòa nhà sắp được xây dựng, bà nói rằng Der Scutt đã nghĩ ra một “thiết kế tuyệt vời”. Tuy nhiên, khi tòa nhà được xây xong, rõ ràng Huxtable đã rất thất vọng. Bà tuyên bố Trump Tower là một công trình kiến trúc “hết sức xoàng xĩnh” đã bị “vẻ bề ngoài buồn tẻ và tầm thường” làm hỏng. Phần nội thất, lát đá cẩm thạch màu hồng sẫm vốn được chọn lựa cẩn thận tại Ý, gợi lên “lối trang trí phòng vệ sinh dành cho những quý bà sang trọng”.

Không một ai từng chú ý kỹ đến quan điểm của Huxtable lại có thể lẫn lộn ý kiến của bà về Trump Tower sau khi hoàn thành, ý kiến này nhất quán với mối bận tâm lâu dài của bà về những tòa nhà chọc trời đang dần thống trị bầu trời Thành phố New York. Như bà quan sát, các luật sư và nhà phát triển đã lợi dụng các khoản tiền thưởng có thể thu về trong các quy định về quy hoạch nhằm tạo ra một kiểu cao ốc vốn “lãng mạn hóa quyền lực và điều kiện đô thị đồng thời tôn vinh sức ảnh hưởng và dòng tiền. Những hiệu ứng phụ ít hảo huyền hơn chính là sự tham lam và hỗn loạn đã quá rõ ràng”. Ta có thể nhìn thấy một ví dụ chuẩn xác ở Midtown, nơi mà, bà nhận thấy, “Der Scutt đã tạo ra Trump Tower khổng lồ, một hình thể vươn lên, nhiều mặt mà chắc chắn sẽ phá hủy quy mô và môi trường của Đại lộ 5”. Nhưng ngay cả khi nhà phê bình kiến trúc được tôn trọng bậc nhất của quốc gia đả kích công trình của mình, Trump vẫn mưu toan khai thác các thành tích của bà. Mặc cho sự bất bình của bà, cụm từ “thiết kế tuyệt vời”, mà bà viết để mô tả bản vẽ tòa nhà của Der Scutt, đã được trưng bày ngay lối vào Trump Tower. Cả bà lẫn nhà xuất bản đều không đồng ý cho phép mục đích sử dụng này, nhưng không có điều khoản nào trong luật bản quyền ngăn cấm điều này cả.

Từ lúc khai trương, không gian công cộng trong Trump Tower đã rất đông khách du lịch và những kẻ hiếu kỳ muốn tận mắt nhìn xem người ta nhặng xị lên vì điều gì. Khi đặt chân vào tòa nhà, họ được tiếp đón bởi những người phục vụ ăn mặc như vệ binh Anh quốc, với áo choàng đỏ cùng mũ kỵ binh cao và phủ lông. Du khách đến sảnh chung được nghe nhạc sống chơi trên chiếc đàn dương cầm loại lớn và ngắm nhìn những dòng nước đổ xuống như thác dọc theo bức tường đá cẩm thạch. Loại đá đỏ hồng được mài nhẵn bóng trải dọc khắp mọi hướng không có vẻ gì hoan nghênh chào đón mà còn có phần đáng sợ, và những đồ vật cố định bằng đồng thau, mà Trump hy vọng sẽ sáng bóng như chiếc khóa trên bộ đồng phục NYMA¹⁵ của mình, dường như được sản xuất với quy mô công nghiệp. Thang cuốn đưa người mua sắm lên những cửa hàng bán lẻ giá cao ở các tầng trên của sảnh. Chủ các cửa hiệu này, người trả những khoản tiền thuê cao nhất thế giới, thường gặp khó khăn về lợi nhuận. Trong vòng một thập kỷ, các cửa hiệu độc quyền như Buccellati, Lina Lee, Martha và Charles Jourdan đã biến mất. Thế chỗ cho họ là những cửa hàng bán lẻ khiêm tốn như Tower Records và Dooney & Bourke. Những người mắt tròn mắt dẹt khi đi qua cửa xoay có nhiều khả năng sẽ chi 50 đô la ở cửa hàng Nike thay vì 500 đô la tại Galeries Lafayette.

Là chủ cho thuê, Donald Trump không mấy bận tâm về doanh thu giữa các cửa hiệu bán lẻ trong trung tâm mua sắm, miễn là họ trả tiền thuê đầy đủ. Vào năm 1986, Trump nói rằng các tầng văn phòng và cửa hàng bán lẻ tạo ra 17 triệu đô la mỗi năm. Tất cả công việc kinh doanh diễn ra ở những không gian này đều nằm khuất tầm mắt của cư dân sinh sống ở Trump Tower, những người đến và đi thông qua một lối vào và hành lang nhỏ nằm trên Đường số 56. Không có nhạc công piano, bức tường nước, hay những người lính vệ binh, khu vực sảnh dành cho dân cư được thắp sáng mập mờ đến mức vào những ngày nắng, một khi bước vào bên trong, người ta phải dừng lại để mắt họ làm quen với bóng tối.

Doanh thu từ khu chung cư của tòa tháp đã mang về 277 triệu đô la theo báo cáo, giải quyết dứt điểm 190 triệu đô la chi phí xây dựng, và còn dư rất nhiều cho Trump và đối tác của mình, Equitable. Trump đồng thời cũng đưa ra yêu cầu giảm thuế tương tự như trường hợp của Aristotle Onassis dưới pháp luật nhà nước nhằm hỗ trợ phát triển cư trú trên những khu đất không được sử dụng. Nhưng sự dàn xếp của Olympic Tower đã được thông qua dưới thời một thị trưởng khác, vào thời điểm thành phố New York đang gặp khủng hoảng kinh tế. Trump yêu cầu giảm thuế khi New York đã vực dậy và một Ed Koch khí thế đang ngồi trong văn phòng thị trưởng. Rất nhiều tòa nhà chọc trời mới bắt đầu mọc lên ở Manhattan trong những năm đầu Koch làm thị trưởng, và chỉ số xếp hạng tín nhiệm của thành phố cứ tăng dần đều. Dưới những điều kiện này, ngài thị trưởng cảm thấy không cần phải trợ giúp cho các nhà phát triển.

Koch là một trong số ít những nhân vật ở New York mà tính cách và tham vọng có thể cạnh tranh với Donald Trump. Hung hăng và ích kỷ, ông thể hiện bản thân như là hiện thân của một kiểu người New York nhất định, những người thường nói mà không nghĩ và luôn chen lên đầu hàng, chẳng khác gì Trump. Ông xem yêu cầu giảm thuế của nhà phát triển là một nỗ lực vụ lợi cho bản thân bên cạnh khoản lợi nhuận khổng lồ mà Trump đã thực hiện bằng cách thao túng các quy định về quy hoạch nhằm tăng kích cỡ tòa tháp đến mức tối đa. Sau đó lại yêu cầu giảm những khoản thuế lên đến hàng triệu đô la cho một tòa nhà mà sẽ trở thành nơi cho vài kẻ giàu nhất thế giới dường như là điều thật không thể chấp nhận. Hơn nữa, trong năm Bonwit Teller ngừng hoạt động trên Đại lộ số 5, cửa hàng đạt được mức thu nhập 30 triệu đô la. Theo quan điểm của Koch, điều này cho thấy địa điểm không đủ điều kiện để được xem là không được tận dụng và vì thế không đủ tư cách để nhận tiền trợ cấp.

Luật sư của Trump đưa ra bằng chứng rằng vào những năm 70, thỉnh thoảng Bonwit chỉ sử dụng có 60% không gian sàn nhà. Báo cáo này đã thuyết phục tòa án tối cao của bang, khiến họ không thể từ chối giảm thuế cho Trump. Thế nhưng, trong khi “bỏ túi” xấp xỉ 50 triệu đô la từ việc giảm thuế, Trump đồng thời cũng biến Thị trưởng Koch thành kẻ thù. Dựa trên việc tham gia kinh doanh của Trump vốn đòi hỏi ông ta phải thường xuyên giao thiệp với chính quyền thành phố, việc tránh mặt ngài thị trưởng không phải là một ý hay.

Tiền rót đầy túi với lợi nhuận từ việc bán những căn hộ chung cư trong tòa tháp mới xây của mình, Trump thấy mình đã ở nhầm chiến tuyến trong trò chơi chính trị khi đầu tư vào hoạt động kinh doanh nhượng quyền ở địa phương – đội New Jersey Generals – của Liên đoàn Bóng bầu dục Hoa Kỳ (USFL). Theo nhiều người đánh giá, đội bóng hoàn toàn phù hợp cho một người luôn có động lực cạnh tranh và khao khát sự chú ý của công chúng. Hơn bất kỳ hình thức giải trí nào, thể thao, đặc biệt là bóng bầu dục, được lợi từ cơn mưa quảng cáo miễn phí. Mọi tờ nhật báo trên cả nước, ngoại trừ tờ Wall Street Journal, dành ra hàng trang báo – chưa kể tiền lương và chi phí của phóng viên – cho thể thao. Bản tin truyền hình địa phương lúc nào cũng đưa tin thể thao, và những trận đấu là chương trình chính cho các đài truyền hình lớn. Năm 1979, một đài truyền hình non kém chuyên về thể thao với tên gọi ESPN bắt đầu đi vào hoạt động với trụ sở đặt ở Connecticut. Đài phát sóng những chương trình trò chuyện về thể thao trên khắp đất nước, và không lâu sau một số đài, gồm cả WNBC ở New York, cũng đã tiếp nhận hình thức chuyên về thể thao.

Với các phương tiện truyền thông đại chúng dành cho thể thao, ngay cả ông chủ đội bóng cũng có thể trở thành người nổi tiếng, nếu họ lựa chọn điều đó. Bạn của Donald Trump – George Steinbrenner, người sở hữu đội bóng chày Yankees và hay lui tới Le Club, là một ví dụ xuất sắc. Ông tận dụng giới báo chí để khiến nhiều người nhận ra mình đến mức một công ty bia đã đưa ông vào quảng cáo.

Steinbrenner cũng tiếp tục theo đuổi cuộc chơi khi các đội bóng chuyên nghiệp trở nên vô cùng có giá, nhờ vào số tiền các nhà đài chi trả để mua quyền phát sóng trận đấu của họ. Được tổ chức để thu hút các chương trình truyền hình, Liên đoàn Bóng bầu dục Hoa Kỳ bắt đầu chơi vào năm 1983 với mười hai đội bóng có chủ là những người giàu có để có thể thua lỗ trong thời gian liên đoàn phát triển. Trump mua đội Generals trước mùa giải năm 1984 với giá 9 triệu đô la và chẳng mấy chốc bắt đầu vận động nhằm xây dựng sân vận động cho đội bóng của mình với sự hỗ trợ của Thành phố và chính quyền New York. Thị trưởng Koch phản đối ông ta, và ý tưởng ấy đã tan thành mây khói cùng với liên đoàn vào năm 1985. Quan hệ của họ có cải thiện chút đỉnh khi bố của Trump quyên góp 25 ngàn đô la cho chiến dịch tái tranh cử của ngài thị trưởng năm 1985. Nhưng cuối cùng mối quan hệ giữa Koch và Donald Trump trở nên xấu đến mức họ gọi nhau bằng những cái tên khó nghe mà thường thấy ở sân chơi nhiều hơn là ở các cấp lãnh đạo chính quyền.

Mối quan hệ xuống thấp nhất khi Trump một lần nữa xin giảm thuế cho dự án phát triển ở khu vực West Side của Manhattan. Dự án bao gồm một ngôi nhà mới cho Đài Truyền hình NBC, vốn đang dự định chuyển từ Rockefeller Center đến New Jersey gần đó. Ở New York, và nhiều nơi khác, các công ty lớn thường đe dọa sẽ dời đi đến những nơi rẻ hơn nhằm nhận được hỗ trợ về nơi chốn từ chủ cho thuê hoặc chính quyền địa phương. Tuy nhiên, trong trường hợp của NBC, sự di dời từ khu trung tâm truyền thông, văn hóa và tài chính dường như không có khả năng xảy ra. Mặc dù vậy, Trump chộp ngay lấy ý nghĩ này để xúc tiến một khu phức hợp khổng lồ những tòa nhà thương mại và dân cư nằm giữa Đường 59 và Đường 72 – ông ta gọi đó là Television City (Thành phố Truyền hình) – với NBC là trung tâm. Koch phản hồi bằng cách đưa ra những khích lệ về mặt tài chính nhằm giúp đài này ở lại trong thành phố bất kể họ đặt cơ sở vật chất ở đâu. NBC thậm chí có thể vẫn ở Rockefeller Center và dùng tiền để nâng cấp.

“Thành phố dưới thời Ed Koch là một thảm họa”, Trump phát biểu sau khi Koch thông báo quyết định của mình.

“Nếu Donald Trump đang ré lên như một con lợn bị mắc kẹt”, Koch đáp trả, “chắc hẳn tôi đã làm điều gì đó đúng đắn”. Trump gọi ngài thị trưởng là “tên đần độn”, và Koch chế nhạo ông ta bằng “Đồ con lợn, con lợn, con lợn”.

Hiềm khích giữa Koch và Trump được cánh báo chí địa phương khuyến khích, nhất là tờ báo lá cải Post, tờ báo mà trước đó rất chú ý đến hai người đàn ông. Trong quá khứ Post đã ủng hộ Koch, nhưng trong cuộc chiến này nhìn chung tờ báo đã về phe Trump. Cuối cùng, sự quản lý của ngài thị trưởng đã bị những vụ bê bối càn quét, bao gồm việc Ủy viên chuyên phụ trách các vấn đề văn hóa Bess Myerson mưu toan hối lộ một vị thẩm phán, và sự xôn xao về những bản cáo trạng và đơn từ chức làm cho Tòa Thị chính bị tê liệt.

Tạp chí New York nhận thấy Trump có mặt trong vài cuộc trò chuyện về người tiếp theo sẽ ngụ tại biệt thự Gracie Mansion một khi nhiệm kỳ của ngài thị trưởng đương nhiệm chấm dứt, nhưng không hề có bất kỳ phong trào ‘Trump làm thị trưởng’ nào được phát động. Tuy nhiên, việc ông ta được đề cập đến cùng với những người có tiềm năng nổi tiếng như thị trưởng tương lai Avid Dinkins và Rudolph Giuliani cho thấy Donald Trump đã trở thành một nhân vật có ý nghĩa quan trọng. Trump không phải là chính trị gia, như Dinkins, cũng chẳng phải một công chức như Giuliani, người từng là Luật sư cho Văn phòng Luật sư Quận Southern của Thành phố New York và vì thế trở thành trưởng công tố viên chính phủ liên bang ở Manhattan. Trump thậm chí không phải là chủ thầu thành công nhất trong thành phố. Tuy nhiên, ông ta là một trong những người đàn ông giàu nhất nước Mỹ, và điều này khiến ông ta đáng được xem xét.

Trump đã trở nên cực kỳ nổi tiếng nhờ vào các loại truyền thông đại chúng mới mẻ mà dường như được phát minh ra nhằm chú ý đến những người như ông ta, khi họ nâng tầm đẳng cấp và mở rộng khái niệm người nổi tiếng. Trên truyền hình, đi tiên phong trong giới báo chí về những người nổi tiếng này là một chương trình tên là Entertainment Tonight, ra mắt năm 1981. Thiết kế giống như chương trình thời sự buổi tối, Entertainment Tonight hoạt động chủ yếu như cánh cửa sổ phản ánh đời sống của người nổi tiếng và những người sẽ trở nên nổi tiếng. Một trong những người dẫn chương trình đầu tiên là Robin Leach, một người gốc Anh. Ông đã phát triển một phiên bản khác dựa trên hình thức này, mà ông gọi là Lifestyles of the Rich and Famous. Leach, người bỏ học trước khi vào đại học để trở thành phóng viên trên Đường Fleet, tin rằng, “Những khán giả đòi hỏi kiểu chương trình thế này dường như không bao giờ có thể thỏa mãn được”. Với giọng nói chắc chắn khiến cho nhiều người xem đài cho rằng ông vừa giàu kinh nghiệm vừa sành đời, Leach mặc chiếc áo vest màu xanh thanh lịch và nói về “ước vọng uống rượu sâm-banh và giấc mơ ăn trứng cá muối”. Các nhà sản xuất hứa hẹn rằng ông là phóng viên hàng đầu về giới giải trí của nước Mỹ, người “liên tục đi vòng quanh thế giới với những nhóm thượng lưu”.

(Cũng lưu ý rằng trong khi khán giả của Leach không cần suy nghĩ cũng hiểu rằng chương trình của ông tập trung vào thói quen tiêu xài của những người giàu có và nổi tếng – nhà cửa, của cải, du lịch, sở thích,… – chữ lifestyle thật sự khá mới mẻ. Khi được nhà tâm lý học Alfred Adler sử dụng lần đầu tiên vào năm 1929, từ lifestyle ám chỉ đến chiến lược mà con người áp dụng nhằm tránh đối mặt với rắc rối hoặc những tình huống không thoải mái. Trong thập niên 60, từ này được sử dụng lại với nghĩa tương tự như way of living (cách sống). Năm 1967, một tạp chí mới ra tên là Avant Garde hứa hẹn tìm hiểu về từ lifestyle của “những tay chơi xe điên cuồng”, và nhà báo Gloria Steinem sử dụng phiên bản có gạch nối của từ này trong một bài viết cho tờ The New York Times. Trong vòng một thập kỷ, những nhà quảng cáo và người tiêu thụ hiểu từ này như một thuật ngữ ám chỉ tầng lớp xã hội, khiếu thẩm mỹ, và sự giàu có bề ngoài. Nhân tố cuối cùng hiện ra rõ nhất, và vẻ ngoài giàu có là điều quan trọng nhất, chứ không phải thực tế. Chẳng ai biết chiếc xe hơi đắt tiền của bạn có kèm theo những khoản tiền trả nợ khổng lồ hàng tháng hay không, hoặc liệu ngôi nhà tuyệt đẹp có phải là nhà thuê hay không. Điều quan trọng là ấn tượng bạn để lại khi lái xe quanh thị trấn, hoặc bước ra khỏi nhà.)

Năm 1983, hàng triệu người mở tivi lên để xem những tập đầu tiên của Lifestyles of the Rich and Famous, được phát sóng dưới dạng chương trình đặc biệt kéo dài hai giờ đồng hồ. Trong số những người Leach lựa chọn tiết lộ thông tin trong những tập đầu tiên này có Công nương Diana, diễn viên/ngôi sao ca nhạc Cher, nhà văn chuyên viết tiểu thuyết lãng mạn Barbara Cartland, và một doanh nhân duy nhất là Donald Trump. Cher cho khán giả xem bộ sưu tập giày của mình. Trump thì khoe khu đất dành để nghỉ dưỡng vào cuối tuần ở Greenwich, Connecticut, và đã không chỉnh lời Leach khi người dẫn chương trình nói rằng nơi đó đáng giá gấp ba lần con số 3,7 triệu đô la mà gần đây Trump bỏ ra để mua nó. Leach sẽ mời ông ta trở lại tham gia chương trình.

Trong khi Ronin Leach đại diện cho mẫu số chung thấp nhất trong giới truyền thông, Trump cũng thu hút sự chú ý từ những người ở đẳng cấp cao hơn. Một bài tiểu sử dài trên tạp chí Sunday của The New York Times cho phép ông ta tha hồ khoe khoang khoác lác – “Tôi là người có uy tín” – và cho phép bố của Trump tuyên bố rằng thành công của con trai chính là quyền lợi gia tộc của ông ta. Ivana miêu tả chồng mình có sức quyến rũ như một cậu bé, mà có thể không sai, và đồng nghiệp làm ăn thì ngợi ca óc phán đoán của ông ta. Vài lời chê trách về tính vụ lợi của Trump giúp cân bằng sự khen ngợi, nhưng nhìn chung thì đó là một người đàn ông trẻ tài giỏi, hăm hở và thành đạt. Thông điệp gây ấn tượng mạnh nhất là của chính Trump, khi ông ta ngẫm nghĩ về các thành tựu và những gì mình đạt được và suy tư, “… nhưng điều đó có nghĩa gì?”. Sự ngẫm nghĩ chỉ kéo dài trong chốc lát, rồi Trump lại chuyển sang vấn đề khác.

Một tháng sau khi xuất hiện trên tạp chí The Times, Trump lại có mặt trên bìa của GQ, tờ tạp chí đã lựa chọn gương mặt ông ta trên số dành riêng cho chủ đề “thành công”. Lần đầu tiên, nhờ tác giả Graydon Carter, Ivana đã bị từ chối danh hiệu “vận động viên thế vận hội Olympic” khi người ta đưa tin bà đạt được các thành tích thể thao của mình với tư cách là thành viên của một “đội trượt tuyết Cộng hòa Czech”. Chắc chắn Carter cũng là người đầu tiên ám chỉ, trong một bài báo phát hành toàn quốc, rằng “rất nhiều người không ưa gì Donald Trump”.

Khi nói về việc mình sở hữu cái này cái kia, dường như Trump trông như một đứa trẻ hân hoan đổi tới đổi lui hành động và những tờ tiền nhạt màu trong khi bày mưu tính kế để giành chiến thắng trong trò chơi Cờ tỷ phú. Carter viết rằng Trump đã không giữ lời hứa bảo vệ tác phẩm nghệ thuật Bonwit và miêu tả chiến lược hung hăng mà ông ta áp dụng nhằm xua đuổi những người thuê nhà ra khỏi tòa nhà mà ông ta mua ở Công viên Trung tâm phía Nam. Cảm thấy bực bội vì theo luật kiểm soát thuê nhà, người thuê trả tiền dưới giá thị trường cho căn hộ của mình, nên Trump đã làm những gì có thể để khiến họ không thoải mái. Trump dọa sẽ cho người vô gia cư vào ở trong các căn hộ trống và mang đến cho tòa nhà vẻ bề ngoài xấu xí bằng cách dùng những tấm kim loại che hết các ô cửa sổ trống. Tay bút của GQ cũng cho phép Trump phô trương hết mức có thể. Vào những lúc ấy, Trump tuyên bố mình sở hữu toàn bộ khu nhà ở Công viên Trung tâm phía Nam, mà thật ra chẳng phải vậy, và lúc khác thì ông ta đề xuất xây dựng một tòa nhà chọc trời cao nhất hành tinh và sân bóng bầu dục có mái vòm ở Bronx.

Cả tòa tháp lẫn sân vận động đều chỉ là những ảo tưởng mà sẽ không bao giờ trở thành hiện thực, nhưng sự hăng hái của ông ta cũng có chút ảnh hưởng đến người khác. Khi Carter ngồi trên chiếc Limo dài có tài xế riêng của Trump, ông ta hồ hởi đến mức độc giả có thể dễ dàng hình dung một cậu nhóc rất muốn được người khác chấp thuận và chưa ai từng nói với cậu rằng khoe khoang là một hành động gây khó chịu. “Một thợ đóng xe ngựa đã thiết kế nó cho tôi”, ông ta khoe chiếc xe. “Dữ dội quá nhỉ? Chúng ta có quầy bar nữa, đầy đủ hết. Nguyên một bộ đó. Nhìn kia kìa, có cả tivi và radio”. Ông ta nói với Carter rằng Trump Tower “rực sáng” vào ban đêm là vì ông ta đã kiên quyết sử dụng “đồng thật” để xây phía bên ngoài. “Tôi là người ưu tú”, Trump nói thêm. “Tôi chỉ đi các dịch vụ hạng nhất thôi”.

Sau GQ, gương mặt Trump cũng xuất hiện trên bìa các tạp chí như Time, Newsweek, Business Week, Fortune, Manhattan Inc., và New York. (Ông ta cho đóng khung rất nhiều các trang ảnh bìa này và treo trên tường để khoe trong văn phòng.) Cơn bão truyền thông đã khiến cái tên Donald Trump đồng nghĩa với sự giàu có và tham vọng, và người ta bắt đầu nói đến một người đàn ông đặc biệt biết tự khẳng định mình hoặc khoe khoang khoác lác. Khi lời ám chỉ đến những người như Trump xuất hiện trên báo chí, Trump thật chắc hẳn sẽ biết được. Các bài báo được cắt ra chất thành đống nhiều đến mức ông ta chỉ có thể đọc lướt qua mỗi buổi sáng. Tuy nhiên, ông ta vẫn muốn theo dõi tình hình. Nỗ lực này có sự giúp đỡ của trợ lý điều hành Norma Foerderer của Trump, người phụng sự ông ta trong suốt nhiều thập kỷ với tư cách là người bảo vệ và gác cổng duyên dáng nhưng nguy hiểm. Cô ta kiểm tra tất cả cuộc gọi từ một người nhiệt tình đưa ra đề nghị làm ăn và mọi yêu cầu từ tay phóng viên tìm kiếm cơ hội phỏng vấn. Foerderer cũng xoa dịu cái tôi của ông chủ khi nó bị tổn thương và kìm hãm cái tôi ấy khi nó sắp vượt khỏi tầm kiểm soát. Dù giống như vú em hơn là một nhân viên công ty, Foererde cũng chẳng khác gì so với những người trợ lý phục vụ các giám đốc điều hành, người nổi tiếng, và công chức bằng việc đảm bảo lịch làm việc, kiểm soát tâm trạng, và thậm chí là quản lý tài khoản ngân hàng cá nhân của họ. Những người phụ nữ (gần như tất cả đều là nữ) không thể thiếu được này giải quyết các vấn đề riêng tư trong đời sống cấp trên còn hơn cả bác sĩ riêng của họ, và dường như cũng chính những người phụ nữ này giữ cho các ông chủ bà chủ không trở nên mất kiểm soát.

Xuất hiện trên báo chí dường như là một hình thức nuôi dưỡng lòng tự trọng của Donald, và Foererde lưu trữ sẵn các đoạn băng ghi hình – mỗi đoạn băng là một cột mốc quan trọng của Trump – nhằm thỏa mãn cảm giác hài lòng tức thời của ông. Cô ta cũng quản lý nguồn cung cấp tư liệu mới từ khắp nơi trên thế giới. Những chiến lợi phẩm có giá trị nhất trong số đó đã được nhắc đến trong tạp chí People, tờ tạp chí giải trí có lượng độc giả lớn hơn bất kỳ tạp chí cùng loại nào của Mỹ và đồng thời là “kẻ phân xử” những người nổi tiếng quan trọng trên thế giới. Ngắn gọn và vui vẻ, những bài báo của People áp dụng định kiến và nghệ thuật biếm họa, nhưng các đánh giá ban đầu của tờ tạp chí về những đặc điểm cơ bản của một người hóa ra lại thường chính xác. Những người lãnh đạo mạnh mẽ thì hành động quyết đoán. Các diễn viên có tính khí thất thường thì hành xử rất tệ. Trong vài trường hợp, đó là kiểu thiên kiến xác nhận, bởi lẽ người quan sát chỉ chú ý đến những gì họ trông đợi. Trong một số trường hợp khác, có thể nhân vật nổi tiếng ấy đã vô tình sống đúng với (hoặc không đúng) những gì được quảng cáo về mình. Dù trong trường hợp nào đi chăng nữa, câu chữ trong tờ People về sau thường được chứng thực qua hành vi của đối tượng theo những cách khiến tờ tạp chí được tin cậy.

Mùa thu năm 1981, tờ People tuyên bố Donald Trump là một tỷ phú thậm chí trước cả khi ông ta tự nhận danh hiệu đó về mình. Tạp chí này góp phần thổi phồng lên tin đồn do chính ông ta phát tán về việc Hoàng tử Charles và Công nương Diana mua một căn chung cư ở Trump Tower nhằm ngụ ý rằng họ đang cân nhắc “mở rộng thêm một không gian 24 phòng, với số tiền 5 triệu đô la”. People cũng báo cáo rằng, theo nguồn tin từ một người bạn thân, Trump hy vọng có thể đứng đầu mạng lưới truyền hình của riêng mình. Tác giả Lee Wohlfert-Wihlborg tận dụng đầy đủ ngôn ngữ của Trump nhằm mang đến cho độc giả một cái nhìn thoáng qua về tâm tính người đàn ông. “Con người là loài động vật nguy hiểm nhất trong muôn loài, và cuộc đời là hàng loạt những trận chiến mà kết thúc là thắng hoặc thua”, ông ta nói với cô. “Cô không thể để cho người khác biến mình thành một kẻ khờ khạo”.

Khi Trump nói về cuộc đời như một chuỗi xung đột, do những sinh vật nguy hiểm khơi mào, ông ta đang trình bày theo ngôn ngữ của mình, một quan điểm mà triết gia sống vào thế kỷ XVII, Thomas Hobbes đã miêu tả một cách đáng quan ngại như là “cuộc chiến mà tất cả đều chống lại nhau”. Trong những cộng đồng người được tổ chức hợp pháp, Hobbes đã nhìn thấy cách để tránh sự hỗn loạn của những mâu thuẫn liên tục và phổ biến giữa người với người. Trump nhìn thấy, trong thế giới của mình, không phải một thỏa thuận đạo đức, mà là những chiến binh độc ác bị cuốn vào một cuộc chiến không hồi kết.

Tạp chí People đã không ghi chú lại âm hưởng của Hobbes trong tuyên bố của Trump. Một phần khác bị cắt trong bài báo là những vấn đề liên quan đến một sự kiện ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc đời ông đã xảy ra trong gia đình Trump trước đó chưa đầy hai tháng. Vào ngày 26 tháng 9 năm 1981, anh trai của Donald, Fred đã qua đời vì một cơn đau tim bất ngờ. Chỉ mới 43 tuổi, Freddy là ông bố đơn thân của một cậu con trai và một cô con gái. Làm phi công và bị sa thải, sau đó điều tương tự cũng xảy đến khi ông trở thành thuyền trưởng một tàu đánh cá, Fred đã chuyển đến sống cùng với bố mẹ và làm việc trong đội bảo dưỡng cho các tòa nhà của Trump. Rượu bia đã tàn phá hoàn toàn cơ thể ông, thói nghiện rượu đã góp phần đáng kể gây ra cái chết của Fred. “Fred Trump” nằm trong danh sách những người đã khuất được tờ The Times đưa tin vào ngày 29 tháng 9, với ba lời chia buồn từ bạn bè và đối tác kinh doanh của gia đình đã được công bố. Không một lời cáo phó chính thức nào xuất hiện trên tờ báo. Freddy được chôn cất trong khu đất của gia đình ở nghĩa trang Lutheran tại Queens.

Donald Trump xem sự ra đi của anh trai mình như một sự kiện định hình và thậm chí là quyết định trong đời. Ở mức độ nào đó, việc này thật gây hoang mang bởi Fred là một người đàn ông nhà Trump đích thực, với nhiều tài năng mà lẽ ra nên khiến ông ấy thành công và trở thành kho báu của gia đình. “Anh ấy là một con người tuyệt vời”, nhiều năm sau Trump phát biểu. “Một nhân phẩm tuyệt đỉnh và cũng là người đàn ông đẹp trai nhất mà bạn nhìn thấy”.

Đâu là nguyên nhân khiến Fred trở thành con sâu rượu? Phần lớn các chuyên gia tin rằng đó là do bẩm sinh – một khuynh hướng di truyền – và cả sự nuôi dưỡng mà Fred nhận được khi còn bé. Theo quan điểm của Donald, “môi trường gia đình của chúng tôi, sự cạnh tranh, là một yếu tố không tốt tác động tới Fred”. Tuy nhiên, dường như Donald cũng trách anh trai mình vì để cho người khác lợi dụng. Nói cách khác, ông ấy là người dễ bị gạt. “Chỉ vì Freddy không phải là một tay giết người”, Donald cho biết, và ông ấy đã không tự bảo vệ mình, đó là “một sai lầm chết người”. Cái chết của Fred đã dạy Trump lúc nào cũng phải “đề cao cảnh giác”.

8
Donald ở vùng đất của những gã khờ

VỚI TÔI, CON BẠC LÀ NGƯỜI CHƠI MÁY ĐÁNH BÀI. TÔI THÍCH SỞ HỮU NHỮNG CHIẾC MÁY ĐÓ HƠN. NHÀ CÁI LÀ MỘT HÌNH THỨC KINH DOANH RẤT TỐT.

- DONALD TRUMP

Trong thế giới của người thắng và kẻ thua, của người bị lừa và kẻ lừa gạt, sòng bạc tượng trưng cho một thiên đường hiểm ác. Được xây dựng trên quy mô vô cùng lớn, các sòng bài tỏa ra một sức hấp dẫn mạnh mẽ, thu hút những kẻ hiếu kỳ và ngây thơ. Trò lừa bịp bắt đầu với các chiến dịch tiếp thị mà không hề đưa ra hình ảnh những lão già về hưu chống gậy ngồi trước máy đánh bài, mà là các anh chàng điển trai ngồi trên bàn bọc nỉ hai bên là những cô nàng xinh đẹp trong những chiếc đầm khoét sâu, miệng hơi hé mở vì ngây ngất. Khi kẻ lữ hành đến mảnh đất này, anh ta phát hiện những công trình kiến trúc lố lăng – vùng Tuscany giả mạo, vùng Old West giả mạo và thành phố Havana giả mạo – khiến sòng bạc trông giống như một nhà hát cho người trưởng thành. Bên trong là sự cuồng nhiệt đến từ những ánh đèn nhấp nháy và âm thanh hội hè khiến cho nơi này tỏa ra bầu không khí “vui vẻ” và “giải trí”. Chẳng ai buồn che giấu sự thật rằng sòng bài tồn tại để thuyết phục những người dễ tin rằng mặc dù họ thua hết số tiền mà họ phải vất vả lắm mới kiếm được, điều đó vẫn mang lại cảm giác hào nhoáng và hứng khởi. Vì thế, việc Donald Trump, một người mặc Tuxedo rất đẹp, từ lâu đã mong muốn sở hữu một sòng bạc là điều hiển nhiên.

Những trò đánh bạc thắng lớn đến Bờ Tây sau khi các cử tri New Jersey tán thành việc chấp thuận cho phép các hoạt động cờ bạc ở Thành phố Atlantic đổ nát và đầy tội phạm trong cuộc trưng cầu dân ý năm 1976. Cuộc vận động cho đề nghị này được những người điều hành và phát triển sòng bài chống lưng. Việc thông qua này mở đầu cho cơn sốt đất đai khi những kẻ đầu cơ lẫn các nhà điều hành tương lai đổ xô tìm kiếm bất động sản cho các sòng bạc khổng lồ cùng bãi giữ xe khách. Sòng bài đầu tiên khai trương là Sòng bài - Khách sạn Resorts, mà trước đó là Khách sạn Chalfonte- Haddon. Chủ sở hữu của nơi này, có nguồn gốc từ Las Vegas, ngay lập tức thu được món lợi nhuận 4,2 triệu đô la mỗi tuần. Chẳng mấy chốc những cái tên Vegas khác cũng xuất hiện, như Caesars, Bally’s, Sands, Tropicana. Đến năm 1984, tiền thuế từ các sòng bạc cung cấp 7% thu nhập cho chính quyền bang. Cùng thời điểm đó, Gamblers Anonymous ở New Jersey lập kỷ lục với số thành viên tăng gấp ba lần, và một phòng khám sẽ được khai trương để chăm sóc sức khỏe 24/24 cho những con bạc.

Nhận thức rõ về lịch sử phát triển của tội phạm có tổ chức ở Las Vegas, các công chức New Jersey kiểm tra những người xin giấy phép kinh doanh sòng bạc để xem liệu họ có bất kỳ mối liên hệ nào với các nhân vật chướng tai gai mắt ấy hay không. Thế nhưng, quyết định của họ dường như không nhất quán. Resorts được cấp giấy phép mặc dù các bằng chứng cho thấy một trong những cố vấn của sòng bài này đã chuyển hơn 400 ngàn đô la cho Tổng thống nước Bahamas, nơi mà công ty đang kinh doanh một sòng bài khác. Sau khi chi 320 triệu đô la cho khu phức hợp khách sạn/sòng bài, tập đoàn danh tiếng Hilton đã không được cấp giấy phép khi các ủy viên phụ trách mảng cờ bạc xác định công ty vẫn chưa giải quyết thỏa đáng vấn đề liên quan đến lời cáo buộc rằng họ đã tiêu hủy những văn bản pháp lý và báo cáo nhạy cảm về hoạt động vi phạm pháp luật tại khách sạn ở San Francisco của công ty. (Nhiều quan sát viên tin rằng các ủy viên khó chịu nhiều hơn vì Hilton đã không khúm núm quỵ lụy trước họ.) Sự từ chối khiến cho người đứng đầu công ty – William Barron Hilton, người từ lâu đã xây dựng một hình ảnh đúng mực, tức điên người. Hilton đã tranh thủ được sự ủng hộ nhiệt tình của những công chức hàng đầu thuộc bang New Jersey, những người đã khuyến khích công ty đầu tư vào đây. Bally’s và Caesars cũng phải chịu một áp lực tương tự, nhưng đã nhận được giấy phép sau khi họ thay đổi đội ngũ quản lý.

Thách thức trong khâu xin giấy phép khiến sòng bài trở nên khó phát triển hơn dự án thông thường, và những ông chủ tương lai phải dựa vào sự hướng dẫn của các vị cố vấn và luật sư địa phương. Với sự giúp đỡ này, Donald Trump tìm đến một nhóm những vị chủ đất sẽ cho ông thuê khối bất động sản hàng đầu nằm gần hội trường Thành phố Atlantic thời kỳ suy thoái. Hội trường này, nhìn như một cái lều mái vòm khổng lồ bằng xi măng, nổi tiếng vì là nơi diễn ra cuộc thi Hoa hậu nước Mỹ hàng năm. Khu đất bao gồm cả một khoảnh đất nhỏ do người dân địa phương kiểm soát, những người bị nghi có mối liên hệ với các băng nhóm du thủ du thực. Mặc dù ban đầu Trump chỉ dự định thuê khu đất này, nhưng ông ta phải hối lộ ở những khu khác để làm vừa lòng các quan chức nhà nước bởi họ sẽ không cấp phép cho một sòng bạc phụ thuộc vào mối quan hệ với những nhân vật đáng ngờ như vậy. Ông ta cũng giành được quyền kiểm soát các khối bất động sản nhỏ liền kề nhưng không thể đi đến thỏa thuận với một chủ đất tên Vera Coking, người mà ngôi nhà khách ba tầng Sea Shell của bà nằm chễm chệ ngay giữa khu vực sắp thi công.

Mảnh đất bên dưới ngôi nhà Sea Shell vô cùng hoàn hảo để làm bãi đỗ xe cho những chiếc Limo sang trọng mà sẽ đưa những con bạc lắm tiền đến với Trump Plaza trong kế hoạch. Luật sư của bà đặt giá trị khu đất trong khoảng trên dưới 2 triệu đô la. Coking thích cơ ngơi của mình và rất vui lòng ở lại đó cho đến khi nhận được tiền. (Trước Trump, Coking đã từng từ chối Bob Guccione, người xuất bản tạp chí Penthouse, ông này cũng ôm mộng mở một sòng bài ở Atlantic. Sự ngoan cố của bà là một trong những chướng ngại vật khiến cho dự án bất thành, để lại cho ông hoàng phim khiêu dâm bộ khung rỉ sét của một tòa nhà cùng với tài khoản ngân hàng tan hoang.) Trong những cuộc thương lượng kéo dài giữa Coking và Trump, báo chí đưa tin rằng bà đã từ chối một lời đề nghị trong hàng triệu lời đề nghị đi cùng với phòng khách sạn và dịch vụ phòng miễn phí suốt đời. Đây không phải là sự thật. Cũng như tin Vera Coking đã qua đời khi đang nói chuyện. Vào thời điểm năm 2015 bà vẫn khỏe. Điều thật sự đúng đó là Coking dường như đã cưỡng lại nghệ thuật bán hàng của Donald Trump một cách siêu phàm. Bà thậm chí còn gọi ông ta là “đồ con gián, hèn hạ, và đê tiện”.

Atlantic từng có nhiều đảo chắn, là nơi bùng nổ và lụi tàn của cơn sốt bất động sản kể từ khi thành phố thành lập vào năm 1853 khi những kẻ đầu cơ mua sạch các lô đất dọc bãi biển và sau đó bán nó với mức lợi nhuận lên đến 900% khi đường sắt được đưa vào thành phố. Sòng bài được cho là sẽ phục hồi lại nền kinh tế địa phương sau lần thất bại gần nhất, nhưng nó cũng mang đến những hoạt động đầu cơ y như vậy, thậm chí còn nhiều hơn. Một vài chủ sở hữu bất động sản quả thật trở nên giàu có, nhưng những kẻ thắng lớn đã dự đoán trước một cuộc trưng cầu dân ý về sòng bài và, trong một số trường hợp, đã sử dụng các mối quan hệ chính trị để kiếm lợi. Thị trưởng Thành phố Atlantic đã bị bắt giam sau khi bị bắt quả tang hỗ trợ những tên tội phạm có tổ chức chơi trò chơi này.

Ở một số khu vực phát triển quan trọng của Atlantic, có những lô nhà bị phá hủy toàn bộ, nhưng các dự án sòng bài bị đình trệ và khu đất trở nên hoang tàn và rậm rạp. Các khu dân cư khác vẫn trong tình trạng nguy hiểm và bị chèn ép khi giá đất leo thang khiến những nơi này trở nên quá đắt đỏ cho bất kỳ ai muốn tiến hành các dự án khôi phục hoặc xây dựng thông thường. Dường như tất cả đều trông chờ cơ hội thành công về mặt tài chính và sẵn sàng chờ đợi đến khi đạt được mức giá mong muốn. Khi 20% nhà cửa bị phá hủy, những người thuộc tầng lớp trung lưu không thể tìm được một ngôi nhà đàng hoàng tử tế, và khu vực trường học ở địa phương không đủ sức chi trả cho bất động sản để xây trường mới. Nhiều việc làm trong sòng bài về tay những người sống trong đất liền và thường xuyên phải di chuyển xa đến chỗ làm. Tóm lại, sau khi các hoạt động cờ bạc đến Thành phố Atlantic, cuộc sống của nhiều người dân nơi đây trở nên tồi tệ hơn. Họ vẫn là những người nghèo khổ, không bao giờ có thể chạm đến dòng tiền đã xây dựng nên sòng bài, trả công cho giám đốc, và tưởng thưởng cho các ông chủ sòng bạc.

Tháng 3 năm 1982, Trump có được giấy phép kinh doanh trong lĩnh vực cờ bạc. Vào tháng Năm ông ta bắt đầu quá trình xây dựng xung quanh Nhà khách Sea Shell. Số tiền cho công trình này đến từ cùng hạn mức tín dụng mà bố ông đã giúp thu xếp cho dự án Commodore. Mặc dù tạp chí People đã phong cho ông là tỷ phú, Bộ phận Thi hành Cờ bạc của bang kết luận rằng trong tài khoản ngân hàng của chính Trump có chưa tới 400 ngàn đô la.

Báo cáo của Bộ phận Thi hành Cờ bạc chỉ ra một trong những yếu tố cốt lõi trong chiến lược kinh doanh của Trump. Bất cứ khi nào thu được lợi nhuận với các dự án thành công như Khách sạn Hyatt hay Trump Tower, ông ta thường khởi động các hoạt động mới mà cần đến những khoản vay mượn khổng lồ. Trong những năm 90, nguyên giám đốc điều hành của Trump nói với nhà báo Harry Hurt III rằng “tất cả đều là chiêu trò” mà trong đó Trump xoay chuyển các khoản tiền nhỏ giữa các thực thể doanh nghiệp để đủ điều kiện vay tiền nhằm phát triển những doanh nghiệp mới. Người cho vay, nhất là những người đã từng làm ăn với bố của Donald suốt nhiều năm, cảm thấy tin tưởng thành tích của Fred Trump. Họ cũng hiểu được phương pháp của nhà Trump.

Donald cũng rất nỗ lực để thu mua bất động sản với giá thỏa thuận. Ví dụ, năm 1985, ông mua hai khối bất động sản ở Manhattan – Khách sạn St. Moritz và tòa nhà Trung tâm nuôi dưỡng trẻ bị bỏ rơi New York – với mức giá tổng cộng là 114 triệu đô la. Những người cho vay thế chấp nó với số tiền 134 triệu đô la, và 20 triệu đô la còn dư tùy Trump sử dụng sao cho phù hợp. Không như người chủ nhà mua nhà bằng tiền thế chấp, cá nhân Trump không chịu bất cứ trách nhiệm nào khi có điều gì không ổn trong những thỏa thuận này. Danh tiếng của Donald có thể bị tổn hại trong trường hợp thất bại tệ hại, nhưng tài sản cá nhân của ông ta hoàn toàn được bảo vệ.

Chiến lược thứ ba của Trump bao gồm việc tuyển dụng các đối tác có nguồn lực tài chính dồi dào, những người sẵn sàng hỗ trợ các dự án do ông nghĩ ra và đã qua được nhiều giai đoạn giấy phép và phát triển. Nghệ thuật bán hàng và khả năng tận dụng các mối quan hệ chính trị, thường rất bền vững vì Trump đã góp tiền thực hiện chiến dịch cho các ứng viên và người đương nhiệm, thật sự mang đến giá trị cho những mối quan hệ đối tác này. Quan hệ chính là “đồ nghề” của Trump, và ông ta biết cách biến nó thành lợi nhuận.

Ở Atlantic, nơi Trump không có những mối quan hệ sâu sắc như đã khai thác ở New York, ông phải chật vật để có chỗ đứng. Với mối liên hệ lịch sử với hoạt động phạm tội có tổ chức và việc bóc lột các con nghiện, cờ bạc được xem là một hoạt động kinh doanh mờ ám. Donald nhận thức được khía cạnh đen tối này của việc kinh doanh và cuối cùng nhận thấy rằng đối với “4 hoặc 5 phần trăm” khách hàng, chi tiêu quá mức là một vấn đề. “Không nghi ngờ gì nữa”. Trump, người chấp nhận những rủi ro lớn trong kinh doanh cũng như cuộc sống cá nhân, đã đặt ra giới hạn khi nói đến việc đặt cược vào một sòng bạc: “Trong đời mình tôi chưa bao giờ đánh bạc”.

Mặc cho tiềm năng lợi nhuận vốn có trong một ngành kinh doanh dựa trên cơ hội một cách hợp pháp, nhìn chung những người cho vay truyền thống không sẵn sàng hậu thuẫn cho các dự án xây dựng sòng bài. Một mặt, rất ít chuyên gia tài chính hiểu được công việc kinh doanh. Mặt khác, ngành công nghiệp cạnh tranh gay gắt này phụ thuộc vào những mốt nhất thời không thể dự đoán. Khi tìm kiếm tiền tài trợ, Trump nhận được rất ít sự ủng hộ từ những người cho vay ở New York và bắt đầu lùng sục khắp nước Mỹ để có tiền xây dựng. Tại Los Angeles, ông đến thăm Michael Milken. Trước khi vào tù vì vi phạm luật an ninh, Milken là người đi đầu trong phương pháp tiếp cận tài chính mới mà theo đó sẽ khuyến khích các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro lớn hơn để thu về các khoản thanh toán lãi suất cao đối với những trái phiếu được mô tả công khai là “thứ bỏ đi”. Trump đến gặp Milken sau khi ông này mới bán được 160 triệu đô la trái phiếu nhằm giúp ông trùm cờ bạc Steve Wynn của Las Vegas xây dựng khách sạn và sòng bài Golden Nugget ở New Jersey.

Milken đưa ra đề nghị giúp đỡ Trump, nhưng hai người không bao giờ đi đến thỏa thuận. Một số ngân hàng nhỏ hơn tìm đến cho vay, nhưng ngay cả khi góp chung với nhau, họ vẫn không đáp ứng được nhu cầu của Trump. Khi đó, các giám đốc điều hành của chuỗi Khách sạn Holiday Inn đến gặp ông với lời đề nghị điều hành một trong các sòng bài Harrah’s của họ trong dự án phát triển Thành phố Atlantic của ông. Harrah’s, phân nhánh kinh doanh cờ bạc của chuỗi khách sạn, đã đi vào hoạt động ở Atlantic, nhưng tại một địa điểm gần bến thuyền thua xa vị trí đáng mơ ước của Trump ngay cạnh Trung tâm Hội nghị. Các cuộc thương lượng đã đi đến một đề nghị đầu tư 50 triệu đô la của Holiday Inn, một khoản tiền sẽ giúp thu xếp vấn đề tài chính cho quá trình xây dựng cũng như điều hành sòng bài sau khi Trump xây nó. Vì không có tiền đầu tư vào, Donald sẽ phải chia 50% lợi nhuận.

Hội đồng quản trị của Holiday Inn tập hợp lại ở Atlantic để kiểm tra địa điểm phát triển và đối tác tương lai của mình. Donald đã sắp xếp thêm các trang thiết bị bổ sung có mặt ở công trường trong một chuyến đến thăm khu đất, và có vẻ như chỉ có duy nhất một vị khách nhận thấy rằng những chiếc máy ủi đất đi tới đi lui trong cát dường như đang vận chuyển cùng một ụ đất từ chỗ này qua chỗ khác. Trump đưa ra lời giải thích vừa đủ nhằm tránh né mối bận tâm thật sự, và cuối cùng các thành viên hội đồng cũng chấp thuận quan hệ đối tác với ông.

Nghệ thuật quảng cáo và lấy lòng hội đồng quản trị của Holiday Inn là ví dụ hoàn hảo về phong cách của Trump, một phong cách chủ yếu dựa vào thiện ý của phần lớn mọi người, kể cả những doanh nhân giàu kinh nghiệm, khi gặp gỡ với các đối tác tiềm năng. Là động vật xã hội, con người luôn tìm kiếm sự đồng tình và phụ thuộc vào người khác để hành động với ý tốt. Hầu hết chúng ta đều thiên về thái độ này, bao gồm khuynh hướng lấp vào chỗ trống kiến thức của mình bằng những giả định tử tế. Đây là thái độ mà các ảo thuật gia và những tay nghệ sĩ lừa đảo dựa vào khi thực hiện mánh khóe lừa bịp của mình. Trump có một lối nói chuyện – chia sẻ những điều tưởng như là bí quyết, đưa ra lời khen, bày tỏ sự cảm thông – vốn tạo ra một kiểu hữu nghị giả tạo. Dưới những điều kiện này, người ta cảm thấy khó lòng đặt ra những câu hỏi gây khó dễ. Nếu Trump nói một câu như “Anh và tôi đều biết chúng ta đang nói về vấn đề gì”, họ sẽ gật đầu và để cho cuộc trò chuyện tiếp tục vì sợ mình sẽ có vẻ khiếm nhã hoặc ngu ngốc. Theo cách này, ông ta được người khác tin tưởng.

Khi sòng bài gần hoàn thành, Donald giao cho vợ mình, Ivana, chịu trách nhiệm về không gian nội thất bên trong, và bà đã dành nhiều thời gian hết mức có thể cho việc tạo ra một môi trường sẽ làm lóa mắt những kẻ nhẹ dạ. Đầu năm 1984, Ivana hiện là mẹ của ba người con – Donald Jr., cô con gái tên Ivanka và một bé trai mới sinh tên Eric – và bà rất bận rộn ở nhà. Mặc dù vậy, bà vẫn thường xuyên đến khu vực xây dựng sòng bài và lựa chọn tỉ mỉ mọi chi tiết trang trí.

Sòng bài Harrah’s trong Trump Plaza khai trương vào cuối mùa xuân 1984, với quầy bar tên là Trumps và nhà hàng tên Ivana’s. Sự cố kỹ thuật xảy đến với các máy đánh bài trong nhiều ngày, tước đi hàng triệu đô la doanh thu khỏi tay các đối tác. Việc kinh doanh càng gặp trở ngại hơn khi chuông báo cháy reo lên một cách bí ẩn “hàng chục triệu lận”, theo lời một trong các giám đốc điều hành của Harrah’s nói với tờ Wall Street Journal. Sau khi những hỗn loạn này được điều chỉnh, sòng bài vẫn hoạt động rất kém, thu về chưa tới phân nửa lợi nhuận dự kiến cho năm đầu tiên. Kết quả này đặc biệt đáng thất vọng so với thành tích năm 1984 của chín sòng bài còn lại trong thành phố, mà theo báo cáo là thu được nhiều hơn 8,4% so với năm trước.

Các bên đối tác không đồng tình với nhau về nguồn gốc gây ra những rắc rối ở sòng bài. Phía Trump cho rằng quản lý của Harrah’s đã đặt mục tiêu thấp và gạt đi những con bạc lắm tiền mà ông muốn thu hút. Nhóm quản lý của Harrah’s thì tin rằng họ am hiểu hơn một nhà phát triển đến từ New York, người chưa bao giờ điều hành một sòng bạc. Họ cũng cảm thấy thất vọng khi Trump không xây dựng được một khu vực đỗ xe cần thiết nhằm phục vụ những con bạc lái xe từ Philadelphia và thành phố New York đến Atlantic. Một nhà phân tích ngoài cuộc kết luận rằng những người đánh bài cảm thấy bối rối với sự liên kết thương hiệu ở nơi này, với những chữ Trump và Harrah’s xuất hiện cùng nhau và riêng rẽ trên nhiều bảng hiệu quảng cáo. Với Donald, người thích biến cái tên Trump thành một thương hiệu nhằm tăng giá trị cho mọi thứ ông ta đảm trách, sự lẫn lộn này còn tệ hơn cả việc phản tác dụng. Đó là mối đe dọa với kế hoạch tương lai của ông.

Không vui với các đối tác của mình ở Atlantic, Trump tìm đến Barron Hilton để thảo luận về sòng bài cực kỳ đắt đỏ và không có giấy phép mà Hilton đã xây ở khu vực bến du thuyền, gần như sát địa điểm ban đầu của Harrah’s ở Thành phố Altantic. Theo đánh giá của Trump, Hilton là thành viên của “Câu lạc bộ con Nhà đại gia. Ông ấy sinh ra trong nhung lụa và được dạy dỗ để trở thành quý tộc”. Trump đưa ra nhận định này vào năm 1987 mà không hề có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy ông ta nhận ra chính bản thân mình cũng đã nhận được rất nhiều sự chú ý và hưởng lợi từ khối tài sản nhỏ đầu tư vào giáo dục tư nhân, với tư cách là con trai của một trong những người đàn ông giàu nhất nước Mỹ. Có rất người được may mắn như vậy.

Trong cuộc trò chuyện đầu tiên với Hilton, Trump chẳng đi được đến đâu. Sau đó Steve Wynn đưa ra đề nghị mua 25% của Hilton và gây xôn xao dư luận về việc nắm quyền kiểm soát công ty. Cũng như Trump, Wynn là một doanh nhân táo bạo và hung hăng. Một trong những thỏa thuận lớn đầu tiên của ông này là mua một lô đất sát bên Caesars Palace ở Las Vegas với giá một triệu đô la và nhanh chóng bán nó cho Caesars với giá hai triệu đô. Nhưng không như Trump, Wynn không sinh ra trong gia đình giàu có. Bố mẹ ông làm chủ dịch vụ kinh doanh trò chơi bingo ở Maryland, và đóng góp chủ yếu của họ vào thành công của Wynn là 25 ngàn đô la trong lần thử sức kinh doanh đầu tiên của ông. Ông này cũng xây dựng một hình ảnh thân thiện với công chúng như ông miêu tả là “dịu dàng và dễ chịu”. Donald Trump có thể dịu dàng, nhưng không hề dễ chịu.

Với việc Wynn ngấm ngầm săn đuổi công ty của mình, Barron Hilton bắt đầu quyên tiền để đề phòng ông ta. Hilton không thể biết được liệu Wynn có ý định giành quyền kiểm soát công ty hay chỉ đang thực hiện chiến lược “thư xanh” mà theo chiến lược này, để ngăn chặn sự theo đuổi của Wynn, Hilton sẽ phải bỏ ra một khoản tiền chuộc. Một trong những luật sư lỗi lạc nhất nước Mỹ, Edward Bennett Williams, so sánh hành động này như những thủ đoạn “bảo kê” của giới xã hội đen, chúng sẽ đe dọa gây hại đến nạn nhân nếu họ không trả tiền định kỳ. “Anh biết đấy, bọn chúng sẽ nói, ‘Đã đến lúc có người nên tiếp quản anh.’ Đó là cách bọn xã hội đen làm”, Williams cho biết. Chiến lược thư xanh cũng hỗ trợ cho hoạt động giao dịch nội gián bởi vì một khi lời đe dọa được đưa ra, giá cổ phiếu của công ty nằm trong tầm ngắm sẽ luôn tăng lên. Những người bạn được tiết lộ trước thông tin có thể mua lúc giá còn thấp, chờ đến khi người gửi thư xanh thực hiện nước cờ của mình, và rồi sau đó bán ra khi cổ phiếu của công ty đạt đỉnh điểm.

Thư xanh chỉ là một trong nhiều chiến lược khác nhau mà bọn tư bản trấn lột đã sử dụng trong những năm kinh tế Hoa Kỳ tăng trưởng mạnh dưới thời Tổng thống Reagan. Những “kẻ cướp” doanh nghiệp này, trong đó có Carl Icahn và T. Boone Pickens, đã thu vào những khoản tiền khổng lồ để mua cổ phiếu của những công ty mà họ nhận thấy là quản lý yếu kém và bị đánh giá thấp. Nếu họ thành công, khoản nợ có thể được chuyển sang công ty được tiếp quản. Trong một số trường hợp, gánh nặng này dẫn đến việc công ty đó bị phá sản. Trong những trường hợp khác, một công ty sẽ bị chia nhỏ ra và bán lại cho người khác. “Kẻ cướp” cũng có thể gây áp lực để lấy tiền khỏi tay công ty mới vừa mua lại bằng cách bán thêm cổ phiếu chứng khoán. Mặc dù những tên cướp có thể phá hủy một phần trong toàn bộ công ty, lấy đi việc làm và cộng đồng kinh doanh nền tảng của người lao động, chúng gần như luôn tự mình làm ra tiền.

Trong trường hợp của Hilton, các nhà phân tích tài chính nghĩ rằng Wynn có thể mua cả công ty và bán tháo tất cả mọi thứ trừ sòng bài. Bán ra từng thứ một, hoặc bán với số lượng lớn, những khách sạn thông thường có thể thu hút đủ tiền để bù vào khoản chi phí khi mua lại toàn bộ. Theo cách đó, Wynn sẽ có được các sòng bài của Hilton mà không tốn một xu. Thực chất, ông ấy thậm chí có thể kiếm được nhiều hơn khoản tiền bỏ ra cho cổ phiếu của Hilton. Bởi vì gần như toàn bộ số tiền liên quan đến quá trình này đều được vay mượn, rủi ro là hoàn toàn không có. Dĩ nhiên, nếu ông ta thành công, Barron Hilton và các cổ đông khác sẽ mất quyền điều hành công ty, và các khối bất động sản chắc chắn sẽ phải chịu thêm món nợ mới. Nhưng chi phí hoạt động bên ngoài luôn có thể bù đắp bằng cách vắt kiệt người lao động và tăng phí thuê phòng. Và nếu một số khách sạn mà từng một lần có khả năng trả nợ của Hilton bị thất bại, đó là vấn đề của người khác.

Là người đàn ông mà tên tuổi đã ghi lại dấu ấn cho đế chế Hilton, Barron Hilton là người quan tâm nhất đến việc chống lại lời đề nghị của Wynn. Ông nhanh chóng xem xét lại quan điểm của mình về Donald Trump, đổi lại cho ông ta vào vai một vị cứu tinh. Trump từ bỏ chính sách mua rẻ thông thường của mình và đồng ý trả đủ cho Hilton 320 triệu đô la để mua lại khối bất động sản ở Thành phố Atlantic. Hoạt động tài chính cuối cùng cũng trở nên ổn định thông qua công ty đầu tư Bear Stearns, với trái phiếu được phát hành ở mức lãi suất 14% hàng năm. Khối bất động sản sẽ được đổi tên thành Lâu đài Trump. Chẳng ai bất ngờ khi Holiday Inn đưa đơn kiện Trump vì dùng tên mình cho một sòng bài mà sẽ cạnh tranh trực tiếp với sòng bài Harrah’s đang hoạt động tại Trump Plaza.

Mặc dù một doanh nhân khác có thể phải điêu đứng với tất cả những món nợ, và vụ kiện Holiday Inn, Donald đã hành động dứt khoát. Ông ta bỏ ra 73 triệu đô la để mua lại phần hợp tác của Harrah’s trong Trump Plaza, điều này đã chấm dứt mối quan hệ giữa hai bên lẫn vụ kiện tụng đang chờ xét xử. Trump có lý của mình khi tin rằng bản thân có thể cải thiện tình hình ở khu vực sòng bài đầu tiên mà ông đầu tư. Theo báo cáo quý của Ủy ban giám sát sòng bài ở New Jersey, Harrah’s chưa bao giờ thật sự thành công ở địa điểm này. Năm 1985, sòng bạc Trump đã thua lỗ trong khi sòng bài Harrah’s ở bến du thuyền thu về hơn 10 triệu đô la lợi nhuận. Trong quý đầu tiên của năm 1986, mọi việc ở cơ sở Trump có tiến triển chút đỉnh, nhưng Harrah’s ở bến du thuyền vẫn làm tốt hơn, thu về gần sáu triệu đô la so với lợi nhuận chưa tới một triệu đô la của cơ sở Trump.

Với việc củng cố vị thế ở Atlantic, Trump bước vào một giai đoạn mới trong cuộc đời làm tài chính của mình. Cảm thấy kích thích trước cảnh tiếp quản một doanh nghiệp, Trump đảo ngược tình thế trước Holiday Inn bằng cách mua lại hơn 2,5% cổ phần công ty và sau đó thông báo về việc đó. Khi ông ta mua, mỗi cổ phiếu được bán ra với giá 62 đô la, nhưng các chuyên gia phân tích Phố Wall tin rằng khối tài sản này, nếu có bị phân tán và bán lại, cũng có thể đáng giá đến 100 đô la mỗi cổ phiếu. Sự chênh lệch đó cho thấy bất kỳ ai muốn giành được quyền kiểm soát công ty và giải thể nó phải bỏ ra 500 triệu đô la. Trump đã thông báo công khai rằng mình đã mua lại Holiday Inn rất lâu trước khi mua đủ số cổ phiếu được yêu cầu trong quy định chứng khoán. Điều này, cùng với các nhân tố khác, khiến người ta thấy rằng việc Trump thật sự muốn mua lại công ty là điều không thể. “Ông ấy không phải là một tên cướp doanh nghiệp”, một viên chức ở Bear Stearns giải thích.

Tuy nhiên, lời ám chỉ về sự tiếp quản công ty đã giúp đẩy giá cổ phiếu của Holiday Inn vượt qua con số 71 đô la. Điều này cũng dẫn đến việc các giám đốc điều hành ở Holiday Inn thế chấp công ty với mức giá hai tỷ đô la. Bằng cách bắt công ty gánh thêm nợ, hội đồng quản trị của Holiday Inn đang thực hiện chiến lược “viên thuốc độc”, một chiến lược hủy hoại phần lớn giá trị mà “kẻ cướp” có thể thu về bằng cách bán đi tài sản công ty. Trump bán số cổ phiếu của mình và khoe rằng ông ta kiếm được 35 triệu đô la trong cuộc chạy đua về giá cả. Về sau, Trump được yêu cầu phải thực hiện một báo cáo cho chính quyền bang New Jersey, trong đó ông ta ghi nhận khoản tiền lời thật sự chưa đến 13 triệu đô la, mặc dù vậy, đây vẫn là một số tiền đáng kể.

Trump, người mà sau đó đã tuyên bố, “Sàn giao dịch chứng khoán New York vô tình cũng chính là sòng bạc lớn nhất thế giới”, bắt đầu trò chơi “cướp doanh nghiệp” bằng cách nhắm vào sòng bài/nhà máy sản xuất Bally’s với âm mưu mà tờ Wall Street Journal gọi là “thư xanh” qua việc ông ta mua lại 9,9% cổ phần công ty. Trong chiến lược phòng thủ “viên thuốc độc” của mình, Bally’s mua lại sòng bài Golden Nugget ở Thành phố Atlantic với 440 triệu đô la. Sau khi khiến cho Bally’s “nhiễm độc” trước nỗ lực tiếp quản của Trump, công ty trả 84 triệu đô la để mua lại số cổ phiếu của ông ta. Thỏa thuận giúp ông thu được 24 triệu đô la. Bally’s phải gánh một món nợ khổng lồ còn Trump thì chuyển sang mục tiêu tiếp theo, Resorts International, công ty sở hữu sòng bài Resorts đang hoạt động và một sòng bài sắp hoàn thành ở Atlantic là Taj Mahal.

Người sáng lập Resorts International đã qua đời vào tháng 4 năm 1986. Tháng 3 năm 1987, Trump đưa ra lời đề nghị “bổn cũ soạn lại” cho công ty và cam kết hoàn thành dự án xây dựng ở thành phố Atlantic. Chi phí ước tính của sòng bài Taj, như người ta hay gọi, ban đầu là 185 triệu đô la, đã tăng vọt lên đến hơn 500 triệu đô la. Khi đi nước cờ với Resorts, Trump tập trung vào những cổ phiếu loại B của công ty, vốn cao xấp xỉ bốn lần so với giá cổ phiếu loại A, nhưng mỗi cổ phiếu phải đi kèm với một trăm phiếu bầu. Cấp bậc đặc biệt của những cổ phiếu cho phép Trump nắm 88% số phiếu bầu của các cổ đông trong khi chỉ phải trả 12% giá trị công ty. Thảo nào ông ta xem thị trường chứng khoán như một sòng bạc.

Khi các cổ đông hạng A của Resorts biết được thủ đoạn của Trump, một số người lên tiếng cảnh báo. Những người chỉ trích ông ta dữ dội nhất đã nổi giận trước cái giá 22 đô la cho mỗi cổ phiếu Trump đưa ra. (Với con số này Trump sẽ phải trả tổng cộng 125 triệu đô la để tiếp quản hoàn toàn.) Sau đó, chỉ vài ngày trước khi Trump hoàn thành thỏa thuận mua lại Resorts và biến nó thành công ty tư nhân, Merv Griffin thông báo rằng ông sẽ trả 35 đô la cho mỗi cổ phiếu loại A còn lại. Hai người đàn ông đưa đơn kiện lẫn nhau.

Không ai ngờ Griffin lại là người thách thức quyền sở hữu của Trump đối với Resorts. Ông này lớn hơn Trump 19 tuổi và nổi tiếng là một người trong giới giải trí chứ không phải doanh nhân. Sau hơn một thập kỷ thành công với sự nghiệp ca hát trong một ban nhạc lớn, Griffin đã dẫn các chương trình game show và thay thế Jack Paar trên chương trình Tonight. Năm 1965, chương trình trò chuyện giữa nhiều người – The Merv Griffin Show – bắt đầu đi vào hoạt động và kéo dài đến năm 1986. Dù nói năng nhẹ nhàng, Griffin không hề ngại tranh luận. Khi chàng Donald Trump trẻ tuổi vẫn còn học việc trong văn phòng của bố mình, Griffin đã đứng trên bục lên tiếng phản đối việc Mỹ nhúng tay vào chiến tranh Việt Nam. Bằng giọng nói thành khẩn, ông đã thuyết phục Abbie Hoffman – người hay kích động chính trị – và Bertrand Russel – một triết gia/người theo chủ nghĩa hòa bình – cùng chia sẻ quan điểm nghi ngờ những giả định phổ biến về chính sách Hoa Kỳ. Nhờ vào các chương trình phát sóng vào buổi chiều của Griffin, lần đầu tiên hàng triệu người nội trợ và con cái họ được thoáng nhìn thấy những nhà kích động xã hội như Dick Gregory và Geogre Carlin.

Khi một người dịu dàng như Griffin âm thầm gây tranh cãi, ông cũng chứng tỏ bản thân là một doanh nhân sắc sảo. Khi phát triển ý tưởng cho trò chơi truyền hình Jeopardy, ông đảm bảo mình giữ lại quyền sở hữu và thành lập một công ty sản xuất chương trình để kiểm soát. Ông tiếp nối sự thành công của Jeopardy với những trò chơi truyền hình khác, như Wheel of Fortune, đã được nhượng quyền cho các đài truyền hình trên khắp thế giới. Năm 1986, Griffin bán công ty sản xuất chương trình của mình với giá 250 triệu đô la. Ông mang số tiền này tham gia vào cuộc chiến tranh giành Resorts International.

Với việc Donald Trump tuyên bố mình là tỷ phú, 250 triệu đô la khiến Griffin chỉ là “tôm tép” trong cuộc chiến giành Resorts. Nhưng như vậy là quá đủ để ông chi trả cho luật sư giải quyết các vụ kiện tụng và hồ sơ chứng khoán phát sinh trong cuộc cạnh tranh với Trump. Khi phân tích tình hình, Griffin tin rằng ông và đối thủ của mình mong muốn những điều hoàn toàn khác nhau. Rõ ràng Trump rất khao khát sòng bạc Taj, vì nó sẽ giúp ông ta có đủ số lượng tối đa cho mỗi giấy phép kinh doanh sòng bài của bang New Jersey (tối đa là ba) và Taj cũng là sảnh cờ bạc lớn nhất Atlantic và có lẽ là cả thế giới. Griffin, với bản chất là người làm giải trí chứ không phải nhà phát triển, lại thích những phần còn nguyên vẹn và đang hoạt động của Resorts, cụ thể là sòng bài hiện tại nằm trên lối đi lót ván dọc bờ biển của Atlantic và bốn khách sạn cộng thêm sòng bài ở quần đảo Bahamas.

Với việc hai người đàn ông mong muốn những điều khác nhau từ Resorts, cơ sở cho sự thỏa hiệp dường như khá rõ ràng. Mặc dù vậy, Trump đã lựa chọn tiến hành một cuộc chiến pháp lý lẫn cuộc chiến ngôn từ. Ông ta mở màn bằng cách buộc tội Griffin vì đã đưa ra một lời đề nghị “hoàn toàn viển vông” nhằm tạo ra sự náo động liên quan đến cổ phiếu của Resorts và khiến giá cổ phiếu tăng đột biến. (Đây chính xác là những gì đã xảy ra với cổ phiếu của Holiday Inn khi Trump thông báo rằng mình đã mua cổ phiếu của công ty này.) Sau đó khi Griffin trình lên Ủy ban Chứng khoán và Hối đoái¹⁶ các văn bản chính thức để hợp lý hóa cái giá mà ông sẽ trả, Trump gọi đó là một nước đi “yếu” và “vô ích”. Ngôn ngữ của Trump, rõ ràng nhằm vào việc hạ thấp giá trị đối thủ của mình, cũng phần nào tiết lộ thái độ bực tức của ông. Mặc dù nắm trong tay 88% phiếu bầu, quyết định bán cuối cùng lại thuộc về ban giám đốc công ty, và ông ta có thể bị dồn vào thế bí nếu ba thành viên độc lập cảm thấy có nghĩa vụ phải chấp nhận mức giá mà Griffin đưa ra cho số cổ phiếu loại A. Bởi vì mức giá đó cao hơn 50% so với đề nghị của Trump, với tư cách là những người được ủy thác, có thể họ không còn lựa chọn nào khác.

Về phần mình, Griffin không nói bất cứ điều gì về Trump, nhưng sau khi xem qua đánh giá mới về Resorts, ông đã nâng mức giá của mình lên hơn 45 đô la mỗi cổ phiếu, tức 295 triệu đô la. Như một người chơi bài poker đẩy chồng tiền xu ra giữa bàn, Griffin trả giá cao đến mức người ta không thể làm ngơ. Trump không phản ứng ngay, nhưng cuối cùng ra hiệu rằng có thể ông ta không sẵn sàng chạy đua với Griffin từng đồng một. Ngày 26 tháng 3 năm 1988, Trump thông báo đã mua lại Khách sạn Plaza thiêng liêng, nằm trên Đại lộ 5, ở Phố 59, với mức giá theo báo cáo là 407 triệu đô la. Như một thói quen, ông ta bổ sung thêm con số này khi đến gặp những người cho vay để vay tổng cộng 425 triệu đô la, số tiền này cho ông ta có thêm vài triệu đô tiêu xài sau khi đã chi trả cho người bán là Robert M. Bass.

Sau khi có được Khách sạn Plaza cùng với toàn bộ phần còn lại của chuỗi Khách sạn Westin, Bass và các đối tác của ông nghi ngờ không biết liệu khách sạn có thể sinh lời hay không, sau khi trả món nợ 300 triệu đô la. Họ lấy lại được gần một phần ba số tiền đã trả cho toàn bộ chuỗi Westin bằng cách bán đi một khách sạn cho Donald Trump. Ở Khách sạn Plaza, khả năng thành công của Trump không thể nào tốt hơn, xét việc ông đã chồng thêm món nợ xấp xỉ 125 triệu đô la lên trên gánh nặng trước đó của Plaza. Tuy nhiên, Trump nhanh chóng bán tháo các khối tài sản khác để thu về khoảng 100 triệu đô la, giúp ông có thể nghỉ xả hơi một chút.¹⁷

Khách sạn Plaza mang đến cho Donald Trump không chỉ là một khách sạn với những đường nét cung điện kiểu Pháp. Tòa nhà này chính là điển hình cho New York. Chào đón du khách hơn 80 năm, khách sạn này được người dân địa phương cũng như khách du lịch yêu thích không kém gì Nhà ga Grand Central và thư viện công cộng chính được xây dựng cùng thời. Bài đầu tiên trong quyển sổ lưu bút của khách sạn viết, “Ông bà Alfred G. Vanderbilt cùng người hầu”. Là nhà của nhân vật hư cấu Eloise trong loạt sách thiếu nhi nổi tiếng của Kay Thompson, Khách sạn Plaza được tuyên bố là Điểm mốc Lịch sử Quốc gia vào năm 1986. Khách sạn đã xuất hiện trong phông nền của vô số phim ảnh và chương trình truyền hình. Căn phòng Ba Tư nổi tiếng của Khách sạn Plaza đã được nhiều diva như Eartha Kitt, Liza Minnelli và Peggy Lee đến biểu diễn, và phòng khiêu vũ của khách sạn chính là nơi diễn ra Vũ hội Black and White nổi tiếng của Truman Capote năm 1966.

Trump dường như nhận thức rất rõ về tầm quan trọng của tòa nhà, nhưng ông ta lại đề cập đến nó bằng những từ ngữ liên hệ đến bản thân. Trong một quảng cáo có trả phí, ông dùng rất nhiều chữ Tôi để công bố thỏa thuận về Khách sạn Plaza: “Tôi không mua một tòa nhà, mà mua một kiệt tác – là Nàng Mona Lisa. Lần đầu tiên trong đời, tôi đã chủ ý thực hiện một thỏa thuận không liên quan đến kinh tế – vì tôi không bao giờ có thể biện minh cho cái giá mà mình đã bỏ ra dẫu Khách sạn Plaza có thành công đến mức nào. Tuy nhiên, điều tôi đã làm là mang đến cho New York cơ hội sở hữu một khách sạn vượt qua tất cả những khách sạn khác! Tôi quyết tâm làm cho Khách sạn Plaza trở thành khách sạn lớn có một không hai ở New York, và có thể là khách sạn tuyệt vời nhất thế giới”.

Trong bốn câu nói này – chưa tới một trăm chữ – như là một hành động hào phóng với thành phố, Trump đã dàn xếp một thương vụ được thúc đẩy bởi tham vọng và khát vọng thương mại. Ông đang trao cho New York “cơ hội” trở thành địa điểm cho một khách sạn xa hoa. Được xây dựng cẩn thận như bất kỳ tòa nhà nào khác của ông, quảng cáo cũng đặt ra những điều kiện theo đó thương vụ này có thể được đánh giá, theo cách khiến cho việc Trump thất bại là điều không thể xảy ra. Ông ta đã “chủ ý” trả một cái giá không hề hợp lý nếu nhìn từ quan điểm kinh doanh. Tuy nhiên, Khách sạn Plaza là nàng Mona Lisa của các khách sạn, và vì thế ông được ngưỡng mộ vì sự hào phóng của mình. Và nếu ngẫu nhiên, Khách sạn Plaza chứng tỏ nó có thể tạo ra lợi nhuận, khi đó người đàn ông đã vượt qua những bất lợi vô cùng to lớn và tạo ra một phép màu về mặt tài chính.

Trong những ngày mua lại Khách sạn Plaza, Trump cũng đồng ý thương lượng với đối thủ trong cuộc tranh chấp Resorts International. Bỏ qua kiểu cách doanh nhân thông thường về địa điểm và các nguyên tắc cơ bản, Griffin sẵn lòng đến New York và gặp ông ta tại Trump Tower. Ông đến vào một chiều xuân và trong phút chốc đã được thang máy đưa lên đến tầng 26. Trump đưa Griffin vào văn phòng riêng, nơi mà từ cửa sổ có thể nhìn xuống toàn cảnh Công viên Trung tâm. Trump chỉ tay về phía Khách sạn Plaza và nhắc Griffin nhớ rằng mình vừa hoàn tất thủ tục mua lại biểu tượng gồm 800 phòng này. Griffin dí dỏm đáp lại, “Anh sẽ cần đến bấy nhiêu phòng cho toàn đội luật sư trong cuộc chiến với tôi đấy”.

Về sau Nina Easton kể lại chi tiết trong tờ Los Angeles Times, Griffin hỏi Trump ông ta muốn gì từ Resorts International. Trump trả lời rằng mình muốn sòng bài Taj, và cầu cảng bằng thép, vốn là một phần của công trình. Griffin hỏi tiếp, “Chỉ vậy thôi à?”. Trump đáp, “Đúng vậy”. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi này, căng thẳng được giải tỏa và những phác thảo cơ bản của một thỏa thuận được thu xếp. Cuối cùng, luật sư của cả hai đã nghĩ ra những chi tiết tốt hơn cho thỏa thuận tại một quầy bar của Khách sạn Helmsley, nơi Griffin lưu lại lúc bấy giờ. Theo thỏa thuận, Griffin sẽ nắm quyền kiểm soát Resorts International, giải tán nó, và bán cho Trump phần ông ta muốn theo giá cả đã thương lượng ở trên. Trong thỏa thuận công bố ngày 15 tháng 4 năm 1988, Trump nhận được thêm vài chiếc máy bay trực thăng nằm trong danh mục vốn đầu tư của Resorts. Griffin thì có vài chiếc thủy phi cơ – Grumman Mallards – mà Resorts vận hành dưới tên gọi Chalk’s International Airlines để đưa du khách đến quần đảo Bahamas. (Được thành lập năm 1917, Chalk’s là dịch vụ hàng không hoạt động lâu đời nhất Hoa Kỳ.)

Cả Griffin và Trump đều tin rằng tên tuổi mình rất có sức nặng đối với công chúng, và vì thế càng khiến cho sự nghiệp kinh doanh của họ trở nên có giá trị. Griffin, nổi tiếng vui vẻ và biết hưởng thụ, là người có tiếng tăm hơn, nhưng ông ít có khuynh hướng lạm dụng điều đó. Trump thì đặt tên họ của mình lên gần như tất cả mọi thứ ông ta chạm vào, ngoại trừ Khách sạn Plaza đáng kính. Mùa hè năm 1988, danh sách này bao gồm các sòng bài Trump ở Atlantic cũng như những tòa nhà quan trọng ở New York, gồm Trump Tower, Trump Plaza và Công viên Trump. Tuy nhiên, cái tên bắt đầu biểu thị sự giàu có, sang trọng và phấn khởi. Nó còn tượng trưng cho mức độ tự tôn và phóng đại khó coi.

Danh tiếng của Trump bị tổn hại lần đầu vào năm 1980, khi ông ta phá hủy công trình nghệ thuật Bonwit, nhưng sự chú ý tiêu cực của dư luận chỉ diễn ra trong thời gian ngắn. Mâu thuẫn nổ ra xung quanh kế hoạch xây dựng khu chung cư 15 tầng ở số 100 Central Park South (Công viên Trung tâm phía Nam) kéo dài suốt nhiều năm, và trong phần lớn thời gian đó Trump dường như hành xử như một tên côn đồ. Một vị thẩm phán thấy rằng Trump đã gửi “đơn kiện giả mạo và vô cớ” nhằm “quấy phá” và ép buộc một người thuê nhà phải rời đi. Trump được lệnh phải hoàn lại một phần tiền thuê nhà cho người đàn ông. Trong vài trường hợp khác, người ta thấy Trump có mưu toan “hăm dọa” và hành xử “gian trá”. Trong ba năm liền, những quản lý của ông đã không cho đặt cây thông Giáng sinh trong sảnh tòa nhà. Điều này khiến cho người phụ trách chuyên mục của tờ Times – Sidney H. Schanburg – gọi ông ta là “Donald Bịp Bợm”. Tony Schwartz của tạp chí New York mô tả hành vi lố bịch của Trump trong dự án là “tẩu pháp¹⁸ của sự thất bại”.

Những người thuê nhà ở số 100 Central Park South đã chứng tỏ họ là kẻ thù xứng tầm với Trump. Họ tập hợp lại thành một đoàn thể, thuê một luật sư gan lì, và trói buộc người đàn ông với những vụ kiện tụng pháp lý cho đến khi ông ta rơi vào cảnh giống như Gulliver, phó mặc tất cả cho người tí hon. Bằng chứng đưa ra ở vụ kiện cấp nhà nước tiết lộ rằng những người quản lý mà Trump thuê làm việc trong tòa nhà đã hứa sẽ đuổi người thuê nhà ra khỏi nơi đó trong vòng một năm. Khi các hoạt động sửa chữa và vệ sinh bị ngừng lại, mái nhà bắt đầu có lỗ thủng và trần nhà trong các căn hộ thì bị sập. Khu vực chung trở nên bẩn thỉu. Nhân viên ở sảnh không nhận bưu phẩm nữa. Người gác cổng ngừng mở cửa và gọi xe taxi. Một người bảo trì tòa nhà khai rằng ông ta được yêu cầu trình bày cho quản lý những gì mình biết về điều kiện tài chính và thói quen sinh hoạt tình dục của những người sống trong tòa nhà. Theo báo cáo của phóng viên Wayne Barrett, Trump kháng lại lời khai của nhân viên bảo trì. Hơn nữa, đại diện của Trump phát biểu trước giới báo chí rằng “những cáo buộc quấy rối là bịa đặt và là một nỗ lực có tổ chức của những người thuê nhà nhằm lợi dụng sự nổi bật của ông ấy”.

Gần như bất lực, những người thuê nhà tìm đến kênh truyền thông địa phương với những mẩu chuyện về 15 bà cụ sống trong tòa nhà và những cư dân nghèo khổ nhất, những người sẽ gặp khó khăn khi phải tìm kiếm một căn hộ có giá phải chăng ở Manhattan. Người thuê nhà cũng nhận được sự giúp đỡ từ chính quyền của Koch, đã đến tòa án cáo buộc Trump với “nỗ lực nghiêm trọng nhằm quấy phá và đuổi người khác mà không thông qua thủ tục pháp lý đúng đắn”. Vụ kiện cho phép ngài thị trưởng, người đang cố gắng để được tái đắc cử, vào vai người bảo vệ cho những người thuê nhà thấp cổ bé họng chống lại một người mà Koch miêu tả là nhẫn tâm và tham lam. Nhiều năm trời tranh đấu đã dồn Trump vào thế bí và cản trở nỗ lực biến tòa nhà thành khu chung cư cao tầng. Cuộc chiến kết thúc khi ông ta đồng ý giữ lại khu căn hộ số 100 Central Park South và sửa chữa những phần quan trọng trong khi người thuê nhà rút toàn bộ các đơn kiện chống lại ông.

Với Trump, là kẻ tìm kiếm chiến thắng trong mọi bước đi, sự việc xảy ra với 100 Central Park South là một thất bại để đời đồng thời nó gây ra một tình trạng lộn xộn trong quan hệ với công chúng. Thậm chí còn đau đớn hơn khi vụ việc này xảy ra sau một thất bại nặng nề khác – sự sụp đổ của USFL. USFL đã luôn chật vật ngay từ những ngày đầu thành lập. Trump đã thuyết phục bạn bè đồng sở hữu chuyển từ mùa giải xuân/hạ sang giải mùa thu, khi ấy họ sẽ tranh giành sự quan tâm của công chúng chống lại NFL¹⁹ vững mạnh và các đội bóng đại học. Ông ta cũng thúc ép liên đoàn gửi đơn kiện NFL, cáo buộc NFL đã vi phạm luật chống độc quyền. Vụ kiện được cho là đã gây ra mức thiệt hại 567 triệu đô la và đã tạo ra một bản án với những khoản phạt lên đến con số 1,7 tỷ đô la. Mùa hè năm 1986, một bồi thẩm đoàn phát hiện ra NFL đã tìm cách giành độc quyền bất hợp pháp nhưng các chủ sở hữu USFL không bị thiệt hại quá nhiều. Bồi thẩm đoàn đã bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn với một đô la tượng trưng. Khi đó, liên đoàn đã không còn hoạt động.

Tại một thời điểm khác, có lẽ Donald Trump đã thu được kết quả tốt hơn trong những cuộc xung đột này với sự giúp đỡ của Roy Cohn, một “chiến binh pháp lý”có sức sáng tạo khác thường. Tuy nhiên, vào năm 1986, Cohn bị vây hãm đến mức chẳng thể giúp đỡ bất kỳ ai. Thứ nhất, ông bị hội đồng luật sư tấn công, cũng chính hội đồng này đã tước đi quyền hành nghề luật sư của Cohn. Không chỉ kiệt sức với việc kháng cáo, mà sau nhiều lần thoát thân trong gang tấc, dường như Cohn không còn đường nào để đi. Mọi việc thậm chí còn tệ hơn khi bệnh tình của ông đã kéo dài hơn một năm, và đơn thuốc bác sĩ cho không có tác dụng lâu dài.

Phải che giấu thiên hướng tình dục của mình quá lâu, Cohn không thể tâm sự với bạn bè rằng mình đã bị nhiễm HIV/AIDS, căn bệnh lúc bấy giờ đang lan truyền như một dịch bệnh trong cộng đồng người đồng tính ở New York. Trong thời kỳ này, khi thành kiến với người đồng tính đang cực kỳ phổ biến, nhiều người đàn ông phải sống khép kín như vậy. Thế nhưng, cuộc khủng hoảng HIV/AIDS cũng đã khiến nhiều người phải “lộ diện”, như một hành vi tự xác định mình và thể hiện tinh thần đoàn kết. Ở độ tuổi 59, Cohn quyết tâm với mưu mẹo của mình đến mức ông vẫn duy trì mối quan hệ với những người như Thượng nghị sĩ Jesse Helms, một kẻ phân biệt chủng tộc và kỳ thị người đồng tính, người đã phản đối nghiên cứu về dịch AIDS.

Roy Cohn đã lừa rất nhiều người, bao gồm cả một người bạn là Barbara Walters, khi nói rằng mình bị ung thư gan. Những khi cảm thấy khỏe hơn, ông trò chuyện với lối nói khoa trương và cay độc đặc trưng của mình. Khi Donald Trump tìm đến các công ty luật khác để giải quyết những vấn đề kinh doanh, Cohn có cảm giác như người mà ông giám hộ đã bỏ rơi ông vào lúc khó khăn hoạn nạn. Cây bút Wayne Barrett đưa tin lời phát biểu của Cohn, “Không thể tin là cậu ta lại làm điều này với tôi. Donald thật lạnh lùng hời hợt”.

Một vài người bạn thân của Cohn không bao giờ tha thứ cho Trump, họ tin rằng ông ta đã bỏ rơi người cố vấn của mình, người đã dạy dỗ ông ta thành công. Về phần mình, hai người đàn ông đã làm hòa với nhau vào năm cuối đời của Cohn. Cohn là người chủ động gọi điện cho Trump để hỏi xem liệu ông ta có thể thu xếp chỗ ở cho người yêu cũ của Cohn, Russell Eldridge, người cũng đang chết dần chết mòn vì căn bệnh AIDS. Theo lời Barrett và cây bút Nicholas von Hoffman, Cohn sẵn sàng gác máy nếu Trump hỏi về bệnh tình của bạn mình. Trump không hỏi gì cả. Thay vào đó, ông ta thu xếp cho Eldridge một căn phòng ở Khách sạn Barbizon mà ông đã mua lại trước đó. Khi hóa đơn khách sạn được gửi đến Cohn, ông đã vứt hết tất cả. Cuối cùng, nhân viên khách sạn cảm thấy đau buồn vì có một người sắp chết đang sống ngay giữa nơi mình làm việc, và thế là họ gọi điện cho Cohn, yêu cầu ông chuyển Eldridge ra khỏi nơi đó. Cohn không làm theo lời thỉnh cầu của họ, và dường như điều này không khiến Donald bận tâm mấy. Ông đã nhiều lần gọi điện động viên Cohn và mời ông đến dự bữa yến tiệc tại bãi biển Palm vào đầu tháng 3 năm 1986. Sự kiện được tổ chức tại Mar-a-Lago, trước đây là tài sản thuộc sở hữu của Bưu điện Marjorie Merriweather, mà gần đây Trump đã mua lại. Lần đó Cohn đã đến tham dự.

Sự tận tụy của Cohn đối với thực tại do mình xây dựng vững vàng đến mức ông vẫn tiếp tục duy trì nó dù cho rõ ràng ông đang hấp hối. Mùa xuân năm 1986, ông nói chuyện với Donald Trump về việc đồng ý tham gia vào một cuộc phỏng vấn với Mike Wallace hung tợn trong chương trình thời sự 60 Minutes. Trump nhớ lại lúc ấy ông ta đã phản đối ý tưởng này: “Tôi nói, ‘Roy à, đừng làm thế,’ bởi vì rõ ràng lúc đó ông ấy đang bệnh. Rõ ràng lúc đó ông ấy đang mắc bệnh AIDS. Tôi nói, ‘Đừng, Roy. Anh đang phạm sai lầm lớn… Ngay lúc này không có chuyện gì tốt đẹp xảy đến với anh cả.’”

Dù sao đi nữa Cohn vẫn quyết định tham gia cuộc phỏng vấn. Khi chương trình phát sóng, Cohn có vẻ hốc hác và cận kề cái chết khi ông nhìn thẳng vào Wallace và nói với ông này, cùng hàng triệu khán giả của chương trình 60 Minutes, “Tôi không bị AIDS”. Vào tháng Sáu, khi tòa án tối cao New York xác nhận việc khai trừ Cohn ra khỏi đoàn luật sư vì những phẩm chất mà họ thấy là “đáng chê trách” và “phi đạo đức” và “không chuyên nghiệp”, cánh nhà báo nhắc lại lời nói dối rằng ông bị ung thư gan. Nhân viên ở văn phòng nói rằng Cohn không có mặt bởi vì ông ấy đang đi du thuyền, nhưng khi phóng viên truyền hình Gabe Pressman gọi đến số điện thoại nhà và gặp Cohn, ông ấy đã bình luận về việc mình bị tước quyền luật sư như sau, “Tôi chẳng bận tâm”.

Vào tháng Bảy, Cohn được đưa vào một trung tâm khám bệnh nội trú tại Viện Sức khỏe Quốc gia (NIH) nằm ở ngoại ô Washington, D C. Rất khó có được giường bệnh ở NIH, nhất là giường dành để chăm sóc bệnh nhân HIV/AIDS, nhưng Roy là bạn tốt của ngài Chủ tịch và Nancy Reagan, và mặc dù không còn khả năng kêu gọi sự ủng hộ ở Tòa Thị chính, ông vẫn có rất nhiều “tay trong” tại thủ phủ nước Mỹ. Những ngày cuối đời của Cohn về sau được tác giả Nicholas von Hoffman và diễn viên Al Pacino tiết lộ với đầy đủ chi tiết trong cuốn sách Citizen Cohn và phiên bản truyền hình của vở Angels in America do nhà soạn kịch Tony Kushner biên soạn. Cohn qua đời lúc sáu giờ sáng ngày 2 tháng 8 năm 1986. Các viên chức NIH thông báo nguyên nhân tử vong chính thức là “ngưng tim phổi” gắn với “mất trí” và nhiễm trùng “tiềm ẩn” do AIDS gây ra.

Ngày 4 tháng 8 năm 1986, Donald Trump đến dự buổi lễ tưởng niệm kín dành cho Cohn, nơi những người thân thiết đến nói lời từ biệt ông. Từng là bạn thân và khách hàng lâu năm của Cohn, Trump nán lại phía sau căn phòng và không có mặt trong số những người bày tỏ lời tưởng niệm. Cùng ngày hôm đó, tạp chí Playgirl, vốn được nhiều người đồng tính nam ưa thích, tuyên bố Trump là một trong “10 người đàn ông sexy nhất nước Mỹ”. Danh hiệu này được ghi lại trong mọi tờ báo trên khắp cả nước, khi mà các biên tập viên đều cảm thấy vui mừng khi có cơ hội thêm chút gì đó gợi tình vào trong những bản tin. Trong 12 năm kể từ lần ra mắt của Playgirl, sexy đã trở thành một trong những từ được các cây bút sử dụng thường xuyên nhất trên tiêu đề tạp chí, chính các tác giả này là người đã cam đoan với độc giả rằng những người sexy làm chuyện sexy ở những nơi sexy. Sexy là một khái niệm hạn hẹp. Trừ một vài trường hợp ngoại lệ, phụ nữ cần phải trẻ, mảnh mai, và đẹp. Họ phải thể hiện rằng mình vừa độc thân nhưng cũng vừa không thể với tới. Ngoại hình cũng quan trọng với nam giới. Suốt nhiều năm, danh sách những người đàn ông quyến rũ nhất của Playgirl luôn bị thống trị bởi các vận động viên và người làm trong ngành giải trí với ngoại hình thon gọn và ưa nhìn. Trong số những người được vinh danh cùng Trump, chẳng có ai thấp người và ít tóc cả. Tuy nhiên, một người đàn ông không có vẻ ngoài của chàng Adonis cũng có thể được khen là quyến rũ nếu anh ta sở hữu nhiều phẩm chất gắn liền với định nghĩa đương thời về thành công: đó là tiền bạc, danh tiếng và địa vị xã hội.

Vào thập niên 80 ở nước Mỹ, đàn ông được nhiều người xem là thành công không phải những cầu thủ chơi cho các đội thể thao, mà là những người “độc diễn” cái gì đó đáng chú ý hoặc lắm tai tiếng. Người biểu diễn trong bất kỳ lĩnh vực nào – diễn viên, nghệ sĩ, vận động viên, người làm giải trí, thậm chí cả phát thanh viên – cũng đều có thể trở nên quyến rũ. Một số chính trị gia làm ra vẻ mình là người dám cả gan đả phá tín ngưỡng cũng rất quyến rũ, dù trên thực tế họ cũng hành xử như bao người khác. Doanh nhân cũng đạt tiêu chuẩn quyến rũ nếu họ xây dựng hình ảnh như những người theo chủ nghĩa cá nhân cực đoan, giống như các anh hùng trong thần thoại của miền Tây.

Vào khoảng năm 1986, độ nổi tiếng của Donald Trump chỉ ở mức vừa phải. Tuy nhiên, bằng việc cho tên ông vào danh sách những người “quyến rũ nhất” năm đó, cùng với diễn viên Bruce Willis, nhạc sĩ Rubén Blades và vận động viên chuyên nghiệp William Perry, tạp chí Playgirl đã góp phần nâng cao vị thế của ông lên rất nhiều. Tờ People khiến cả nước biết đến Donald Trump, trong khi chương trình Lifestyles of the Rich and Famous đã chứng thực sự giàu có của ông. Giờ đây ông ta có thêm phẩm chất thứ ba – sự quyến rũ – mà giúp hoàn thành bộ ba phẩm chất của người nổi tiếng trong thời đại truyền thông. Ở độ tuổi 40, người đàn ông khao khát sự giàu sang và mong muốn được người khác chú ý này cũng là mục tiêu mơ ước của tất cả những ai bị nam giới Mỹ thu hút. (Bởi vì một lượng lớn độc giả của Playgirl là người đồng tính nam.) Quyền năng của vị thế này cực kỳ to lớn. Cũng như rủi ro, nhất là với ông vì ông từng nói rằng ông ta yêu vợ con mình và mong mỏi sự chấp thuận của bố mẹ, những người đã kết hôn và ở với nhau trọn đời.

9
Vận may không còn

TÔI THÍCH PHỤ NỮ.

NHƯNG TÔI KHÔNG BAO GIỜ NGHIỆN RƯỢU.

TÔI KHÔNG BAO GIỜ SỬ DỤNG MA TÚY,

VÀ KHÔNG BAO GIỜ HÚT THUỐC LÁ.

- DONALD TRUMP

Giống như Donald Trump, Marla Maples cũng chính thức được thừa nhận là quyến rũ. Vẻ đẹp đích thực của cô được xây dựng qua các vòng thi sắc đẹp, trong đó có một sự kiện mà cô nàng suýt đoạt danh hiệu Hoa hậu Quốc tế Nhiệt đới Hawaii²⁰ năm 1985. Được tài trợ bởi công ty sản xuất kem chống nắng, cuộc thi yêu cầu các thí sinh phải mỉm cười rạng rỡ khi trình diễn trong bộ áo tắm hai mảnh. Trong đơn dự thi của mình, Maples viết, “Tôi hy vọng có thể trở thành một diễn viên màn ảnh thành công và một ngày nào đó được đứng trên sân khấu Broadway”.

Một vài cô gái trẻ tìm thấy sự giàu có, tên tuổi và danh tiếng qua các cuộc thi sắc đẹp có chức năng sàng lọc cho các ngành công nghiệp vốn nhìn thấy giá trị thương mại ở phụ nữ trẻ, những người đang dần trở nên quyến rũ. Trong thời đại truyền thông, nhu cầu rất lớn nhưng nguồn cung cũng không hề kém. Một số lượng lớn những người có triển vọng đã kiềm nén giá trị thị trường và làm cho khả năng thành công về mặt tài chính trở nên xấu đi, thậm chí với cả những người đã giành danh hiệu đáng mơ ước nhất trong các cuộc thi. Biết bao nhiêu cô gái như Shirley Cothrans (Miss America) và Christiane Fichtners (Miss USA) chỉ giành được vương miện và không còn gì khác. Các thí sinh cũng phải cân nhắc những cạm bẫy gắn liền với cuộc thi có thể xảy ra trong thời đại mà truyền thông phủ sóng quá mức này. Vanessa Williams, Miss America 1984, buộc phải nhường lại danh hiệu khi tạp chí Penthouse công bố những tấm ảnh khỏa thân của cô, được chụp trước khi cô tham dự cuộc thi. Cuối cùng, công chúng gần như trở nên quen thuộc với những sự việc như thế này, khi hình khỏa thân của người nổi tiếng được công bố thường xuyên đến mức dường như mọi phụ nữ trẻ ở Mỹ, vào lúc này hay lúc khác, đã lựa chọn để người khác chụp hình hoặc quay phim mình khỏa thân và chẳng có ai đáng tin cậy để giữ kín những bức ảnh này.

Williams, Cothran và Fichtner là những ví dụ cảnh báo, nhưng kẻ mộng mơ luôn có thể tập trung vào Lee Meriwether, người đã từ danh hiệu Hoa hậu nước Mỹ năm 1955 mà được đóng phim truyền hình và điện ảnh, và Bess Myerson, người cũng giành được vương miện trong cuộc thi nói trên vào năm 1945 và trở thành một người nổi tiếng thành đạt, người đã giúp Ed Koch trở thành thị trưởng New York. Marla Maples đã nghĩ đến hai người phụ nữ này khi tham dự cuộc thi cuối cùng của mình và lập kế hoạch chuyển đến Thành phố New York. Dù từng là học sinh danh dự ở trường phổ thông và đang học tốt ở Đại học Georgia, cô đã bỏ học trước khi có được tấm bằng. Trước đây cô chỉ mới đến thành phố này một lần cùng với bố mẹ. Cả gia đình đã ở tại Waldorf-Astoria.

Ở Manhattan, Maples thật may mắn khi tìm được một căn hộ giá rẻ, mà cô đã trang trí bằng hình ảnh của Marilyn Monroe – biểu tượng sắc đẹp bi kịch. Cũng như Monroe, quyền lực của Maples nằm ở sự quyến rũ thuần khiết mà, theo lời một cây bút, khiến cô nàng trở thành “mẫu phụ nữ lý tưởng của một cậu bé 13 tuổi. Xinh đẹp và quyến rũ, nhưng an toàn”.

Mặc dù sự cám dỗ này mang đến cho mình đôi chút quyền uy, Maples thấy rằng nó cũng có thể gây nguy hiểm, nhất là khi những người đàn ông chưa chín chắn xem cô như một món đồ mà họ có thể điều khiển. Từ khi còn trẻ, có vẻ như Maples hay thu hút những người đàn ông có tính chiếm hữu và thậm chí ám ảnh. Mối quan hệ tình cảm đầu tiên của cô là với một anh chàng điển trai và có duyên, nhưng đôi khi có thể hành xử vô cùng đáng sợ. Một lần, bất đồng giữa hai người dẫn đến việc anh ta đẩy mạnh Maples, và rồi tay cô đập vào mặt bàn thủy tinh. Lần đó cô phải đến bệnh viện để khâu lại các vết rách. Nhiều năm sau cô ước rằng phải chi mình học được nhiều hơn từ sự cố này, nhưng vào lúc đó cô nàng còn khá ngây thơ và tin người quá mức.

Khi dồn hết tâm trí vào sự nghiệp, Maples tham gia những buổi diễn thử giọng và đóng vai, đồng thời theo học các lớp diễn xuất tại HB Studios, nơi mà nhiều nghệ sĩ biểu diễn đương thời – như Jason Robards, Al Pacino, Barbra Streisand, Anne Bancroft, Robert Di Nero – đã học được ngón nghề của mình. Cô chấp nhận vài lời mời hẹn hò nhưng ở một thành phố đầy những người đàn ông quyến rũ, cô ta cần phải thận trọng. Tháng 8 năm 1985, Jerry Argovitz – người từng là giám khảo cuộc thi Hoa hậu Nhiệt đới Hawaii, đã giới thiệu cô nàng với Donald Trump. Ông ấy đưa cô đến văn phòng của Trump, ở nơi đó cô thích thú tận hưởng quang cảnh Công viên Trung tâm và thán phục những bức ảnh bìa tạp chí được đóng khung treo trên tường. Trong những tháng tiếp theo, Maples vô tình gặp lại Trump tại một giải đấu tennis và trên vỉa hè Đại lộ Madison. Cô cũng trông thấy ông ta tại một sự kiện từ thiện mà cô tham dự cùng Argovitz.

Mặc dù Argovitz và Maples thỉnh thoảng có gặp nhau, giữa họ không hề nảy sinh tình cảm. Trong các buổi tuyển chọn diễn viên và họp với quản lý, cô ta gặp một cựu nhân viên cảnh sát tên là Thomas Fitzsimmons, người lúc đó đang nỗ lực trở thành diễn viên đồng thời là nhà biên kịch và có một dự án mà cô có thể tham gia một phần. Dù là một ngôi sao có nhiều hoài bão, Fitzsimmons chủ yếu vẫn là vệ sĩ cho những người giàu có và nổi tiếng. Vì được phép nên anh thường xuyên mang súng bên mình. Sau một lần bị trấn lột, Maples vô cùng cảm kích trước sự cương trực cũng như cách anh khiến cô cảm thấy an toàn. Anh thường xuyên đi cùng cô ra ngoài, nói rằng cô cần được bảo vệ. Hai người hình thành một mối quan hệ tình cảm.

Cơ bắp săn chắc và vạm vỡ, Fitzsimmons có những đặc tính cơ thể phù hợp với hoài bão của mình. Dự án yêu thích nhất của anh là một kịch bản phim – tựa là Blue Gemini – kể về hai anh em song sinh cùng là nhân viên của Sở Cảnh sát New York. Thay vì gửi kịch bản cho các nhà sản xuất và đạo diễn, Fitzsimmons quyết định thực hiện vài phút trong bộ phim, đây sẽ là một thước phim mẫu, hoặc “trailer”, cho những nhà tài trợ tiềm năng. Đoàn làm phim thực hiện trailer này đều là bạn bè của Fitzsimmons. Marla Maples nhận một vai diễn trước ống kính. Một cựu chiến binh kiêm nhân viên quảng cáo ở New York tên Chuck Jones đảm nhận vai trò người quảng bá không lương.

Là một cựu chiến binh trong thủy quân Lục chiến Hoa kỳ làm việc với tư cách là phóng viên chiến trường tại Việt Nam, Jones đến New York sau khi xuất ngũ. Ông tìm được cho mình một công việc ở một tờ báo có tên FilmTV Daily. Khi tờ báo ngừng hoạt động vào năm 1970, Jones tận dụng kinh nghiệm bản thân cùng nhiều mối liên hệ để trở thành nhân viên quảng cáo. Làm đại diện cho những người trong giới giải trí như Lionel Hampton và Jack Lemmon, Jones sắp xếp các cuộc phỏng vấn và cung cấp cho cánh nhà báo và các cây bút phụ trách mục tán chuyện những tin tức phản ánh tốt về khách hàng của mình. Jones cũng có quan hệ tốt với các nhiếp ảnh gia, biên kịch và biên tập viên, những người mang ơn Jones vì ông đã “mở đường” cho họ, đến mức ông gần như có thể bảo đảm khách hàng của mình được đối xử ưu ái trong giới truyền thông ở New York. Cũng như các chính trị gia và nhà tài trợ, những ký giả này chơi một trò chơi không hồi kết, đổi chác mánh lới và đặc ân mà không để tâm.

Là người cởi mở và đáng tin cậy, Jones mở nhiều khoản tín dụng tại nhiều ngân hàng đặc ân khác nhau để giúp đỡ những người bạn không thể đáp ứng mức thù lao của ông. Khi Tom Fitzsimmons nhờ ông hỗ trợ dự án Blue Gemini, Jones có thể giúp Fitzsimmons thu hút sự chú ý của công chúng. Những tờ báo lá cải đưa tin về việc quay phim như thể đó là một bộ phim dài đang bắt đầu sản xuất trong thành phố. Ngoài việc mang lại cho Fitzsimmons một khoảnh khắc hào hứng, truyền thông chẳng giúp ích gì cho anh ta với một kịch bản không bao giờ tìm được nhà tài trợ. Tuy nhiên, Marla Maples thấy Jones rất nóng lòng muốn giúp cô tiến xa hơn trong sự nghiệp.

***

Vào lúc Donald Trump gặp Marla Maples, danh tiếng của ông ta đang dần lên đến đỉnh điểm, phần nào nhờ vào vụ tranh giành sân trượt băng ở Công viên Trung tâm với Thị trưởng Koch. Được đặt tên theo gia đình Wollman, những người đã quyên tiền xây dựng, sân băng mở cửa vào năm 1949 và hoạt động vào mỗi mùa đông cho đến khi đóng cửa vào năm 1980 để trùng tu mà theo kế hoạch là sẽ hoàn thành vào năm 1982. Công việc trở nên khá phức tạp khi các viên chức thành phố quyết định tạm thời dùng sân băng làm hồ nước vào mùa hè và áp dụng công nghệ làm lạnh mới sử dụng khí Freon. Mặc dù khó lắp đặt so với hệ thống lạc hậu dựa vào nước muối, hệ thống khí Freon sẽ ít tốn kém hơn khi vận hành và được kỳ vọng sẽ tiết kiệm tiền thuế do dân đóng trong thời gian dài. Nhưng sự cố vẫn xảy ra cho dự án và sân băng tiếp tục đóng cửa. Tháng 5 năm 1986, Trump viết thư gửi Koch, trong đó ông ta đề nghị cứu ngài thị trưởng khỏi “nỗi hổ thẹn lớn nhất” trong quá trình quản lý của mình bằng cách xây dựng và sau đó kinh doanh sân băng. Ngài thị trưởng công bố bức thư trước giới báo chí cùng với thư trả lời của mình, nói rằng ông chấp thuận đề nghị xây dựng sân trượt băng của Trump nhưng từ chối việc Trump điều hành nó bởi vì thành phố có ý định giữ cho giá vé vào cổng ở mức thấp. Koch kết thúc bức thư bằng một câu ác ý rằng “Tôi hồi hộp chờ ông hồi âm”.

Koch xem lá thư “Gửi Ed” của Trump thể hiện sự tự quảng cáo quá đáng, nhất là phần ghi nhận những thành tựu của chính Trump và lời hứa hẹn hoàn tất mọi việc trước mùa đông. Koch nghĩ rằng người dân New York sẽ đồng tình với mình. Tuy nhiên, ngài thị trưởng đã tính sai. Những cây bút xã luận ở ba tờ báo địa phương nói rằng Trump đã đúng. Cuối cùng Koch đành để Trump làm điều ông ta muốn, và nhà phát triển nhờ vào công ty xây dựng HRH Construction để hoàn thành lời hứa với sự giúp đỡ tài chính không lãi suất từ những người bạn ở Ngân hàng Chase Manhattan. Quản lý HRH nói rằng họ sửa chữa sân băng đúng giá gốc, không tính tiền lời vì Trump đã hứa sẽ cung cấp thêm nhiều việc cho công ty khi ông ta được phép phát triển sân đường sắt Penn Central cũ ở khu vực Upper West Side, mà ông ta vẫn còn quản lý.

Trump tuyên bố đã tìm được một công ty Canada, tên là Cimco, để thiết kế sân trượt băng, nhưng công ty này đã được thông tin đầy đủ trước khi ông ta viết thư cho ngài thị trưởng. Trump khiến cho quan hệ với Koch trở nên xấu đi bằng cách thuê viên chức thành phố Tony Gliedman giám sát sân băng. Gliedman chính là ủy viên phụ trách vấn đề nhà ở, người đã phản đối việc giảm thuế cho Trump Tower. Trong thời kỳ bất đồng đó, Gliedman nói rằng Trump đã đe dọa và mắng nhiếc ông. Giờ đây, là nhân viên dưới trướng Trump, Gliedman tạo nên tiếng vang cho ông, giám sát quá trình sửa chữa sân băng và giúp nó hoàn thành sớm hơn dự định.

Như Gliedman cho thấy, Trump có mắt nhận biết người tài và rất vui vẻ chiêu mộ những người đã chứng tỏ năng lực bằng cách đối đầu với ông. Trong công ty của Trump, họ được trả lương cao và tận hưởng mức độ tự quyết tương ứng với áp lực mà ông đặt lên vai họ. Thành công phần nào phụ thuộc vào việc thể hiện sự cống hiến và kiên cường mà khiến cấp trên phải nể phục. Như Louise Sunshine đã nói với Harry Berkowitz của tờ Washington Post, “Ông ta tìm thấy người tài, và tạo điều kiện cho họ bộc lộ những phẩm chất tốt nhất và tồi tệ nhất. Anh chỉ tập trung vào một mục tiêu duy nhất mà thôi. Toàn bộ phần còn lại của cuộc sống dường như biến mất khỏi tâm trí anh. Ông ta hoàn toàn thu hút sự chú ý của anh”.

Mặc dù nhiều người New York khen ngợi Donald Trump vì đã cải tiến sân trượt băng Wollman, Thị trưởng Koch đã từ chối việc Trump đề nghị đặt tên cho sân băng để tôn vinh mình. Quyết định này phần nào là do mối quan hệ tồi tệ giữa hai người. Trong cuốn hồi ký Citizen Koch của mình, ngài thị trưởng gọi Trump là “kẻ ba hoa khoác lác” và “một gã tầm thường tự cao tự đại”. Trump cũng có những cảm nghĩ tương tự dành cho ngài thị trưởng. Nhiều năm sau, khi đưa ra đánh giá về ngài thị trưởng, Trump nói rằng Koch là “một kẻ nịnh hót trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Sau đó ông ta trở thành một người đàn ông cực kỳ cáu gắt. Ông ta có nhiều vụ bê bối và tham nhũng. Ed Koch là một thị trưởng được đánh giá quá cao, và nhiệm kỳ cuối cùng của ông ta là một thảm họa, và ông ta rời ghế thị trưởng trong sự giận dữ”.

Cảnh tượng Trump đối đầu với Koch là nguồn giải trí gần như vô hạn cho độc giả trên các tờ báo ở New York. Nói về cái tôi cá nhân, cả hai đều “kẻ tám lạng, người nửa cân”. Trump mong muốn tạo hình lại đường chân trời của thành phố và khiến tên tuổi mình được mọi người ở khắp nơi công nhận như là biểu tượng của thành công và quyền lực. Koch là một trong ba người duy nhất trong lịch sử thành phố được bầu làm thị trưởng suốt ba nhiệm kỳ liên tục và ông khao khát sự chấp thuận của công chúng đến mức thường xuyên hét lên với người đi đường, “Thấy tôi làm việc thế nào không?”. Cả hai người đều thích chơi trò chính trị, nhưng là một doanh nhân, Trump không có trách nhiệm giải trình với công chúng. Koch thì được kỳ vọng phải đáp ứng một chuẩn mực lịch thiệp nhất định vốn khiến ông dễ bị dư luận công kích. Khi Koch gọi Trump là “gã tầm thường”, Trump, đúng với phong cách “ăn miếng trả miếng” của mình, tuyên bố ngài thị trưởng chỉ là “rác rưởi”.

Khi đối đầu với Trump, Koch liên tục vướng phải các vụ bê bối khi các viên chức dưới sự quản lý của ông bị cáo buộc phạm tội hoặc bị ép phải từ chức sau khi lạm dụng chức vụ của mình. Những vụ bê bối này nhiều đến mức khi giới báo chí ở Tòa Thị chính tổ chức sự kiện từ thiện hàng năm, chương trình âm nhạc đã được đặt tên là Greedlock, là cách chơi chữ của gridlock (bế tắc). Trong số những tiết mục chỉ trích cay độc ấy, một ký giả đóng vai ngài thị trưởng đã hát, “Ta không bị truy tố! Thật vui mừng xiết bao!”²¹ .

Nổi tiếng nhất trong số những đồng minh thất thế của Koch là Bess Myerson, người bị kết tội mưu toan tác động đến một thẩm phán bằng cách tuyển dụng con gái ông ấy. Cuối cùng Myerson được tha bổng tại phiên xét xử, nhưng vụ bê bối chỉ là dấu hiệu cho sự thối nát trong chính quyền của Koch. Donald Trump là người gây ra phần lớn rắc rối cho ngài thị trưởng, và trong một cuốn sách, ông ta viết mình đã kêu gọi công chúng để ý đến tội lỗi của những cá nhân như Myerson. Tuy nhiên, trong những lời lải nhải của Trump, có một người không hề xuất hiện, đó là Stanley Friedman, người bị kết tội và tống giam vì vai trò trong âm mưu mua chuộc cục quản lý đỗ xe của thành phố. Lẽ dĩ nhiên, Friedman là đối tác pháp luật của Roy Cohn và đã làm việc điên cuồng trong những ngày cuối cùng của chế độ Beame để hoàn tất kèo "thơm" mà Trump đạt được khi ông ta biến Commodore cũ kỹ thành Grand Hyatt. Mối liên hệ giữa Friedman và Trump đã được công tố viên liên bang Rudolph Giuliani, ngài thị trưởng tương lai, đưa ra trong phiên tòa xét xử ông ta.

Trump, Cohn, Koch, Giuliani: đây là những người đàn ông hiện diện trong mọi vấn đề của thành phố nhiều đến mức chẳng có gì sai khi người ta nghĩ rằng New York giống như một thị trấn nhỏ, nơi mà một số ít gương mặt quen thuộc nắm quyền chi phối toàn bộ hoạt động kinh doanh, tài chính, phát triển, và chính trị ở địa phương. Điều này gần như không đúng. Trong số các nhà phát triển, Trump chỉ là một trong nhiều người đưa ra những dự án lớn mới ở Manhattan. Quá trình hành nghề luật sư của Cohn đã bị hàng tá công ty luật lớn và quyền lực hơn làm lu mờ. Và số đông các nhân vật chính trị thường xuyên đánh bại những người như Giuliani và Koch. Tuy nhiên, trong cuộc chiến tranh giành sự chú ý của công chúng, không ai vượt qua nổi Trump. Chỉ trong năm 1987, tên ông hơn ngàn lần xuất hiện trên các tờ báo địa phương. Những chương trình phát thanh và truyền hình càng khiến ông nổi tiếng hơn, và rồi đến sách.

Vào mùa hè năm 1987, Random House chuẩn bị xuất bản Trump: The Art of the Deal, cuốn sách Trump viết với sự hỗ trợ đáng kể từ tác giả chuyên nghiệp Tony Schwartz đến mức ông cho phép tên của tác giả đó xuất hiện trên bìa sách. Tựa đề cuốn sách phản ánh niềm tin của Trump rằng sự thương lượng khôn ngoan, khi đuổi theo lợi nhuận, nên được công nhận là một nỗ lực sáng tạo tương đương với cố gắng của một họa sĩ hay thi sĩ. “Thỏa thuận”, theo ông, bao gồm việc thuyết phục ai đó bán bất động sản của họ, thuê kiến trúc sư thích hợp để thiết kế dự án phát triển mới, đạt được sự chấp thuận của chính quyền, và sau đó ký hợp đồng với chủ thầu, người sẽ biến mọi thứ thành sự thật. Nếu đây là nghệ thuật thì đó là kiểu nghệ thuật biểu diễn phụ thuộc vào khả năng thao túng, lấy lòng và nịnh hót của ông ta. Đó cũng là, một cách ngụ ý, tài năng mà hàng triệu người khác có thể khẳng định rằng họ cũng sở hữu nó. Nhân viên bán hàng thuyết phục bạn thêm lớp sơn chống gỉ vào đơn hàng mua xe mới hay người phục vụ mời bạn gọi thêm một món khai vị đều đang thực hiện nghệ thuật bán hàng. Nếu cho là như vậy, nghệ thuật của họ không mang đến lợi ích cho người khác như của một nghệ sĩ vĩ đại, nhưng đó là một kiểu sáng tạo.

Biết rằng cuốn sách cần phải được quảng cáo rất nhiều để thỏa mãn doanh thu mong muốn của mình, Trump dự định khai thác nhiều mối liên hệ trong giới báo chí, nhất là những người ở các mạng lưới truyền hình khác nhau. Ông ta cũng nâng thông tin cá nhân của mình bằng cách học đòi làm chính trị. Đầu tháng Bảy, ông ta gặp Roger Stone, một người bạn lâu năm của Roy Cohn, để thảo luận về đề nghị thách thức của Stone với Thống đốc New York Mario Cuomo. Stone, người làm việc trong góc tối của giới chính trị cánh hữu, bắt đầu sự nghiệp trong chiến dịch Nixon năm 1972. Trong cuộc đua năm ấy, ông này góp sức vào chiến dịch vận động cho đại diện của GOP là Pete McCloskey dưới bí danh “Jason Rainier” và “Liên minh Xã hội chủ nghĩa Thanh niên”.²² McCloskey đã gây khó khăn cho Nixon trong cuộc bầu cử sơ bộ tại New Hampshire. Stone đã báo động cho cánh nhà báo về số tiền quyên góp như là bằng chứng cho thấy McCloskey có liên hệ với những người ủng hộ không đứng đắn. Năm 1987, Trump không quan tâm mấy đến việc chạy đua giành chức vụ, nhưng lại có hứng thú với lời đề nghị của Stone cho một quảng cáo trên báo dạng “thư ngỏ” nhằm thu hút sự chú ý.

Đầu tháng Chín, Trump bỏ ra hơn 90 ngàn đô la để mua bài quảng cáo nguyên trang trên các tờ The Times, The Bosten Globe, và The Washington Post. Dòng tiêu đề quảng cáo tuyên bố, “Chẳng có vấn đề nào về chính sách Quốc phòng Đối ngoại của Mỹ mà không thể giải quyết bằng một chút nghị lực”. Trong bài viết “Gửi đến người dân Mỹ”, Trump đặt nghi vấn về trách nhiệm quốc phòng của nước Mỹ ở châu Âu và châu Á, và ông tranh luận rằng Mỹ “nên ngừng chi trả cho việc bảo vệ những nước có đủ khả năng bảo vệ bản thân họ”. Ông nói thêm, “Hãy bắt Nhật Bản, Ả Rập Saudi và các nước khác trả tiền cho sự bảo hộ mà chúng ta mở rộng với tư cách đồng minh. Hãy giúp đỡ người nông dân, người đau ốm, người vô gia cư…”. Ông ta kết thư bằng một lời kêu gọi tập hợp: “Đừng để cho đất nước vĩ đại của chúng ta bị người khác cười nhạo nữa”. Trump không nói gì với những phóng viên đầu tiên gọi đến sau khi quảng cáo xuất hiện, nhưng sau đó lại thay đổi quyết định. Ông nói rằng mình không có ý định tranh cử chức vụ nào cả nhưng đã được trả tiền để lan truyền thông điệp bởi vì “Tôi đã chán ngấy khi chứng kiến nước Mỹ bị "cấu xé" bởi các nước khác”.

Xét đến thực tế rằng lời chỉ trích của Trump tạo ra làn sóng công kích đối với ngài Ronald Reagan kính yêu của họ, quảng cáo ắt hẳn đã khiến những người ủng hộ Đảng Cộng hòa lên tiếng phản đối nếu họ tin rằng Trump là một nhân vật chính trị nghiêm túc. Tuy nhiên, không ai tin điều đó, và vì thế chẳng ai có phản ứng gì. Những bình luận của ông đã đẩy sự chú ý của giới báo chí đáng giá hơn mức 90 ngàn đô la vào một người sắp xuất bản một cuốn sách. Sau khi quảng cáo xuất hiện, các tờ báo khắp đất nước công bố tin tức về lợi ích chính trị của vị doanh nhân New York khoa trương. Sau đó trợ lý điều hành của Trump, Norma Foerderer, nhận được cuộc gọi từ Michael Dunbar, một nhà hoạt động chính trị cho Đảng Cộng hòa ở Portsmouth, New Hampshire. Ông này nói muốn gặp “Ông Trump” để bàn chuyện chính trị.

Là sân nhà của cuộc bầu cử sơ bộ đầu tiên giữa các đảng, vai trò của New Hampshire trong hoạt động chính trị tranh cử tổng thống lớn đến mức một nhân vật thứ yếu như Michael Dunbar lại nắm trong tay sức ảnh hưởng đáng kể. Nhiều ngày sau lời yêu cầu qua điện thoại của mình, Dunbar có mặt ở Trump Tower, nơi ông rất vui lòng khi phát hiện ra rằng người không phải ứng viên yêu thích của mình “không hề đối xử với tôi như một gã quê mùa đến từ New Hampshire”. Dù quên không hỏi liệu Trump có muốn tranh cử vào chiếc ghế tổng thống hay không, Dunbar đã quay trở lại Bang Granite và đặt một số đồ dùng văn phòng phẩm mới với chữ Draft Trump màu đỏ in trên bề mặt. Ông thu thập tiền quyên góp và đến gặp những người lãnh đạo của Câu lạc bộ Rotary địa phương nhằm đề nghị họ mời Trump đến phát biểu. Câu lạc bộ đồng ý và sắp xếp cho Trump một chuyến viếng thăm trước lễ Tạ ơn.

Trump bay đến New Hampshire vào tháng Mười, chiếc trực thăng màu đen hạ cánh xuống đường băng trong một thị trấn dọc bờ biển của Hampton. Dunbar đang chờ ông với chiếc Limo thuê, sau đó chiếc xe thẳng tiến hướng bắc trên con đường US Route 1 đến một nhà hàng ven đường tên Yoken’s. Được đánh dấu bằng tấm bảng hiệu neon hào nhoáng miêu tả một con cá voi đang phun nước và dòng chữ Thar she blows!, Yoken’s cung cấp không gian và đồ ăn thức uống cho những cuộc họp định kỳ của Câu lạc bộ Rotary. Hàng trăm thành viên câu lạc bộ Rotary và bạn bè đã lấp đầy mọi chỗ ngồi trong nhà hàng, cùng với nhiều phóng viên đến săn tin. Nhiều người mô tả buổi biểu diễn bốn mươi phút của Trump như một vở hài kịch hơn là một đường lối hành động. Ông ta nói rằng sự thâm hụt ngân sách của Tổng thống Reagan nên được giải quyết bằng cách thu một loại thuế nào đó ở các nước đồng minh. “Nhiều quốc gia bên ngoài, những nước đáng lý ra phải là đồng minh của ta, đã "cấu xé" và khiến nước ta hao tổn rất nhiều. Tại sao ta không thể có một phần tiền của họ? Tôi không có ý nói các vị phải đòi hỏi điều đó. Nhưng để tôi nói, thưa quý vị, chúng ta có thể yêu cầu theo một cách khiến họ phải đưa tiền cho mình – nếu đúng người lên tiếng”. Sự mất cân bằng trong giao thương giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản nên được tiếp cận với một lập trường đàm phán cứng rắn hơn, Trump tiếp lời. “Người Nhật, khi thương lượng với chúng ta, khuôn mặt họ lộ vẻ phiền muộn. Nhưng khi cuộc thương lượng kết thúc, tôi tin là – dù chưa từng nhìn thấy – họ cười như được mùa”.

Không có tiếng trống gõ nhịp, vài câu nói của Trump bị trật mục tiêu, nhưng ông vẫn tiếp tục truyền tải. Nhà Trắng cần một người cứng rắn, ông ta nói, bởi vì trên thế giới đầy rẫy những đối thủ khó nhằn. “Quý vị nghĩ [Lãnh đạo Xô viết Mikhail] Gorbachev là người cứng rắn à? Hãy nghĩ đến nhân vật Khomeini này mà xem”, ông nói về Ayatollah Ruhollah Khomeini của Iran. “Ý tôi là cái gã đáng ghét này là kiểu mà chưa ai thấy bao giờ. Hắn ta khiến cho Gorbachev trông như trẻ con. Và Gorbachev là kẻ khá cứng rắn đấy”. Sau đó Trump trở nên nghiêm trang, và nói thêm, “Nếu văn phòng chính phủ không tìm được người phù hợp, trong bốn năm tới quý vị sẽ nhìn thấy một tai họa diễn ra trên đất nước này mà quý vị chẳng thể tin vào mắt mình, và khi đó quý vị sẽ cầu xin người phù hợp xuất hiện”. Đám đông nhiệt liệt hoan hô Trump. Một người phụ nữ nói với phóng viên tờ New York Times rằng ông ta sở hữu “thứ thuốc kích dục” chính là quyền lực. Một người khác ghi nhận rằng ông ấy đã thu hút được một đám đông lớn hơn nhiều so với các chính trị gia thật sự, như Thượng nghị sĩ Robert Dole và Hạ nghị sĩ Jack Kemp.

Bất kỳ ai chăm chú lắng nghe hẳn sẽ đi đến kết luận rằng Trump không phải là một ứng cử viên thật sự. Ông ta tuyên bố, “Tôi có mặt ở đây không phải vì tôi đang tranh cử tổng thống. Tôi ở đây là vì tôi đã chán nhìn thấy đất nước ta bị đối đãi không ra gì và tôi muốn truyền tải suy nghĩ của mình”. Ông cũng có mặt ở đó, tại cuộc họp của Câu lạc bộ Rotary ở Portsmouth, để mang đến điều gì đó thú vị cho đoàn quay phim chương trình 20/20 của đài truyền hình ABC TV. (Tên chương trình ám chỉ tầm nhìn hoàn hảo, chứ không phải sự thấu hiểu, và chương trình nổi tiếng vì đã cho khán giả thấy nhiều hơn đôi chút về cuộc sống của những đối tượng nổi tiếng.) Nhiều tuần sau đó, người dẫn chương trình 20/20 là Barbara Walters, người đã tham gia vào mạng lưới xã hội của Trump, đối đãi với ông như kiểu Judy Klemesrud trước mắt khoảng một triệu khán giả trên toàn quốc. Lời tường thuật của bà bắt đầu với, “Nhìn kìa, tít trên trời cao! Một chú chim! Một chiếc máy bay! Không, đó là chiếc trực thăng Aérospatiale Pháp trị giá mười triệu đô la của ông trùm Donald Trump, đang tiến đến sân bay trực thăng ở Đường số 16 để đón vị doanh nhân tỷ phú 42 tuổi và nhanh chóng đưa chúng ta đến xem qua một phần trong đế chế không ngừng mở rộng của ông ấy”.

Sự thán phục của Walters như được thể hiện qua tựa đề “Người đàn ông có tất cả mọi thứ”, chính là kiểu phim ảnh khiêu dâm kích thích người xem bằng hình ảnh những khối bất động sản đáng giá cùng với lời dẫn chuyện thủ thỉ rằng “gia đình Trump luôn được đối xử như hoàng gia Hoa Kỳ”. Phô trương lối sống giàu có của cả gia đình là cách quảng cáo ông đang trở thành con người thương hiệu. Dinh thự, du thuyền, máy bay và xe Limo của ông ta thúc giục người khác mua bất cứ thứ gì ông đang bán, từ căn hộ phô trương đến cuốn sách bìa cứng, và cùng ông ta gia nhập vào thế giới xa hoa. Dù thường nói mình có liên hệ tốt nhất với “các công nhân xây dựng và tài xế lái taxi”, Trump hiểu ý Barbara Walters muốn nói gì khi dùng cụm từ “hoàng gia Hoa Kỳ”.

Có thể nước Mỹ đã được thành lập trong cuộc nổi loạn chống lại chiếc vương miện, nhưng người dân vẫn cần đến hoàng tử và công chúa, đức vua và hoàng hậu, dù chỉ để thỏa mãn mong muốn giải trí. Ở Hoa Kỳ, nơi mà tiền bạc đã thay thế những tước hiệu được thừa hưởng như là con đường dẫn đến tầng lớp quý tộc, mỗi ngày người dân có thể hồi hộp với khả năng họ sẽ trở nên giàu có và gia nhập vào giới thượng lưu. Hy vọng này khiến người ta dễ dàng ngưỡng mộ Trump, ngay cả khi ông ta nói những lời lẽ khó nghe. Ông đã được “phong tước”, nhờ vào tiền của của mình, và bất kỳ ai đạt được nhiều thành tựu như vậy rồi cũng sẽ được phong tước.

Những vương giả Hoa Kỳ được phong tước không có quyền cai trị trực tiếp, nhưng sự giàu có cho phép họ mua chuộc các luật sư, người vận động hành lang, chính trị gia, và những công chức khác, chính những người này giúp họ áp đặt nguyện vọng của mình lên người khác. Họ cũng nhận được sự chú ý từ nhiều cận thần, người khiến cho cái tôi của họ trở nên lớn hơn nữa với những lời đồng thanh tán thành. Trong trường hợp của Trump, phần lớn những tiếng nói ủng hộ quan trọng nhất bắt nguồn từ các phương tiện truyền thông đại chúng, và các kênh này thường xuyên quả quyết với độc giả, thính giả và khán giả rằng họ có thể tin tưởng vào phẩm chất ưu việt của những giám đốc điều hành, doanh nhân và nhà đầu tư hàng đầu. Sự vượt trội này minh chứng cho khoảng cách ngày càng lớn dần giữa người siêu giàu và những người khác.

Tin tức về lối sống của những người giàu có và nổi tiếng đã gây xao nhãng và khiến người ta không còn chú ý đến việc tầng lớp trung lưu đang biến mất nhanh chóng như thế nào trong thập niên 50 - 60. Ổn định suốt 30 năm, sự bất bình đẳng về thu nhập bắt đầu tăng mạnh vào năm 1980 khi những người giàu có nhất nước Mỹ nắm giữ nhiều hơn lượng tài sản được tạo ra từ nền kinh tế và những người công nhân chỉ vừa đủ sức theo kịp lạm phát. Mức thuế đánh vào tiền vốn thu được từ các khoản đầu tư đã bị giảm bớt, và tiền lương của giám đốc điều hành ở các doanh nghiệp Hoa Kỳ tăng từ 42 lần so với mức lương nhân viên thông thường trong năm 1980 lên đến gấp 85 lần trong năm 1990. Trong cùng thập kỷ đó, số lượng tỷ phú người Mỹ tăng từ 12 lên đến gần 100 người. Số người Mỹ có khối tài sản lớn hơn 100 triệu đô la tăng gấp ba lần, lên đến con số 1.200 người. Với những người Mỹ thuộc hàng giàu có bậc nhất này, đầu tư chứng khoán, trái phiếu, và bất động sản cao cấp, chuyên môn của Trump, là nguồn tiền chắc chắn nhất. Ở New York, nơi mà các triệu phú Phố Wall tranh đua với giới nhà giàu trên toàn thế giới để mua những căn hộ chất lượng, giá cả tăng lên và Trump thu về những món lời.

Tuy chỉ là triệu phú, nhưng Barbara Walters lại là một nữ hoàng truyền thông, bà đã tận dụng sự đồng ý của ABC News khi nghiêm túc hỏi Trump rằng, “Nếu được bổ nhiệm làm tổng thống, và không phải tranh cử, ông có muốn trở thành tổng thống không?”. Ông ta rụt rè trả lời rằng được bổ nhiệm trở thành người đứng đầu thế giới tự do có lẽ chẳng mấy hấp dẫn bởi vì nếu như vậy ông sẽ không có cảm giác thỏa mãn của việc chiến thắng cuộc bầu tử. Trump kết lời, “Đó là chuyến đi săn mà tôi tin rằng mình rất thích thú”.

Chương trình 20/20 hé lộ tiểu sử của Trump được phát sóng vào cùng ngày mà cuốn sách của ông được bán ra thị trường. Không nghi ngờ gì nữa, sự tính toán thời gian này đã được sắp xếp như một điều kiện cho phép Walters tiếp cận đối tượng hào nhoáng của mình. Các mạng lưới truyền hình khác có lẽ cũng tìm đến cách tiếp cận này, khi các bài phỏng vấn độc quyền được kêu gọi, nhưng Walters là người có được lợi thế thực sự trong cuộc cạnh tranh. Là con gái của ông bầu giới giải trí, thủ thuật của bà chính là chương trình tiểu sử tính cách trình bày quan điểm về những người nổi tiếng mà chủ yếu là tán dương. Bà có thể khiến đối tượng khóc lóc bằng một cách khơi dậy cảm xúc khéo léo, nhưng với tư cách là một tay chơi xảo quyệt trong nền kinh tế của sự nổi tiếng này, bà chẳng dại gì phơi bày quá nhiều thông tin về những người mà mình phỏng vấn. Thật vô nghĩa khi mạo hiểm những cơ hội tiếp cận đáng giá sau này.

Bốn ngày sau khi chương trình 20/20 được phát sóng, Phil Donahue giới thiệu Trump trước hàng triệu khán giả của chương trình trò chuyện buổi chiều của mình. Một khán giả ở Saddle River, New Jersey, quá ấn tượng trước những gì nhìn thấy trên ti vi đến mức bà ta cam đoan phải kể về phần trình diễn của Trump cho chồng mình nghe. Một tuần sau, người chồng ký một bức thư đánh máy ngắn được gửi trực tiếp đến Trump Tower:

Gửi ông Donald

Tuy tôi không xem, nhưng bà nhà kể với tôi rằng ông rất tuyệt trong chương trình của Donahue.

Như ông có thể hình dung, bà ấy là chuyên gia về chính trị và bà đoán rằng bất cứ khi nào ông quyết định tranh cử, ông sẽ là người chiến thắng!

Chúc ông những điều tốt đẹp, Trân trọng,

RMN¹³

Khi bắt đầu đánh giá, hầu hết mọi người thấy cuốn sách của Trump dễ đọc và cuốn hút. Được xây dựng bố cục như câu chuyện về “một tuần trong cuộc sống”, cuốn sách cũng, theo lời Christopher Lehmann-Haupt, “thể hiện cái tôi to lớn của tác giả”. Trong các trang sách, Trump chỉ ra những phẩm chất cá nhân đã giúp ông ta trở nên giàu có hơn cả trong mơ, và ông ta miêu tả bản thân như một người thương lượng không ai sánh bằng. Ông thậm chí còn cố gắng tiêm nhiễm vào đầu độc giả ý nghĩ rằng tiền bạc không hề quan trọng với ông ta. “Tôi không làm điều này vì tiền” là câu mở đầu trong cuốn sách. “Tôi đã có đủ rồi, thậm chí còn nhiều hơn mức cần thiết”. Đó là một tuyên bố đáng ngờ, nếu không nói là không thể. Nhưng cũng như Lehmann-Haupt ghi nhận, trong phần lớn cuốn sách, Trump đã tự tâng bốc bản thân mà không làm cho lời lẽ trở nên quá khó nghe. Đúng vậy, ông có khoe khoang, nhưng cũng nhận thấy thiếu sót của mình (ông ta đã chọn ra những thiếu sót mà về cơ bản là vô hại) và dụ dỗ độc giả bằng những đoạn văn chân thành về gia đình và đối tác kinh doanh. Kết quả là, nhà phê bình ghi nhận, “như một câu chuyện cổ tích”, nhưng đồng thời là một cuốn sách giải trí và truyền cảm hứng.

Trump: The Art of the Deal nằm trong nhiều danh sách bán chạy khác nhau suốt hàng tháng trời và cho thấy người được xem là tác giả cuốn sách là một nhà quảng cáo vô địch. Ông viết trong sách, “Nói quá một chút chẳng hại gì ai. Tôi gọi đó là lời cường điệu chân thật. Đó là một hình thức phóng đại vô hại và là một chiêu quảng cáo vô cùng hiệu quả”. Trong nỗ lực bán cuốn hồi ký của mình, cách thức quảng cáo nói quá của Trump chứa quá nhiều tuyên bố phóng đại đến mức người ta gần như không thể theo dõi hết. Nhưng ông ta không cần phải thổi phồng về bữa tiệc ông tự tổ chức cho chính mình ở Trump Tower. Hàng ngàn người đứng tràn khắp tiền sảnh tòa nhà khi 20 nghệ sĩ vĩ cầm chơi đàn và người tổ chức thi đấu quyền Anh Don King, khoác lên mình bộ áo lông chồn dài chạm đất, liên tục thét lên, khi Donald và Ivana tiến đến, “Đức vua và hoàng hậu giá lâm!” Khi bình luận, Trump hết lòng khen ngợi nhà xuất bản và cộng tác viên của mình, Tony Schwartz, và cam kết sử dụng tiền nhuận bút vào mục đích từ thiện. Schwartz nói rằng ông ấy sẽ giữ lại phần của mình.

Schwartz và Trump đại diện cho đẳng cấp cao nhất của thể loại tự truyện đang nổi lên. Mở đầu với cuốn sách bán chạy nhất năm 1984 của giám đốc điều hành xe ô tô Lee Iacocca, với tựa đề Iacocca, những cuốn sách này có giá trị hạn chế đối với công chúng và hiếm khi đưa ra cái nhìn sâu sắc. Trong cuốn sách viết về Trump, Schwartz nói, “Những điều tôi viết, nhìn bề ngoài không có gì là giả dối. Nhưng có rất nhiều cách để hiểu”. Đây là một cách an toàn để miêu tả quá trình tạo ra yếu tố thần thoại trong cuốn sách mà một lần nữa tuyên bố Ivana Trump là vận động viên trượt tuyết của Thế vận hội Olympic và thổi phồng chi phí bảo tồn những họa tiết trang trí của tòa nhà Bonwit Teller, mà Trump đã chọn cách phá hủy, lên đến hàng trăm ngàn đô la. Nhưng cũng như phóng viên của các trang xã hội, nhà phê bình sách không phải là người kiểm tra dữ kiện, và những hồi ký của người nổi tiếng che dậy đưa ra sự thật không tô vẽ, mà chỉ là phiên bản hào nhoáng của hiện thực mà thôi. Cuốn sách này đã được thực hiện một cách tốt nhất với những tiết lộ được tô vẽ khéo léo về những thiếu sót và khuyết điểm vốn không quan trọng hoặc đã được khắc phục.

Những tiết lộ cá nhân trong Art of the Deal không hề nhắc đến bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Donald Trump yếu lòng trước sự quyến rũ của phụ nữ đẹp, mặc dù ông quả thật là người như vậy. Cuối cùng ông ta cũng thừa nhận điểm yếu này, cùng những rắc rối mà nó gây ra. Nhưng ông không cần phải chỉnh sửa bất cứ điều gì mình viết về sự gắn bó với gia đình. Trump thật sự là một ông bố đầy tình yêu thương, người thường ở trong văn phòng chỉ đạo công việc trong khi con cái chơi đùa trên sàn. Ông cũng rất coi trọng sự bền vững của hôn nhân, như nó đã được thể hiện trong cuộc đời của bố mẹ ông. Khi Fred Trump giải thích về cách quyền lực vận hành, ông ấy cũng đồng thời chỉ cho con trai thấy rằng sự ủng hộ của vợ và gia đình – qua những lúc đau ốm, mất mát, thành công, và tai tiếng – là điều thiết yếu cho thành công của ông.

***

Trong đám đông chen lấn nhau tại bữa tiệc sách của Trump, có hai người gần như không ai để ý đến, đó là Tom Fitzsmimmons và Marla Maples, người đến dự tiệc vì sự nài nỉ của đại diện phát ngôn Chuck Jones của mình. Theo lời kể của Jones, ông cố gắng hết sức giới thiệu Maples với những người có thể giúp cô tìm được công việc liên quan đến diễn xuất và thậm chí là đưa cô đến California để dự chương trình Daytime Emmy Awards²⁴ , nơi mà những người thực hiện các vở kịch truyền hình, chương trình trò chuyện và trò chơi truyền hình thi đua với nhau để được công nhận. Ông hy vọng cô ấy có thể thu hút vài sự chú ý và, có lẽ, tìm được một công việc gì đó. Ông cũng gây áp lực khiến cô phải tham dự sự kiện sách và bữa tiệc mừng khai trương lại nhà hàng Rainbow Room nổi tiếng nằm cách tầng cao nhất của tòa nhà RCA ở Trung tâm Rockefeller năm tầng lầu.

Đóng cửa suốt hai năm để các thợ tu sửa làm lại tất cả mọi thứ từ sàn nhà cho đến bóng đèn màu, Rainbow Room là phần được coi trọng nhất của New York kể từ khi nhà hàng khai trương vào năm 1934 như một câu lạc bộ khiêu vũ và ăn khuya cho giới nhà giàu. Qua nhiều năm, nó đã từ một môi trường sang trọng và riêng biệt, nơi mà Astors có thể tình cờ chạm mặt Roosevelts, trở thành một nơi mà bất cứ ai có khả năng chi trả đều được chào đón. Danh sách khách mời cho bữa tiệc đánh dấu sự kiện nhà hàng quay trở lại hoạt động phản ánh một chuyển biến trong bối cảnh xã hội. Quý bà Brooke Astor vĩ đại và được kính trọng nằm trong danh sách ấy, cũng như nhiều người mà danh tiếng đến từ tài năng như chính trị gia, người làm trong giới giải trí, và doanh nhân của họ. Khi bữa tiệc trở nên sôi nổi, Thị trưởng Koch giảng cho những người bán thuốc lá, đầu đội chiếc mũ tròn nhỏ màu hồng không vành, về tác hại của thuốc lá. Leona Helmsley nhìn ra ngoài cửa sổ và hỏi, “Ông thấy tòa nhà của chồng tôi thế nào?”. Donald Trump dạo bước đi vào phòng cùng Ivana ở cạnh bên, đảo mắt nhìn quanh không gian đã được nâng cấp, và nói bâng quơ, “Tốt lắm”.²⁵

Đứng bên hông sân khấu, nơi Lionel Hampton chỉ đạo dàn nhạc của mình, Jones và Maples quan sát đám đông. Jones nhận ra khi nào Trump bước vào và ông bảo đảm Maples cũng nhận thấy điều đó. (Về sau cô tự hỏi không biết khi ấy liệu Jones có hy vọng cô sẽ giúp ông ấy tiếp cận Trump hay không.) Đó là một khung cảnh mờ ảo thanh lịch của những quý ông trong bộ Tuxedo và các quý bà trong chiếc đầm dạ hội. Tại bàn buffet dài, khách mời chọn món từ chim cút rút xương đặt trên cải xoong, sò điệp nguyên vỏ, và cá vược với kem trứng tôm hùm,…

Khi Maples nhớ lại, trợ lý lâu năm Norma Foerderer của Trump đã gọi điện cho cô sau sự kiện Rainbow Room để nói rằng ông chủ của Foerderer, một người đàn ông đã lập gia đình và có ba người con, mời cô đến dùng bữa trưa tại Khách sạn St. Regis. Sau nhiều cuộc điện thoại nữa, cuối cùng cô nàng cũng đồng ý. Ngày hẹn là ngày 19 tháng 12.

Bữa trưa kéo dài năm giờ đồng hồ. Trong khoảng thời gian đó, Maples và Trump bàn luận về công việc và gia đình của ông, về gia đình của cô, về quan điểm của họ về tôn giáo, cùng với những chủ đề khác. Dù cảm thấy thoải mái như thể đang ngồi với một người bạn lâu năm, Maples vẫn gọi ông là “ông Trump”. Ông ta giới thiệu cô với những người vô tình ngồi gần bàn họ và, trong đoạn quan trọng nhất của cuộc hội thoại, khăng khăng rằng cuộc hôn nhân của mình gần như chấm dứt.

Vào thời điểm đó, phần đông dân Mỹ đều biết rõ về đời sống tình cảm của Donald Trump, nhờ vào báo lá cải. Nhưng Maples nói rằng bữa trưa kéo dài của hai người ở khách sạn St. Regis đánh dấu một khoảnh khắc khi mà mối quan hệ giữa cô và Trump hoàn toàn riêng tư và chưa xác định rõ. Cô nói với Trump rằng mình sẽ không tiến đến mối quan hệ với một người đàn ông mà cuộc hôn nhân của ông ta vẫn còn có thể cứu vãn. Theo lời Maples, ông trả lời rằng việc ly hôn là không thể tránh khỏi. Trên thực tế, phải một, hai năm sau thì mối quan hệ giữa Donald và Ivana mới chấm dứt. Những trang trong sổ ghi lịch hẹn của Maples, mà Jones đã lấy và sao chép, có một dòng ghi rằng, “Mình không muốn là một vật gì đó để xua đuổi sự buồn chán!”.

Xét đến tính điên cuồng trong các hoạt động của Donald Trump, khó mà tưởng tượng một lúc nào đó ông cảm thấy buồn chán. Trong khi điều hành các tòa nhà thương mại và khách sạn danh tiếng, ông cũng dốc sức phát triển những dự án mới. Thêm vào đó, ông cũng gặp khó khăn với việc “tiêu hóa” những thỏa thuận mà mình đã đồng ý để giành lấy Taj Mahal và Khách sạn Plaza, nơi ông giao cho Ivana phụ trách. Tuy nhiên, không lâu sau ông ta lại bắt đầu theo đuổi vụ mua bán tuyến đường bay ngắn của Eastern Airline, nối liền Thành phố New York với cả Washington và Boston. Ông quan tâm sâu sắc đến dòng tiền của tuyến đường bay ngắn, mà sẽ vô cùng lớn nếu xét đến thực tế nhiều chuyến bay lúc nào cũng chật kín hành khách, những người trả tiền mua vé đi ngay với mức giá cao nhất.

Sau nhiều năm thua lỗ – số tiền thâm hụt lên đến hơn 180 triệu đô la vào năm 1987 – toàn bộ hoạt động của hãng hàng không, trải dài khắp Hoa Kỳ và gồm các tuyến bay đến Caribbean và Nam Mỹ, những người quản lý của Eastern cần tiền. Bộ phận duy nhất làm ra lợi nhuận của công ty, đó là tuyến đường bay ngắn sở hữu các cổng ra vào quan trọng ba sân bay bận rộn, nơi mà các hãng hàng không khó lòng bổ sung thêm chuyến bay vì thiếu không gian cho máy bay hạ cánh. Dù hiểu biết rất ít về hàng không, đến mức ông từng so sánh công việc lái máy bay của người anh trai quá cố với việc lái xe buýt, nhưng Trump nhìn thấy những cổng đó như khối bất động sản mà ai cũng ham muốn. Khả năng mà LaGuardia, Logan, và sân bay quốc gia xây thêm cổng như vậy là rất thấp, vì thế giá trị của các lối ra vào này chỉ tăng dần theo thời gian.

Thương lượng trực tiếp với Frank Lorenzo, người đứng đầu công ty cổ phần của Eastern, Trump nhanh chóng chấp nhận rằng cái giá cho tuyến bay ngắn sẽ vượt qua con số 300 triệu đô la. Mức giá này, cùng với viễn cảnh chồng mình sẽ quản lý một hãng hàng không bên cạnh các hoạt động kinh doanh khác, đã khiến Ivana Trump không khỏi bận lòng. Bà đã nhận thấy chồng bị khó ngủ về đêm và không thể hình dung được ông ấy sẽ giải quyết gánh nặng mới này như thế nào. Ivana cũng lo ngại rằng lợi nhuận từ việc kinh doanh sòng bạc mà bà đang quản lý có bị uổng phí khi dùng cho việc mua lại tuyến đường bay ngắn. Nhưng khi bà nêu lên mối lo lắng của mình, việc đàm phán vẫn tiếp tục, và cuối cùng thỏa thuận đã hoàn thành với số tiền 365 triệu đô la.

Khi thông báo về việc mình đã mua lại tuyến đường bay ngắn tại buổi họp báo tổ chức tại Khách sạn Plaza, Trump cũng tiết lộ rằng ông đặt tên dịch vụ này là Trump Shuttle. Sau đó không lâu, tất cả máy bay đều được sơn một chữ TRUMP bằng vàng, và nội thất được trang trí với lớp gỗ bọc bên ngoài, ghế da, và vật dụng trong nhà vệ sinh được mạ vàng. Tất cả mọi thứ được thực hiện từ khoản nợ 380 triệu đô la (365 triệu cho khối tài sản của Eastern và 15 triệu cho việc tân trang lại các trang thiết bị), do Citibank sắp xếp và sau đó chia ra cho 20 ngân hàng khác. Để hoàn thành nghĩa vụ chi trả, chưa kể đến việc tạo ra dòng tiền dương, Trump cần phải chiếm được ít nhất 60% hoạt động kinh doanh giữa Boston - New York - Washington, điều này nghĩa là đánh bại đối thủ là dịch vụ bay ngắn Pan Am.

***

Với hãng hàng không, sòng bạc, bất động sản và khách sạn, Donald Trump không cần đến những trò giải trí tiêu khiển, nhưng ông vẫn duy trì điều đó với Marla Maples. Đồng thời, ông cũng nhìn thấy một số phần tử trong giới báo chí chống đối mình theo cách chắc chắn sẽ gây tổn thương cho gần như bất kỳ ai. Một tạp chí mới tên là Spy, do Graydon Carter, Thomas Phillips và Kurt Andersen thành lập, thường xuyên nhắm vào ông. Có thể so sánh Spy với cuốn tiểu thuyết cột mốc của Tom Wolfe, Bonfire of the Vanities, theo cách nó chỉ trích xã hội New York và nhóm thượng lưu tài chính. Cuốn sách của Wolfe quan sát những kẻ tham lam và ái kỷ của thời đại với ánh mắt thản nhiên. Nhân vật chính trong đó là một người giàu có, tự gọi mình là “Ông chủ của vũ trụ” mà rất có thể tác giả đã lấy hình mẫu từ Donald Trump. Về phần mình, Spy là lời giải thích hàng tháng về những người màu mè, giả vờ, và những“ông hoàng trần truồng” của New York thập niên 80.

Đầu năm 1988, biên tập viên của Spy đã yêu cầu một bài viết về Ivana Trump, đây chính là nguyên nhân khiến cho luật sư của Trump gửi thư cảnh báo về một vụ kiện tụng “nhanh và nghiêm trọng” nếu có bất kỳ thông tin không chính xác hoặc làm mất danh dự nào. Tháng 10 năm 1988, Joe Queenan của tờ tạp chí đã biến Donald Trump trở thành một trong nhiều trường hợp nghiên cứu khác nhau trong một chuyên mục với tựa đề “Tại sao người xấu lại gặp chuyện tốt?”. Tìm kiếm câu trả lời, Queenan gọi điện cho Rabbi Harold Kushner, tác giả cuốn When Bad Things Happen to Good People, người nói rằng Trump hoặc là một doanh nhân lương thiện và có động lực, hoặc là một “kẻ xấu xa” mà “một lúc nào đó sẽ tự vấp ngã”. Ở trang tiếp theo, tờ tạp chí gửi đến độc giả một phóng sự ảnh với nhan đề “Thế giới xấu xí của Ngài Trump”.

Đáp lại tờ Spy và sau đó là các bài báo do Carter đăng trên những tạp chí khác, Trump gắn thêm chữ sleazebag (ti tiện) vào tên của Graydon Carter mỗi lần thốt ra cái tên đó. Ông ta cũng kể với Liz Smith, người phụ trách chuyên mục tán chuyện của tờ Daily News rằng ông tin tạp chí Spy đang gặp khó khăn về tài chính. Smith thuật lại với độc giả rằng bà đã khiển trách “ông trùm đẹp trai, người mà tôi rất có cảm tình”, vì nói xấu người khác. Trong cái vòng lẩn quẩn mà những lời bình luận có thể trở thành thông tin đáng để đưa lên mặt báo khi nó liên quan đến giới báo chí, các biên tập viên của Spy sau đó đã “tái chế” lại tin này trên trang báo của chính họ. Theo cách đó, lời nói chuyện vẩn vơ tại một bữa tiệc đã trở thành đề tài cho công chúng bàn tán, không chỉ trong một mà đến hai lần ấn hành. Đây là rủi ro mà bất kỳ ai cũng phải chấp nhận với cánh báo chí. Một lời nhận xét tản mạn được công bố trên báo, rồi lại được đưa lên một tờ báo khác, và chẳng mấy chốc bạn sẽ thấy mình đối đầu với giới truyền thông.

Trump không ngần ngại dùng đến giấy mực khi thấy tình thế bắt buộc. Ông sẵn sàng đầu tư vào những trang quảng cáo lớn để thông báo rằng mình đã mua lại Khách sạn Plaza và đồng thời bày tỏ quan điểm về chính sách đối ngoại. Trump có kinh nghiệm giành được sự quảng bá miễn phí đến mức gần như có thể điều khiển sự chú ý của báo chí theo ý mình. Đầu năm 1989, các ký giả tờ Time dành hàng giờ đồng hồ với ông nhằm viết ra một câu chuyện trang bìa đầy những trích dẫn gây khó chịu từ chính miệng ông. Cây bút Otto Friedrich mở đầu với tuyên bố của Trump rằng Nữ hoàng nước Anh Elizabeth, người đến Mỹ lần cuối là vào năm 1983, đã yêu cầu sử dụng trực thăng của ông khi bà “bay trên đất nước này” bởi vì đó là chiếc máy bay an toàn nhất. Sau đó Trump còn quả quyết, “Không ai ở New York làm nhiều hơn tôi”, và tuyến đường bay ngắn Eastern là “vụ nhượng quyền vĩ đại nhất thế giới”.

Cùng với những khẳng định lạ lùng, Trump cũng giải thích ngắn gọn sự thành công trong kinh doanh và sự khác biệt trong cách tiếp cận bất động sản giữa ông và bố mình: “Bán một căn hộ cho Johnny Carson hay Steven Spielberg với giá bốn triệu đô la thì dễ hơn nhiều so với thu vài đô tiền thuê nhà ở Brooklyn”. (Ông ta không hề đề cập đến việc gần đây Carson đã bán đi căn hộ của mình và rất giận dữ vì đã thua lỗ trong vụ đầu tư.)

Friedrich trích lời Trump khi ông ta thừa nhận rằng ông sở hữu điều gì đó nhờ vào tài năng thuyết phục người khác của một kẻ lừa bịp. “Tôi có thể ngồi cùng với những người sành nghệ thuật nhất New York và trò chuyện vô cùng thân mật với họ. Nếu muốn, tôi có thể thuyết phục họ tin rằng tôi cũng biết nhiều về điều gì đó như họ, mà trên thực tế thì không”. Khi được hỏi đã thực hiện mưu mẹo này như thế nào, Trump trả lời, “Đó là cảm giác, là khí chất mà anh tạo ra”.

Sinh ra ở Boston và được đào tạo tại Harvard, cây bút Friedrich của tờ Time là người vùng New England với ý thức đạo đức lạc hậu rõ ràng đã định hướng cho suy xét của ông về Donald Trump. Bài tiểu sử của ông bao gồm cả lời khiếu nại của một nhà thiết kế, người này nói rằng Trump đã mất đến hai năm để trả tiền thù lao cho anh ta, cùng câu chuyện của Der Scutt về tính tình vô cùng nóng nảy của ông ta. Scutt nhớ lại và kể rằng Trump đã làm hỏng đôi giày đắt tiền của ông khi đá một chiếc ghế từ phía bên này qua bên kia phòng họp sau khi nghe thông báo rằng dự án đang chậm tiến độ. “Mọi việc lúc nào cũng phải theo đúng ý ông ta”, Scutt cho biết. Friedrich đưa ra kết luận rằng Trump có thể trở thành Howard Hughes của thế hệ ông, “sống một mình trong căn phòng đơn”.

Lời ám chỉ Hughes có lẽ đã khiến Trump thấy bị xúc phạm (dù ông rất ngưỡng mộ ngài tỷ phú sống ẩn dật), nhưng điều đó không ngăn cản ông ta hoàn thành xuất sắc dự án để đời của mình – công trình xây dựng hình ảnh trước công chúng. Trong cuộc phỏng vấn tiếp theo với tờ Chicago Tribune, ông và Ivana đã mang đến một “phiên bản” Trump ấm áp và đáng mến hơn. “Ông ấy là tỷ phú của mọi người”, bà quả quyết. Ông ta thừa nhận, “Tôi có cảm giác tội lỗi vì cuộc sống của mình tốt quá. Tôi không cần đến 300 căn phòng. Tôi thậm chí còn chẳng hứng thú với tàu thuyền”. Nhưng ngay cả khi gắng sức thể hiện tư tưởng dân túy, ông đã yêu cầu và được giảm mười triệu đô la tiền thuế vẫn than phiền về chương trình kiểm soát giá thuê nhà khiến cho hàng ngàn người không dư dả có thể sống ở Manhattan: “Luật kiểm soát giá thuê nhà như vậy là không đúng, và người thua thiệt nhất là người dân New York, bởi vì tiền thu thuế của thành phố ít ỏi vô cùng”.

Tháng 4 năm 1989, Trump lại nhìn thấy cơ hội phát biểu suy nghĩ khi một phụ nữ trẻ da trắng, là giám đốc ngân hàng đầu tư, bị cưỡng hiếp và đánh bất tỉnh khi đang chạy bộ trong Công viên Trung tâm. Khi tin tức trên truyền thông làm chấn động cả thành phố và nạn nhân thì vật lộn để giành sự sống, cảnh sát tham gia vào một cuộc điều tra ráo riết và cuối cùng đã bắt giữ năm thanh niên da đen ở độ tuổi từ 14 đến 16, những người sau đó bị thẩm vấn suốt nhiều giờ liền. Cả năm thú nhận mình có liên can đến vụ việc, nhưng sau đó lại phủ nhận, nói rằng họ bị ép phải đưa ra lời khai giả. Những cây bút xã hội của tờ báo lá cải Post thôi thúc độc giả “tập trung cơn giận” bằng cách yêu cầu các nhà lập pháp khôi phục lại án tử hình. Donald Trump đã mua bài quảng cáo toàn trang trên bốn tờ nhật báo lớn của thành phố để tuyên bố, HÃY PHỤC HỒI ÁN TỬ HÌNH. HÃY KHÔI PHỤC LẠI LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT!

Mặc dù ông ta tránh không gọi tên các bị cáo trong vụ việc người phụ nữ chạy bộ, lời ám chỉ “những băng tội phạm ngông cuồng ở khắp nơi” của Trump khiến không ai nghi ngờ về lý do ông bỏ tiền ra mua các trang quảng cáo. Những bài tường thuật trên báo miêu tả các băng cướp giật trong công viên như “bầy sói”. Trump đồng thời cũng trực tiếp chỉ trích đối thù của mình là Thị trưởng Koch, người nói rằng người dân New York không nên để cho bản thân chìm đắm trong sự căm ghét và oán giận khi nghĩ đến cuộc tấn công. “Tôi không nghĩ vậy”, Trump viết. “Tôi muốn oán ghét những tên trấn lột và giết người đó. Ta nên buộc bọn chúng phải chịu đựng đau khổ, và khi giết người thì chúng nên bị tử hình vì tội ác của mình”.

Không bị cáo nào có liên quan đến bằng chứng ADN do các điều tra viên tìm thấy, nhưng cả năm cũng đã bị kết án và bắt đầu ngồi tù trong thời gian chưa đến 18 tháng. Tội ác này vẫn còn là một trong những vụ tai tiếng nhất trong suốt nhiều thế hệ. Việc Trump bộc lộ cơn giận của mình, vốn phản ánh cảm xúc của nhiều người, đã củng cố địa vị của ông ta như một nhân vật nắm giữ vị thế có một không hai trước công chúng. Bản năng của ông là dân túy và nhìn chung là bảo thủ. Với ngoại lệ là những lần nhắc đến trình độ học vấn Ivy League của mình, ông hầu như ưa chuộng kiểu phản tri thức theo suy luận thông thường sự bất bình của nam giới da trắng mà đại diện là nhân vật truyền hình Archie Bunker, một người cũng như Trump, xuất thân từ Queens và trình bày quan điểm với vẻ mặt nghênh nghênh tự đắc.

Donald bộc lộ chàng Archie trong mình vào mùa hè năm 1989 khi ông nói với người phỏng vấn trên truyền hình Bryant Gumbel rằng, “Một người da đen có học thức có nhiều thuận lợi trên thị trường việc làm hơn so với một người da trắng có học thức. Có lần tôi đã từng nói, ngay cả với bản thân mình, nếu phải bắt đầu hôm nay, tôi rất muốn trở thành một người da đen có học vấn vì tôi tin rằng họ thật sự có lợi thế”. Trong thế giới của những người đàn ông “da đen có học thức”, một số được lợi từ các chương trình hành động tích cực, nhưng chỉ có quan điểm thiển cận vào bậc nhất mới khiến ai đó đồng tình với Trump. Trong chương trình, nhà làm phim Spike Lee gọi phát biểu của Trump là “rác rưởi” bởi vì nó cho thấy sự ngu dốt về sắc tộc. Nhưng điều đó nghe như một sự thật mất lòng với nhiều người luôn khẳng định mình tử tế và không hề phân biệt sắc tộc bởi vì, cũng như Archie, họ có thể tôn trọng tất cả mọi cá nhân. Đối với họ, Trump và sự giàu có của ông ta – điều được cho là sản phẩm của nỗ lực kinh doanh táo bạo chứ không phải học tập từ sách vở – đại diện cho những gì tốt đẹp về nước Mỹ, và họ đón nhận bài phát biểu bộc trực của ông ta.

Cách tiếp cận của Trump phù hợp với một truyền thống lâu dài về lối nói khoa trương gây chia rẽ và cực đoan trong chính trị Hoa Kỳ. Những tuyên bố khiêu khích của Trump lúc nào cũng thu hút sự chú ý của các phương tiện truyền thông, nhất là báo lá cải, nơi mà phong cách của ông phù hợp với những người viết tiêu đề. Dĩ nhiên, trong vài trường hợp hiếm hoi, Donald Trump cũng thích được ở một mình. Một trong những dịp như vậy diễn ra khi tờ Spy cuối cùng cũng tung bài báo về Ivana. Trang bìa của tờ tạp chí tháng đó là bức ảnh kích cỡ như thật của bà bị cắt xén chỉ cho thấy mắt, mũi, răng và đôi môi đánh son dưới ánh sáng sặc sỡ. Dù hoàn toàn đúng sự thật, bài viết lại đầy ý nhạo báng, vui nhộn, và tàn nhẫn. Bài báo được minh họa với hình ảnh Ivana như búp bê Barbie và đầy những câu chuyện vặt và lời trích dẫn. (“Bà ấy sẽ hét thật to và thực sự nổi ‘cơn tam bành,’” một nguồn tin cho biết.) Cây bút Jonathan Van Meter cũng mổ xẻ những lời xuyên tạc về quá khứ của Ivana và quả quyết bà ta cũng tham vọng và thích kiểm soát như chồng mình.

Bức chân dung có tính khinh miệt về Ivana trên Spy xuất hiện trên các sạp báo vào thời điểm cả hai vợ chồng đặc biệt dễ bị công kích. Quá nhiều tin đồn không chung thủy xoay quanh Donald Trump, người không hề che giấu sự thích thú của mình trước phụ nữ đẹp, nhiều đến mức một người phụ trách chuyên mục tán chuyện đã viết bài hé lộ về mối quan hệ giữa ông với Marla Maples. Khi bạn bè của Ivana có ý nói chồng bà đang phản bội, Ivana bỏ ngoài tai những lời đó. Sau khi bị chồng phàn nàn về ngoại hình, bà bay đến Bờ Tây để thực hiện phẫu thuật thẩm mỹ. Về phần Donald, áp lực trong gia đình vô cùng lớn, nhưng đó là một trong nhiều rắc rối do ông tự gây ra. Khi mua lại tuyến đường bay ngắn của Eastern và dành ra thêm hàng triệu đô la để trang bị cho nó chữ Trump mạ vàng, ông cũng bỏ ra một khoản chi phí đắt đỏ để nâng cấp Taj Mahal, mà ông đã đấu tranh giành lấy từ tay Merv Griffin với mức giá hơn 270 triệu đô la. Để chi trả cho quá trình xây dựng tốn kém của sòng bài, Trump quay sang bán cho Merrill Lynch 675 triệu đô la trái phiếu rác. Mức lãi suất cao của trái phiếu càng tăng thêm gánh nặng cho hoạt động kinh doanh sòng bạc.²⁶

Với quá nhiều các khoản vay doanh nghiệp với lãi suất cao, Trump cần tất cả mọi việc phải diễn ra trơn tru, nhất là với hãng hàng không và sòng bài khổng lồ mới của mình. Trong tay Eastern, tuyến bay ngắn đã có lời. Tuy nhiên, vì đã đặt gánh nặng lên hoạt động kinh doanh với quá nhiều khoản nợ khi mua lại nó, Trump buộc phải làm tốt hơn người chủ trước. Với những chiếc máy bay được nâng cấp, dịch vụ tốt hơn, và quảng cáo hấp dẫn, Trump đúng là đã thu hút nhiều khách hơn Eastern, nhưng doanh thu của ông ta vẫn không thể đạt nổi mức hòa vốn.

Khi hãng hàng không thua lỗ hết lần này đến lần khác, Trump lại đối mặt với nhiều vấn đề do mình gây ra tại công trường xây dựng Taj, nơi mà những thứ ông đặt hàng để nâng cấp sòng bài đã đẩy chi phí của dự án vượt qua con số một tỷ đô la. Sòng bạc trở thành một mớ hỗn độn của những tháp ở giáo đường Hồi giáo, mái vòm sọc, và bảng hiệu chớp nháy. Canh giữ cổng vào là hai bức tượng voi Ấn Độ theo đúng kích thước thật. Ở bên trong là hơn 100 bàn đánh bài và 3.000 máy đánh bài đón chờ khách. Dựa vào chi phí hoạt động do nợ nần, Trump cần những chiếc bàn và máy đánh bạc có cần gạt để tạo ra hơn một triệu đô la mỗi ngày. Tỷ lệ cho thấy điều này khó xảy ra.

Rất lâu trước khi sòng bạc Taj hoàn thành, một chuyên gia phân tích kinh doanh tên là Marvin Roffman đã đưa ra lời cảnh báo rằng Thành phố Atlantic đã có quá nhiều phòng đánh bài lớn và doanh thu lại không theo kịp lạm phát. Bảy trong số mười hai sòng bạc của thành phố đã thất thu vào năm 1988. Rắc rối vẫn tiếp diễn trong năm 1989, với việc Merv Griffin đẩy Resorts International vào chỗ phá sản và sòng bài Atlantic thì đóng cửa. Thị trưởng Thành phố Atlantic và hơn một tá những người thân cận đã bị bắt vì cáo buộc tham nhũng. Nạn thất nghiệp và ảnh hưởng tiêu cực tiếp tục bao trùm cả thành phố khi những người bên ngoài gần như giành hết công việc ở sòng bài và lợi nhuận thì được chuyển đến cho các nhà đầu tư ở xa. “Thành phố Atlantic từng là một bãi rác”, Roffman phát biểu với tờ Los Angeles Times. “Giờ đây nó là một bãi rác với sòng bạc ở khắp nơi”. Sáu tháng sau, Roffman miêu tả toàn bộ hoạt động kinh doanh sòng bài ở Atlantic bấp bênh như một “tòa nhà xếp bằng những lá bài”.

Roffman phát biểu khi các nhà kinh doanh sòng bài trong khu vực còn choáng váng trước ảnh hưởng của vụ tai nạn máy bay trực thăng đã cướp đi mạng sống của ba vị giám đốc điều hành hàng đầu trong đế chế bài bạc của Trump. Stephen F. Hyde, Mark Estess, và Jonathan Benanav làm việc ở Manhattan và đang trên đường quay trở lại Atlantic. Nhân chứng cho biết cánh quạt ở đuôi máy bay đã gãy rời ra trước khi chiếc trực thăng đâm vào cánh rừng dọc Đại lộ Garden State. Viên phi công, Robert Kent, và bạn lái, Lawrence Diener, cũng không thoát khỏi. Với cương vị giám đốc điều hành toàn bộ hoạt động kinh doanh sòng bạc của Trump, “Hyde là thành tố quan trọng nhất tạo nên thành công của Donald Trump tại Thành phố Atlantic”, Roffman cho biết. Cái chết của Hyde không chỉ khiến cả gia đình, bạn bè và đồng nghiệp bàng hoàng, mà còn là một mất mát lớn cho các công ty mà ông đang làm việc. Không ai khác trong công ty có thể sánh ngang với kinh nghiệm hoặc tài năng của ông ấy.

Trong nội bộ tổ chức của Trump, lan truyền tin đồn về sự phá hoại có khả năng xảy ra, điều dường như cũng hợp lý với những người biết rằng ông chủ thỉnh thoảng nhận được những lời đe dọa chết người. John O’Donnell, một giám đốc điều hành khác ở sòng bài của Trump, phát biểu về mối lo ngại này và không đồng tình với tuyên bố của Trump rằng ông đã cân nhắc về việc có mặt trên chuyến bay đó nhưng rồi lại đổi ý. Trong cuốn Trumped ! của mình O' Donnell kể lại chi tiết nỗ lực nhằm ngăn không cho Marla Maples và Ivana Trump chạm mặt khi cả hai cùng đến dự tang lễ. Maples thường xuyên có mặt trong các khách sạn ở sòng bài của Trump và hay xuất hiện với bạn bè hoặc gia đình. O’Donnell miêu tả cô là một phụ nữ duyên dáng, người đã quen với việc được đối xử theo kiểu hạng nhất. O’Donnell tiết lộ, nhiều nhân viên của Trump nhận thấy vị thế của cô, nhưng cô ta và Donald cố gắng tránh phô trương mối quan hệ của mình. Họ không ngồi cùng nhau ở các buổi biểu diễn, và khi để lại lời nhắn cho Marla, ông ta nhờ nhân viên tiếp tân nói với cô rằng “ngài Nam tước” đã gọi đến.

Với những rối loạn trong đời tư và mất đi ba giám đốc điều hành chủ chốt, chưa bao giờ Trump gặp nhiều khó khăn đến thế. Các nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên tình trạng sòng bài Taj Mahal của ông, đẩy giá trái phiếu xuống 70%. Trump có thể cảm thấy an ủi đôi chút rằng sự xuống dốc này, ít nhất phần nào cũng phản ánh một xu hướng thị trường lớn hơn. Gần như tất cả trái phiếu rác lãi suất cao được phát hành vào thập niên 80 đều mất giá trong giai đoạn này. Điều này bao gồm cả món nợ bắt nguồn từ những hành động tiếp quản như việc Kohlberg Kravis Roberts mua lại RJR Nabisco với giá 25 tỷ đô la. Thỏa thuận khổng lồ RJR Nabisco, được thực hiện chỉ với 15 triệu đô la tiền mặt của bên mua, đã trở thành ví dụ điển hình của một hoạt động hành nghề vốn giúp các kỹ sư tài chính thu về hàng trăm triệu đô la bằng cách gán nợ cho một công ty trước khi bán ra từng phần của nó. Tất cả chỉ là vấn đề giấy tờ, mà trong trường hợp của KKR là do một công ty chỉ có 85 nhân viên và 20 đối tác thực hiện. Chủ sở hữu của KKR, những người tương đối ẩn danh, kiếm được nhiều tiền hơn hẳn các diễn viên, vận động viên, và nghệ sĩ nổi tiếng thế giới. Phóng viên tài chính Adam Smith đã viết, “Henry Kravis đã kiếm được 400 triệu đô la mà không cần phải nâng bất kỳ vật nặng nào!”.

Theo đồng đô la, trái phiếu của Donald Trump tượng trưng cho một phần cực kỳ nhỏ trong món nợ trái phiếu rác khổng lồ mà khiến nhiều chuyên gia đầu tư phải e sợ, nhưng ông ta đã biến bản thân thành một hình tượng rõ ràng đến mức cánh nhà báo lúc nào cũng đưa ông vào câu chuyện về những công ty đang gặp rắc rối. Tương tự như vậy, khi nói đến Trump, họ thường trích lời Marvin Roffman, một nhà phân tích phê bình các hoạt động kinh doanh cờ bạc ở thành phố Atlantic.

Roffman được tôn trọng ở Phố Wall đến mức Donald Trump đã tìm cách lôi kéo ông ấy về phía mình. Ông ta mời nhà phân tích đến Atlantic tham quan một chuyến, dưới sự dẫn dắt của người em trai là Robert. Nhưng ngày Roffman đến nơi, Neil Barsky của tờ Wall Street Journal đã công bố một bài viết mà trong đó nhà phân tích tài chính Kaye Handley dự đoán, “Có người sẽ mất tiền ở Taj Mahal, nhưng đó có thể không phải là Donald Trump”. Lời nói của Roffman được trích dẫn trong cùng bài báo thì gay gắt và cụ thể hơn: “Khi nơi này khánh thành, Trump sẽ nhận được sự quảng bá miễn phí đến mức ông ta sẽ phá vỡ mọi kỷ lục về sổ sách vào tháng Tư, tháng Sáu và tháng Bảy. Nhưng một khi những cơn gió lạnh từ tháng Mười đến tháng Hai thổi đến, nó sẽ không đứng vững. Ở nơi đó không có thị trường”.

Vì lời nói của ông đã đến trước đó, Roffman bắt gặp một Robert Trump đang tức điên người trước cổng Taj. Trong cơn giận, Robert hét lớn, “Ông chẳng có gì tốt đẹp cả”, và cấm Roffman bước vào sòng bạc. Đến từ một Robert dè dặt, việc ông này bộc lộ thái độ giận dữ như vậy cho thấy áp lực đi cùng với sự ra mắt của Taj vào thời điểm thị trường bài bạc ở Atlantic không còn béo bở nữa. Điều đó cũng nhất quán với cách nói chuyện của Donald Trump khi ông không vui, và nó thể hiện một nét đặc trưng gia đình mà có lẽ đã được truyền từ ông bố nói chuyện hùng hổ của họ. Donald Trump nhìn thấy thế giới có người thắng và kẻ thua, có đồng minh và kẻ thù. Khi bực mình, ông ta cho phép bản thân tuôn ra những lời chửi rủa tục tĩu. Nhân viên, đối thủ, nhà phê bình và đối tác sẽ trở nên, theo cách nói của ông, “ngu ngốc”, “đần độn”, “kẻ thua cuộc”, hoặc là “kẻ nhu nhược”.

Vào ngày em trai mình không cho Roffman đặt chân vào Taj, Donald Trump gửi một lá thư đến công ty chủ quản của nhà phân tích, Janney Montgomery Scott, với nội dung, “Ngay lúc này tôi đang lên kế hoạch đệ đơn kiện quý công ty trừ khi ông Roffman công khai xin lỗi hoặc bị sa thải”. Lá thư mở đầu cho một trong những sự kiện kỳ lạ nhất của lịch sử ngành tài chính. Cấp trên của Roffman đã cắt giảm công việc của ông, yêu cầu ông trả lại tiền thưởng và sau đó đề nghị Trump gợi ý về việc lựa chọn từ ngữ cho lời xin lỗi. Sau đó Roffman ký tên dưới một lá thư có một câu như thế này, cùng với những điều khác, “Không nghi ngờ gì nữa, lễ khánh thành của Taj sẽ là buổi lễ hoành tráng và thành công nhất mà thành phố từng chứng kiến”. Lập tức hối hận về quyết định của mình, Roffman liền gửi một lá thư khác nói rằng, “Tôi rút lại lá thư [trước] và yêu cầu ông không sử dụng nó vào bất kỳ mục đích nào”. Khi đến công ty làm việc vào ngày hôm sau, ông đã bị sa thải.

Với việc các công ty chứng khoán sa thải hàng ngàn nhân viên giữa lúc thị trường suy thoái, triển vọng công ăn việc làm của Roffman khá mờ mịt, và ông cảm thấy bị bao vây khi Trump lên tiếng chỉ trích ông trước báo chí. Trump mô tả Roffman như là “một gã tầm thường không có năng lực” và thậm chí còn tuyên bố mình đã ra tay can thiệp và giúp Roffman giữ được công việc khi cấp trên đang suy nghĩ về việc sa thải ông nhiều tháng trước đó. Vô cùng tức giận, Roffman phát biểu, “Ông ta là kẻ dối trá”. Rõ ràng là một David trước gã khổng lồ Goliath của Trump²⁷ , Roffman đã tận hưởng một vài khoảnh khắc gây xôn xao dư luận khi những tay giám sát trong ngành tài chính đứng về phía mình. Nhưng phải mất gần một năm để ông giành thắng lợi trong vụ phân xử chống lại công ty chủ quản và nhận được một phán quyết 750 ngàn đô la. Đơn kiện Trump của ông còn mất nhiều thời gian hơn nữa để giải quyết và kết quả là một cuộc dàn xếp bí mật.

Giữa sự xôn xao náo nhiệt trước cuộc chiến giữa Trump và Marvin Roffman, sòng bạc Taj Mahal khai trương vào tháng 4 năm 1990 với hình ảnh Donald Trump tươi cười vuốt ve chiếc đèn thần như trong thần thoại Ả-rập (chứ không phải Ấn Độ) để kích hoạt màn trình diễn ánh sáng và pháo hoa. Nhân vật khách mời danh tiếng nhất tại buổi gala, trớ trêu thay, lại chính là Merv Griffin. Đúng như Marvin Roffman đã dự đoán, sòng bài Taj ban đầu khá thành công nhưng sau đó việc kinh doanh trở nên xấu đi. Tạp chí Forbes đã giảm con số ước tính giá trị của Trump xuống còn 500 triệu đô la và suy đoán rằng hoạt động kinh doanh của ông thua lỗ 3 triệu đô la mỗi tháng. Mặc dù Trump phản đối báo cáo của Forbes, điều đó đã được xác nhận trong kết quả một cuộc kiểm toán độc lập, trong đó nói rằng nếu ông ta bán đi khối tài sản của mình theo thứ tự, ông có thể thu về nửa tỷ đô la. Báo cáo còn cho biết thêm, nếu bán tháo tài sản ngay lập tức thì ông ta có thể trả gần hết 300 triệu đô la tiền nợ.

Những con số chưa qua xử lý giải thích tại sao các nhà thầu xây dựng lại phàn nàn về những khoản tiền chưa được trả mà tổng cộng lên tới hơn 30 triệu đô la. Trump nói rằng họ đang cố “chặt chém” ông ta. Khi Neil Barsky đến phỏng vấn ông cho tờ Wall Street Journal, Trump trưng ra một tuyển tập bài báo của Barsky và than phiền rằng ông này đang lan truyền tin đồn về những vấn đề liên quan đến dòng tiền của Trump. Ông ta đe dọa sẽ thưa kiện. Sau đó Trump xác nhận rằng mình đang có ý định bán lại Trump Shuttle.

Ngày 4 tháng 6, Barsky công bố một báo cáo khiến dư luận kinh ngạc về vấn đề nợ nần của Trump, sự cắt giảm nhân sự tại Taj Mahal và Trump Shuttle, cùng với những nỗ lực không thành công nhằm tăng số tiền thu vào thông qua việc bán tài sản hoặc tái cung cấp vốn. (Một đề nghị gồm các khoản đầu tư vào Grant Hyatt và Plaza đã bị những người cho vay từ chối.) Barsky ghi nhận rằng phần lớn rắc rối là do những người cho vay đã đồng tình với khẳng định của Trump cho rằng khi thêm tên mình vào một sòng bạc, khách sạn, hay hãng hàng không có thể làm tăng giá trị vốn có của nó. Điều này không hề đúng với tuyến đường bay ngắn, mà đã lỗ 85 triệu đô la dưới tên Trump, và cũng chẳng đúng với sòng bài Taj, vốn cũng thua lỗ. Rất nhiều thứ thuộc sở hữu của ông, bao gồm chiếc du thuyền với tên gọi Trump Princess và chiếc Boeing 727, cũng bị giảm giá trị. Trump đã công khai tranh cãi với những giám đốc ngân hàng nói rằng tổng tài sản của ông có thể chỉ là con số 0. Nhưng ông ta lại bí mật thừa nhận họ đã đúng, nói với Marla khi cả hai đi ngang qua một người vô gia cư trên đường rằng người bạn nghèo khổ ấy có tổng giá trị tài sản còn cao hơn cả ông. Sau này Trump rất để tâm đến việc Marla vẫn ủng hộ ông trong suốt giai đoạn này.

Những lo âu mà Trump bí mật chia sẻ không hề được công khai trước thiên hạ. Thay vào đó, ông thể hiện thái độ vô cùng tự tin với năng lực của mình và đổ lỗi cho người khác. Ông ta chỉ trích các giám đốc điều hành của sòng bài, những người đã thiệt mạng trong tai nạn máy bay, trách họ vì đã gây ra quá nhiều rắc rối cho ông ở Thành phố Atlantic. Mặc dù có nguồn tin nói với tờ Time rằng, “Người ta phải trốn dưới gầm bàn”, để không trở thành mục tiêu của Trump, ông vẫn khăng khăng đội ngũ của mình hoạt động tốt: “Người ta muốn làm việc cho tôi. Trump làm quản lý rất tốt”. Cũng chính bài báo ấy viết rằng ông ta đã ngay lập tức sa thải một giám đốc điều hành sòng bạc, người đã phải nhập viện vì kiệt sức sau buổi khai trương sàn đánh bạc hỗn loạn ở Taj Mahal.

Những kẻ hay gièm pha Trump tận hưởng cảnh ông phải vật lộn với khó khăn. Người dẫn chương trình Late Show David Letterman biến Trump thành đối tượng trong chuyên mục Tốp 10 mà ông ấy nhạo báng hàng đêm, với tiêu đề “Tốp 10 dấu hiệu cho thấy Trump đang gặp rắc rối”. Một trong những “dấu hiệu” này là Trump đã “hỏi ý kiến cố vấn về cách một nhân vật ‘tỷ phú đang chật vật’ sẽ vượt qua vòng đấu đô vật chuyên nghiệp như thế nào”. Sau nhiều năm đầy biến động và áp lực, John O’Donnell ngừng làm việc cho Trump vào năm 1990. Khi cựu chủ tịch Khách sạn Trump Plaza xuất bản cuốn sách tiết lộ bí mật về người chủ cũ, ông đưa ra hình ảnh một người đàn ông hống hách và có thể là định kiến, người dường như không hề quan tâm đến người khác. Trong cuốn Trumped!, O’Donnell viết rằng ông chủ cũ của mình từng nói, “Tôi có những kế toán viên da đen ở Trump Castle và Trump Plaza. Người da đen đếm tiền cho tôi! Tôi chẳng thích điều này tí nào. Kiểu người duy nhất mà tôi muốn kiểm tiền cho mình là mấy tay thấp bé suốt ngày đội mũ yarmulke²⁸ ”. O’Donnell cũng kể về một con ngựa đua tên là Alibi, mà Trump hứa sẽ mua và đổi tên thành D. J. Trump. Quá nôn nóng có được báo cáo thành tích của Alibi, người ta cho rằng Trump đã gây áp lực và thúc ép những nhà huấn luyện cho ngựa chạy thử, mặc cho họ lo rằng có thể nó đã nhiễm vi-rút. Chú ngựa được cho chạy và đúng như những gì mà người huấn luyện e sợ, nó đổ bệnh. Bác sĩ thú y phải cắt bỏ móng trước để cứu sống con ngựa. Móng rồi cũng mọc lại, nhưng Alibi, vốn mang huyết thống của con ngựa nổi tiếng Native Dancer, không bao giờ còn phù hợp để chạy đua. Theo lời O’Donnell, khi người huấn luyện ngựa khóc lóc và gọi đến báo tin buồn, vụ mua bán đã bị hủy bỏ.

Góp nhặt từ những năm tháng làm việc dưới quyền ông, nhiều câu chuyện vặt của O’Donnell về Trump đã được lặp đi lặp lại trên báo. O’Donnell thú nhận rằng Trump xem ông là một “cựu nhân viên bất mãn”. Khi được Mark Bowden phỏng vấn cho tờ Playboy sau khi cuốn sách ra mắt công chúng, Trump gọi O’Donnell là “kẻ thất bại”. Ông ta nói rằng mình chỉ gặp người đàn ông kia đôi lần, nhưng đồng thời cũng công nhận “Những gì O’Donnell viết về tôi đều đúng cả”.

Mặc dù Trump nói rằng O’Donnell “cần tiền nên mới dùng đến tên tuổi tôi để bán sách”, nhưng trên thực tế, cựu lãnh đạo của Trump Plaza đã giành được một công việc cấp cao ở Khu nghỉ mát Merv Griffin. (Trong năm đầu tiên ở cương vị giám đốc điều hành, O’Donnell đã giúp sòng bài trong khách sạn của khu nghỉ mát đạt được mức thu nhập cao nhất tại Thành phố Atlantic.) Trong thời gian này, Trump lại mất đi những nhân viên chủ chốt khác ở sòng bạc. Ở New York, luật sư chính và giám đốc điều hành đứng đầu việc kinh doanh bất động sản của ông ta thì lại nộp đơn từ chức. Trump cũng mất đi vị cố vấn tài chính cấp cao kiêm kỹ sư Barbara Res, và Tony Gliedman, người đã đóng vai trò quan trọng trong dự án sân trượt băng Công viên Trung tâm.

***

Sòng bạc Taj Mahal phá sản vào tháng 1 năm 1991. Theo hợp đồng với các chủ nợ, Trump đã từ bỏ phần sở hữu đáng kể ở sòng bài, nhưng ông vẫn được phép thu về hơn một triệu đô la mỗi năm nhằm đổi lấy việc để lại tên mình trên tòa nhà. Sau đó không lâu, ông ta cũng trao quyền kiểm soát Trump Shuttle cho chủ nợ của mình là Citibank. Những chiếc máy bay sẽ do USAir vận hành, công ty này cho thấy họ chẳng quan tâm đến việc giữ lại cái tên Trump. Theo như hợp đồng giữa ngân hàng và hãng hàng không, USAir được phép trả giá cho tuyến đường bay ngắn cao hơn bất kỳ ai khi nó được đưa ra bán. Hãng hàng không mua lại toàn bộ hoạt động của nó vào năm 1997.

Vì USAir đã giúp giảm bớt trách nhiệm của ông với tuyến đường bay, Trump và các chủ nợ, gồm nhiều ngân hàng, cam kết những thương lượng phức tạp nhằm thu hồi những gì có thể từ công ty ông ta và tránh phiên tòa phá sản. Chỉ những người biết rằng theo luật phá sản của Hoa Kỳ, con nợ sở hữu hàng tỷ đô la là mối đe dọa lớn đối với các chủ nợ hơn là họ đối với ông ta, mới hiểu cách giải quyết này. Nếu sử dụng phiên tòa, Trump có thể giữ lại khối tài sản của mình trong nhiều năm và trốn được phần lớn món nợ, nếu không nói là toàn bộ. Nếu vẫn tiếp tục làm ăn với ông, các chủ nợ có cơ hội nhận được nhiều hơn những gì ông ta nợ họ, trong khi vẫn tránh được mức phí pháp lý khổng lồ đi cùng những vụ vỡ nợ như thế. Thực tế này khiến một số người nắm trong tay trái phiếu của sòng bài Trump tức điên. Trong một cuộc thảo luận giữa các chủ nợ, chủ sở hữu trái phiếu Randolph Goodman thách thức ý kiến cho rằng tòa án sẽ để cho Trump chịu trách nhiệm về sòng bài đã phá sản: “Chúng ta sẽ phải chết dí với cái gã tồi tệ nhất thị trấn sao?”. Câu trả lời đến từ một luật sư đại diện cho tất cả các chủ sở hữu trái phiếu: “Nếu có thể loại bỏ những gã ăn bám dựa trên thành tích của họ trong quá khứ, tiêu chuẩn về phá sản sẽ là bổ nhiệm ngay lập tức một ủy viên quản trị. Nhưng gần như trong tất cả những vụ việc được đưa ra tòa án phá sản, ban quản trị đều được giữ nguyên”.

Trump đã giành được quyền lực từ địa vị của mình sau khi phía chủ nợ không chỉ chấp nhận việc Trump ngừng trả nợ, mà còn chịu trách nhiệm bảo dưỡng và mua bảo hiểm cho chiếc du thuyền của ông, với chi phí là 500 ngàn đô la mỗi tháng. Cùng thời điểm đó, Trump có thể giảm đi 750 triệu đô la trong số nợ của mình và giữ lại được rất nhiều tài sản, bao gồm sân đường sắt West Side và Mar-a-Lago. Những người khác đã tận dụng động thái khác thường trong vụ phá sản để đạt kết quả tương tự, nhằm bảo vệ những của cải quan trọng trong khi bản thân vẫn thoát được vết nhơ vỡ nợ, nhưng một số ít lại xem đó như một thành tựu vĩ đại. Là người có kỹ năng quảng cáo, và lạc quan, Trump nhìn thấy trong kết quả này một lợi thế về quan hệ công chúng. “Nếu đã nộp đơn tuyên bố phá sản, tôi cảm thấy câu chuyện về cú lội ngược dòng của mình chẳng thể hay ho như vậy”, Trump phát biểu. “Câu chuyện đó sẽ luôn bị lu mờ”.

Bịa ra câu chuyện như một tay quảng cáo tài năng, Trump nói rằng chủ ngân hàng “yêu quý tôi vì tôi tử tế và chân thành”, và “qua việc hợp tác chứ không phải xung đột, mọi người trở nên tiến bộ hơn nhiều”. Từ quan điểm của nhiều nhân viên ngân hàng khác thì đánh giá này hoàn toàn đúng. Họ đã được trả lương hậu hĩnh khi chấp nhận cho Trump vay và vẫn tiếp tục có công ăn việc làm bởi vì Trump sẽ là người chịu trách nhiệm nếu mọi việc không mang lại kết quả tốt. Một cựu thành viên trong đội ngũ giám đốc điều hành của Trump nói với cây bút Harry Hurt, “Chúng tôi có tất cả số tài sản nhưng chưa bao giờ thật sự có tiền trong tay. Đó là lý do tại sao chúng tôi cứ phải ký thêm nhiều hợp đồng hơn nữa”. Những thỏa thuận, mà thông thường bao gồm một khoản tiền để vận hành hoặc nâng cấp một khối bất động sản mới, cung cấp lượng tiền mặt nhằm duy trì hoạt động của cơ sở.

Không phải tất cả mọi người đều lạc quan như vậy. Lawrence Lambert, người biện hộ cho các nhà đầu tư nắm trong tay trái phiếu của Trump, cho biết, “Tôi cho rằng việc ông ta có thể thoát khỏi chuyện này là điều đáng chê trách, nhất là về mặt đạo đức”. Chẳng có ai biện hộ cho hàng triệu người gửi tiền và cổ đông mà các khoản đầu tư của họ vào nhiều ngân hàng khác nhau đã bị giảm đi do thiệt hại mà các công ty này chấp nhận để trả tiền cho Trump. Tương tự như vậy, không ai có thể định giá trị cho niềm tin đã mất của công chúng mà nguyên nhân là do hình ảnh một ông trùm “bình an vô sự” thoát khỏi những món nợ tổng cộng lên đến hơn nửa tỷ đô la trong khi các hộ gia đình người Mỹ bình thường đã bị hủy hoại vì họ không thể trả món nợ tiêu dùng vài ngàn đô la. Cùng lúc đó, hiện tượng Trump được miễn truy tố trách nhiệm được công chúng hiểu là “quá nổi tiếng để có thể thất bại”. Tuy nhiên, nhiều người Mỹ bình thường sẽ không bao giờ hiểu được việc chủ nợ lại trao cho những con nợ rắc rối nhiều tiền hơn.

Nhờ cây bút Neil Barsky của tờ Wall Street Journal mà thủ đoạn Trump sử dụng để tránh vỡ nợ với trái phiếu thả nổi nhằm hỗ trợ một sòng bài khác của ông ta, Trump Castle, trở nên rõ ràng hơn. Như Barsky đã đưa tin vào tháng 1 năm 1991, Fred Trump đã gửi một luật sư đến sòng bài cùng với tấm séc 3,5 triệu đô la dùng để mua thẻ đánh bài chưa qua sử dụng. Về cơ bản, đó là một khoản vay giữa bố và con trai, số tiền đã được thổi phồng lên trong bản cân đối kế toán của Castle và giúp cho sòng bạc này thực hiện thanh toán trái phiếu. Thật tài tình, sự sắp xếp này có nghĩa là Trump Sr. có thể lấy lại tiền vào bất cứ lúc nào chỉ bằng việc chuộc lại số thẻ đánh bài. Không một chủ nợ nào của con trai ông có thể làm điều tương tự.

Khi các chủ nợ của Donald Trump chấp nhận thua lỗ, cho ông ta vay những khoản nợ mới, và cho phép ông ta giữ lại những tài sản quan trọng, người đàn ông đã thoát khỏi cảnh bẽ mặt vì vỡ nợ và đặt bản thân vào một vị thế có thể tiếp tục trò chơi giao dịch. Tuy nhiên, ông không thể tránh được cảm giác hổ thẹn liên quan đến cuộc hôn nhân đang dần dần đổ vỡ, bắt đầu khi Jerry Argovitz đưa Marla Maples đến văn phòng ông. Từ những lần gặp gỡ đầu tiên với cô nàng – trên vỉa hè, tại Rainbow Room, trong buổi tiệc ra mắt sách – ông đã hình thành một mối quan hệ vốn hủy hoại cuộc hôn nhân của Donald Trump và hé lộ khía cạnh tồi tệ của ngành công nghiệp kinh doanh sự nổi tiếng.

***

Mặc cho mọi tin đồn và câu hỏi trực tiếp đến từ bạn bè, như Cindy Adams – người phụ trách mục tán chuyện của tờ Post, Ivana Trump đã cố gắng gìn giữ cuộc sống gia đình. Về phần mình, Donald Trump lại dao động giữa việc nói năng thận trọng và bừa bãi. Dù dựa vào biệt hiệu “ngài Nam tước” để che đậy những cuộc gọi cho Marla, ông ta không ngừng ba hoa khoác lác về vẻ đẹp của cô với những kẻ mà mình muốn gây ấn tượng. Lúc này chỉ mới 24 tuổi, Marla trẻ hơn Ivana đến 14 tuổi. Dù vẫn còn mặn mà, người phụ nữ đã là mẹ của ba đứa trẻ đang dần bước sang độ tuổi tứ tuần, và bà đã phải chịu đựng tất cả những áp lực của việc sánh bước cùng chồng suốt hơn một thập kỷ phấn đấu. Marla xem Donald như “vị vua” mà bố ông nói ông sẽ trở thành, và cô hoàn toàn bị mê hoặc trước tất cả những gì mình bắt gặp trong vương quốc của ông. Cô không nghĩ nhiều đến khả năng giấc mơ của mình có thể trở thành ác mộng.

Sự việc đưa đến hàng loạt vụ bê bối là do một hành động can thiệp – Ivana nhấc một ống nghe khác để nghe chồng mình nói chuyện điện thoại – bình thường đến mức các cây bút của Hollywood không buồn sử dụng chi tiết này để làm cho câu chuyện ly kỳ hơn. Ivana hành động như một người vợ lo âu, chứ không phải một nhân vật theo kịch bản. Bà nghe thấy giọng đàn ông trong điện thoại nói bằng những lời lẽ thô tục nhất, rằng “Marla” rất gợi cảm. Khi cuộc gọi kết thúc, Ivana đối diện với chồng. Ông ta nói với bà rằng Marla là cô gái đã theo đuổi mình suốt hai năm, nhưng ông không hề có bất kỳ liên hệ gì với cô ta.

Cuộc trao đổi căng thẳng này diễn ra trong khung cảnh xinh đẹp của một khách sạn xa hoa Little Nell vừa mới khai trương ở Aspen, Colorado. Gia đình Trump đã đến đây hai ngày sau Giáng sinh, khi mà ở Aspen tràn ngập người nổi tiếng. (Trong số đó, những người thường xuyên dành thời gian ở đây là nam diễn viên Jack Nicholson, ca sĩ Prince, và quý bà Barbara Walters – người có mặt ở khắp mọi nơi.) Mùa đông năm 1989 - 1990 người dân địa phương đang tranh cãi xung quanh một lệnh cấm có thể sẽ được thông qua, đó là lệnh cấm mặc trang phục làm từ lông thú, do các nhà hoạt động vì quyền động vật đề xuất. Những người giàu có nhất thời tham gia vào chuỗi tiệc tùng thông thường, tạo dáng chụp hình cho cánh săn ảnh, và phô bày những bộ trang phục trượt tuyết lịch lãm của mình.

Hai ngày sau cuộc điện thoại, Ivana giáp mặt với Marla ở một điểm ăn trưa bên hông đường trượt tuyết. Như sau này được đưa tin trên báo, Ivana đã để mắt đến Marla và nhận ra đó chính là người đàn bà được nhắc đến trong cuộc điện thoại mà bà đã nghe thấy. Theo tạp chí People, bà ta nói, “Đồ quỷ cái, tránh xa chồng tôi ra”, và sau đó đuổi theo chồng mình, người đã mang ván trượt vào và trượt xuống núi. Tờ tạp chí đưa tin, “Những người quan sát với vẻ thích thú thề rằng họ nhìn thấy bà ta lao ra trước mặt Donald và rồi trượt lùi xuống con dốc, giơ ngón tay giữa trước mặt ông”.

Những sự kiện khiến Ivana, Donald và Marla đụng nhau trong khoảnh khắc đó khác thường đến mức dường như mọi việc đã được sắp đặt. Marla lấy làm kinh ngạc vì có quá nhiều nhân chứng, bao gồm những ký giả vô tình có mặt trong suốt sự việc xảy ra bên sườn núi. Cô nghĩ điều này khá bất thường và tự hỏi phải chăng mình đã bị gài bẫy. Lúc bấy giờ cô không có lời bình luận nào về việc này. Cô cũng không nói gì đến chiếc nhẫn, dấu hiệu cam kết mà Donald đã trao cho cô.

Donald cố gắng xoa dịu mọi việc với Ivana, nhưng những tuần sau vụ việc ở Aspen, bầu không khí vô cùng căng thẳng. Mọi việc cũng chẳng đỡ hơn tí nào khi ông xuất hiện trong một bài viết trên số tháng Ba của tạp chí Playboy – được phát hành vào đầu tháng Hai – ông ta đã từ chối trả lời khi được phỏng viên Glenn Plaskin đặt câu hỏi, “Hôn nhân đối với ông là như thế nào? Có phải là một vợ một chồng không?”.

Cái tôi của Trump, vốn phụ thuộc vào địa vị và sự chú ý của người khác, khiến ông ta không thể từ bỏ một người đàn bà xinh đẹp như Marla, người đã thể hiện rất rõ sự quan tâm của mình dành cho ông. Bên cạnh đó, bản chất như vậy cũng khiến ông ta khó lòng nhận ra chỗ yếu của mình. Ông quyết định bay đến Tokyo để xem võ sĩ quyền Anh hạng nặng Mike Tyson trong trận tỷ thí với Buster Douglas và, có lẽ, để bán một ít bất động sản cho những người dân địa phương giàu có. Khi Trump khởi hành, Ivana có buổi trò chuyện với Liz Smith, người viết bài cho tờ Daily News, về cuộc hôn nhân của mình. Do đã được nghe khá nhiều tin đồn về Donald và cũng biết ít nhiều về xung đột giữa Ivana và Marla ở Aspen, nên Smith không hoàn toàn bất ngờ. (Năm 1988, tờ Post đã đưa tin Maples có dính líu đến “một trong những ông trùm kinh doanh lớn nhất New York, một người đã có gia đình”. Sau đó tờ báo cũng đăng thêm rằng Maples “được cho là đã đi mua sắm ở khắp các cửa hàng trong Trump Tower và nói, ‘Tính tiền cho Donald.’”) Tuy nhiên, những gì nghe được từ Ivana đã khiến Smith thất vọng. Trong đầu Smith, Donald lúc nào cũng là một cậu bé dễ nổi nóng, cậu bé mà mọi tội lỗi đều có thể được tha thứ bởi trong thâm tâm, cậu luôn là người tốt. Bài viết của bà, “Love on the Rocks”, xuất hiện trên số Chủ nhật, ngày 11 tháng 2 của tờ Daily News. Bài viết thông báo rằng gia đình Trump không còn ở chung với nhau nữa và điều này khiến giới truyền thông cuồng loạn đến mức gây bất ngờ cho cả Donald, người đã thu thập hàng trăm bài viết cắt ra từ báo.

Trong hàng loạt các bài báo theo sau “phát súng đầu tiên” của Liz Smith, cánh nhà báo đã “xào lại” mọi tin đồn về diễn viên, người mẫu, và người có vai vế mà Donald Trump được cho là có quan hệ mờ ám, đồng thời suy đoán rằng mối quan hệ giữa ông và Ivana đã rơi vào bế tắc với mâu thuẫn xoay quanh công việc quản lý của bà ở Khách sạn Plaza. Trong thị trường báo chí cạnh tranh nhất nước, các biên tập viên không thể cưỡng lại cuộc chia ly của vợ chồng nhà Trump. Nhìn chung, Smith và tờ News đứng về phía Ivana, trong khi tờ Post và người phụ trách chuyên mục Cindy Adams có phần nghiêng về Donald và phác họa hình ảnh một bà vợ háo hức muốn lừa đảo chồng trong các thủ tục ly hôn. Với xu hướng thiên về thị trường, Post cũng chính là tờ báo đầu tiên nêu tên Marla Maples và công bố hình ảnh cô.

Có cảm giác như thể mình đang bị nghiền nát bởi “cối xay thịt” truyền thông, Marla phản kháng với nhiều phóng viên khác nhau nhưng dường như họ không hề quan tâm đến những lời cô nói và không lấy gì làm lạ với nỗi khổ của cô. Cùng thời điểm đó, Ivana Trump đã chuyển mình từ biểu tượng của tham vọng mãnh liệt thành ví dụ nền tảng về hình ảnh người phụ nữ trung niên bị chồng đối xử không ra gì. Cuối cùng, Maples trốn khỏi thành phố và giới báo chí, để đến Hamptons và sau đó là Guatemala, tại đó cô ở với một người bạn, người đang ở Peace Corps. Bạn trai cũ của cô là Tom Fitzsimmons bị cánh nhà báo săn lùng và, về sau anh ta cho biết mình đã từ chối lời đề nghị lên đến sáu con số để trình bày tất cả những gì anh biết cho một tờ báo lá cải quốc gia. Gia đình của Marla ở Georgia cũng bị ký giả bao vây, những người mà nhiều lúc đã nấp trong các mương rãnh gần nhà và đi vào nhà bếp của gia đình. Một công ty truyền thông thậm chí còn treo giải thưởng một ngàn đô la trên tờ Dalton (Ga.) Daily Citizen, tờ báo quê hương của Maples, cho bất kỳ thông tin nào mà người dân địa phương có thể cung cấp. Rất nhiều người đã đến, có cả những người không hề biết gì về cô.

Vào ngày lễ Tình nhân, các nhóm săn ảnh và tin tức truyền hình, nhận được lời ám chỉ từ một bản tin trong chuyên mục của Liz Smith, đã tập hợp rất đông trên vỉa hè phía trước La Grenouille, một nhà hàng sang trọng ở Manhattan, khi Ivana đến đó để dự bữa trưa đã được lên kế hoạch từ rất lâu. Trong khoảng thời gian hai giờ đồng hồ, Ivana và nhiều phụ nữ khác, bao gồm bạn bè và gia đình, cùng nhau trò chuyện và ăn thịt cừu, những cuộc chuyện trò đôi lúc khiến Ivana phải rơi lệ. Trong số những người tham dự có mẹ chồng bà, hai người chị dâu, và Georgette Mosbacher, người có chồng là thư ký thương mại của Hoa Kỳ. Khi bữa ăn kết thúc, Liz Smith và Barbara Walters, hộ tống Ivana từ nhà hàng ra xe đang đợi sẵn. “Hãy xử ông ta theo cách mà ông ta xứng đáng!”, một người đứng xem hét lên khi các thợ săn ảnh chen lấn nhau để giành vị trí tốt nhất. Một người khác la lên, “Hãy lấy tiền đi!”.

Lúc bấy giờ, Hillary Clinton được nhiều người xem là người phụ nữ bị đối xử tệ hại nhất nước Mỹ, nhưng vào tháng 2 năm 1990, Ivana đã thu hút được nhiều sự cảm thông đến mức bức chân dung của tạp chí Spy mô tả bà là người có tính khí thất thường, hay tư lợi, và trọng vật chất gần như bị xóa bỏ hoàn toàn. Thay vào đó là hình ảnh một người đàn bà hết lòng ủng hộ chồng, ngay cả khi người khác không thể chịu nổi ông ta, và đã bị đối xử quá tệ hại. Bà ta đã giành chiến thắng trong cuộc chiến thu hút sự chú ý của dư luận bởi vì chồng bà được khắc họa như một kẻ ti tiện, và bởi vì Liz Smith là đồng minh tốt nhất mà ai cũng hy vọng có thể chiêu mộ trong một cuộc chiến tiêu đề báo.

Sinh năm 1923, Smith lớn lên ở Fort Worth, Texas, tại đây bà biết về sự quyến rũ ở rạp chiếu bóng Tivoli, nơi mà bên cạnh là một cửa hàng thức ăn nhanh được đặt tên một cách hài hước là Rockyfellers. Say đắm với những thước phim đầy mê hoặc, bà đến New York vào năm 1949 như một “cô gái tỉnh lẻ đam mê sân khấu” và tìm được công việc viết bài cho tờ tạp chí dành cho giới hâm mộ điện ảnh tên là Modern Screen. Đến năm 1990, bà trở thành một trong những người viết báo quyền lực nhất nước Mỹ, nhưng bà vẫn giữ được nét duyên dáng của một người từ nơi khác đến, mà điều này chắc chắn khiến cho những người được bà phỏng vấn cảm thấy an tâm. Sự tử tế của người phụ nữ thể hiện qua việc bà từ chối sử dụng những tin đồn có thể gây hại cho người mà bà cho là vô tội. Trên truyền hình, nụ cười duyên dáng và chất giọng vùng Texas ấm áp của Smith làm cho người ta cảm thấy tự tin. Bà ấy là một người bạn, người chị gái, người dì mà bạn có thể dựa vào.

Ngược lại, Cindy Adams của tờ Post lại giống như những cô nàng xấu tính ở trường trung học mà ai cũng biết. Khi được ngỏ ý một bài châm biếm về cách Donald lo sợ Ivana sẽ trở nên giống với Leona Helmsley, người mà gần đây đã bị kết tội gian lận thuế, Adams đã cho in bài báo đó. Cindy trở thành trung gian kết nối Trump với công chúng và đồng thời là người lắng nghe đầy cảm thông. Dù sửng sốt trước sự chú ý của giới báo chí đến những rắc rối của cuộc hôn nhân, ông vẫn một mực trung thành với niềm tin vào giá trị của việc được công chúng biết đến và nói với tờ Newsweek rằng vụ bê bối “rất tốt cho việc kinh doanh”. Mặc dù bố ông than phiền rằng “vụ này khiến tôi đột quỵ mất”, Donald vẫn tiếp tục đổ thêm dầu vào “ngọn lửa lá cải” và chính ông là người góp phần tạo ra suy đoán về những cuộc tình lăng nhăng với những phụ nữ xinh đẹp, nổi tiếng. Ông ta thậm chí còn nói với ký giả của tờ News rằng người vợ vẫn còn rất yêu ông. “Ivana không hề muốn tiền bạc”, ông quả quyết. “Bà ấy muốn Donald”. (Trump thường dùng tên riêng, hoặc biệt danh như Trumpster, hay tên viết tắt – DT – để nói về bản thân, như thể ông ta đang tường thuật về hoạt động của một người khác vậy.)

Cơn bão báo chí lên đến đỉnh điểm khi trên trang nhất của tờ Post xuất hiện dòng chữ, “Marla khoe với bạn bè về Donald: ‘Lần lên giường tuyệt vời nhất của tôi.’” Nguồn tin của câu chuyện là một phụ nữ, người tuyên bố mình đã cùng tham gia lớp học diễn xuất với Maples. Marla, trong tâm trạng đau khổ, quả quyết rằng lời tuyên bố nặc danh ấy là giả, và Chuck Jones, phát ngôn viên của cô trong vụ bê bối, đã bác bỏ nó. Tuy nhiên, lời nói của họ chẳng thể cứu vãn được sự nghiệp diễn xuất của cô, vốn đang bị phá hủy bởi sự chú ý tiêu cực từ dư luận. Tạp chí Playboy đề nghị cô chụp ảnh khỏa thân với mức giá hai triệu đô la, và cô đã khước từ. Maples cũng từ chối đưa tên mình vào một thương hiệu nội y The Other Woman nhưng cuối cùng đã đồng ý quảng cáo cho một nhãn hiệu quần jeans tên là No Excuses. Người mẫu nổi tiếng trước của công ty là Donna Rice, chính là “người đàn bà khác” trong vụ tai tiếng đã chấm dứt sự nghiệp chính trị của ứng viên Tổng thống Gary Hart. Maples nhận được 500 ngàn đô la, và cô đã sử dụng một nửa số đó để hỗ trợ tài chính cho gia đình, đồng thời yêu cầu phía công ty chuyển số tiền quyên góp của cô cho một nhóm ủng hộ môi trường. Về sau Maples mới nhận thấy công việc từ thiện của mình gần như bị báo chí phớt lờ và cô cảm thấy không thoải mái khi nhớ lại một quảng cáo trên tivi “vừa buồn vừa nực cười vì họ chỉ tập trung vào cơ thể tôi trong chiếc quần jeans và nói chồng lên bài phát biểu về môi trường của tôi”.

Quảng cáo của No Excuses đã giúp bán ra lượng quần jeans ứng với số tiền hàng triệu đô la và xác nhận sức mạnh thương mại của danh tiếng đến từ báo lá cải. Trong những tuần khi mà vụ bê bối bùng lên nóng nhất, đó là lúc một phụ nữ như Marla Maples đã xác nhận ông ta thật sự gợi tình khi nhận thấy Donald Trump quyến rũ. Maples sở hữu ngoại hình khỏe mạnh, trẻ trung mà Trump và phần lớn đàn ông Mỹ đều thích. Chắc hẳn ông ta quý mến cô nàng hơn những người phụ nữ gầy gộc và trang điểm quá đậm của giới thượng lưu, những người mà cây bút Tom Wolfe đã đặt cho họ cái tên “tia X xã hội”.

Trong bài phân tích sắc bén nhất được công bố về toàn bộ vụ việc, người viết bài cho tạp chí New York – John Taylor, điểm lại vai trò của từng người trong cuộc. Taylor và các nguồn tin của ông mô tả Donald Trump là người đàn ông sôi nổi khác thường, người có thể vui thích với những tiêu đề ắt sẽ khiến người khác cảm thấy phiền muộn. Theo quan điểm của Taylor, có thể Trump không bằng lòng với tính minh bạch của Ivana và nổi giận trước những ràng buộc trong lời tuyên thệ hôn nhân của ông ta. Mặc dù Taylor trích dẫn những lời nói tử tế của Trump dành cho vợ mình, cũng như cam kết “luôn luôn đối xử với Ivana thật tốt” của ông, người ta không thể chấp nhận những tuyên bố này đúng với giá trị mà nó thể hiện, bởi vì đó là lời nói xuất phát từ người đàn ông đã công khai biện minh trước công chúng về việc sử dụng “lối nói cường điệu chân thật” của mình.

Taylor tiết lộ rằng Ivana Trump đã tìm kiếm và đạt được sự chấp thuận của giới thượng lưu, vốn là điều chồng bà khinh thường, trong khi vẫn cố gắng chiều lòng ông ta thậm chí đến mức phải phẫu thuật thẩm mỹ. Nỗi khổ của bà chính là nỗi khổ của bất kỳ người phụ nữ nào đến độ tuổi trung niên và bị chồng vứt bỏ để chạy theo một người đàn bà trẻ hơn. Nỗi đau của bà càng trở nên trầm trọng hơn do sự huyên náo của giới truyền thông mà ngay cả Tổng thống George H. W. Bush cũng lấy cuộc hôn nhân của bà ra làm trò cười. “Tôi có mặt tại New York này, nơi sẽ diễn ra một trong những cuộc thi lớn nhất năm 1990”, ông tổng thống nói đùa trong buổi mít tinh cho chiến dịch. “Nhưng tôi không ở đây để nói về nhà Trump!”. Ivana cũng phải chịu đựng sự ác độc của những người tìm thấy cơ hội trả đũa. Alfred Winklmayr, người từng kết hôn với Ivana trong phút chốc khi bà ta tìm cách rời khỏi Czechoslovakia, đã lộ diện để bán câu chuyện của mình cho một tờ báo lá cải. Hắn ta còn bình luận ác ý rằng, “Tôi cho rằng cuối cùng cô ta cũng nhận được những gì đáng phải nhận”.

Trong bài viết của Taylor, Marla Maples đại diện cho tất cả những kẻ thích nhúng mũi vào chuyện của người khác, những kẻ sở hữu sức mạnh của sắc đẹp. Rõ ràng cô đã phục vụ cho cái tôi của Donald Trump. Nhưng dựa trên bài viết trong tạp chí New York, khó mà tưởng tượng mọi thứ diễn ra thuận lợi với cô. Taylor đã trích lại những nguồn tin quả quyết rằng Marla không đủ “ưu tú” (cho dù điều đó có nghĩa là gì) để níu kéo sự thích thú của Trump. Có vẻ như Donald tin chắc rằng việc người đàn ông đi tìm người khác khi vợ mình già đi cũng là điều hợp lý và Maples có lý do để sợ.

Marla khiếp sợ khi phải đối phó với cánh báo chí, mà theo cách thức của Murdoch, vốn thèm khát về các vụ tai tiếng. Điều này khá mới trong báo chí Mỹ. Suốt nhiều thế hệ, giới báo chí đã bỏ qua vi phạm về tình dục của những nhân vật quan trọng với công chúng dưới một thỏa thuận giữa những quý ông. Vụ bê bối của Gary Hart-Donna Rice năm 1987 đã chấm dứt thỏa thuận này và báo hiệu một thời kỳ mới mà những câu chuyện dâm ô, nếu được thể hiện ở mức độ vừa đủ, sẽ tìm đường đến với truyền thông chủ đạo. Các ký giả nói rằng phương thức mới mẻ này phơi bày những sự thật không nên được giấu kín và phục vụ cho mục tiêu của công chúng. Taylor không thừa nhận điều này, cho rằng đó chỉ như một bức bình phong không thể che đậy giá trị thật sự của câu chuyện mà chỉ là trò tiêu khiển cho đám đông.

Khi cuộc chia tay của cặp vợ chồng trở thành trò giải trí, những đứa con nhà Trump là người phải trả giá. Ở độ tuổi 6, 8 và 12, bọn trẻ không hề muốn trở thành điểm của mọi sự chú ý mà bố mẹ chúng đã “bồi đắp” nên. Hai vợ chồng cũng cố gắng che chở các con mình, nhưng họ không thể đặt bọn trẻ vào trong cái “bóng bảo vệ” được. Ivana đã thổ lộ với Liz Smith rằng con trai và con gái bà “hoàn toàn suy sụp”. Bà cũng cho biết Donny đã hét lên trước mặt bố nó, thật sự tức giận, “Ông chỉ yêu tiền của mình mà thôi!”. Ivanka thì khóc suốt, và Eric sợ rằng mẹ mình sẽ bị đuổi khỏi nhà. Nhiều thập kỷ sau, người con giữa Ivanka mới sẵn lòng nhớ lại cảm giác của mình khi người bạn cùng lớp mang một tờ báo lá cải đến trường và những lời chế giễu lan truyền giữa bạn bè trong lớp. Trên mạng Internet sẽ luôn tràn ngập những bài miêu tả về rắc rối của bố mẹ cô.

Bọn trẻ nhà Trump là những gì Liz Smith nghĩ đến khi bà “đình chiến” và nói rằng bà ân hận vì ngọn lửa mà mình đã gây ra. “Tôi muốn bỏ qua chuyện này”, bà nói với một phóng viên đến từ tờ New York Times. “Nhưng tôi còn cấp trên của mình, cả hai nhóm, biên tập viên ở các tờ báo và nhà sản xuất ở đài truyền hình. Họ muốn chuyện này tiếp tục”. Câu chuyện rình rang đến mức một tờ báo chẳng hề lá cải như Washington Post cũng nắm bắt lấy nó. Khi báo chí quốc tế bắt đầu đưa tin về những sự kiện đang diễn ra, rõ ràng việc hòa giải là bất khả thi. Luật sư của Ivana đã thuê một nhóm thám tử nhằm chứng minh đóng góp của thân chủ mình vào cơ đồ nhà Trump. Donald đã nhanh chóng cấm người vợ đang ly thân ra vào văn phòng của bà ở Khách sạn Plaza.

Cuộc chiến tranh nhà Trump tiếp tục kéo dài thêm nhiều tháng, với việc cả hai phía đều rò rỉ thông tin cho báo chí. Có lúc tờ Post còn đưa tin rằng Donald đang dứt khoát cự tuyệt Marla. Lúc khác tờ News lại tiết lộ cô ta đã đến ở trong Trump Tower gần sáu tuần lễ. “Nước cờ” pháp lý đầu tiên của Ivana kéo theo một phản đối chính thức đối với hợp đồng hôn nhân mà được cho là đã chi phối cuộc ly hôn của họ. Những giấy tờ pháp lý mà bà ta trình lên trích lại lời khen ngợi của người chồng trong sách của mình, dành cho toàn bộ nỗ lực của bà trong nhiều dự án của ông ta. Trong đó cũng nói rằng khi bà ký hợp đồng vào năm 1987, Donald đã có ý định phản bội. Bà theo đuổi vụ kiện với một tin trang nhất trên tạp chí Vanity Fair, đầy đủ với những hình ảnh quyến rũ của mình ở Mar-a-Lago, và nhiều lần xuất hiện trước công chúng khác, những lúc dường như bà vô cùng thích thú với sự độc lập của bản thân. Trong một khoảng thời gian ngắn, Donald đã rút lui khỏi tầm nhìn của dư luận trong khi các chủ nợ của ông cố gắng tìm ra một thỏa thuận giúp ông ta thoát khỏi cảnh phá sản nhằm đổi lại việc ông ta chấp nhận để họ tạm thời giám sát phần lớn các vấn đề tài chính của mình.

Để đối phó với những yêu cầu của Ivana, Trump đã thuê Jay Goldberg, một luật sư chuyên giải quyết các vụ ly hôn, người tự miêu tả bản thân là “kẻ giết người” có thể “lột da một cái xác”. Khi Goldberg và luật sư của Ivana – Michael Kennedy xử lý những trát hầu tòa, Donald bắt đầu xuất hiện ở nơi công cộng với Marla Maples và giới thiệu cô ta với bố mẹ mình. Khi tờ Vanity Fair cho Marla cơ hội để chụp ảnh cho số tháng Mười Một, cô đã đồng ý. Sau khi cô nàng được diện trang phục và tạo dáng với kiểu tóc và trang điểm vừa phải, kết quả là một loạt ảnh trông giống như những bức ảnh của Ivana được đăng trên số tháng Năm của tạp chí. Bất kỳ người đặt mua nào cũng có thể nhận ra, việc này lan truyền kéo theo những so sánh ác ý giữa hai người phụ nữ. Mặc dù tự nguyện tham gia, Marla đã hối hận với quyết định của mình ngay khi nhìn thấy kết quả, một kết quả gần như hét lên với thế giới rằng “đây là người đàn bà khác”.

Với trò chơi mà mình đã tham dự, Marla không tạo được nhiều sự đồng cảm từ công chúng khi giải thích rằng Ivana “muốn một tỷ đô, nhưng chúng tôi không có”. Trên thực tế, thậm chí Donald Trump chẳng có khoản nào gần với một tỷ đô la để cung cấp cho người vợ sắp trở thành vợ cũ của ông. Ông nhất mực nói rằng mình không thể trả cho bà ta nhiều hơn 1,5 triệu đô la, chưa kể đến hàng triệu đô la được yêu cầu trong hợp đồng hôn nhân của họ. Khi Ivana nói với tòa án rằng bà tin chồng mình đã có quan hệ với những người phụ nữ khác, ông ta nhắc bà nhớ lại rằng trong hợp đồng hôn nhân gần nhất, được hoàn tất năm 1987, không hề đòi hỏi ông phải “tiếp tục yêu thương”. Những hợp đồng trước kia của họ cũng bao gồm điều khoản này.

Cuối cùng, khi một vị thẩm phán chấp thuận đơn xin ly hôn của Ivana Trump dựa trên “sự đối xử tệ hại và vô tình”, bà ấy đã nhắc đến tên của Marla Maples. Trong khi thương thảo để dàn xếp về mặt tài chính, nhóm luật sư của Ivana kết luận rằng một khi các khoản vay và những món nợ khác nhau được xem xét, ông ta có thể chẳng có nhiều hơn 100 triệu đô la. Ivana chấp nhận tấm séc mười triệu đô la trả trước, cộng thêm 650 ngàn đô la mỗi năm để chu cấp cho bà cùng ba đứa trẻ nhà Trump. Mười ba tháng đã trôi qua kể từ khi Liz Smith thông báo về cuộc khủng hoảng trong hôn nhân. Vào lúc đó, Donald đã trải qua một thất bại đau đớn ở Thành phố Atlantic, và khối tài sản được cho là khổng lồ của ông hóa ra chỉ là ảo tưởng.

Nhiều năm sau Trump giải thích, “Học cách chiến thắng là điều cực kỳ quan trọng. Rất ít người hiểu được làm thế nào để chiến thắng, vô cùng ít”. Nhưng cũng như thắng lợi này sẽ dẫn đến thắng lợi khác, thất bại có thể xảy đến ào ạt như thác đổ. “Bạn có thể cứng rắn và nhẫn tâm hay đại loại như thế, nhưng nếu bạn thất bại quá nhiều lần, sẽ chẳng có ai theo bạn đâu bởi vì người ta nhìn bạn như một kẻ bại trận”.

Đã trải qua vài lần thất bại, Trump bắt đầu đặt ra mục tiêu chứng tỏ bản thân là người kiên cường. Với tất cả những gì ông đã nỗ lực, và đạt được, và đánh mất, ông vẫn chỉ mới 44 tuổi thôi. Ông vẫn là một trong những người đàn ông được tín nhiệm nhất nước Mỹ, và rất ít người, nếu có, biết cách chuyển sự tín nhiệm thành tiền giỏi hơn ông.

10
Trump - Kẻ chơi trội

TÔI LÀ NGƯỜI TẠO RA CUỐN TRUYỆN TRANH CỦA CHÍNH MÌNH, VÀ TÔI RẤT THÍCH SỐNG TRONG ĐÓ.

- DONALD TRUMP

Donald Trump chưa bao giờ phá sản. Ông thường hăng hái quả quyết điều này trong những năm sau khi tìm đến sự bảo vệ của tòa án cho sòng bài Taj Mahal của mình. Việc đưa đơn do tập đoàn Trump thực hiện, chứ không phải Trump, và ông ta sẽ mô tả hành động này như một nước cờ kinh doanh, chẳng có gì phải xấu hổ, đã giúp ông có được tác động mạnh mẽ trong quá trình thương lượng với các chủ nợ. “Bạn phải đủ kiên quyết để không trả tiền”, cuối cùng Trump giải thích, nói thêm rằng những người mà ông ta vay tiền có thể vô cùng tức giận nhưng rốt cuộc họ cũng đành phải chấp nhận việc công ty của ông sẽ không hoàn thành nghĩa vụ với họ.

Lúc bấy giờ, nhiều doanh nhân nổi bật đang tận dụng tòa án để thoát khỏi những món nợ doanh nghiệp. Trong cùng năm sòng bạc Taj Mahal của Trump phá sản, United Press International, Bloomingdale’s, và Piper Aircraft cũng vỡ nợ. Nhưng mặc dù nhiều công ty nổi tiếng phải ngừng hoạt động trong đợt suy thoái kinh tế năm 1990 - 1991, không số nào trong đó liên kết với một chủ sở hữu có độ nổi tiếng cũng như tai tiếng bằng Trump. “Chương trình là của Trump”, trong một phút thẳng thắn, ông đã nói như vậy, đồng thời tiết lộ rằng cuộc đời ông là ý tưởng kiếm tiền. Vì đã biến nhân cách trở nên đồng nghĩa với hoạt động kinh doanh, những vấn đề của Trump, bao gồm những rắc rối trong hôn nhân, có tác động không đổi đến thương hiệu của ông. Vấn đề này đã được các chuyên gia trong lĩnh vực tiếp thị và quảng cáo bàn luận rộng rãi trong giới báo chí kinh doanh. Renee Frengut, trực thuộc công ty Market Insight, nhận thấy rằng những người bị vỡ mộng với người nổi tiếng “thường không dễ tha thứ”. Chuyên gia quảng cáo có tiếng Jerry Della Femina nói rằng người ông muốn thuê là Ivana Trump, chứ không phải Donald, để quảng bá cho khách hàng.

Ngạc nhiên là Trump vẫn tiếp tục hưởng thụ cuộc sống xa hoa, giữ lại được nhiều nơi ở, gồm căn hộ trên đỉnh Trump Tower và ngôi biệt thự ở Palm Beach. Ngân sách cho các chi tiêu cá nhân của ông là 450 ngàn đô la mỗi tháng, con số này đã được các chủ nợ chấp nhận. Ở nhà ông ta được người hầu phục vụ. Còn khi ra ngoài thì có vệ sĩ. Bất kỳ ai biết đều kết luận rằng sự thoải mái về mặt vật chất này chứng tỏ Trump là người thành công, hoặc như ông ta hay nói, là “kẻ chiến thắng”. Thế nhưng, trong cuộc chạy nước rút điên cuồng qua cuộc đời, ông không ngừng tìm cách nâng cao trình độ trong trò chơi của mình, nhằm cho cả thế giới biết rằng những chiến tích của người thành công phải rực rỡ và ấn tượng hơn nữa, vì ông không muốn sẽ bị đánh giá như một kẻ bại trận. Đầu tiên ông ta chào đón cây bút từ tờ Time đến miêu tả về căn hộ xa hoa của mình ở Olympic Tower. Sau đó ông đưa Robin Leach đến căn biệt thự ở vùng đồng quê, để cho hàng triệu người chuyển sang kênh chương trình Lifestyle of the Rich and Famous có thể nhìn thấy. Phi cơ riêng của ông phải là một chiếc máy bay thương mại. Ngôi nhà ở Palm Beach phải là Mar-a-Lago. Chiếc du thuyền của ông ta phải dài gần 300 feet. Người phụ nữ bên cạnh ông phải xinh đẹp đến mức ai cũng ngưỡng mộ.

Đến lúc khi sự giàu có đang được tái định nghĩa – để trở thành người giàu có thật sự đòi hỏi bạn phải có khối tài sản không chỉ hàng triệu, mà là hàng tỷ đô la – không chỉ mình Trump mới có hoài bão như vậy. Nhìn chung, những người giàu cùng thế hệ với ông, cả đàn ông lẫn đàn bà, đều hưởng thụ ở mức độ chưa từng thấy kể từ khi liều thuốc từ cuộc Đại khủng hoảng chấm dứt cơn sốt của những năm 20. Trong thời kỳ vàng son của mình, Fred Trump nằm trong số những người đàn ông giàu nhất nước Mỹ, thế nhưng ông lại sống giữa các bác sĩ, luật sư và kế toán viên. Ông ấy hiếm khi đi du lịch, chỉ trừ chuyến nghỉ mát ở Florida, và là người cẩn trọng trong chi tiêu. Năm 1955, khi tờ Fortune công bố một nghiên cứu về chủ đề này, lối sống không hề phô trương của ông chính là chuẩn mực cho giám đốc điều hành hàng đầu trên khắp cả nước, những người vẫn còn nhớ đến những thừa mứa của thập niên 20 và không muốn lặp lại điều đó. Don Mitchell, chủ tịch Sylvania Electric, sống trong một ngôi nhà 11 phòng ở Summit, bang New Jersey, và hàng ngày đi xe lửa đến Manhattan để làm việc. D. A. Hulcy, chủ tịch Lone Star Gas, xem một ngôi nhà nhỏ bên bờ hồ chính là cách mà ông hưởng thụ.

Những giám đốc điều hành hàng đầu do Fortune miêu tả năm 1955 tận hưởng cuộc sống xa hoa gấp nhiều lần so với các công nhân trong công ty họ, nhưng khoảng cách giữa họ vẫn nhỏ hơn nhiều so với khoảng cách giữa những người giàu nhất và tất cả những người còn lại vào năm 1990. Và trong cấp bậc đứng đầu, chỉ có một mình Trump là người khoe khoang quyền lực và của cải. Bằng cách này, ông ta trở thành biểu tượng của sự thay đổi vốn gây lo lắng cho những người định nghĩa thành công theo kiểu Giấc mơ Mỹ truyền thống, vốn bao gồm cuộc sống gia đình ổn định, một ngôi nhà an toàn và có địa vị trong cộng đồng của mình. Định nghĩa của Trump về cuộc sống hoàn mỹ là một ảo tưởng như trong hoạt hình, mà ông đã quảng cáo với sự giúp đỡ của những gương mặt trong giới truyền thông như Robin Leach và Barbara Walters.

Khi ông trở nên phát đạt, những người khác cũng bắt đầu thể hiện sự giàu có của mình theo những cách thái quá. Ông trùm bất động sản Gerald Guterman đánh dấu lễ bar mitzvah của con trai bằng một chuyến du thuyền với kinh phí 500 ngàn đô la cho hàng trăm khách mời. Gayfryd Steinberg đã lãng phí một triệu đô la vào bữa tiệc sinh nhật lần thứ 55 của chồng, vốn là một nhà đầu tư, ở Hamptons. Malcolm Forbes dành ra hơn hai triệu đô la cho bữa tiệc sinh nhật 70 tuổi của mình ở Tangier, tại đó cuộc vui có cả cuộc tấn công của một đoàn kỵ binh thực thụ. Trong khu vực do các gia đình Guterman, Steinberg và Forbes cư ngụ, các khoản tiền khổng lồ cũng được dùng để tổ chức tiệc tùng cho những người vợ và tình nhân, và vào việc phẫu thuật thẩm mỹ để các bà vợ giống với những cô nhân tình hơn. Khi cuộc sống của những người Mỹ có thu nhập ngất ngưởng trở nên quá khích, tầng lớp trung lưu Hoa Kỳ phải chật vật để duy trì mức sống của mình. Tiền lương trì trệ, nợ nần chồng chất, và công việc lương cao thì biến mất dần. Bắt đầu từ năm 1984, tỷ lệ phá sản tư nhân mỗi năm tăng lên cấp độ mới. Năm 1991, cùng năm sòng bài Taj phá sản, cũng có khoảng 900 ngàn người khác gặp cảnh tương tự. Không như Trump và những người tận dụng việc phá sản như một công cụ tài chính, người bình thường không thể giấu mình sau những thực thể doanh nghiệp hoặc đòi hỏi điều khoản tốt hơn từ các chủ nợ. Những người bình thường đệ đơn thông báo phá sản phải chịu cảnh tài chính tiêu tan khi họ mất nhà, mất xe, và tất cả mọi thứ có giá trị tiền tệ. Cuối thập niên 80 – đầu thập niên 90, việc tịch thu và thu hồi tài sản tăng cao ở vùng ngoại ô Thành phố New York, và trại cho người vô gia cư ở Oregon thì chật kín. Ở vùng Midwest, các chuyên gia sức khỏe cộng đồng đổ lỗi cho áp lực kinh tế về việc ngày càng có nhiều nông dân tự sát. Ở cả hai bờ, các nhà kinh tế nhận thấy sự phát triển của một xã hội “hai mặt”, nơi mà rất ít người phát đạt trong khi nhiều người khác phải chật vật.²⁹

Trong môi trường như vậy, nhiều người tỏ ra vui mừng trước bất ổn của những người đàn ông như Ivan Boesky và Michael Milken, hai tên tội phạm lừa đảo mà tội ác của họ đã hé lộ phần chìm của ngành kỹ thuật tài chính. Boesky đã truyền cảm hứng cho nhân vật Gordon Gekko của nhà làm phim Oliver Stone khi ông ta phát biểu với những sinh viên mới tốt nghiệp trường kinh doanh của Đại học California, “Nhân tiện, tham lam thì cũng không có gì xấu. Tôi muốn các em biết điều đó. Tôi nghĩ lòng tham rất lành mạnh. Các em có thể vừa tham nhưng cũng vừa cảm thấy tự hào về bản thân”. Về sau Boesky bị phạt 100 triệu đô la và phải ngồi tù vì vi phạm luật liên bang. Milken, người nhỏ hơn Trump một tháng tuổi và cũng theo học ở Wharton, đã ủng hộ nhiều vụ tống tiền và trong hơn một thập kỷ, là một trong những kẻ hành nghề trao đổi trái phiếu cấp thấp lão luyện và sáng tạo. Sau khi Ivan Boesky lôi kéo hắn vào nhiều tội ác khác nhau, Milken nhận tội và bị phạt 200 triệu đô la, đồng thời phải vào tù.³⁰

Mặc dù nổi tiếng như vậy, Milken và Boesky cũng không được nhiều người biết đến bằng Trump, người mà gần như tất cả người dân Mỹ đều nhận ra khuôn mặt, giọng nói và kiểu tóc không- giống-ai của ông ta. Phần lớn hình ảnh của Trump do tự ông xây dựng qua việc lặp đi lặp lại một cách nhất quán những giai thoại không hoàn toàn chính xác. Lỗ hổng trong những câu chuyện này khiến Trump dễ bị tấn công bởi những người cho rằng ông là kẻ ngạo mạn và quá đáng. Những người hoài nghi lấy làm vui sướng trước việc ông ta vẫn còn khá chật vật sau khi tái tổ chức sòng bạc Taj và bán đi chiếc du thuyền Trump Princess cho một thành viên của hoàng gia Saudi. Trump bị buộc phải thông báo phá sản hai sòng bài khác là Trump Castle và Trump Plaza vào tháng 3 năm 1992.

Với một người từng công khai thừa nhận rằng “hình ảnh có ý nghĩa quan trọng với tôi”, sự nhạo báng và thỉnh thoảng là thương hại đi cùng với những thất bại của Trump ắt hẳn khiến cho ông ta đau đớn hơn bội phần. Họa sĩ biếm họa Berkeley Breathed đã đặt bộ não của Trump vào hộp sọ một con mèo vô lại trong mẩu truyện tranh Bloom County của mình. Nhóm chuyên gia cố vấn giả mạo tên là Boring Institute gọi Trump là người nổi tiếng tẻ nhạt nhất năm, và một doanh nhân thích đùa bắt đầu bán một trò chơi với tên gọi Chump, trò chơi này đỏi hỏi người chơi tranh tài xem ai có thể thua nhiều tiền nhất. Tại Hollywood, các giám đốc hãng phim bắt đầu nói về Trump như là hình mẫu cho kiểu nhân vật phản diện mới. Ở Boston, Malcolm Forbes tài trợ cho vài sinh viên Harvard để đưa ra một Marla Maples giả mạo trong một buổi họp báo như là trò đùa cá tháng Tư. Dường như ai cũng có quan điểm của mình về Donald và Marla. Jeff Bulmer, cựu chiến binh trong chiến tranh Việt Nam, đồng thời là phi công của Trump ở Manhattan, nói với ký giả, “Tôi là người đầu tiên biết về Marla Maples. Đó là một ả đào mỏ”.

Mặc cho những phản ứng giận dữ, Marla và Donald vẫn ở bên nhau. Khi xuất hiện trên đài CNN, Trump bất ngờ chỉ trích giới truyền thông. “Báo chí rất không trung thực”, ông ta nói với người phỏng vấn mình là Larry King. “Rất nhiều bài báo đã trích dẫn những lời mà tôi không hề nói với bất kỳ ai, họ chỉ tự viết ra những lời đó. Donald Trump nói thế này, Donald Trump nói thế kia… Họ dối trá đến mức tôi chưa từng thấy bao giờ. Họ toàn dựng chuyện mà thôi… Tôi rất muốn túm cổ mấy gã này, thật sự muốn”.

Có vẻ như cơn giận của Trump không hề giả tạo, nhưng công cuộc theo đuổi sự quan tâm của báo chí cả đời đã tạo tiền đề cho những rắc rối hiện tại của ông. Sự thật này đã hạn chế bất kỳ sự cảm thông nào mà người khác dành cho ông. Marla Maples cũng gặp phải vấn đề tương tự khi tham vọng sự nghiệp đòi hỏi cô phải trò chuyện với giới nhà báo.

Vào tháng Tư, bất đắc dĩ lắm Maples mới đồng ý xuất hiện trên chương trình tin tức PrimeTime Live của đài ABC TV, trong đó cô sẽ được Diane Sawyer phỏng vấn. Từng một thời là trợ lý Nhà Trắng dưới thời Nixon, Sawyer kiên trì theo đuổi tin tức sốt dẻo của mình. Đội ngũ của bà có mặt trong đám đông săn tin đã vây hãm Maples và gia đình. Khi quyết định thực hiện một cuộc phỏng vấn công khai, Maples hy vọng mình có thể làm hài lòng nhu cầu của báo giới, đồng thời giảm bớt áp lực đè nặng lên bản thân và gia đình.

Sawyer, một đối thủ xứng tầm với Barbara Walters, có cách hình thành mối quan hệ thân tình với các đối tượng gần như ngay lập tức. Kỹ năng này cho phép bà đặt ra những câu hỏi rất riêng tư, và có được câu trả lời. Khi bà ta hỏi Maples liệu cô có yêu Donald Trump hay không, và đối tượng của bà đáp rằng, “Tôi không thể nói dối việc này. Bà biết là tôi yêu anh ấy”. Thế nhưng, khi Sawyer hỏi rằng cô ta và Trump có bao giờ bàn đến hôn nhân chưa, Maples lại nói, “Không, anh ấy, anh ấy chỉ là một người bạn. Bà biết đấy? Anh ấy có gia đình rồi, và tôi biết rằng với anh ấy, gia đình là số một”.

Maples, người đã sụt 10 pound do áp lực đến từ những sự việc xoay quanh mình, xuất hiện trong bộ vest màu quả đào và chiếc vòng cổ bằng bạc. Với chất giọng nhỏ nhẹ, cô ta nói rằng Trump đã ủng hộ quyết định trả lời phỏng vấn của mình bởi vì “... anh ấy rất đồng cảm với cách mà hai chúng tôi bị quấy rầy trong chuyện này. Và tôi nghĩ anh ấy muốn nhìn thấy tôi xuất hiện thật ổn trước công chúng”. Khi được hỏi về cuộc hôn nhân tan vỡ của vợ chồng Trump, Maples cố gắng không để bản thân dính líu vào việc này. “Tôi cho rằng đó là một việc đáng buồn và nghiêm trọng giữa hai người, và tôi chỉ hy vọng mọi việc có thể được giữ kín hơn”. Cô nàng cũng bày tỏ sự đau khổ với việc dư luận quá quan tâm đến vụ bê bối do chính cô gây ra, đây quả là một tuyên bố kỳ quặc với một người xuất hiện trên chương trình truyền hình thường xuyên thu hút hơn 9 triệu người xem. Đúng như Norma Foerderer đã dự đoán, ABC cực kỳ được lợi khi nó đã thu hút hơn 5 triệu người so với một kỳ PrimeTime Live thông thường. Đó là lượng khán giả lớn nhất từ trước đến nay của chương trình, mà từ lâu đã bị các đối thủ vượt qua.

Nhưng nếu không có vụ bê bối, Marla Maples sẽ không được bất cứ ai ở ABC ngó ngàng đến. Cũng như cô nàng sẽ không nhận được lời mời tham dự Bữa tối dành cho Phóng viên năm 1990 ở Washington của tạp chí Time. Thế nhưng cô đã có mặt ở đó, một tuần sau khi chương trình PrimeTime phát sóng, gây ra sự khuấy động còn lớn hơn bất kỳ một thượng nghị sĩ, ngôi sao điện ảnh, hay nhân vật chính phủ nào, bao gồm cả ngài Tổng thống và Đệ nhất Phu nhân Barbara Bush, người sau đó có lời phàn nàn rằng bà đã không được gặp gỡ quý cô Maples. Tại bàn đón khách của tờ Time trước bữa tối, các ký giả đã đẩy Thẩm phán Antonin Scalia của Tòa án Tối cao qua một bên khi đua nhau chụp ảnh Maples. Trong bữa tiệc, danh hài Dennis Miller, người được chọn để mua vui cho đám đông, đã đùa rằng Marla “lẽ ra nên hỏi Diane Sawyer liệu Mike Nichols có phải là lần ân ái tuyệt vời nhất của bà ta không”.

Trong tiết mục chính của mình, Marla Maples đã chứng tỏ mình lão luyện hơn Ivana Trump rất nhiều, đóng tròn vai với cùng một sự thoải mái mà Donald thường mang lên sân khấu. Về sau Maples nói rằng cô từng mơ mộng rằng cuộc sống với Trump sẽ cho phép cô thực hành lòng bác ái và bằng cách nào đó góp phần tạo nên những điều tốt đẹp lớn lao hơn. Cô ta nhìn thấy ông chính là hiện thân của một quốc vương thời xưa. Ông ta là “đức vua… người thống trị thế giới, như cách mà anh ấy nhìn nhận bản thân”. Maples hy vọng mình có thể trau dồi khía cạnh nhân từ của ông cho các hoạt động nhân đạo và xoa dịu “cậu bé muốn được chú ý”. Ít nhất đó chính là ước mơ của cô.

Donald dành hết thời gian trong mùa xuân và mùa hè năm 1990 giải quyết những rắc rối trong đế chế kinh doanh và chuẩn bị xuất bản cuốn sách thứ hai. Để thúc đẩy doanh thu cuốn sách, Trump đồng ý thực hiện phỏng vấn với giới báo chí, trong đó bao gồm một cuộc với Barbara Walters, người mà ông ta tuyên bố, “Tôi sẽ không để lộ sơ hở đâu”. Walters cố gắng làm cho ông phải nói, “Tôi có những sai lầm”, nhưng ông ta đã thú nhận một chuyện vặt khác. Trump cũng đồng ý hợp tác với cây bút Marie Brenner cho một bài báo đăng trên tờ Vanity Fair. Để có ý tưởng tốt hơn, ông gọi cho biên tập viên Tina Brown để than phiền trước khi bài viết thật sự được công bố. Khi nó xuất hiện, câu chuyện của Brenner diễn tả ông là một người đàn ông đang quay cuồng trong tuyệt vọng. Trong một đoạn văn, bà trích lời luật sư của Trump rằng, “Donald là tín đồ của thuyết big-lie. Nếu bạn lặp đi lặp lại điều gì đó, người ta sẽ tin bạn”. Trong một đoạn khác, Brenner nhớ lại lời một phóng viên thời sự nói với bà trong cảm giác ăn năn, “Ông ta lúc nào cũng là một kẻ giả dối, vậy mà chúng ta lại viết kín những trang báo của mình về ông ta!”.

Trump đáp lại bằng cách viết cho Brown như sau: “Chỉ vì yêu cầu của bà nên tôi đã đồng ý thực hiện phỏng vấn với Marie Brenner. Trước khi bà gọi đến, tôi đã quyết tâm từ chối. Thật không may rằng bà đã dựa vào tình bạn giữa hai ta mà thuyết phục tôi”. Ông ta gọi bài báo là “một sự bịa đặt và nỗi hổ thẹn” và nói thêm, “ Vanity Fair đã bôi nhọ tôi”. Nhiều ngày sau khi bài viết trên tạp chí được đăng, cuốn sách của Trump đã xuất hiện tại các hiệu sách. Đồng tác giả với ký giả Charles Leerhsen của cuốn Trump: Surviving at the Top (Tạm dịch: Trump: Sống sót trên đỉnh cao ) công kích mạnh vào những người mà Donald xem là kẻ thù, nhất là những người trực tiếp và gián tiếp hành nghề viết báo.

Từng tham gia quyết liệt vào cuộc chiến của những tiêu đề trên báo lá cải trong cuộc khủng hoảng hôn nhân của mình, giờ đây Trump lại kêu ca rằng “truyền thông khiến bạn mất đi nhân tính”. Ông ta chỉ trích tạp chí Time, họa sĩ vẽ tranh biếm họa/nghệ sĩ châm biếm Garry Trudeau, và cây bút Wayne Barrett. Về Liz Smith, ông viết rằng bà ta “từng nịnh bợ tôi nhiều đến mức đáng xấu hổ”. Lời chỉ trích cay nghiệt nhất của Trump dành cho chủ báo Malcolm Forbes. Ông ta miêu tả đây là loại người giỏi tống tiền người khác và đối xử thiên vị với những người được quảng cáo trên tạp chí của mình. Ông viết rằng Forbes đã hét vào mặt ông khi nhân viên ở Khách sạn Plaza không cho hai cậu bé dưới tuổi vị thành niên đi cùng ông ấy uống rượu ở quầy bar. Ông ta cũng nói Forbes là một kẻ đạo đức giả bởi vì ông ấy sống công khai là một người đồng tính nhưng lại khăng khăng bắt người khác phải giữ kín khuynh hướng của mình. Từ lâu, trước khi trở thành đề tài bàn tán, thiên hướng tính dục của Forbes đã được nhiều nguồn tin báo chí “mổ xẻ”, và hầu hết đều đồng tình rằng bên cạnh một cuộc hôn nhân lâu dài và là bố của ba người con, ông ấy cũng có những người bạn tình là nam giới.

Mark Feeney của tờ Boston Globe cho rằng sự chỉ trích Forbes có hơi “nịnh hót kiểu Richard Nixon”. Chỉ những độc giả am hiểu mới biết rằng quan điểm của Trump về Forbes bị tác động bởi lời than phiền từ lâu của chính Trump về vị trí xếp hạng của ông trong danh sách những cá nhân giàu có hàng năm của tạp chí Forbes.

Khi Trump chuyển sang chủ đề danh tiếng và ảnh hưởng của nó, ông ta viết dưới một góc nhìn khác thường. Danh tiếng, vốn là một phần trong kế hoạch kinh doanh của ông, đã đóng góp đáng kể vào thành công của ông mặc dù có những cái giá của nó. Ông ta viết, đó là “một loại ma túy, loại cực mạnh mà hầu hết người ta không thể chịu nổi”. Trump: Surviving at the Top đầy rẫy những bài tường thuật trực tiếp về cách cư xử kỳ quái của những người nổi tiếng quẫn trí vì danh vọng. Trump tả rằng Frank Sinatra đã hét lên với vệ sĩ “Đuổi kẻ ăn bám này ra khỏi đây!” khi một người hâm mộ tiến đến gần ông. Trump dành hẳn một trang để nói về Howard Hughes, người mà thói lập dị đã trở thành bệnh lý trong những năm trước khi ông qua đời. Thời trai trẻ, chàng Hughes với mái tóc hung có thể bị nhầm lẫn như là một người anh em của Trump. Cũng như Donald, Hughes có mối liên hệ với nhiều phụ nữ đẹp và cũng kinh doanh sòng bạc. Ông ấy còn nổi tiếng là người sợ vi trùng, một đặc điểm mà Trump thừa nhận mình cũng có. “Tôi rửa tay liên tục, và tôi sẽ chẳng phiền lòng đâu nếu như không bao giờ phải bắt tay với một người xa lạ có thiện ý nào nữa”.

Những lời phát biểu có vẻ thẳng thắn về nỗi lo nhiễm bệnh và khó khăn tài chính – “Đời tôi giờ chả ra gì”, ông ta bày tỏ – mang lại ấn tượng về một người đàn ông sẵn sàng tiết lộ về bản thân. Nhưng tất cả những gì ông ta thừa nhận chỉ là vài sơ suất, tật xấu và tội lỗi có thể tha thứ được như làm việc quá sức. Nằm rải rác trong một văn bản mà mặt khác chính là bài luyện tập phô trương thanh thế và tự vỗ ngực, những lời thú nhận này chẳng hề tiết lộ điều gì có ý nghĩa về người đàn ông. Cuốn sách đã bị nhà báo lỗi lạc Michael Lewis chỉ trích nghiêm khắc trong tờ Time, ông này nhận xét, “Ông ta không phơi bày quá nhiều về bản thân như khi thu thập những danh tính mới”. Lewis thấy cuốn sách là “một hành động gượng ép, cẩu thả nhằm khôi phục lại vẻ bên ngoài”. Việc kinh doanh của Trump đã tan tành, Lewis viết, “Thế nhưng, như một tên bạo chúa khi bị bắt giam, ông ta vẫn nhất mực khăng khăng rằng mình là người nắm quyền kiểm soát”.

***

Cuốn sách thứ hai của Trump phát hành cùng lúc với một “cơn lốc” những tác phẩm của các tác giả cố gắng lên tiếng báo động về sự dư thừa quá mức của thập niên 80. Barbarians at the Gate, của tác giả Bryan Burrough và John Helyar, đã vẽ nên bức tranh ngoạn mục về tính hám lợi và cái tôi khi kể lại câu chuyện về sự tiếp quản trị giá 25 tỷ đô la của RJR Nabisco. Trong cuốn The Politics of Rich and Poor, cựu chiến lược gia của Đảng Cộng hòa Kevin Phillips cho thấy một Thời kỳ vàng son mới đã bắt đầu như thế nào. Những tác phẩm khác tuyên bố rằng thu nhập quốc gia rơi vào túi 1% người giàu nhất đã tăng từ 8,1% lên 14,7%, và tiền lương của những người có thu nhập cao nhất Phố Wall đã tăng 1.000% trong mười năm. Earl Shorris, tác giả cuốn A Nation of Salesmen, nêu đích danh Donald Trump khi ông công khai chỉ trích “sự biến chất” ngu xuẩn của văn hóa Mỹ là do những người tin rằng cái gì cũng mua và bán được, từ sự ngưỡng mộ của đám đông cho đến chính sách của Washington.³¹

Trên truyền hình, việc ca tụng sự giàu có trong chương trình Lifestyle of the Rich and Famous được giới thiệu bởi Robin Leach đã bị những người thận trọng hơn đặt nghi vấn. ABC kết hợp với Public Broadcasting Service nhằm đưa đến khán giả một chương trình dài kỳ mới với tên gọi The New Explorers ³² , chuyên đưa tin về cuộc sống của những người giúp các nhân vật siêu giàu tiêu tiền. Ở Beverly Hills và Manhattan, các nhà sản xuất chương trình đã hé lộ về cuộc sống của người cấp dưỡng, những người được yêu cầu cung cấp những bữa ăn hợp môi trường và những người cung cấp hoa bị thách thức phải tiến bộ qua từng nhiệm vụ. Các huấn luyện viên riêng cũng nhận được nhiều sự chú ý, với máy quay tiến vào phòng tập thể dục đóng ván gỗ sồi để ghi hình ảnh Marla Maples và Donald Trump đang học cách thực hiện đúng động tác jumping jack.

¹³

Trump dễ dàng trở thành mục tiêu cho bất kỳ ai khổ sở vì sự nổi lên của “văn hóa lá cải” và chủ nghĩa duy vật mạ vàng. Ông cũng gây hoang mang cho những người tìm cách đo lường thành tựu của mình. Nhiều giao dịch buôn bán phức tạp của ông thực hiện trong bí mật, điều này khiến cho người khác gần như không thể biết đề xuất táo bạo nào đang tiến hành và cái nào đã bị loại bỏ. Liệu ông ta có còn theo đuổi kế hoạch xây dựng tòa nhà cao nhất thế giới ở Bờ Tây nữa không? Thế còn Thành phố Truyền hình thì sao? Một người New York phải cần đến bảng ghi điểm để theo dõi. Đời tư Trump lại là chuyện khác. Ai cũng hiểu câu chuyện về người đàn ông đã có vợ lăng nhăng với một cô gái trẻ hơn mình nhiều tuổi, cô nàng này đúng y suy nghĩ của mọi người về một nàng tóc vàng hoe quyến rũ/người phá hoại hạnh phúc gia đình người khác. Chỉ cần một bức ảnh của Marla Maples trên bìa một tờ báo lá cải là đủ để làm nhục Donald Trump trong mắt cả thế giới. Để khiến cho mọi việc trở nên tồi tệ hơn, thậm chí những ấn phẩm chính thống như Washington Post và New York Times, vốn đã thêm vào “thực đơn” của họ những mục tán chuyện và bài viết theo kiểu tạp chí People, đã hân hoan chú ý đến khía cạnh nịnh nọt hơn trong cuộc sống của những người giàu có và nổi tiếng.

Không như tầng lớp dè dặt của quá khứ, những người cố gắng thể hiện bản thân tốt đẹp hơn so với đám dân đen, những người nổi tiếng trong thời đại mới sẵn sàng cho công chúng thấy sự trơ trẽn không biết xấu hổ. Chẳng hạn, đầu năm 1991, Trump và Maples nằm trong số hàng trăm người diện Tuxedo và đầm dạ hội cho buổi vũ hội nhằm tôn vinh Joey Adams, chồng của Cindy Adams, người phụ trách chuyên mục tán chuyện. Trong số những con người ăn mặc sang trọng ấy có cả Sydney Biddle Barrows, người được biết đến như là “tú bà” của làng gái mại dâm cao cấp, và ông chủ của đội Yankees, George Steinbrenner, người mà hồ sơ tội phạm (chiến dịch quyên góp trái phép cho Richard Nixon) đã được Ronald Reagan tẩy sạch trong những ngày cuối nhiệm kỳ tổng thống. Imelda Marcos, vợ của kẻ độc tài bị phế truất của Philippines, đã hát bài “Chúc mừng sinh nhật” dành tặng cho ông lão Adam đã 80 tuổi. Cindy Adams dùng ngón tay của mình để lau đi vết son trên răng Bess Myerson, người gần đây đã nhận tội ăn cắp vặt trong cửa hiệu. Một diễn viên hài tên là Pat Cooper lớn tiếng với chất giọng the thé, “Marla, cô lại chọn lấy một kẻ thất bại nữa rồi!”.

Với Maples, người chỉ mới rời khỏi Cohutta, Georgia, sự pha trộn giữa thô tục và trang nhã thể hiện trong bữa tiệc của Joey Adams đã hòa vào cuộc sống với Donald Trump. “Tôi quá chú tâm vào những sự kiện kịch tính”, nhiều năm sau cô nhớ lại. “Tôi quá chú tâm. Tôi không thể thoát ra… Tôi cũng không biết cách thoát khỏi đó, và như anh ấy nói, ‘Anh đâu có cản em.’ Nhưng sự thật là ngày nào tôi cũng thấy như mình đang bơi ngược dòng. Tôi hoàn toàn ngạt thở và tôi không biết làm thế nào để thoát ra”.

Người khác dường như thành công trên sự tranh cãi và tai tiếng. Trong nền kinh tế mới của sự nổi tiếng, những người có tiếng tăm nhưng hành xử hết sức tồi tệ có thể vượt qua hầu như bất kỳ nỗi hổ thẹn nào – và tiếp tục hái ra tiền dựa vào danh tiếng của mình – nếu họ vẫn ở dưới ánh đèn sân khấu đủ lâu để công chúng tiếp tục hướng đến một vụ bê bối mới. Điều này đòi hỏi họ phải biết làm ngơ trước mọi sự chỉ trích, nhưng rất ít người đạt đến đẳng cấp ấy mà không phải chịu đòn đau. Người nổi tiếng phải cho thấy họ đủ cứng rắn để chịu đựng sự nhạo báng và sỉ nhục mà vẫn tiếp tục nở nụ cười hoàn hảo. Như Trump nhận xét, trong thời hiện đại, danh tiếng như một loại ma túy, và con nghiện gần như sẽ làm tất cả mọi việc để có được một liều. Điều đó bao gồm cả việc đưa bản thân ra trước mũi dư luận để không bị lãng quên.

Tháng 6 năm 1991, Donald Trump sắp xếp một sự kiện công khai thật hoành tráng để mừng sinh nhật của ông, và năm hoạt động đầu tiên của Taj Mahal, vào những ngày cuối tuần của tuần cuối cùng trong tháng. (Khu nghỉ dưỡng vận hành dưới sự giám sát của tòa án phá sản liên bang.) Ông ta và Marla dự định đảm nhận vai trò chủ tiệc. Ông nói với tờ Newsday rằng ông đã bắt đầu yêu cầu những phụ nữ mà mình muốn hẹn hò đến kiểm tra HIV ở phòng khám bác sĩ riêng của chính ông. “Đó là giai đoạn kinh khủng nhất trong lịch sử thế giới để hẹn hò”, Trump cho biết với vẻ vĩ đại đặc trưng. Việc xét nghiệm “chỉ là một cách thận trọng”, ông ta giải thích. “Có nhiều cách lắm. Tôi nói là thử hết những cách đó và kiểm tra thêm một lần nữa”. Cũng chính bài viết đó ghi nhận rằng Trump, người nói rằng mình đang khởi động cuộc tìm kiếm “người đàn bà phù hợp”, cũng có hẹn hò với người mẫu châu Âu Carla Bruni, phu nhân tương lai của Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy. Theo tờ báo, Trump xem mối quan hệ với Bruni như là “bước đầu tiên trong cuộc tìm kiếm ‘người đàn bà phù hợp’ mà ông ta cho rằng sẽ rất dài và khó khăn.’” Marla hy vọng một ngày nào đó ông ấy sẽ quay về với cô và phát biểu với Newsday như sau, “Nếu phép màu xảy ra và Donald tìm thấy Thượng đế – Tôi sẽ ở đó”.³³

Bất cứ người phụ nữ nào có chút quan hệ tình cảm với Trump đều sẽ cảm thấy tổn thương, giận dữ, thậm chí là bẽ mặt, vì lời bình luận của ông. Bruni không phản hồi công khai, nhưng theo lời cây bút Harry Hurt, cô đã to tiếng phàn nàn với Trump, khi không thích sự chú ý của dư luận. Khi một tác giả viết bài cho tạp chí People gọi điện đến văn phòng Trump, cô nói chuyện với một người đàn ông tự nhận mình là John Miller nhưng giọng lại nghe cực kỳ giống Trump và nói rằng “những phụ nữ xinh đẹp quan trọng gọi điện cho ông ta [Trump] suốt”. Trong số họ, theo lời người đàn ông, có minh tinh màn bạc Kim Basinger và siêu sao nhạc pop Madonna. Tỏ vẻ đồng cảm, ông này nói thêm, “Cạnh tranh gay gắt lắm. Mọi việc từng rất khó khăn với Marla và rồi sẽ khó với Carla thôi”. Khi nghe bản thu âm cuộc phỏng vấn “Miller”, Maples nói rằng đó đích thị là Donald. Cô nói cô cảm thấy “sững sờ và tan nát”.

Mọi phản ứng của Marla trước hành động gây chú ý của Trump đều được lên báo, cùng với lời bình luận buồn bã “tôi đến đây vì tình yêu, và tôi hy vọng anh ấy tìm thấy hạnh phúc”. Tuy nhiên, trước khi tờ tạp chí lên kệ, Trump và Maples đã nửa công khai hòa giải và sự kiện này quá đỗi kỳ lạ cho một câu chuyện hư cấu. Mọi việc bắt đầu với việc Maples tiết lộ những vết thương của mình với người dẫn chương trình trò chuyện trên truyền hình Kathie Lee Gifford và chồng, cựu ngôi sao bóng bầu dục Frank Gifford, trong một lần đến thăm nhà hai người này. Kathie Lee có vài điểm tương đồng với Maples. Cũng như Maples, cô này kết hôn với một người đàn ông lớn hơn mình nhiều tuổi. Cô cũng khao khát nhận được sự quan tâm chú ý. Xuất thân từ một dòng họ huấn luyện rắn, Kathie Lee Gifford được đào tạo về sân khấu ở Trường Đại học Oral Roberts và đã làm việc cật lực để trở thành người nổi tiếng. Tôn giáo bảo thủ, hoài bão cháy bỏng, và tính sân khấu khiến cô trở thành người có thể an ủi, dỗ dành Maples. Kathie Lee lắng nghe Marla tâm sự cho đến khi Donald xuất hiện ở ngôi nhà.

Tận dụng những kỹ năng bán hàng, Trump van nài Maples trở về với mình, hứa hẹn sẽ kết hôn và trao cho cô một chiếc nhẫn kim cương lớn. Marla áp dụng một lô-gic rõ ràng cụ thể để đi đến kết luận rằng cô có thể khôi phục lại mối quan hệ này. Như đã nói với cây bút của tạp chí People là Karen Schneider, cô ta tin rằng trong tiềm thức Trump đã sử dụng Carla Bruni, Kim Basinger, và Madonna để “đẩy tôi xa rời anh ấy”. Theo phân tích này, ông ta giống như một cậu bé làm điều gì đó xấu xa để thử thách tình thương của mẹ. Đồng thời, theo Maples, “John Miller” đã giúp cô nhận ra “Tôi có thể hạnh phúc một mình”. Dù cho thời gian ở một mình khá chóng vánh, nhưng nó cũng đủ cho cô nàng tin chắc rằng mình có thể yêu Trump, không phải xuất phát từ sự tuyệt vọng mà từ sự lựa chọn. Lối lập luận này phản ánh kiểu tư duy tâm lý - tâm linh New Age, vốn pha trộn nhiều nguyên lý tôn giáo khác nhau với những khái niệm tâm lý phổ biến. Một trong số những châm ngôn nổi tiếng của phong trào New Age nói rằng “Nếu bạn yêu quý điều gì, hãy để nó tự do. Nếu điều đó quay về thì nó thuộc về bạn. Nếu không, nó chưa bao giờ là của bạn”.

Vào ngày Trump làm hòa với Marla, ông ta đã gọi đến trường quay chương trình truyền hình của Kathie Lee Gifford để thông báo rằng Maples đã chấp nhận lời cầu hôn của mình. Các kỹ thuật viên của Live with Regis and Kathie Lee (Tạm dịch: Truyền hình trực tiếp với Regi và Kathie Lee ) đã sắp xếp cho cuộc gọi được phát cho hàng triệu khán giả xem đài, những người nghe rõ mồn một giọng nói không lẫn vào đâu của Donald nói rằng ông ta đã “thật sự” hứa hôn với Maples và “Marla là một cô gái vô cùng đặc biệt”. Buổi chiều hôm đó, Trump và Maples đánh gôn với Frank Gifford và William Fugazy, một doanh nhân New York nổi tiếng. (Là một trong những khách hàng lớn của Roy Cohn, cuối cùng Fugazy đã nhận tội khai man trước tòa trong một vụ kiện phá sản. Giống George Steinbrenner, ông này cũng nhận được lệnh tha bổng từ tổng thống.) Trong lúc chơi gôn, Trump gặp người đưa thư có nhiệm vụ giao chiếc nhẫn mà ông đã hứa trao cho Marla. Ông ngay lập tức đeo nó vào tay cô, đánh dấu chính thức lời hứa hôn trước sự có mặt của những nhân chứng nổi tiếng.

Thông báo phát trên truyền hình đã khiến cho cả Trump và Maples lại được dư luận quan tâm chú ý. Thành viên của giới báo chí chuyên về người nổi tiếng tiếp tục theo chân cặp đôi này như những chú cún hăng hái, đưa tin không kịp thở về sự cân nhắc của cô gái với hợp đồng tiền hôn nhân cũng như nỗ lực rõ ràng của Trump để duy trì cam kết, bên cạnh những vấn đề khác. Mười tuần sau khi ông trao nhẫn cho cô, tờ Daily News công bố, LẠI MỘT LẦN NỮA… TRUMP “ĐÁ” MARLA. Giữa tình trạng rối ren, sự nghiệp diễn xuất của Maples lại đi lên với vai diễn khách mời trong bộ phim hài kịch truyền hình Designing Women (Tạm dịch: Những phụ nữ mưu mô), khi cô xuất hiện với tư cách là chính mình cùng với các nhân vật hư cấu khác của chương trình. Trump cố gắng làm ra vẻ nghiêm túc hơn khi bay đến Capitol Hill để nói với ủy ban quốc hội rằng theo ông, họ nên tăng thuế đối với người giàu. Ông ta nói, quy định cắt giảm thuế của Reagan, vốn đã hạ mức đến mức tối đa xuống 31% nên bị bãi bỏ. Mức cao nhất vào khoảng 50 hoặc 60% sẽ tốt hơn cho đất nước.

Cùng với tuyên bố trước đó đề xuất rằng ma túy lậu nên được hợp pháp hóa, những bình luận của Trump về thuế đặt ông nghiêng về phía cánh tả trong chính trị Hoa Kỳ, nhưng lại giúp ông được báo chí đưa tin. Báo chí và công chúng quan tâm nhiều hơn đến hình ảnh đời sống cá nhân của ông ta, và những người sống bằng “nghề” nhạo báng các nhân vật của công chúng thì có cơ hội thể hiện. Trump thường không thể không đáp trả. Khi người dẫn chương trình truyền thanh ở New York là Don Imus tuyên bố Trump có “cánh tay to béo như bà ngoại”, Trump thông báo mình sẽ không quảng cáo trên chương trình của Imus nữa. Imus, cũng như Trump, thành công nhờ sự chú ý của công chúng, vui vẻ đáp lời, “Chúng tôi chỉ muốn những người quảng cáo có thể tự chi trả cho cuộc sống của mình”. Mùa xuân năm 1992, Ivana Trump đi khắp nước Mỹ thực hiện những cuộc phỏng vấn và buổi nói chuyện ở các hiệu sách để quảng bá cho cuốn tiểu thuyết tình cảm lãng mạn của mình, For Love Alone (Tạm dịch: Chỉ nói về tình yêu ). Bà cũng được góp mặt trong chương trình trò chuyện cực kỳ nổi tiếng của Oprah Winfrey, trong đó bà được chào đón như là người đại diện cho tất cả những phụ nữ từng bị đàn ông đối xử bất công.

Cùng mùa hè năm 1992, Marla Maples được mời vào vai diễn nhân tình của Florenz Ziegfeld trong vở kịch Broadway có tựa đề The Will Rogers Follies (Tạm dịch: Những trò điên rồ của Will Rogers ). Cô chuẩn bị bằng cách tham dự những buổi học diễn xuất, đây là điều chẳng mấy dễ dàng khi cô nàng là một trong những phụ nữ dễ nhận ra nhất New York. Sau này cô kể lại, “Donald nói, ‘Lấy chiếc Limo mà đi’… Tôi ra khỏi xe khi còn cách nơi mình cần đến hai dãy nhà để không bị nhìn thấy khi đang ngồi trong chiếc Limo bởi vì tôi thấy xấu hổ vì mình phải làm việc cùng với các diễn viên đang phải vật lộn khác và tôi không muốn xuất hiện” trong chiếc xe limo sang trọng. Marla cũng làm việc với người huấn luyện giọng nổi tiếng David Sorin Collyer, người mà trong số các khách hàng của ông có cả Bette Midler và Paul Simon.

Vở kịch The Will Rogers Follies được trình diễn ở Rạp hát Palace, nơi mà chính Rogers đã biểu diễn chương trình tạp kỹ của mình. Vào đêm diễn đầu tiên của Maples, Kathie Lee và chồng đã có mặt dưới hàng ghế khán giả cùng với nhiều người nổi tiếng thân thiết khác. Những lời đánh giá, phê bình chủ yếu là tích cực, nhưng danh tiếng được gầy dựng từ trước của Marla là điều thu hút người xem hơn là kỹ năng ca hát và nhảy múa của cô.

Trong năm đó, Donald và Marla ấn định, rồi bỏ lỡ ngày cưới hết lần này đến lần khác. Tháng 10 năm 1992, sau khi tờ Daily News thông báo, SPLITSVILLE³⁴ – CẶP ĐÔI THÚ VỊ CỦA NEW YORK LẠI CHIA TAY… MỘT LẦN NỮA, Maples và Trump mỗi người cố tình khoe khoang với giới báo lá cải về những cuộc tình đến rồi đi vui vẻ của mình. Trump thậm chí còn mời nhóm quay phim từ chương trình truyền hình Entertainment Tonight đến ghi hình mình cùng với hàng loạt người mẫu thời trang tại bữa tiệc do ông ta tổ chức ở Mar-a-Lago. Vào tháng Mười Một, Marla vắng mặt khi ông mời rất đông người đến phòng khiêu vũ ở Taj Mahal, tại đó các vị khách được lắng nghe tiếng hát của những người đóng giả Marilyn Monroe và Elvis Presley trình diễn.

Trong phần lớn trường hợp, những người đóng giả Elvis và Marilyn là đủ để khiến cho một sự kiện bị đánh dấu là kỳ quặc. Trong trường hợp này, người tham dự còn được chiêu đãi với những điều còn lạ lùng hơn. Trong phòng khiêu vũ, trên từng bàn, khách đến dự tiệc nhìn thấy đầu của Trump trên một cây gậy, hay nói đúng hơn, là bức ảnh khuôn mặt của Trump đúng kích cỡ người thật trên đó, cùng một chiếc máy chụp ảnh mà họ có thể dùng để chụp hình bản thân đóng vai Ngài Donald cho các thế hệ sau. Khi cả căn phòng tràn ngập tiếng nhạc nền sôi nổi của bộ phim Rocky, người dẫn chương trình hét lớn, “Hãy đón chào đức vua!” – và Trump xé toạc bức màn che lớn bằng giấy. Ông ta xuất hiện với đôi găng tay đấm bốc màu đỏ và chiếc áo choàng cùng màu khoác bên ngoài bộ Tuxedo. Sau đó, như thể việc này vẫn chưa đủ ngượng ngùng, giám đốc điều hành sòng bài của Trump là Nick Ribis gửi đến đám đông bài ca mừng chiến thắng dành cho ông chủ của mình theo phong cách Muhammad Ali:

Ông ấy dẻo dai và kiên cường

và chẳng hề sợ chi.

Ông ấy là sự trở lại của năm.

Chống lại tất cả, các đối thủ

đo ván chỉ với một cú đấm.

Người chiến thắng chính là, Donald J. Trump.

Trong khoảnh khắc hậu Boesky và Milken, Trump là một trong số ít những doanh nhân vẫn còn bước đi oai vệ như thể đó là năm 1985. Liệu có đúng ông ta là “sự trở lại của năm” và một lần nữa, trở thành “người chiến thắng” hay không? Bởi không có dữ kiện đáng tin cậy nào, chỉ có thể xem tuyên bố này như một lời thổi phồng. Nhưng cùng lúc đó, dường như với nhiều thủ đoạn khác nhau, bao gồm cả việc bán tài sản, Trump đã giảm được hàng trăm triệu đô la trong món nợ tư của mình. Cũng giống như thái độ tốt sẽ giúp tù nhân sớm được thả tự do, thành tựu của ông ta không hẳn là chiến thắng trước “đối thủ”, dù cho họ là ai, mà là dấu hiệu cho thấy ông đã chấp nhận thực tại. Công việc kinh doanh của ông vẫn tiếp tục bập bềnh trong thua lỗ về tài chính, nhưng các chủ nợ, như những người gác tù khôn ngoan, hy vọng có thể nhìn thấy ông thoát khỏi những chấn song sắt càng sớm càng tốt. Nếu ông ta thu được lợi nhuận, thì họ cũng vậy.

Công chúng, kể cả những người đánh bạc ở sòng bài của Trump và mua sắm tại Trump Tower, không cần phải xác định xem liệu tuyên bố về việc trở lại của ông ta có chính xác hay không. Đối với họ, ông giống như nhân vật trong vở kịch truyền hình dài kỳ. Tùy vào quan điểm của người xem, ông ta có thể là anh hùng, là kẻ gian ác, là vua, hoặc là một tên hề. Để thuận tiện cho khán giả, ông đã đưa ra một đoạn độc thoại không hồi kết nhằm hỗ trợ cho nhiều câu chuyện kể khác nhau. Ông phản xạ cứng rắn với tội ác, như phản ứng với “sự hoang dã” phô bày ở Công viên Trung tâm, nhưng lại muốn hợp pháp hóa ma túy đường phố. Ông ta thường mặc Tuxedo và sở hữu căn biệt thự ấn tượng nhất Palm Beach, nhưng lại hay kêu ca phàn nàn về những kẻ đạo đức giả trong giới thượng lưu. Trong đời sống kinh doanh, Trump có thể ưu ái những nữ giám đốc điều hành như Barbara Res, nhưng ông ta thường xuyên nói về phụ nữ bằng những lời lẽ phân biệt giới tính nhất.

Bằng cách phát ngôn gần như bất chấp mọi thứ, Trump tạo ra một hồ sơ cho phép ông thu hút nhiều kiểu người khác nhau tùy vào điều mà ông ta hy vọng mình đạt được. Ông cũng tạo ra một tập hợp những giai thoại và tuyên bố mà được đưa ra như lời lấp chỗ trống trong các cuộc trò chuyện và phỏng vấn. Những lời này thường tập trung vào tài sản – nhà cửa, máy bay, tòa nhà thương mại – hoặc những phẩm chất tài giỏi của ông với tư cách là doanh nhân, vận động viên, hay người đánh giá con người. Như nhiều vị vua khác, những tuyên ngôn của ông không nhất thiết phải dựa trên sự thật đã được xác minh. Ông ta sử dụng mọi kỹ xảo hoa mỹ khi các ký giả bao vây mình vào đầu thập niên 90. Trong một bài viết của Julie Baumgold, đăng trên tờ New York hai ngày sau bữa tiệc đánh dấu sự trở lại mà ông tổ chức cho chính mình, Donald mang đến một Trump đặc trưng:

Nói về danh tiếng của mình: Người ta không biết “tôi thông minh đến mức nào”.

Nói về Marla: “Tôi là người tạo ra ngôi sao vĩ đại nhất”.

Nói về mối nguy hiểm của chất a-mi-ăng: “Một trong những bất lợi lớn chính là a-mi-ăng. Không có gì bất ổn ngoại trừ việc bọn dân đen vận động hành lang rất mạnh ở Albany… bởi vì bọn họ có bãi rác và kiểm soát xe tải”.

Nói về Barbara Walters: “Một quý bà bất trung”.

Trong gần như mọi trường hợp, quan điểm của Trump phụ thuộc vào cách một người, nơi chốn, hay sự vật phản ánh lên ông ta. Walters có thể là một người bạn chung thủy với kiểu người như Roy Cohn, người mà nhiều người khác cho là không xứng để được đối xử tử tế như vậy, nhưng sau khi đặt ra cho Trump vài câu hỏi khó nhằn, bà dứt khoát trở thành “bất trung”. Chất a-mi-ăng hoàn toàn “vô hại” mặc cho mọi ngành khoa học đã chứng minh rằng nó là nguyên nhân gây ra bệnh phổi và ung thư. Khi đưa ra ý kiến với nụ cười tự mãn, vẻ mặt cau có, nụ cười tươi, hay khuôn mặt lạnh như tiền, Trump thách thức cả thế giới đoán xem khi nào ông ta nghiêm túc và khi nào thì không.

Không ai bị câu đố của Trump gây khó khăn như Marla Maples. Mặc cho lời cầu hôn của ông, hai người vẫn không kết hôn trong suốt thời gian cô mang thai và kể cả khi con gái họ là Tiffany chào đời. Cuối cùng, sau khi hỏi ý kiến những người mình tin tưởng về ảnh hưởng mà cuộc hôn nhân có thể gây ra cho hoạt động kinh doanh, Donald tiến hành thực hiện kế hoạch đám cưới. Ông ta lập danh sách khách mời và gửi thiệp. Donald và Marla dự định kết hôn vào thứ Hai, ngày 20 tháng 12 năm 1993, một tuần sau buổi giới thiệu dòng thời trang mới dành cho bà bầu của Maples, vốn đã được lên kế hoạch từ trước.

Chỉ vài ngày trước hôn lễ, Maples phải đối mặt với một hợp đồng tiền hôn nhân. Về sau cô thuật lại, vị hôn phu của mình nói rằng ông ta sẽ hủy lễ cưới nếu cô không ký vào đó. “Tôi từ chối không đọc vì tôi cảm thấy nó như đang định đoạt số phận chúng tôi”, cô ta nói với ký giả. “Hợp đồng tiền hôn nhân mâu thuẫn với lời thề hôn nhân. Nếu trông mong ai đó ký vào hợp đồng, tức là bạn không cho rằng cuộc hôn nhân sẽ êm ấm”. Nếu có đọc bản hợp đồng, Maples ắt hẳn đã thấy rằng cô sẽ nhận được ít hơn nhiều so với Ivana khi xảy ra ly hôn. Donald thanh minh rằng, “Tôi đã gầy dựng nên đế chế này và tôi tự mình làm điều đó”. Marla đã ký tên.³⁵

Nhiều năm sau, Trump nói thêm về phụ nữ và hợp đồng tiền hôn nhân trong cuốn Trump: The Art of the Comeback (Tạm dịch: Trump: Nghệ thuật tái xuất giang hồ ). Trong cuốn sách này, ông thừa nhận, “Về cơ bản, có ba loại phụ nữ và phản ứng” trước một hợp đồng tiền hôn nhân được đưa ra. Một loại từ chối ký tên vào hợp đồng “theo nguyên tắc”. Bạn nên từ bỏ cô ta. Loại thứ hai không ký bởi vì cô ta có ý định lợi dụng “gã khờ tội nghiệp không chút mảy may nghi ngờ mà cô ta đã tóm được”. Loại thứ ba đồng ý ký nhưng nhanh chóng tìm cách ly hôn để nhận được “thật nhiều tiền mà không tốn quá nhiều công sức”. Mặc dù thừa nhận rằng quan điểm của mình có thể khiến những người “có cuộc sống bình thường hơn tôi” cảm thấy bàng hoàng, ông ta vẫn khăng khăng, “Con người thật sự rất xấu xa, và không ở đâu mà họ xấu xa bằng trong mối quan hệ với người khác giới”.

Hôn lễ của Marla và Trump cùng với tiệc mừng được tổ chức ở Khách sạn Plaza, nơi mà những khối bất động sản khác của Trump, đã trải qua một đợt phá sản khiến ông còn rất ít tài sản trong tay. Cô dâu mặc chiếc đầm trắng do Carolina Herrera thiết kế, những khách hàng trước kia của bà này gồm có Caroline Kennedy và Kate Capshaw, vợ của Steven Spielberg. Maples cảm thấy không thoải mái giữa sự tráng lệ này, nhất là khi phải đội một chiếc vương miện kim cương trị giá 250 ngàn đô la mượn từ một cửa hàng trang sức ở Manhattan cho đêm hôm đó. Cô nhớ lại lời mẹ và bố dượng nói với mình, “Con cứ tận hưởng đi. Người ta rất thích nhìn thấy người khác sống hết mình”. Cô cười và làm dáng trước ống kính, nhưng sau đó nhất mực nói rằng, “Mọi thứ vẫn có gì đó không đúng với con”.

Dù cảm thấy có quá nhiều thứ để lo lắng trong lối sống theo kiểu Trump, ít ra Maples cũng cảm thấy ổn về người đàn ông mà cô sắp kết hôn. Chú rể lại không chắc chắn như vậy. “Tôi thấy chán ngấy khi cô ấy bước dọc theo lối đi”, ông ta nói với cây bút Timothy O’Brien. “Tôi cứ nghĩ mãi, ‘Mình làm cái quái gì ở đây thế này?’”. Với Trump, quá trình đạt được là tất cả. Còn sở hữu thì chẳng là bao. Không lâu sau lễ cưới, ông phát biểu với thông tín viên của đài ABC TV là Nancy Collins, “Tôi thật sự đã trao những cơ hội tuyệt vời cho nhiều phụ nữ. Thật không may, sau khi họ trở thành ngôi sao, cuộc vui với tôi thế là hết. Nó giống như một quá trình sáng tạo vậy. Gần giống như việc xây dựng một tòa nhà. Cũng khá buồn”.

Không nỗi buồn nào thể hiện ra bên ngoài khi Đức cha Arthur Caliandro, người kế vị của Norman Vincent Peale ở Nhà thờ kinh sĩ đoàn Marble, công nhận sự kết hôn của Trump - Maples trong một nghi lễ rất giống với lễ đăng quang của Nữ hoàng Elizabeth, mà đã làm cho mẹ của Donald Trump say mê khi ông chỉ mới bảy tuổi. Danh sách 900 khách mời có Liza Minnelli, Robin Leach, Adnan Khashoggi – tay buôn vũ khí người Saudi, Rosie O’Donnell – người hoạt động trong giới giải trí, và O. J. Simpson – một vận động viên trở thành ngôi sao truyền thông. Bà Liz Smith hào phóng đã miêu tả hôn lễ này như “một phần trong khung cảnh lộng lẫy của New York”. Amy Pagnozzi của tờ Daily News thì ít rộng lượng hơn, nói rằng nó “lòe loẹt, quá lố, sa đọa từ trong ý tưởng”. Vợ chồng nhà Trump hưởng tuần trăng mật ở một khu nghỉ dưỡng trượt tuyết không xa nơi mà Ivana đang nghỉ mát cùng ba người con, vốn không có mặt trong lễ cưới. Norman Vincent Peale qua đời khi cặp vợ chồng đi xa.

11
Một Trump mới

TÔI LUÔN NÓI BẠN CÓ THỂ HỌC HỎI TỪ SAI LẦM CỦA MÌNH, NHƯNG HỌC TỪ SAI LẦM CỦA NGƯỜI KHÁC THÌ TỐT HƠN NHIỀU, BỞI VÌ BẠN CÓ THỂ HỌC HỎI TỪ SAI LẦM CỦA NGƯỜI KHÁC MÀ KHÔNG CẦN PHẢI PHẠM SAI LẦM.

HỌC CÁCH CHIẾN THẮNG LÀ ĐIỀU CỰC KỲ QUAN TRỌNG. RẤT ÍT NGƯỜI HIỂU ĐƯỢC LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHIẾN THẮNG.

VÔ CÙNG ÍT.

- DONALD TRUMP

Marla Maples mơ về cương vị ngôi sao điện ảnh được gầy dựng dựa trên màn trình diễn của cô trong The Will Rogers và cuộc sống gia đình hạnh phúc với con gái, Tiffany, Follies, và chồng là Donald. Cô nàng cũng hy vọng rằng qua thời gian, mình có thể thuyết phục ông ấy hướng đến những mục đích nhất định. Cô tin rằng phần lớn tiền bạc của ông nên dành cho việc biến thế giới này trở thành nơi chốn tốt đẹp hơn. Niềm tin này là một nỗi lo, dựa trên cảm giác rằng có điều gì đó vô hình đang diễn ra trong cuộc sống với người chồng mới. Cô nhớ lại: “Tôi nghĩ, ‘Ôi trời. Bạn có thể tưởng tượng ra những gì chúng tôi có thể làm khi kết hợp năng lực kinh doanh của anh ấy cùng với tấm lòng và đam mê của tôi?’. Tôi thật sự cảm thấy ắt hẳn phải có điều gì đó lớn lao đang diễn ra mà tôi chưa hiểu được… Tôi cho rằng đáng lẽ ra chúng tôi phải thật sự cùng nhau thực hiện những điều vĩ đại”.

Sự vĩ đại mà Marla Maples hình dung phụ thuộc vào nỗ lực của chồng cô trong việc giành lại cơ đồ và hình thành sự cam kết mạnh mẽ với hoạt động công ích. Một người cá cược sẽ ít có cơ hội giành phần thắng nếu đánh cược vào việc Donald Trump cống hiến bản thân cho sự nghiệp nhân loại hay tâm linh. Người đàn ông này luôn đặt lợi ích của mình lên trên hết. Ai có thể giải thích theo cách khác về nỗ lực của ông ta nhằm lật ngược một điều luật cho phép những bộ tộc thổ dân da đỏ bần cùng điều hành các sòng bạc? Đơn kiện tuyên bố ông là nạn nhân của sự phân biệt trái pháp luật bởi vì, như những điều luật giảm thuế cho những nhà phát triển, điều luật đánh bạc cho thổ dân chỉ mang đến lợi ích cho “một tầng lớp công dân vô cùng hạn chế”.

Lời phản đối tại tòa của Trump không thành công, nhưng ông ta vẫn tiếp tục công kích những đối thủ da đỏ của mình. Năm 1993, ông có trận “cãi tay đôi” với đại diện của California là George Miller trong một phiên tòa mà tại đó, ông ta nhất mực khăng khăng rằng sòng bài của các bộ lạc đang chuốc lấy “vụ tai tiếng lớn nhất kể từ vụ Al Capone³⁶ ”. Ông ta hét lớn: “Tội ác có tổ chức đang hoành hành trên lãnh địa của thổ dân da đỏ. Ai cũng biết chuyện đó; ai cũng nói về nó. Mọi việc rồi sẽ đổ bể hết”. Trump cũng nói về đại diện của các bộ lạc trong cuộc họp như sau: “Trong mắt tôi, họ chẳng giống người da đỏ gì cả, và trong mắt những thổ dân da đỏ đích thực cũng vậy”. Sau phiên tòa, một người đứng đầu thổ dân da đỏ buộc tội Trump là “phân biệt chủng tộc về mặt kinh tế”. Một viên chức FBI đã bác bỏ cáo buộc đối với Trump, điều này đến cùng lúc với việc Hạ nghị sĩ bang New Jersey là Robert Torricelli đề xuất một đạo luật mới nhằm bảo vệ sòng bài của Trump khỏi sự cạnh tranh của người da đỏ. Đề xuất này không bao giờ trở thành luật và Torricelli đã phải từ bỏ hoạt động chính trị khi vấp phải vụ bê bối về việc nhận tiền ủng hộ cuộc vận động từ tay một doanh nhân người Trung Quốc.

Trong giai đoạn này, Trump cũng chuyển sang khôi phục lại tài chính cá nhân và quyền kiểm soát các hoạt động kinh doanh. Ông ta vay mượn anh chị em mình 10 triệu đô la, thế chấp phần mình trong khối tài sản của bố. Đồng thời, Trump bắt đầu theo đuổi những thỏa thuận kinh doanh mới trong lĩnh vực bất động sản và đặt nền tảng cho việc thu hồi giá trị tài sản trong ba sòng bạc mà ông đã xây dựng. Dưới sự quản lý thích đáng, trò cờ bạc ở sòng bài được cho là hiển nhiên mang về thu nhập đều đặn cho nhà cái. Quá trình quản lý thích đáng đòi hỏi việc đặt ra giới hạn về nợ nần và chi phí vận hành, gồm các sự kiện quảng bá và quà tặng dành cho các con bạc lớn, được biết đến như những tay cừ khôi trong giới. Khi con bạc cừ khôi Akio Kashiwagi lừng danh đến Trump Plaza vào năm 1990, sòng bài đã thuê hẳn một bếp trưởng người Nhật cho ông này. Một Kashiwagi hay giữ kẽ, người nói rằng tài sản của mình đến từ việc kinh doanh bất động sản, đã đặt cược 200 ngàn đô la cho mỗi tụ trên bàn bài cào và thắng sáu triệu đô la. Những con bạc lớn không phải là vấn đề duy nhất gây ảnh hưởng đến sòng bạc. Năm 1989, Trump Plaza thua lỗ 800 ngàn đô la cho các buổi diễn của Rolling Stones, ban nhạc này đã không bán hết vé ở khu vực sảnh lớn và không thu hút được những người mang tiền đến đặt cược trên sàn sòng bạc. Không chỉ thua lỗ trong các hoạt động quảng cáo đóng vai trò quan trọng, tất cả các sòng bài đều chịu những thất bại tương tự. Điều quan trọng hơn thảy là gánh nặng nợ nần chồng chất lên những hoạt động kinh doanh của Trump ở Thành phố Atlantic.

Khi tìm cách xoay sở nợ nần trên các cổ phần khác nhau của mình, Trump biến Mar-a-Lago thành một câu lạc bộ dành riêng cho hội viên, chỉ giữ lại một phần làm nơi ở cho mình. Ông ta bán đi lợi ích khống chế của Khách sạn Plaza cho hoàng tử Saudi Al-Waleed bin Talal. Chỉ 40 tuổi, vị hoàng tử trẻ tuổi và giàu có hơn nhiều so với Trump. Phi cơ riêng của ngài là một chiếc Boeing 747, và nhà ngài là cung điện thật sự. Những khoản đầu tư trước kia của ngài vào các doanh nghiệp Hoa Kỳ đang mắc nợ bao gồm 800 triệu đô la đổ vào Citicorp và 338 triệu đô la đầu tư vào Disney.

Khách sạn Plaza là khoản đầu tư lý tưởng cho hoàng tử Saudi, người khao khát những cơ ngơi hàng đầu và có sẵn tiền để mua lại khi người chủ lâm vào cảnh túng quẫn. Những nhà đầu tư bình thường hơn, người mà Trump sẽ chiêu dụ bằng cách tặng trái phiếu và cổ phần, có thể khó lôi kéo hơn. Khi thực hiện kế hoạch phục hồi, Trump cố gắng bán ra những trái phiếu mà sẽ được trả bằng thu nhập của Taj Mahal, nhưng ông đã không thu hút đủ sự quan tâm. Sau đó ông ta thông báo với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch rằng mình dự định bán ra 295 triệu đô la cổ phiếu nhằm cấp vốn cho khách sạn và sòng bài Trump Plaza, được xem như khối bất động sản lớn nhất của ông ở Thành phố Atlantic. Mặc dù ông phải tăng mức lãi suất lên 15,5%, tạo điều kiện cho nó trở thành trái phiếu rác, số này đã bán được. Trump cũng công khai rao bán cổ phần, điều này khiến tên viết tắt của ông – DJT – trở thành ký hiệu điện báo trên sàn chứng khoán. Nó đã được bán đi với cái giá 14 đô la mỗi cổ phiếu. Mức giá đầu tiên này nằm ở ngưỡng thấp nhất trong phạm vi mà các nhà phân tích đầu tư trông đợi. Tuy nhiên, cả hai đề nghị – trái phiếu và cổ phần – đều được đánh giá là thành công ở Phố Wall, và họ cho phép Trump rút về 88 triệu đô la tiền nợ.

Ban đầu, những nhà đầu tư đã mua cổ phần của Trump được thưởng với mức giá tăng lên hơn 50% bởi vì nền kinh tế đang cải thiện, mang những đoàn người đánh bạc từ Bờ Đông đến Thành phố Atlantic. Đến tháng 11 năm 1995, ba sòng bài của ông đạt mức lợi nhuận hàng đầu trong thị trường. Ở Phố Wall, các tay lái buôn quan sát hàng loạt thắng lợi của Trump như những con bạc dán mắt vào tay chơi bài poker vừa thắng lớn. Một vài người, như các quản lý của Putnam Securities ở Boston, trông đợi chuỗi chiến thắng vẫn tiếp tục này và hứa quay lại với Trump. Những người khác, gồm Jerry Paul của Invesco Trust, thì thay đổi thất thường: “Tôi không nghĩ là bạn muốn dành quá nhiều thời gian nắm trong tay tờ giấy của Trump đâu”, ông phát biểu với tờ Wall Street Journal.

Bất cứ ai giữ cổ phần của Trump hơn 18 tháng sẽ lỗ đậm. Sau khi đạt mức cao nhất là 35,5 đô la vào giữa năm 1996, đến cuối năm nó lao thẳng xuống dưới mức giá ban đầu là 14 đô la. Sự tuột giá thảm hại này xảy ra sau khi các cổ đông tán thành kế hoạch của Trump là để cho công ty đại chúng – DJT – mua lại sòng bài thứ ba của mình, Trump Castle. Cổ đông ghi nhận mức giá được trả cho khối bất động sản và những khoản tiền trả khiến cho trái phiếu 15,5% không phải là thỏa thuận quá tồi, và họ bắt đầu bán ra. Đến đầu năm 1997, cổ phiếu của Trump đã rơi xuống dưới 10 đô la. Cho đến lúc này, Donald Trump đã siêng năng làm việc để thực hiện cuộc trở lại mà nhiều năm trước ông ta đã tuyên bố khi đấm thủng lớp màn giấy. Tài chính cá nhân của ông này đã ổn định và cải thiện trong khi nhiều nhà đầu tư của ông lại thua lỗ.

Một Donald Trump mới và thành đạt được tạo ra qua những dự án kinh doanh mạo hiểm mà ông ta đã tổ chức cùng với các đối tác giàu có, những người này, không như các cổ đông riêng lẻ và nhà đầu tư trái phiếu, sở hữu sức mạnh tài chính khiến Trump phải kính nể. Ở Manhattan, ông ta thương lượng với một nhóm mới phản đối kế hoạch của mình đối với sân đường sắt Penn Central cũ. Nhóm này tên là Westpride, gồm có sử gia Robert Caro, nguyên thị trưởng John Lindsay, và tiểu thuyết gia E. L. Doctorow. Những thành viên của Westpride phát triển kế hoạch của riêng mình cho địa điểm này, một kế hoạch ít hoài bão và cũng đỡ tốn kém hơn trong việc xây dựng. Trump bí mật đồng ý thực hiện theo kế hoạch mới, với ít căn hộ hơn và một công viên với diện tích hơn 20 mẫu Anh (khoảng 9 hecta). Khi việc sắp xếp được thông báo, Trump phát biểu: “Tất cả các bạn đã thuyết phục tôi thực hiện những gì đúng đắn”. Trên thực tế, ông ta đang phản ứng với hiện thực chính trị mới lẫn áp lực tài chính, đi cùng với những khoản vay khổng lồ mà ông phải trả chỉ để giữ lại trong tay khối bất động sản.

Khi Thành phố New York cuối cùng cũng phê chuẩn cho dự án phát triển, mà sẽ được gọi là Riverside South, điều này ngay lập tức làm tăng giá trị của khu đất. Tuy nhiên, ngay khi việc này xảy ra, Trump lại thiếu tiềm lực tài chính để tự mình tiếp tục. Mùa hè năm 1994, ông ta nhường lại quyền kiểm soát khối bất động sản cho năm doanh nhân Hồng Kông, những người đã lập nên một hiệp hội với tên gọi Hudson Waterfront Associates. Họ trả lương cho Trump để lãnh đạo dự án phát triển, và có khả năng ông này sẽ nhận được một phần lợi nhuận sau cùng, nhưng các đối tác của ông, người nói rằng họ đã cho xây dựng những dự án lớn hơn ở nơi khác, sẽ là người đưa ra những quyết định quan trọng nhất.

Như vẫn thường xảy ra với các dự án phát triển đô thị với quy mô lớn, Riverside South thay đổi rất nhiều kể từ khi việc xây dựng bắt đầu năm 1997 và duy trì đến hơn một thập kỷ. Đường cao tốc ở trên cao được giữ nguyên. Những tòa nhà được xây lên thì cao và kém hấp dẫn hơn so với các công trình kiến trúc mà nhiều người dân Bờ Tây kỳ vọng. Nó cũng che khuất khung cảnh nhìn ra sông mà hàng ngàn người sinh sống ở phía đông đang tận hưởng. Dù khá hấp dẫn với những người bỏ tiền mua và thuê các căn hộ, nhưng cộng đồng mới này phải gánh chịu sự phẫn nộ của những người tin rằng các tòa nhà giống y như đúc đã mang bóng tối đến khu dân cư của họ, và gây ảnh hưởng xấu đến giao thông. Những người khác chỉ đơn thuần không ưa Trump và giật nảy người trước ý tưởng rằng ông ta có thể thu lợi từ dự án. Trên thực tế, lợi ích về mặt tài chính của Trump gần như không nhiều như lẽ ra có thể có nếu ông ta tự mình tiến hành. Tuy nhiên, thành công ở Riverside South, mà về sau được biết đến với cái tên Trump Place, là một trong hai dự án xác nhận sự trở lại của Trump. Dự án thứ hai có liên quan đến cuộc đại tu bổ đầy biến động của tòa nhà Gulf+Western Building, vốn đã đứng sừng sững ở Columbus Circle từ năm 1969.

Là một tập đoàn khổng lồ được biết đến nhiều nhất với hãng phim Paramount của mình, Gult+Western có mặt trong mọi lĩnh vực từ nhôm đến tạp chí chuyên đề. Bắt đầu từ những năm 1980, công ty trải qua một thời kỳ tái tổ chức dài đằng đẵng, và nhiều đơn vị đã bị bán đi. Đến thập niên 1990, Viacom đã mua lại một công ty nhỏ hơn đang hoạt động với tên gọi Paramount. Khi Paramount rời khỏi tòa nhà ở Columbus Circle, chủ nhân của nó, công ty General Electric Pension Trust, nắm quyền kiểm soát khối bất động sản. Cao 44 tầng, tòa nhà chọc trời đã được thiết kế và xây dựng để có thể uốn cong khi có gió lớn đập vào. Dù vô cùng an toàn, song chuyển động này có thể gây bất an cho những người làm việc trong tòa nhà hoặc dùng bữa ở nhà hàng trên sân thượng. Sự đung đưa khiến các đại lý thuê nhà gặp rắc rối, nhưng độ cao của tòa nhà cực kỳ có giá trị. Những quy định hiện đại sẽ không cho phép xây dựng một tòa nhà lớn như vậy. Tuy nhiên, nếu đội ngũ phá hủy có thể tháo dỡ tòa nhà xuống chỉ còn bộ khung ban đầu, và các công nhân có thể gia cố thêm thép để làm giảm sự đung đưa, công trình xây dựng này có thể biến thành một chung cư cao cấp sinh lời.

Với tình hình tài chính yếu kém, Trump không thể mua tháp Gulf+Western và tự mình xây dựng lại nó. Nhưng như đã thể hiện ở Riverside South, ông ta có thể thực hiện tốt chức năng của một đối tác và nhà quản lý. Ở Columbus Circle, ông sẽ là một đối tác nhỏ với GE và một công ty tên là Galbreath and Company trong một dự án mà sau này trở thành Trump International Hotel and Tower. May mắn với địa điểm và khung cảnh đáng ao ước, tòa nhà vô cùng nổi tiếng với những người có thể chi trả mức giá cao. Tuy nhiên, thiết kế đen bóng, gợi lên hình ảnh nhân vật Darth Vader trong bộ phim Star Wars, khiến cho các nhà phê bình như James Polshek của Đại học Columbia không hài lòng. Là chủ nhiệm chương trình kiến trúc của trường, Polshek nói rằng Trump đã chọn một tòa nhà “chẳng ra gì” và biến nó thành một sản phẩm “còn thua một thứ chẳng ra gì”. Polshek nói thêm, ở Bờ Tây, Riverside South của Trump “sáo rỗng một cách kệch cỡm” và là “nỗi hổ thẹn” về mặt kiến trúc. Cây bút Elizabeth Kolbert trích lời một kiến trúc sư khác, người này miêu tả bộ sưu tập các tòa nhà ở Manhattan của Trump như “một hàng nước mắt”. Bà cũng giải thích rằng cụm từ Trumpification tượng trưng cho những dự án phát triển đô thị mà “to lớn, bóng loáng và chỉ quan tâm đến mình”, chẳng khác gì bản thân ông đó. “Tôi không thể nghĩ ra bất cứ cái gì ông ta từng làm mà có giá trị bền vững về mặt đô thị hoặc thẩm mỹ”, nhà phê bình kiến trúc Carter Wiseman cho biết.

Nhưng, ở những nơi mà người thiên về mặt thẩm mỹ thấy sáo rỗng, đối tác của Trump lại nhìn thấy lợi nhuận. Khi ông chủ khách sạn người Nhật Hideki Yokoi mua lại Tòa nhà Empire State với 42 triệu đô la, con gái ông đã đưa Trump đến với tư cách đối tác. Tất cả mọi thứ liên quan đến thỏa thuận này đều phức tạp. Thứ nhất, người chủ trước của tòa chọc trời đã từ chối bán cho Yokoi bởi vì ông này ra giá khi còn ở trong tù, nơi ông chịu án phạt cho một vụ hỏa hoạn xảy ra ở khách sạn của mình ở Tokyo làm chết 33 người. Sau đó Yokoi đã nhờ một thủ lĩnh mua giúp tòa nhà chọc trời. Ông có được nó với cái giá thấp lạ thường vì tòa nhà đang phải chịu một hợp đồng cho thuê phiền hà, cho phép Harry Helmsley và các đối tác thuê toàn bộ tòa nhà với khoản tiền định kỳ hàng năm chỉ có 1,9 triệu đô la. Với tổng số tiền nhà của những người thuê ở đó lên đến 80 triệu đô la mỗi năm, đây quả là một thỏa thuận “hời” cho công ty quản lý Helmsley-Spear, và ngày càng có lợi hơn nữa bởi vì tiền thuê của họ sẽ có khuynh hướng giảm dần theo thời gian. Hợp đồng được ký năm 1961 và đến tận năm 2075 mới hết hạn.

Sau khi bỏ ra chi phí để duy trì hoạt động, bao gồm việc bảo dưỡng tòa nhà, Helmsley-Spear vẫn thu về lợi nhuận nhiều hơn bất kỳ ai có thể sở hữu khối bất động sản. Với Yokoi và Trump, người có rất ít tiếng nói trong cách điều hành nơi này, Tòa nhà Empire State là một sự đầu tư thụ động, như một trái phiếu tiết kiệm với lãi suất ít hơn 5%. Nhằm giải quyết vấn đề liên quan đến hợp đồng cho thuê, Trump tìm đến một trong những công cụ kinh doanh ưa thích của mình – kiện tụng. Ở tòa án, ông ta tuyên bố Helmsley-Spear đã phá vỡ các điều khoản trong hợp đồng bằng hơn một trăm cách khác nhau. Vụ kiện vẫn tiếp tục sau khi Harry Helmsley qua đời năm 1997 và vợ ông, Leona, là người thừa hưởng mọi lợi ích. Trump duy trì mối hiềm khích với Leona Helmsley, người đã bị tống giam từ năm 1992 đến 1994 sau khi bị kết án vì tội trốn thuế liên bang. Ông ta bảo bà ta “xấu xa”, “tồi tệ” và là “một cơn ác mộng”. Bà này thì gọi ông là kẻ “bệnh hoạn”, “lừa đảo” và tuyên bố: “Tôi sẽ không tin lời Donald Trump dù cho lưỡi của lão được chứng thực”. Sau bảy năm, cùng những khoản chi phí pháp lý không được tiết lộ, Trump và Yokoi đã bỏ cuộc, đành bán tòa nhà cho một nhóm người mà đứng đầu là nhà đầu tư bất động sản địa phương Peter Malkin.

Vậy, Trump đã thu về bao nhiêu từ nỗ lực và mối quan tâm dành cho Tòa nhà Empire State? Con số mà cánh nhà báo suy đoán lên đến 6.250.000 đô la, nhưng thỏa thuận của ông với Hideki Yokoi được giữ kín. Dù cho lợi nhuận như thế nào, dự án cũng giúp người đàn ông này có quyền khoe khoang về việc góp vốn vào một trong những điểm mốc nổi tiếng nhất thế giới. Sự cám dỗ này đã thu hút Yokoi, và chắc hẳn nó cũng đã tạo động lực cho Donald Trump. Khi mới bắt đầu hợp tác với Yokoi, Trump có mời một ký giả đến từ BBC cùng đi tham quan các cơ ngơi của mình và ghi nhận rằng ông là người sở hữu Tòa nhà Empire State. Phóng viên Selina Scott thật sự ấn tượng, cho đến khi bà xem xét lời tuyên bố kỹ hơn và phát hiện ông ta chỉ là chủ sở hữu một phần, và việc nắm trong tay tòa nhà, sau khi loại bỏ các quyền thuê mướn, cũng không có gì quá ấn tượng với một tay buôn bất động sản thành công.

Khi gặp Trump, Scott là một trong những phóng viên truyền hình được tín nhiệm nhất nước Anh. Bà đã đồng dẫn chương trình buổi sáng của BBC suốt hơn một thập kỷ và làm việc cho nhiều mạng lưới truyền hình khác nhau. Phóng sự của bà về Trump được phát sóng trong chương trình nhiều tập về những con người xuất chúng trên thế giới. Bà bắt đầu việc nghiên cứu với niềm tin rằng “ông ấy là một người bình thường, rõ ràng rất giỏi trong việc kiếm tiền”, nhưng về sau lại xem ông ta như một người đàn ông “đạt được điều mình muốn bằng cách đối xử tồi tệ với người khác”. Scott đặc biệt mất thiện cảm với cách cư xử của Trump với phụ nữ.

Với tóc vàng và mắt xanh, Scott là kiểu phụ nữ xinh đẹp dường như đã lọt vào mắt Trump. Bà từng được bình chọn là người phụ nữ quyến rũ nhất trên truyền hình nước Anh. Chủ nhiệm chương trình của bà, Ted Brocklebank, nhớ lại rằng bà ấy rất duyên dáng, nhất là với những người đàn ông quyền lực. “Bà ấy bước đến cực kỳ thơ ngây và khẽ rung hai hàng mi”, ông kể. Với Trump, hàng mi rung rinh đi cùng với vài lời bình luận vui vẻ về những người đàn ông hội đủ điều kiện để kết hôn ở Hoa Kỳ. Trong chuyến bay đến bãi biển Palm Beach trên phi cơ của Trump, ông đã buông lời ve vãn lại. Khi cả hai thực hiện cuộc phỏng vấn chính thức, Scott đặt ra những câu hỏi “khó nhằn” về nhận xét của Trump dành cho Barbara Walters và những người khác. Bà cũng nhấn mạnh với ông ta về sự giàu có đích thực. Về sau, bà phát hiện ra trục trặc kỹ thuật với máy quay phim khiến băng ghi hình không thể sử dụng. Trump đã đồng ý thực hiện một buổi khác và điều này khiến người phụ nữ ấy hết sức ngạc nhiên. Tuy nhiên, ông ta không chu cấp cho Scott và đoàn của bà chuyến bay về New York.

Scott trở về Anh, lúc này đã tin vào khả năng của Trump. “Ông ấy có thể rất giàu cảm xúc”, cuối cùng bà kết luận. “Ông ấy đã được huấn luyện để khai thác sức quyến rũ của mình”. Nhưng cả bà và Brocklebank đều phiền lòng với sự hung hăng, cực kỳ cạnh tranh trong tính cách của ông ấy và cố gắng giải thích điều này. Họ đã đến tìm gặp mẹ của Trump, người sinh ra vào năm 1912, với hy vọng tìm ra nguồn gốc của tham vọng và nỗi khao khát sự chú ý. Bà khá thoải mái, đủ để khiến cả hai kinh ngạc với định mệnh đã đưa người phụ nữ từ một hộ gia đình nghèo khổ ở Scotland đến với cuộc sống mà ở đó bà thực hiện những chuyến thăm viếng đến các dự án phát triển của chồng trên một chiếc Rolls-Royce.

Scott kết luận rằng vì là một người mẹ từng có tuổi thơ khó khăn vất vả, bà Trump đã nuông chiều con trai. “Ông ấy là cục cưng của mẹ”, Scott cho biết, “và cực kỳ được chiều chuộng khi còn nhỏ. Có được tất cả những gì mình muốn và không bao giờ bị lấy đi cái gì”. Trump khiến Scott nhớ về những tên côn đồ thời bà còn đi học: “Tôi bắt gặp những tên Donald Trump thời kỳ đầu. Thông thường người ta sẽ mất đi thói quen mở miệng nói ‘Tao muốn cái đó. Mày đưa nó cho tao, bằng không tao sẽ đánh mày’”. Trump, bà nói, vẫn còn giữ đặc điểm đó.

Khi Scott và Brocklebank ráp lại đoạn phim, một cách cay nghiệt, họ đã sử dụng bài hát “It Ain’t Necessarily So” từ vở nhạc kịch Porgy and Bess. Từ đầu đến cuối chương trình xuất hiện đầy rẫy “những khẳng định không đứng vững của ông ấy”, Brocklebank phát biểu. Trump phản ứng khá cáu gắt sau khi bản tin được phát sóng. Trong thư gửi Scott, mà bà đã công bố trước công chúng, ông ta mô tả người phụ nữ “vô cùng nhếch nhác”, “kém duyên”, “đáng ghét” và “nhàm chán”. Trump cũng viết thêm: “Selina, bà chẳng tài năng gì mấy, và từ những gì tôi nhận thấy, khán giả của bà thậm chí còn ít hơn. Bà chẳng còn ‘nóng bỏng’ nữa; có lẽ đó là lời nguyền của việc không thành thật. Chắc chắn bà sẽ tìm đủ mọi cách để khôi phục lại hình ảnh đã phai nhạt của mình, nhưng đoán thử xem – công chúng nhận thức rõ điều đó và dường như họ thông minh hơn bà nhiều. Họ không chuyển kênh! Tôi hy vọng bà có thể giải quyết vấn đề của mình trước khi quá muộn”.

Mâu thuẫn nổ ra trong công chúng khiến các giám đốc điều hành mạng lưới của Scott, ITV, “xếp xó” đoạn phim sau khi nó được phát sóng duy nhất một lần. Kế hoạch phân phát nó để phát sóng ở những quốc gia khác cũng “tan thành mây khói”. Scott tiếp tục làm việc toàn thời gian trong đài truyền hình thêm vài năm nữa, nhưng sau đó đã cắt giảm bớt công việc phát sóng để bắt đầu kinh doanh dệt may. Bà báo rằng Trump vẫn thi thoảng gửi cho bà những lá thư giận dữ suốt một thập kỷ. Bà cũng nói rằng sau lần phát sóng ấy của mình, Công nương Diana, người mà bà xem là bạn bè, gọi điện thoại để hỏi bà về Trump bởi vì ông ta đã gửi rất nhiều hoa đến cho Diana (Ai cũng biết Diana không hề hạnh phúc với cuộc hôn nhân của mình, nhưng bà vẫn chưa chính thức ly hôn). Scott nhớ lại cuộc trò chuyện khi ấy với Công nương: “Tôi nói bà ấy hãy vứt bỏ số phận đi”.

Năm 1997, tám tuần sau cái chết của Diana trong vụ tai nạn, Trump nói với phóng viên Stone Phillips và khán giả của một đài truyền hình phát sóng toàn quốc ở Hoa Kỳ rằng ông hối hận vì chưa bao giờ ngỏ lời mời Công nương một cuộc hẹn. Khi Phillips hỏi Trump liệu ông ta có nghĩ rằng mình sẽ nhận được câu trả lời đồng ý không, ông trả lời: “Có chứ, tôi nghĩ thế. Lúc nào tôi cũng nhận được cơ hội cả”.

Khi Trump trầm tư về việc bỏ lỡ cơ hội hẹn hò với người mẹ quá cố của hai hoàng tử bé, sự không đứng đắn trong lời bình luận của ông đã được giảm nhẹ một chút bằng việc ông ta gần như sắp quay trở lại cuộc sống độc thân một lần nữa. Trước đó, trong cùng năm, ông ta và Marla đã xác nhận rằng cả hai sẽ ly hôn. Khi nói chuyện với báo chí, Maples nghe có vẻ buồn bã nhiều hơn là giận dữ. Cô mô tả chồng mình là một người đàn ông ám ảnh công việc đến mức ông ta không còn có liên hệ tình cảm gì với những người thân yêu, trong đó có cả bốn người con của ông. “Tôi ước gì anh ấy có thể hiện diện nhiều hơn trong cuộc sống của bọn trẻ”, Maples nói. “Tôi rất muốn nhìn thấy anh ấy là một người bố đưa cả nhà đến Disney World và ngồi trong bàn ăn mà không có bất kỳ mẩu tin tài chính nào đang bật. Lý lẽ mạnh nhất của tôi là ‘Cái bàn này là những gì đang diễn ra trên thế giới. Đó là gia đình của anh. Là những người yêu thương anh. Đó là những gì đang diễn ra trên thế giới’”.

Khía cạnh khác của câu chuyện xuất hiện trong cuốn sách thứ ba của Donald Trump, Trump: The Art of the Comeback, vốn bao gồm từng chương riêng về những người phụ nữ trong đời ông và “Nghệ thuật làm hợp đồng tiền hôn nhân”. Trong những trang sách này, Trump miêu tả phụ nữ như “kẻ giết người” khao khát nhục dục, những người trao đổi vẻ đẹp của mình để thống trị nam giới. Ông ta bày tỏ cảm giác bối rối với thành tích của chính mình trong một đoạn văn: “Tôi không biết tại sao, nhưng dường như tôi khiến cho phụ nữ hành xử hoặc như thiên thần hoặc như ác quỷ”. Trong một đoạn khác, ông đưa ra một câu trả lời có thể chấp nhận: “Một phần những rắc rối mà tôi gặp phải với phụ nữ là do tôi đã so sánh họ với người mẹ vô cùng vĩ đại của mình, Mary Trump”. Hợp đồng tiền hôn nhân, ông viết, là một nhu cầu không may với những người giàu có, và nếu Marla vẫn chưa đọc bản hợp đồng mà cô nàng đã ký vào, ông hồi tưởng, luật sư của cô ta đã xem xét nó. Ông ta cũng tuyên bố rằng nếu có bao giờ yêu một ai khác, ông hy vọng đó sẽ là một người phụ nữ “không đòi tiền cấp dưỡng”.

Cái kết của cuộc hôn nhân thứ hai của Donald Trump không tạo ra kịch tính như công chúng đã chứng kiến trong vụ ly hôn của Donald và Ivana. Mặc dù vậy, Marla đã lên tiếng phản đối hợp đồng tiền hôn nhân, mà theo đó cô được chu cấp độc nhất khoản tiền hai triệu đô la cùng với những hỗ trợ về lâu dài. Đứng trước thẩm phán, và phiên tòa của đám đông dư luận, cô tranh luận rằng người chồng đã hứa hẹn cho cô nhiều hơn, mặc dù ông ta không viết bằng giấy trắng mực đen. Nhưng sau 18 tháng với mọi thủ đoạn pháp lý, và khởi đầu của một cuộc tình mới với người con trai Michael của nhà văn Norman Mailer, cô ta đồng ý với thỏa thuận ban đầu. Donald giữ lại, từ chối đưa 1,5 triệu đô la khi Marla nói với một tờ báo của Anh rằng cô sẽ tiết lộ “anh ta thật sự như thế nào” nếu ông đó theo đuổi chiến dịch tranh cử tổng thống. Luật sư phải vào cuộc can thiệp. Trump kết luận rằng Marla chỉ đang cố giành lấy sự chú ý và tấm séc đã được chuyển đi.

***

Mặc dù cuộc hôn nhân của Trump và Maples không có kết thúc tốt đẹp, cả hai vẫn duy trì mối quan tâm chung đối với cô con gái và thỉnh thoảng sẽ cùng nhau giải quyết những dư âm của quá khứ. Một dư âm vẫn tiếp tục vang vọng suốt nhiều năm có liên quan đến vụ phạm tội kỳ quái có dính dáng đến đại diện phát ngôn Chuck Jones.

Vào giữa những năm 1990, Jones bị bắt giam với các cáo buộc trộm cắp những món đồ cá nhân khác nhau, gồm hơn 40 đôi giày, từ căn hộ của Maples (Khi các điều tra viên phát hiện ông sở hữu súng không đăng ký, y cũng bị buộc thêm tội này). Trong lời biện hộ của mình, Jones chú trọng vào thực tế là y được phép ra vào căn hộ khi khách hàng của mình vắng mặt và trong một thời gian, dường như mọi cáo buộc sẽ được rút lại. Trên thực tế, Maples đã tham gia nói chuyện nhằm ngăn chặn vụ án trước khi nó ra tòa. Tuy nhiên, thỏa thuận giúp Jones thoát khỏi phiên tòa xét xử cuối cùng lại đổ vỡ và ông ấy phải chịu sự truy tố.

Trong lịch sử tội ác ở New York, Chuck Jones trở thành đối tượng bị nhạo báng khi y bị kết tội lấy trộm đồ của Maples để thỏa mãn chứng ái vật. Tuy nhiên, bản án đã bị lật ngược vì có chi tiết không quan trọng và Jones đã được thả ra chỉ sau vài tháng của thời hạn có thể lên đến gần năm. Mặc cho vận may của mình, Jones không thể ngừng gây rắc rối. Khi người đàn ông ấy phát tán những tấm ảnh tự cho là của Maples và Trump trong lúc thân mật, y đã nhanh chóng bị bắt giam vì tội quấy rối nghiêm trọng.

Năm 1999, sau khi Trump và Maples không còn kết hôn với nhau, Jones một lần nữa bị xét xử vì các cáo buộc trộm cắp ban đầu. Việc y tự đại diện cho chính mình trước tòa là dấu hiệu của óc suy xét kém cỏi. Hình ảnh Jones hiện ra trong suốt vụ kiện là một gã đàn ông bị ám ảnh với khách hàng của mình và không thể để yên cho cô ta. Một số bằng chứng cho thấy người đàn ông này thậm chí có thể trở nên nguy hiểm. Y bị kết án có tội và lần này không có chi tiết kém quan trọng nào có thể cứu y thoát khỏi cảnh tù tội.

Đáng ngạc nhiên là sự ám ảnh của Jones có tác động mạnh mẽ đến mức ngay cả một thời hạn tù liên bang cũng không thể chấm dứt nó. Năm 2012, y lại gửi email quấy rối Maples và lại ra hầu tòa một lần nữa. Lần này, một lời bào chữa giúp y chỉ phải chịu bản án 6 tháng. Jones sẽ mãi được nhớ đến như là một đại diện phát ngôn đã rình rập và làm cho khách hàng của mình khiếp sợ. Những người biết y là một người đàn ông quyến rũ và thông minh chỉ có thể kinh ngạc trước số phận của y. Còn những người chỉ biết đến y qua những gì báo chí viết sẽ cho rằng y là một nhân vật đáng buồn, nếu không phải là thảm hại.

12
Ứng cử viên Trump

PHẦN LỚN LÀ DO CÁI TÔI THÚC ĐẨY, MỘT SỐ THÌ DO LÒNG THAM, HẦU HẾT LÀ DO CẢ HAI.

– DONALD TRUMP

Suốt sáu năm, Donald Trump đã không thể lọt vào danh sách 400 người giàu nhất nước Mỹ của tạp chí Forbes. Dữ liệu có thể sử dụng thì hạn chế, và một vài người thích giữ bí mật về giá trị tài sản của mình, do đó danh sách này chưa bao giờ là đại diện hoàn hảo cho bộ phận giàu có nhất Hoa Kỳ. Nhưng không một nguồn tin nào khác có thể duy trì hoạt động tính toán tài sản cá nhân lâu như vậy. Nhiều người đón chờ danh sách này và việc công bố nó được thông báo trên báo chí khắp thế giới. Với một số cá nhân trong 400 người này, sự công bố trở thành một nghi lễ xác nhận hàng năm. Nó chứng minh cho bạn bè, và cả thế giới, thấy rằng bạn đủ tiêu chuẩn đến mức nào. Điều này giải thích tại sao Donald Trump cứ định kỳ lại liên hệ với biên tập viên của tờ tạp chí và nói rằng mình nên có mặt trong danh sách khi mà tên ông ta không xuất hiện, hoặc rằng khối tài sản của ông ta nhiều hơn so với những gì họ đưa tin.

“Cuộc lưu đày” của Trump kết thúc vào năm 1996, khi Forbes đánh dấu giá trị tài sản của ông ở mức 450 triệu đô la, con số này giúp ông leo lên vị trí số 373. Tuy nhiên, ông ta lại gọi điện cho các biên tập viên và than phiền rằng giá trị của mình lớn hơn nhiều: “Nhiêu đó chỉ mới là tài sản trên thị trường chứng khoán của tôi mà thôi”. Năm 1997, ông quay lại câu lạc bộ tỷ phú – 1,4 tỷ đô la – và suýt lọt vào tốp 100. Mặc dù vậy, ông ta vẫn chưa hài lòng: “Con số thật sự là 3,7 tỷ cơ”. Mọi việc cứ lặp đi lặp lại như vậy trong suốt một, hai năm sau. Năm 1999, ông nói rằng con số ước tính 1,6 tỷ đô la của Forbes ít hơn đến gần 3 tỷ. “Chúng tôi rất quý Donald”, biên tập viên của Forbes cho biết. “Ông ấy trả lời cuộc gọi của chúng tôi. Ông ấy thường xuyên mời chúng tôi ăn trưa. Ông ấy thậm chí còn tự ước lượng giá trị tài sản của mình (4,5 tỷ đô la). Nhưng dù có cố gắng đến mức nào, chúng tôi vẫn không thể chứng minh được điều đó”.

Forbes gặp khó khăn với hoàn cảnh thực tế của Trump bởi vì phần lớn tài sản của ông được giữ riêng tư và không phải là đối tượng của các cuộc kiểm toán độc lập nhằm chứng thực chênh lệch giữa nợ và có của ông ta. Hơn nữa, bất kỳ phương thức nào dùng để đo lường tài sản của Trump đều phụ thuộc vào ước tính về giá trị cổ phần bất động sản của ông. Không như cổ phiếu và trái phiếu, vốn được trao đổi với mức giá niêm yết, những tòa nhà và đất trống không hề có bảng giá. Giá trị của nó phụ thuộc vào số tiền người mua sẵn sàng trả, và không ai có thể dự đoán con số đó cho đến khi vụ mua bán được thực hiện. Mặc dù vậy, các biên tập viên của Forbes biết rằng bằng cách tập trung vào phân khúc cao cấp nhất của thị trường, tại một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới, Trump đã đánh cược một cách khôn ngoan. Với mỗi năm Manhattan lại thu hút thêm nhiều người giàu có nhất thế giới, những người đến đây tìm kiếm những căn hộ xa hoa để sinh sống. Nhu cầu này làm tăng dần giá trị bất động sản và điều này tạo động lực cho các nhà phát triển, người tìm mua lại những khu nhà ở từng dành cho tầng lớp trung lưu New York và biến chúng thành những khu đắt đỏ. Hoạt động tân trang khu dân cư ở Manhattan được các viên chức thành phố hỗ trợ, những người này hình dung ra những khoản thuế khổng lồ với mỗi dự án phát triển mới. Khi quá trình này được hình thành, số lượng căn hộ có giá cả phải chăng giảm xuống, khiến người nghèo và tầng lớp trung lưu phải tìm đến các khu ở vòng ngoài. Những người chỉ trích trào lưu này ghi nhận rằng lượng người da trắng sắp chuyển đến đang đẩy các cư dân da đen và gốc Tây Ban Nha ra phía ngoài, và Manhattan bắt đầu giống như một vùng ngoại ô cao tầng. Với Trump, người chỉ việc bảo dưỡng những khối bất động sản để nhìn thấy giá trị của nó tăng lên, hoạt động tân trang khu dân cư này gần như mang đến món lợi nhuận diệu kỳ trên các khoản tiền đầu tư khi mà cứ mỗi năm Manhattan lại càng trở nên độc quyền hơn nữa.

Giá trị bất động sản của Trump là đối tượng của mọi giải thích. Tuy nhiên, thành tích của Trump Hotels và Casino Resorts, bao gồm toàn bộ các sòng bài và đòi hỏi sự chủ động quản lý hàng ngày trong một thị trường cạnh tranh gay gắt, được nhìn thấy rõ ràng ở giá cổ phiếu của nó. Cứ mỗi năm, khi mà giá trị tài sản của Trump tăng lên, thì những cổ đông trong công ty đại chúng của ông ta lại gánh chịu hậu quả. Tháng 9 năm 1999, khi Donald Trump tuyên bố mình giàu có hơn nhiều so với những gì mà người khác công nhận ở ông, người ta có thể mua một phần cổ phiếu được giao dịch dưới tên viết tắt của ông ấy chỉ với 4,44 đô la.

Cùng thời kỳ đó, giá cổ phiếu của tất cả các sòng bài đều đi xuống, nhưng DJT đặc biệt giảm mạnh khi công ty này không thỏa mãn lời dự báo của Trump về những khoản thu nhập khổng lồ.

Năng lực điều hành công ty đại chúng của Trump đưa đến những tin đồn liên quan đến việc làm thế nào mà tên tuổi ông, vốn được cho là đã làm tăng giá bất động sản, lại có tác dụng ngược với cổ phiếu. “Chiết khấu Donald” có nghĩa là những người giao dịch đã cắt giảm giá cổ phiếu nhằm mục đích cân bằng chênh lệch giữa sự thổi phồng và kết quả của ông ta. Tháng 3 năm 1997, Steve Ruggiero, phân tích viên của Chase Securities, nói rằng: “Vấn đề lớn nhất là họ không sẵn sàng hợp tác với các nhà phân tích… Điều đó làm dấy lên sự nghi ngờ”. Có lẽ những báo cáo về thái độ không đứng đắn của Trump, và công ty của ông, cũng tiếp thêm dầu vào ngọn lửa ngờ vực. Đầu năm 1998, ban điều hành sòng bài đóng phạt 477 ngàn đô la vào Ngân khố Hoa Kỳ vì không nộp đúng hạn các báo cáo về giao dịch tiền tệ, theo quy định được đặt ra nhằm ngăn chặn tội phạm rửa tiền. Năm 2000, Trump và các đối tác trả 250 ngàn đô la để dàn xếp yêu sách của New York về việc họ không tiết lộ rằng mình đã bí mật cấp tiền cho hoạt động quảng cáo phản đối sự phát triển sòng bạc ở vùng núi Catskill. Toàn bộ 50 ngàn đô la của khoản tiền phạt này là do Trump Hotels và Casino Resorts chi trả. Thỏa thuận nói rằng sẽ không thừa nhận hành vi phạm pháp của phía Trump.

Trong số những đối tác bị phạt liên quan đến âm mưu này còn có trợ lý của Roy Cohn là Roger Stone, người từng có lần tóm tắt phương pháp của mình trong cuộc trò chuyện với cây bút Jeffrey Toobin của tờ New Yorker như sau: “Tấn công, tấn công, tấn công – không bao giờ phòng ngự” và “Không thừa nhận bất cứ điều gì, phủ nhận tất cả, ra tay phản công”. Nhìn chung, những chỉ trích của Stone nhằm thuyết phục các cử tri rằng Đảng Cộng hòa, theo truyền thống vốn là đảng của các doanh nghiệp lớn và câu lạc bộ đồng quê, thực chất chính là đảng của tầng lớp lao động chống lại thành phần ưu tú. Để làm điều này, ông ta đánh vào sự khó chịu của nhiều người dân Mỹ đối với các trí thức (tầng lớp ưu tú mà Stone chống đối) và sự đánh giá cao dành cho những người thành công trên thương trường kinh tế. Trong phép tính này, giàu có bằng với đức hạnh, và vì thế bất kỳ ai bênh vực hoạt động kinh doanh hay chứng minh mình là một doanh nhân thành công đều xứng đáng được ủng hộ. Công thức này đã tạo ra cái mà cây bút Thomas Frank gọi là “chủ nghĩa dân túy thị trường”, pha trộn nhiều khía cạnh văn hóa đại chúng, chủ nghĩa ái quốc, và tư tưởng ủng hộ kinh doanh thành một hệ thống niềm tin cho rằng hầu hết mọi rắc rối của quốc gia là do chính quyền và tầng lớp trí thức, nhất là những người được gọi là tự do chính trị. Trong những cuộc mít-tinh của Đảng Cộng hòa và trên các chương trình của mạng lưới truyền hình Fox News, kẻ thù đôi khi gồm cả liên đoàn lao động và bất cứ ai chống đối những người tích cóp khối tài sản khổng lồ với tư cách doanh nhân hoặc nhà tài trợ. Hàng triệu người Mỹ mang quan điểm này, bao gồm rất nhiều người mà bản thân họ đang dần tuột khỏi tầng lớp trung lưu bởi vì người giàu có ngày càng tập trung ở vị trí đứng đầu.

Mặc dù Stone có thể giải thích rõ ràng chủ nghĩa dân túy thị trường và thiết kế chiến dịch nhằm khai thác nó, Donald Trump lại hiểu nó theo bản năng. Nóng lòng đồng nhất bản thân với những người luôn đề phòng tầng lớp ưu tú về mặt xã hội lẫn trí tuệ, ông ta nói về việc mình thích ăn thịt và khoai tây hơn là các món ăn thượng hạng và khinh bỉ các sự kiện của giới thượng lưu. Luôn sẵn sàng vượt qua ranh giới của phép tắc, Trump cũng chạy theo những thành kiến nảy sinh từ nỗi sợ hãi.

Khi nói: “Nếu bắt đầu hôm nay, tôi rất muốn là một người da đen có học thức bởi vì họ thực sự có lợi thế”, Trump chạm ngay vào sự thiếu tự tin của những người da trắng đang phải chật vật chạy đua trong nền kinh tế tiến hóa theo thuyết của Darwin. Khi ông đưa ra lời bình luận này vào năm 1989, một số ít người da trắng sẽ chọn trở thành da đen. Tuy nhiên, một số khác lại phẫn nộ với chương trình hành động tích cực, vốn được lập ra nhằm sửa lại sự kỳ thị trong lịch sử, lẫn nỗ lực mở rộng trường học cho mọi màu da vốn gây ảnh hưởng đến gia đình họ trong khi những người có khả năng cho con theo học trường tư lại không gặp khó khăn gì. Trump đi thẳng vào tính phức tạp của những vấn đề này, và do đó thu hút sự phẫn uất của người da trắng và không có sự thấu hiểu tinh tế về sắc tộc trong thời đại của mình.

Thế nhưng, mặc dù thi thoảng cũng quảng bá quan điểm của mình về sắc tộc và tầng lớp xã hội, Trump liên tục nhắc đi nhắc lại thành công của chính mình. Ông ta thừa nhận rằng mình phải đấu tranh trong một số khía cạnh của đời sống cá nhân, nhưng đồng thời cũng hướng sự chú ý đến những phụ nữ xinh đẹp mà ông ta biết đến, như là bằng chứng cho thấy ông ta là một người đàn ông ấn tượng. Ở một nơi khác hay vào một thời điểm khác, cuộc nói chuyện như thế này sẽ bị gạt đi, bị cho là thô bỉ và tự chuốc lấy thất bại. Nhưng vào thời của Trump, tự lăng xê bản thân đã trở thành một phần có thể chấp nhận, nếu không muốn nói là cốt yếu trong đời sống thường nhật. Với sự ra đời của mạng Internet và sau đó là các trang mạng xã hội như Facebook, cá nhân thuộc mọi tầng lớp xã hội thể hiện bản thân dưới một phiên bản sành điệu, sẵn sàng xuất hiện trên tờ rơi dựa trên những bức ảnh tôn lên vẻ đẹp, câu chuyện về những thành tích chói lọi vô cùng ấn tượng, và bản tin về những món đồ mới mua. Khoảng độ cuối thế kỷ XX, một vị giám đốc điều hành của NBC TV với bằng tiến sĩ xã hội học đã phát biểu rằng “nước sơn” đã chiến thắng “gỗ”. “Những gì bố mẹ nói với chúng ta không trở thành hiện thực”, tiến sĩ Rosalyn Weinman cho biết. “Chẳng ai quan tâm bạn có tử tế hay không. Mọi người chỉ quan tâm xem bạn có ngoại hình đẹp và giàu có hay không”.

Đã giành được sự chú ý của báo chí và công chúng như một người đàn ông giàu có và ưa nhìn, Donald Trump không ngừng tìm cách níu giữ điều đó. Để duy trì ngoại hình cuốn hút, ông ta chống chọi với sự tăng cân ở tuổi trung niên, mặc những bộ vest đắt tiền, và cố gắng thật nhiều để chăm chút cho đầu tóc. “Điều tồi tệ nhất với một người đàn ông là để cho mình bị hói”, có lần ông ta nói với giám đốc điều hành sòng bạc Mark Estess. “Đừng bao giờ để bản thân bị hói đầu”. Khi nói những lời này, Trump tặng cho Estess một tuýp kem chống rụng tóc. Kem chỉ là một phần trong chiến dịch chống lại chứng rụng tóc của Trump. Trong cuốn sách Lost Tycoon (Tạm dịch: Ông trùm thất thế ), cây bút Harry Hurt đã mô tả quy trình phẫu thuật làm khép lại một mảng hói ở phía sau đầu Trump.

Trump phủ nhận việc mình trải qua phẫu thuật vì rụng tóc, nhưng đầu năm 1990, kiểu tóc của người đàn ông này trở thành chủ đề nghi vấn trong giới báo chí. Trước kia từng là màu nâu, nhưng giờ đây nó đã trở thành một tổ hợp lòe loẹt với những lọn tóc đỏ - vàng và những sợi chuyển động từ bên này sang bên kia, và một số khác thì từ phía sau ra phía trước đầu.Những nỗ lực này khiến tạp chí Time tham khảo một nhà tạo mẫu và đăng tải bài giải thích kèm hình minh họa về cách mà Trump thực hiện kiểu tóc này. Ngay dưới dòng tiêu đề “Bí mật mái tóc của Donald Trump” là hình ảnh mái tóc một người đàn ông, mọc dài ở phía sau, có thể được chải ra trước, vuốt ngược lại và giữ nếp bằng chai xịt như thế nào. Dòng chú thích cảnh báo: “Đừng nhầm lẫn kiểu này với kiểu chải lên có rẽ ngôi cổ điển”, và nhắc đến kiểu tóc ấn tượng của nhân vật hoạt hình Wilma Flintsone và người dẫn chương trình trò chuyện Conan O’Brien, người có mái tóc hung đỏ và rối bời trông như ngọn sóng bị gãy.

Trump ứng xử khá tốt với những lời bình luận về mái tóc của mình. Thỉnh thoảng ông ta lại mời một phóng viên kiểm tra tóc mình xem liệu nó có phải “hàng thật” hay không. Nhưng niềm yêu thích của truyền thông dành cho mái tóc của Trump không hề tập trung vào câu hỏi liệu nó có thật hay không. Điều quan trọng là kiểu tóc đó nói lên điều gì về bản tính tự phụ trơ tráo của ông này. Ông ta cho rằng việc bị hói đáng xấu hổ hơn nhiều so với “tác phẩm” trên đầu mình. Cuối cùng, kiểu tóc ấy trở thành một nét đặc trưng đến mức những người làm trang phục đã bán bộ tóc giả kiểu Trump vào dịp Halloween.

Là người khao khát sự chú ý, Trump không thể thay đổi kiểu tóc bởi vì nó khiến người khác nhận ra ông, và gần như không có gì ông ta không làm để thu hút sự chú ý. Năm 1999, ông ta đi xa đến mức từ bỏ tư cách thành viên Đảng Cộng hòa và tham gia vào mối liên hệ mở rộng với Đảng Cải cách của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, vốn đang chuẩn bị đưa ra ứng viên trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000. Khi bắt đầu vòng xoáy chính trị của mình, Trump tìm đến Roger Stone, trước kia từng là tay lừa đảo dơ bẩn, để dẫn dắt cái gọi là ủy ban “thăm dò”. Những tổ chức này cho phép bất cứ ai nghĩ rằng mình muốn chạy đua tranh cử hành động như một ứng viên và thu hút sự chú ý của báo chí và công chúng, mà không hề cam kết vào một quy trình có thể thắng hoặc thua trên cơ sở phiếu bầu thật sự. Các hoạt động thăm dò giống như những cú ném khởi động của cầu thủ ném bóng nhanh trước trận đấu. Người hâm mộ có thể trầm trồ trước âm thanh quả bóng đập vào găng của cầu thủ bắt bóng, nhưng mọi thứ không có ý nghĩa gì cho đến khi trọng tài tuyên bố: “Trận đấu bắt đầu!”.

Người ta có thể nói quy trình của Đảng Cải cách về cơ bản là một cuộc phô diễn mà chẳng khác gì van xả tức giận cho những người tin rằng, như một vấn đề về niềm tin chứ không phải sự thật, Bill Clinton đã thắng cử tổng thống bởi vì đối thủ phía Đảng Cộng hòa của ông không đủ bảo thủ. Là di sản của doanh nhân Ross Perot đã thất bại trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1992 và 1996, Đảng Cải cách khi đó quá nhỏ và thiếu tổ chức đến mức nó không có bất kỳ cơ hội nào để chiến thắng cuộc bầu cử quốc gia. Tuy nhiên, màn trình diễn của Perot đã khiến đảng này đủ điều kiện nhận được 12 triệu đô la hỗ trợ từ liên bang cho chiến dịch năm 2000. Số tiền này là miếng mồi hấp dẫn với các cố vấn, những người sẽ được hưởng một ít tiền nếu được thuê để tổ chức những cuộc thăm dò ý kiến, vạch chiến lược, hoặc phát triển quảng cáo cho cuộc vận động. Nhưng không một chuyên gia chính trị độc lập nào cho đảng này cơ hội để làm tốt hơn vai trò của kẻ phá bĩnh trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm 2000.

Tuyên bố chiến thắng thật sự của đảng này chính là cuộc bầu cử thống đốc bang Minnesota năm 1998 của cựu đô vật Jesse “the Body” Ventura. Thế nhưng cuộc bầu cử của Ventura liên quan đến vấn đề danh tiếng hơn là mối quan hệ của ông với Đảng Cải cách, mà ông đã nhấn mạnh khi rời bỏ đảng trong năm đầu tiên đảm nhận chức vụ. Vài người trong Đảng Cải cách hy vọng có thể chiêu dụ ông ta quay trở lại, nhưng khi cuộc bầu cử năm 2000 đến gần, ông đã từ chối giành lấy đề cử tổng thống của mình. Quyết định này của ông đã để trống sân chơi cho những người khác, trong đó có nhà hoạt động chính trị lâu năm của Đảng Cộng hòa Patrick Buchanan, người khẳng định rằng một “đội quân nông dân” sẽ ủng hộ ông. Cũng như Roger Stone, Buchanan là cựu học sinh trường Nixon với quan điểm khá cực đoan. Chẳng hạn, những bình luận có tính kích động về cuộc thảm sát người Do Thái đã mang đến cho ông danh hiệu “kẻ bảo thủ ngoan cố” từ Liên đoàn chống sự phỉ báng của người Do Thái.

Buchanan, người đã hai lần thất bại khi nỗ lực giành lấy sự đề cử của Đảng Cộng hòa, dàn xếp chiến dịch của mình nhằm nhận được cái gật đầu của Đảng Cải cách như một vấn đề về nguyên tắc, nói rằng ông ta đại diện cho chủ nghĩa bảo thủ đích thực mà những người theo Đảng Cộng hòa đã từ bỏ. Khao khát được người khác lắng nghe ý kiến đã thúc đẩy Buchanan đưa chống phá thai và chủ nghĩa biệt lập vào trong chính sách đối ngoại của mình. Một số ý tưởng của ông phù hợp với những gì Perot đã đưa ra với tư cách người cầm cờ đi đầu của Đảng Cải cách. Với chiến dịch này, Buchanan đạt được điều mình muốn khi cử tri đến tham dự những buổi diễn thuyết của ông, phóng viên viết bài về quan điểm của ông, và những nhà sản xuất truyền hình mời ông xuất hiện trên các chương trình quốc gia như Meet the Press, Face the Nation, và Fox News Sunday.

Trump cũng nhận được sự chú ý tương tự sau khi gia nhập đảng vào mùa thu năm 1999 và tuyên bố rằng mình đang nghĩ đến việc chạy đua giành lấy sự đề cử của Đảng Cải cách. Quan điểm của người đàn ông này không trau chuốt và chi tiết như của Buchanan, người đã có nhiều thập kỷ hoạt động trong giới chính trị. Trump cũng bày tỏ một số ý kiến khá hấp dẫn với người dân Hoa Kỳ bình thường nhưng lại bị những đảng viên tích cực của Đảng Cải cách ghét cay ghét đắng. Ví dụ, Trump nói thành viên Đảng Cộng hòa “ngày càng nghiêng về phía cực hữu” và rằng ông ta có khả năng thu hút nhiều hơn nữa “phiếu bầu của bọn lập dị cánh hữu trung thành” bằng cách tìm đến những người Mỹ ôn hòa. Tuy nhiên, điểm cốt lõi của Đảng Cải cách chính là “cánh hữu trung thành”, và Trump sẽ không bao giờ nhận được sự đề cử của đảng này khi chuyển hướng sang cánh tả. Nhưng ông đã khiến bản thân ngày càng trở nên dễ nhận ra hơn với mỗi lần xuất hiện trên báo chí, ở đó khán giả của ông đón nhận những phát biểu thái quá như sau:

Nói về Buchanan: “Ông ta rất yêu mến Hitler; tôi đoán ông ta là người chống Do Thái. Ông ta không ưa người da đen, ông ta không ưa người đồng tính”.

Nói về bạn đồng hành lý tưởng trong cuộc tranh cử, Oprah Winfrey: “Bà ấy nổi tiếng, tài giỏi và là một phụ nữ tuyệt vời”. Nói về những ứng cử viên tự hào với lai lịch thấp kém: “Bọn họ đều là những kẻ bại trận. Ai lại muốn một người như vậy làm tổng thống cơ chứ?”.

Trong bài diễn thuyết “hỗn hợp” của mình, Trump đưa ra sáu vấn đề thuộc phía cánh tả, bao gồm một khoản thuế lớn, duy nhất một lần đánh vào người giàu nhằm giảm đi sự thâm hụt liên bang, chính sách cho phép người đồng tính gia nhập quân đội, và bảo hiểm sức khỏe do chủ lao động đóng với những khoản cắt giảm cho người nghèo. Tin tức về cuộc vận động có khuynh hướng nhấn mạnh đến việc ứng cử của Trump, thay vì những ý tưởng mà ông ta chủ trương. Được trích dẫn với tư cách người quản lý chiến dịch của Trump, Roger Stone chú trọng đến cách mà Trump sở hữu một danh sách gồm 6,5 triệu cái tên và địa chỉ, nhờ vào hồ sơ ghi chép ở sòng bài và khách sạn của ông ta. Stone cũng tán dương rằng ông này đã về nhì sau Geogre W. Bush trong một cuộc thăm dò ý kiến cử tri.

Trump đã viện dẫn cuộc khảo sát như là bằng chứng cho thấy một làn sóng ủng hộ, mà theo lời ông, đã thúc giục ông thành lập một ủy ban vận động nhằm đưa ra lời khuyên trong cuộc chạy đua. Ông ta không công khai tên tuổi của những người cho mình lời khuyên, và cuộc thăm dò ý kiến, do tờ báo lá cải ít- thẩm-quyền National Enquirer thực hiện, chỉ khảo sát 100 người trong một vùng có 280 triệu dân. Tuy vậy, Trump cho biết ông tin rằng mình nhận được sự ủng hộ “khổng lồ” từ công chúng. Ông cũng rất thích thú với hai lợi thế lớn trước các ứng cử viên khác: thứ nhất, ông ta cực kỳ nổi tiếng; và thứ hai, ông ta cực kỳ giàu có, nghĩa là ông ta có thể chi trả cho chiến dịch vận động của mình và không cần quan tâm đến những nỗ lực và nghĩa vụ gắn liền với các khoản xin xỏ đóng góp.

Năm 2000, Forbes đánh giá khối tài sản của Trump ở mức 1,7 tỷ đô la, giúp ông xếp hạng 167 trong số những người giàu nhất nước Mỹ. Tờ tạp chí giải thích rằng Trump tin rằng giá trị của mình “nhiều hơn 5 tỷ đô la” nhưng “trên thực tế” của cải của ông ta “ít hơn nhiều”. Quan điểm của Trump về tiền vốn chính trị của mình cũng được thổi phồng lên như vậy. Dù ông ta tuyên bố mình nhận được sự ủng hộ rất lớn từ các cử tri, một cuộc thăm dò ý kiến của Đại học Quinnipiac thấy rằng khoảng chín trong số mười người dân New York, những người biết rõ ông nhất, không nghĩ rằng họ sẽ bỏ phiếu cho Trump.

Với bài diễn thuyết và phát biểu không hệ thống, ứng cử viên Trump gợi lên hình ảnh không phải của một nhà lãnh đạo đứng đắn, mà là nhân vật chính trong bộ phim Bulworth, được công chiếu lần đầu vào năm trước đó, trước khi ông ta bắt đầu có liên hệ với Đảng Cải cách. Do Warren Beatty thủ vai, thượng nghị sĩ đang muốn tự tử Jay Bulworth bước đi loạng choạng khắp bang của mình tìm kiếm phiếu bầu với thái độ phóng túng thẳng thắn, nhận được ngày càng nhiều sự ủng hộ với mỗi tuyên bố gây sốc mà ông đưa ra. Những lời bình luận xúc phạm và thậm chí là phân biệt sắc tộc được các cử tri xem như là bằng chứng cho sự ngay thẳng của ông. Những người này là nạn nhân của quá nhiều sự thao túng chính trị đến mức họ thấy rằng nỗ lực gây khó chịu của ông ta hoàn toàn có sức hút.

Mặc dù nhân vật hư cấu Jay Bulworth dự định thua cuộc bằng cách cư xử thật chướng tai gai mắt và đầy mâu thuẫn, người thật Donald Trump lại hy vọng đạt được lợi ích khi chuyển từ cánh tả sang cánh hữu và bôi xấu các ứng cử viên khác (“Ông ấy không mấy tốt đẹp”, Trump nói về nguyên Thượng nghị sĩ Bill Bradley, người thường được nhắc đến như một đối thủ nặng ký cho cương vị tổng thống). Trump ắt hẳn phải vô cùng ảo tưởng mới tin rằng ông ta có nhiều cơ hội đắc cử hơn danh hài Pat Paulsen, người đã nhận được 921 phiếu bầu trong cuộc bầu cử ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ tại bang New Hampshire vào năm 1996. Tuy nhiên, không như Paulsen, Trump không bao giờ giả vờ rằng chiến dịch của mình là một trò đùa. Thay vào đó, ông thể hiện bản thân là một ứng cử viên nghiêm túc, người mà sự thành công trong kinh doanh đã giúp ông ta có đủ tư cách đảm nhận chức vụ cao nhất trên thế giới. Bằng cách này, trò điên rồ Trump-tranh-cử- tổng-thống có lẽ là cuộc vận động giả đích thực đầu tiên trong lịch sử tổng thống, một sự cố gắng đầy quyết tâm nhằm khai thác tiến trình chính trị của ông mà mục tiêu thật sự là lợi nhuận. Susan Tolchin, giáo sư dạy về chính sách cộng đồng của Đại học George Mason, đưa ra giả thuyết rằng màn trình diễn thực chất là bản song ca có cả Buchanan. Mặc dù họ không phải những nhân vật chính trị nghiêm túc, Tolchin cho biết họ không thể bị bác bỏ hoàn toàn: “Tôi nghĩ người ta khá xem trọng họ. Họ là những người làm trò tiêu khiển, một phần quan trọng của xã hội ngày nay”.

Là người làm trò tiêu khiển, Trump quả thật rất biết biểu diễn, đến mức ông ta thúc đẩy bản thân đảm nhận vai trò ứng cử viên chưa đầy ba tuần sau cái chết của bố mình. Fred C. Trump qua đời sau sáu năm mắc bệnh Alzheimer. Ông được đưa tiễn bằng một bài cáo phó nổi bật trên tờ The New York Times, mà trong đó ông được gọi là “bậc thầy xây nhà cho tầng lớp trung lưu thời hậu chiến”.

Tờ báo cũng ghi nhận rằng “trong những năm gần đây, Fred đã bị con trai mình là Donald làm lu mờ”.

Vào thời điểm bố mình qua đời, Donald không được phỏng vấn cũng như trích dẫn, nhưng đến cuối năm, người đàn ông này đã đưa ra một lời bình, dù là liên quan đến bản thân ông ta, cho bảng tóm tắt hàng năm những bài cáo phó mà The New York Times đã công bố để đánh dấu sự ra đi của những người nổi tiếng: “Tôi có những người bạn mà bố của họ vô cùng thành đạt, và những ông bố này ghen tị với thành công của con trai và cố gắng làm hại, kìm hãm con mình, bởi vì họ muốn mình là vua. Bố tôi thì hoàn toàn ngược lại. Ông ấy từng mang theo những bài báo bên mình”. Maryanne Trump thì chỉ ra tính cẩn thận và khiêm nhường của bố mình. Nói rằng ông chưa bao giờ để tên mình xuất hiện trong bất kỳ dự án nào trước đây, bà cho biết người ta phải thuyết phục vất vả lắm thì bố bà mới cho phép tấm bảng hiệu TRUMP VILLAGE được đặt trong khu phức hợp rộng lớn mà ông xây dựng ở Bãi biển Brighton.

Khi cuộc họp của Đảng Cải cách đến gần, Trump chỉ trích Thống đốc George W. Bush của bang Texas là thiếu kinh nghiệm. Ông ta nói rằng mình đang mang đến cho các cử tri “sự theo dõi thu nhập” của một doanh nhân, đây quả là một đề nghị kỳ quặc khi mà hoạt động kinh doanh của Trump Hotels và Casino Resorts sắp sửa thông báo mức thua lỗ 34,5 triệu đô la trong quý cuối cùng của năm 1999. Trump cũng chế nhạo hai người có khả năng là đối thủ của mình nhất, Al Gore và Bush, là những “địch thủ Ivy League” mà không hề có dấu hiệu xấu hổ nào về tấm bằng Đại học Pennsylvania (Penn) của chính mình, vốn cũng là một trường Ivy League. Trump tuyên bố nếu đắc cử tổng thống, ông ta sẽ chỉ định bản thân vào vị trí đại diện thương mại quốc tế, mà cho phép ông được gọi là Ngài Tổng thống hoặc Ngài Đại sứ, hoặc có thể là Ngài Đại sứ Tổng thống.

Các cựu chính trị gia như Dick Morris quan sát thấy Trump đang xuất bản một cuốn sách mới, The American We Deserve (Tạm dịch: Nước Mỹ mà chúng ta xứng đáng ), mà có thể doanh số bán ra sẽ tăng lên nhờ vào sự xuất hiện của vị tác giả/ứng cử viên trên các chương trình trò chuyện trên tivi như Larry King Live (CNN), The Early Show (CBS), và chương trình Tonight (NBC), vốn mời ông ta đến bàn chuyện chính trị. Nhiều ý tưởng của ông đã bị gạt bỏ vì không thể thực hiện. Ví dụ, khoản thuế một lần duy nhất đánh vào những người giàu có bị nhà kinh tế học và phân tích chứng khoán David Jones gán cho là “ngu xuẩn”, ông này cho rằng nó có thể làm sụp đổ thị trường cổ phiếu (Một cựu ủy viên IRS³⁷ thì nói rằng nó “lập dị nhưng hợp hiến”). Một số đề xuất của Trump cho thấy ông ta vừa tiên tiến vừa mềm dẻo về mặt tư tưởng. Trong số đó có một dự án phát triển và dự trữ phương thức điều trị để đề phòng dịch bệnh bùng nổ trong tương lai hay mục đích của việc các phần tử khủng bố thải ra tác nhân sinh học.

Một Trump luôn bất quy tắc không hề đứng trên bục để phát biểu trước các khán giả chính trị của mình. Dường như ông chỉ thử thực hiện theo kiểu vận động truyền thống một lần duy nhất, khi ông đến Nam Florida nói chuyện với những người Mỹ gốc Cuba cả một ngày. Mặt khác, ông ta đi khắp đất nước trên chiếc phi cơ riêng của mình, bỏ túi 100 ngàn đô la mỗi lần xuất hiện và đưa ra lời khuyên kinh doanh ở các buổi hội thảo, tại đó ông đứng chung sân khấu với Tony Robbins, một chuyên gia về phát triển bản thân mà lúc trước làm người canh giữ. Robbins, người mà trong vài năm gần đây gặp phải những rắc rối pháp lý khiến ông này phải tiêu tốn hơn 870 ngàn đô la, đã sắp xếp tour diễn thuyết Results 2000 cho bản thân, Trump và những người mà ông gọi là “bậc thầy trong thời đại của chúng ta”. Nhưng trong khi Robbins quảng cáo các sự kiện này là “hội thảo”, mà ở đó người tham dự phải mua vé với mức giá 229 đô la, ủy ban thăm dò của Trump lại mô tả đó như là “buổi diễn thuyết”. Vào ngày diễn ra sự kiện Results 2000 tại Hartford, Connecticut, một trợ lý của Trump nói với phóng viên tờ New York Daily News rằng trong khi người khác phải chi những khoản lớn cho chiến dịch của mình, “Trump đang hái ra tiền khi tranh cử tổng thống”.

Khi Trump có mặt ở sự kiện Results 2000 tại St. Louis, một ký giả báo Post-Dispatch đã nhận thấy chiếc phi cơ riêng to lớn với chữ TRUMP trang trí trên đó và thông báo cho độc giả biết ông sẽ phát biểu tại sân vận động 19 ngàn chỗ ngồi, nơi mà đội khúc côn cầu chuyên nghiệp của thành phố thi đấu. Đám đông lắng nghe những lời khuyên kinh doanh của Donald khoảng 30 phút, mà phần lớn có thể tìm thấy trong sách của ông ta, bao gồm “Quy tắc thành công của Donald”, trong đó có “nghĩ lớn” và “hãy hoang tưởng”. Tony Robbins dẫn lời của Norman Vincent Peale mà đã được cập nhật cho thiên niên kỷ mới. Ở những chỗ Peale nhấn mạnh đến sức mạnh của tư duy tích cực, Robbins lại làm nổi bật vai trò của những cụm từ “kích động” như “Bước lên trước!” và “Mình sẽ làm” nhằm kích thích sức mạnh của tâm trí. “Chúng ta không nói đến sự tự tin”, Robbins cho biết, “chúng ta nói về sự chắc chắn. Đó là một mức độ khác”. Khi Trump nhắc đi nhắc lại về tiền bạc, Robbins nhấn vào sức mạnh. Chữ sức mạnh (power) xuất hiện rất nhiều trên các sản phẩm mà ông này kinh doanh, gồm một cuốn sách với tiêu đề Unlimited Power ³⁸ và một bộ băng ghi âm Unleash the Power Within.

Những ngôi sao như Robbins và Trump ở mỗi thành phố đều đón nhận sự tham gia của các bạn diễn khác. Ở St. Louis, đám đông lắng nghe bài phát biểu của Norman Schwarzkopf – một sĩ quan quân đội đã nghỉ hưu, người chỉ huy lực lượng Hoa Kỳ và đồng minh trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất của nước Mỹ vào năm 1990. Được mọi người xem như là anh hùng quân đội, Schwarzkopf đã chấp nhận năm triệu đô la cho hồi ký viết về mình và dành phần lớn thời gian nghỉ hưu để truyền tải những bài phát biểu đầy cảm hứng và được trả tiền cao đến với khán giả, những người vô cùng hào hứng khi gặp ông. Tuy nhiên, tại sự kiện St. Louis, người được hoan hô nhiều nhất lại là Dick Vermeil, người đã giành được danh tiếng trong môn thể thao mà người Mỹ xem là giống với chiến tranh nhất – bóng bầu dục. Đội bóng St. Louis Cardinals của Vermeil đã thắng giải Super Bowl vài ngày trước buổi hội thảo.

Sau bài phát biểu ở St. Louis, Trump duy trì tính cách chính trị gia của mình đến giữa tháng Hai, khi ông ta lên truyền hình để thông báo rằng mình sẽ kết thúc chiến dịch bởi vì “Đảng Cải cách là một mớ hỗn độn”. Khía cạnh khác của câu chuyện đến từ các đảng viên tích cực của Đảng Cải cách, những người phàn nàn rằng cuộc vận động của người đàn ông này chưa bao giờ nghiêm túc. Họ tin rằng ông ta tranh cử nhằm khiến người khác mua sách, mua vé đến nghe ông ta phát biểu, và bỏ tiền vào sòng bạc của ông ta. “Donald Trump bước vào, quảng cáo về khách sạn, về những cuốn sách, về bản thân dưới sự chi trả của chúng tôi, và tôi nghĩ ông ta hoàn toàn hiểu rõ rằng chúng tôi đã chấm dứt mọi khả năng lạm dụng đảng của mình”, Patrick Choate, một lãnh đạo Đảng Cải cách, cho biết.

Trump thừa nhận sự nô đùa trong chính trị đã đem lại lợi ích cho hoạt động kinh doanh. Chẳng hạn, nếu không có đề nghị ứng cử này, ông ta đã không thể nào lôi kéo giới báo chí đến xưởng đáp máy bay ở St. Louis khi ông hạ cánh xuống thị trấn để nói chuyện với đám đông những người đã mua vé đến nghe ông phát biểu về cuộc sống, việc kinh doanh và bí mật thành công.

Không phải loại người để cho người khác cân đo đong đếm thành công của bản thân, Trump đã công bố giải trình về những ngày trải nghiệm của mình sau khi rời khỏi cuộc đua. Bức chân dung tự họa của ông ta là: một người đàn ông bị cản trở bởi quy định và những người thuộc Đảng Cải cách, vốn cực đoan đến mức tin rằng có một âm mưu quyền lực đang điều hành đất nước. Trump cũng đồng thời chỉ trích Al Gore vì ông này tỏ ra mệt mỏi khi lê bước chậm chạp qua bang New Hampshire phủ đầy tuyết nhằm tìm kiếm phiếu bầu. Ngược lại, Trump nói: “Tôi cực kỳ vui khi nghĩ đến việc ứng cử tổng thống và xem đó như là một trong những trải nghiệm cuộc sống tuyệt vời”.

Thật khó để phản bác ý kiến cho rằng nghĩ đến việc tranh cử tổng thống thì vui hơn là thật sự làm điều đó, mặc dù một số ứng cử viên – như Bill Clinton, Ronald Reagan, Hubert Humphrey – đã khiến việc vận động trông khá là vui vẻ. Trump cho biết “trò chơi” tổng thống này “không thể sánh ngang với việc hoàn thành một trong những tòa nhà chọc trời vĩ đại của Manhattan”, nhưng ông ta không hề ngăn cản chuyện này lặp lại vào năm 2004. Năm đó ông đã đứng ngoài cuộc, nhưng thi thoảng ông ta cũng chất vấn Tổng thống Bush về những chính sách kinh tế, về chiến tranh ở Iraq, mà Trump nghi ngờ sẽ không mang lại một nền dân chủ bền vững. Cuộc chiến chính là phần trọng tâm trong lời đáp trả của Bush đối với những đợt tấn công vào Hoa Kỳ của nhóm khủng bố Hồi giáo al-Qaeda ngày 11 tháng 9 năm 2001. Trump nói rằng ông ta mà là tổng thống thì, Osama bin Laden, người đứng đầu nhóm khủng bố và vẫn còn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, “đã bị bắt từ lâu”.

Bình luận của Trump về Bush và bin Laden được đăng tải trên tạp chí Esquire vào tháng 7 năm 2004 và được giới báo chí trên khắp nước Mỹ nhắc đi nhắc lại. Nhiều tuần sau đó, các viên chức giao dịch chứng khoán đã dừng mọi hoạt động trao đổi cổ phiếu ở Trump Hotels và Casino Resorts khi có tin đồn rằng công ty sắp đưa ra văn kiện tuyên bố phá sản. Theo kế hoạch tái tổ chức, phần giá trị công ty của cổ đông sẽ giảm từ hơn 40% xuống dưới 5%. Các nhà đầu tư đã bỏ tiền vào trái phiếu của Trump thì đỡ hơn, chỉ thua lỗ một chữ số hàng đơn vị mà thôi.

Tin đồn về việc công ty chấm dứt hoạt động lan truyền suốt hai năm. Theo các nhà phân tích, đó là do sự cạnh tranh từ những sòng bài mới mọc lên ở Thành phố Atlantic và các bang gần đó, nơi mà những người làm luật đã thông qua việc cờ bạc có thể sinh ra thuế thu nhập. Sự bảo dưỡng bị bỏ bê đến mức, như tờ The Wall Street Journal có viết: “Sòng bạc của Trump đang xuống dốc”. Theo kế hoạch tái tổ chức, Trump được phát cho mức lương hai triệu đô la hàng năm, cộng thêm phụ phí, để tiếp tục vận hành công ty.

Đồng thời, ông cũng nhận được cổ phần thiểu số trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ, mà công ty đồng sở hữu với mạng lưới truyền hình NBC, cùng một khối bất động sản có diện tích ba mẫu Anh³⁹ ở Thành phố Atlantic trị giá 7,5 triệu đô la. Khi các cổ đông thưa kiện, Trump trả cho họ 17,5 triệu đô la và đồng ý bán đấu giá lô đất và phân phát số tiền thu được cho họ.

Đáng ngạc nhiên là giá trị tài sản cá nhân của Trump, theo ước tính của Forbes, đã thật sự tăng lên khi công ty kinh doanh sòng bài/khách sạn của ông ta thì vấp ngã và tàn lụi. Năm 2003, người ta ước tính ông sở hữu một gia tài trị giá 2,5 tỷ đô la, giúp ông xếp hạng 71 ở Hoa Kỳ. Năm 2005, con số này là 2,7 tỷ, khiến ông xếp hạng 83. Làm thế nào mà Trump lại rớt 12 hạng khi thu về thêm 200 triệu đô la? Với những người cực kỳ giàu có, thiên niên kỷ mới đã giúp giá trị tài sản của họ tăng lên một cách đáng ngạc nhiên. Như vào năm 2005, trên 20 người Mỹ nắm trong tay khối tài sản có giá trị lớn hơn 10 tỷ đô la. Trong thời kỳ này, khoảng cách thu nhập giữa 1% những người đứng đầu và những người dân Hoa Kỳ khác đã trở nên xa hơn, sự chuyển dịch lên tầng lớp xã hội cao hơn đã giảm xuống, và giá trị tài sản trung bình đối với các gia đình người Mỹ, đã trừ đi giá trị nhà cửa, về cơ bản vẫn giữ nguyên ở mức 20 ngàn đô la, không hề thay đổi kể từ những năm 1980. Tiền lương cũng gần như không tăng trong suốt giai đoạn này, và mức độ bảo đảm việc làm trong khu vực kinh tế tư nhân đã giảm đi. Những khoản trợ cấp truyền thống do công ty chi trả gần như đã biến mất, thay thế bằng những kế hoạch tiết kiệm mà người lao động phải đóng góp và tự mình kiểm soát với sự hỗ trợ của Phố Wall. (Theo kinh nghiệm trên thị trường tự do, những người đầu tư vào các công ty tham nhũng như Enron, mà khi phá sản thì thu hút rất nhiều sự chú ý của dư luận, chỉ có thể tự trách bản thân về sự thua lỗ của mình.)

Với những người Mỹ tìm kiếm lời khuyên để đương đầu với khó khăn, Trump đưa ra hai cuốn sách mới, Trump: How to Get Rich và Trump: Think Like a Billionaire. Cả hai đều có nhiều hình ảnh và những phần “tái chế” mà độc giả khao khát tác phẩm của ông sẽ cảm thấy quen thuộc. Think Like a Billionaire quảng cáo những sản phẩm mang thương hiệu Trump như chiếc khuy-măng-sét đặc trưng của ông ta và vật phẩm cho các công ty đã từng làm việc với Trump cung cấp. Khi giới thiệu thẻ American Express, ông cho biết công ty này đã thuê chỗ ở một trong các tòa nhà của mình. Ông ta quảng cáo rằng hambuger của McDonald's là một trong hai loại bánh mì tuyệt hảo nhất hiện có trên thị trường với lời nhắc nhở: “Tôi đã thực hiện một quảng cáo quan trọng cho họ”. Sách hay nhất? “Tôi có hai cuốn: The Art of the Deal và How to Get Rich, cả hai đều của Donald J. Trump”.

Những tiêu đề sách của Trump cạnh tranh với một tủ đầy những cuốn sách phát triển tài chính cá nhân nổi tiếng như Who Moved My Cheese? ⁴⁰ và Secrets of the Millionaire Mind ⁴¹ , vốn cổ vũ người đọc định hướng cuộc sống với óc sáng tạo kinh doanh ngay cả khi họ phải chật vật để giữ được việc làm và chi trả các hóa đơn. Những Napoleon Hill của thế kỷ XXI, tác giả của những cuốn sách này “kê toa” rằng việc liên tục làm mới bản thân và không ngừng tư duy tích cực chính là chìa khóa duy trì việc làm trong nền kinh tế toàn cầu vốn buộc người lao động trên thế giới đối đầu với nhau. Một trong những cuốn sách này thậm chí còn có tựa We Got Fired!… And It’s the Best Thing That Ever Happened to Us.

Những lúc không phải làm việc, hay nghiên cứu về các quỹ hưu trí, hay tự làm mới bản thân, người Mỹ trung lưu có thể giải trí với các kênh truyền hình, mà đang bùng nổ về số lượng, được cung cấp thông qua chảo vệ tinh hoặc dây cáp. Đến năm 2000, xem truyền hình gần như đã chiếm lĩnh ý thức người dân Hoa Kỳ, trở thành hoạt động phổ biến nhất cho mọi lứa tuổi lúc bấy giờ. Các nhà khoa học đã tìm ra nhiều cách thức để nghiên cứu vai trò của truyền thông trong hàng loạt vấn đề nghiêm trọng, từ béo phì cho đến bạo lực, nhưng ước tính hậu quả của nó đối với ý thức xã hội là một việc nan giải hơn. Tuy nhiên, nhìn chung các chuyên gia đồng ý rằng mặc dù truyền hình, và gần đây là mạng Internet, phản ánh xã hội, nhưng nó cũng định hình xã hội.

Hình ảnh và thông điệp mà người ta tiếp thu khi nhìn vào những màn ảnh có mặt khắp mọi nơi làm thay đổi kỳ vọng của họ về thế giới thực. Làn da bóng, hàm răng, mái tóc và dáng người được một bộ phận nhỏ những nhân vật truyền thông thể hiện dẫn đến việc gia tăng đột biến các chứng rối loạn ăn uống và hiện tượng phẫu thuật thẩm mỹ, bởi vì người xem đài thường tìm cách bắt chước những gì mà họ thấy. Cũng như nghệ thuật mô phỏng cuộc sống, và rồi cuộc sống phỏng theo nghệ thuật, một chu trình tự củng cố được hình thành. Nhằm thu hút sự chú ý, truyền thông được yêu cầu phải đưa ra những con người và hành vi kích thích. Khi khán giả bắt chước điều mà họ nhìn thấy, những nét cực đoan trong phong cách, hành vi, và thậm chí cả cơ thể con người đều trở nên bình thường. Bằng cách này, món tiền cược được nâng lên, và chẳng mấy chốc giới truyền thông lại cung cấp thêm những đề xuất cực đoan hơn nhằm giữ chân công chúng.

Tương tự như vậy, giá trị của giới giải trí đã len lỏi vào nhiều khía cạnh khác của loài người, làm thay đổi những điều mà người ta trông đợi ở một con người. Chẳng hạn, khi giáo viên xuất hiện trên tivi, ngay cả trong chương trình tin tức, họ thường mang tính tiêu khiển, điều này tạo áp lực khiến những nhà giáo thực thụ cũng phải trở nên hài hước, thú vị. (Hãy tìm đọc bài phân tích thấu đáo của Neil Postman với nhan đề Amusing Ourselves to Death ). Giá trị của biểu diễn đã được chấp nhận đông đảo đến mức các chuyên gia kinh doanh nói rằng toàn bộ nền kinh tế phụ thuộc vào khả năng trình diễn của giám đốc điều hành và nhân viên. Michael J. Wolf, một cố vấn viên thuộc Booz Allen Hamilton, nhận thấy nhiều “giám đốc điều hành nổi tiếng”, như Richard Branson và Steve Jobs, đã trở thành những nhân vật khiến người tiêu dùng cảm thấy tuyệt vời về những gì mà họ bán ra. Wolf khuyên khách hàng của mình “kết hợp tính giải trí vào trong sản phẩm và dịch vụ để trở nên nổi bật trên thị trường”.

Chắc chắn cuộc tranh giành “đất diễn” điên cuồng dẫn đến một loại truyền thông mới dựa vào ý tưởng rằng mọi thứ liên quan đến loài người đều có thể biến thành trò tiêu khiển và được buôn bán như một sản phẩm. “Truyền hình thực tế” hứa hẹn hình ảnh thấp thoáng của những sự kiện tưởng chừng như là tự phát, không hề có kịch bản, mà khán giả xem đài có thể theo dõi như những kẻ tò mò tọc mạch. Chương trình được cho là ghi hình theo một cách không quá hình thức, giống như phim tài liệu, và thay vì là diễn viên chuyên nghiệp thì nó cho thấy những con người đời thường. Về mặt lý thuyết, các chương trình như thế này có thể cho thấy cái nhìn thoáng qua về khát khao của con người khi họ ngồi đơn độc trước ánh sáng phát ra từ màn hình: những người đích thực trong mối tương tác chân thật. Trên thực tế, nhà sản xuất đã tuyển chọn những người ăn ảnh đại diện cho kiểu người dễ nhận ra, sau đó đặt họ vào viễn cảnh được lên kịch bản cẩn thận và quay phim hàng giờ đồng hồ chỉ để tạo ra một chương trình vài phút được thiết kế kỹ lưỡng. Những chương trình này đủ tiêu khiển khán giả để họ xem thật nhiều, nhưng chỉ có người trong cuộc mới có khả năng xác định xem trong mỗi tập đâu là thật và đâu là diễn.

Âu cũng là lẽ thích hợp khi một trong những ngôi sao lớn nhất trong toàn bộ hệ thống truyền hình thực tế sẽ là một trong những nhân vật đời thường gây hoang mang nhất trong khu vực, một người đàn ông với vẻ ngoài được đánh bóng và kiểu tóc không tự nhiên, sẵn lòng nói và làm bất cứ điều gì được yêu cầu nhằm thu hút sự chú ý. Cực đoan một cách dũng cảm, ông ta hiểu rằng trong kỷ nguyên truyền thông, giới hạn có thể thách thức một người đàn ông hoặc phụ nữ đã được tìm thấy, không phải ở nơi hoang dã, mà là trong giới truyền thông. Ranh giới của vùng hoang vu này được đánh dấu bằng sự đúng mực, vốn là một khái niệm linh hoạt. Mỗi ngày người ta lại càng đẩy lùi những giới hạn được vạch ra bằng những ý niệm chung về sự công bằng, tử tế, và điều làm cho một người trở nên đáng ghê tởm. Đôi khi họ gặp phải sự cự tuyệt, nhưng những thất bại đó thường chỉ là tạm thời, và cuối cùng ranh giới sẽ bị di chuyển. “Bảy từ tục tĩu” của danh hài George Carlin, vốn từ lâu đã bị cấm trên tần số phát thanh đại chúng, trở nên mất hiệu lực vì được sử dụng rộng rãi. Lòng tham trở thành điều tốt.

Trong trường hợp của Donald Trump, người ở giữa những lằn ranh xã hội, công chúng – người tiêu dùng – bắt gặp một người đàn ông, mà theo lời của Tony Robbins, là toát ra sự tự tin “ở một cấp độ khác”. Trump sẵn sàng nói và làm gần như tất cả mọi việc để thỏa mãn khát khao thu hút sự chú ý của mình. Nhưng ông ta cũng đồng thời sở hữu giác quan thứ sáu giúp mình không đi quá xa. Năng lực này chắc chắn đã được rèn giũa khi ông ta kiểm nghiệm các nguyên tắc do bố mình đặt ra, cũng như các giáo viên, cấp trên trong trường quân đội, và tất cả những nhân vật có chức có quyền khác mà ông gặp phải trong cuộc sống. Ủy ban thăm dò tổng thống của ông ta là một ví dụ thích đáng. Là phương tiện để tìm kiếm sự chú ý của dư luận, ủy ban này là sự chế nhạo đối với chính trị quốc gia. Nhưng Trump phải biết rằng rất nhiều người dân Hoa Kỳ cho rằng chính trị nước nhà đã thối nát đến mức không còn hy vọng và việc nhạo báng cũng vì thế mà trở nên hợp lệ. Bằng cách gắn mình với Đảng Cải cách, Trump giới hạn bản thân ở vị thế bên lề, không bao giờ là mối đe dọa cản trở cuộc giao tranh chính do thành viên Đảng Cộng hòa và Dân chủ tiến hành. Những người dẫn chương trình trò chuyện và phóng viên chính trị mà để mắt đến Trump được lợi từ những câu nói đùa, lời bình, và quyền lực ngôi sao của ông. Bản thân họ cũng là những người làm trò tiêu khiển và họ cần thứ chất liệu mà Trump mang đến.

Hai tuần sau khi tuyên bố kết thúc chiến dịch tranh cử mà chưa bao giờ thật sự bắt đầu, Trump nhận được cuộc gọi từ Phó tổng thống Al Gore, người sẽ đương đầu với George Bush trong cuộc tổng tuyển cử. Gore muốn nhận được sự ủng hộ của Trump, và ngài tỷ phú đáp rằng mình rất sẵn lòng với ý tưởng này. Ông ta không bao giờ trao cho Gore điều mà ông này tìm kiếm, và khi mùa bầu cử tiến đến giai đoạn mùa thu của những lá phiếu không hợp lệ, Trump dần biến mất khỏi những cuộc trò chuyện về chính trị quốc gia. Tuy nhiên, ông đã đạt được một mục tiêu quan trọng, đó là xây dựng bản thân thành một nguồn đưa ra lời bình thích đáng về trò chơi bầu cử, mặc cho sự thật là ông ta chưa bao giờ chính thức tranh cử chức vị này.

13
Chương trình truyền hình Trump

NẾU CÓ AI ĐÓ LÀM MỘT CHƯƠNG TRÌNH VỀ TÔI, HÀ CỚ GÌ TÔI LẠI TRẢ LỜI “KHÔNG, TÔI KHÔNG MUỐN” CHỨ?

- DONALD TRUMP

Mark Burnett là một người cực đoan, thậm chí theo tiêu chuẩn của Trump. Khi còn trong quân ngũ, ông này chỉ huy một đơn vị đặc công Anh trong cuộc chiến giữa nước mình với Argentina vào năm 1982. Hơn 900 người mất mạng, trong đó có 256 công dân Anh, khi Vương quốc Anh duy trì quyền kiểm soát đối với quần đảo Falkland⁴² vốn biệt lập và ít người sinh sống. Sau khoảng thời gian phục vụ trong quân ngũ, một Burnett ưa mạo hiểm đến Los Angeles du lịch và tìm được công việc trông trẻ ở Beverly Hills. Sau đó, ông trở thành doanh nhân, bán áo thun, bảo hiểm và thẻ tín dụng. Đến năm 1995, ông đã thấu hiểu giá trị của việc thu hút sự chú ý và biến một cuộc thi đấu ngoài trời được đặt tên là Eco-Challenge thành một chương trình phát sóng trên đài truyền hình cáp USA Network.

Dù mang nhiều âm hưởng ngoại quốc, nhưng Eco-Challenge có những nét tương đồng với chương trình tiên phong của Anh với tên gọi Now Get Out of That (Tạm dịch: Giờ hãy thoát khỏi đó đi ) (1981 – 1984), chương trình này cho phép khán giả theo dõi thành tích của hai đội chơi bị thả vào vùng hoang vu, những người này chạy đua với nhau để hoàn thành nhiều nhiệm vụ khó khăn – như dựng bè gỗ để băng qua hồ – và tương đối nguy hiểm. Và như vậy, kỷ nguyên hiện đại của chương trình truyền hình thực tế đã bắt đầu. Nhiều biến thể khác nhau trong đó có một chương trình của Hà Lan với tên gọi Big Brother (Tạm dịch: Anh cả), vốn tập trung vào các sinh viên ở ghép trong cùng một căn hộ, và Expedition Robinson (Tạm dịch: Chuyến thám hiểm của Robinson ), phát sóng ở Thụy Điển, trong đó người tham gia bị bỏ lại ở những nơi hoàn toàn biệt lập và không người ở, ngoại trừ tổ sản xuất chương trình. Hai người thắng cuộc đầu tiên trong Expedition Robonsin ngay lập tức trở nên nổi tiếng. Một trong hai đã tận dụng chiến thắng của mình để phát triển sự nghiệp truyền hình lâu dài và hái ra tiền.

Kinh phí thấp hơn so với sản xuất những bộ phim truyền hình kịch tính vốn phụ thuộc vào óc sáng tạo của diễn viên, đạo diễn và biên kịch, Expedition Robinson là một cú hích lớn và sinh lời ở Thụy Điển, đến mức các đài truyền hình khắp châu Âu đã xếp hàng trả tiền cho nhà sản xuất để xin bản quyền sản xuất chương trình, và chẳng mấy chốc những phiên bản khác đã lên sóng ở Thụy Sĩ, Áo và Đức. Mark Burnett đã thu xếp để có được giấy phép cho Hoa Kỳ và cố gắng bán lại cho các nhà đài. Sau khi NBC từ chối, ông thuyết phục CBS phát sóng chương trình với tên mới là Survivor (Tạm dịch: Người sống sót ). Đài này cũng mua bản quyền chương trình Big Brother mang khuynh hướng Orwellian, mà trong đó một nhóm người không quen biết bị “giam cầm” trong một ngôi nhà được xây dựng đặc biệt, có lắp đặt máy quay phim nhằm tiết lộ mọi khoảnh khắc trong đời sống của họ. Cả hai chương trình thể hiện nỗ lực của CBS nhằm đuổi kịp đối thủ ABC, nhà đài đã xây dựng trò chơi truyền hình trực tiếp Who Want to Be a Millionaire (Tạm dịch: Ai là triệu phú ) thành một cú hích đáng giá.

Lord of the Flies có bối cảnh là một quầy rượu theo phong cách Hawaii, Survivor thì tuân theo mô hình nguyên bản của Thụy Điển khi khai thác khía cạnh tồi tệ nhất trong bản chất con người nhằm mục đích giải trí và thu lợi nhuận. Để bắt đầu, Burnett chọn ra 16 thí sinh dự thi, những người mà dựa vào sự háo hức khi tham dự, có thể thấy họ cũng vô cùng khao khát nhận được sự quan tâm chú ý của dư luận. Sắc đẹp và tuổi trẻ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tuyển chọn, bởi lẽ các thí sinh sẽ phải phơi bày cơ thể khi trang phục của họ bị rách nát do cuộc sống trôi dạt trên một hòn đảo ở Malaysia. Bằng việc tái hiện những hiểm nguy mà các nhà thám hiểm thật sự đã phải đối mặt trong nhiều thế kỷ trước thành một trò tiêu khiển, Survivor là sản phẩm của thời đại. Thí sinh dự thi sẽ sụt cân và đóng một lớp bụi bẩn, nhưng mọi thứ đều là chiêu trò kinh doanh giải trí, bởi vì đoàn làm phim ghi lại tất cả những cảnh này có quyền gọi cứu hộ bất kỳ lúc nào. Trong vòng vài giờ, thậm chí là vài phút, cô nàng trong bộ quần áo rách rưới lộ liễu hay anh chàng với bộ râu suốt hai tháng không cạo có thể sẽ cầm cúp đi đến bữa tiệc buffet ở khách sạn. Lewis và Clark, hay Stanley và Livingstone, sẽ phải ngạc nhiên cho xem.

Trong mùa thứ nhất của Survivor, tức mùa hè năm 2000, các thí sinh tham dự đã đặt ra một khuôn mẫu những hành vi hai mặt và thái quá. Người chiến thắng, Richard Hatch, dành hầu hết thời gian trên chương trình khỏa thân khi dàn xếp đồng minh để bình chọn nhằm giúp mình tiến sâu hơn. Nhưng với vùng kín của Hatch bị làm mờ và người đàn ông khi đó chưa phải vào tù vì tội trốn thuế, chương trình này vẫn chưa phải là kiểu phô bày trụy lạc có thể thấy trên Who Wants to Marry a Multi-Millionaire? của đài Fox. Trong chương trình đó, vốn ra mắt trước Survivor, quý ngài triệu phú được nói đến không phải là diễn giả truyền động lực giàu có như anh ta tuyên bố. Thay vào đó, Rick Rockwell là một diễn viên hài tương đối thành công, sống trong ngôi nhà có bồn vệ sinh bị vứt vất vưởng ngoài sân; còn Darva Conger, “người thắng cuộc” ăn ảnh với mái tóc vàng hoe và thân hình thon thả, người kết hôn với Rockwell trước ống kính, đã nhanh chóng ly dị người đàn ông này, bán nhẫn đính hôn, và chụp ảnh khỏa thân cho tạp chí Playboy.

Trái ngược với Who Wants to Marry a Multi-Millionaire? và các chương trình theo sau mà khán giả có thể tìm thấy những chàng trai, cô gái khúm núm để được lựa chọn xuất hiện trên The Bachelor hoặc The Bachelorette (Tạm dịch: Những kẻ độc thân ), Survivor chủ yếu vẫn là một “hội trại lành tính”. Với dàn diễn viên toàn những người thích khoe hình thể và quyết tâm phục vụ lượng khán giả khổng lồ chuyên tò mò tọc mạch, Survivor là một chương trình hoàn hảo cho độ tuổi đang muốn thu hút sự chú ý. Những nhà quảng cáo, người có cơ hội đưa sản phẩm của mình vào chương trình, lớn tiếng yêu cầu mua quảng cáo và khiến chương trình sinh lời thậm chí từ trước khi lên sóng. Chương trình này được đông đảo người dân theo dõi đến mức đài truyền hình đối thủ NBC phải mời người thắng cuộc xuất hiện trên chương trình buổi sáng Today của mình, ở đó những người này được tung hô như thể họ đã thật sự thắng cái gì đó, như huy chương ở Thế vận hội Olympic chẳng hạn, chứ không phải một trò chơi được thiết kế để bán bia Budweiser, vốn là nhà tài trợ đầu tiên. Burnett chứng tỏ mình là một người biểu diễn khéo léo khi bán cả chương trình lẫn bản thân ông. Danh tiếng giúp ông ta có mặt trên các chương trình trò chuyện và có chỗ đứng để xuất bản cuốn sách phát triển bản thân – Dare to Succeed: How to Survive and Thrive in the Game of Life (Tạm dịch: Dám thành công: Cách tồn tại và phát triển trong trò chơi cuộc sống ). Xuất hiện trên bìa sách với chiếc mũ phớt màu đen, người đàn ông này trông như nhà thám hiểm Indiana Jones.

Là một anh hùng trên màn ảnh, Jones dấn thân vào các cuộc phiêu lưu khi truy tìm báu vật khảo cổ. Burnett cũng tìm kiếm kho báu khi tự mình tạo ra cuộc phiêu lưu mạo hiểm. Tháng 5 năm 2002, ông này thuê sân băng Wollman và dựng nó thành một khung cảnh được trang trí thêm cát biển và cây cối để ghi hình tập cuối cùng của cuộc thi thứ tư. Nghệ sĩ hài/diễn viên nổi tiếng Rosie O’Donnel tham dự với tư cách người dẫn chương trình, và hai ngàn khán giả đã hoan hô, than vãn và há hốc miệng vì kinh ngạc cho đến khi một phụ nữ 36 tuổi đến từ Oregon là Vecepia Towery giành chiến thắng. (Towery nhận được phần thưởng một triệu đô la và sau đó cho ra đời một chương trình thực tế khác). Trong số khán giả có đủ mọi thành phần ký giả và nhà sản xuất truyền hình, người mà các bản tin của họ giúp mở rộng phạm vi của Survivor đến với những người không dõi theo chương trình, cùng với một Donald Trump vô cùng thán phục. Khi đứng trước toàn thể khán giả để nói lời cảm ơn sự có mặt của họ, Mark Burnett bày tỏ lòng cảm kích đến Trump vì đã cho phép Survivor sử dụng sân băng cho tập cuối (Địa điểm này thực tế thuộc về Thành phố New York). Hai người đàn ông gặp nhau lần đầu sau chương trình. Burnett nhớ lại lời Trump: “Nếu có dịp, tôi rất muốn làm việc với ông”.

Trong số các nhà phát triển bất động sản ở New York, chỉ duy nhất một người có gan đề nghị trở thành đối tác của một nhà sản xuất truyền hình. Nếu cảm thấy cuộc đời mình là một màn trình diễn, Donald Trump đã đóng vai chính trong chương trình thực tế của riêng mình từ trước khi Burnett chào đời. Ở các buổi ký tặng sách và diễn thuyết có trả tiền, Trump đã truyền tải toàn bộ những lời độc thoại đến đám đông khán giả với số lượng khác nhau cho đến khi ông ta trở thành một người đàn ông sôi nổi và dũng cảm theo đúng ý định của mình, dù cho những lời táo bạo mà ông ta nói ra đã được tính toán theo kịch bản. Ông mặc những bộ vest đắt tiền, áo sơ-mi thêu tên, cà-vạt lụa và phụ kiện bằng vàng, tất cả những thứ đó phản ánh sự lựa chọn của chuyên gia trang phục Hollywood dành cho một diễn viên vào vai “giám đốc điều hành”. Như nhiều nghệ sĩ biểu diễn khác, ông ta thực hiện tất cả những gì cần thiết để duy trì một thân hình có vẻ cân đối, nước da nhẵn mịn, nụ cười làm vui lòng bất kỳ nha sĩ thẩm mỹ nào và mái tóc sặc sỡ đặc trưng.

Với nỗ lực và chi phí mà Trump dành ra để chăm chút ngoại hình, người đàn ông này cố gắng chạy theo những ý tưởng truyền thông mà mỗi năm lại càng trở nên thái quá. Trong suốt cuộc đời ông – vốn cũng trùng với thời đại băng hình – phẫu thuật thẩm mỹ, nha khoa thẩm mỹ, và những can thiệp dao kéo khác đã dần dần làm thay đổi kỳ vọng của xã hội về vẻ ngoài của nam và nữ. Khi tầng lớp giàu có và nổi tiếng, và về sau là trung lưu khá giả, tiếp nhận những tiến bộ về thẩm mỹ, nó trở nên gắn liền với địa vị, và vì thế người ta khao khát nó, cũng như những chiếc xe thể thao hào nhoáng hay nhẫn kim cương khổng lồ. Trump luôn có một vẻ ngoài hoàn hảo, nghĩa là ông ta luôn sẵn sàng xuất hiện trước ống kính, ngay cả khi công nghệ hình ảnh HD khiến cho mọi lỗ chân lông đều hiện lên trên màn hình.

Mark Burnett nhận ra tố chất ngôi sao ở Trump, nhưng lại quá bận rộn thực hiện Survivor và thích nghi với những yêu cầu tiền bạc và danh tiếng. Từng tham gia vào quân lực sau khi học xong trung học phổ thông, Burnett là một ông trùm tự học, người cần phải dồn hết công sức vào việc học cách truyền tải những chương trình đã hứa hẹn và vào việc quản lý một công ty sản xuất với hàng trăm nhân viên. Khi Burnett thành công trong lĩnh vực truyền hình, cuộc hôn nhân của ông tan vỡ. Về sau ông nhớ lại mình từng đứng giữa rừng Amazon nói chuyện điện thoại vệ tinh với cậu con trai James lúc đó mới mười tuổi, thằng bé nói: “Bố ơi, con quên mặt bố rồi”. Burnett chia sẻ: “Lúc đó tôi đã nghĩ ‘Mình thật sự phải làm việc gì đó ở trong thành phố. Mình phải quay cái gì mà có thể ở nhà, không phải đi xa’”.

Nhiều tháng sau, Burnett xem một bộ phim tài liệu của Anh về một nhóm ứng cử viên ganh đua giành công việc ở một công ty hàng đầu. Ông cho rằng đây có thể là ý tưởng cho một chương trình thực tế thành công. Sau khi trò chuyện với con trai, Burnett để ý thấy dưới đất có cái gì đó giống như những đàn kiến đang đánh nhau. Khung cảnh khiến ông nhớ lại dòng người chen chúc trên vỉa hè ở Manhattan. Ông tưởng tượng ra một chương trình mà sẽ đẩy những “đội kiến”, hay chính xác hơn là “đội người”, vào thế đối chọi với nhau để theo đuổi một vị trí béo bở. Trump hiện lên trong đầu ông như một người lý tưởng để dẫn chương trình này, mà trong đó người thắng cuộc sẽ nhận được phần thưởng một năm làm việc trong công ty của Trump với mức lương sáu chữ số.

Năm 2002, kinh tế Hoa Kỳ đang lảo đảo do hậu quả của cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 và sự vỡ tung của cái gọi là “bong bóng” dot-com, khiến cho các công ty công nghệ cao mất giá hàng tỷ đô la và nhiều công ty nổi tiếng – như Web.taisachnhanh.cloud, Razorfish, WorldCom – biến mất, kéo theo hàng ngàn công ăn việc làm. Người Mỹ cảm thấy bi quan về triển vọng của mình và chán nản trước tương lai. Việc làm là một mối bận tâm đặc biệt, và những người thăm dò ý kiến nhận thấy “dấu hiệu chủ đạo” chỉ ra một vấn đề thực sự nghiêm trọng. Trong 10 đầu tiên của thế kỷ XXI, tỷ lệ người trưởng thành có việc làm toàn thời gian giảm từ 58% xuống 41% trong khi mức lương trung bình tăng chưa đến 1%. Nhiều công ty cắt giảm lao động trực tiếp và phụ thuộc vào nhân viên hợp đồng, những người được trả tiền ít hơn và ít sự bảo đảm hơn. Ví dụ như trong lĩnh vực khách sạn, lao động trực tiếp giảm xuống còn 20% lực lượng lao động.

Trong bầu không khí ảm đạm trên thị trường việc làm, một chương trình truyền hình thổi phồng lên nỗi lo của nhiều người và đồng thời mang đến một kết cục vẹn toàn là khoảng thời gian học việc lương cao với một doanh nhân cực kỳ thu hút sẽ là hình thức giải trí lý tưởng. Đấu thủ trong chương trình có thể được tuyển chọn sao cho những phân khúc khán giả khác nhau có thí sinh để ủng hộ và, quan trọng không kém, để phản đối. Là người dẫn chương trình, Trump có thể quát tháo và ra sức ép một cách thuyết phục như bất kỳ một diễn viên nào khác, và lối sống hào nhoáng của ông – sự giàu có, danh tiếng, phi cơ mang tên mình – đối với hàng triệu người, chính là biểu tượng của sự thành đạt.

Khi Burnett trở lại Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2002, giới báo chí New York đang chộn rộn với tin tức về vụ tố tụng trước tòa mà trong đó thẩm phán bang xem xét chứng cứ miễn tội cho năm thanh thiếu niên bị kết án trong vụ hãm hiếp người phụ nữ chạy bộ ở công viên Central Park vào năm 1989. Kết quả kiểm tra ADN xác nhận tên giết người/hiếp dâm bị kết án là Matias Reyes, người cuối cùng cũng ra đầu thú, đã một mình thực hiện vụ tấn công. Lời nhận tội được cho là của năm thanh thiếu niên bị tống giam chính là kết quả của những thủ thuật thao túng giống như của Trump, vốn được sử dụng trong suốt quá trình thẩm vấn dài đằng đẵng và vô cùng mệt mỏi. Bằng chứng chống lại đã bị phớt lờ trước những tiếng la hét kêu gọi có tội. Reyes cho biết y ra đầu thú là do lương tâm cắn rứt, nhưng những ký giả phỏng vấn y, trong đó có cây bút Sarah Burns, nói rằng động lực thúc đẩy y chính là mong muốn được người khác chú ý đến. Hai phóng viên viết bài về lời thú tội của Reyes ghi nhận rằng Donald Trump đã đưa bản thân vào vụ án với những quảng cáo toàn trang trên các tờ báo về “các băng nhóm tội phạm man rợ đi khắp nơi” mà “phải chịu đau khổ”. Mặt khác, vai trò của ông ta đã bị cánh nhà báo lờ đi khi luật sư quận yêu cầu thả tự do cho những người vô tội, và thẩm phán đã ban lệnh.

Trong khi thành phố và cả nước cùng nhìn lại một trong những vụ phạm tội khét tiếng nhất lịch sử, Mark Burnett đã thu xếp gặp gỡ Donald Trump tại văn phòng ông ta để bàn bạc công việc. Khi ngồi với Trump, Burnett vẽ ra một chương trình mà ông quyết định gọi là The Apprentice. Người tham dự, được gọi là ứng cử viên, sẽ được chọn bằng cách rút thăm từ trong số những người nộp đơn mà kinh nghiệm hoặc kiến thức trong lĩnh vực bất động sản, nhà hàng - khách sạn, quảng cáo, hay bán hàng sẽ giúp họ đủ điều kiện làm việc ở một trong nhiều công ty của Trump. Cũng như trong Survivor, những đối thủ sẽ được tập hợp lại thành từng đội và được giao nhiệm vụ. Trump sẽ đánh giá phần thực hiện của họ, và những thí sinh kém hơn sẽ bị “sa thải” cho đến khi cuối cùng chỉ còn lại một người thắng cuộc duy nhất.

Mặc dù tất cả mọi thứ về chương trình này đều phù hợp với mong muốn của Trump là được dư luận chú ý và trở nên giàu có hơn, nhưng ông không chắc mình có đủ thời gian để góp mặt trong một chương trình truyền hình. Sau đó, Burnett đề nghị ghi hình tại Trump Tower và hứa rằng Trump sẽ chỉ cần bỏ ra ba, bốn tiếng đồng hồ cho mỗi tập mà thôi. Cảm thấy yên lòng, Trump đồng ý hợp tác với Burnett với 50% lợi nhuận. Sau nhiều cuộc thương lượng kéo dài với các giám đốc điều hành trong lĩnh vực truyền hình, Burnett ngạc nhiên rằng mình và Trump đã phác thảo được những nét chính trong mối quan hệ đối tác giữa hai người chỉ trong một buổi. “Về sau, một số đại diện của ông ấy có ý kiến khác, và ông ấy chỉ nói ‘Không, tôi đã thỏa thuận rồi. Chúng tôi đã bắt tay nhau. Mọi thứ đã hoàn tất’”, nhiều năm sau Burnett nhớ lại. “Chúng tôi chưa bao giờ sỉ vả nhau hay có bất cứ vấn đề gì giữa các luật sư. Nếu có điều gì phát sinh, tôi và ông ấy sẽ nhấc điện thoại lên và giải quyết mọi việc, chỉ hai người với nhau”.

Với việc truyền hình thực tế trở nên phổ biến, giám đốc điều hành của NBC, người cảm thấy hối hận vì đã bỏ qua Survivor, nhanh chóng mua lấy The Apprentice. Chủ tịch đài truyền hình, Jeffrey Zucker, người bị báo chí chỉ trích vì tụt hậu so với các đối thủ, vội vã thông báo rằng chương trình sẽ ra mắt ngay khi hợp đồng được ký kết. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2003, Zucker gặp Trump và Burnett ở hậu trường chương trình Today, và trong chương trình hôm đó họ sẽ hé lộ kế hoạch của mình và giải thích cách thức những người triển vọng có thể tham gia thi tuyển để thành ứng cử viên. Khi thảo luận những điểm họ hy vọng có thể thực hiện, ba người đàn ông nhận ra mình vẫn chưa thống nhất hết mọi yếu tố được thể hiện trong trò chơi. Chỉ trong vài phút đối thoại, cả ba quyết định rằng vào cuối mỗi tập, các thí sinh sẽ bước ra trước mặt Trump và hội đồng cố vấn để nghe đánh giá về phần thực hiện nhiệm vụ được phân công trong ngày hôm ấy. Họ cũng quyết định rằng những người tham dự sẽ phải cam kết giữ bí mật và cùng chung sống, hợp tác với nhau trong suốt nhiệm vụ.

Hơn 215 ngàn người đã nộp đơn để được nằm trong số 16 thí sinh đầu tiên xuất hiện trong chương trình, mà đến tháng 1 năm 2004 mới phát sóng. Chiếm lấy một tầng trống trong Trump Tower, Burnett đã dựng lên một khung cảnh trông như phòng họp ban giám đốc doanh nghiệp, nhưng được chiếu sáng bằng đèn sân khấu và bao quanh là máy quay phim đặt sau những tấm gương hai chiều. Chiếc ghế Trump ngồi được đặt trên bục, để ông ta có thể nhìn xuống mọi người xung quanh. Burnett đã xây những góc sinh hoạt cho người chơi trên cùng tầng, mặc dù khi chương trình phát sóng khán giả sẽ thấy họ bước vào thang máy nhằm ám chỉ rằng họ đang “đi lên trên” để gặp Trump và nhóm chuyên gia kinh doanh.

Trump và Burnett thực hiện chương trình với hy vọng thu về hàng trăm triệu đô la mỗi năm, nhưng điều này không phải ý mà họ nhấn mạnh khi thảo luận trước công chúng. Trong nhiều bài phỏng vấn, Trump đề cập đến khía cạnh giáo dục của chương trình. “Tôi nghĩ chúng ta có thể vẽ một bức tranh tuyệt đẹp về hoạt động kinh doanh, cụ thể là việc kinh doanh của người Mỹ, về việc nó đẹp như thế nào, nhưng đồng thời cũng dữ dội và khắc nghiệt ra sao”, ông phát biểu với tờ The New York Times. “Bạn được tiếp xúc với những người tuyệt vời, nhưng bạn cũng gặp phải vài kẻ xảo trá, đáng kinh tởm, thậm chí còn tệ hơn cả loài rắn độc trong rừng”.

Sự quảng cáo thổi phồng lên đến đỉnh điểm vào ngày trước khi chương trình phát sóng lần đầu tiên. Burnett và Trump ngồi cùng nhau cả ngày hôm ấy, trả lời câu hỏi đến từ những phóng viên khác nhau chuyên đưa tin về mảng giải trí. Trong lúc nghỉ giải lao, Trump mời Burnett và James Dowd, người phụ trách quan hệ công chúng, lên căn hộ của mình ở Trump Tower. Dowd và Burnett nhớ lại khi ở trong bếp, Trump mở tủ lạnh và thấy trong đó gần như trống rỗng. Ông ta lấy ra một gói xúc xích hỗn hợp cắt lát và ba lon Coca. Ông lấy xúc xích ra, từng lát một, cuộn lại và ăn. Khi Trump mời những vị khách của mình cùng dùng, họ cũng bắt đầu cuộn miếng thịt hồng lại và đưa vào miệng.

Khoảnh khắc cùng nhau ăn xúc xích chính là điều đã khiến Trump giành được tình cảm và sự trung thành của nhóm nòng cốt và đóng vai trò bù trừ cho những cơn giận dữ của ông (Trong số những cơn bốc đồng đó, Dowd nhớ lại cảnh Trump quát mắng người khác về những viên đá trong ly nước của mình và khi ông ta sa thải một tài xế không đúng giờ). Trump tìm cách gắn kết qua cuộc nói chuyện giữa mọi người với nhau, Dowd cho biết: “Đến mức gần như khó chịu. Ông ấy cứ nói, nói, và nói – về thể thao, hoặc đàn bà. Những cuộc trò chuyện liên quan đến tình dục và đàn bà nhiều vô số kể. Nhưng ông ấy cũng muốn nghe về tình hình của bạn, ‘Hình như anh xuống ký hả, mọi việc thế nào?’. Không ai biết điều này về ông ấy. Hình ảnh ông ấy tạo ra quá tự cao tự đại và kém thân thiện, thật sự ông ấy có nhiều điểm trái ngược lắm”.

Nhiều năm sau khi giành chiến thắng cuộc thi Apprentice đầu tiên, Bill Rancic kể lại một cách sinh động cuộc gặp gỡ giữa Trump và một cậu bé khoảng mười tuổi bị ung thư giai đoạn cuối, mà anh ta đã chứng kiến. Cậu bé là fan hâm mộ của chương trình và muốn “được Trump đuổi việc”. Một quỹ từ thiện có tên Make-A- Wish Foundation (Tạm dịch: Quỹ một điều Ước), đã sắp xếp cuộc gặp gỡ, và cậu bé được mặc áo vest, đeo cà vạt và kéo chiếc va li vào phòng họp của ban giám đốc được dựng lên cho The Apprentice (Chương trình yêu cầu những thí sinh bị loại sẽ được ghi hình cảnh rời đi với một chiếc va li kéo). Theo lời kể của Rancic, Trump bắt tay cậu bé, lắng nghe lời yêu cầu của cậu, nhưng lại không thể thốt ra câu nói “Cậu bị đuổi” đặc trưng của mình. Thay vào đó, ông ta đưa cho cậu một tấm séc hàng ngàn đô la và nói: “Hãy tận hưởng cuộc sống của cậu đi”.

Một Trump dè dặt không thể thực hiện ước mơ bị sa thải của cậu bé không bao giờ được nhìn thấy trên phiên bản phát sóng đã qua chỉnh sửa của The Apprentice. Thay vào đó, khán giả xem đài khi chuyển kênh sẽ bắt gặp một người đàn ông không ngừng thể hiện cái tôi của mình. Chương trình mở đầu với đoạn phim cũ rích được quay từ máy bay đang tiến đến Manhattan trên mặt biển. Tiếp theo là khung cảnh những tòa nhà chọc trời, sự hối hả ở quảng trường Times Square, hình ảnh các thương nhân trên sàn giao dịch chứng khoán New York, và dáng vẻ uy nghi ái quốc của tượng Nữ thần tự do. Lời tường thuật được thể hiện bằng giọng mũi đặc sệt chất New York của Donald Trump: “New York. Thành phố của tôi. Nơi những bánh xe của nền kinh tế toàn cầu không bao giờ ngừng chuyển động. Một thủ phủ hữu hình của sức mạnh vô song cùng những mục tiêu là động lực thúc đẩy giới kinh doanh. Manhattan là một nơi khốc liệt. Hòn đảo này là một khu rừng thực sự. Nếu không cẩn thận, nó có thể nghiền nát bạn”.

Để khiến cho nỗi sợ hãi thất bại trở nên thật rõ ràng, Burnett đã khai thác hình ảnh một người vô gia cư ngủ bờ ngủ bụi trên băng ghế. Sau đó Trump nói: “Nhưng nếu làm việc chăm chỉ, bạn có thể thật sự thắng lớn, và ý tôi là rất rất lớn”.

Hình ảnh đại diện cho sự thành công mà Burnett lựa chọn cho khán giả chính là tòa dinh thự trải dài của Trump, nằm bên ngoài khu rừng thành thị. Ngay lúc đó, Trump bất ngờ xuất hiện trong bộ vest đắt tiền, ngồi phía sau chiếc xe Li mo dài màu đen và nói thẳng vào ống kính: “Tôi là Donald Trump, tôi là nhà đầu tư và phát triển bất động sản lớn nhất New York. Tôi sở hữu những tòa nhà ở khắp thành phố này. Công ty môi giới người mẫu, cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ, máy bay phản lực, sân gôn, sòng bạc và khu nghỉ mát riêng tư như Mar-a-Lago – một trong những khối bất động sản ấn tượng nhất trên thế giới. Nhưng không phải lúc nào mọi việc cũng dễ dàng. Khoảng 13 năm trước, tôi đã gặp vấn đề trầm trọng. Tôi mắc nợ hàng tỷ đô la. Nhưng tôi đã chống trả và giành chiến thắng. Thắng lớn. Tôi đã sử dụng trí óc, kỹ năng đàm phán, và giải quyết tất cả mọi việc. Giờ đây công ty của tôi lớn mạnh hơn bao giờ hết, và chưa bao giờ tôi vui vẻ như thế này.

Tôi đã nắm vững nghệ thuật bán hàng và biến cái tên Trump thành một thương hiệu chất lượng thuộc hàng bậc nhất, và với tư cách một bậc thầy, tôi muốn truyền lại cho ai đó một vài kinh nghiệm của mình”. Khi nhạc nổi lên, Trump ngồi trong xe Li mo, nhìn thẳng về phía khán giả và nói: “Tôi đang tìm kiếm người tập sự”.

Theo tiêu chuẩn nào đó – có thể là độ cao – thì Donald Trump có lẽ là “nhà phát triển bất động sản lớn nhất New York”, nhưng nhiều chủ thầu khác có thể tuyên bố, một cách hợp lý, rằng họ đạt được nhiều thành tựu hơn hẳn. Dẫn ra một ví dụ cụ thể, công ty do Jerry Speyer quản lý sở hữu 10,5 tỷ đô la bất động sản. Dù vậy, tính đến lúc đó Trump là “nghệ sĩ biểu diễn” thành công nhất trong giới bất động sản Hoa Kỳ, và đến cuối tập đầu tiên của The Apprentice, ông ta là một ngôi sao truyền hình thực thụ. Trong lần phát sóng đầu tiên ấy, các thí sinh đã được gọi lên gặp Trump ở Sàn giao dịch chứng khoán New York. Tại đó, đứng trên ban công, nơi người ta rung chuông để báo hiệu một ngày giao dịch mới bắt đầu, Trump giao cho họ nhiệm vụ đầu tiên: bán nước chanh trên đường phố Manhattan. Thành viên của đội nào thu về nhiều tiền nhất sẽ được nhận một phần thưởng đặc biệt. Đội thua cuộc sẽ đến phòng họp ban giám đốc, tại đó một trong số họ sẽ bị sa thải.

Với âm nhạc, sự kịch tính và những khoảnh khắc khinh suất, chương trình chuyển cảnh qua lại giữa hai đội chơi, vốn được phân chia theo giới tính, khi họ tranh cãi về cách thức và địa điểm mua nguồn hàng và đặt quầy nước chanh. Máy quay bắt được những ý tưởng điên rồ để tạo ra nhiều lợi nhuận hơn nữa của người chơi, từ nỗ lực của một thí sinh nam nhằm thuyết phục vị khách mua hàng giàu có bỏ ra một ngàn đô la cho cốc nước giải khát mang thương hiệu Trump, cho đến quyết định tận dụng sự quyến rũ và tặng nụ hôn của một thí sinh nữ nhằm quảng bá việc kinh doanh. Cả ngày hôm đó, Trump ngồi trên trực thăng bay qua bay lại phía trên hai đội chơi và cho rằng địa điểm của đội nam ở gần chợ cá Fulton là “hôi thối”.

Mặc dù cuộc thi đầu tiên sẽ được phát sóng trong 13 tuần, quá trình quay phim chỉ diễn ra trong hơn một tháng. Lịch trình vô cùng mệt mỏi khiến các thí sinh bộc lộ những mặt tồi tệ nhất của mình, điều này Burnett đã học được từ lúc làm chương trình Survivor. Trong tập đầu tiên của The Apprentice, cô nàng khuyến mãi nụ hôn đã giành chiến thắng, bán được 1.200 đô la nước chanh trong một ngày với giá 5 đô la một cốc. Phần thưởng Trump dành cho họ là một chuyến tham quan căn hộ của mình. “Căn hộ đẹp nhất thành phố New York”, ông ta nói. “Chỉ một số ít người được tôi cho xem căn hộ này. Tổng thống. Vua chúa. Họ bước vào, nhìn quanh, và không thể tin vào mắt mình”. Cả đội bước qua cánh cửa sơn màu vàng. Ông bật công tắc đài phun nước lên. Họ nhìn ra ngoài cửa sổ về phía Khách sạn Plaza và Công viên Central Park.

Trong khi đội nữ hít thở bầu không khí loãng hơn bình thường của căn hộ nằm trên tầng cao nhất ở Trump Tower, đội nam thua cuộc đang thương lượng xem ai sẽ là người hy sinh trong phòng họp giả, nơi mà Trump sẽ chủ trì trên chiếc ghế đặt trên bục của mình. Những người tham dự nhanh chóng tập hợp lại để “hội đồng” Sam, một doanh nhân quá khích, người đã cố gắng bán nước chanh hiệu Trump với mức giá 1.000 đô la một cốc. “Những anh chàng này nghĩ rằng anh không thú vị lắm”, Trump nói với Sam khi cả phòng họp chuyển sang vấn đề ai sẽ là người bị loại. Sam đứng dậy và đưa ra một lời biện hộ đầy nhiệt huyết, nói rằng anh ta có tố chất để làm việc cho công ty của Trump. Chính sự đam mê đã cứu anh ta. Trump chuyển hướng sang một thí sinh tên David, người vừa có bằng bác sĩ y khoa lẫn bằng quản trị kinh doanh, nhưng lại hoàn toàn mờ nhạt trong suốt cuộc thi đấu. Lịch sự, khiêm tốn và sẵn sàng hợp tác, anh chàng này, theo một cách nào đó, hoàn toàn đối lập với Trump. Trump nói với David rằng anh ta đã thất bại trong việc “bước lên” trong suốt cuộc thi và tuyên bố: “Anh bị đuổi”.

Hơn 20 triệu người Mỹ xem tập đầu tiên, và trong mùa thứ nhất, The Apprentice trở thành “cỗ máy in tiền” cho NBC, Burnett và Trump. Phần lớn lời khen ngợi dành cho tên tuổi và phần thể hiện của Trump, trong đó có một cử chỉ tay gọi là “điệu bộ rắn hổ” được ông sử dụng khi loại thí sinh thua cuộc. Điệu bộ rắn hổ làm nổi bật sự bẽ mặt trước công chúng mà thông thường thì đây chính là một phần động lực của truyền hình thực tế (Tệ hơn nữa là câu nói khinh miệt “Bạn là mắt xích yếu nhất, tạm biệt!” mà Anne Robinson nói líu lo trên chương trình của mình). Mặc dù tính cách của Trump đưa The Apprentice đi qua rất nhiều mùa, nhưng người có sức thu hút nhất xuất hiện trong mùa đầu tiên của chương trình là nữ thí sinh Omarosa Manigault-Stallworth. Chỉ sau vài tập, với nhiều khán giả xem đài, tên của Manigault-Stallworth trở thành từ đồng nghĩa với hung hăng (“Người phụ nữ bị nước Mỹ căm ghét” là cách diễn đạt của tạp chí Jet). Khi cuộc thi bắt đầu, Manigault- Stallworth thực chất là nạn nhân của sự thao túng từ những người đồng đội, nhưng cô nàng đã đánh mất sự yêu thích mà khán giả dành cho mình khi tuyên bố “Tôi đến đây không phải để kết bạn”, và hiên ngang bước ra khỏi cuộc họp của cả đội.

Cùng lúc đó, Manigault-Stallworth tiết lộ rằng ống kính của Burnett chỉ tập trung vào cô khi cô nói điều gì đó thái quá hoặc chỉ trích ai đó. Những nỗ lực hợp tác của cô đã bị phớt lờ. Với việc một vài người trong giới báo chí ngờ rằng ở đây xuất hiện một sự rập khuôn về sắc tộc, cô nàng trở thành bức tranh biếm họa về một phụ nữ da đen cáu gắt, dù cô chẳng hề hung hăng hơn những thí sinh khác. Phần lớn bọn họ đôi khi cũng thô lỗ và cạnh tranh thái quá. Tình trạng lộn xộn của Manigault-Stallworth chấm dứt khi nhà sản xuất cố thuyết phục cô xông vào giữa cuộc họp và tự bảo vệ mình. Trump nhanh chóng sa thải cô nàng. Trong nền kinh tế của sự chú ý, mọi sự quảng bá đều thích đáng, và Manigault- Stallworth sẽ tận dụng danh tiếng của mình. Cũng như Trump, người có thể hái ra tiền với hình ảnh khá đáng ghét, cô này đã vươn đến thành công với khuôn mẫu tiêu cực về sắc tộc và phân biệt giới tính, ở vai trò một diễn giả, tác giả, và “nhân vật”.

Ý tưởng cho rằng ai đó có thể chỉ là một “nhân vật” và rằng điều này có thể là một cách kiếm tiền cũng tương tự như chuyến lưu diễn vòng quanh nước Mỹ của Oscar Wilde vào năm 1882 mà thôi. Wilde truyền tải hơn hàng trăm bài phát biểu trước những đám đông lên đến 2.000, mỗi người trong đó trả tiền để được nhìn thấy người đàn ông tuy vẫn chưa xây dựng bản thân thành nhà văn nhưng quả thật là một người có phong cách. Phần lớn những gì Trump làm cũng giống như Wilde, tập trung sự quan tâm chú ý từ lâu trước khi xây dựng tòa nhà đầu tiên, và với sự giúp đỡ của The Apprentice, quá trình tương tự trở nên sẵn sàng cho 16 người đàn ông và phụ nữ được lựa chọn từ hàng ngàn người để xuất hiện trên mỗi mùa của chương trình. Người thắng cuộc đầu tiên, một sinh viên 23 tuổi mới tốt nghiệp đại học, Bill Rancic, làm việc với Trump trong vòng một năm ở vị trí giám đốc điều hành bất động sản và sau đó trở thành người dẫn chương trình truyền hình và người phát ngôn cho một loại thuốc tên là Rogaine, vốn có tác dụng giúp ngăn chặn hói đầu, điều mà sếp của anh nói rằng mọi giám đốc điều hành phải chống lại bằng mọi giá.

Với hơn 27 triệu người theo dõi tập cuối cùng, The Apprentice mang đến cho Trump sự quảng cáo vô cùng quý báu, đến mức không thể đong đếm được. Bên cạnh chương trình, vốn thường xuất hiện các sản phẩm như nước uống đóng chai Trump Ice, ông thu lợi từ các bài giải thích hàng tuần của giới báo chí về những hành động trên chương trình, mà được đưa tin như thể đó là một môn thể thao ở giải chuyên nghiệp. Trong nỗ lực khai thác giấy mực và thời lượng phát sóng, ông ta đặt tên mình lên rất nhiều sản phẩm tiêu dùng, gồm có nước hoa, áo vest nam, và thẻ tín dụng Visa. Ông xuất hiện trong một quảng cáo của dịch vụ điện thoại Verizon, đồng ý đưa ra những bình luận vắn tắt hàng ngày cho một mạng lưới truyền thanh, và chấp nhận lời mời dẫn chương trình hài kịch Saturday Night Live. Ông ta đã biểu diễn một cách táo bạo, nhưng chưa đủ hay để được mời xuất hiện trở lại.

Saturday Night Live chứng tỏ Trump không phải một người làm giải trí nhiều tài năng, nhưng nó đã không làm lu mờ triển vọng trở thành doanh nhân truyền hình của ông. Ông ta và Burnett đã sản xuất một phiên bản khác từ chương trình gốc mà trong đó có sự góp mặt của “bà hoàng nội trợ”, Martha Stewart, trên ghế chủ trì. Sinh ra trong một gia đình trung lưu người Mỹ gốc Ba Lan ở Thành phố Jersey, Martha Kostyra – tên thời con gái, từng là người mẫu thời trang khi còn là một cô nàng tuổi teen và bà nhận được cái tên “chuẩn tiếng Anh” Martha Stewart khi kết hôn với Andrew Stewart. Ông này trở thành giám đốc điều hành trong lĩnh vực kinh doanh sách, và thông qua chồng, bà đã có được những mối quan hệ để xuất bản một cuốn sách do người khác viết thuê nhưng đã thành công rực rỡ, với tựa đề Entertaining (Tạm dịch: Giải trí). Sau bảy cuốn sách nữa và một cuộc ly hôn, bà trở thành biên tập viên cho tờ tạp chí của chính mình và người dẫn cho một chương trình truyền hình phát sóng vào ban ngày. Bà ta nhiều tiền đến mức đã từng nghĩ đến việc mua lại chuỗi cửa hàng bách hóa khổng lồ Kmart. Sau đó, vào năm 2004, bà bị kết tội âm mưu cản trở việc thi hành pháp luật, và đưa ra lời khai giả liên quan đến cuộc điều tra những cáo buộc liên bang nói rằng bà đã sử dụng thông tin nội bộ để tránh thua lỗ chưa đến 50 ngàn đô la cổ phần. Án phạt của bà – năm tháng tù giam và năm tháng thụ án treo tại nhà – là mức án tối thiểu mà luật pháp cho phép. Không lâu sau khi bà ra tù và quay lại chương trình buổi chiều, Trump và Burnett đã mời người phụ nữ này thực hiện phiên bản The Apprentice của riêng mình (Trong mùa thứ hai, bản gốc đã mất đi 25% lượng khán giả. Tuy nhiên, nó vẫn là một chương trình thành công).

Được nhiều người xem như là nạn nhân của những công tố viên hăng hái thái quá, tai tiếng của Stewart có thể giúp bà thu hút khán giả. Thêm vào đó, cũng như Trump, bà ta có tính khí thất thường và thi thoảng lại kiêu căng ngạo mạn. Vấn đề là “Martha xấu tính”, người có thể thu hút fan hâm mộ của Trump khi thể hiện tính nghiêm khắc, lại mâu thuẫn với hình ảnh “Martha tốt bụng” bà ta dùng để kinh doanh bản thân, mà vô cùng thành công, như một vị quan tòa về thị hiếu và cung cách. Trong phiên bản The Apprentice của mình, vì quá tốt bụng nên người phụ nữ này đã không thể đạt được tỷ lệ người xem ở mức cao. Thay vì thông báo với người chơi bị loại rằng họ đã bị “sa thải”, bà ta lại nói họ “không phù hợp” và gửi thư chia buồn. “Tôi rất tiếc khi bạn là người đầu tiên phải ra đi”, bà viết cho thí sinh bị loại đầu tiên. “Không phải thất bại, mà đúng hơn là không hoàn toàn thành công”.

Đã quen với sự lừa lọc và những cơn thịnh nộ, người hâm mộ truyền hình thực tế không hề cảm động trước phiên bản The Apprentice của Martha Stewart. Lượng khán giả ban đầu của Stewart khá ít ỏi, chỉ chưa đầy bốn triệu người. Trump nhìn thấy lượng người xem của mình sụt giảm suốt hai mùa liền, điều này đã khiến tiền quảng cáo trên chương trình tụt xuống chỉ còn 350 ngàn đô la một phút, bằng một nửa so với mức giá của chương trình hàng đầu, American Idol. Nhưng ngay cả khi một số nhà phê bình truyền hình tuyên bố rằng khán giả xem đài đang cảm thấy chán ngấy thể loại truyền hình thực tế, Trump bày tỏ sự bất mãn của mình bằng một tập phụ. Trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh, ông cho biết: “Tôi chưa bao giờ cho rằng đó là một ý tưởng hay”, và phàn nàn rằng sự thất bại của Stewart đang gây ảnh hưởng đến chương trình của ông. Sau đó, người phụ nữ này tiết lộ mình có thể sẽ thay thế Trump trên chương trình của chính ông ta.

Khi chương trình bị ngừng, Stewart nói lời tạm biệt khán giả với tuyên bố rằng trải nghiệm này đã dạy cho bà biết “Tôi thật sự không thể bị hủy diệt”. Trong số các thí sinh xuất hiện trên chương trình của bà, có ba người sau đó đã quay lại với nghiệp truyền hình. Một trong số đó, Bethenny Frankel, trở thành ngôi sao trong Real Housewives of New York City (Tạm dịch: Những bà nội trợ đích thực ở Thành phố New York ), một chương trình thực tế thể hiện sự quá đáng và thái quá của một nhóm phụ nữ giàu đó. Frankel đã hái ra tiền nhờ tên tuổi của mình, phát hành sách và ra mắt một thương hiệu thức uống có cồn ít ca lo gọi là shinnygirl mà cuối cùng cô đã bán lại với giá 100 triệu đô la.

Sau khi phiên bản Apprentice của Martha Stewart chấm dứt, bà và Trump vẫn tiếp tục đấu khẩu trên báo chí, và mỗi người đều được quảng cáo miễn phí suốt nhiều tháng tranh cãi. Bà ta gọi những lời phê bình của Trump là “đầy ác ý và hấp tấp”. Trong một lá thư công khai, ông ta viết: “Diễn xuất của bà vô cùng tệ”, và ông nói rằng chương trình này là “một sai lầm của mọi người – nhất là NBC”, đài truyền hình đã thực hiện nó. Ông kết thư với lời đe dọa: “Tái bút: Hãy thận trọng, không thì tôi sẽ làm một chương trình ban ngày cho nhiều nhà đài, có lẽ với tên gọi ‘Phòng họp’, và phá hủy tỷ lệ xem đài xoàng xĩnh mà bà đang có!”. Về sau, Trump đề cập đến tuyên bố của Stewart rằng bà ta có thể đã thay thế ông và hỏi: “Tên ngốc nào lại nghĩ rằng bà sẽ sa thải người đàn ông đang có chương trình truyền hình xếp hạng nhất?”.

Khi tập cuối cùng của mùa đầu tiên lên sóng, The Apprentice là chương trình được đánh giá cao nhất trong suốt tuần đó. Nhưng nó chưa bao giờ là “số một” trong bất kỳ mùa nào. Mùa xuân năm 2004, khi The Apprentice lên đến đỉnh cao, tập cuối của bộ phim truyền hình Friends có lượng người xem nhiều gấp đôi. The Apprentice có tỷ lệ khán giả theo dõi khá tốt vào một số ngày, nhưng nó chưa bao giờ lên đến mức như Trump nói. Ông vẫn tiếp tục tuyên bố như vậy kể cả khi lượng khán giả đã giảm xuống còn 7,5 triệu người trong mùa thứ sáu, và ông ta yêu cầu ký giả của mình, Jim Dowd, quảng cáo The Apprentice như là chương trình được đánh giá cao nhất trên sóng truyền hình trong khi thực tế nó nằm ở vị trí 73. Ông này kể thêm rằng các phóng viên khác đã cười nhạo khi ông, theo chỉ thị của Trump, yêu cầu họ “đính chính” những bài báo không mô tả The Apprentice là chương trình hàng đầu trên ti vi.

Mặc dù The Apprentice chưa bao giờ thành công như lời Trump, nhưng ông ta vẫn duy trì chương trình bằng cách thay đổi diễn viên – những người con nay đã trưởng thành của ông, Ivanka và Donald cũng tham gia vào nhóm chuyên gia của chương trình – và sau đó ông cho phép nhà đài thay đổi tiền đề của chương trình, từ cuộc thi giữa các ứng viên đến dự tuyển trở thành cuộc đối đầu giữa những người nổi tiếng hạng thấp bao gồm, trong mùa đầu tiên, cầu thủ ném bóng mềm Jennie Finch và (giờ đây đã ly dị) Omarosa Manigault, người đã tận dụng danh tiếng của mình thành công đến mức các nhà sản xuất tin rằng cô ta sẽ thu hút khán giả. Những tổ chức từ thiện sẽ được 250 ngàn đô la tiền thưởng của giải nhất, và người tham dự sẽ nhận được sự chú ý của dư luận mà chính là danh tiếng, nhưng sẽ không có tiền.

Hầu như mỗi người nổi tiếng tham gia cuộc thi đều bày tỏ lòng cảm kích, ngoại trừ ảo thuật gia, người dẫn chương trình truyền hình và tác giả sách Penn Jillette, người đã miêu tả cuộc thi là “bọn người vụ lợi bám lấy [những thứ] ngu ngốc, nhạt nhẽo trước mặt Scrooge McDuck thời hiện đại để nổi danh”. Là một người làm truyền hình kỳ cựu, Jillette than phiền về hàng tiếng đồng hồ ghi hình trong khi “Donald Trump làm tất cả những gì ông ta muốn, mà phần lớn chỉ là làm ra vẻ biết tuốt với những kẻ nịnh bợ mình”. Jillette cũng đồng thời nhìn thấy đây là một chương trình hé lộ khao khát được chú ý đến mức tuyệt vọng, nếu không phải là một cách bệnh hoạn; mà thường chính là mặt tối của danh vọng. Như Jillette trả lời phỏng vấn: “Celebrity Apprentice (Tạm dịch: Người nổi tiếng tập sự) chân thật một cách khiến người khác rùng mình, như là sự chân thật của anh chàng thừa nhận mình là người phân biệt chủng tộc”.

***

Trong khi Donald Trump đang đuổi việc người khác trong căn phòng họp giả, giới báo chí kinh doanh lại đưa ra lời cảnh báo về những vấn đề ở sòng bài thực của ông, và giới kiểm toán viên thì đang thu thập dữ liệu để hỗ trợ công ty do mình chịu trách nhiệm.

Tháng 3 năm 2004, các kiểm toán viên tại Ernst & Young tuyên bố Trump Hotels và Casino Resorts có thể sẽ không còn khả năng duy trì “như một công ty đang hoạt động”. Với sự cạnh tranh khốc liệt đến từ những sòng bài mới hơn như Borgata, công ty này, với món nợ 1,8 tỷ đô la, đã lỗ 3,39 đô la trên mỗi cổ phiếu vào năm 2003. Cơ sở vật chất mới có thể giúp sòng bạc của Trump thu hút thêm nhiều con bạc, nhưng với 80% doanh thu được dùng để trả nợ, ban giám đốc điều hành không còn tiền để chi cho việc sửa sang. Điều đáng chú ý là trong suốt tám năm tồn tại, năm nào công ty của Trump cũng đều làm thua lỗ tiền của các nhà đầu tư.

Khi công ty Trump phá sản, chỉ vài tháng sau, tập cuối của mùa The Apprentice năm 2004, cổ phần của nó có giá 30 xu mỗi cổ phiếu. Cây bút chuyên về lĩnh vực tài chính David Pauly của tờ Bloomberg News đưa ra một lời đánh giá cay nghiệt: “Nếu Trump Hotels là một bài học, tất cả những gì mà Trump, 58 tuổi, có thể dạy người khác về quản lý chính là: Bán ra nhiều trái phiếu hơn mức mà bạn có thể chi trả, để cho đối thủ hạ gục, sống cuộc đời nhàn hạ của tổng giám đốc điều hành – và rồi phá sản”.

Với các cổ đông đã quá mệt mỏi, thỏa thuận phá sản yêu cầu những người nắm trái phiếu phải xóa khoản nợ 544 triệu đô la, và Trump đồng ý giảm số cổ phần sở hữu từ 47% xuống còn 30%. Tuy nhiên, ông vẫn là người đứng đầu công ty và được trả hai triệu đô la mỗi năm. Xét đến lời tuyên bố nói rằng tấm séc chia sẻ lợi nhuận đầu tiên của ông cho chương trình The Apprentice vượt qua con số mười triệu đô la, Trump không thấy có sự thay đổi nào trong lối sống của mình, và vì thế cũng chẳng có lý do gì để thừa nhận ông ta đã bị đánh bại bằng cách nào đó. Theo tiêu chuẩn lối sống của những người giàu có và nổi tiếng, ông là một thành công lớn, mặc dù, theo ghi nhận của David Segal từ tờ Washington Post: “Người chẳng biết gì về kinh doanh thì vô cùng ngưỡng mộ, còn những người quá rành rọt việc kinh doanh thì chẳng hề khâm phục ông ấy”.

Trump không cần đến những cái tên ở Phố Wall và các lãnh đạo doanh nghiệp. Họ không quan trọng khi nói đến quy mô khán giả của The Apprentice, và họ cũng chẳng phải là người bơm tiền vào máy đánh bài ở sòng bài của ông ta. Họ càng không mua vé đi học hỏi phương pháp của Trump ở Trung tâm hội nghị Los Angeles Convention Center.

***

Bài giảng quan trọng này được quảng cáo trên các bảng billboard khổng lồ và ở ghế chờ xe buýt vào đầu tháng 4 năm 2005. Trên đài phát thanh lẫn truyền hình, những nhà tổ chức sự kiện hứa hẹn: “Một cuối tuần có thể biến bạn thành triệu phú”. Bên cạnh bài phát biểu của Trump, chương trình còn có những bài giảng với nhan đề như Cách lười biếng để trở nên giàu có trong ngành bất động sản và Làm thế nào để "thay đổi nhanh" cục diện bất động sản ở Los Angeles mà không cần đến tiền bạc, uy tín, hay sự mạo hiểm. Các diễn giả khác góp mặt gồm có Russell Simmons, người giàu lên nhờ sản xuất bản thu âm nhạc rap, và người cho lời khuyên Tony Robbins.

Khi Trump xuất hiện ở trung tâm Los Angeles Convention Center và thu về khoản thù lao một triệu đô la, giá nhà ở trong khu vực đã tăng hơn gấp đôi, lên đến con số trung bình 550 ngàn đô la trong năm năm. Ở mức này, chỉ có 41% người dân ở khu vực thủ phủ Los Angeles mới đủ khả năng chi trả cho một ngôi nhà. Nhằm duy trì việc kinh doanh, một số chủ nợ đã bắt đầu cung cấp những khoản vay chỉ có lãi, cách này giúp giảm bớt khoản tiền trả hàng tháng cho người mua, nhưng lại kéo dài thời gian nợ. Những người cho vay thế chấp thận trọng hơn, vốn lo sợ bong bóng lạm phát bùng nổ, bắt đầu nâng mức lãi suất cho các khoản vay thông thường.

Tháng 4 năm 2005, bất kỳ ai ở Los Angeles nghe theo lời khuyên của Trump và đầu tư vào lĩnh vực địa ốc ở địa phương ắt hẳn đều được khuyên bán hoặc “đẩy” khối bất động sản của mình đi càng nhanh càng tốt. Trong khoảng một năm, đợt tăng giá sẽ chấm dứt, và giá cả bất động sản, ngoại trừ những khối đắt đỏ nhất, sẽ lao thẳng xuống dốc. Khi đợt khủng hoảng địa ốc chuyển đến các bang khác, tỷ lệ tịch thu tài sản trên toàn quốc đã tăng gấp đôi, và hàng triệu người đã bị đuổi khỏi nhà. Ở California, Nevada và Florida, các dự án phát triển nhà đất khởi công trong giai đoạn bùng nổ bắt đầu trông như những thị trấn ma khi người mua dần biến mất, còn người xây thì bịt kín cửa sổ và cửa ra vào. Trump lãnh tiền mặt một triệu đô la thù lao từ bài giảng ở Los Angeles và hai khoản khác khi chia sẻ cùng thông điệp đó ở Chicago và New York. Năm 2006, sau khi sự trượt giá bắt đầu, ông ta lại xuất bản thêm một cuốn sách làm giàu khác. Lần này ông đồng tác giả với Robert Kiyosaki, người đã phát hành 15 cuốn sách tư vấn tài chính trước đó. Nổi tiếng với bộ sách Rich Dad Poor Dad, Kiyosaki cũng kinh doanh hội thảo phục vụ công chúng. Cuối cùng, một trong những công ty của ông này, Rich Global LLC, bị phá sản sau khi một phiên tòa ra lệnh cho công ty phải trả 23,6 triệu đô la cho chủ nợ.

Cuốn sách Trump xuất bản cùng với Kiyosaki, nhan đề Why We Want You to Be Rich, không phải là một phần trong công việc chính của Trump, mà theo lời nhấn mạnh của ông, ông vẫn là nhà đầu tư phát triển/chủ thầu xây dựng. Tuy nhiên, trong số 400 người Mỹ nằm trong danh sách “giàu nhất” năm 2005 của Forbes, chỉ có một mình Trump là đi giảng bài kiếm tiền, bán sách phát triển bản thân và xuất hiện trên chương trình truyền hình. Tại sao một người đàn ông giàu thứ 83 ở Hoa Kỳ lại làm những việc như thế là một trong những câu hỏi tạo động lực cho cây bút Timothy O’Brien thực hiện nghiên cứu về Trump cho cuốn sách TrumpNation của mình. Là ký giả của tờ The New Yorks Times, O’Brien từng nằm trong số những người đầu tiên báo hiệu rằng Thành phố Atlantic đang sắp sửa chứng kiến một đợt phá sản khác của Trump. Nhưng mặc cho các bài báo của O’Brien, vốn đưa ra những tuyên bố nói rằng các sòng bài của Trump không hề thu về lợi nhuận suốt gần một thập kỷ, Trump đã chiêu đãi O’Brien ở văn phòng và cả nhà riêng, và thậm chí còn đưa ông này đi vòng quanh Nam Florida, giải thích rằng nếu không vì thích cuốn sách của O’Brien, ông ta đã có thể khiến cây bút này mất danh dự trước giới báo chí như thế nào.

O’Brien ghi chú gần cuối cuốn sách rằng Trump đã giải thích cách mà ông ta tạo dựng danh tiếng, điều cho phép ông đưa ra những tuyên bố lạ lùng và rồi khiến nó lan truyền khắp nơi. Ông luôn là một đề tài hấp dẫn, nhất là với những ký giả và biên tập viên không bận tâm đến việc kiểm chứng thông tin, và ông đã dành không biết bao nhiêu giờ đồng hồ để giữ cho tên tuổi mình luôn xuất hiện trên báo. Cung cấp cho nhiều phóng viên những câu chuyện lý thú, dù cho một số đã làm ô danh mình, Trump tích trữ những ân huệ mà ông có thể nhận lại. Biết chắc rằng khuynh hướng đồng tính sẽ ảnh hưởng xấu đến thanh danh người phóng viên, Trump hình dung mình sẽ nói với cánh nhà báo: “Anh ta [O’Brien] thích đàn ông”. Sau đó, nâng hành vi lên tầm tội ác, ông ta nói thêm: “Anh ấy thích mấy cậu bé”. Báo cáo mô tả của O’Brien về lời đe dọa ẩn ý và xúc phạm của Trump, có trích dẫn thêm những câu nói khác của ông: “Ôi, khốn khiếp, tôi có thể nói điều đó. Không ai khác có thể đâu… Tôi là người duy nhất có thể phản công trong một trận ngang tài ngang sức”.

Cuối cùng, khi cuốn sách ra mắt, một trong các luật sư của Trump đã viết thư cho nhà xuất bản, Warner Books, yêu cầu thu hồi cuốn sách khỏi nhà sách. Người này cũng đòi hỏi một lời xin lỗi đồng thời nhà xuất bản phải rút lại lời nói vì TrumpNation “có chứa những ý kiến hoàn toàn sai lầm, ảnh hưởng đến danh dự, công việc kinh doanh và gia đình của ông Trump”. Nhà xuất bản đứng sau O’Brien, và luật sư của Trump đã gửi đơn kiện lên tòa án bang New Jersey, khẳng định thân chủ Trump của mình đã thiệt hại lên đến năm tỷ đô la bởi vì O’Brien đã viết rằng Trump “còn xa lắm mới là một tỷ phú”, và “giá trị tài sản ròng của ông ta nằm đâu đó trong khoảng từ 150 đến 250 triệu đô la”. O’Brien cũng cho biết khi ông đề cập đến những ước đoán này với Trump, Trump đã gạt đi cả thông tin lẫn nguồn tin. “Anh cứ việc đi nói chuyện với mấy gã ganh ghét tôi mà ở nhà có mấy bà vợ nặng 400 cân⁴³ , nhưng mà những tay thật sự quen biết tôi đều biết tôi là một ông chủ thầu khoán tài giỏi”.

Khi ước tính sự giàu có của Trump và tuyên bố nó ít hơn nhiều so với những gì ông nói, vốn lên đến con số chín tỷ đô la, O’Brien đã chạm đến một vấn đề nhạy cảm. Nhưng bằng việc phản hồi quá hung hăng, Trump đã đặt chân vào một đấu trường mà ông không thể kiểm soát. Ông ta giành phần thắng ở hiệp đầu tiên, khi thẩm phán xét xử ra phán quyết rằng O’Brien phải tiết lộ nguồn tin của mình (Phía luật sư của Trump nói rằng một khi được kể tên, những người này cũng sẽ được bổ sung vào danh sách bị cáo của vụ kiện). Sau đó, một phiên tòa kháng cáo đã lật ngược quyết định và thấy rằng O’Brien được bảo vệ theo Luật bổ sung Hiến pháp Hoa Kỳ lần thứ nhất. Trump đã có thể từ bỏ vụ kiện và tránh được rủi ro mà nó có thể gây ra cho ông: lời khai trước tòa. Ông đã chọn tiếp tục theo đuổi vụ việc đến cùng.

Tháng 12 năm 2007, Trump có mặt ở văn phòng luật số 1633 Broadway, chỉ cách Trump Tower vài tòa nhà. Đi cùng ông là ba luật sư New York và một người đến từ New Jersey. Đại diện cho O’Brien và Warner Books là bảy luật sư, bao gồm cả Andrew J. Ceresney và Mary Jo White. Trước khi hành nghề tư nhân, Ceresney đã từng là một công tố viên liên bang. Còn White là nữ luật sư Hoa Kỳ đầu tiên ở Thành phố New York và là người truy tố tên cướp John Gotti lẫn những kẻ đánh bom đã tấn công tòa nhà World Trade Center vào năm 1993.

Trong lời khai của mình, Trump dẫn lại lời người khác, trong đó có một giám đốc điều hành trong công ty ông, một luật sư bên ngoài, và hai đồng nghiệp cũ của O’Brien, nhằm ám chỉ cây bút này là một “gã điên” và “một người kiêu căng, thô lỗ, không thừa nhận những gì người khác nói với mình”. Trump nói O’Brien không quan tâm đến những văn kiện được đưa ra bởi vì ông này đang mải mê tán tỉnh vị giám đốc điều hành của Trump, người đang có mặt ở gần đó. Trump cho biết: “Anh ta đang cố gắng lên giường với Michelle Lokey”.

Hết lần này đến lần khác, Trump đề cập đến nhân cách của O’Brien, gọi người kia là “tên xấu xa”, “một kẻ cực kỳ bệnh hoạn” và “một gã điên đang cố gắng hủy hoại đời tôi”. Ông ta nhắc đi nhắc lại vấn đề với cô Lokey – “Anh ta quấy rối tình dục cô ấy” – và ngụ ý rằng O’Brien cũng đã quấy rối những người phụ nữ khác. Trump kể một câu chuyện vặt về việc O’Brien yêu cầu ông ký tên vào sách để tặng mẹ mình. Khi biết tin mẹ O’Brien đã mất cách đây nhiều năm, ông ta cho rằng yêu cầu đó có lẽ là dành cho một ai khác. Sau khi các luật sư bào chữa bật cho Trump nghe đoạn băng ghi âm mà trong đó ông ta dọa sẽ nói với báo chí rằng O’Brien đã “từng bị kiện vì tội quấy rối tình dục, anh ta đã từng thế này, thế kia”, Trump đồng ý rằng mình chỉ “ăn miếng trả miếng”.

Người chất vấn Trump đưa ra những giải trình trên báo chí mà đã được công bố từ lâu trước khi TrumpNation xuất bản, trong đó người ta nghi ngờ những tuyên bố về giá trị tài sản đến từ miệng ông ta. Khi đối mặt với năm bài báo được xuất bản khắp cả nước, mỗi bài đều đưa ra ý kiến như O’Brien, Trump nhắc cho các luật sư nhớ rằng ông ta đã chia sẻ vô số thông tin tài chính cũng như dành rất nhiều thời gian cho O’Brien. Những người khác không hề được quan tâm chú ý đến mức này. Dường như, theo lời khai, Trump cảm thấy bản thân bị phản bội vì cây bút không chấp nhận những gì mình nghe thấy. Thêm vào đó, Trump đã rất nhạy bén nhận ra rằng một cuốn sách như TrumpNation sau này sẽ trở thành “hồ sơ lưu trữ” khi những bài viết riêng lẻ trên tạp chí và báo trôi tuột khỏi tâm trí người đọc.

Sự lộn xộn xoay quanh ước đoán về sự giàu có của Trump rõ rành rành khi nhiều ấn phẩm cùng những đoạn hội thoại ghi âm khác nhau được trình ra nhằm cho thấy Trump và các bên liên quan đã tự mình đưa ra đánh giá trong khoảng từ ba đến chín tỷ đô la. Ông ta giải thích độ dao động lớn là do điều kiện thị trường, và cảm giác của ông về giá trị tên tuổi mình. Sự định giá thương hiệu này – mà ông ta ước tính đáng giá khoảng sáu tỷ đô la – có thể phụ thuộc, theo lời Trump, vào “cảm xúc của chính tôi về bản thân mình. Nó có thể thay đổi khi có ai đó viết một bài báo ác ý như O’Brien. Ý tôi là, khi đọc bài báo đó tôi không còn cảm thấy tuyệt vời về bản thân mình nữa. Lẽ ra tôi phải nói sau khi đọc xong bài báo đó, lẽ ra tôi phải nói rằng nó đã làm tôi tổn thương tâm lý”.

Đây là cốt lõi của vấn đề, những phân tích của truyền thông về giá trị tài sản đã ảnh hưởng đến cảm giác hạnh phúc của Donald Trump, và sự hoài nghi của O’Brien – trong sách và những bản tin dựa theo đó – đã làm tổn thương Trump. Dường như ông ta cũng cảm thấy bị xúc phạm với lời ám chỉ mình là người cực đoan trong việc tự lăng-xê. Khi được hỏi liệu mình có nói quá không, ông trả lời: “Tôi nghĩ mọi người đều như thế. Ai mà không chứ?”. Lặp lại lời Norman Vincent Peale, ông nói thêm: “Tôi muốn mình lạc quan hết mức có thể đối với tài sản của bản thân”. Ông ta giải thích rằng mình có khuynh hướng nhìn vào mặt tích cực của vấn đề đến mức khi đề cập đến tỷ lệ phần trăm lợi tức trong dự án phát triển nhà ga đường sắt ở Bờ Tây, ông đã thổi phồng con số 30% lên 50%. Lý do vì sao ư? Bởi vì “nếu chủ sở hữu 70% bỏ ra toàn bộ số tiền, tôi thật sự nắm trong tay hơn 30%. Và theo quan điểm đó, tôi luôn cảm thấy mình có 50%”.

Không một nhân viên kế toán hay luật sư lành nghề nào khi xem xét một thỏa thuận hợp tác lại đồng ý rằng 30% cổ phần thì bằng với 50%. Nhưng có vẻ như Trump hoàn toàn thành thật khi đưa ra lý lẽ này. Ông ta cho rằng mình sở hữu số cổ phần tương đương với 50% và đòi hỏi người khác phải chấp nhận quan điểm này của mình. Khi nói mình không nhớ rõ chi tiết nhiều dự án khác nhau, bao gồm cả một dự án ở Waikiki mà ông nắm trong tay 100% cổ phần, ông đã thuyết phục mọi người với phát biểu: “Tôi tin rằng mình sở hữu nó. Tôi có rất nhiều công ty”. Ở đây, ông ta tạo ra ấn tượng rất giống bố mình, người từng giải thích cho các điều tra viên của bang nhiều thập kỷ trước như sau: “Tôi có tới 43 doanh nghiệp mà trong đó tôi là cổ đông duy nhất. Đôi khi mấy chuyện này cứ trôi khỏi đầu óc tôi”.

Điểm khác biệt trong năm 2007 chính là các luật sư bào chữa có đầy đủ văn kiện để kiểm tra tính xác thực những tuyên bố của Trump. Họ trình ra bản hợp đồng bao quát toàn bộ mối liên hệ của Trump với khối bất động sản Waikiki, trong đó chỉ ra ông ta đã cấp phép cho khách sạn sử dụng tên mình và quản lý nó thay vì thu phí, nhưng không hề nắm giữ cổ phần. Tuy nhiên, trong tâm tưởng của ông, đó “thật là một thỏa thuận bản quyền rõ ràng đến mức tạo nên quyền sở hữu”.

Khi lời khai được tòa án công khai, biên tập viên của tờ The Wall Street Journal đã đưa nó lên trang nhất tờ báo. Kèm theo là đánh giá của Ngân hàng Deutsche về giá trị tài sản của Trump. Ngân hàng đã đưa ra con số 788 triệu đô la. Bài viết còn có thêm cuộc trao đổi giữa Trump và luật sư Andrew Ceresney về sân gôn mà Trump đã mua lại và kinh doanh ở Bedminster, New Jersey (Trump đã gia nhập lĩnh vực gôn vào năm 1999, với dự án phát triển bản thiết kế quy hoạch ở Tây Palm Beach). Sau khi Trump đưa ra những báo cáo cho thấy năm 2005, sân gôn Bedminster đã thua lỗ 4,6 triệu đô la khi hoạt động, Ceresney hỏi Trump liệu ông ta có đánh giá lại sự đầu tư của mình không. Ông đáp rằng ông tin sau cùng mình sẽ kiếm được 120 triệu đô la với sân gôn này.

Phía O’Brien tranh luận rằng Trump đã không chứng tỏ được cuốn sách khiến ông ta mất tiền và không thể cho thấy anh nhà báo đã hành động ác ý, đây là yêu cầu bắt buộc để chứng minh một phóng viên đã bôi nhọ người của công chúng. Thẩm phán đồng tình, và giải tán phiên tòa. Lúc nào cũng hiếu chiến, Trump hứa hẹn sẽ chiến đấu đến cùng bằng cách kháng cáo, tuyên bố O’Brien có tội “gây thiệt hại vì bất cẩn, thiếu chuyên nghiệp, và thiên vị”. Cây bút và nhà xuất bản, vốn có khả năng chi một khoản tiền bào chữa nhiều hơn doanh thu bán sách, đều dùng chữ “hài lòng” khi trả lời câu hỏi về quyết định của quan tòa. Phía luật sư của Trump hô hào về việc tiếp tục theo đuổi vụ kiện nhưng rồi cũng từ bỏ. Thân chủ của họ, người sử dụng những vụ kiện tụng nhằm chứng tỏ mình luôn sẵn sàng đứng lên bảo vệ bản thân, đã chuyển sang một mối hiềm khích mới thậm chí còn công khai hơn, giúp ông ta lại càng được dư luận chú ý nhiều hơn.

***

Cuộc tranh luận bắt đầu khi Rosie O’Donnell, một người làm trong giới giải trí từng tham dự lễ cưới của Trump và Maples, gọi ông là “gã bán hàng bịp bợm” trên chương trình trò chuyện phát sóng toàn quốc The View, mà bà này đồng dẫn chương trình. Hoa hậu nước Mỹ, Tara Conner, từng là cựu người mẫu áo tắm, đã gặp rắc rối với ma túy và rượu bia. Trump, người sở hữu cuộc thi Hoa hậu nước Mỹ, đã rất công khai trao cho Tara Conner “cơ hội thứ hai” khi cô nàng thông báo mình sẽ vào trung tâm cai nghiện. Những người khác đã chỉ trích Trump khi tìm cách thu hút sự chú ý của dư luận trong trường hợp này, nhưng O’Donnell đã làm điều đó trước một đám đông khán giả khổng lồ. “Ông ấy là chuyên gia đạo đức”, O’Donnell phát biểu, sau khi hất tóc qua một bên để chế giễu kiểu tóc của Trump. “Bỏ người vợ đầu – ngoại tình. Bỏ người vợ thứ hai – vẫn ngoại tình… Nhưng ông ấy là chiếc la bàn định hướng đạo đức cho những thanh niên ở tuổi đôi mươi của nước Mỹ. Donald, hãy ngồi xuống và xoay một vòng nào, ông bạn của tôi!”.

Trump đáp trả bằng cách nói với tờ People rằng O’Donnell là một “kẻ bại trận” và hứa sẽ kiện bà ta ra tòa: “Tôi rất mong chờ được lấy thật nhiều tiền từ túi của Rosie bé bỏng béo ú đáng yêu”. Trong bài phỏng vấn với New York Daily News, ông ta cho biết: “Khi xem đoạn phim, tôi đã nói ‘Bà nên cẩn thận, không thì tôi sẽ cử bạn mình cướp bạn gái của bà đấy!’. Tôi nghĩ việc cướp bạn gái của bà ấy sẽ dễ lắm, với ngoại hình của Rosie như vậy” (Một trong số ít những người nổi tiếng công khai đồng tính, O’Donnell và người yêu, Kelli Carpenter, đã duy trì một mái ấm với bốn đứa con).

Xem bản thân là bên bị hại, Trump giữ đúng lối xử sự “trả đòn mạnh hơn gấp mười lần” mỗi khi cảm thấy bị công kích. Ông ám chỉ O’Donnell muốn có quan hệ tình cảm với cô Conner và đưa tin rằng Barbara Walters, một thành viên khác của nhóm người nói chuyện trên The View, “không thể chịu nổi Rosie O’Donnell”. Ông ta nói O’Donnell sẽ gây thiệt hại cho chương trình mà Walters đã gầy dựng, và phàn nàn: “Tôi đáng giá hàng tỷ đô la, và tôi phải nghe cái mụ béo nhếch nhác này sao?”.

Trên thực tế, lượng khán giả của The View đã tăng 13% kể từ khi O’Donnell mang đến buổi trò chuyện phong cách bộc trực của mình, vốn hoàn toàn khác với Trump. Mặc dù nói rằng mình sẽ không tiếp tục cuộc cãi vã vặt vãnh này, nhưng bà ta đã không thể cưỡng lại. Sau khi Trump gọi người phụ nữ này là “kẻ thua cuộc mặt lạnh”, bà ta đăng một thông báo trên trang web của mình, tuyên bố: “Hoàng đế không có quần áo”, và phát biểu: “Cái gã chải tóc để che chỗ hói đã nổi cơn tam bành”. Thế là hiềm khích lại tiếp diễn. Barbara Walters cảm thấy mình phải lên tiếng tuyên bố bà chưa bao giờ than phiền về O’Donnell và rất mừng vì đã mời người phụ nữ ấy. Viện Gallup đã vào cuộc với bảng thăm dò ý kiến hàng ngàn người Mỹ, họ được yêu cầu lựa chọn bên mình thích. Kết quả là 41 – 28, Trump đã giành chiến thắng.

Ít lâu sau, Ivana giải thích với báo chí rằng mọi việc chỉ nhằm thu hút sự chú ý của dư luận, và cuộc chiến kết thúc mà không dính dáng đến bất kỳ luật sư hay thẩm phán nào. Với Rosie góp mặt trên chương trình, tỷ lệ người theo dõi The View vẫn duy trì ở mức cao. Trump lại không có được thành quả tương tự. The Apprentice phát sóng trở lại khi cuộc cãi vã đang diễn ra. Lượng khán giả của ông ta giảm đi 600 ngàn người so với tập mở màn trước đó.

Hai năm sau, cuộc thi Hoa hậu nước Mỹ lại gây ra tranh cãi hơn nữa với Trump khi những tấm ảnh bán thỏa thân của Hoa hậu California, Carrie Prejean lan truyền trên mạng. Tháng 5 năm 2009, Trump đứng sau lưng Prejean, tuyên bố: “Chúng tôi đã cẩn thận kiểm tra lại những bức ảnh… Chúng tôi quyết định những bức ảnh này là có thể chấp nhận. Một số tuy có hơi khiêu gợi, nhưng chúng ta đang ở thế kỷ XXI”. Nhiều tuần sau, Trump đã loại Prejean, với lý do cô này đã không thực hiện một số nghĩa vụ nhất định.

Tháng 11 năm 2009, Prejean xuất bản vội một cuốn sách, trong đó tuyên bố Trump đã điểm lại các thí sinh trong cuộc thi Hoa hậu nước Mỹ nhằm loại những người mà ông ta cảm thấy không quyến rũ bằng những người khác. Cô viết rằng nhiều cô gái cảm thấy hành động này “thật nhục nhã” và đã bật khóc khi nhận ra, lúc Trump chia nhóm thí sinh ra làm hai, mình đã thua trước khi cuộc thi bắt đầu. “Ngay cả những người được chọn cũng không cảm thấy thoải mái về việc này – cứ như thể chúng tôi đã bị lột trần trụi”, cô ta viết. Trump phủ nhận cuộc kiểm duyệt thí sinh như Prejean mô tả, và lời buộc tội của cô nàng nhanh chóng chìm xuống khi báo chí đưa tin rằng ban tổ chức của cuộc thi đã phát hiện ra Prejean từng thực hiện một đoạn phim không che khi còn trẻ. Vụ bê bối “băng sex” đã trở nên bắt buộc với những người nổi tiếng đến mức, trong một số trường hợp, dường như những người dính vào đã sắp đặt để mình bị quay phim và bị lộ nhằm mục đích trở nên nổi tiếng hơn. Trong trường hợp của Prejean, đoạn phim lại mang ý nghĩa tượng trưng cho thái độ đạo đức giả hơn, và cô nàng nhanh chóng dàn xếp ổn thỏa cuộc chiến pháp lý mà mình đã khơi mào với ban tổ chức của cuộc thi sắc đẹp, những người đã chi trả cho cuộc phẫu thuật nâng ngực của cô ta và bây giờ muốn lấy lại tiền.

14
“Nét quyến rũ của tôi”

TÔI ĐÃ CỰC KỲ THÀNH CÔNG VÀ NGƯỜI TA BẮT ĐẦU THẤY RẰNG TÔI CÒN THÀNH CÔNG HƠN HỌ TƯỞNG.

NGƯỜI TA ĐANG DẦN PHÁT HIỆN RA ĐIỀU ĐÓ. THÀNH CÔNG HƠN GẤP NHIỀU LẦN. TÔI ĐOÁN BẠN KHÔNG THEO DÕI LĨNH VỰC KINH TẾ HAY TÀI CHÍNH, NHƯNG MÀ TÔI GIÀU HƠN NHIỀU SO VỚI NHỮNG GÌ NGƯỜI KHÁC BIẾT.

- DONALD TRUMP

Với chiều cao 5 feet 11⁴⁴ , Melania Knauss đủ mảnh khảnh để đáp ứng tiêu chuẩn hiện đại của nghề người mẫu thời trang, tức là ba người như cô cùng bước lên cân thì sẽ không vượt quá con số 400 pound⁴⁵ .

Là người nhập cư đến từ Slovenia, Knauss lần đầu xuất hiện trước công chúng với tư cách người tình của Trump vào năm 1998, khi ông vẫn chưa hoàn toàn ly hôn Marla Maples. Knauss khi đó 28 tuổi. Còn Trump thì 52. Hai người có mặt tại buổi dạ tiệc đánh dấu sự hoàn thành quá trình nâng cấp nhà ga Grand Central Terminal. Một tháng sau, tờ Daily News đưa tin Knauss – “nàng người mẫu mới nhất của Donald Trump” – đã được thuê đóng quảng cáo xe BMW.

Về sắc đẹp, Knauss cũng có thể sánh ngang với các quý bà Trump trước, nhưng về cơ bản, cô nàng vô cùng khác biệt. Nàng ta không quá quan tâm đến việc trở thành “cộng sự” của Trump bên ngoài cuộc hôn nhân. Ivana đã điều hành Khách sạn Plaza. Marla thì hy vọng mình có thể thúc đẩy người đàn ông này tham gia các hoạt động từ thiện tích cực mà cô sẽ trực tiếp hỗ trợ. Knauss chẳng hề có những tham vọng đó. Như một người bạn của cô cho biết: “Melania chưa bao giờ nghĩ ‘Donald có thể làm gì cho bạn’, mà là ‘Bạn có thể làm gì cho Donald’”.

Vào ngày hai người đính hôn, Donald trao cho Melania chiếc nhẫn trị giá 1,5 triệu đô la, mà ông ta mua chỉ với nửa giá bởi vì người thợ kim hoàn, Graff, hiểu được giá trị quảng cáo khi bán kim cương cho Trump. Hôn lễ được tổ chức vào ngày 22 tháng 1 năm 2005, năm thứ bảy cặp đôi ở bên nhau. Trong số 350 khách mời đến tham dự buổi lễ tại nhà thờ Palm Beach và tiệc chiêu đãi ở Mar-a-Lago, có rất nhiều quan chức cũng như người nổi tiếng đương thời và ngày trước, bao gồm Hillary Clinton, Oprah Winfrey, Shaquille O’Neal và Rudy Giuliani. Một nhân viên báo chí, và người đàn ông làm trắng răng cho chú rể, cũng đến dự.

Theo Tina Brown, vốn là một người nổi tiếng, ít nhất có vài vị khách đến dự với hy vọng được chứng kiến sự “quá lố” đặc trưng của Trump. Ngoại trừ đồ trang trí đặt trên bàn tiếp tân – những cây nến cao 6 feet(3) có hoa quấn quanh – những thứ còn lại đều khiến họ thất vọng. Trump: Đám cưới III nhìn chung là một sự kiện thanh lịch. Ông ta thậm chí còn từ chối lời mời phát sóng sự kiện trên ti-vi.

Sau khi kết hôn, Melania Trump vẫn tiếp tục vài hoạt động người mẫu, và dành trọn thời gian và sự quan tâm cho cậu con trai, ra đời năm 2006 và được đặt tên là Barron William. Tên của cậu bé gợi nhớ đến “John Baron”, người mà Trump đã “chế” ra để nói một số điều nhất định với báo chí, và quý ngài William Barron Hilton nổi tiếng, người mà Trump từng mô tả là sản phẩm của Câu lạc bộ Tinh trùng May mắn. Trong nhiều năm kể từ khi Trump đưa ra đánh giá này, của cải do Hilton nắm giữ đã tăng lên đến 2.800 khách sạn trị giá 26 tỷ đô la. Ông này cũng đã giành được sự quý mến của Trump.

Theo nhiều cách, có thể xem Hilton là một phiên bản trầm lặng và thành công hơn của Donald Trump. Cũng như Trump, ông này đã mua lại một khối bất động sản cột mốc quan trọng từ Penn Central với giá cạnh tranh. 35 triệu đô la vốn đầu tư của Hilton vào Waldorf-Astoria một ngày nào đó sẽ có giá trị một tỷ đô la. Giống Trump, Hilton cũng tham gia vào hoạt động kinh doanh sòng bài, dù ông không phá sản cái nào. Hilton đã phát triển mạnh với một chiến lược tài chính thận trọng. Chẳng hạn, đầu thập niên 1970, công ty của ông tham gia vào nhiều thỏa thuận khác nhau mà đã đưa tên tuổi và sự quản lý của Hilton đến làm việc cho các nhà đầu tư sở hữu khách sạn. Trump cũng đi theo một chiến lược tương tự, nhưng đã vượt khỏi lĩnh vực khách sạn để đưa tên mình lên đủ loại sản phẩm và dịch vụ khác nhau.

Trong mười năm đầu của thế kỷ XXI, người Mỹ sẽ mua nhà bằng khoản vay của Trump, ăn bít-tết của Trump, và đặt tour du lịch trên một trang web gọi là Web.taisachnhanh.cloud. Với những người trung thành đích thực, Trump cung cấp Đại học Trump, mà các tài liệu quảng cáo hứa hẹn “sẽ mang đến trải nghiệm, kiến thức, và sự uyên bác của chính Donald Trump”. Các hoạt động trong lĩnh vực cho vay thế chấp, bít-tết, và du lịch đều chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, nhưng sau khi thành lập vào năm 2005, Đại học Trump (Trump U) vẫn đứng vững suốt nhiều năm. Sinh viên trả tiền để có thể truy cập vào một trang web mà ở đó, họ có thể xem những đoạn phim và đọc các bài viết về nhiều chủ đề như nghệ thuật bán hàng và cách đương đầu với thất bại. Họ cũng có thể biết được suy nghĩ của Trump về ca sĩ nhạc pop Britney Spears, người mà theo lời ông “đang trong tình trạng khá tệ. Khoảng bốn năm trước cô ấy từng biểu diễn ở Trump Taj Mahal và lúc đó cô ấy thật tuyệt. Giờ đây dường như mọi thứ đang dần tuột khỏi tầm tay cô ấy. Britney, đừng để điều đó xảy ra. Đừng để mọi thứ tuột khỏi tay cô. Hãy ngẩng cao đầu và lấy lại phong độ”.

Những đề xuất của Trump U khác biệt khá nhiều về giá cả cũng như nội dung, và có các “hoạt động ngoại khóa” liên quan đến những môn như “duy trì sự giàu có” và “tài chính sáng tạo” với số tiền 5.000 đô la mỗi em. Sinh viên cũng có thể trả tiền để được giảng dạy một-một với cố vấn của Trump U và thậm chí là cả chương trình Gold Elite, bao gồm khóa cố vấn cộng thêm năm chuyến ngoại khóa – tổng trị giá lên đến 50 ngàn đô la – chỉ với 34.995 đô la.

Mặc dù không thường xuyên đích thân lên lớp, nhưng khuôn mặt Trump đã xuất hiện trên bìa sách Nhập môn Trump, vốn được phát ra như giáo trình hàng đầu cho sinh viên và tên của ông có mặt trên mọi tờ giấy trong tầm mắt. Tại một buổi hội thảo, căn phòng được trang trí với tấm bảng giấy hình Trump trong bộ vest sang trọng với kích cỡ bằng người thật, và sinh viên được khuyến khích chụp ảnh với nó. Đó là điều tuyệt vời thứ hai xếp sau việc chụp ảnh với người đàn ông bằng xương bằng thịt.

Trump U không được đưa tin nhiều trên báo chí vào những ngày đầu thành lập, nhưng năm 2008, tờ Tampa Bay Times đăng tin về buổi diễn thuyết miễn phí của giảng viên James Harris ở Florida – “Những nhân tố chưa được biết đến của thị trường bất động sản đã tạo ra một CƠN BÃO HOÀN HẢO đầy những cơ hội lợi nhuận!” (Trên thực tế, giá cả địa ốc ở Tampa lúc đó đang tuột dốc và sẽ chạm đáy vào bốn năm nữa). Trong phòng khiêu vũ của Khách sạn Marriott, Harris đã đưa ra minh chứng cá nhân về cách mà ngành kinh doanh bất động sản đã biến ông từ một thanh niên ngủ bờ ngủ bụi trong ga điện ngầm ở Thành phố New York thành một người đàn ông thành đạt.

Mặc cho tiềm năng kích thích của CƠN BÃO HOÀN HẢO, Harris đã khuyên các sinh viên mua với giá rẻ và bán lại với giá cao, làm hài lòng bản thân với những thành tựu khiêm tốn. Vào cuối buổi nói chuyện, ông cho biết mình chỉ có thể chia sẻ bấy nhiêu thông tin trong một buổi như thế này, rồi giải thích rằng sắp tới Trump U sẽ tổ chức chuỗi hội thảo ba ngày với mức giá 1.495 đô la.

“Có ba kiểu người”, Harris nói với các em sinh viên. “Những người hành động để sự việc xảy ra, những người chờ đợi cho sự việc xảy ra và những người tự hỏi ‘Chuyện gì đã xảy ra?’ Các bạn là kiểu người nào?”. Ông ta cũng nói thêm: “Có những người sẽ- trở-thành và những người muốn-trở-thành. Tôi muốn trao đổi với những bạn sẽ-trở-thành khi chúng ta kết thúc”.

Hai năm sau lần xuất hiện trên Tampa Bay Times, tờ Daily News ở New York đưa tin về những đơn khiếu nại của sinh viên Trump U khắp nước. Năm 2010, một nhóm sinh viên đã đệ đơn kiện Trump và Trump U lên Tòa án California. Tổng chưởng lý ở sáu bang báo cáo rằng họ cũng nhận được những lời khiếu nại về công ty. Trong số đó có bảy sinh viên nói rằng họ bị ép phải sử dụng hết toàn bộ tín dụng có trong thẻ ngân hàng để chi trả cho các đề nghị của Đại học Trump. Số khác khiếu nại về những đợt thực tập và mối quan hệ với những người có quyền thế do nhà trường hứa hẹn nhưng không bao giờ trở thành hiện thực. Cùng năm đó, dưới áp lực của Nhà nước New York, mà yêu cầu giấy chứng nhận đối với bất kỳ cơ quan nào tự nhận là “đại học” trước người dân của bang, Trump U đã đổi tên thành Trump Entrepreneur Initiative⁴⁶ .

Trước tòa, Trump và Trump U phủ nhận mọi cáo buộc và bào chữa hùng hồn. Khi đưa ra bình luận trước công chúng về cuộc tranh luận, Trump nhấn mạnh đến số người tham dự nói rằng họ đã có một trải nghiệm thú vị – ông ta cho biết số này chiếm 98% – và ông cũng phát biểu với tờ Daily News: “Có rất nhiều người vào học Harvard và đạt thành tích tệ, và cũng có rất nhiều người vào Đại học Trump và đạt thành tích tốt”.

Vào mùa hè năm 2013, Tổng chưởng lý New York là Eric Schneiderman đã kiện Trump và Trump U 40 triệu đô la, cáo buộc đại học này đã lừa gạt sinh viên. Hồ sơ tòa án đã cáo buộc một số hành vi lừa lọc, bao gồm tuyên bố rằng sinh viên tương lai sẽ được đào tạo với các “chuyên gia” bất động sản thành đạt do chính Donald Trump “tuyển chọn”. Trên thực tế, Schneiderman cho biết, không một giảng viên nào được “tuyển chọn” và một vài người thực chất là doanh nhân địa ốc phá sản. Phát biểu trước báo chí, Schneiderman nói: “Ông Trump đã lợi dụng thân thế nổi tiếng của mình và đích thân xuất hiện trên các quảng cáo hứa hẹn những lời dối trá nhằm thuyết phục người khác bỏ ra hàng chục ngàn đô la, vốn nằm ngoài khả năng của họ, cho những bài học họ không bao giờ nhận được”.

Trong số giấy tờ tòa án có một văn bản của Đại học Trump chuẩn bị cho cán bộ của trường ở Texas, mà đóng vai trò như là cẩm nang chiến lược. Theo tờ Atlantic Monthly đưa tin, văn bản này khuyến khích họ tận dụng những bài giảng miễn phí nhằm “Bán, bán, bán!” các chương trình học có thu phí của Trump U. Cuốn sách hướng dẫn cán bộ quan sát tìm kiếm sự thay đổi về ngôn ngữ hình thể ở những sinh viên theo học mà có thể là dấu hiệu cho thấy các em đang tiếp thu, nó đồng thời soạn thảo nhiệm vụ cho nhân viên mà chẳng khác gì công việc của điều phối viên kinh doanh. Những người này được trang bị cách “bác bỏ lời từ chối” với các sinh viên cưỡng lại lời mời chào bán hàng. Bài viết trên tờ Atlantic trình bày chi tiết cách mà cẩm nang chiến lược đề cập đến mọi khía cạnh của bài giảng, từ nhiệt độ phòng (“không quá 68 độ F”)⁴⁷ cho đến khoảng cách giữa các ghế (“khiến người tham dự thoát khỏi vùng thoải mái”). “Mục tiêu kinh doanh tối thiểu” của mỗi buổi hội thảo là 72.500 đô la. Mục tiêu này có thể đạt được, từng phần, bằng cách hướng người tham dự đi ngang qua bàn bán hàng khi họ rời khỏi phòng hội thảo. Hơn nữa, cuốn sách còn khuyên các cán bộ của Trump U tránh tiếp xúc với nhà báo bởi vì họ “hiếm khi đứng về phía bạn và không biết thông cảm”, và họ cũng được căn dặn rằng “Nếu luật sư quận xuất hiện ở ‘hiện trường’, hãy ngay lập tức liên lạc với phát ngôn viên truyền thông thích hợp”.

Bên cạnh việc phản đòn trước tòa, Trump cũng đáp trả vụ kiện của Tổng chưởng lý New York bằng cách phát triển một trang web – Web.taisachnhanh.cloud – tại đó lời biện hộ của ông ta được thể hiện dưới những văn bản và đoạn phim nhấn mạnh sự đánh giá cao của sinh viên đối với Trump U trong bảng khảo sát mà các em thực hiện vào cuối buổi hội thảo. Trang web cũng đưa ra một số bài báo “lá cải” mô tả vị Tổng chưởng lý như một “sát thủ” chính trị “dơ bẩn” với những mối quan hệ được cho là thối nát. Trump đồng thời cũng xuất hiện trên bản tin của Fox News và gọi ông Tổng chưởng lý là “kẻ tầm thường” mà “không một ai nể trọng”. Sau đó ông ta còn ngụ ý rằng có lẽ Schneiderman đã hành động theo chỉ thị của Tổng thống Barack Obama.

Sau khi phát biểu: “Tôi không phải là một người quá hoang tưởng”, Trump nói thêm: “Khi ông ta gặp ngài Tổng thống và rồi 24 giờ sau thì đệ đơn kiện, tôi nghĩ chắc hẳn mình đã trở thành mục tiêu. Và tôi cho rằng đó là một vấn đề nghiêm trọng mà mọi người nên xem xét”.

Một người hay lướt kênh truyền hình khi bắt gặp những lời lẽ của Trump có thể sẽ cảm thấy bối rối với lời ám chỉ rằng Tổng thống của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ lại nghĩ đến Donald Trump khi gặp gỡ Tổng chưởng lý bang New York. Eric Schneiderman nói ông và Obama có “những vấn đề quan trọng khác để bàn bạc, hơn là nói về Donald Trump”. Nhưng với những người phụ thuộc vào kênh truyền hình cáp Fox, vốn vô cùng thiên vị, để đưa ra quan điểm chính trị của mình, lời nói của Trump lại vang lên với một giọng điệu rất đỗi quen thuộc. Trong đầu họ, Donald Trump có lý do chính đáng để lo lắng về một âm mưu. Ông ta nằm trong số ít những người đang dẫn đầu nỗ lực nhằm xác định xem ngài Tổng thống có phải là một người ngoại quốc hay không, người mà bằng cách nào đó đã che đậy sự thật rằng ông ấy sinh ra tại Kenya và do đó không đủ tư cách nắm giữ chức vụ cao nhất của đất nước. Vào lúc đó, nhiều người đã cùng Trump nghi ngờ tính hợp pháp của vị Tổng thống da màu đầu tiên.

***

Quan điểm cho rằng Barack Obama không phải là người mà ông ấy tỏ ra bắt nguồn từ năm 2004 với một luật sư tên là Andrew Martin. Khi mới vào nghề, Martin không được phép hành nghề ở Illinois theo chỉ đạo của Tòa án Tối cao bang, cho rằng ông này thiếu “trách nhiệm, ngay thẳng, công bằng, kiềm chế, khách quan và tôn trọng đối với hệ thống tư pháp” (Tòa đã trích dẫn Sở quân vụ Hoa Kỳ(6), nơi phát hiện người đàn ông này “có đầy đủ hồ sơ về chứng hình thành suy nghĩ hoang tưởng và một nhân cách phức tạp”). Martin là ứng viên tổng thống luôn thua cuộc và từng có lần đăng ký chiến dịch với tấm băng-rôn Chiến dịch Quốc hội nhằm triệt tiêu quyền lực Do Thái ở Hoa Kỳ. Năm 2004, ông này có một phát ngôn trước báo chí, tuyên bố Obama không phải là người Công giáo mà là “một tín đồ Hồi giáo đã che giấu tôn giáo của mình”.

Nổi lên cùng với hậu quả cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 của những phần tử khủng bố Hồi giáo đã giết hại hàng ngàn người dân nước Mỹ, lời buộc tội của Martin dường như có ý đồ lợi dụng nỗi sợ hãi và định kiến để làm hại Obama, nhưng lại không được công bố rộng rãi. Điều này hẳn là do một năm trước đó, Martin đã tuyên bố mình biết rõ vị trí của tên độc tài thất thế người Irag Saddam Hussein khi mà cả quân đội đông đảo của Mỹ ở Irag lại không thể lần ra tung tích hắn. Cuối cùng Martin giải thích rằng ông đã quảng bá giả thuyết của mình về Obama để phần nào “đánh tiếng” cho một trong những chiến dịch chính trị thất bại của mình.

Lời giải thích của Martin không làm giảm đi sức ảnh hưởng của khẳng định nói trên. Tràn lan trên mạng Internet, giả định của ông giống với suy nghĩ của những kẻ căm ghét Obama và không tin tưởng vào các nguồn thông tin chính thống. Là nguồn kết nối vô hạn, mạng toàn cầu đã giúp những kẻ hoang tưởng đơn độc có thể dễ dàng tìm đến nhau và củng cố niềm tin của mình. Quá trình này thường đánh dấu bằng một kiểu ngôn ngữ ngờ vực, bởi người tham gia khăng khăng rằng đó là những “câu hỏi dấy lên” duy nhất đáng được lắng nghe. Với chiêu trò hùng biện này, các phần tử cực đoan đòi hỏi sự đối xử công bằng với những nghi ngờ về các vấn đề đã được giải quyết ổn thỏa, như là vấn đề phát triển. Cuộc thảo luận nảy sinh từ tuyên bố của Andrew Martin đã được lồng ghép với những lời nói bóng gió rằng Obama là người không thể tin tưởng, và ông ấy đáng ra phải bị điều tra. Năm 2008, những người ủng hộ Hillary Clinton, khi đó đang đối đầu với Obama để giành lấy sự đề cử cho chức tổng thống của Đảng Dân chủ, đã lan truyền một e-mail có phần như sau: “Mẹ của Barack Obama đã sống ở Kenya cùng với người bố Ả-rập - Phi của ông vào giai đoạn thai kỳ cuối. Khi ấy, bà không được phép di chuyển bằng máy bay, vì thế Barack Obama đã được sinh ra tại đó và rồi bà mẹ đưa ông ta đến Hawaii đăng ký khai sinh”.

Bất ngờ liên quan đến cả hai đảng, tin đồn được lan truyền đã leo thang đến mức kéo theo nghi vấn về địa vị của Obama với tư cách một công dân Hoa Kỳ đủ điều kiện tranh cử tổng thống. Tại một sự kiện vận động, một cử tri đã công khai thách thức ứng viên Đảng Cộng hòa John McCain yêu cầu Obama đưa ra bằng chứng về tư cách công dân của mình. McCain từ chối và thẳng thắn khiển trách người phụ nữ nhất mực cho rằng đối thủ của ông là người “Ả-rập” trong bí mật.

Sau cuộc bầu cử, các nhóm bao gồm Resist Net Tea Party đã trả tiền cho một quảng cáo trên tờ Chicago Tribune nói rằng nếu tổng thống đắc cử không thể đáp ứng những yêu cầu nhất định, mọi người nên xem ông ta là một “kẻ đoạt quyền” không xứng đáng nhận được “sự ủng hộ của người dân”. Năm 2009, Mark Williams của nhóm Tea Party Express đã thêm vào lời khẳng định Obama “chắc không phải là một công dân chính gốc” trong bài công kích vị tổng thống được công bố, mà trong đó còn so sánh ông với Hilter. Người dẫn chương trình trò chuyện trên đài, thành viên Quốc hội, và những nhà hoạt động chính trị của Đảng Trà (Tea Party) đã làm dậy lên một làn sóng nghi ngờ Obama không phải là người Mỹ thật sự và hợp thức. Những tin đồn này vẫn tồn tại dai dẳng và vang vọng trên Fox News, cũng như trên các phương tiện truyền thông cánh hữu khác trong suốt nhiệm kỳ của ngài Tổng thống. Tháng 2 năm 2011, 51% người theo Đảng Cộng hòa được Public Policy Polling khảo sát nói rằng họ tin ngài Tổng thống sinh ra ở nước ngoài và do đó không đủ tư cách nắm giữ chức vụ hiện thời của mình.

“Nghi vấn” về nguồn gốc của Obama, và lời tuyên bố ông là người Mỹ chính gốc, lan truyền cùng với sức ảnh hưởng từ vụ bôi nhọ Khủng hoảng đỏ⁴⁸ của Joe McCarthy/Roy Cohn. Cũng như khi Roy Cohn sử dụng hình ảnh đã qua chỉnh sửa trong giai đoạn với McCarthy, Orly Taitz đã đưa ra một tờ giấy khai sinh giả nhằm ủng hộ trào lưu ảnh chế Obama-ngoại-quốc. Như McCarthy và Cohn, đối thủ của Obama nói rằng họ chỉ đơn thuần tìm kiếm lời đáp cho những câu hỏi, trong khi phớt lờ mọi bằng chứng. Bằng chứng đó bao gồm bản sao “giấy khai sinh” của ông do chính quyền bang Hawaii cấp và đã được công bố trong cuộc vận động, và những thông cáo cùng lúc được đăng trên báo Honolulu. Bất kỳ suy xét phức tạp nào về chiến dịch “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” đều phải cân nhắc đến việc Obama là tổng thống da màu đầu tiên, và là tổng thống đầu tiên có bố/mẹ là người Hồi giáo. Thành kiến về sắc tộc và nỗi sợ hãi tôn giáo tiềm ẩn đằng sau phong trào “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”. Vì lý do này mà bức tranh biếm họa vẽ gia đình Obama là những con tinh tinh ở trên dòng chú thích “ Giờ thì bạn biết lý do rồi đấy – Không có giấy khai sinh! ”, đã lan truyền trên mạng.

Là người khao khát sự chú ý và thường xuyên đưa ra những tuyên bố táo bạo để đạt được điều đó, Donald Trump đã bị lý tưởng của nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” thu hút khi ông một lần nữa học đòi làm chính trị. Những “cuộc vui” trước đây – năm 1987, 1999 – diễn ra cùng thời điểm Trump xuất bản sách. Lần này, ông ta có hẳn một danh mục các đầu sách và một chương trình truyền hình để quảng bá. Đầu năm 2011, Michael Cohen, trợ lý của Trump, giải thích rằng ông chủ của mình “thật sự nghĩ đến” một chiến dịch bởi vì “ông ấy cảm thấy chán ghét cái cách mà đất nước được vận hành”. Nhiều đảng viên nổi bật của Đảng Cộng hòa bày tỏ sự thích thú với việc thách thức Obama, và Trump đã len lỏi vào đám đông này khi chấp nhận lời mời phát biểu tại cuộc tập hợp tháng 2 năm 2011 với tên gọi CPAC, hay Hội nghị Hành động Chính trị Đảng Bảo thủ⁴⁹ .

Tại CPAC, Trump được giới thiệu qua giai điệu của bài hát nổi tiếng For the Love of Money ⁵⁰ (Trong lời bài hát có câu “Vì tiền, người ta không màng đến việc họ sẽ làm tổn thương hay đánh bại ai”). Khi đưa ra bình luận, ông thể hiện một chủ nghĩa dân tộc cực đoan về kinh tế giống như ông đã mang đến Portsmouth, New Hampshire vào năm 1987, trước khi xuất bản cuốn sách đầu tiên. Trong suốt bài phát biểu, ông ta sỉ vả những nhà sản xuất dầu của OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ⁵¹ ) và chính sách thương mại của vị Tổng thống Đảng Cộng hòa Reagan. Ông cũng suy đoán rằng các doanh nhân Nhật đã bí mật “cười như điên” với lợi thế của mình. Hơn 20 năm sau, Nhật Bản đang ở trong thập kỷ thứ hai của tình trạng trì trệ kinh tế, điều này khiến giới doanh nhân Nhật không đủ sức trở thành “những ông kẹ”. Thay vào đó, Trump đã thay Nhật Bản bằng Trung Quốc và “người Mexico”, những người “không biết họ đang trốn tránh cái gì”. Ông ta dự đoán: “Bảy đô la, tám đô la, rồi chín đô la” mỗi ga-lông⁵² xăng, “mà tin tôi đi, một, hai năm sau bạn sẽ phải bỏ tiền ra để mua” bởi vì “chúng ta chẳng có ai để gọi đến OPEC và nói rằng họ nên giảm giá xăng dầu xuống, và giảm thật nhanh”.

Khán giả ở CPAC đón nhận những suy nghĩ về chính sách của Trump một cách ấm áp, nhưng chủ đề chính của ông là sức hấp dẫn của bản thân trong vai trò ứng cử viên và làm thế nào mà sự giàu có đã trở thành “bảng đánh giá và công nhận năng lực của tôi” và rằng tính ganh đua – “Tôi đã đánh bại nhiều người” – khiến ông là người phù hợp để điều hành đất nước như thế nào. Ông ta cũng ra tín hiệu cho nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” trong đám đông, những người xem Obama là người ngoại quốc và không xứng đáng, nói rằng: “Tổng thống đương nhiệm của chúng ta chẳng biết từ đâu xuất hiện. Chẳng biết từ đâu xuất hiện. Thực tế, tôi sẽ đi sâu vào chi tiết hơn nữa. Những người học cùng trường chưa bao giờ nhìn thấy ông ấy; họ không hề biết ông ấy là ai. Thật điên rồ!”. Trong mắt Trump, người đàn ông này đã đánh bại Hillary Clinton cùng những người khác trong cuộc bầu cử của Đảng Dân chủ, rồi hạ gục John McCain trong cuộc tổng tuyển cử sau đó, không chứng tỏ được năng lực thật sự của mình. Thế nhưng, chính ông ta, Trump, lại đủ tư cách trở thành tổng thống vì đã thành công trong kinh doanh.

Mặc dù những người “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” hung hăng và các nhà hoạt động chính trị của Đảng Trà (cả hai thường là một) chỉ đại diện cho một bộ phận thiểu số của Đảng Cộng hòa, nhưng họ đã lấy nhiệt huyết bù cho số lượng ít ỏi của mình. Đối với họ, Obama tượng trưng cho mối đe dọa hiện hữu với quốc gia – một số thậm chí còn xem ông như là Kẻ chống lại Chúa Jesus trong Kinh thánh – và do đó, họ trở nên đông đảo trong mắt những người có cùng quan điểm. Ở giai đoạn đầu trong quy trình đề cử của Đảng Cộng hòa, khi các ứng viên chăm chú quan sát cuộc bầu cử tổng thống sơ bộ năm 2012, nguồn năng lượng này có thể là lợi thế cho ứng cử viên sẵn sàng mạo hiểm những cử tri, nhà tài trợ, và lãnh đạo đảng đang dần mất thiện cảm, những người xem phong trào “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” là một nỗi xấu hổ. Rủi ro này là quá cao cho những người khao khát danh tiếng chính thống như Mitt Romney. Nhưng với người cảm thấy thoải mái hơn khi thu hút sự chú ý của dư luận một cách cực đoan và không quá nghiêm túc về việc thật sự trở thành tổng thống, có thể họ sẽ thấy những người “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”/các phần tử cực đoan của Đảng Trà có sức hút vô cùng mạnh mẽ.

Donald Trump nối tiếp màn trình diễn ở CPAC với một đòn tấn công bất ngờ trên Fox News, nói với khán giả xem chương trình buổi tối của Bill O’Reilly rằng ông ta cũng một thời tin rằng Obama sinh ra ở Hawaii, nhưng lại nói thêm: “Tôi đã thấy quá nhiều thứ” và “dần nảy sinh những nghi ngờ”.

Trước sự chất vấn dồn dập của O’Reilly, người đã bác bỏ khẳng định của nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”, Trump thừa nhận có thể ngài Tổng thống có giấy khai sinh Hoa Kỳ. Nhưng ông ta cũng không quên bỏ nhỏ: “Bây giờ có thể ông ấy có giấy khai sinh rồi, nhưng trên đó hẳn phải ghi cái gì – có thể là tôn giáo chăng, có thể trên đó nói ông ấy là người Hồi giáo, tôi cũng không biết nữa”. O’Reilly đáp lời: “Ông thu hút được rất nhiều sự chú ý khi đặt ra câu hỏi này, nhưng tôi không nghĩ là ông tin tưởng vào nó đâu”.

Là ngôi sao hàng đầu trên Fox News, ý kiến của O’Reilly rất có sức nặng trong giới chính trị cánh hữu, nhưng câu chuyện đã kích thích trí tò mò của những khán giả điên cuồng chống Obama của đài này. Mặc dù O’Reilly cố gắng bác bỏ tranh luận của Trump, nhưng ông đã được mời lên các chương trình khác của Fox để lặp lại “nghi vấn” của mình. Một chương trình buổi sáng đã cho Trump làm khách mời định kỳ hàng tuần để có thể phát sóng quan điểm chính trị của ông ta.

Thành tích của Trump trên đài Fox đã khiến những nhà đài khác chú ý đến ông. Một phỏng vấn viên từ ABC TV mở đầu bản tin bằng cách mô tả năm giờ đồng hồ ở cùng với “Ngài Donald”, kể cả chuyến bay trên chiếc phi cơ to lớn của ông mà cô này gọi là “chuyến đi ngọt ngào”. Trước ống kính nóng ấm, đều đều của máy quay, Trump cho biết ông ta vô cùng phẫn nộ với cụm từ “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” bởi vì nó khiến bất cứ ai đặt câu hỏi về gốc gác của ngài Tổng thống đề trở thành “kẻ ngốc” và nói thêm: “Để tôi nói cô nghe, tôi là một tay rất thông minh, từng là học sinh giỏi của ngôi trường xịn nhất nước”. Trump đồng thời cũng đưa ra một tuyên bố, mà không thể nào xác minh, rằng ông ta chuẩn bị 600 triệu đô la để chi cho chiến dịch tranh cử tổng thống lần này. Khi Trump ngồi trong bộ vest xanh và chiếc cà vạt đỏ, với một bức tranh theo trường phái ấn tượng treo phía sau, âm thanh của động cơ phản lực vang rền khắp không gian. “Một trong những ưu điểm của tôi” – ông ta dang rộng hai tay – “là tôi rất giàu”.

Nhiều ngày sau, Trump nâng món cược với vấn đề “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” với phát biểu: “Tôi có điều tra viên ở Hawaii… Họ không tin nổi những gì họ tìm thấy”. Giữa cơn hỗn loạn “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”, khi Trump và nhiều người khác yêu cầu Obama công khai giấy khai sinh, những người dẫn chương trình truyền hình thi thoảng lại đề cập đến việc giấy khai sinh của Obama đã được công bố vào năm 2008 và các công chức Hawaii đã khẳng định hết lần này đến lần khác rằng ngài Tổng thống đã sinh ra tại đó. Bất chấp những bằng chứng chính thức này, Trump nói chuyện như thể sự thật đang bị che giấu. Vợ ông, Melania, lặp lại lời của chồng mình trong chương trình trò chuyện trên truyền hình cáp, và nói thêm: “Anh ấy [Donald] không phải là người khơi mào chuyện này. Chính là giới truyền thông, lúc nào cũng vậy”.

Trump không đưa ra bất cứ nguồn tin đáng tin cậy nào trong tuyên bố của mình, và có trường hợp ông ta dường như còn cố tình bỏ qua những ghi chép thực sự. Điều này xảy ra khi ông loan báo: “Người bà của ông ấy ở Kenya nói rằng ‘Ồ, không, thằng bé sinh ra tại Kenya và tôi đã ở đó chứng kiến cảnh nó chào đời’. Giờ đây, bà ấy đã được ghi âm và tôi nghĩ cuốn băng sẽ sớm được trình ra thôi”.

Vốn đã công khai, cuộn băng nói trên là cuộc phỏng vấn qua điện thoại, đã được thu lại, với người mẹ kế của Obama, bà Sarah ở Kenya, trong đó Sarah nói tiếng Swahili. Người phỏng vấn là một nhà truyền giáo nói tiếng Anh tên là Ron McRae. Năm 2005, tờ Pittsburgh Post - Gazette mô tả McRae là một sĩ quan cảnh sát mà về sau trở thành nhà truyền giáo đường phố và đồng thời là “giám mục tự xưng” của giáo phái Rửa tội lại (Anabaptist). Một cây bút của tờ báo đã phỏng vấn McRae vì ông này phản đối thiết kế của đài tưởng niệm 11 tháng 9, ông ta cho rằng thiết kế này vinh danh Hồi giáo khi sử dụng những cây phong đỏ. Giáo phái nhỏ bé của ông, gọi là Giáo hội Rửa tội lại trên thế giới, đã thành lập một nhánh ở Kenya vào năm 2007. Trên trang web của Giáo hội, người ta có thể thấy hình McRae tạo kiểu với chiếc mũ bấc.

Một phiên bản đã qua chỉnh sửa của cuộc hội thoại giữa McRae và mẹ kế của Obama được lan truyền trong giới “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”. Trong đó có câu hỏi của McRae: “Tôi có thể hỏi bà ấy về nơi sinh thật sự của ngài ấy không? Tôi rất muốn nhìn thấy nơi sinh của ngài ấy khi đến thăm Kenya vào tháng Mười Hai. Bà ấy có mặt ở đó khi ngài ấy ra đời ở Kenya không?”. Tiếp theo giọng thông dịch viên vang lên: “Bà ấy trả lời có. Bà ấy đã ở đó khi Obama chào đời”.

Trong phần còn lại của cuộc phỏng vấn, không có trong phiên bản được đăng tải trên Internet, McRae nói: “Được rồi, khi đến Kenya vào tháng Mười Hai, tôi muốn tới thăm bệnh viện nơi ngài ấy chào đời. Bà có thể cho tôi biết ngài ấy sinh ở đâu không? Có phải ở Mombasa không?”. Thông dịch viên đáp lại: “Không. Obama không sinh ở Mombasa. Ngài ấy sinh ở Mỹ”. McRae nhấn mạnh lại vấn đề với Sarah, và thông dịch viên, sau khi đặt câu hỏi và đợi câu trả lời, nói rằng: “Hawaii. Bà ấy nói ngài ấy sinh ở Hawaii”.

Nếu Trump không thể tìm thấy toàn bộ cuộc phỏng vấn trên mạng, ông ta có thể đọc hồi tưởng của Sarah Obama về khoảnh khắc thành viên gia đình nổi tiếng của bà chào đời ở Hawaii, được đăng lần đầu trên tờ Chicago Tribune vào năm 2007. Bất kỳ ai sẵn sàng tìm kiếm đều có thể dễ dàng tìm thấy bản tin này. Tuy nhiên, thay vì vậy, có vẻ như Trump lại trông cậy vào một cây bút tên là Jerome Corsi, người mà các bài viết chính trị bị nhiều người đánh giá là chứa đầy sạn. Corsi viết rằng John McCain đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ một nhóm khủng bố Hồi giáo và từng có lúc kêu gọi buộc tội Tổng thống George W. Bush (Trong số những thuyết âm mưu Corsi đưa ra, có một thuyết cho rằng Bush ủng hộ liên minh giữa Canada, Mexico và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ mà sẽ thay thế chủ quyền Hoa Kỳ).

Mặc cho những vấn đề về độ tin cậy, hoặc có lẽ chính vì điều này, Jerome Corsi lại cực kỳ nổi tiếng với hàng triệu người Mỹ hay nghĩ đến thuyết âm mưu. Lượng khán giả này đã giúp hai cuốn sách của Corsi lọt vào nhóm sách bán chạy và họ cũng nóng lòng chờ đợi cuốn tiếp theo – Where’s the Birth Certificate? ⁵³ – phát hành vào tháng 5 năm 2011. Những ấn phẩm có liên quan đến nội dung sách được xuất bản nhiều tuần trước khi cuốn sách ra mắt, trong đó có báo cáo về sự chào đời được cho là ở nước ngoài của Obama. Ngày 27 tháng 4, chiến dịch công khai này đã bớt hăng say khi Nhà Trắng công bố “bản đầy đủ” giấy khai sinh cho thấy ngài Tổng thống đã chào đời tại Bệnh viện Kapiolani ở Hawaii (Hầu hết các bang đều ban hành mẫu giấy khai sinh ngắn gọn và đầy đủ. Cả hai đều được chính quyền chấp nhận cho phần lớn mục đích sử dụng, nhưng mẫu đầy đủ thường cung cấp nhiều thông tin hơn về bố mẹ đứa trẻ. Loại thông tin thì khác nhau tùy thuộc thẩm quyền).

Một ngày sau khi tờ giấy khai sinh đầy đủ của ngài Tổng thống được tung ra, Trump bay đến Portsmouth, New Hampshire, trực thăng của ông đáp xuống sân bay địa phương trong làn sương mù. Ông đi bộ từ chỗ máy bay đến xưởng chứa máy bay; ở đó, qua cánh cổng mở toang, ông ta có thể nhìn thấy cánh nhà báo tập trung trước bục phát biểu nhỏ mà trên đó chiếc micrô được chuẩn bị như một bó hoa. Trump tự nhận chính ông là người khiến cho văn kiện ấy được công bố, điều mà “không một ai khác có thể thực hiện”. Vì nhà hàng “Thar she blows!” của Yoken đã đóng cửa và bị phá hủy, sau đó ông ta đến một quán ăn để bắt tay với các cử tri, khăng khăng rằng những bản tin về chứng sợ vi trùng của mình là do “kẻ thù của tôi chế ra”, dù chính miệng ông đã từng nói về điều đó. Maggie Haberman của trang web Politico cho biết người dân bang “Granite”⁵⁴ khá hoài nghi về sự ứng cử của ông, và người dân địa phương đã bị mất thiện cảm khi Trump tạm ngưng buổi gặp gỡ để nhận một cú điện thoại.

Chẳng mấy chốc Trump đã quay lại công việc thêu dệt thuyết âm mưu về sự ra đời của ngài Tổng thống. “Chúng ta phải thấy rằng, liệu nó [giấy khai sinh] có phải là thật không? Có hợp thức không? Trên đó viết gì?”. Bằng lối nói nước đôi kinh điển, ông nói thêm: “Tôi chắc, tôi hy vọng đó là đồ thật”. Ông ta không chắc chắn rằng văn kiện ấy là chính xác, ông ta chỉ hy vọng điều đó mà thôi. Và dù cho tờ giấy khai sinh được đánh giá là đáng tin cậy, Trump tiếp tục, ngài Tổng thống nên bị ép buộc trả lời thêm nhiều câu hỏi nữa.

“Có tin đồn là, theo những gì mà tôi đọc được, ông ấy là một học sinh kém cỏi khi theo học [Cao đẳng] Occidental. Sau đó ông ấy vào Columbia. Rồi lại vào Harvard… Làm sao bạn vào được Harvard nếu không học giỏi?”. Những câu hỏi này có thể được giải đáp, Trump nói, nếu ngài Tổng thống công bố toàn bộ học bạ của mình. Dĩ nhiên ông không hề hứa hẹn rằng khi đó ông ta sẽ không đặt ra những thắc mắc mới nữa, có thể là về số lỗ mà Obama sẽ chấp khi chơi gôn.

Sau khi đưa ra những tuyên bố không chắc có thực về thành tích của mình ở Đại học Penn, nơi Trump đã ghi danh vào sau hai năm ở một đại học ít chọn lọc hơn, dường như việc ông tập trung vào học bạ của Obama, nếu may mắn, chỉ là một nước cờ thiếu thận trọng. Còn nếu tệ lắm thì nó sẽ khuấy động sự oán hận của những người da trắng phẫn nộ với các điều luật hành động tích cực, vốn được ban hành nhằm mục đích sửa chữa lại hàng thế kỷ phân biệt đối xử, nhưng họ lại tin rằng như vậy là bất công. Tay khiêu khích chính trị Patrick Buchanan, người không còn hình dung bản thân trong chiếc ghế tổng thống tương lai nữa, đã nói thẳng khi ông này chất vấn làm thế nào mà Obama có thể được nhận vào Đại học Colombia và Đại học Luật Harvard, rồi “đột nhiên ông ta là biên tập viên của Harvard Law Review. Chúng ta chưa bao giờ nhìn thấy bất kỳ con điểm nào của ông ấy. Đây là những câu hỏi chính đáng… Tôi cho rằng ông ta đã lợi dụng chương trình hành động tích cực để thăng tiến!”.

Nếu Obama hưởng lợi từ quyền hành động tích cực, chính sách này chắc hẳn không hề liên quan đến tấm bằng danh dự xuất sắc ở Harvard hay chức vụ của ông trong hội xem xét luật danh giá. Quả thật, sự thăng tiến của đứa trẻ người Mỹ gốc Phi đi từ một gia đình đơn thân lên đến Nhà Trắng có thể cho thấy hiệu quả của hành động tích cực. Nhưng đây không phải là quan điểm mà Buchanan và Trump ủng hộ. Với ngôn từ không mấy tinh tế, họ đang báo hiệu rằng Obama đã được đối xử đặc biệt, không thể nào tự lực cánh sinh, và do đó không hợp pháp. Trong vòng nghi vấn này, một số người nhìn thấy chiều hướng vô cảm về sắc tộc, nếu không nói là hoàn toàn cố chấp. David Remnick của tờ The New Yorker nói Trump đã dính líu vào “hình thức châm chọc về sắc tộc có chủ ý”. Bob Schieffer của CBS News thì phát biểu rằng Trump đã vướng vào “khuynh hướng phân biệt chủng tộc xấu xí”. Trump phản bác những lời chỉ trích này, nhưng chính sự giận dữ của David Letterman, người dẫn một chương trình trò chuyện buổi đêm phát sóng toàn quốc, đã khiến công chúng Hoa Kỳ biết đến nó nhiều hơn.

Letterman phê bình Trump trong cuộc tán gẫu trên sóng với nhà tâm lý học và người dẫn chương trình Phil McGraw. Được công chúng biết đến với tư cách Dr. Phil, McGraw đã từng điều trị cho bệnh nhân tại một phòng khám tư. Sau đó ông làm việc cho một doanh nghiệp tổ chức hội thảo trị liệu, từ đó dẫn đến những lần xuất hiện trên truyền hình. Ăn nói lưu loát và dễ gần, ông nhận được tiết mục của riêng mình khi đóng vai chính trong một chương trình hợp tác giữa các nhà đài. Trong chương trình, các nghiên cứu tình huống về người gặp vấn đề xã hội hoặc tâm lý được đưa ra để giải trí. Về cơ bản, McGraw là một ngôi sao truyền hình thực tế giống như Trump, và ông này xem Trump là một người bạn. Mối quan hệ này có thể lý giải cho quyết định của Letterman khi biến Trump thành chủ đề của cuộc hội thoại. “Tất cả chỉ để cho vui thôi, chỉ để giải trí như trong rạp xiếc hay trò cưỡi bò, cho đến khi nó bắt đầu có vẻ phân biệt chủng tộc”, Letterman phát biểu. “Và khi đó thì chẳng còn vui nữa”.

Bị cuốn vào vấn đề, McGraw cho biết ông không nghĩ Trump là người phân biệt chủng tộc. Ông thích nói Trump là người thiếu suy nghĩ hơn: “Tôi cho rằng không phải lúc nào ông ấy cũng suy nghĩ thấu đáo mọi việc. Tôi không nghĩ ông ấy có ‘máu’ phân biệt chủng tộc”. Letterman cho biết: “Nếu ông ấy quay lại chương trình này, và tôi không chắc là mình có muốn ông ấy quay lại trong hoàn cảnh này hay không, nhưng ông ấy nên chuẩn bị nói lời xin lỗi vì đã ứng xử như vậy”.

Sau khi chương trình phát sóng, Trump viết cho Letterman như sau: “Tôi thật thất vọng khi nghe ông nói về tôi như vậy trên chương trình của mình tối qua, rằng tôi là một ‘người phân biệt chủng tộc’. Trên thực tế, điều này hoàn toàn không đúng một chút nào và không ai ít phân biệt chủng tộc hơn Donald Trump… Dựa trên tuyên bố của ông, và mặc dù chúng ta đã từng hợp tác rất tốt với nhau, nhất là với tỷ lệ khán giả của ông, tôi sẽ không xuất hiện trên chương trình của ông vào ngày 18 tháng 5”.

Nhiều tháng sau đó, người xin lỗi là Letterman chứ không phải Trump, dù theo một cách lòng vòng. Mở đầu chương trình, ông nói về Trump rằng “có lẽ ông ấy không phân biệt chủng tộc”, mà là “người lâu lâu lại nói ra những điều ngu ngốc để thu hút sự chú ý”, đây là một phẩm chất mà “chúng ta đều có”. Có khả năng “tôi đã sai, ông ấy không phải người phân biệt chủng tộc, bởi vì chúng ta không muốn nghĩ về ai như vậy cả, mà chỉ là một chàng ngốc. Như vậy thì sao nhỉ?”.

Mặc dù đúng là Letterman đã đưa ra một lời xin lỗi, nhưng ông này không thể sánh với phân tích của Dr. Phil, cũng như ông ta không đồng tình với vệ sĩ trước đây của Trump là Robert Utsey, người rất rõ ràng với quan điểm cho rằng Trump không hề có sự thù hằn về sắc tộc. Nhưng thật khó mà hoàn toàn đồng tình với góc nhìn của Utsey. Trong cuộc sống của mình, khởi đầu với lời phàn nàn về việc bị yêu cầu phải cho những người nhận viện trợ xã hội thuê nhà vào thập niên 1970, Trump đã thể hiện một thái độ bàng quan hơn là cố chấp. Khi góp tiếng nói vào vụ án người chạy bộ ở công viên Central Park, mà trong số bị cáo có bốn người da đen và một người gốc Tây Ban Nha, ông ta đã khiến cho tình hình vốn đã hàm chứa vấn đề về sắc tộc trở nên căng thẳng hơn. Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, ông đã tuyên bố: “Tôi rất muốn trở thành một người da đen có học vấn bởi vì họ thực sự có lợi thế”.

Không một lời bình luận và hành động nào lúc trước có thể so sánh với sự công kích của ông đối với Obama khi đặt nghi vấn về việc ngài Tổng thống được nhận vào Đại học Harvard và Columbia, đồng thời hết lần này đến lần khác yêu cầu bằng chứng về sự chào đời của ông ấy ở Hawaii, ngay cả khi hồ sơ chính thức đã được công khai. Về phần mình, Trump khăng khăng cho rằng mình chỉ đang đặt câu hỏi về một vấn đề, mà trong tâm trí ông, chưa được giải quyết. Chiến lược chia-nhỏ-sự-ngờ-vực này đòi hỏi Trump phải lờ đi hồ sơ đáng tin cậy và lăng mạ ngài Tổng thống, nhưng ông ta không đơn độc khi “ra đòn”. Sự đắc cử và tái đắc cử của vị Tổng thống da màu đầu tiên của Hoa Kỳ đã khiến một số thành viên cánh hữu trở nên rối trí đến mức họ lan truyền một bức tranh biếm họa phân biệt chủng tộc về gia đình Obama và liên tục cố gắng nói xấu ông ấy là lập dị, là khác thường và sau đó lại phủ nhận giọng điệu phân biệt chủng tộc của mình trong những phát biểu đó. Một ví dụ cho động thái này xảy ra vào năm 2015 khi nguyên Thị trưởng Thành phố New York là Rudy Giuliani tuyên bố: “Ông ta không được nuôi dưỡng như cách mà tôi và các bạn được nuôi dưỡng, bằng tình yêu thương của đất nước này”. Khi bị đặt nghi vấn về tuyên bố này, ông giải thích rằng như vậy không thể được xem là phân biệt chủng tộc bởi vì Obama “được một người mẹ da trắng nuôi nấng”.

Bất kỳ ai nhạy cảm với lịch sử sắc tộc của đất nước này đều hiểu rằng nghi ngờ thân phận công dân chính gốc hay một người yêu nước của Obama là hành vi vượt quá giới hạn. Những tuyên bố này khiến một bộ phận nhỏ cử tri vốn không thể chấp nhận, vì lý do phân biệt chủng tộc, một Tổng thống người Mỹ gốc Phi. Góc khuất này của chính trị Hoa Kỳ là nhà của những con người như vị thẩm phán liên bang, người đã truyền bá lời đùa cợt phân biệt chủng tộc về bố mẹ ngài Tổng thống, và một viên chức của Đảng Cộng hòa ở California, người đã gửi đi bức tranh biếm họa vẽ ngài Tổng thống là một con tinh tinh. Trong những khu vực này, người ta tung hô phát biểu của Giuliani và Trump là chân thật và dũng cảm, và tán thưởng khi họ không chấp nhận lùi bước.

Trong phút chốc, hành vi bị Letterman phỉ báng đã khiến Trump nhận được sự ủng hộ từ một lực lượng, ít nhất là theo thăm dò của tờ Wall Street Journal. Cuộc khảo sát, thực hiện vào đầu tháng Tư, thấy rằng ông đứng thứ nhì sau Romney trong nhóm những công dân xác định bản thân là cử tri quan trọng của Đảng Cộng hòa. Là người nổi tiếng từng nhiều năm chạy đua tranh cử và là ngôi sao của một chương trình truyền hình, ông ta được mọi người dễ dàng nhận ra hơn tất cả các ứng viên khác. Danh tiếng đã khiến người khác chú ý đến quan điểm chính trị của Trump, và khiến ông trở thành “người làm nền” lý tưởng khi cả danh hài Seth Meyers lẫn ngài Tổng thống đã chế giễu ông ta trong bài phát biểu tại bữa tối thường niên của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng⁵⁵ .

Meyers khiến mọi người cười to khi hướng mắt về phía bàn của Trump, nơi ông đang ngồi với tư cách khách mời của tờ Washington Post, và phát biểu: “Donald Trump cứ nói ông ấy sẽ tranh cử tổng thống với tư cách thành viên Đảng Cộng hòa. Thật ngạc nhiên vì tôi cứ nghĩ ông ấy sẽ tranh cử như là trò đùa”. Không thể cưỡng lại mục tiêu là mái tóc của Trump, Meyers nói tiếp: “Donald Trump thường xuất hiện trên đài Fox, mỉa mai thay, vì cáo cũng thường xuất hiện trên đầu Donald Trump”⁵⁶ . Meyers khuyên những người ngồi chung bàn với Trump rằng nếu họ không thể ăn hết phần của mình, “đừng lo, vì con cáo sẽ chén hết thôi”. Meyers không tiếc lời xỉa xói Trump vì vai trò của ông ta trong vụ ồn ào về giấy khai sinh và đã buông lời chế giễu ông vì phát ngôn: “Tôi có mối quan hệ tốt với người da đen”. Meyers nói rằng điều này không thể nào là sự thật “trừ khi những người da đen ở đây có da trắng”.

Suốt phần trình diễn, khán giả theo dõi sự kiện trên đài C-SPAN TV thỉnh thoảng sẽ được nhìn thấy những cảnh quay Trump, người ngồi nhăn nhó suốt đoạn độc thoại. Một khung cảnh rộng hơn cho thấy tác giả/biên tập viên Graydon Carter, người đã “tra tấn” Trump trên nhiều tạp chí khác nhau, mỉm cười từ vị trí của mình cách Trump vài feet⁵⁷ về phía bên phải. Vẻ mặt Trump khiến ông trông như thể đang phải chịu đựng một trải nghiệm kinh khủng, chứ không phải bị một diễn viên hài chỉ trích. Ngược lại, Tổng thống Obama cười rất tươi khi Meyers nói đùa về việc Barack Obama của năm 2008 trông khá hơn như thế nào, và ngài Tổng thống đã già đi ra sao khi nắm giữ chức vụ này, ông này nói thêm: “Đây có phải là sự thay đổi mà ngài nhắc đến không?”.

Khi đưa ra cảm nhận trong tối hôm đó, ngài Tổng thống cũng nhắm vào Trump. Nếu nghĩ đến vấn đề “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” có lẽ điều này đã mang đến cảm giác thỏa mãn cho bản thân ông. Obama mô tả Trump như một người theo thuyết âm mưu cực đoan và rồi ngừng lại trước khi nói tiếp: “Bỏ qua mọi lời nói đùa, lẽ dĩ nhiên, chúng tôi đều biết về thành tích và bề dày kinh nghiệm của ông. Chẳng hạn – không, nghiêm túc đấy, chỉ mới gần đây thôi, trong một tập Celebrity Apprentice – tại nhà hàng bít-tết, đội đầu bếp bên nam đã không gây được ấn tượng với ban giám khảo của nhà hàng Omaha Steaks. Và mọi người đổ lỗi cho nhau rất nhiều. Nhưng ông, ông Trump, đã nhận ra vấn đề thật sự là do thiếu sự lãnh đạo. Và vì thế cuối cùng, ông đã không khiển trách Lil Jon hay Meat Loaf. Ông đã sa thải Gary Busey. Và chính những quyết định như vậy đã khiến tôi phải tiếp tục cố gắng. Giải quyết tốt lắm, thưa ông. Rất tốt”.

Lời bình luận của vị Tổng thống và tiếng cười của đám đông vang lên trong khi đội biệt kích tinh nhuệ Navy SEAL của Hải quân Hoa Kỳ đang thực hiện một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm mà kết quả là trùm khủng bố Osama bin Laden bị tiêu diệt. Khi Obama xuất hiện ở Nhà Trắng vào ngày hôm sau và tiết lộ về cái chết của thủ lĩnh al-Qaeda, tin tức này đã làm nổi bật vấn đề nghiêm trọng mà một vị Tổng thống phải đối mặt, đồng thời cho thấy sự ngớ ngẩn của phái “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” và những “nghi vấn” có liên quan. Không lâu sau, Thượng nghị sĩ John McCain và Lindsey Graham của Đảng Cộng hòa lên tiếng than phiền rằng Trump đã làm phân tâm và “lái” sự chú ý khỏi những vấn đề nghiêm trọng với các ứng cử viên nghiêm túc. Một bảng thăm dò ý kiến công bố ngày 10 tháng 5 cho thấy sự ủng hộ dành cho Trump đã tan biến khi ông rớt xuống vị trí cuối cùng trong số sáu ứng cử viên tiềm năng của Đảng Cộng hòa, và đa số cử tri Đảng Cộng hòa cho biết họ không thích ông ta. Trump tuyên bố đã quyết định “trong đầu” là sẽ thực hiện một cuộc vận động tranh cử thật sự, nhưng lại lưu ý đến lịch phát sóng truyền hình và nói rằng mình sẽ không đưa ra thông báo chính thức cuối cùng cho đến khi mùa The Apprentice hiện tại kết thúc vào ngày 22 tháng 5 năm 2011.

Với việc giám đốc điều hành từ các công ty đã mua quảng cáo truyền hình đến New York để tham dự hội nghị vào ngày 16 tháng 5, những viên chức ở NBC đã yêu cầu Trump quyết định ngay lập tức xem liệu ông ta có dẫn chương trình của mình vào mùa tiếp theo hay không. Bắt buộc phải lựa chọn giữa món tiền mà công việc tiếp theo sẽ mang đến viễn cảnh một cuộc chiến trên chính trường, và có lẽ, dịch vụ công cộng khi là Tổng thống của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Trump đã chọn tiền. Ông không tiết lộ quyết định trong buổi tập hợp những công dân ủng hộ mình, mà trước

một đám đông các nhà quảng cáo. Sau khi khẳng định cam kết với họ, ông ta cố tình vỗ ngực: “Tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng nếu tranh cử, mình sẽ có khả năng chiến thắng cuộc bầu cử sơ bộ, và cuối cùng là cuộc tổng tuyển cử”. Một tuần sau, khán giả xem đài chứng kiến cảnh Trump tuyên bố ca sĩ nhạc đồng quê John Rich là người chiến thắng The Apprentice. Rich đã đánh bại một loạt những người nổi tiếng mà trong đó, bên cạnh những người khác, có một cầu thủ bóng chày đã thừa nhận sử dụng steroid, một người mẫu quảng cáo trên trang giữa tạp chí Playboy, và người giành chiến thắng trong cuộc thi Survivor của Mark Burnett mùa đầu tiên, Richard Hatch, người đã bị bắt giam vì trốn thuế.

Tỷ lệ người xem của chương trình đã cải thiện trong suốt màn trình diễn của Trump trên chính trường, và sau đó ông ta đã làm những gì có thể nhằm duy trì sự quan tâm chú ý của dư luận. Ông không cần phải quá cố gắng bởi vì dường như những người nắm giữ tiêu chuẩn tương lai của Đảng Cộng hòa không thể hình dung bản thân họ giành chiến thắng nếu không có sự chấp thuận của Trump. Ngay cả Mitt Romney cũng lặn lội đến Trump Tower sau khi Donald công khai phỉ báng ông này chỉ là “doanh nhân nhỏ”, đã “cuỗm tiền của một công ty rất tốt mà ông ấy không phải là người gầy dựng”. Trump cũng dự đoán rằng Romney “sẽ thua mà thôi”. Thế nhưng Romney đây, giám mục đĩnh đạc của Giáo hội Mormon và hình mẫu của sự vững chãi, lại tìm kiếm sự chấp thuận từ một ứng cử viên giả suốt nhiều kỳ, người dùng đến sự phá sản như chiến lược kinh doanh, nói chuyện với giọng điệu tục tĩu đậm chất New York, và là nhân vật chính trong những vụ bê bối tình dục tai tiếng nhất thế kỷ XX (Tuy nhiên, Trump vẫn là người kiêng rượu bia giống như Romney). Rốt cuộc Romney cũng thua, Trump không lấy gì làm vui vẻ vì mình đã đúng. Ông ta đăng nhập vài tài khoản Twitter và sử dụng nền tảng truyền thông xã hội này để tuôn ra những dòng bình luận đầy thất vọng như sau:

“Chúng ta không thể để chuyện này xảy ra. Chúng ta nên cùng nhau đi tuần hành ở Washington và ngăn chặn sự bôi bác này lại”.

“Đất nước chúng ta hoàn toàn bị chia cắt rồi! Hãy chiến đấu hết sức và ngăn chặn sự bất công khủng khiếp và đáng kinh tởm này!”

“Cả thế giới đang cười vào mặt chúng ta. Cuộc bầu cử này hoàn toàn chỉ là trò vờ vịt và là một sự bôi bác. Chúng ta không phải là một quốc gia dân chủ!”

“Giờ đây đất nước chúng ta đối mặt với một rắc rối nghiêm trọng và không có tiền lệ… chưa từng xảy ra bao giờ”.

“Đất nước chúng ta là đất nước từng một thời vĩ đại nhưng nay đã bị chia cắt! Cử tri đoàn là thảm họa đối với nền dân chủ”.

“Hy vọng Hạ nghị viện có thể giữ cho nước ta thống nhất thêm bốn năm nữa… hãy mạnh mẽ và đừng bao giờ bỏ cuộc!”

Hậu quả của những dòng tweet này là tờ Daily News của New York đã trích dẫn một “nguồn tin nội bộ của Trump” khi đưa tin rằng ba người con lớn của ông ta, vốn đều làm việc cho bố mình, đã đến gặp và yêu cầu ông ngừng gây áp lực với Obama. Người phát ngôn của Trump nhất mực nói rằng cuộc gặp mặt này chưa bao giờ xảy ra, nhưng Donald Trump dường như lại chuyển cơn giận sang một mục tiêu khác. Ông ta đấu khẩu với ca sĩ Cher rồi đến danh hài/người dẫn chương trình Bill Maher, người đã giỡn chơi với lời hứa sẽ quyên góp năm triệu đô la làm từ thiện nếu Trump chứng minh được, với giấy tờ khai sinh, rằng bố ông ta không phải là một con đười ươi. Không bao giờ để người khác vượt mặt, Trump đã ra chỉ thị cho luật sư của mình gửi đến Maher bản sao giấy khai sinh của Trump cùng bức thư có một phần như sau:

Đính kèm dưới đây là bản sao giấy khai sinh của ngài Trump, bằng chứng cho thấy ông ấy là con trai của Fred Trump, chứ không phải một con đười ươi…

Hãy chuyển ngay năm triệu đô la cho ngài Trump và ông ấy sẽ đảm bảo số tiền được quyên góp đồng đều cho năm hội từ thiện sau đây: nạn nhân của cơn bão Sandy, Liên đoàn Cảnh sát Thể thao (Police Athletic League), Hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society), tổ chức March of Dimes, và Viện Ung thư Dana- Farber (Dana-Farber Cancer Institute).

Maher có thể sở hữu trong tay số tiền năm triệu đô la, nhưng lời nói đùa của một danh hài thì vẫn chỉ là một lời nói đùa, và ông này sẽ không cho Trump điều mà ông ta muốn. Trump phát đơn kiện đòi Maher phải đưa tiền, nhưng sau đó đã rút lại đơn. Người đàn ông này còn nhiều “trận đấu” khác phải tham dự, gồm mâu thuẫn với Tổng chưởng lý New York xoay quanh Đại học Trump và cuộc chiến với bộ trưởng đầu tiên của Scotland, người trước kia từng là đồng minh nhưng giờ đây đã trở thành kẻ thù do bất đồng về tua-bin gió.

15
Vùng trời ngoại quốc không quá ngây ngô

NGAY CẢ KHI CỐI XAY GIÓ NGỪNG QUAY THÌ NÓ VẪN VĨ ĐẠI. MỖI NGÀY LÀ MỘT CÂU CHUYỆN VỀ TRUMP.

- DONALD TRUMP

Susan Munro rải vài hạt thóc cho chim ăn trên hiên nhà từ cửa sổ nhà bếp nhìn ra, rồi lại rắc vài hạt nghiền nhỏ trong bụi cỏ cho lũ nhím ngại ngùng đang lần mò ngoài vườn. Bà mừng vì con cáo lúc trước từng nuôi con trong một cái hang ở bên mé bắc ngôi nhà tranh nay đã dời đi. Con cáo khôn ngoan sẽ đẩy mấy con nhím nằm chổng ngược lên trời, và rồi điều xảy ra sau đó thì tốt hơn là chúng ta không nên nghĩ đến.

Bước sang độ ngũ tuần, mái tóc ánh vàng của bà Munro đương chuyển nhanh sang sắc xám. Khuôn mặt sương nắng và đầy nếp nhăn, giọng bà vang lên the thé kèm với mùi thuốc lá. Nhưng sức khỏe của bà lại tốt và bà cảm thấy mãn nguyện. Munro sinh ra và lớn lên tại một thành phố gần Aberdeen. Nhưng trong hàng thập kỷ đời mình bà đã ở đây, tại ngôi nhà với tên gọi Leyton Cottage.

Ngôi nhà đứng sừng sững ở cuối một con đường đất khá lún. Ở phía đông chỉ có mấy cồn cát cao và biển cả. Trải dài theo hướng khác là khu Menie Estate rộng lớn, do một quý ông làm vườn tên Tom Griffin đến từ Mỹ sở hữu. Ngoại trừ vài tiếng súng bất chợt vang lên do những tay thợ săn trả tiền để săn vài con gà lôi và gà gô trên khu đất, Griffin là một người hàng xóm trầm lặng.

Leyton Cottage cách biệt tới mức Susan Munro có thể nhớ lại mọi vị khách từng viếng thăm, nhưng bà hoàn toàn có thể nhớ Peter Whyte. Không phải ngày nào cũng có một người khách lạ xuất hiện và bảo muốn mua nhà của bạn. Theo lời kể từ bà, Peter đã nói rằng: “Tôi chỉ đang đi nghỉ mát và đi dạo dọc bờ biển. Tôi thấy nhà bà và không thể cưỡng lại nên đành hỏi liệu bà có muốn bán nó chăng”.

Mặt nhẵn, bụng phệ, mắt xanh và mái tóc gợn sóng ngả về phía sau, Whyte nói chuyện với chất giọng của kẻ bề trên. Bà Munro nghĩ rằng, có thể, ông ta lại là một nạn nhân khác của cơn sốt bất động sản đang bùng cháy khắp Anh quốc. Trong 5 năm, giá thu mua trung gian của một ngôi nhà ở Anh đã tăng gấp đôi. Rất nhiều chủ nhà đã biến giấy tờ nhà thành tiền từ việc đặt thế chấp mới. Phần lớn số tiền này sẽ được bỏ vào đầu tư nhiều nhà đất hơn nữa, nhưng nếu không có tiền mặt, bạn chỉ cần xin một loại thế chấp kiểu mới mà có thể bao trọn hết 100% thanh toán. Mọi người kháo nhau về bất động sản, và có vẻ như chỉ có những người cảnh giác – số khác bảo họ là những kẻ chậm tiêu – mới đứng ngoài cuộc chơi.

Peter Whyte có dáng vẻ của một người đang ăn nên làm ra. Nhưng nếu như ông ta thật sự muốn kiếm lời, Munro lại nghĩ, tại sao lại đi chọn căn nhà nhỏ nhất quanh đây chứ? Đúng, nó gần biển, nhưng những cồn cát, một số cao tới 40 feet⁵⁸ , làm cho con đường đi vào khiến người khác nhụt chí. Và ngôi nhà này tự nó cũng quá khiêm tốn cho quý ông đây. Tại sao ông ta không đi hỏi ở chỗ của David và Moira Milne trên bờ dốc, hay nông trại của Sheila và Michael Forbes rộng hàng mấy mẫu Anh? Mundro không đặt ra bất kỳ câu hỏi nào nảy ra trong đầu. Thay vào đó, bà dặn lòng phải nhớ báo cáo lại chính xác với chồng mình, John, khi ông ấy đi làm về.

Khi Whyte rời đi, bà Munro nghĩ ngợi: “Từ đây không thấy được biển. Mình tự hỏi ông ta thật sự muốn gì”. Tối hôm đó, gia đình Munro đồng ý rằng tài sản của họ không phải là thứ để bán, trao đổi, hay thế chấp.

Nếu họ không phải là người kín đáo thì chẳng mấy chốc những ngôi nhà tản mác dọc khu Menie Estate này sẽ biết về việc một người tên Peter Whyte đi gõ cửa từng nhà. David Milne lúc đấy đang theo dõi trận bóng bầu dục trên tivi. Bực bội vì sự phiền hà gián đoạn, ông này đuổi Whyte đi. Sheila Forbes, người phụ nữ với giọng nói lanh lảnh hay nói tuốt những gì mình nghĩ, đã bảo Whyte: “Cút ngay!”, và từ chối nói với ông nửa lời.

Sau cùng, khi những người hàng xóm vùng Menie trò chuyện với nhau về Peter Whyte, họ mới bắt đầu sinh nghi. Người ta gọi tới số của Whyte và một người tự xưng là “Hobday gôn” đã trả lời điện thoại. Chủ số điện thoại có tên đầy đủ là Neil Peter Whyte Hobday. Khi nghe máy, Hobday tự thú rằng mình không phải là một người khách đi nghỉ mát hăm hở muốn mua một căn nhà để nghỉ dưỡng. Ông là cố vấn cho một nhà phát triển bất động sản với những kế hoạch lớn lao cho vùng bờ biển xứ Scotland lộng gió, nơi gia đình Munro, Milne, Forbes và những nhà khác sống trong cô lập nhưng thỏa mãn. Tom Griffin đã đồng ý bán khu Menie Estate cho người đàn ông kia, toàn bộ 800 mẫu Anh, và người ta đã lên kế hoạch làm một khu đánh gôn nghỉ dưỡng lớn.

Sự thật về Peter Whyte lan truyền khi những người hàng xóm dừng lại trên con đường nông thôn chật hẹp để trao đổi thông tin từ xe này qua xe kia. Khi mùa xuân đến, dự án phát triển trở thành chủ đề bàn luận ở cửa hàng tiện lợi và quán cà phê/phòng tranh Tarts and Crafts. Cuối cùng, tờ báo địa phương thông báo một người Mỹ tên Donald Trump đã lên kế hoạch xây 500 ngôi nhà và gần 1.000 căn chung cư gần đường banh của hai sân gôn. Một khách sạn 450 phòng cũng đang trong dự trù, cùng với nhà hàng và phòng họp tiêu chuẩn. Những chỗ nối sân gôn sẽ là trụ sở câu lạc bộ nằm trải dài – mang thiết kế Disney/tân Victoria – và rồi sẽ có đường sá, bãi đỗ xe và nhà ở cho 400 nhân viên. Dự án phát triển cũng sẽ nuốt luôn một số cồn cát, vốn được cho là đã bị cấm bởi nó là Khu Ích lợi Khoa học Đặc biệt nhạy cảm với môi trường⁵⁹ .

***

Trump tới Aberdeen vào ngày thứ Bảy cuối cùng của tháng 4 năm 2006, đáp xuống sân bay trên chiếc chuyên cơ Boeing 727 của mình. Bước từ máy bay xuống, giai điệu của bài “Highland Laddie” được chơi bởi các nhạc công thổi kèn túi, ở sân bay, ông đối diện với một đám đông còn nhiều hơn lúc người ta chào đón nữ hoàng khi bà thăm lâu đài Balmoral Castle gần đó. Trước đó, những người ủng hộ đã bắt đầu tung hô Trump và khoản đầu tư đầy hứa hẹn. Thành viên của một tổ chức, gọi là Economic Forum, còn tuyên bố dự án phát triển này đại diện cho mối lợi ích lớn nhất đối với Scotland từ sau cuộc nổi lên của ngành công nghiệp dầu. Đúng với kiểu sợ vi khuẩn của mình, Trump bảo: “Tôi gần như có thể hôn mặt đất”, bởi vì ông đã tới quê hương của mẹ mình.

Chuyến thăm của vị tỷ phú người Mỹ tới Aberdeen và khu Menie Estate trông như một chiến dịch chính trị hiện đại nhằm tranh thủ dư luận vậy. Mặc trên người là bộ vest đắt tiền và trông thật đạo mạo với mái tóc ánh vàng, sự hiện diện của Trung tập trung sự chú ý dù cho ông ta chỉ đang bước đến chiếc xe đang đợi sẵn. Theo sau là phụ tá và phóng viên, ông được đoàn xe hộ tống đưa đến hàng loạt những cuộc hội họp và tiệc chiêu đãi có sự tham dự của các tay tai to mặt lớn ở địa phương. Cánh nhà báo chụp hình và quay phim mọi nhất cử nhất động của ông, đồng thời ghi lại toàn bộ những lời ông ta nói về những điều tốt đẹp mà tiền của mình có thể mang lại cho người dân Scotland. Các tờ báo của Aberdeen ngay lập tức nhảy vào cuộc. Đầu tiên, tờ Evening Express, đưa ra một kết luận tức khắc về kế hoạch này, kêu gọi người đọc “Chúng ta cần nắm lấy” dự án của Trump.

Khi cư dân ở Menie Estate đọc và xem về Trump trên báo đài, họ đã cho rằng tình huống oái oăm mà mình đang mắc phải cứ như từ phim ra. Sau đó họ nhận mình quả thực đã xem bộ phim vào năm 1983.

Trong phim Local Hero ⁶⁰ , một người lạ mặt đột nhiên xuất hiện và cố gắng mua lấy dải bờ biển Scotland nhân danh một người Mỹ giàu có với kế hoạch bí mật. Bản tính tham lam giành chiến thắng và người dân địa phương nảy ra âm mưu về món lợi nhuận từ trên trời rơi xuống mảnh đất của họ, đấy là cho đến khi một tác nhân kỳ cục nào đó từ chối và ngưng lại tất cả mọi thứ. Theo nhiều cách, bộ phim đã báo trước các sự kiện diễn ra tại làng Balmedie này với mức độ chính xác tới kỳ lạ, thậm chí, nó còn cung cấp hình mẫu cho những ai muốn đóng vai anh hùng. Trong phim, tay người Mỹ là dân Texas tên Felix Happer (do Burt Lancaster thủ vai), ông đã thay đổi kế hoạch cho phù hợp với người Scotland. Trong thực tế, tay người Mỹ này là đến từ Thành phố New York và tên là Donald Trump. Ông đã bắt đầu khai thác các chính trị gia người Scotland với mưu đồ đẩy nhanh tiến trình thông qua dự án, và ông không hề có ý gì tới xứ Scotland để làm vui lòng ai cả.

Donald Trump đã hành động như thể trò chơi đầu tư phát triển ở Scotland về bản chất chẳng khác gì ở Mỹ, ngoại trừ, ở xứ này thỉnh thoảng sẽ thấy vài người chơi kèn mặc váy. Các dự án lớn không tránh khỏi việc đụng chạm những quy định về quy hoạch và môi trường. Là người làm chính trị, các chánh văn phòng được bổ nhiệm nhìn chung đều lo lắng về việc làm vui lòng cử tri để họ có thể tại vị. Để làm vui lòng cử tri, họ phải đảm bảo những tiêu chí như việc làm tốt, phục vụ công tốt, thuế thấp, và cảm giác rằng tương lai sẽ tươi sáng. Tại Scotland, dân số tiêu giảm và lợi nhuận xuống dốc từ các giếng dầu Biển Bắc báo hiệu một tương lai tăm tối, và Jack McConnell, người đứng đầu Nghị viện Scotland, đã phải nóng lòng tìm kiếm đầu tư từ mọi nơi nhằm đảo ngược tình thế. Ông tin rằng ngành du lịch và phong năng là những nguyên tố tăng trưởng chủ chốt. Trump không phải là người trong ngành năng lượng, nhưng ông ta biết rõ cách xây dựng một khu đánh gôn nghỉ dưỡng mà có thể thu hút du khách đến vùng bờ biển lộng gió phía đông đất nước.

McConnell và Trump đã cùng tham dự triễn lãm thời trang mang tên “Dressed to Kilt” ở Manhattan, tháng 4 năm 2015. Sự kiện hàng năm này kết nối những người Mỹ gốc Scotland nổi bật với giới công chức Scotland. Tới hè năm ấy, các công chức trong văn phòng phát triển kinh tế của chính quyền Scotland đã tìm đến “ve vãn” Trump với hy vọng ông ta sẽ đầu tư vào cái gì đó mà họ gọi bằng tên mật là Dự án X. Tháng Mười, sau khi Trump ra dấu hiệu là đã chuẩn bị xong và sẵn sàng tiến hành, McConnell đã bay trở lại New York để dùng bữa trưa riêng và đối thoại tư vấn tại Trump Tower (Người đàn ông đứng đầu Nghị viện lúc này đang trong một loạt các chuyến công tác quốc tế, đi đến khắp nơi trên thế giới với hy vọng thu hút nguồn đầu tư kinh doanh vào nước). Công chúng Scotland nhận được thông báo rằng cuộc gặp gỡ là cơ hội để “thảo luận về sự quan tâm và mối liên hệ của Trump với Scotland”. Tuy nhiên, trong vòng kín của McConnell, người ta biết rằng việc này là “để thảo luận về lời đề xuất của Trump nhằm tham gia vào thị trường sân gôn nghỉ dưỡng của Vương quốc Anh thông qua dự án tại Aberdeenshire”.

Một ngày sau cuộc gặp tại Trump Tower, báo giới Scotland chỉ đưa tin về phần nổi của câu chuyện. Người ta trích lời Trump nói rằng “có khả năng” sẽ đầu tư vào Scotland và đồng thời ông cũng rất lấy làm hài lòng vì mẹ mình từ Hebrides, vốn là “chính gốc Scotland”. McConnell thì lại tiết lộ rằng “một trong những nhà kinh doanh thành công nhất thế giới” đang nhắm tới nước mình. Trong bí mật, một công chức phòng phát triển của Scotland gửi thư riêng tới trợ lý của Trump, nói rằng: “Tôi mong ông cảm thấy hết sức an tâm, thông qua ông Jack McConnell, người đứng đầu Nghị viện Scotland, và ông Jack Perry, vị CEO tham gia buổi họp hôm nay, rằng chúng tôi cam kết với quan hệ đối tác mà dự án này sẽ mang đến cho cả đôi bên”. Trump cũng được đảm bảo rằng ông ta có “một đường dây trực tiếp tới văn phòng Chính phủ Scotland”.

Vào tháng 1 năm 2006, tại Aberdeen, các công chức Scotland gặp riêng những kiến trúc sư mà Trump đã thuê khi bắt đầu quá trình quy hoạch đất để phát triển. Họ đồng ý rằng dự án mà ông ta mong muốn có thể sẽ mâu thuẫn với kế hoạch sử dụng đất và nhận ra rằng đề xuất phát triển trên những cồn cát có thể gây ra sự phản đối từ các nhóm bảo vệ môi trường. Nhưng họ cũng mong muốn hoàn thành dự án này thế nên họ đã đặt ra một lịch trình chặt chẽ nhằm thúc đẩy hội đồng địa phương thông qua để Trump có thể khởi công xây dựng càng sớm càng tốt. Các quan chức Chính phủ còn lưu ý rằng, trong trường hợp hội đồng từ chối cấp giấy phép cho Trump, Chính phủ của Jack McConnell có thể bác bỏ quyết định từ phía địa phương. Cách can thiệp này rất hiếm thấy và chỉ có thể được hoàn thành sau một quá trình xử lý công khai và chính thức. Nhưng nếu họ muốn khoản tiền đầu tư của Trump, mà dân địa phương từ chối, họ có thể sẽ ép buộc người dân.

Biện pháp dùng vũ lực sẽ chỉ là phương án cuối cùng mà thôi. Chính phủ sẽ trông như thế nào nếu như họ đẩy chính nhân dân của mình ra khỏi nhà để những kẻ chơi gôn lắm tiền nhiều của có thể vung gậy từ cồn cát này sang cồn cát khác? Chính phủ của McConnell muốn công chúng ủng hộ Trump như một mạnh thường quân có trong tay tài khoản ngân hàng khổng lồ chứ không phải như là một nhà phát triển dự tính phá nát vùng quê. Thật không may, niềm hy vọng này lại phụ thuộc vào một người đàn ông trông không khác gì bức tranh biếm họa biết đi về một tay tài phiệt tham lam chỉ biết quan tâm đến bản thân. Bộ vest. Mái tóc. Phi cơ to lớn, với tên của ông được vẽ lên thân máy bay trong những con chữ khổng lồ và màu vàng. Điều đó có thể hiệu quả với ông ta trên chương trình truyền hình, nhưng với một số ít tại Scotland, nó lại sặc mùi vớ vẩn. McConnell không thể làm gì nhiều để cứu vãn hình ảnh này. Trở nên quá thân thiết với Donald Trump trước công chúng rất có thể sẽ khiến ông mất phiếu bầu. Vậy nên, vừa giữ khoảng cách, McConnell vừa tuyên bố Trump đã được vinh danh như một “Người Scotland Toàn Cầu”.

Danh hiệu – Người Scotland Toàn Cầu – vang lên với một kiểu cách đường bệ. Nó gợi đến cảm giác quyền lực, địa vị, và thậm chí là những đặc quyền. Thực tế, đó như là lời mời tham dự câu lạc bộ của những người ủng hộ, và xin nói luôn đấy không phải là một câu lạc bộ lâu đời. Sáng lập từ năm 2001, mạng lưới Người Scotland Toàn Cầu do cơ quan phát triển kinh tế thuộc Chính phủ điều hành. Thành viên được khuyến khích tham dự các buổi thuyết giảng và hội họp xã hội, có thể thực hiện một số dự án kinh doanh. Liệu chương trình này có làm nên sự thay đổi gì cho Scotland không? Đây là một câu hỏi gần như không thể trả lời. Nhưng việc được giới thiệu trước công chúng – “Ông ta là một người Scotland Toàn Cầu” – rất có thể là một điểm nhấn đáng chú ý trong hồi ký của vị giám đốc điều hành, và điều đó chắc chắn sẽ rất hữu ích, như cách Aberdeen nói.

***

Với một người giàu có đam mê đánh gôn, viễn cảnh xây dựng sân gôn ở đất nước nơi sản sinh ra trò chơi ấy khá là trêu ngươi. Trump đã phát triển thành công nhiều sân gôn nghỉ dưỡng cao cấp cùng với nhà ở tại nước Mỹ, gồm một sân ở hạt Westchester, New York, và một cái khác ở Palos Verds, California. Nhưng tại xứ Scotland, vốn đã là nơi có rất nhiều sân gôn hạng nhất trên thế giới, ông bắt buộc phải đưa ra cái gì đó đặc biệt nhằm thu hút dân chơi gôn có đủ sức trả phí chơi cao – lên tới 300 đô la một người – cần thiết để hỗ trợ cho sự phát triển bậc nhất của sân. Một điều gì đó đặc biệt tồn tại ở vùng đất tiếp ranh tại Balmedie. Điều này dường như hiển nhiên đối với Tom Girffin, dù cho ông chả bao giờ chơi trò này.

Chính bản thân Griffin cũng từng có ý định xây dựng sân gôn, nhưng một vài khó khăn đã cản bước ông. Bởi một lẽ, thời tiết lạnh lẽo, ẩm ướt của Aberdeen sẽ hạn chế cuộc chơi (ngay cả trong những ngày cao điểm của mùa hè, nhiệt độ trung bình ở đây chỉ khoảng trên 65 độ F⁶¹ ). Rồi còn tình trạng pháp lý của các cồn cát. Chính phủ đã chỉ định vùng đấy là SSSI bởi vì nó mang lại môi trường sống tự nhiên cho động thực vật. Ngoài ra, tự những cồn cát cũng là những đặc thù địa chất hiếm thấy. Thủy triều và gió biển mỗi năm di dời những cồn cát ấy đi cả chục mét. Bãi cát Menie Sand Sheet, đúng như tên gọi, là một trong những thí dụ điển hình nhất cho hệ thống cồn cát di động trên toàn nước Anh. Vào thế kỷ XV, một cơn gió mạnh đã thổi bay lượng cát này trong chín ngày liên tục và chôn vùi một ngôi làng gần đó trong cát, duy chỉ còn đỉnh nhà thờ là người ta có thể thấy được.

Những cơn gió làm dịch chuyển cồn cát hàng ngàn năm nay cũng khiến cho các chuyên gia năng lượng để ý đến lượng nước biển ngoài khơi; họ mường tượng ra những cối xay gió bám chặt đáy biển và đường năng lượng cung cấp điện năng cho toàn bờ. Nhiều lãnh đạo quốc gia đã nhìn thấy viễn tượng này, những người này hy vọng một khi nguồn dầu khí Biển Bắc cạn kiệt, phong năng sẽ trở thành nguồn năng lượng quý báu mới để thay thế. Các trạm phong năng sẽ được hỗ trợ bởi kỹ sư và các ngành công nghiệp vốn đã có mặt tại Aberdeen nhằm phục vụ cho những giàn khoan xa bờ. Tin đồn về những tua-bin gió xây tại Scotland và điện năng xuất khẩu cho châu Âu đã xoa dịu nỗi sợ mất việc sau thời kỳ dầu khí. Nhưng khi Trump hứa hẹn về khoản đầu tư phát triển kinh tế của chính mình – gần 1,5 tỷ đô la cho xây dựng, 6.000 việc làm thời vụ, và 12.000 việc làm cố định – ông ta lặp đi lặp lại với các viên chức Scotland là không muốn khách đánh gôn của mình phải nhìn thấy những cối xay gió ngoài biển. Về sau, ông cho biết họ đã đảm bảo với ông rằng điều này sẽ không xảy ra.

Trong lúc thương thảo riêng với các chính trị gia, Donald cũng thường xuyên công khai khẳng định sự yêu quý của mình dành cho Scotland. Tại Aberdeen, ông ta đã viện dẫn việc nơi sinh của mẹ mình là Scotland để cho thấy bản thân cũng có tình cảm với nơi này và không hề có ý định xấu khi tới đây. Không may, đôi khi ông lại nói mẹ mình không phải “Scottish”⁶² mà đúng là “Scotch”, một từ mà người bản xứ sẽ coi là miệt thị trừ khi nó được dùng để chỉ rượu whiskey hay món trứng vùng Scotland. Nhưng những vụ “lỡ mồm” như thế này lại được dễ dàng cho qua bởi những người nhìn thấy lợi ích từ khu nghỉ dưỡng, nơi có khả năng thu hút du khách chơi gôn “hành hương” tới Scotland để thử thách bản thân ở những sân gôn cổ xưa. Trong số những người ủng hộ dự án mãnh liệt có viên chức thuộc các tập đoàn doanh nghiệp địa phương và phóng viên của các tờ báo địa phương, như tờ Express và Press and Journal, những người hết sức hăng hái chào đón Trump và dự án của ông.

Với dân số vỏn vẹn 5,2 triệu dân, nhỏ hơn cả Thành phố New York, Scotland hiếm khi nào thấy một khoản đầu tư cá nhân lên đến 1,5 tỷ đô la, điều này lý giải cho sự ủng hộ mà Trump nhận được từ nhiều phía tại Aberdeen. Tuy nhiên, ông ta cũng nhận thấy nhiều chướng ngại trước mắt. Một trợ lý của Trump từng nói với báo chí địa phương rằng dự án phát triển sân gôn này sẽ bị hủy bỏ ngay “nếu như người ta muốn phá hủy Aberdeen và phong cảnh miền quê Aberdeen [với những cối xay gió]”. Trump yêu cầu những giải pháp cấp kỳ cho vấn đề quyền sử dụng đất, ông bảo rằng: “Hoặc họ phải giải quyết chuyện này thật nhanh chóng hoặc là sẽ không có gì xảy ra”. Và ông ta đảm bảo người đứng đầu Nghị viện McConnell bị trói buộc với dự án này, ông ta nói về McConnell như thể đó là một đối tác, nếu không phải là người chủ mưu của toàn bộ dự án. McConnell đã liên hệ với ông “rất nhiều lần”, Trump cho biết: “Ông ta rất tuyệt vời và đã thuyết phục chúng tôi vô cùng tài tình”.

Mặc dù Trump từng nói về McConnell như là một đồng minh, nhưng cử tri thật sự của ông trưởng Nghị viện Scotland, bao gồm những người sống tại Menie, đã từ chối tiếp Neil Peter Whyte Hobday. Vài người dân còn nghi ngờ McConnell đã vi phạm nguyên tắc làm việc, điều đã ngăn cản ông làm bất kỳ điều gì “có vẻ thiên vị” khi liên quan đến những đề xuất phát triển. Lẽ dĩ nhiên, xung đột xoay quanh kế hoạch của Trump sẽ được hóa giải ngay nếu ông ta có thể mua chuộc những người hàng xóm này, vì thế khi đại diện của mình không thể thuyết phục các cá nhân nơi đây, Trump đã đích thân đến Menie để xem mình có thể làm được gì.

Tom Griffin đóng vai trò môi giới, đón tiếp một vài người hàng xóm và Trump tại nhà mình. Ngôi nhà của Griffin được xây từ năm 1835. Xây bằng đá xám và trang trí với một tòa tháp, ngôi nhà Menie House gợi người ta nhớ tới một tòa lâu đài nhỏ và sau này nó sẽ được biến thành khách sạn một khi Trump mua lại. Một số hàng xóm có mặt để thảo luận về dự án phát triển đã được lên kế hoạch, nhưng Michael Forbes không nằm trong nhóm đó. Griffin bước xuống con đường đất để nói chuyện và trông thấy Forbes ở trong sân, đang vá lại tấm lưới mà ông này từng dùng để bắt cá. Gia đình Forbes đã luôn kiểm soát quyền đánh bắt cá ở đây suốt nhiều thế hệ.

“Ông ấy tiến tới và hỏi ‘Ông có muốn gặp Donald Trump không?’”, nhiều năm sau Forbes nhớ lại. “Tôi trả lời ‘Không hẳn’. Tom nói với tôi gã ấy muốn nói chuyện với người dân địa phương, và tôi bảo rằng nếu hắn muốn nói chuyện với tôi thì hắn phải tự mò tới, hắn biết tôi ở đâu rồi đấy”.

Forbes là một người đàn ông “cứng như đá”, thấp người, ngực nở, và ngoan cường theo cách của mình. Nép mình giữa những cồn cát và nằm ngoài tầm nhìn của hàng xóm láng giềng, cơ ngơi của ông chủ yếu là một nông trại đang hoạt động, với những đồng cỏ và nhà xưởng, đàn dê, đàn gà và một con ngựa. Những xác máy nằm chỏng chơ và được lấy phụ tùng cho những cái máy khác còn hoạt động. Đây là vấn đề thiết thực, bởi vì chẳng có người hàng xóm nào có thể thấy được tài sản của ông nên Forbes cho rằng cách mình quản lý mọi thứ không phải chuyện của ai cả. Quả thực, ông ta đã mua mảnh đất đó chỉ nhằm mục đích sống theo cách mình muốn. Ông thậm chí còn đưa mẹ mình đến sống cùng. Nhà của bà nằm dọc trên đoạn đường nối tới nhà chính và có một tấm bảng nhỏ đề hai chữ THIÊN ĐƯỜNG.

Mặc dù Griffin cũng thích Forbes, ông vẫn xem ông này là người cứng đầu, dễ xúc động và càng không phải là loại người dễ dàng xuôi theo kế hoạch của Trump. Mặc dù vậy, ông đã quay lại nhà Menie House để đón Trump, cùng với kiến trúc sư sân gôn nổi tiếng Tom Fazio, người đã đến để khảo sát mảnh đất. Nhóm người thấy Forbes vẫn còn ở trong sân. Forbes nhớ lại Trump đã cố gắng bắt chuyện. Nhưng cuộc nói chuyện diễn ra không mấy suôn sẻ: “Trump hỏi tôi ‘Mảnh đất này giá bao nhiêu, 20 đô la một mẫu Anh không?’. Tôi bảo 'Chà, mơ tiếp đi’. Rồi ông ta nói với tôi ‘Chúng tôi ở đây để xây sân gôn và chúng tôi sẽ làm thế’. Ông ta quay sang Fazio và bảo ‘Anh lo liệu quý ông này đi. Nói là chúng ta sẽ cho ông ta một công việc cả đời’”.

Fazio là nhà thiết kế chứ không phải nhà đầu tư phát triển. Ông không phải là người đàm phán mua bán nhà đất, và ông cũng chẳng nỗ lực thương thảo các điều khoản. Forbes nhớ rằng đã kể cho Fazio về quyền nhượng bộ cá hồi mà ông thừa hưởng, điều này đã giúp kiểm soát hoạt động đánh bắt cá của vùng biển, cùng với kế hoạch nhà cửa của mình. Ông có một người con trai lớn và hai đứa cháu trai mà sẽ là người thừa hưởng nơi này. Vì nghĩ đến con cháu, ông không thể tưởng tượng nổi việc mình sẽ bán nó với bất kể giá nào. Fazio không cố gắng khuyên giải gì. Thật ra, ông này sẽ rời dự án và để một nhà thiết kế lỗi lạc khác, Martin Hawtree, đảm nhận nhiệm vụ này.

Forbes không phải là người duy nhất khước từ. Nhiều chủ đất khác, bao gồm nhà Munro và nhà Milne, cũng từ chối bán với bất cứ giá nào. Khi mà đã quen nhau hơn hai chục năm, Tom Griffin không hề ngạc nhiên vì điều đó. Nhà Milne đã đổ hết tiền tiết kiệm cả đời và hàng ngàn giờ lao động cật lực để biến một chòi canh biển cũ dựng đứng thành một ngôi nhà nhìn ra biển tuyệt đẹp mà không thể nào sánh nổi. Sau khi gầy dựng một gia đình tại đây, nhà Munro rất gắn bó với nơi này và họ đã nghĩ tới việc để lại ngôi nhà cho thế hệ mai sau, để con cháu mình có thể tản bộ trên những cồn cát và chơi đùa trên bãi biển.

***

Nếu Griffin xem những người hàng xóm ở đây như những đồ vật không thể di chuyển thì Trump chính là một ngoại lực không thể ngăn cản. Trong những lần thương lượng, Griffin nhận ra Trump là người không ngơi nghỉ cho đến khi đạt được những gì mình muốn. Chẳng hạn, trước khi chi trả khoản tiền cuối cùng, Trump nhận thấy một cái máy phát điện lớn cùng nhiều khối đá tảng từng được dùng để sửa nhà, bị để lại trên đất. Thế là ông liền yêu cầu Griffin phải cẩu nó đi hoặc chấp nhận giảm giá. Lúc bấy giờ đang ở Mỹ, Griffin đã cân nhắc khoản chi phí cần để làm vừa lòng Trump, và sau cùng, ông bỏ cuộc. “Ông ta làm bay mất 30 hay 40 ngàn đô la của tôi”, Griffin kể lại. “Có thể anh cho rằng đó là một món tiền nhỏ với một người tầm cỡ như ông ta, nhưng anh cũng có thể nghĩ rằng ông ta kiếm cả mười mấy ngàn đô la chỉ bằng việc đưa ra một lời yêu cầu không giống ai” (theo những bản kê khai được công bố, Trump đã trả cho Griffin tầm 6,7 triệu bảng Anh, tức là xấp xỉ 11,3 triệu đô la Mỹ, tùy vào tỷ giá hối đoái).

Griffin cũng nhớ lại bữa tối với Trump tại một nhà hàng tên là Cock & Bull, với cảnh quan nhìn ra khu Menie Estate từ một vị trí dọc theo đường cao tốc A90. Trong suốt bữa ăn, Griffin có cảm tưởng như thể mình đang ngồi ăn với một diễn viên đang đóng phim. “Như thể đấy là Donald Trump, đóng vai Donald Trump”. Ông kể tiếp, khi “cô phục vụ bàn đến đưa hóa đơn”, Donald nói với cô ta rằng: “Thường thì tôi không phải trả tiền trong những tình huống như thế này”. Griffin nghĩ rằng ý của Trump là mỗi khi ông ta đầu tư mạnh vào nền kinh tế địa phương, thường thì các chủ doanh nghiệp sẽ cho ông ta hưởng những ưu đãi miễn phí. “Cô phục vụ đi nói chuyện với quản lý, và người này đồng ý nhưng chỉ khi Trump chịu chụp hình chung với dàn nhân viên”. Thế là toàn bộ nhân viên tràn ra. Trump tạo dáng. Bữa ăn đó miễn phí.

Mặc dù không phải lúc nào ông cũng biến danh tiếng thành những đặc ân theo một cách rõ ràng và trực tiếp như thế, nhưng Trump đã quen với việc đạt được điều mình muốn. Lo rằng nông trại nhà Forbes và các nhà khác sẽ phá hỏng khung cảnh của người chơi gôn, ông đã phái con trai mình là Donald Jr. và Goerge Sorial, một giám đốc điều hành của Trump Organization, đưa ra những đề xuất kế tiếp. Cả hai mặc trang phục đắt tiền và vuốt mái tóc đen ngược ra sau, làm gợi nhớ đến hình ảnh những kẻ cướp ngoan cố người Scotland ở New York. “Có lúc Sorial đưa cho tôi một tờ giấy và bảo ‘Coi đi’”, Forbes kể lại. Trên đó là lời đề nghị 350 ngàn bảng Anh. Forbes kể thêm rằng khi ông một lần nữa lại từ chối: “Sorial bảo rằng ‘Chúng tôi sẽ quay trở lại với nhiều tiền hơn nữa’. Tôi đáp ngay ‘Không, không đâu, đây là lần cuối’”.

Sorial đã phải đi tới đi lui đến Scotland hàng tá lần khi thực hiện dự án phát triển sân gôn. Một luật sư đã qua đào tạo như Sorial đây, cũng như bao giám đốc khác của Trump, có rất nhiều biệt tài. Năm 2007, ông này được tờ The Wall Street Journal vinh danh là một giám đốc điều hành của Trump International Golf Resorts. Sorial sống trong một tòa nhà của Trump, tại đấy ông nằm trong hội đồng sở hữu tòa nhà, và ông cũng nhận định rằng vị trí của mình với Trump như là một công việc trong mơ vậy. Ông thú nhận rằng cũng như sếp mình, bản thân ông từng là một đứa trẻ bất kham, bốc đồng đã được cải huấn tại một trường nam sinh – trong trường hợp của ông là một trường Công giáo với sự điều hành của những thầy tu dòng Biển Đức, nơi ông theo học từ năm 1982 đến 1986. Ông cũng có liên hệ với Scotland và đảo Lewis, nơi ông từng dành khá nhiều thời gian tuổi thơ viếng thăm họ hàng vào mùa hè.

Trong lúc Trump và các cộng tác viên nỗ lực mua đứt những mảnh đất, họ cũng đồng thời triển khai một đề xuất với cơ quan chính quyền Scotland, những người phải phê duyệt dự án phát triển bởi vì về cơ bản nó đã đi chệch khỏi kế hoạch sử dụng đất trước đó. Ở cấp địa phương, họ sẽ phải đối mặt với ủy ban Hội đồng Aberdeenshire và sau đó là toàn bộ hội đồng. Người đứng đầu ủy ban chủ chốt là Martin Ford, người mà phong cách, mục đích và tính cách không khác Donald Trump là mấy.

Sinh ra và lớn lên ở miền thôn quê phía tây nam nước Anh, Ford xuất thân từ một gia đình toàn những nhà lý tưởng cứng nhắc. Trong Thế chiến I, người ông của ông là một trong rất ít người phản đối nhập ngũ. Trong suốt thời gian chiến tranh, ông ấy đã trợ giúp nông dân sản suất lương thực cho quân đội. Ford có một tấm bằng tiến sĩ ngành sinh thái học thực vật và trước khi được bầu vào hội đồng năm 1999, ông từng giữ chức vụ giảng viên tại Trường Cao đẳng Nông Nghiệp Scotland (Scottish Agricultural College). Trẻ hơn Trump đến 13 tuổi, Ford là một người đàn ông góc cạnh, dáng dấp thể thao với đôi mắt xanh biếc và mái tóc xoăn xám. Dù sống tại vùng nông thôn, ông vẫn tận tụy với công cuộc bảo vệ môi trường đến mức lựa chọn đạp xe đạp, trong mọi điều kiện thời tiết, đôi khi lên đến 50 dặm⁶³ một ngày để đốn củi, hồi ông còn phục vụ cho một quận nông thôn với dân số 950 người sống rải rác khắp nơi. Vợ ông, Gina, người ông gặp tại một hội nghị của Đảng Dân chủ Tự do, nói rằng ông là “người lập dị”. Còn Ford sẽ nói mình là người nguyên tắc.

Trong các nguyên tắc của Ford có sự cam kết thực hiện những luật lệ vốn ảnh hưởng đến công việc khi ông là chủ tịch ủy ban giám sát phát triển của Aberdeenshire. Ông sẽ thực hiện những buổi lắng nghe ý kiến cộng đồng về lời đề nghị của Trump và hướng dẫn ủy ban xuyên suốt quá trình xem xét báo cáo từ các chuyên gia – nhà quy hoạch, nhà kinh tế, nhà khoa học – những người sẽ cân nhắc hệ quả của dự án trên mọi phương diện từ giao thông và môi trường cho đến kinh tế địa phương. Ông được yêu cầu phải xem xét những lợi ích của đề xuất, chứ không phải ứng viên đưa ra đề xuất. Như ông giải thích sau khi xử lý vấn đề: “Điều quan trọng là mảnh đất và người ta đề xuất cái gì cho nó. Nơi sinh của mẹ bạn không vấn đề xem xét. Nhưng tắc nghẽn giao thông trên quốc lộ thì lại là điều ngược lại”. Ford chưa bao giờ gọi Trump bằng tên mà chỉ gọi ông này là “ứng viên”. Ông cũng từ chối những phóng viên cố gắng bắt ông xác định một vị trí trong dự án phát triển sân gôn.

Tính từ lúc Ford tiến hành quá trình xem xét đã có hơn 3.500 người gửi đến hội đồng những lá thư hoặc bản kiến nghị thu thập chữ ký. Số người ủng hộ nhiều hơn 150 người so với số người phản đối. Hầu hết những lá thư này là sản phẩm của chiến dịch vận động có tổ chức và đưa ra những lý lẽ lặp đi lặp lại. Phe thuận, được sự cổ vũ của phòng Thương mại, hoan nghênh việc làm và hoạt động kinh doanh đi kèm với dự án phát triển. Còn phe chống, được sự hỗ trợ của một nhóm gọi là Sustainable Aberdeenshire⁶⁴ , cho rằng Trump sẽ không thực hiện những gì ông ta đã hứa và cái giá mà môi trường phải trả là quá đắt. Sự chống đối cũng đến từ nhiều nhóm bảo tồn như Scottish Wildlife Trust và Royal Society for the Protection of Birds.⁶⁵

Khi người của Trump chuẩn bị giấy tờ cần thiết để đệ trình xin phép những ngoại lệ trong kế hoạch, chủ biên của các tờ báo địa phương cố gắng lôi kéo người đọc ủng hộ ông. “Nắm lấy ngày này”, tờ Press và Journal tuyên bố. Họ cũng đả kích dữ dội đối thủ của ông ta với những lời lẽ cay nghiệt. Trong mắt các chủ biên thì những người chống đối là “cứu tinh mắt sáng của một nhúm cát” và “đám nhóc tì chuyên gia cằn nhằn, cãi vã mà lo cho chim hơn cho người”. Họ cũng là “bọn không có tương lai”, “không có chỗ đứng” và là “lũ đần đầu óc hạn hẹp”, “đám hề mặc áo len chui đầu”. Một tờ trong đó thậm chí còn cấm đăng tin về nhóm chống dự án trên mặt báo, họ khăng khăng cho rằng nhóm này không thật sự quan tâm đến khu vực. Thành viên của tổ chức này sẽ không bao giờ xuất hiện trên tờ Press and Journal.

Trong khi giới báo chí địa phương đăng tin nườm nượp về Trump thì những ký giả bên ngoài Aberdeen bắt đầu đến nơi để theo đuổi câu chuyện về vị tỷ phú người Mỹ dự định phát triển một trong những mảnh đất cuối cùng chưa bị khai phá trên bờ biển Scotland. Phần lớn tìm đường đến Menie Estate, nơi họ có thể gặp Michael và Sheila Forbes, Sussie Munro và David Milne. Với mỗi cuộc phỏng vấn, những đối thủ địa phương của Trump ngày càng thẳng thắn hơn. Michael Forbes, người gần như cả đời đều vô cùng rụt rè, đến mức căm ghét những cuộc giao tiếp hàng ngày, nhanh chóng trở thành đối tượng được trích dẫn nhiều nhất của các phóng viên, bởi lẽ họ không thể nào thôi lấy cảm hứng từ cái giọng đặc sệt phương ngữ Ai-len và thái độ hất cằm của ông. “Hồi đầu tôi không hề chống lại dự án này, nhưng rồi họ lên cơn điên khi tôi không chịu bán”, ông trả lời tờ The Times của Luân Đôn vào mùa thu năm 2007. “Họ dọa là sẽ làm đời tôi khốn khổ, và họ làm thật”.

Nỗi khốn khổ của Forbes là cánh cổng khóa đặt chắn ngay giữa con đường mà ông và tổ tiên vẫn đã dùng để đi đến trạm đánh cá suốt nhiều thập kỷ. Ông phàn nàn về mấy tay bảo vệ đi theo ông trên đường vào nông trại và mấy tay giám đốc của Trump cứ lẽo đẽo làm phiền chỉ vì họ không chấp nhận lời từ chối. Khi các nhiếp ảnh gia yêu cầu, ông sẵn lòng mặc bộ váy truyền thống hay khoanh hai cánh tay xăm trổ trước ngực để tạo dáng cho họ bấm máy. Khi được phỏng vấn, bà Molly, người mẹ 83 tuổi của ông, trả lời: “Tôi tới đây để sống trong yên bình”.

Phải đối mặt với một người đàn ông cứng đầu cứng cổ, không thể bị mua chuộc bằng tiền, Trump phản ứng theo cách thường lệ mỗi khi tức tối. Ông ta nói nông trại của Forbes “thật đáng kinh tởm” và lớn tiếng thắc mắc rằng liệu ông này để vương vãi máy móc và đồ dùng ra thế kia có phải là “nhằm mục đích làm cho nó trông thật tồi tàn, để tôi phải trả thêm tiền” hay không. Cung cách nói năng này chỉ làm tăng số người ngưỡng mộ ông Forbes mà thôi, nhất là trong nội bộ người Scotland, bởi vì Forbes, cùng mớ của cải xiêu vẹo, gợi cho họ nhớ đến một quá khứ huy hoàng của vùng thôn quê. Quả thật, cứ mỗi lần ông gọi nông trại của mình là “trại nhỏ”, giọng Forbes lại vang lên một âm điệu văn hóa không thể nhầm lẫn đối với những người quen thuộc với lịch sử đã qua của Scotland.

Trong ngôn ngữ địa phương, trại nhỏ là kiểu nông trại gia đình nhỏ từng xuất hiện khắp nơi trên cả nước. Chỉ một số ít người sở hữu chính nông trại mà mình đang làm việc, còn phần lớn ở các trại nhỏ này là những tá điền phải trả tiền thuê hoặc trả bằng hiện vật là một phần nông sản cho chủ đất. Giữa năm 1700 và 1900, hàng ngàn chủ trại nhỏ bị buộc rời bỏ mảnh đất của mình do lệnh “giải tỏa” từ chính quyền, mà bắt nông dân phải vào sống trong làng, nơi họ thường xuyên phải đối mặt với cảnh nghèo đói tồi tàn. Chủ trại nhỏ, những người sau cùng cũng giành được một địa vị an toàn, đã trở thành biểu tượng cho sự đàn áp của người Anh lẫn sự kiên cường của người Scotland. Theo các nhà phả hệ học, tổ tiên của Donald Trump gần như chắc chắn là đã bị đuổi khỏi đất tổ của mình trong thời gian giải tỏa đảo Lewis. Tại Tong, nơi mẹ Trump sống hồi còn nhỏ, nhiều gia đình chủ trại nhỏ bị buộc rời đi đã sinh sống, theo một nguồn tin, trong “sự khốn cùng của con người” bên cạnh những vùng đất có thể canh tác mà đã bị dẹp sang một bên để xây khu vui chơi. Một thế kỷ sau, Trump dường như không hề nhận ra rằng trong trận chiến với Michael Forbes, ông là kẻ phản diện đang một lần nữa cố gắng giải tỏa một trại nhỏ khác.

Đến lúc ủy ban của Martin Ford bắt đầu cân nhắc đơn của Trump thì một vài người Scotland đã do dự. Michael Forbes và những người chống đối dự án phát triển lớn này nhìn chung đều được hầu hết người Scotland ủng hộ (nhằm động viên họ ủng hộ mình, Forbes đã ghi dòng chữ KHÔNG SÂN GÔN bằng sơn đỏ thật to bên mặt ngoài nhà kho). Nhưng tại Aberdeen, nơi mà tại đó người ta cảm thấy rõ ràng nhất lợi ích đến từ các dự án phát triển, Trump lại nhận được ủng hộ lớn lao. Ông ta cũng có thể trông cậy vào Alex Salmond, người đã thay thế vị trí đứng đầu Nghị viện của Jack McConnell, và Trump cũng nhận được sự ủng hộ từ nhiều người trong hội đồng quận.

Cuối tháng 11 năm 2007, Martin Ford và các thành viên khác trong ủy ban đã tranh luận về kế hoạch của Trump. Khi những buổi gặp mặt công chúng diễn ra theo kế hoạch, dường như nhóm ủy ban bắt đầu chia thành hai phe. Mặc dù đề xuất được đưa ra như là lời mời chào được ăn cả ngã về không, nhưng các dự án này lại thường xuyên bị từ chối, duyệt lại, tái xem xét, và sau đó được chấp thuận. Khi kiểm tra phiếu bầu, Ford phá thế cân bằng và kế hoạch của Trump đã bị từ chối. Trump đã không nhận được những gì mình muốn, nhưng nhiều thành viên hội đồng vùng lại rất mong ông thử lại lần nữa với một kế hoạch đã được điều chỉnh. Và đấy là cách mọi việc kết thúc.

Sau cuộc bỏ phiếu, George Sorial tức giận mà bảo với báo giới rằng: “Nếu bạn muốn kinh doanh lớn thì đừng có đến đông bắc Scotland”. Tiêu đề trang nhất của tờ Aberdeen Evening Express là dòng chữ in hoa ĐỒ PHẢN PHÉ, đặt kế bên ảnh của các thành viên hội đồng phản đối Trump (tấm hình được chỉnh sửa để họ trông như những củ cải nhằm mục đích công kích). Tại ngôi nhà miền quê của Martin Ford, chuông điện thoại vang lên không ngừng nghỉ với vô số cuộc gọi chửi rủa và đe dọa. Cảnh sát đã phải khuyên ông và vợ ở yên trong nhà, khóa trái cửa lại. Thành viên hội đồng Debra Storr, người đã bỏ phiếu chống đơn của Trump, bị một người dân cực đoan điên tiết hành hung ngay trước thềm nhà. Chỉ trong vài ngày, đoàn luật sư của Trump đã dồn ép các chính trị gia địa phương, những người mà lúc đó đều lần lượt nói về cách làm thỏa lòng Trump vì sợ rằng ông ta sẽ mang tiền đi nơi khác. George Sorial đã yêu cầu họ phải hành động tức thì trong 30 ngày.

Vào ngày thứ Hai sau cuộc bỏ phiếu của ủy ban, Alex Salmond đã gặp Sorial và Neil Peter Whyte Hobday tại Khách sạn Marcliffe ở Aberdeen. Sau buổi này, Salmond gọi điện thoại cho trưởng ban quy hoạch của Scotland, James Mackinnon. Ngay cuối ngày hôm đó, nội các chính phủ quốc gia của Salmond đã gửi tới Hội đồng Aberdeenshire thông báo rằng họ sẽ tiếp quản quy trình. Trump, người nhận định cuộc bầu cử vừa rồi của ủy ban là “một sự kiện buồn cho Scotland, và chắc chắn là cũng làm cho Donald Trump buồn”, tuyên bố rằng, “Chúng tôi không can dự gì với” nước đi của chính phủ. Trong quá khứ, Edinburgh đã từng phải vào cuộc và ngừng một dự án phát triển đã được thông qua ở cấp địa phương. Nhưng theo như Martin Ford nhớ, đây là lần đầu tiên chính phủ can thiệp thẳng thừng vào quyết định của hội đồng để thông qua một dự án đã bị từ chối bởi các quan chức gần gũi nhất với những người dân mà sẽ bị ảnh hưởng.

Sau khi tuyên bố Martin Ford là kẻ phản bội, tờ Evening Express thực hiện hẳn một chiến dịch nhằm đánh đổ ông này khỏi vị trí chủ tịch ủy ban, họ tranh luận rằng, cùng với những điểm khác, một người “không lái xe” như ông Ford thì không đủ tư cách xem xét vấn đề giao thông. Tờ Press and Journal, có mối liên kết với tờ Express, bảo rằng ông Ford “sắp sửa mất danh hiệu chiến binh bảo vệ môi trường” và vì thế ông phải tự xin nghỉ hoặc là bị đuổi việc. Ford từ chối từ chức nhưng chẳng mấy chốc ông đã trở thành đối tượng của những cuộc tranh cãi nảy lửa giữa các đồng nghiệp. Khi họ bỏ phiếu cho đề xuất thay thế chủ tịch hội đồng, kết quả là 29 phiếu trắng, 10 phiếu chống và 26 phiếu ủng hộ thay chủ tịch. Như vậy, một nhóm thiểu số đã tước chức vụ chủ tịch của ông một cách thành công, điều này đã cắt giảm tiền lương của ông từ 40 ngàn đô la một năm xuống còn 20 ngàn đô la. Vừa đau khổ nhưng cũng phần nào nhẹ nhõm, Ford suy tư về những sự kiện này và kết luận rằng ông là nạn nhân của sự cường điệu và thổi phồng cực đoan đến mức làm cho nhiều đồng nghiệp tỉnh táo mà ông đã biết và hợp tác cả bao lâu nay “hóa khùng hóa điên” dưới áp lực của Trump và đồng minh của ông ta trong kinh doanh, báo chí, và cả Chính phủ.

Với nhiều lời hứa hẹn ngọt ngào từ Trump, các công chức quốc gia Scotland xúc tiến mọi việc rất nhanh. Họ thông báo sẽ tổ chức một buổi lắng nghe ý kiến công chúng tại một trung tâm hội nghị ở Aberdeen và Trump sẽ là người đầu tiên chứng kiến. Một ngày trước khi phải trả lời những câu hỏi và thắc mắc, chiếc Boeing 727 của Trump hạ cánh xuống sân bay duy nhất đủ to trên hòn đảo quê hương của mẹ ông. Đây là chuyến thăm đất tổ đầu tiên của ông kể từ khi ba, bốn tuổi. Người chị gái Maryanne đi cùng ông trong chuyến đi này đã từng đến đây nhiều lần trước và sau khi mẹ ông mất vào năm 2000. Khi ông đứng trên đường băng, một cơn gió mạnh thổi qua làm cho mái tóc chải chuốt kỹ lưỡng của ông rối bời. Hộp đựng những cuốn sách của ông, bao gồm Trump: How To Get Rich và Trump: Never Give Up, được trưng trên chiếc Porsche Cayenne, phương tiện sang trọng nhất trên đảo, mà người ta mượn từ tay một triệu phú địa phương.

Chuyến thăm được sắp đặt cẩn thận của Trump dừng lại ở nhà mẹ ông ở Tong, tại đó một phóng viên nhận thấy ông chỉ ở trong ngôi nhà vỏn vẹn 97 giây. Khi ông và chị gái tiếp chuyện một số họ hàng, bà đã cuốn hút sự chú ý của họ với vài câu tiếng Gaelic. Còn ông thì kể lể về những thành công của mình. Nói về chương trình truyền hình thực tế The Apprentice, ông ta cho biết: “Nếu có tỷ lệ người xem cao thì mọi người sẽ là vua, giống như tôi vậy. Tôi là vua truyền hình đấy. Nếu không thì mọi người sẽ bị vứt đi như một con chó”. Còn về sự nghiệp đầu tư và phát triển của mình, ông bảo với họ rằng: “Ai cũng muốn Trump bởi vì tôi đảm đương những công việc ở cấp cao nhất, và tôi được biết đến vì điều đó. Ai cũng biết rằng đẳng cấp công việc của chúng tôi là hàng đầu, và khi một dự án hoàn thành, đó sẽ là tòa nhà đỉnh nhất, và đó là lý do mấy người bên Chính phủ cũng kêu đến tôi. Họ có một mảnh đất ở một nước nào đó, họ sẽ gọi cho tôi”. Phần lớn các hoạt động kinh doanh của Trump chủ yếu là ở trên đất Mỹ, nhưng ông ta cũng liên quan đến rất nhiều dự án ở Canada, Hàn Quốc, Mexico, Dubai và nhiều nơi khác. Một số mang đến thành quả. Một số khác lại không.

Trong chuyến viếng thăm kéo dài ba tiếng, Trump cũng tổ chức một cuộc họp báo và tại đấy ông bảo rằng mình sẽ xem xét tài trợ cho việc phục dựng cảnh quan quan trọng nhất của hòn đảo là lâu đài Lews Castle. Được một tay buôn thuốc phiện xây dựng vào thế kỷ XIX, tòa lâu đài được Lãnh chúa Leverhulme trao cho người dân địa phương; vị lãnh chúa này đã không thể hoàn thành lời hứa mang tới phồn vinh và cơ hội việc làm cho hòn đảo.

Sau chuyến viếng thăm ngắn, Trump rời Lewis để đi bảo vệ lời hứa của mình về sự phồn vinh và cơ hội việc làm ở Aberdeen. Ngày hôm sau, ông ta ngồi tại bàn nhân chứng, đối mặt với nhóm chuyên gia sẽ xem xét dự án. Ông ta ăn mặc khá xuềnh xoàng trong lần xuất hiện này, với chiếc cà-vạt sọc xanh thay vì màu đỏ quyền lực vẫn hay đeo. Trong những bình luận chuẩn bị sẵn, ông nói ý định của mình là xây dựng “sân gôn đỉnh nhất thế giới” và điều đó chỉ có thể hoàn thành, và có khả năng sinh lời, với những ngôi nhà kèm theo. “Nếu không có quỹ tài trợ đến từ hoạt động xây dựng nhà đất, nền kinh tế của Scotland còn lâu lắm mới đạt đến ngưỡng hoàn vốn có thể chấp nhận”.

Sau đó, khi trả lời câu hỏi, Trump đã quay trở lại với kiểu đối đáp ứng khẩu thường thấy: “Hãy làm thật đàng hoàng. Đừng có làm... nửa vời”. Ông ta cũng nhất mực cho rằng một sân gôn, dù là muốn xây sẽ phải phá đi một số khu đất nằm trong diện được bảo vệ, sẽ là sự cải tiến so với cồn cát, vốn có khả năng bị thổi bay chỉ sau một cơn bão. “Bây giờ, khi bạn bước đi trên công trường, thú thật là trông cũng hơi ghê. Xác chim nằm vương vãi khắp nơi. Rồi còn có xác động vật bị bắn chết ở khắp khu vực. Có lẽ nhiều người thích trò đó. Nhưng tôi thì không”. Ông ta sau đó còn đụng chạm đến tội ác của Khmer Đỏ tại Campuchia khi mô tả Menie Estate là “cánh đồng chết”.

Những nhân chứng khác, bao gồm các chuyên gia từ phía Chính phủ, cũng ủng hộ phân tích của Trump, họ nói với nhóm chuyên gia rằng khu nghỉ dưỡng và nhà ở là những khía cạnh đáng giá nhất của dự án phát triển và Trump có thể bơm hơn 1,5 tỷ đô la vào khu vực và tạo ra 1.400 việc làm cố định cho người dân vùng đông bắc Scotland. Khu sân gôn sẽ chỉ tốn kém một số tiền tương đối – khoảng 40 triệu đô la – và có thể sẽ cần không tới một, hai trăm nhân công, và nhiều người trong số đó sẽ hài lòng với việc làm thời vụ. Rõ ràng món hời to nhất đối với Scotland, cũng như Trump, là ngôi làng nghỉ dưỡng bành trướng mà ông ta hình dung. Tranh cãi trong giới chính trị địa phương ở đây có lẽ đã giúp ích được gì đó khi thu hút sự chú ý của báo chí thế giới. Tất cả đều là quảng cáo miễn phí.

Khi trở về New York, Trump đã làm quá sự kịch tính trong nỗ lực của mình ở Scotland khi xuất hiện trên chương trình trò chuyện của David Letterman (khi phong trào “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” vẫn chưa khởi động, người ta đã giới thiệu ông là “Tỷ phú gan góc yêu thích của nước Mỹ”). Trên tivi, Trump cho biết ông ta tin rằng chính quyền các cấp của Scotland sẽ cấp phép xây dựng theo ý ông, nhưng khi được hỏi về địa điểm xây dựng dự án, vốn nằm ở đông bắc Scotland, ông ta lại nghe có vẻ không chắc chắn lắm. Letterman có hỏi rằng liệu có phải là ở bờ tây không thì Trump trả lời: “Không ít thì nhiều”.

Khi các quan chức Chính phủ cân nhắc ý định phủ quyết ủy ban địa phương và cho Trump điều ông ta muốn, báo chí Anh ngập tràn tin tức về một cuộc suy thoái kinh tế sắp đến. Người cho vay ngừng các khoản vay thế chấp, và những ngân hàng lớn tìm đến sự cứu trợ tài chính từ người đóng thuế. Toàn bộ những năm đầu cơ bắt đầu kết thúc trong khổ sở với những người không thể trả nổi tiền thuê nhà ở. Ông chủ thầu lớn nhất của vùng Aberdeen vừa cho nghỉ hơn 100 công nhân. Giữa khung cảnh ảm đạm, những lời hứa hẹn của Trump mang đến một viễn cảnh cứu viện tươi sáng. Mùa thu đó, Chính phủ Scotland đã can thiệp nhằm cho phép ông ta làm điều mình muốn, với một số điều kiện đưa ra, chủ yếu là cách làm đường lăn bóng, thảm cỏ và điểm phát bóng ở vùng đất. Trump thể hiện lòng biết ơn và sau đó hỏi rằng liệu chính quyền có nghĩ đến việc ép buộc những gia đình phản đối bán đất cho ông ta hay không.

***

Theo một lá thư được đưa ra ánh sáng sau sự kiện, ý kiến cho rằng Chính phủ có thể cưỡng đoạt trang trại của Michael Forbes, và nhà cửa của gia đình Milne và Munro, ban đầu xuất phát từ George Sorial và Neil Hobday. Tháng 2 năm 2009, một trong những luật sư của Trump, Ann Faulds, đã gửi đến Hội đồng Abderdeenshire một bản ghi chú vạch ra những lý do mà họ có thể đưa ra khi cưỡng chế những người chống đối, buộc họ phải từ bỏ tài sản của mình. Vài tuần sau, bà này lại gửi tiếp đến hội đồng một yêu cầu chính thức nhằm thực thi quyền “cưỡng đoạt mua nhà”, điều này sẽ buộc người dân phải bán lô đất cho Trump. Faulds cho biết Trump có thể chi trả cho nỗ lực này, nhưng đổi lại ông ta muốn “nắm quyền kiểm soát quy trình”.

Khi yêu cầu Chính phủ buộc người dân rời bỏ nhà cửa, Trump đã cho người khác biết rằng đối thủ của mình là những người biết phải trái đúng sai. Michael Forbes đã tìm đến báo chí cùng với hàng loạt khiếu nại về việc chính quyền địa phương ra tay giúp Trump chèn ép và buộc Forbes phải từ bỏ nhà cửa. Đầu tiên, một thanh tra đến xác định xem Forbes có ngược đãi đàn gà, ngỗng và ngựa của mình không. Những con vật đều trong tình trạng khỏe mạnh. Tiếp theo, một sĩ quan đến hỏi xem Forbes liệu có đang tàng trữ trái phép một khẩu súng săn hay không. Câu trả lời là không. Cuối cùng, một viên chức muốn kiểm chứng tin đồn rằng Forbes đang tàng trữ chất hóa học trong chiếc xe bồn cũ. Kết quả vẫn là không. Những hành động này chẳng khác nào quấy rối, như lời Forbes nói, và tất cả đều diễn ra trước khi ông biết rằng rất có thể mình sẽ bị buộc phải rời bỏ mảnh đất. Forbes cũng báo rằng những thợ máy trên khu đất của Trump đã làm vỡ đường ống dẫn nước tới nhà ông và phải mất mười ngày mới sửa xong. Trong khoảng thời gian đó, cả gia đình ông hoàn toàn không có nước để dùng.

Lời đe dọa cưỡng mua đất dường như chỉ làm tăng thêm sự chống đối dự án của Trump. Tháng 5 năm 2009, ông chủ nhà David Milne xuất hiện tại một sự kiện công cộng mà tại đó Neil Peter Whyte Hobday định cho người dân địa phương xem kế hoạch thực hiện dự án, mà khi ấy đã sắp khởi công. Milne, với ý định chia sẻ quan điểm, đã bắt chuyện với những người tham gia sự kiện. Khi đó, ống kính bản tin truyền hình đã ghi nhận hình ảnh một Hobday điên tiết đang lớn tiếng với Milne: “Đây không phải buổi diễn của ông. Ông tự đi mà kiếm chỗ riêng cho mình mà diễn thuyết. Rồi tự trả tiền. Tự mời giới truyền thông và tự xử tại đó đi. Biến ngay khỏi đây”. Milne vẫn bình chân như vại và nói với mọi người tại đó: “Nếu dự án này được triển khai, không một ai được an toàn ngay trong nhà mình, dù là ở đâu trên đất nước này. Điều này không được phép diễn ra. Chúng ta đáng lẽ phải sống trong một đất nước văn minh của thế kỷ XXI”. Mười ngày sau, Hodbay rút khỏi dự án của Trump. Ông này rồi cũng hồi phục, cuối cùng tìm được công việc mới trong vai trò giám đốc điều hành một câu lạc bộ pô-lô sang trọng ở Luân Đôn, do chồng của Nữ hoàng Elizabeth đệ Nhị, Hoàng tử Philip, Công tước xứ Edinburgh, sáng lập.

Sau cuộc đụng độ tại buổi triển lãm của Trump, một nhóm trên Internet tên là Tripping Up Trump bắt đầu chiến dịch phản đối dự án. Hơn 7.000 người cùng tham gia vào kế hoạch “chia đất” mà trong đó họ cắt khoảng một mẫu Anh từ mảnh đất nông trại Forbes rồi chia thành những miếng đất nhỏ, mà họ sẽ nhận được văn bản pháp lý chính thức cho từng miếng. Về mặt lý thuyết, hành động này bắt buộc chính quyền các cấp phải thực thi sắc lệnh cưỡng mua cho từng miếng nhỏ trong dải đất này, những người tổ chức hy vọng điều này sẽ ngăn cản Chính phủ áp dụng vũ lực. Thành viên Hội đồng Martin Ford và nhiều người khác tuyên bố chống lại hành động cưỡng mua này, và nó chưa bao giờ được đệ trình chính thức.

Trump đưa ra một lá thư trước công chúng, trong đó ông ta gọi thành viên Hội đồng Debra Storr là “nỗi quốc nhục” bởi vì ông này phản đối dự án phát triển. Tháng 9 năm 2009, con trai ông là Donald Jr. và George Sorial đã đến nông trại Forbes và cố gắng thương thuyết với ông. Cũng như các em, Donald Jr. làm việc cho công ty gia đình. Ông giữ chức vụ phó giám đốc điều hành từ lúc gia nhập công ty vào năm 2001, khi mới 24 tuổi. Em gái và em trai ông cũng đều giữ cùng một chức vụ. Mặc dù cả ba anh em có những mối quan tâm đặc biệt, giữa họ không có sự phân biệt rạch ròi. Cũng như ông bố liên tục chuyển từ dự án này đến dự án khác, lúc này tập trung vào lĩnh vực truyền hình và ngay sau đó thì nhảy sang xây dựng sân gôn, họ cũng được kỳ vọng sẽ đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau, mà chính những điều này có lẽ sẽ giúp họ tiếp xúc với mọi lĩnh vực trong đế chế Trump.

Khi Donald Jr. và George Sorial gặp Michael Forbes, ông này đang điên tiết vì lời đe dọa cưỡng mua, và vì thế đã tiếp đãi hai người khách bằng một tràng văng tục. Trump Sr., cảm thấy bị xúc phạm vì việc này, về sau đã phản hồi trong một bài báo cay độc nói rằng, cùng với nhiều thứ khác, Forbes “luôn là một tên bẩn thỉu, nhếch nhác và lôi thôi lếch thếch từ ngoại hình cho tới thái độ. Hắn là một kẻ thua cuộc đang gây tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh của cả Aberdeenshire lẫn đất nước vĩ đại này. Mảnh đất của hắn là một tai họa ghê tởm đối với cộng đồng và là mối nguy hiểm cho môi trường, với những thùng dầu bị rỉ, đống lều mục nát và mấy chiếc xe bỏ không nằm lăn lóc khắp nơi. Đấy là một hình ảnh đại diện xấu xí của Scotland trước toàn thế giới”.

Nhiều năm kế tiếp, Trump và Forbes vẫn lời qua tiếng lại. Trump chủ yếu chỉ trích về điều kiện vật chất tại trang trại của Forbes, cho rằng chủ nhân của nó không đáng được tôn trọng bởi vì khu đất của ông này quá bừa bãi. “Mẹ tôi sinh ra tại Stornoway. Bà cực kỳ tỉ mỉ. Người Scotland là những người rất sạch sẽ, vậy mà tay này làm cái nhà hắn ở trông như ổ chuột. Hắn ta sống thật bẩn thỉu”. Ông cũng phàn nàn rằng Forbes đã đồng ý bán nhưng rồi lại thất hứa. Forbes thì khăng khăng bảo rằng mình sẽ không bao giờ bán: “Hoàn toàn không đúng sự thật. Ông ta nói láo. Lần cuối cùng thằng con ổng đặt chân đến đây, tôi đã đuổi hắn khỏi khu đất của mình. Xung quanh tên đó lúc nào cũng có đám vệ sĩ, và nếu như hắn cứ còn nói về tôi như thế, hắn ta sẽ thật sự cần đến bọn họ đấy”.

Trump quả thực đã điều động vệ sĩ của mình tuần tra trên chiếc xe tải ghi BẢO VỆ TÀI SẢN và đi theo những người dân sử dụng đường nông trại trong khu vực. Cảnh sát thường xuyên được gọi đến khu đất của Trump. Tháng 7 năm 2010, họ phản hồi khiếu nại đến từ nhân viên của Trump về hai nhà làm phim đã đến văn phòng. Lúc các sĩ quan cảnh sát đến nơi, Anthony Baxter và Richard Phinney đã đi đến nhà Susan Munro. Cảnh sát đi theo đến đó và thẩm vấn họ khi máy quay vẫn còn hoạt động. Khi cảnh sát yêu cầu ngừng quay phim, Baxter từ chối. Một cuộc ẩu đả diễn ra để giành máy quay. Phía cảnh sát buộc Baxter nằm xuống đất và bắt giữ ông ta cùng với Phinney. Tập phim này về sau trở thành một điểm quan trọng trong một bộ phim tài liệu năm 2011 với tựa đề You’ve Been Trumped⁶⁶ , mà sau đó Baxter đã mang đi trình chiếu ở nhiều liên hoan phim trước khi nó được lên sóng trên đài BBC.

Tháng 8 năm 2010, Trump cử đội khảo sát và dựng hàng rào đến để chiếm lấy một khoảnh trong khu đất mà Michael Forbes đang sử dụng. Forbes bước ra tranh cãi, cùng tấm bản đồ khu đất cho thấy đường ranh giới. Những cảnh sát hộ tống nhân công của Trump đã ra lệnh cho Forbes lùi lại trong khi họ dựng hàng rào. Họ nói nếu Forbes muốn đấu tranh, ông có thể mang sự việc lên các cấp chính quyền, nhưng họ ở đó để hoàn thành lời yêu cầu bảo vệ của đội nhân công (tài liệu đăng ký đất đai ở địa phương đã chỉ ra đường ranh giới do bên Trump xác định là hoàn toàn đúng).

Vào tháng Mười, trong một chuyến tham quan công trường xây dựng, một đoàn xe hộ tống chuyên dụng đã đưa Trump và Donald Jr. đến nhà David Milne. Milne từ chối tiếp chuyện và yêu cầu họ rời đi. Sau đó, một đoàn làm phim có mặt để đưa tin về dự án Menie cho đài Golf Channel TV đã ghi lại cảnh Trump thảo luận về ngôi nhà của Milne với một phụ nữ trẻ tên Sarah Malone, người vừa được ông ta thuê vào vị trí “phó giám đốc điều hành”. Malone thừa nhận mình chẳng biết gì về sân gôn, nhưng vì xinh đẹp nên cô đã chiến thắng cuộc thi Face of Aberdeen.

“Sarah, tôi muốn căn nhà đó biến khỏi đây ngay”, Trump nói.

“Thế thì sẽ hơi đụng chạm một tí, nhưng nếu chúng ta sẵn sàng thì cứ thế mà làm”, cô nàng trả lời.

“Ai quan tâm cơ chứ, cô biết gì không, ai mà thèm quan tâm? Đây là đất của chúng ta. Ta có thể làm bất cứ điều gì mình muốn. Chúng ta đang cố gắng xây dựng sân gôn đỉnh nhất thế giới… cái căn nhà này xấu thấy gớm”.

Cũng những người quay phim này đã ghi lại cảnh Trump nói chuyện với Paul O’Connor, trưởng đội bảo dưỡng sân gôn, người mà ông ta đã thuê lại từ sân gôn nổi tiếng Carnoustie. Trump chỉ tay về hướng nhà Milne rồi bảo: “Tôi không biết vấn đề ở đây là gì”. Một lúc sau, ông nói tiếp: “Tôi sẽ phải thay đổi một chút nếu ông không làm gì cả”.

Mười một ngày sau khi Milne đuổi Trump đi, đội ngũ của Trump đã dựng hàng rào chạy dọc theo con đường vào nhà Milne và sau đó thì bao quanh ngôi nhà. Họ cũng đóng một cây cọc xanh trên mặt đất ngay kế bên ga-ra của Milne. Hai tuần sau, ông nhận được thông báo từ đại diện của Trump yêu cầu Milne phải tháo dỡ ga-ra của mình. Tiếp theo, một nhóm nhân công lại lắp thêm một lớp hàng rào thứ hai, gần hơn với nhà Milne, và ông này nhận được thư yêu cầu chi trả bốn ngàn đô la. Dĩ nhiên Milne không nghe theo bất kỳ yêu cầu nào. Một hàng cây vân sam Bắc Mỹ được người của Trump trồng dọc theo hàng rào, chắn ngang khung cảnh nhìn ra biển, điều đã thôi thúc Milne và vợ mình, Moira, mua ngôi nhà ngay từ đầu. Tiếp theo là một bức tường đất cao 20 feet và dài 100 feet,⁶⁷ được đẩy lên sau nhà Milne. Thế nhưng Milne vẫn từ chối thương lượng, và nhiều ngày sau O’Connor đã phải từ chức.

***

Hiềm khích giữa Trump và những người hàng xóm trở thành miếng thịt béo bở cho các tờ báo và chương trình truyền hình trực tiếp, nhưng nó lại là nỗi khốn khổ đối với những người chống đối. Susan Munro có lẽ là người chịu nhiều ảnh hưởng nhất. Công trường xây dựng bãi giữ xe gần trụ sở tạm thời của câu lạc bộ gôn đã làm ngập đường vào nhà bà, gây sạt lở đất và khiến con đường không thể đi được. Tình trạng ấy kéo dài đến năm tuần mới chấm dứt. Tệ hơn nữa là hàng đống đất bẩn, cao đến 20 feet⁶⁸ nằm ngay lằn ranh nhà bà. Những bờ đê bằng đất này, được trồng thêm cây cối, nhằm giữ cho người chơi gôn khỏi phải trông thấy ngôi nhà của Munro khi họ đỗ xe. Nó cũng tước đi cảnh quan mà nhà Munro đã tận hưởng suốt hàng thập kỷ. Vào mùa đông, bờ đê đất này lại còn che khuất ánh nắng mặt trời. Khi ngẫm lại những chuyện này, Munro mới giật mình. Bà nói: “Sống ở đây, một nơi xa xôi hẻo lánh tách biệt với mọi thứ, ai mà ngờ tay người Mỹ này lại đến và làm ba cái trò này với bạn?”.

Nhờ báo giới đưa tin về cuộc sống khốn khổ nơi đây mà sự ủng hộ trong và ngoài nước dành cho Munro đã tăng lên, bạn đọc báo gửi thư và bưu thiếp bảo họ kiên cường lên. Khi bộ phim You’ve Been Trumped của Anthony Baxter sắp sửa phát sóng trên đài BBC, luật sư của Trump đã yêu cầu nhà đài phải hủy bỏ vì họ cho rằng bộ phim mang tính phỉ báng và sai lạc. Báo The Guardian đưa tin Trump gọi Baxter là “tên hề ngu ngốc”. Nhà đài từ chối yêu cầu của phía Trump. Lượng khán giả, ước tính vào khoảng 1,1 triệu người xem, cao hơn 40% so với lượng khán giả trung bình của chương trình chiếu phim tối Chủ nhật.

Nối gót You’ve Been Trumped, Michael Forbes đã giành được nhiều phiếu bầu nhất trong cuộc thi “Người Scotland Đỉnh Nhất” do công ty whiskey Glenfiddich tài trợ. Forbes đã diện chiếc váy truyền thống khi tham dự buổi lễ. Donald Trump thì tuyên bố rằng những quán rượu và nhà hàng trong khu bất động sản của ông sẽ không phục vụ whiskey của Glenfiddich nữa. Giải thưởng trao cho Forbes, Trump nói thêm, là “nỗi hổ thẹn vô cùng đối với Scotland”.

Trump hoàn toàn không khiến cho mọi việc dễ dàng hơn với mình khi đưa ra những tuyên bố tư lợi như thế này. Điển hình là nỗ lực đổi tên cồn cát thành “Cồn cát Vĩ đại của Scotland” bởi vì đó là “những cồn cát lớn nhất thế giới”. Khi người ta chỉnh cho ông, nói rằng nó không phải lớn nhất, Trump nhận sai nhưng không đồng tình với việc người ta nói ông ngạo mạn khi tự cho mình cái quyền ngang nhiên đổi tên một đặc điểm địa chất đã được biết đến trên thế giới suốt nhiều thế hệ. Ông ta bảo: “Ngạo mạn là khi tôi gọi đó là Cồn cát Đặc biệt của Donald J. Trump”.

Khi những cỗ máy đồ sộ cày xới mảnh đất để xây dựng sân đầu tiên trong kế hoạch hai sân gôn của Trump, thị trường nhà cửa tại Scotland và phần còn lại của châu Âu vẫn còn yếu ớt, và toàn bộ chuỗi dự án phát triển nhà nghỉ dưỡng tại các vùng nắng ấm hơn, như bờ biển Tây Ban Nha, đều bị dừng lại. Điều đó cũng làm ngưng trệ sự khởi công các tòa nhà trên khu Menie Estate mà Trump đã hứa, và ông ta tiếp tục phàn nàn về dự án phong năng ở ngoài khơi gần đấy. Chính phủ Anh hoàn toàn cam kết thực hiện ý tưởng này, và Salmond, người đứng đầu Nghị viện, đã làm việc cật lực để nhận được sự chấp thuận của Liên minh châu Âu cho khu vực thử nghiệm phong năng trên vùng Biển Bắc. Trump cho biết Salmond đã đảm bảo với ông rằng những cối xay gió sẽ không được xây dựng. Ông ta khăng khăng rằng mình không chỉ đang đấu tranh cho bản thân mà còn cho cả quốc gia này, bởi vì cối xay gió là một công nghệ lạc hậu. “Chúng ta phải cứu lấy Scotland”, ông tuyên bố. “Mọi người không thể để những con quái thú công nghiệp này được xây dựng”. Sau đó, ông ta so sánh kế hoạch phong năng với một trong những sự kiện bi thảm nhất trong lịch sử gần đây, thảm kịch đánh bom năm 1988 trên chiếc máy bay chở khách băng qua Lockberbie, Scotland: “Nông trại gió là thảm họa đối với Scotland giống như Pan Am 103, một nỗi kinh hoàng, và nó chỉ có thể duy trì với tiền trợ cấp từ Chính phủ”.

Trong cuộc chiến chính trị với Alex Salmond, Trump nói chuyện nghe như ông hồi trẻ khi đang đối đấu với Ed Koch. Ông ta gọi Salmond là “Alex điên khùng” và tài trợ cho những nỗ lực của một nhóm chống đối dự án tua-bin. Dẫn lại danh hiệu Người Scotland Toàn Cầu, ông ta viết thư gửi đến Nghị viện Scotland để phản đối dự án nông trại gió, mà ông nói là đã đe dọa khoản đầu tư “hàng chục triệu bảng”. Khoản tiền Trump đã chi vào Menie Estate, vốn được ghi nhận như là ân huệ dành cho khu vực này, thực chất đang bị nghi ngờ. Năm 2011, Trump tuyên bố mình đã bỏ ra 60 triệu bảng Anh trong quá trình xây dựng sân gôn xa xỉ nhất Vương quốc Anh.

Nhắc đến số tiền khổng lồ này dĩ nhiên chỉ để gây ấn tượng với giới quan chức Scotland rằng Trump là người nghiêm túc và đủ khả năng. Nhưng xét đến việc một sân gôn mới khai trương ở tây Scotland tên là Machrihanish Dunes được xây với 1,5 triệu bảng, thì những con số này không hợp lý. Andrew Wightman, một cây bút và nhà tư vấn sử dụng đất ở Edinburgh, đã xem xét các báo cáo của doanh nghiệp và phát hiện ra Trump đã trả không tới bảy triệu bảng cho Menie Estate, toàn bộ số tiền đó được chuyển cho Tom Griffin ở Hoa Kỳ, và bỏ ra chưa tới 14 triệu để phát triển. Đến khi những con số này đến với công chúng, Trump và báo chí đã chuyển sang vấn đề khác. Ngoài ra, thật dễ dàng để truyền bá những tuyên bố hào hứng về đống tiền khổng lồ được chi tiêu, nhưng lại khó mà giải thích các báo cáo doanh nghiệp và rồi công bố những chi tiết nhàm chán.

Không có giải thích cụ thể nào về số tiền mà Trump đã chi trả cho các luật sư, hoặc dùng để công kích dự án nông trại gió. Nhưng khi theo đuổi cuộc tranh cãi về dự án cối xay gió, Trump đã đặt nền tảng cho một cuộc tranh luận khác. Cuộc tranh luận này sẽ đủ sức bào chữa cho ông khi ông rút ra khỏi những phần trong kế hoạch mà ắt hẳn sẽ tạo ra công việc và lợi nhuận kinh doanh, vốn có vẻ như đang trêu ngươi giới quan chức Scotland. Khi thua trận này, ông ta rút đơn xây sân gôn thứ hai và chuyển sự chú ý, và tiền của, vào nơi khác. Chẳng mấy chốc ông ta sẽ thông báo mình đã mua lại những sân gôn nổi tiếng ở Doonbeg, Ireland và Turnberry, Scotland.

Sân gôn mà Trump đã hoàn thành tại khu Menie Estate được các chuyên gia đánh giá là có thiết kế đẹp mắt, nhờ vào mảnh đất và Martin Hawtree, tuy nhiên, đây khó lòng trở thành sân gôn đỉnh nhất thế giới. Thay vì tạo ra hơn 1.000 việc làm, Trump chỉ mang đến, có lẽ là 200 vị trí và phần nhiều trong số đó là thời vụ. Những phê chuẩn mà ông nhận được cho hoạt động xây dựng nhà ở và khách sạn vẫn sẽ gắn liền với khu bất động sản. Ông ta có thể đợi đến bong bóng kinh tế kế tiếp, xây và bán tất cả nhà ở mà mình đã đề xuất, và bỏ trốn với món lợi nhuận khổng lồ. Nhưng ông cũng có thể lựa chọn bán toàn bộ diện tích đất đó cho người khác, và người đó sẽ hưởng toàn quyền với những dự án đã được cấp phép trước đó.

Tại Balmedie, những cư dân một thời đấu tranh kịch liệt bị bỏ lại đằng sau trong cảm giác tả tơi và bối rối. Bị bêu rếu trên mặt báo Aberdeen và bị chửi bới bởi dân địa phương, những người đã lường trước vụ bùng nổ sân gôn, họ cố gắng hiểu xem tại sao lại có ai đó nhảy vào cộng đồng của họ, hứa hẹn quá nhiều mà lại làm được quá ít, và gây ra biết bao xáo trộn. Jack McConnell, người ngay từ đầu đã cố gắng làm hài lòng Trump, được Nữ hoàng gọi vào Thượng nghị viện Anh. Alex Salmond thì dẫn dắt thất bại một chiến dịch giành độc lập cho Scotland, và sau đó từ chức người đứng đầu Nghị viện Scotland. Sarah Malone, gương mặt của Aberdeen và của dự án Trump, kết hôn với biên tập viên tờ báo địa phương Press and Journal, tờ báo vốn ủng hộ dự án phát triển sân gôn ngay từ đầu. Trên đảo Lewis, quỹ ký tín nhằm khôi phục lâu đài của Lãnh chúa Lever vẫn chưa nhận được tiền tài trợ từ con trai bà Mary Anne Trump, ngài tỷ phú Scotland Toàn Cầu.

Tái bút
Để hiểu Donald

TÔI RẤT THÔNG MINH, TÔI CÓ THỂ ĐƯA RA MỘT CÂU TRẢ LỜI HOÀN HẢO VÀ MỌI CHUYỆN SẼ ỔN THỎA, KHÔNG AI QUAN TÂM VỀ NÓ, KHÔNG AI VIẾT VỀ NÓ, HOẶC LÀ TÔI CÓ THỂ TRẢ LỜI MỘT CÁCH THÀNH THẬT, VÀ TỪ ĐẤY NÓ TRỞ THÀNH CHUYỆN TO TÁT.

- DONALD TRUMP

Gặp gỡ Donald Trump tại văn phòng của ông giống như là đóng vai phụ trong một bộ phim vậy. Tràn ngập ánh sáng tự nhiên đến từ hai phía, không gian trong phòng sáng bừng như một sân khấu vậy. Ngôi sao của chúng ta trông giống như một vị lãnh đạo già dặn, với khuôn mặt chỉnh hình hoàn hảo đến mức khó lòng tìm ra lỗ chân lông nào trên đó. Mái tóc chải chuốt công phu, vàng óng, duỗi thẳng, và được giữ nếp bằng chai xịt, cho mọi người biết về danh tính ông. Với phong thái hết mực chuyên nghiệp, người đàn ông ấy thốt ra những câu nói sáo mòn nghe bùi tai đến mức người ta cứ ngỡ là mới. Các bạn cứ nghĩ đến Michael Caine trong những bộ phim nhỏ trong sự nghiệp sau này của ông ấy.

Khi bắt tay Trump, tôi tự hỏi liệu ông ấy có lấy ngay chai diệt khuẩn không? Hay là khăn mùi soa? Bất cứ ai khác nổi tiếng với nỗi lo vi khuẩn đều thể hiện một chút nghĩ suy. Nhưng niềm thích thú của Trump dành cho sự khoa trương và tàn nhẫn – gần đây ông đã tuyên bố nữ diễn viên cao niên Kim Novak nên “khởi kiện tên bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ” – thật sự khiến người ta khó mà đồng cảm với Trump. Chúng tôi bắt tay và rồi tôi quan sát kỹ lưỡng khi ông ấy ngồi khuất sau bàn và bí mật chùi tay vào bộ vest đắt tiền.

Trên khắp nước Mỹ, và có lẽ là cả thế giới, không một doanh nhân nào khác có thể biến một điều quá nhỏ nhặt – như là nỗi sợ bẩn tay – thành đặc trưng mà một người xa lạ sẽ để ý đến trong lần đầu gặp gỡ ông, nhưng nói đi cũng phải nói lại, quả thật, không hề có một Donald Trump thứ hai. Tôi đã nói như vậy với ông ấy trong buổi gặp mặt đầu tiên tại văn phòng ông, nơi có một bức tường khoe mẽ trưng bày những ảnh bìa tạp chí có mặt ông và chiếc đai vô địch hạng nặng của Mike Tyson, tiền trả cho vài khoản nợ, nằm vất vưởng trên sàn. “Cho tới bây giờ, chẳng có ai trên sàn diễn lâu bằng ông mà vẫn có thể duy trì hình ảnh trong mắt công chúng”, tôi nói thêm. “Còn ai khác ngoài ông cơ chứ?”.

Cả thế giới là sân khấu của Trump, và hầu hết bạn diễn từ thời ông mới nổi đều đã phai mờ hoặc tàn lụi mất. Những kình thủ và bạn bè như Ed Koch, Roy Cohn, Leona Helmsley và George Steinbrenner đều đã mất. Những người khác, như Rudy Giuliani, thỉnh thoảng lại xuất hiện nhưng cũng không có ý nghĩa gì nhiều. Trong khi đó, những mẩu tin cắt ra từ báo mà ông nhận được vào mỗi buổi sáng là minh chứng cho danh tiếng vẫn đang tồn tại của Trump, và số lượng cũng như chất lượng sự chú ý này mới là điều mà tôi quan tâm. Nói về tiền của và danh tiếng, ông ta quả thật là người đàn ông của thời đại chúng ta, là sự thể hiện đỉnh cao cho một vài khía cạnh của tinh thần đại chúng Mỹ trong thế kỷ XXI.

Trump cho biết ông đã định từ chối yêu cầu thực hiện một loạt phỏng vấn chính thức của tôi, và ông chỉ nhận lời cuộc gặp ngày hôm nay bởi vì đi cùng và hỗ trợ tôi là cây bút Mark D’Agostino, người đang giúp tôi nghiên cứu. Mark đã từng đưa tin về ông trên tạp chí People và Trump thích ông ấy, nhưng như đã nói, ông chỉ nói chuyện với chúng tôi vì lịch sự mà thôi. Chúng tôi xứng đáng được nghe lời từ chối trực tiếp. Nhưng toàn bộ điều này nghe cứ như là chào hàng vậy. Không được, tôi không thể bán cái này đâu. Nó có ý nghĩa rất lớn với tôi. Nhưng có thể bạn sẽ là ngoại lệ.

Sau một lúc nói chuyện về vị thế của Trump như là nhân vật có một không hai của nước Mỹ, chúng tôi đồng ý thực hiện một nửa số buổi phỏng vấn, điều này sẽ cho chúng tôi thời gian đi qua cuộc đời ông theo trình tự. Trump nói ông sẽ cố gắng hết sức để nói về quá khứ, dù ông thích bàn luận về hiện tại và, khi có thể, tương lai hơn. Sau khi quyết định xong, ông bắt đầu phần độc thoại của mình.

Là người phát cuồng với đủ mọi loại tin tức, từ tin đồn của người nổi tiếng cho đến chuyện chính trị, Trump đã chỉ trích Jamie Dimon của JPMorgan Chase, người gần đây đã chấp thuận khoản tiền 13 tỷ đô la để giải quyết những vụ kiện liên bang liên quan đến vai trò của ngân hàng trong sự sụp đổ của cả nền tài chính mà sau đó dẫn đến Đại suy thoái. Rõ ràng ông nghĩ Dimon không quyết đoán, và nhìn chung ông khá khinh bỉ Tổng thống Obama, người mà ông cũng xem là nhu nhược. Trong các buổi gặp, những khi tạm nghỉ, Trump đều chỉ trích Obama. Thường những phát ngôn này xuất hiện khi chúng tôi cùng đi đến thang máy, khi mà máy ghi âm đã tắt, hoặc khi nó được đánh dấu là “không chính thức”. Trong hai trường hợp ông phát biểu khi còn thu âm, Trump đã lái cuộc thảo luận chung chung về “thành công” sang đánh giá về ngài Tổng thống. Lần thứ nhất, ông nói Obama thiếu những phẩm chất của người thắng cuộc và “đã thua quá nhiều lần và người ta thậm chí còn không muốn nhìn mặt ông ta trên tivi”. Lần thứ hai, ông nói vị Tổng thống không có tâm lý vững vàng: “Tất cả đều là vấn đề tâm lý thôi. Nếu Obama có một tâm lý vững vàng thì Viadimir Putin của nước Nga sẽ không ngồi đó ăn trưa được đâu. Ông ta không có điều đó và sẽ mãi mãi không bao giờ có vì nó vốn dĩ không nằm trong ADN của ông ta”.

Khi Trump nói về Obama, giọng điệu ông ấy nghe có vẻ thật sự bực tức, đó có thể là do Nhà Trắng đã làm ngơ lời đề nghị của ông xin được phụ trách phản hồi trong vụ tràn dầu ở Vịnh Mexico năm 2010, bởi vì vị đô đốc phụ trách “chẳng biết mình đang làm gì cả”. Thật không may, David Axelrod, cựu cố vấn cấp cao cho Tổng thống Obama, đã tiết lộ cuộc trao đổi này, cùng lời đề nghị xây phòng khiêu vũ cho Nhà Trắng của Trump, sau đó Donald không nói chuyện với tôi nữa, và vì thế tôi không thể nào tiếp tục theo đuổi câu chuyện.

Mặc dù thái độ của Trump đối với Obama có phần là do cảm xúc, nhưng ông ấy còn chua cay hơn nhiều khi bình luận về khối bất động sản thứ tư. “Trong giới báo chí tồn tại sự dối trá kinh khủng, dối trá khủng khiếp”, ông gọi một số phóng viên, gồm Timothy L.O’Brien và Wayne Barrett, là những tội đồ chính. “Tôi tin tưởng báo chí chứ. Nhưng khi cái gã này [Barrett] bắt đầu viết như vậy, tôi mới nhận ra ‘Trời, tình huống này quá khác so với suy nghĩ của mình. Đây không phải là một hoạt động làm ăn chân chính’. Giờ thì tôi đã gặp được một vài ký giả và cây bút tuyệt vời, và tôi cũng đã gặp phải một số tay lươn lẹo lắm, ý tôi là, những ký giả và cây bút cực kỳ, cực kỳ láo toét. O’Brien là một tên như thế”. Lời lẽ cay độc nhất của Trump được để dành cho biên tập viên của tờ Vanity Fair, người mà ông gọi là “thằng khốn nạn Graydon Carter”. Trump nhắc đến người đàn ông ấy hết lần này đến lần khác, lúc nào cũng nói thật nhanh cụm từ ấy như thể đó là một từ đơn, không thể tách rời.

Xét đến “điệu nhảy” thao túng qua lại giữa Trump và giới báo chí trong suốt cuộc đời ông, những lời than phiền của ông thực sự là có hơi mỉa mai. Một số ít người hưởng lợi hơn từ làn sóng tin tức người nổi tiếng nhận được vô vàn lời bình của dư luận. Phân tích của ông cũng hoàn toàn nói về bản thân. Các cây bút và ký giả có xứng đáng hay không đều phụ thuộc vào cách họ phản ứng với những phát ngôn “chào hàng” khác nhau của ông. Ai chịu mua thì tốt. Còn ai không mua thì xấu. Những kẻ tệ nhất thì chế giễu ông hoặc nghi ngờ số điểm mà Trump công bố – 3 tỷ đô la? 5 tỷ đô la, 7 tỷ đô la? – khi nói về sự giàu có của mình. Khi cây bút Timothy O’Brien nói Trump không giàu như lời ông tuyên bố, Trump đã đệ đơn kiện. Tuy ông thua vụ đó, nhưng xét đến chi phí phải gánh chịu, nhà xuất bản của O’Brien cũng chẳng thắng. Trong trường hợp này, ông ấy không nghĩ rằng chúng tôi sẽ gặp nhau tại tòa: “Đây chắc hẳn là một cuốn sách dở và tôi sẽ hối hận vì đã thực hiện nó. Nhưng không sao, tôi có thể kiện ông nếu như nó dở, nhưng tôi không bận tâm đâu vì sẽ chẳng có ai mua cuốn sách cả. Người ta muốn đọc cái gì đó tích cực và truyền cảm hứng. Nếu muốn thành công, ông nên viết như thế”.

Sau khi Trump đưa lời khuyên, chúng tôi đi ra văn phòng bên ngoài để thu xếp với trợ lý trưởng của Trump, Rhona Graff, người đứng đầu một dàn các cô thư ký xinh đẹp như trong phim truyền hình và điện ảnh. Trang phục lịch sự và lớp trang điểm hoàn hảo, họ vừa có thể làm việc vừa có thể trang trí. Graff xếp ngày giờ cho buổi gặp đầu tiên của chúng tôi với “Ngài Trump” và đồng ý giúp giới thiệu chúng tôi với những người biết và thích ông ấy. Đó là cố vấn của Trump từ những ngày ông còn ở học viện quân sự và, dĩ nhiên, cả những người con trưởng thành của ông ấy, tất cả đều đang làm việc dưới trướng ông. Khó mà thoát khỏi ý nghĩ cho rằng Rhona và Trump đang cố dồn tôi vào vai trò con thú nuôi chăm chỉ viết tiểu sử.

Trong thang máy, Mark và tôi đứng trong im lặng khi chúng tôi di chuyển xuống tiền sảnh lát đá hoa cương màu hồng của Trump Tower. Trong lúc uống cà phê, chúng tôi cảm thấy mừng vì đối tượng đã đồng ý cho mình phỏng vấn, nhưng lại không mấy lạc quan về kết quả của quá trình này. Trump tránh thảo luận về những gì trong quá khứ, không tự phân tích, và kiên cường bám vào hình ảnh mà mình đã dày công xây dựng. Ông ta thường lặp đi lặp lại những cụm từ chắc chắn và chơi đùa với thông tin. Có lúc ông ấy nói: “Ông có thể dùng cái này, nhưng đừng nói là từ tôi mà ra”, sau đó ông chia sẻ một vài tin tức thú vị về thành công gần đây. Mark Singer đã ghi nhận cách Trump vận dụng tiểu xảo này trong tờ The New Yorker vào năm 1997. Ông ấy sẽ lại cố sử dụng nó với chúng tôi nhiều lần nữa. May thay, ông đã bỏ những cách chống chế khác, ví như trò đóng giả “người phát ngôn của Trump”, tên John Baron – nhưng mà cách nói “không chính thức” vẫn được sử dụng vì nó còn nằm trong những chiêu trò tìm kiếm sự chú ý của dư luận.

Nỗ lực của Trump trong việc thu hút sự chú ý của công chúng đã tạo ra một loạt phát ngôn công khai mà đủ lấp đầy mấy ngàn trang sổ lưu niệm. Qua thời gian, ông được nhiều người trích dẫn với những chủ đề khác nhau đến mức bất cứ ai tìm cách dõi theo sẽ cảm thấy choáng ngợp. Khi bàn về “tên Tổng thống tệ nhất”, ông ta đang nói đến Tổng thống Đảng Cộng hòa George W. Bush hay Tổng thống Đảng Dân chủ Barack Obama? Trên thực tế, ông ấy nói về cả hai người. Bush tồi tệ bởi vì ông này theo đuổi cuộc chiến tranh ở Iraq, Obama tồi tệ vì nhiều lý do.

Suốt nhiều năm, Trump đã phản đối hôn nhân đồng tính và ủng hộ người đồng tính phục vụ trong quân đội. Ông ủng hộ quyền phá thai và rồi lại chống đối nó. Gần đây hơn cả, ông đã nghi ngờ vô số bằng chứng về hoạt động con người đang tạo ra biến đổi khí hậu trên trái đất – “trò nhảm nhí NÓNG LÊN TOÀN CẦU phải dừng lại ngay” – và ông ấy hàm ý rằng tiêm chủng cho trẻ em với nhiều loại vắc-xin có thể gây ra chứng tự kỷ, một nhận định không được khoa học chứng minh. Những quan điểm này, và nỗ lực của Trump cố thỏa mãn nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” khi ông ta hết lần này đến lần khác nghi ngờ tính hợp pháp của Tổng thống Obama, cho thấy người đàn ông này sẵn sàng nói gần như bất kỳ điều gì cốt sao gây được chú ý. Ông ta quảng cáo mọi thứ mình làm là tốt nhất, và ông thực sự cầu xin sự móc mỉa từ người khác khi cứ luôn miệng nói về sự giàu có của bản thân, về tỷ lệ người xem chương trình truyền hình The Apprentice của mình, hay thậm chí là về trí thông minh của chính ông.

Nhưng thái độ thái quá đó không phải là điều khiến Trump nhận được nhiều sự quan tâm đến vậy. Quan trọng hơn nữa, đó là ông đã thành công, không như những người khác, khi biến danh tiếng thành lợi nhuận (bất kể ông ấy có bao nhiêu tỷ đô la, đó vẫn là hàng tỷ đô la). Bằng cách nào đó ông ta đã làm được điều này ngay cả khi phần lớn người dân, có thể là hơn 50%, xem ông là một thằng hề múa mép, nếu không phải là mối đe dọa. Điều đó cho biết gì về Trump khi mà không thể phủ nhận ông ấy quá sức thành công, xét theo hai tiêu chí quan trọng nhất với ông – là tiền bạc và danh tiếng? Và điều đó nói gì về chúng ta?

***

“Tôi theo học ở Học viện Quân sự New York trong năm năm, trước khi vào cấp ba”.

“Vậy là từ năm lớp tám sao?”

“Đúng vậy”.

“Ai nghĩ ra ý tưởng này?”

“Hồi ấy tôi là một đứa rất nổi loạn và bố mẹ nghĩ đó sẽ là một ý hay. Khi đó tôi bất trị lắm”.

“Có đúng như vậy không?”

“Tôi nổi loạn lắm. Thực ra, tôi không thích nói về điều này. Nhưng tôi là người hay nổi loạn và thường kiên quyết theo cách của mình”.

“Vào lớp tám sao?”

“Tôi thích đánh nhau. Tôi lúc nào cũng thế”. “Đánh nhau theo kiểu đấm đá đấy à?”

“... Đủ loại. Bất cứ là gì, tôi đều thích hết, gồm cả đánh đấm tay chân, và tôi luôn là vận động viên giỏi nhất. Chẳng ai biết điều này về tôi cả”.

Trên thực tế, hầu như tất cả những ai từng phỏng vấn Trump chắc chắn đều đã nghe qua về năng lực vận động của ông. Thành tích trên sân cỏ trong quá khứ và gần đây là trên nhiều sân gôn khác nhau thường xuyên lảng vảng trong tâm trí ông. Trump cho biết nếu muốn hiểu thêm về ông ta, chúng tôi phải tìm đến nói chuyện với Theodore Dobias, huấn luyện viên và “trung sĩ huấn luyện” cho ông tại Học viện Quân sự New York. Dobias đối xử với Trump rất nghiêm khắc khi ông ta còn là một đứa trẻ nhưng đồng thời cũng truyền ý chí chiến đấu cho người đàn ông này. Trump hay nói về bản thân như là sản phẩm của trường quân sự, một chiến binh, và một vận động viên, và như cách ông đánh giá những yếu tố này là bản sắc của mình trong buổi phỏng vấn đầu tiên, ông cũng tuyên bố mình là người có lượng hoóc-môn testosterone cao nhất trong phòng. Ông ấy chắc chắn được ban phước về mặt sinh học, điều này lý giải cho bản tính cạnh tranh của ông. Nhưng cũng có khả năng việc ông bị gửi tới học viện quân sự, nơi mà tại đó ông phải “học cách sinh tồn”, đã ảnh hưởng tới khả năng đồng cảm với người khác của ông. Điều này có thể giải thích cho câu nói “trong nhiều trường hợp, anh không thể tôn trọng người khác bởi vì hầu hết họ đều không đáng được tôn trọng”.

Trong cuộc trao đổi kế tiếp theo sau phút bộc bạch thẳng thắn này, tôi bảo với Trump rằng nhiều người tôn trọng người khác như một lẽ hiển nhiên và chỉ ngừng làm thế khi bị xúc phạm. Ông ấy nghĩ như vậy cũng “tốt” nhưng lại mâu thuẫn với những gì mà cuộc đời đã dạy ông – “Tôi nghĩ mình trông đợi người khác hành xử tồi tệ là vì tôi đã thấy quá nhiều. Nhưng tôi cho rằng đó là một đặc tính rất tốt”. Đáng ngạc nhiên là, với một người ngồi trên một núi tiền, trên đỉnh tòa nhà bê-tông với quang cảnh nhìn xuống Manhattan, Trump lại miêu tả cuộc đời mình như một chuỗi đấu tranh. “Đời là phải sinh tồn”, Trump nói thêm: “Lúc nào cũng phải sinh tồn”.

Trong khoảng mười tiếng chuyện trò, Trump tiết lộ nhiều nhất về bản thân khi chạm đến những chủ đề về cạnh tranh và bản chất của con người. Ông ấy tiếp cận mọi khía cạnh của cuộc sống như những trận đấu không hồi hết, điều này lý giải tại sao ông hay dùng từ người thắng cuộc để miêu tả bản thân và gọi những ai mà mình ghét là kẻ thua cuộc.

“Tôi tin vào việc lao động chăm chỉ. Tôi tin vào việc chuẩn bị trước và tất cả những thứ ấy. Nhưng trong nhiều khía cạnh, điều quan trọng nhất vẫn là tài năng bẩm sinh”.

“Và ông biết điều này ngay từ khi còn là trẻ con?” “Không, hồi còn nhỏ tôi chưa bao giờ nghĩ được thế”. “Vậy ông có nghĩ là mình có tài năng bẩm sinh không?”

“Luôn luôn”.

“Khi ông nhìn lại bản thân hồi đó thì sao?”

“Tôi có. Lúc nào cũng có cả”.

Vào những lúc khác nhau, Trump sẽ quay lại với quan điểm cho rằng mình giỏi hơn ở nhiều lĩnh vực, từ đánh gôn cho tới kinh doanh, nhờ những năng khiếu di truyền. “Tôi rất tin vào khả năng thiên bẩm”. Ông ấy thậm chí còn nói: “Tôi có năng khiếu về đất đai [ông nhấn mạnh]”. Niềm tin này trong dòng máu gia tộc Trump sẽ được Donald Jr. lý giải thẳng thừng khi phát biểu: “Tôi rất tin vào thuyết ngựa giống”. Chỉ tay lên trên, hướng đến thiên đàng và văn phòng của bố mình ở tầng trên, ông này bảo: “Bố tôi là một người cực kỳ thành công, mẹ tôi cũng cực kỳ thành công, bà ấy là vận động viên thế vận hội, vì thế tôi tin rằng về mặt di truyền, tôi đã được định trước là tốt giỏi trên mức trung bình”.

Trong thời kỳ mà sự bất bình đẳng kinh tế đang là mối quan tâm ngày càng lớn dần của công chúng, vượt trội về mặt di truyền là lời bào chữa thuận tiện cho sự giàu có không tưởng, dù là do thừa hưởng hay kiếm được (trong trường hợp của Donald Trump thì ông vừa được hưởng vừa kiếm được). Không có gì ngạc nhiên khi các nhà khoa học xã hội thấy rằng người giàu có và quyền lực thường tự nhận “khả năng thiên bẩm” là nguyên nhân cho vị thế của bản thân. Thế nhưng, mặc dù tự nhiên có thể ưu ái cho vài người, có nhiều thế lực khác giúp định hình chúng ta đến nỗi cho rằng chỉ độc nhất một nhân tố quyết định như thế quả là một kiểu tư duy ảo diệu. Ảo diệu cũng là sức mạnh của tư duy tích cực, vốn là kiểu triết lý của Norman Vincent Peale, khuyến khích chủ nghĩa lạc quan như là giải pháp cho gần như mọi vấn đề trong cuộc sống. Trump đã tiếp thu thông điệp của Đức cha khi còn là một cậu bé tại Trường dòng Marble Collegiate Church và cả đời ông tán thành quan điểm sống này: “Tôi rất tin vào tư duy tích cực. Cực kỳ tin”, ông cho biết. “Nhưng tôi cũng tin vào việc cảnh giác với mặt tiêu cực, bởi vì mặt tích cực có thể tự lo cho nó được rồi. Tôi luôn nói như vậy”. Đây chính là mâu thuẫn cơ bản trong tính cách của Trump. Ông là người luôn tuyên bố bản thân là “người thắng cuộc” nhưng lại rất mong chờ xung đột và chỉ trích. Ông cho biết còn trông đợi hơn nhiều nếu quyết định tranh cử Tổng thống vào năm 2016.

Trump nhiều lần ngụ ý rằng ông đã quyết chạy đua vào Nhà Trắng trong năm 2016, khi bước vào tuổi 70, và thậm chí còn nghĩ đến khả năng tôi và Mark, vốn là người bản xứ vùng New Hampshire, có thể giúp ông ta tại bang nắm vai trò trọng yếu về chính trị này. Khó mà tưởng tượng Trump trong vai trò ứng cử viên nghiêm túc và chúng tôi nghĩ có thể sự quan tâm của ông ấy chỉ là chiêu trò marketing bản thân chứ không phải tham vọng chính trị thật sự. Trong một dàn gần 20 ứng viên tiềm năng của GOP (Đảng Cộng hòa), những người khác dường như cũng muốn thu hút sự chú ý của công chúng. Trong số họ thì Trump là người dẫn đầu về độ liều lĩnh. Sau khi Hillary Clinton tuyên bố ứng cử cho cuộc đua năm 2016, ông đã đăng tải một tin nhắn trên mạng xã hội với câu hỏi: “Nếu Hillary Clinton không thể thỏa mãn chồng mình thì sao bà ta lại nghĩ mình có thể thỏa mãn nước Mỹ cơ chứ?”. Khi vụ việc trở nên ồn ào sau đó, bài đăng lập tức biến mất khỏi tài khoản của Trump và trợ lý của ông giải thích rằng ông ấy không đích thân viết ra nó. Tuy nhiên, những từ ngữ kia đã thu được sự chú ý dành cho Trump và chắc hẳn đã khiến nhóm ủng hộ cánh hữu run lên vì giận.

Trump chưa bao giờ mất đi khả năng gây tranh cãi. Với người đàn ông này, dường như mọi sự chú ý đều có lợi cho hình ảnh của ông trước công chúng. “Tôi nghĩ sự thật thà khiến tôi vướng vào rắc rối”, ông giải thích. “Tôi nghĩ mình thật thà quá nên mới gặp phiền hà như vậy. Tôi rất thông minh, tôi có thể đưa ra một câu trả lời hoàn hảo và mọi chuyện sẽ ổn thỏa và không có ai quan tâm về nó, không có ai viết về nó, hoặc là tôi có thể trả lời một cách thành thật, và từ đấy nó trở thành chuyện to tát”.

“Thành thật và thẳng thắn như thế gây hại hay giúp ích cho sự nghiệp chính trị của ông?”, Mark hỏi.

“Tôi nghĩ là nó có ích cho tôi chứ. Tôi nghĩ người ta đã chán ngán những con người chuẩn mực về mặt chính trị, nơi mà mọi lời nói ra đều là ‘Mặt trời sẽ lại mọc và rạng rỡ’. Tôi nghĩ mọi người đều đã quá mệt mỏi với chuẩn mực chính trị. Tôi vừa mới chỉ trích vụ dàn xếp Central Park Five đấy. Ai sẽ làm như vậy chứ?... Ông biết mình phải làm gì không? Ông phải chiến đấu với họ, bằng tất cả những gì mình có. Như khi tôi bị cái gã tầm thường Schneiderman khởi kiện, một tên dở hơi, chẳng đáng tôn trọng, phá hỏng hết hoạt động kinh doanh ở New York”.

Vụ án Central Park Five là về nhóm thanh thiếu niên bị bắt giam và tuyên án với tội danh khét tiếng là tấn công và cưỡng hiếp một phụ nữ trẻ trong công viên Central Park vào năm 1989. Điều duy nhất Trump đã đóng góp vào bể lửa mà dư luận đang phản ứng trước vụ án là trang quảng cáo trên báo cầu khẩn bang này “MANG ÁN TỬ HÌNH TRỞ LẠI”. Được thả tự do sau khi bằng chứng ADN chứng minh rằng một người khác đã gây án, những người đàn ông đã khởi kiện ngược lại, và năm 2014, Thành phố New York đã phải chi trả cho họ tổng cộng 40 triệu đô la để dàn xếp vụ kiện, tương ứng với một triệu đô la cho mỗi năm trong tù của từng người. Sự kiện này khiến công chúng phải tự vấn lại lương tâm vì đã quá vội vàng phán xét, thế nhưng Trump lại gọi vụ dàn xếp đó là “nỗi hổ thẹn” và phàn nàn rằng: “Mấy tay thanh niên ấy trong quá khứ cũng chả phải thiên thần gì đâu”. Khi chúng tôi trò chuyện, vào lúc vụ dàn xếp diễn ra, Trump phát biểu: “Tôi đã nói chuyện với một thám tử và ông ấy chắc chắn họ đã tấn công cô ta”.

Tự tin như khi nói đến vị thám tử Thành phố New York kia, Trump cũng như vậy khi thể hiện sự khinh miệt đối với sĩ quan cảnh sát đứng đầu bang, Tổng chưởng lý Eric Schneiderman. Vị thám tử đáng tin cậy là vì ông ta ủng hộ Trump. Còn Schneiderman là người xấu vì đã đệ đơn kiện Đại học Trump, vốn cũng chẳng phải trường đại học mà như là một chương trình đào tạo cách- làm-giàu đắt đỏ (một số đã phải trả hơn 30 ngàn đô la). Thời hạn hiệu lực đã chặn đứng phần lớn vụ kiện của vị Tổng chưởng lý, nhưng ông đã có thể tiến hành khiếu nại việc Trump điều hành một viện giáo dục không giấy phép.

Trong những cuộc đối thoại của chúng tôi, Trump thường nói về Schneiderman như là một người “rất xấu xa” và “đần độn”. Có vẻ như ông Tổng chưởng lý khó lòng đạt được gì trong vụ kiện. Cuối năm 2014, một vị thẩm phán thấy rằng Trump U không đáp ứng đủ yêu cầu về giấy phép của bang, nhưng hành động khác mà Schneiderman trích dẫn trong đơn khiếu nại đã vượt ra khỏi những thời hạn hiệu lực khác nhau và sẽ không được tòa xem xét. Vị thẩm phán đã hoãn quyết định đưa ra án phạt đối với Trump.

Nghiêm trọng hơn với Trump là những phán quyết của tòa án liên bang tại quận Nam California, nơi cho phép hai vụ kiện chống lại Trump và Đại học Trump được phép tiến hành. Trong vụ Cohen và Trump, thẩm phán đã cho phép bất cứ ai trên cả nước từng tham gia khóa học của Đại học Trump sau năm 2007 – con số lên đến hàng ngàn người – đều có thể tham gia vào một vụ tố tụng tập thể cáo buộc Trump đã vi phạm quy chế dân sự chống kiếm tiền phi pháp. Trong một vụ kiện khác, Makaeff và Đại học Trump, thẩm phán chỉ cho phép cư dân ở ba bang tham gia vào vụ kiện do một phụ nữ khởi xướng, bà này cho biết mình đã tốn khoảng 60 ngàn đô la vào Đại học Trump. Trong vụ kiện ngược với cáo buộc làm mất danh dự, luật sư bên phía Trump cho biết Makaeff trước đó đã công khai ủng hộ Đại học Trump. Khi thẩm phán bác bỏ vụ kiện ngược, ông nói rằng theo ý kiến của mình, “nạn nhân của các bậc thầy lừa đảo thường ca tụng những kẻ đó cho đến khi nhận ra rằng mình đã bị chơi đẹp”. Luật sư của Trump, Jill A. Martin, phát biểu trước báo giới rằng: “Không có bằng chứng nào chống lại ngài Trump cả. Bất kể thế nào, và mặc dù có gần năm năm để làm điều đó, phía các nguyên đơn không thể nào định lượng được những tổn hại. Vì vậy, chúng tôi tin rằng các nhóm như thế này nên bị hủy và những vụ kiện nên được đóng lại”. Về sau, phía Trump tìm cách làm cho tòa bác bỏ những đơn kiện này. Họ không thành công, và các bên tiếp tục tiến đến phiên tòa xét xử. Mặc dù không ai có thể dự đoán kết quả phiên tòa, Trump đã phải đối mặt với viễn cảnh không mấy vui vẻ khi những con người chăm chỉ này đưa ra lời khai rằng trải nghiệm của họ với Đại học Trump khiến họ cảm thấy như mình đã bị lừa.

Có lẽ Donald Trump hiểu được cảm giác của những nguyên đơn này. Trong cuộc phỏng vấn đầu tiên với báo chí, ông kể lại mình đã quan sát cách mà nhiều người quyền cao chức trọng, gồm cả Robert Moses, phớt lờ vị kiến trúc sư vĩ đại Othmar Ammann tại buổi lễ đánh dấu thông Cầu Verrazano-Narrows năm 1964. Điều Trump nhận thấy khi còn trẻ không phải là Moses và những người khác đã cư xử bất công, mà là Ammann là một “gã khờ”, và Trump đã thề với lòng rằng ông sẽ không bao giờ cho chuyện tương tự xảy ra với mình. Nhiều thập kỷ sau, ông ấy biến rất nhiều người thành “bọn nhẹ dạ cả tin”, bao gồm cả những người dân New York yêu quý các mảng điêu khắc trên tường của Bonwit Teller, những người gửi tiền vào các ngân hàng đã cho ông ta vay những khoản tiền “khủng” vào thập niên 1980, và những nhà đầu tư đã mua cổ phần trong các sòng bài của ông. Dựa vào tiêu chuẩn của các bạn, những người nhẹ dạ cả tin có thể bao gồm thêm:

Các cử tri thực sự xem Trump là một ứng cử viên nghiêm túc.

Những người “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” cho rằng ông ấy nói đúng về Tổng thống Obama.

Những người mua hàng đã mất tiền cho một dự án phát triển phá sản ở Mexico mang tên ông.

Các quan chức Scotland chỉ thấy một phần nhỏ của dự án phát triển 1,5 tỷ đô la mà Trump hứa hẹn nếu họ cấp phép cho ông xây sân gôn trên khu vực nhạy cảm về môi trường.

Một vài trong số những người đặt cược vào Trump và thua lỗ là những nhân vật không dễ đồng cảm. Khó mà bận tâm lo lắng cho một chính trị gia sử dụng quyền lực để thúc đẩy dự án được thông qua và rồi cảm thấy thất vọng về điều đó. Tuy nhiên, trong nhiều vụ, các đối tượng thao túng của Trump lại không quan trọng bằng những người ngoài cuộc. Với các tuyên bố của nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”, Trump đã làm tổn thương toàn thể người dân Mỹ khi tuyên truyền một thuyết âm mưu mà bén rễ từ nỗi sợ hãi phi lý của những người Mỹ không thể chấp nhận màu da và tên tuổi vị Tổng thống. Trump không phải là người duy nhất chịu trách nhiệm cho tình trạng này. Nhiều người dẫn chương trình trên Fox News đã khuyến khích ông ngay cả khi ngôi sao lớn nhất của đài này, Bill O’Reilly, đã đập tan những tranh biện của nhóm “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”.

Trump không hề nhìn thấy mặt trái trong phong trào “truy tìm nguồn gốc xuất xứ” của mình. Khi đối thoại với chúng tôi, ông ấy nhắc đi nhắc lại rằng mình rất hứng thú với việc tranh cử tổng thống một lần nữa vào năm 2016 bởi vì kinh nghiệm kinh doanh cho thấy ông có khả năng đối phó với “những người cứng cỏi và thông minh hơn những người mà Obama phải đối phó. Tin tôi đi”. Ông xem việc thực hiện thỏa thuận là thước đo của đàn ông và nói thêm: “Obama chưa bao giờ làm một phi vụ nào ra hồn ngoại trừ ngôi nhà của ông ta, và nếu có tay nào trong Đảng Cộng hòa mà làm điều đó thì giờ này hắn đã trong nhà đá mất tiêu rồi – ông biết tôi nói gì về ngôi nhà mà, phải không?”. Tôi bảo ông ấy: “Tôi chả hiểu ông nói gì cả”, nhưng sau đó tôi mới biết về nỗ lực đánh tiếng nhằm khiến báo chí xem việc Obama mua một ngôi nhà ở Chicago vào năm 2005 là sản phẩm của vài thỏa thuận mờ ám gì đấy. Mờ ám là trong mắt của người ngoài cuộc chứng kiến mà thôi, còn trong trường hợp ngôi nhà của Obama thì chẳng có gì nhiều để xem.

Hết sức trông đợi vào cuộc vận động có thể xảy ra vào năm 2016, Trump cho biết ông sẵn sàng tiếp đón những ký giả hết mực hào phóng trong hoạt động điều tra quá khứ của ông, từ những lần hoãn nghĩa vụ quân sự hồi chiến tranh Việt Nam, vấn đề xương gót chân cho đến chiến dịch “truy tìm nguồn gốc xuất xứ”.

“Tôi sẽ phanh phui bọn họ vì cái tội thiếu trung thực, và điều đó có thể thành công, hoặc không. Rốt cuộc thì đánh với báo giới chẳng dễ dàng gì. Bọn chúng quá sức dối trá. Nhưng mà tôi vẫn sẽ truy đuổi đến cùng. Tuy khó đánh bại báo chí, nhưng tin tốt là vẫn có những phương tiện truyền thông rất chân thật. Tôi có Twitter, tôi có Facebook – với cả Twitter lẫn Facebook tôi sẽ có năm triệu người theo dõi khi cuốn sách này phát hành. Như thế thôi đã hơn hẳn công ty truyền thông lớn nhất rồi”.

Trên thực tế, với con số 2,5 triệu người, Trump mới chỉ được hơn 10% lượng người theo dõi Twitter của đài CNN. Còn các hãng thông tấn khác như The New York Times và BBC đều có số người theo dõi nhiều gấp hai lần tổng số của Trump, trong khi Time và trang tin châm biến The Onion đều hơn ông đến hơn 1,5 triệu người. Thế nhưng, mặc dù sai lầm về mặt số liệu, Trump đã nói đúng về ý chính của mình, đó là ông có thể vượt qua những tờ báo sừng sỏ nhất để trực tiếp kết nối với công chúng qua những thông điệp của mình. Trump cho biết ông đã đích thân viết ra những lời trên mạng, và xét đến giọng điệu trong những lời bình ấy, điều này có vẻ là sự thật. Là một người chơi tweet⁶⁹ có tâm, các phát biểu trực tuyến của ông phản ánh mọi vấn đề từ vị bác sĩ ở New York với vi-rút Ebola – “lỗi của Obama” – cho đến quan điểm cho rằng Quả táo Khổng lồ⁷⁰ có thể thật sự được lợi nhờ vào sự nóng lên toàn cầu, nếu hiện tượng này là thật, bởi vì nó đang hứng chịu những đợt lạnh giá khó chịu vào mùa đông.

Không như nhiều doanh nhân lỗi lạc khác khi bước vào tuổi 70, Donald Trump rành về văn hóa đại chúng (pop culture) đến mức ông sẵn sàng và đủ khả năng bình luận về đời sống tình cảm của các ngôi sao trẻ. Khi nữ diễn viên Kristen Stewart ngoại tình, ông đã viết rằng cô này “đã phản bội” người bạn trai Robert Pattinson “như một kẻ đê tiện”. Ông khuyên nữ ca sĩ Katy Perry nên cẩn thận với John Mayer bởi vì “hắn ta hay đi hẹn hò và kể lể”. Là một ngôi sao truyền hình, ông hiểu được tầm quan trọng của việc bắt kịp xu hướng và thời trang để không bị tụt hậu. Ông cũng sống đúng với triết lý đánh-lại-mạnh-hơn của chính mình.

“Cher đã nói những lời độc địa”, Trump phát biểu, khi đề cập đến ca sĩ/nữ diễn viên này. “Nên tôi xử luôn Cher. Tôi hạ gục ả và từ đó ả chẳng dám hó hé về tôi nữa. Bette Midler cũng có nói gì đó. Rồi tôi bảo ‘Từ ngoại hình tới nội tâm Bette Midler chả có gì hấp dẫn’. Vậy đấy. Đó là lần cuối. Thế là xong. Xong đời ả luôn”.

Midler đã tham gia vào làn sóng phản đối đề nghị của Trump nói rằng ông sẽ làm từ thiện năm triệu đô la nếu như Tổng thống Obama chịu công bố học bạ ở trường Harvard. Phía ủng hộ Obama đã nhìn nhận yêu cầu này, vốn chưa từng xảy ra với bất kỳ Tổng thống nào trước đó, như một phần quan trọng trong nỗ lực sỉ nhục nhằm làm mất tính hợp pháp của vị Tổng thống. Midler, nhớ lại cuộc tranh cãi về những dự án phát triển bất động sản của Trump, đã đăng tải trên Twitter: “Người đàn ông đã hủy hoại New York đang tìm cách hủy hoại luôn đất nước này. Tỏ ra tôn trọng một tí đi, dù không phải là cho ông ấy [Tổng thống Obama]”. Bà cũng chế giễu những gì Trump đã làm với mái tóc của mình khi nói: “Nhuộm gì xấu tệ”. Còn Cher, qua những dòng tweet, đã phàn nàn về việc cửa hàng bách hóa Macy’s bày bán hàng hóa mang nhãn hiệu Trump và nói Trump là “TÊN TO MỒM PHÂN BIỆT CHỦNG TỘC NGU NGỐC, MỘT KẺ NÓI DỐI NHƯ CUỘI CHỈ ĐỂ LÊN BÁO RẺ TIỀN”. Bà cũng gọi là: “Gã khốn nạn màu cam”. “Cher nên dành thời gian tập trung vào gia đình và sự nghiệp đang chết dần chết mòn của mình đi thì hơn!”. Trump đáp trả, sau đó nói thêm: “Tôi không đội ‘tóc giả’ – đó là tóc thật của tôi. Và tôi xin hứa sẽ không nhắc đến mấy cuộc phẫu thuật thẩm mỹ chả ra hồn gì của cô nữa”.

Những “cuộc chiến Twitter” này đã cho thấy mối hiểm họa của thời kỳ mà người nổi tiếng có thể bộc lộ bản thân với những cơn bùng nổ ý kiến không thể hòa giải. Khó mà tưởng tượng cảnh các nữ minh tinh của một thời dĩ vãng – như Ella Fitzgerald? Patsy Cline? – gõ ra dòng chữ gã khốn nạn màu cam và cho tất cả mọi người trên thế giới đọc được nó. Nhưng đây là thực tế trong thời đại truyền thông hiện nay, những cuộc đối thoại công khai đang ngày càng trở nên suy đồi. Quá trình này, vốn gợi nhớ đến khái niệm “sự lệch lạc thấy rõ” của Daniel Patrick Moynihan, khiến những cuộc tranh luận bộc trực và huỵch toẹt ngày càng diễn ra nhiều hơn, nhưng cũng kéo con người tiến gần hơn tới sự xuống cấp. Trong môi trường hùng biện này, chiến thắng thường đến với kẻ to mồm và văng tục hơn là người có lý lẽ và suy nghĩ cẩn trọng. Và mặc dù Trump là người đã góp phần làm suy thoái cách đối thoại của dân chúng, nhưng ông không phải là người duy nhất.

Quả thực, trong trận chiến với Trump, cả Cher lẫn Midler đều không hề hành xử như những quý bà. Nói về vấn đề này, Trump phát biểu: “Chúng ta có một tiêu chuẩn kép vô cùng bất công” được áp dụng cho những trận đấu khẩu giữa đàn ông và phụ nữ. Nam giới rõ ràng không có lợi thế khi tranh luận trên mạng, và trong cuộc chiến Twitter – liệu có ai thực sự đã thắng ở trên đó chưa? – và trên Internet thì nhan nhản ví dụ về các quý ông quý bà thể hiện bản thân theo những cách thiếu phẩm giá nhất. Nói về những người chỉ trích mình, Trump bổ sung: “Họ sẽ nói nào là ‘Sao ông có thể nói về phụ nữ như thế cơ chứ?’, hoặc là ‘Sao ông có thể nói về người khác như thế?’. Vậy là bà ta chỉ trích mái tóc của tôi thì được. Đó là tóc thật của tôi đó. Nhưng bà ta lại dám nói ‘Ô kìa, ông ta đội bộ tóc giả xấu nhất mà tôi từng thấy’. Đúng chưa? Rồi sau đó tôi trả đòn và họ sẽ nói ‘Sao ông có thể nói xấu bà ấy như thế cơ chứ?’. Tôi chỉ đáp thế này ‘Ờ, thế bà ta đã nói gì về tôi nhỉ?’”.

Trong vụ việc giữa Trump với Midler và Trump với Cher, các bên đều “kẻ tám lạng người nửa cân”, và Donald quả thật là có lý khi nói về việc ai đã gây sự trước. Đến từ một người sẵn sàng giải thích rằng tính khí của mình chẳng hề thay đổi gì nhiều kể từ hồi học lớp một, lời phàn nàn của ông cũng không có gì lạ. Khi anh bạn đồng nghiệp Mark của tôi bắt đầu đề cập dòng tweet của Trump về Kim Novak trong sự kiện Academy Awards (Lễ trao Giải thưởng của Viện Hàn lâm) năm 2014 – Kim nên “khởi kiện tên bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ” – Trump cũng bộc lộ cảm xúc như một đứa trẻ lớp một:

Michael: Sau chuyện đó ông có cảm thấy tồi tệ không?

Donald: Cũng chút chút. Nhưng mà, ông biết đấy…

Michael: Sao ông lại làm vậy?

Donald: Vì nếu bà ta cứ xuất hiện như thế… Mà tôi có phải là người duy nhất đâu. Còn có…

Michael: Tôi chắc là ai cũng thấy điều đó.

Donald: Kim Novak.

Michael: Đúng rồi, nhưng ông là người lên tiếng.

Donald: Không, tôi chỉ nói là bà ta nên “khởi kiện tên bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ”. Ừ thì, theo cách nào đó…

Michael: Ây dà, thật là… quý bà cao tuổi đáng thương.

Donald: Không, tôi có biết đâu. Bà ta cũng đâu có già. Ý tôi là, bà ta…

Michael: Bà ấy 80 tuổi rồi đó.

Donald: Tôi biết. Tôi chỉ không nghĩ mình sẽ gặp rắc rối. Không, tôi nghĩ một số người sẽ thấy điều đó thật hay và những người khác thì sẽ nghĩ… đó là lý do vì sao tôi có năm triệu người theo dõi đấy, tôi đoán thế, ông biết mà.

Michael: Lời ông nói khiêu khích lắm đấy.

Donald: Đúng, có hơi khiêu khích.

Michael: Vậy có phải là do bốc đồng không?

Donald: Tôi từng nghĩ bà ta rất xinh đẹp mà.

Michael: Quả thật là đẹp.

Mark: Ồ, dĩ nhiên rồi.

Donald: Nhưng khi bà ta bước lên sân khấu và… đừng quên là bà đã không xuất hiện khá lâu rồi. Bà ta bước lên sân khấu và tôi thốt lên “Quỷ thần thiên địa ơi”.

Mark: Đúng là sốc thật.

Michael: Ông có viết ngay lúc đó không?

Donald: Tôi sốc đến nỗi… phải, có. Tôi viết ngay lúc đó luôn. Mark: Được rồi. Đó là điều tôi thắc mắc. Ý tôi là, ông có nghĩ đến hậu quả mà ông đang tự đặt mình vào với một phát ngôn như thế không?

Donald: Với Twitter thì ông sẽ nói ra những lời mà mình có thể sẽ phải hối hận, bởi vì ông dùng nó ngay lập tức, đúng chứ? Nhưng khi đó ông lại cực kỳ thành thật. Như vậy đã là gì so với tôi. Họ lúc nào chả chăm chăm phê bình mái tóc tôi.

Một cú điện thoại cắt ngang cuộc trò chuyện và chúng tôi không bao giờ quay lại bàn về Novak nữa. Trump quả thật đã thu hút sự phê bình cho lời chỉ trích cay độc công khai của mình, và bà Novak cảm thấy bị ức hiếp và tủi nhục trước lời nhận xét đó của ông ta và những người khác đến mức bà đã thu mình trong nhà và không xuất hiện trước công chúng nhiều tuần liền. Tuy nhiên, vụ việc gây tranh cãi này cũng có mặt tích cực, vì nó gợi lên từ dư luận nhiều lời nhận xét về các phương thức thẩm mỹ, hình ảnh cơ thể, và nỗi ám ảnh đương thời với sự trẻ trung và vẻ bề ngoài. Là người cảm thấy khoan khoái nhất khi “giao chiến” – tài chính, thể thao, cãi vã – Trump dường như lúng túng trước suy nghĩ bà Kim Novak đã đau khổ vì câu bình luận vô tình của mình. Trump ghét nói chuyện quá khứ, nhưng lại trở nên hồ hởi khi bị chất vấn ở hiện tại, đã được chứng minh khi có lần ông từng nói: “Hôm nay thật là một buổi thú vị”.

***

Qua nhiều thước đo lặp đi lặp lại, phần lớn người Mỹ không thích Donald Trump. Năm 2011, các chuyên gia từ công ty phát hành bảng xếp hạng mức độ nổi tiếng Q-Score nói rằng cứ một người thích Trump thì có hơn bốn người không thích. Gần đây hơn, năm 2014, 61% người dân New York khi trả lời cột thăm dò ý kiến của tờ Wall Street Journal/ Trường Marist College đã nói rằng họ có cái nhìn không mấy thiện cảm về người đàn ông này. Ở góc tự do của Internet, hình Trump được dùng để biểu thị vấn nạn lớn nhất của nền kinh tế, đó là khoảng cách cứ đều đặn lớn dần giữa giới siêu-giàu và những người còn lại. Thế mà, mọi người vẫn tiếp tục theo dõi chương trình truyền hình của ông và mua sản phẩm mang thương hiệu Trump với số lượng đủ làm cho gia tài của ông ấy ngày càng lớn mạnh.

Trump hiểu rằng những ai có thể cảm thấy bị tổn thương khi nghe ông nói Tổng thống Obama là “Đồ tâm thần!” đều đã cự tuyệt ông từ lâu, và những ai thích ông thì sẽ tự khắc bị thu hút hơn mỗi khi ông hành động như vậy. Trong một đất nước với 300 triệu dân, lượng người ủng hộ thấp cỡ 20% thôi cũng đã là một thị trường khổng lồ, đến mức ông không cần đến ai khác nữa. Đây cũng chính là phép toán mà đài tin tức Fox trên truyền hình cáp áp dụng khi thiết kế chương trình. Với nhiều doanh nghiệp, trong một thế giới mà sự lựa chọn gần như là vô hạn, việc khai thác một lượng khách hàng (hoặc khán giả) tuy ít nhưng lại cực kỳ trung thành và thường xuyên quay lại thì tốt hơn nhiều so với việc cứ tìm kiếm sự ủng hộ chung chung từ tất cả.

Trump cũng hiểu rằng mặc dù người Mỹ có thể nghi ngờ trò chơi kinh tế đã được sắp đặt để làm lợi cho người giàu, họ vẫn muốn trở nên giàu có. Sự nổi lên của ông vào năm 1978 xảy ra gần như cùng lúc với việc mức lương trung bình ngừng tăng và thu nhập của những người đứng đầu thì nhảy vọt. Đồng thời, truyền thông đại chúng thì trở nên căng phồng với đủ loại “tin tức” về phong cách sống và người nổi tiếng, một loại “phim đen” về tiền của và danh vọng. Khi công chúng mê mệt những hình ảnh xa xỉ, khuôn mặt Trump khiến họ liên tưởng đến sự sung sướng kích thích mà tiền có thể mua được. Chìm đắm trong sự cường điệu, người ta cảm thấy sự thật về cuộc đời người đàn ông này không quan trọng bằng hình mẫu lý tưởng của ông ấy. Bất kỳ ai cố gắng nắm bắt lấy một Trump “đích thực” hầu như đều thất bại. Như Liz Smith, bà trùm “ngồi lê đôi mách” 92 tuổi, nói với tôi: “Tôi biết ông ta từ lâu lắm rồi, vậy mà tôi không thể nào hiểu được ông ta”.

Trong suốt bữa trưa tại nhà hàng ở dưới tầng trệt tòa nhà chung cư nơi bà ở, Smith nhớ lại khoảng thời gian bà gợi ý rằng tổ chức New York Landmarks Conservancy nên vinh danh Trump là “cột mốc sống”. Nhiều bạn bè và kẻ thù của Trump đã nhận được giải thưởng này, bao gồm Graydon Carter, và rõ ràng Trump đã cống hiến rất nhiều cho cuộc sống của thành phố này, không kém gì Brooke Shields và Tommy Tune. Nhưng đây là một tổ chức cổ hủ, Smith cho biết, và họ đã từ chối Trump. Với lòng thương cảm mà người ta hay dành cho một cậu bé hư mới bị ăn đòn, Smith nói bà biết rằng nhóm kiểm soát này đã làm tổn thương Trump và cảm thấy không vui về điều đó.

Tính tình trẻ con, ngay cả khi đã lớn tuổi như thế, Donald Trump có thể quyến rũ người khác với sự quan tâm tử tế. Ông từng có lần nói với tôi, khi đang thảo luận về hành động tốt: “Ông thấy chưa, tôi cũng có một trái tim mà”. Khi đó chúng tôi đang đứng trước cửa văn phòng ông, và theo phản xạ, tôi đặt tay lên vai ông ấy và bảo: “Tôi biết mà”. Trong khoảnh khắc đó, tôi đã muốn tin rằng tất cả những lời nói phô trương chỉ là một trò đùa. Rồi sau đấy tôi nhớ lại ngôn từ mà ông đã dùng để tấn công bất kỳ ai không đồng tình với mình. Theo lời ông, họ “xấu xí” (rất nhiều người, bao gồm Arianna Huffinton). Họ “ngu dốt” (cũng rất nhiều người, bao gồm Tổng thống Obama). Họ là “mấy tên khốn” (ông Carter như đã nêu ở trên cùng những người khác). Họ sống như “lợn” (ông nông dân Scotland Michael Forbes). Và họ là “lũ thua cuộc” (George Will, Rosie O’Donnell, Cher, Mark Cuban, Rihanna, Karl Rove, v.v.). Hành vi mạt sát này nghiêng về phong cách bên ngoài hơn là bản chất bên trong. Là bạo lực. Quan trọng hơn, tất cả những ai từng mất tiền, hay giận điên lên khi đối đầu với Trump có lẽ đều cho rằng ông ta không có trái tim.

***

Tình trạng con tim của Donald Trump là yếu tố thuộc một vấn đề tổng quát mà các cây bút và nhà làm phim, ngay cả những nhà tâm lý học đã cố gắng tìm kiếm câu trả lời từ lâu. Năm 2011, William Cohan của tạp chí Atlantic đã nghiên cứu vấn đề nan giải này trong một bài viết có tựa đề “Vụ việc Donald Trump chính xác là như thế nào?”. Cohan đã tán dương Trump như là “nhà đầu tư phát triển tài giỏi, nhà tư tưởng cực kỳ sáng tạo, và là người làm thương vụ tuyệt đỉnh” mà đồng tiền, như một phương thức ghi điểm, chính là động lực thúc đẩy ông. Một năm sau, trên tờ Chicago Tribune, cây bút phụ trách Clarence Page nói rằng Trump chỉ ra cách biến “chứng ái kỷ táo bạo và thậm chí là đáng ghét thành vàng nguyên chất” như thế nào.

Trump được cánh nhà báo gọi là hình mẫu chuẩn mực cho chứng tự yêu bản thân lần đầu là vào năm 1988. Vài năm sau, giới học giả và các nhà tâm lý học cũng vào cuộc và họ tiếp tục chẩn đoán trường hợp của Trump như thể đang thi đấu trong giải nhà nghề vậy. Trump đã xuất hiện trong những bài viết chuyên ngành, bao gồm Hành vi lạ thường trong thế kỷ XXI và Chứng rối loạn tính cách và người trưởng thành cao tuổi: Chẩn đoán, Đánh giá và Điều trị. Ông cũng xuất hiện trong những cuốn sách của dân không chuyên như Căn bệnh ái kỷ: Sống trong thời kỳ Khai Sáng; Cứu với! Tôi đang yêu một người ái kỷ; và Khi bạn yêu một người tự yêu bản thân.

Nhiều cuốn sách gần đây về chứng ái kỷ gợi cho ta nhớ đến bước ngoặt quan trọng của Christopher Lasch, cuốn Culture of Narcissism (1979), lời ca thán mà sẽ khiến chúng ta đặt Trump vào “thời đại của những tia hy vọng lụi tàn”. Lasch đã nhìn thấy căn bệnh quá chú tâm vào hình ảnh bản thân xuất hiện khi những thanh niên có ý thức căn tính kém liên tục tìm kiếm sự khẳng định từ sự chú ý của người khác, sự thoải mái vật chất, và những trải nghiệm hứng khởi. Những gì Lasch lo ngại thì Donald Trump đã nhiệt tình sống hơn bất kỳ ai trên quả đất này. Người khác sánh ngang với ông trong một phạm trù, ví dụ như danh tiếng. Nhưng không ai có thể bằng ông trên tất cả ba mức độ của sự ái kỷ này.

Mặc dù những kẻ nói xấu ông cũng bị phản đối, Trump sẽ bảo rằng trong các cuộc truy đuổi hùng hổ của mình, ông là hiện thân đúng nghĩa của tinh thần lý tưởng Mỹ. Ông ta thật sự đại diện cho nhiều khía cạnh của những chuẩn mực văn hóa vốn đã tồn tại từ lâu. Nhiều nghiên cứu liên tiếp đã chỉ ra người Mỹ thực sự coi trọng chủ nghĩa cá nhân hơn những người khác và sẵn sàng kêu gọi sự chú ý về phía mình. Chúng ta tôn sùng những ai dám chấp nhận rủi ro nhằm theo đuổi một món lời lớn, ngay cả khi họ thất bại, và chúng ta để cho những ngày khoảng càng lớn về tiền bạc, sức khỏe, và thậm chí là tuổi thọ trung bình ngăn cản cơ hội để ta trở thành người chiến thắng, bất chấp tất cả. Chúng ta cũng có xu hướng khoe khoang và lăng-xê bản thân ở một mức độ dường như không nơi nào có. Donald Trump có thể làm hơi quá so với một công dân bình thường, nhưng ông đang sống đúng với tinh thần Mỹ.

Có mặt ngay từ buổi đầu trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng, khi ông định nghĩa bản thân là biểu tượng cho lứa tuổi của mình, người vợ đầu tiên của Donald Trump, Ivana, nhớ lại bản thân là một thiếu nữ ngây thơ, không đặc biệt quan tâm đến của cải và danh vọng khi bà rời Czechoslovakia để đến Montreal vào những năm 1970. Bà sống cùng bạn trai, làm người mẫu và dạy trượt tuyết để kiếm sống. Bà kể mình thật sự là một vận động viên thi đấu tại Thế vận hội Olympic ở Sapporo năm 1972 và “xếp thứ bảy trong cuộc đua thả dốc”, nhưng dường như không tồn tại bất kỳ ghi chép nào về việc này. Theo trang Web.taisachnhanh.cloud, Bernadette Zurbriggen của Thụy Sĩ mới là người xếp thứ bảy trong cuộc đua thả dốc đó, và không có ai tên là Ivana tham gia thi đấu cả. Cũng chẳng có bất kỳ vận động viên trượt tuyết nào của Cộng hòa Czech, cả nam lẫn nữ, đến tham dự cuộc thi.

Ivana đưa ra lời khẳng định tham dự Olympic và mô tả cuộc sống trước đây trong buổi phỏng vấn tại ngôi nhà phố thị nằm ở mặt Đông của Manhattan, cách công viên Central Park nửa dãy nhà. Từng một thời nổi tiếng ngang bằng chồng, hiện nay bà đã rút lui khỏi cuộc sống trước công chúng. Khi trò chuyện với chúng tôi, giọng bà nhỏ nhẹ và ngập ngừng. Bà cử động chậm rãi và khuôn mặt bà gần như bị đơ cứng do sự can thiệp của mỹ phẩm. Khi nói về những năm tháng ngay trước khi gặp Donald, bà cho biết:

“Tôi đang hướng dẫn những học sinh đầu bảng ở trường trượt tuyết. Và sau đó tôi sẽ quay về Montreal và làm người mẫu”.

“Bà có thích cuộc sống khi đó không?”

“Có”.

“Bà có hạnh phúc không?”

“Có”.

“Bà không hề có tham vọng mãnh liệt là trở nên cực kỳ giàu có và nổi tiếng hay sao?”

“Không hề”.

Ivana sẵn sàng kể lại những khoảnh khắc hạnh phúc trong giai đoạn đầu của cuộc hôn nhân với Donald, cũng như chi tiết về thành công của bà trong vai trò đối tác kinh doanh của ông. Bà rất thẳng thừng về người phụ nữ mà chồng mình đã tiến tới sau khi rời bỏ bà: “Cô ta rất ngu dốt. Cô ta không có não”. Nhưng khi tôi hỏi bà ấy nghĩ đâu là động lực thôi thúc người chồng cũ, bà khó khăn lắm mới trả lời rằng: “Tôi nghĩ ông ấy muốn được chú ý”. Một lúc sau, khi tôi hỏi liệu bà có “hiểu hết” Donald chưa, ban đầu bà bảo: “Vâng, tôi nghĩ là rồi”, rồi sau đó lại nói tiếp: “Thật ra, tôi cũng không biết nữa”.

Ivana đã sống sót và thoát ra khỏi cơn bão mang tên Donald, nhưng sau hai mươi năm ly hôn, có vẻ như bà vẫn chưa lấy lại được cân bằng trong cuộc sống. Những người con của Trump thì thẳng thắn hơn khi đánh giá về bố mình. Eric, con trai út của Donald và Ivana, phát biểu: “Không ai mang chất Mỹ nhiều hơn bố tôi đâu”. Anh cho biết bố mình là “một đại thiên tài theo cách vô cùng thực tiễn”, là người có thể sánh vai với Winston Churchill, Andrew Carnegie và John D. Rockefeller. Cẩn trọng hơn khi trả lời câu hỏi của tôi, cô con gái Ivanka giải thích những hành vi hoàn toàn theo bản năng của bố mình không phải là do xấu tính mà là bộc trực. “Bố tôi sẽ nghĩ gì nói đó. Ông không cần nghe trước câu hỏi hay toàn bộ câu chuyện để chuẩn bị câu trả lời”. Donald Jr. thì bao quát hơn:

“Nghe này, bố tôi là người gây chia rẽ. Được chưa? Không có nghi ngờ gì cả. Ngoài kia chẳng có tay nào nói rằng ‘Ừ, Trump cũng được’. Mà họ sẽ thốt lên ‘Tôi yêu Trump! Ông ấy là người đỉnh nhất thế giới!’. Hoặc ông ấy là người mà họ ghét nhất trên thế giới. Dù nói vậy nhưng người ghét Trump nhất vẫn muốn chụp hình chung khi ông đi ngang qua. Người đó vẫn muốn bắt tay ông. Người đó vẫn phần nào bị sự hiện diện của ông làm mê hoặc”.

Chia sẻ nhiều hơn các em mình, Donald Jr. sẵn sàng đưa ra đánh giá đầy đủ về việc sinh ra và lớn lên trong gia đình Trump. Ông kể rằng khi còn nhỏ, ông đã yêu cầu được gửi đến trường nội trú để tránh sự dòm ngó của công chúng trong giai đoạn bố mẹ ly hôn. Ông nhận ra bố mình đã góp phần đáng kể vào cơn cuồng loạn trong truyền thông hiện đại đối với người nổi tiếng, điều đã cổ vũ những phát ngôn lạ lùng và bình thường hóa các sự kiện mà một thời khiến người khác phải sửng sốt:

“Ông là một trong những nhân vật đã làm thay đổi cách nhìn của truyền thông đối với người nổi tiếng, cách mà truyền thông xử lý sự xấc xược trong những gì được đưa tin ngày nay. Lằn ranh chắc chắn đã được nới lỏng – thật sự thì chẳng còn cái gì gọi là vượt quá giới hạn nữa. Bất kể bạn là ai hay đó là gì, không có một ranh giới nào cả. Vài trang bìa của tờ New York Post lúc bấy giờ [vụ ly hôn của Donald/Ivana] chắc hẳn đóng vai trò lớn trong sự thay đổi đó – nhưng giờ thì đó là điều quá đỗi bình thường. Nhưng khi ông nghĩ đến vấn đề này vào thời điểm những năm 1989, 1990, lúc đó đã xưa lắm rồi. Và trước đó nữa thì thế giới khác lắm. Vì lý do đó, ông ấy chắc chắn là người đã định hình truyền thông của ngày hôm nay thông qua những cách như thế đấy”.

Xuất hiện trong thời đại trung gian, vốn đòi hỏi những nỗ lực phi thường để thu hút sự chú ý, hành động tự lăng-xê, phô trương tài sản, và thậm chí là mái tóc của Donald Trump Sr. đều có ý nghĩa với bất kỳ ai mong muốn được người ta biết đến. Cứ chế giễu thoải mái nếu bạn thích, nhưng kiểu tóc được chải chuốt cẩn thận và rực rỡ một cách giả tạo của Trump khiến người ta nhận ra ông ấy ngay tức thì. Không có nó thì dù Trump có đứng ngay trước Trump Tower cũng chẳng ai nhận ra ông cả. Còn có nó, đám đông sẽ bao vây xung quanh ông. Mặc dù ông không hề có ý sắp đặt, ngay từ đầu, mái tóc đã lôi kéo quyền lực nhằm khai thác tấm bảng quảng cáo khổng lồ ngay trên đầu ông. Ban đầu ông chỉ muốn thoát khỏi cảnh bị hói. Thế nhưng, như thường lệ, ông là người đi đầu về xu thế văn hóa. Trong những năm sau khi Trump áp dụng phong cách của mình, phẫu thuật thẩm mỹ, thay tóc, tiêm chất làm mịn da, và màu tóc không tự nhiên đã được đàn ông và phụ nữ thuộc mọi tầng lớp xã hội chấp nhận. Thay vì là điều đáng xấu hổ, sự phù phiếm này lại trở thành dấu hiệu đáng ghen tỵ của sự giàu có và địa vị xã hội mà người ta bàn luận với nhau khá thẳng thắn. Cứ hỏi Donald Trump về mái tóc đó và rất có thể ông ta sẽ mời bạn giật thử (Tôi từ chối rồi).

Trong tất cả những kiểu dáng và phong cách của bản thân, Trump cực kỳ đồng bộ với thế hệ của mình, như Tom Wolfe đã đùa cợt nói trong luận văn năm 1976 của mình “Thập kỷ ‘Tôi’”. Khi đất nước, và “đội quân” của Trump, trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau – thời kỳ Studio 54 quyến rũ, kỷ nguyên Reagan hào nhoáng, đợt cắt giảm chi tiêu cuối thập niên 80, sự bất bình đẳng hậu những năm 1990 – Trump cũng bước đi song hành. Sự kiên định phi thường này khiến Donald Jr. tranh luận rằng bố ông đích thực là một con người chứ không phải nhân vật, ông khăng khăng: “Đấy không phải là diễn đâu. Không phải như kiểu ‘Làm sao tôi có thể thức dậy hôm nay và giống Donald Trump hơn đây?’. Ông không thể làm điều đó suốt 35 năm. Ông có thể làm như vậy trong vài tuần là hết cỡ, không thể nào lên đến 35 năm được”.

***

Vào buổi xế chiều của cuộc đời, Donald Trump vẫn hết lòng trung thành với những gì ông theo đuổi, trong đó bao gồm tranh cãi, tiêu thụ, và đánh dấu lên hành tinh này bằng tên tuổi của mình. Ông ta không thấy điều này có gì đáng hổ thẹn, nhưng khi bị kích động, người đàn ông này sẽ thừa nhận mình có đôi chút thiếu tự tin. Trong một cuộc nói chuyện giữa chúng tôi, ông hỏi: “Ông có bao giờ nghe đến Peggy Lee chưa? ‘Is That All There Is?’ Đó là một bài hát hay, vì tôi đã có những thành công rực rỡ và rồi khi tiếp tục với thành công tiếp theo thì cảm giác là ‘Hử, chỉ có vậy thôi sao?’. Đó thật sự là một bài hát hay, vô cùng thú vị, nhất là khi người hát là bà ấy, vì cuộc đời bà ấy đầy phiền muộn”.

Trump đã đưa ra quan sát này về cuộc đời Peggy Lee trong những bài phỏng vấn khác, điều này khiến tôi nghĩ ông ta đã để dành nó cho một lúc nào đấy mà ông buộc phải thể hiện thái độ tự nhận thức. Về sau, khi đọc qua bản ghi lại của cuộc phỏng vấn, rõ ràng điều tiếp theo mà ông ấy nói gây ấn tượng mạnh hơn. Liên quan đến lời bài hát của Lee, tôi hỏi: “Đôi khi ông cũng tự hỏi bản thân điều đó sao?”. Ông đáp:

“Không, tôi không muốn nghĩ đến chuyện đó! Tôi không thích phân tích bản thân bởi vì có thể tôi sẽ không thích những gì mà mình nhìn thấy. Tôi không thích tự phân tích chính mình. Tôi không thích suy nghĩ quá nhiều về quá khứ – trừ khi là để học hỏi. Điều duy nhất tôi thích ở quá khứ là tôi có thể học hỏi kinh nghiệm từ nó, vì nếu phạm sai lầm, ông sẽ muốn học lấy bài học đó. Giờ thì tôi thích học hỏi từ sai lầm mà người khác đã mắc phải hơn. Tôi đọc nhiều lắm. Tôi đọc rất nhiều câu chuyện thành công lẫn thất bại, bởi vì học hỏi từ sai lầm của người khác thì rẻ hơn nhiều so với sai lầm của chính ông. Tôi có thể kể cho ông nghe rất nhiều sai lầm mà người ta mắc phải, và như vậy thì tốt hơn là tôi phạm phải những sai lầm đó. Như vậy, điều tôi thích ở quá khứ là ông có thể học hỏi từ sai lầm cũng như thắng lợi của người khác”.

“Ông nói mình đọc rất nhiều. Vậy có điều gì ảnh hưởng mạnh mẽ đến ông không?”

“Khi tôi nói mình đọc nhiều, ý tôi đang nói đến việc đọc những gì trên báo chí và truyền thông hiện tại. Tôi rất thích đọc những thứ này. Như ông biết đấy, tôi có nhiều sách nằm trong tốp sách bán chạy, và cuốn The Art of the Deal là một trong những cuốn bán chạy nhất mọi thời đại – đó thật sự là điều khơi nguồn cho toàn bộ việc này, tôi nghĩ vậy, Trump: The Art of the Deal. Bây giờ, công bằng mà nói, nó đã đứng ở vị trí sách bán chạy nhất suốt nhiều tháng, và nguyên nhân là do những gì tôi từng làm trước đây. Vậy là tôi đã nổi tiếng từ trước khi ra cuốn the Art of the Deal, nhưng đó vẫn là một bước đột phá ngoạn mục. Tôi nghĩ thành công rực rỡ của The Apprentice là trở thành chương trình truyền hình số một, đó là một cú đột phá lớn dành cho tôi”.

Một nhà ngôn ngữ hoặc tâm lý học có thể viết chi tiết về phong cách nói chuyện của Trump. Sau một lúc ngẫm nghĩ, ông ấy quyết định không tự suy xét bản thân nữa mà ngay lập tức chuyển sang xem xét người khác và thất bại của họ. Nhắc đến sách khiến ông bàn luận về cuốn sách của chính mình cùng với doanh thu của nó, và sau đó là thành công tương ứng của chương trình truyền hình. Lúc nào cũng vậy, ông luôn tìm cách chuyển hướng cuộc hội thoại về chủ đề thành tựu của bản thân. Công bằng mà nói, cuộc trò chuyện của chúng tôi đúng là về ông ấy, nhưng khó mà không nhận thấy rằng dù nói đó là một thành công thật sự, ông không thể cưỡng lại việc thổi phồng doanh số bán ra của Trump: The Art of the Deal; cuốn sách bán tốt, nhưng không bán chạy nhất “mọi thời đại”.

“Mổ xẻ” bất kỳ tuyên bố nào của Trump, như khi ông nhắc về cuốn sách của mình, đòi hỏi nỗ lực rất lớn và thường không mang nhiều ý nghĩa, mặc dù cũng khá vui khi thách thức ông với phát biểu nào đó. Khi ông ấy nói với tôi rằng bờ biển phía tây của Ireland cũng giống như “Florida” và một nông trại ở Scotland được gọi là “cánh đồng chết”, tôi đã làm cho ông phải thừa nhận cả hai tuyên bố đều là sản phẩm do ông nghĩ ra trong đầu, không hơn không kém. Tuy nhiên, mặc dù chi tiết những khẳng định của ông không quan trọng, nỗ lực trình bày – và bắt người khác chấp nhận – quan điểm về bản thân cũng như thế giới mà ông sinh sống thì lại có. Nếu Trump, theo lời con trai ông, đích thực là Trump, thì tất cả những cố gắng này là chân thật và cần thiết cho sự tự nhận thức của ông. Tôi đã rất muốn hỏi Trump về việc này, nhưng sau khi tôi phỏng vấn con trai, và người vợ thứ hai Marla Maples, người hết lòng khen ngợi người chồng cũ, Rhona Graff đã cho dừng chuỗi phỏng vấn. Lý do ư? Vì tôi đã nói chuyện với một người nằm trong danh sách kẻ thù của Trump, cây bút Harry Hurt, người đã xúc phạm Trump hồi năm 1993. Tôi đã nhắc đến việc mình tính nói chuyện với ông ấy cho Marla Maples. Có vẻ như cô ấy sau đó đã chia sẻ chuyện này với ông chồng cũ.

Phải hoàn thành nghiên cứu của mình mà không có Trump, tôi có thể suy ngẫm về những thách thức thuở ấu thơ của người đàn ông này. Người mẹ vốn hay bệnh tật; còn người bố thì đòi hỏi khắt khe và thường xuyên vắng mặt. Cả hai đã bỏ mặc ông cho một ngôi trường quân đội, mà theo định nghĩa hiện đại, là vô cùng tàn bạo. Thế nhưng, bố mẹ ông cũng ủng hộ ông rất nhiều, và chính ông sẽ là người đầu tiên nhất mực khẳng định rằng họ đầy tình thương và tốt bụng. Những nhân tố khác cũng phải được cân nhắc. Trước hết là thời kỳ đặc biệt mà Trump sinh sống. Năm 1946, năm ông chào đời, nước Mỹ đang ở trên đỉnh cao thịnh vượng mà thế giới trước đây chưa hề có. Sự bùng nổ của truyền thông đại chúng khiến cho việc xây dựng hình ảnh và danh tiếng trở thành một phần của cuộc sống thường nhật. Một đứa trẻ cực kỳ thông minh, lớn lên trong sự giàu có và đầy quyền lợi vào thời điểm lúc bấy giờ, sẽ nghĩ rằng bất cứ điều gì cũng có thể. Cộng thêm hoài bão lớn lao, và cậu ta sẽ cố gắng đạt được nó.

Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của Trump cũng hiện diện trong cuộc sống của nhiều người đồng trang lứa với ông, những người mà Christopher Lasch nhận thấy là đại diện cho văn hóa ái kỷ. Nhưng Lasch không ám chỉ những tâm hồn này đáng bị khinh miệt, dù cho họ thường làm tổn thương người khác. Chính bản thân họ cũng là nạn nhân của một xã hội giả dối về mặt tinh thần, một xã hội đề cao và khen thưởng những người tự lăng-xê và bán hàng “siêu cấp” trong khi loại bỏ tất cả những người xem họ là những thành phần biệt lập vô danh. Vào thời điểm kể từ khi Lasch đưa ra lý lẽ của mình, nguồn lực mà ông quan sát đã trở nên mạnh mẽ hơn nữa, và phần thưởng về mặt tài chính cho những người có thể kiểm soát nó đã tăng lên. Kết quả là sự lan truyền nhanh chóng như dịch bệnh của tính ái kỷ và các thành tố của nó, bao gồm sự hào nhoáng và căm ghét bản thân. Những xúc cảm này tạo ra ham muốn không thể thỏa mãn ở kẻ chiến thắng cũng như nỗi khiếp sợ khi bị xem là kẻ thua cuộc.

Với những hậu duệ văn học của Lasch, một Trump được miêu tả trong rất nhiều bài giải thích chính là ví dụ hoàn hảo cho sự cực đoan của thời đại chúng ta. Nhưng không công trình nào trong số này xem xét ông ấy một cách thấu đáo. Đúng là ông có thể thô lỗ, đáng ghét và độc ác quá mức. Nhưng xét đến thế giới khi ông tạo dựng, chúng ta nên xem Trump là một người đàn ông thật sự thành công, người đã giành chiến thắng trong trò chơi mà kẻ thắng sẽ có tất cả. Ông ấy thể hiện sinh động những giá trị của thời đại mình. Giàu có và được mọi người nhận ra, ông đã tạo dựng hình ảnh bản thân trong tâm trí công chúng trước hết là một nhà đầu tư phát triển, nhưng sau đó tiếp tục nắm giữ hai vị trí nổi bật hơn (một số người sẽ cho là như nhau) – người dẫn chương trình trò chơi truyền hình và chính trị gia. Với những ống kính giống như một phiên bản công nghệ cao của mặt hồ nơi Narcissus ngắm nhìn hình ảnh phản chiếu của bản thân, chúng ta nên thứ lỗi cho ông vì nghĩ rằng ông có ma thuật bên trong mình.

Chắc chắn rằng bản thân mình đặc biệt và hơn người, cuối cùng Trump quyết định mang kỹ năng lãnh đạo đến với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và thế giới rộng lớn. Vào ngày 16 tháng 6 năm 2015, hàng trăm người tập hợp ngoài cổng Trump Tower và chờ ông ta đi xuống thang cuốn theo giai điệu của bài “thánh ca” Neil Young – “Rockin in The Free World”. Chứa đầy những lời ám chỉ đau đớn về tình trạng hỗn loạn của xã hội, ca từ tăm tối của bài hát đối lập với nhịp điệu sôi nổi và những hợp âm ghi-ta mạnh mẽ trong bản thu âm. Tuy nhiên, nó phù hợp với quan điểm về tình hình quốc gia mà Trump sẽ thể hiện trong bài phát biểu của mình.

Vẫy tay và đưa ngón tay cái lên trời, Trump di chuyển xuống bậc thang bên cạnh cô vợ Melania, người đứng bất động như ma-nơ- canh khi chiếc thang cuốn đưa hai người xuống tầng trệt. Trong đám đông reo hò, cựu phát ngôn viên của Marla Maples là Chuck Jones quan sát với một sự ngạc nhiên và cảm kích. Ông ta cảm thấy Trump thật sự có khả năng được đề cử và sẽ bỏ phiếu cho ông nếu có cơ hội (ông ta cũng nhẹ nhõm khi nhân viên an ninh cho phép mình bước vào tiền sảnh).

Trump đưa ra lời bình luận thể hiện tư tưởng trong khoảng 40 phút, mở đầu bằng lời phàn nàn về việc Nhật Bản, Trung Quốc và Mexico đang lợi dụng nước Mỹ như thế nào. “Khi nào chúng ta mới đánh bại Mexico ở biên giới đây?”. Trump đặt ra câu hỏi, hợp nhất vấn đề nhập cư và thương mại. “Họ đang cười nhạo ta, vào sự ngu ngốc của ta. Và giờ đây họ đang đánh bại ta về mặt kinh tế. Họ không phải bạn ta đâu, tin tôi đi. Họ đang giết chết nền kinh tế của chúng ta”.

“Nước Mỹ đã trở thành bãi rác xử lý vấn đề cho tất cả mọi người”, Trump nói thêm, sau đó ngừng lại đón nhận vài ba tiếng vỗ tay. “Xin cám ơn. Đúng vậy, và đây là những người giỏi và tốt nhất. Khi Mexico gửi người sang, đó không phải là những người giỏi và tốt nhất. Họ không gửi các bạn sang. Họ không gửi các bạn. Họ gửi sang những người có vấn đề, và những kẻ đó mang rắc rối đến cho chúng ta. Bọn chúng mang đến ma túy. Bọn chúng mang đến tội ác. Chúng là những kẻ hiếp dâm. Và có một số, tôi thừa nhận, là người tốt”.

“Nhưng tôi đã nói chuyện với những người lính bảo vệ biên giới và họ cho biết chúng ta đang đón nhận điều gì. Và chỉ khi đó tôi mới vỡ lẽ. Mọi thứ giờ đây mới sáng tỏ. Họ không gửi đến cho chúng ta những con người phù hợp. Họ không chỉ đến từ Mexico. Mà còn từ khắp châu Mỹ La tinh, và chắc là – chắc là – đến từ cả Trung Đông. Nhưng chúng ta lại không biết điều đó. Bởi vì chúng ta không có sự bảo vệ và cũng chẳng có năng lực, ta không hề biết điều gì đang diễn ra. Điều này cần phải dừng lại và nhanh chóng dừng lại”. Giải pháp của Trump? Ông ấy sẽ “xây một bức tường lớn thật lớn ở biên giới phía nam. Và tôi sẽ bắt Mexico chi trả cho bức tường ấy”.

Trong suốt quá trình bình luận, Trump thường thốt lên những câu nói chua cay – “giấc mơ Mỹ đã chết” – và ông ta lan man từ vấn đề kinh tế sang đến khủng bố rồi đến đàm phán thương lượng hạt nhân và chăm sóc y tế. Trong từng trường hợp, ông tranh luận rằng Tổng thống Obama và những người khác không phải là những lãnh đạo có năng lực, còn ông có thừa khả năng đón nhận bất kỳ nghĩa vụ tổng thống nào. Ông cho biết sự khác biệt nằm ở kỹ năng đàm phán và tài năng thuần túy của mình, cũng như ân huệ của Chúa. “Tôi sẽ là vị Tổng thống vĩ đại nhất mà Chúa từng tạo ra”, Trump phát biểu. “Đất nước cần một nhà lãnh đạo thật sự tài ba, và chúng ta cần một nhà lãnh đạo thật sự tài ba ngay lúc này. Chúng ta cần vị lãnh đạo đã viết cuốn sách The Art of the Deal”.

Khi kết thúc phần bình luận, Trump ngước nhìn lên trời, giơ cao tay, và bài hát của Neil Young một lần nữa vang lên. Sau đó ông ta nhìn sang bên phải và nhìn những thành viên gia đình đang bước lên sân khấu. Những người phụ nữ xuất hiện với mái tóc được tạo kiểu chỉn chu với tông màu từ màu vàng sẫm cho đến vàng nhạt. Những người đàn ông thì mặc bộ vest tối màu sang trọng. Ông ấy ôm từng người một, hơi cứng nhắc, và cùng nhau, người ta có thể nhầm tưởng họ là nhóm người mẫu tập trung lại để chụp ảnh cho danh mục sản phẩm thời trang. Sau vài phút tạo kiểu trước ống kính, cả nhóm rời khỏi đó và đám đông giải tán.

Buổi sáng sau ngày Trump ra thông báo, ban biên tập tờ Daily News ở New York đã thêm mũi đỏ và vẽ môi lên hình ông và đưa lên trang nhất tờ báo, ngay dưới dòng tiêu đề “Anh hề tranh cử tổng thống”. Những dòng tít phụ gồm có “Trump chúi mũi hề vào phe Cộng hòa” và “Bài phát biểu ngẫu hứng trong rạp xiếc nhằm chính thức thông báo”. Các danh hài “được một bữa no nê” với những tuyên bố của Trump. David Letterman, trước đây từng là người dẫn chương trình trò chuyện, tái xuất hiện sau khi đã nghỉ hưu để đưa ra danh sách “Mười sự thật thú vị về Donald Trump”. Trong số đó có một “sự thật” là “trong khi ân ái, ông ta tự gọi tên mình”. John Stewart, người sắp rời khỏi công việc lâu dài của mình là người dẫn chương trình The Daily Show cũng tham gia vào: “Xin cám ơn Donald Trump vì đã khiến cho sáu tuần qua của tôi trở thành sáu tuần tuyệt vời nhất. Ông ta đã đưa tôi vào một bệnh viện hài hước mà ở đó người ta ngay lập tức tiêm cho tôi morphine gây cười”.

Thế nhưng, trong khi thông báo của Trump trở thành đề tài gây cười cho mọi người, lời nhận xét của ông ta về Mexico và vấn đề nhập cư gây bất an cho những người hiểu rõ sự thật xung quanh vấn đề này. Trên thực tế, dân nhập cư bất hợp pháp ít phạm tội hơn những người khác và người Mỹ gốc Mexico từ lâu đã phải gánh chịu các hành vi bạo lực và quấy rối từ những người cho rằng họ là kẻ phạm pháp. Nửa đầu thế kỷ XX, nhiều người Mỹ gốc Mexico đã bị hành hình bất hợp pháp. Năm 1943, quân đội Hoa Kỳ tiến hành các đợt tấn công có tổ chức nhắm vào những thanh niên Mỹ gốc Mexico trong “cuộc Nổi loạn áo zoot”. Vào thập niên 1950 và 1960, nhân viên mật vụ của chính quyền cứ định kỳ lại càn quét những khu dân cư người Mỹ gốc Mexico nhằm bắt người với số lượng lớn. Các lãnh đạo gốc châu Mỹ La tinh cho rằng lời bình luận của Trump mang tính khích động nguy hiểm.

Các đối tác kinh doanh của Trump lo ngại về lời bình luận của ông vì lý do thực tiễn hơn là chính trị. Với việc các công dân gốc châu Mỹ La tinh là nhóm sắc tộc đông nhất nước, lời nói khó nghe của ông ta sẽ xua đuổi hàng triệu người tiêu dùng. Với suy nghĩ này, các giám đốc điều hành tại NBC tuyên bố đài truyền hình này sẽ không cho Trump xuất hiện trên chương trình The Apprentice nữa, và đài truyền hình Univision tiếng Tây Ban Nha đã hủy hợp đồng phát sóng cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ. Các đối tác khác của Trump bao gồm Serta, Macy’s, và công ty nước hoa Perfumania cũng cắt đứt quan hệ với ông. Hiệp hội đánh gôn chuyên nghiệp Hoa Kỳ đã rút một giải đấu khỏi sân gôn của ông ta. Đài truyền hình thể thao ESPN cũng rút một giải đấu khỏi sân Trump, và NASCAR, nhà cung cấp trang phục đua xe, đã hủy kế hoạch tổ chức sự kiện tại khối bất động sản của Trump ở Florida.

Khi các đối tác của mình bỏ đi, thương hiệu Trump và lợi nhuận của công ty đều bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, là một tỷ phú, ông đủ sức chịu đựng tổn thất này. Khi những đối thủ phía Đảng Cộng hòa, gồm có Jeb Bush, Marco Rubio và Lindsay Graham chỉ trích tuyên bố của mình, Trump gạt đi và cho rằng họ thật nhu nhược với vấn đề nhập cư. Nhiều lãnh đạo dòng chính của Đảng Cộng hòa lo ngại về các cử tri gốc Mỹ La tinh, một vài người trong số đó đã ủng hộ đảng này trong năm 2008 và 2012. Trump đã vô tình dự đoán rằng cuối cùng ông cũng sẽ lôi kéo được những cử tri này. Trong thời gian đó, ông rất vui lòng tận hưởng sự ủng hộ điên cuồng từ những thành viên Đảng Cộng hòa mà tán thành với các phát ngôn của mình.

Nhiều chính trị gia, nhà phê bình, và phóng viên thông thường phải chật vật để lý giải về thành công ban đầu của Trump, đồng thời phân tích những tuyên bố của ông. Chỉ một số ít hiểu được nền tảng tâm lý khiến ông theo đuổi con đường này. Đối với Trump, mà theo đánh giá của chính bản thân ông thì ông không hề thay đổi so với khi còn là một đứa trẻ thiếu thốn tình cảm. Với ông, quyền lực, sự chú ý, hay của cải không bao giờ là đủ. Rồi lại đến phong cách hùng biện và lập luận của ông ấy. Trump nói chuyện một cách rời rạc và sai ngữ pháp đến mức việc kiểm chứng những phát biểu của ông là vô ích. Hãy xem thử phần mở đầu từ bản ghi chép lại một bài diễn văn của ông:

Thật hay, cám ơn rất nhiều. Tốt lắm. Xin cám ơn. Thật tuyệt khi có mặt tại Trump Tower. Thật tuyệt khi có mặt ở một thành phố tuyệt vời như New York. Và thật là vinh dự cho tôi khi mọi người có mặt ở đây.

Điều này thật hơn cả mong đợi. Chưa bao giờ có một đám đông như thế này. Và, tôi có thể thấy, một số ứng cử viên, họ bước vào. Họ không biết là máy điều hòa không hoạt động. Họ đổ mồ hôi nhễ nhại như những con chó.

Họ không biết rằng căn phòng quá rộng, bởi vì họ chẳng có ai ở đó cả. Họ định đánh bại ISIS bằng cách nào đây? Tôi không cho rằng điều đó sẽ xảy ra.

Ngoại trừ những lời “cám ơn” thì không tài nào xác định được Trump đang cố truyền tải điều gì, mặc dù rõ ràng ông ta muốn đề cập đến các đối thủ của mình trong cuộc đua sơ bộ và so sánh họ với những con chó ướt đẫm mồ hôi không thể đối phó với lời đe dọa của nhóm khủng bố Hồi giáo ISIS. Được nhấn mạnh với giọng điệu cứng rắn của Trump, những tuyên bố này mang đến cảm giác một thứ tiếng Anh thẳng thắn đến mức khiếm nhã, nhưng hơn thế nữa, nó còn giống như lối nói nước đôi của những tay rao hàng ở lễ hội. Thực tế, thông điệp của ông rối rắm đến mức người nghe phần lớn phải tự hiểu theo cách của mình. Ví dụ, ông ta sẽ bắt Mexico trả tiền cho hàng rào biên giới như thế nào? Điều này dường như không mấy quan trọng với ông. Bên cạnh đó, việc ông thay đổi suy nghĩ về quyền phá thai, từ “cực kỳ ủng hộ phá thai” sang “cực kỳ phản đối nạo phá thai” cũng không quan trọng với Trump. Hay việc ông ấy chuyển từ ủng hộ chăm sóc y tế cho mọi người sang phản đối cải cách chăm sóc y tế dưới thời Tổng thống Obama cũng chẳng hề quan trọng. Điều quan trọng là niềm tin của chính bản thân ông vào năng lực bẩm sinh được truyền lại cho mình từ ông bà tổ tiên mang dòng máu Đức và Scotland.

Bước gần đến tuổi 70, Trump sở hữu khối tài sản đủ lớn để cấp tiền cho cuộc tranh cử tổng thống mà không cần đến sự giúp đỡ của các nhà tài trợ. Tuy nhiên, ông ta không còn nhiều thời gian nữa. Nếu ông có trở thành Tổng thống, lúc đó đã là năm 2016. Nếu ông chi 50 hay 100 triệu đô la trong nỗ lực giành được đề cử, đó thực sự chỉ là một thú vui hơi-phung-phí với một người có tiềm lực của cải như ông. Nếu ông ấy thất bại, trải nghiệm tham gia vào những cuộc tranh luận và vận động chính trị khắp cả nước sẽ tiếp thêm sinh lực và khẳng định cái tôi cho ông. Nếu giành chiến thắng, ông ta có thể kéo dài trải nghiệm xuyên suốt cuộc tổng tuyển cử và, có lẽ, chuyển đến sống ở một dinh thự trong nước mà ông tưởng tượng sẽ mang lại thanh thế còn hơn cả Trump Tower.

***

Vài năm trước, một vài người hành nghề trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần đề xuất rằng chứng ái kỷ, từ lâu đã được xem là một căn bệnh ác tính, nên được xem xét lại. “Tự luyến không phải là bệnh”, chuyên gia tâm thần học Peter Freed của Đại học Columbia phát biểu. “Đó là một chiến lược tiến hóa mà có thể cực kỳ thành công – khi nó có hiệu quả”. Ai có thể trình bày chiến lược thành công này tốt hơn Trump? Xét đến sự phát triển của các loại công nghệ liên-quan-đến-bản-thân mà hàng trăm triệu người đã sử dụng. Facebook, Twitter, Instagram và thậm chí là hàng triệu bức ảnh “tự sướng” bùng nổ trên mạng Internet đều là biểu hiện của kiểu tự lăng-xê mà Trump đã thực hiện để thu lợi trong suốt cuộc đời mình. Điểm khác biệt duy nhất ông ấy là người đầu tiên làm điều đó, và ở quy mô lớn hơn gấp nhiều lần.

Trong một thế giới nơi mà rất nhiều người, theo thói quen, khoe hình ảnh miếng bánh mì sandwich ngay trước khi ăn, chúng ta không còn có thể đồng tình rằng vị kỷ thái quá là dấu hiệu của cái gì đó xấu xa. Thay vì vậy, đó có thể là cách phản ứng phù hợp với cuộc sống trong một xã hội mà việc mở rộng bản thân, qua truyền thông, là cách thoát khỏi cảm giác tầm thường được mọi người chấp nhận. Donald Trump không phải là ngoại lệ. Mà hơn hết, ông ấy đơn thuần là một trong phần lớn chúng ta. Dựa vào mong muốn mãnh liệt nhằm làm nổi bật bản thân như một người đặc biệt, nếu không phải là độc nhất, có khả năng ông sẽ cảm thấy phiền muộn với kết luận này. Và chúng ta cũng vậy.

CHÚ THÍCH

[1]Gà Rhode đỏ (Rhode Island Red): Giống gà thịt có nguồn gốc từ New England, ở vùng Rhode Island. Gà có thân hình vuông vức, dáng đẹp cân đối, ức rộng và sâu, lườn dài và thẳng. Được chọn làm quốc điểu của Rhode Island. (ND)

[2]Chủ nghĩa nguồn gốc (birtherism): Thuyết âm mưu cho rằng nơi sinh quán của Tổng thống không phải ở Mỹ và vì vậy chức vị Tổng thống của Obama là không hợp pháp. (ND)

[3]GOP (Grand Old Party): Tên gọi khác của Đảng Cộng hòa. (ND)

[4]Đại khủng hoảng (The Great Depression) (1929-1933): Thời kỳ suy thoái kinh tế toàn cầu, bắt đầu sau sự sụp đổ của thị trường chứng khoán Phố Wall ngày 24/10/1929. Cuộc khủng hoảng bắt đầu ở Hoa Kỳ và nhanh chóng lan rộng ra toàn châu Âu và mọi nơi trên thế giới, phá hủy cả các nước phát triển. Đây là cuộc khủng hoảng có quy mô lớn nhất và có mức độ trầm trọng nhất của thế giới tư bản chủ nghĩa. (ND)

[5]Thế hệ bùng nổ trẻ sơ sinh (Baby Boom Generation): Thế hệ những người sinh ra trong những năm sau Thế chiến II (1946 – 1964). Vào khoảng thời gian này, tỷ lệ sinh ở các nước giàu tăng lên nhanh chóng. (ND)

[6]Ivy League: Nhóm tám trường đại học và viện đại học thành viên với ý nghĩa về hệ thống, triết lý giáo dục và chất lượng đào tạo của những trường và viện đại học lâu đời và hàng đầu của nước Mỹ. (ND)

[7]P. T. Barnum (1810-1891): Ban đầu là một doanh nhân kiêm ông bầu các rạp xiếc. Sau này ông được bầu vào Nghị viện bang Connecticut. Trên cương vị của một nghị sĩ, ông nổi tiếng với việc ủng hộ bãi bộ chế độ nô lệ cũng như lên án chế độ phân biệt chủng tộc. (ND)

[8]Roy Cohn (1927-1986): Vị luật sư người Mỹ, nổi tiếng với vai trò trưởng cố vấn luật của Thượng nghị sĩ Joseph McCarthy và là cánh tay phải đắc lực của McCarthy trong các cuộc điều tra chống cộng. (ND)

[9]Cơ quan Quản lý Nhà ở Liên bang (Federal Housing Administration – FHA): Một cơ quan của Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ (HUD). Hoạt động chính của cơ quan này là bảo hiểm các khoản cho vay thế chấp nhà ở.

[10]Ulysses Simpson Grant: Tướng của quân đội Liên bang miền Bắc trong Nội chiến Hoa Kỳ và là Tổng thống Hoa Kỳ thứ 18 (1869 - 1877). (ND)

[11]Ike: Biệt danh của Tổng thống Dwight Eisenhower. Cả năm anh em trong gia đình ông đều được gọi “Ike” ở một thời điểm nào đó, và Eisenhower cũng không chắc về nguồn gốc biệt danh này. Khẩu hiệu tranh cử của ông là “I like Ike” (Tôi thích Ike). (ND)

[12]Tự kỷ ám thị (autosuggestion) hay còn gọi là tự thôi miên, tự tâm niệm… thuật ngữ đề cập đến tất cả những hình thức tự kích thích và khuyến khích bản thân qua năm giác quan của con người, là quá trình tự tâm niệm, tự khích lệ. (ND)

[13]Điều răn thứ mười một: Các ngươi phải yêu thương nhau như Ta đã yêu thương các ngươi.

[14]Robert D. McFadden, “Builder Says Costs Forced Scrapping of Bonwit Art” (Chủ thầu nói chi phí buộc họ phải phá hủy tác phẩm nghệ thuật Bonwit). New York Times, ngày 09/06, 1980, B3; Marilyn Bender, “The Empire and Ego of Donald Trump” (Đế chế và cái tôi của Donald Trump), New York Times, ngày 07/08, 1983; và William E. Geist, “The Expanding Empire of Donald Trump” (Đế chế bành trướng của Donald Trump), New York Times Magazine, ngày 08/04, 1984, 28

[15]New York Militay Academy: Học viện Quân sự New York (ND).

[16]Securities and Exchange Commission (ND).

[17]O’Brien, 100 – 102.

[18]Tẩu pháp (fugue): Một loại nhạc (tương tự như Sonata). Xem thêm: https://vi.wikipedia. org/wiki/Tẩu_pháp (ND).

[19]National Football League (NFL): Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia (ND).

[20]Nguyên tác: Miss Hawaiian Tropic International (ND).

[21]Margot Hornblower, “Private Prosperity, Public Corruption; Politicians Take a Cut of the Profits” (Sự giàu có tư nhân, tham nhũng công cộng; chính trị gia cắt giảm lợi nhuận), Washington Post, ngày 21 tháng 8, 1987.

[22]Nguyên tác: Young Socialist Alliance (ND).

[23]Bức thư lịch sự của Nixon gửi đến Donald Trump.

[24]Tạm dịch: Giải thưởng Emmy ban ngày (ND).

[25]Ron Alexander, “From Astor to Minnelli, Greetings to the Rainbow Room” (Từ Astor đến Minnelli, Lời chào gửi đến nhà hàng Rainbow Room), New York Times, ngày 10 tháng 12, 1987, B1.

[26]Blair, Trumps (Gia đình Trump), 293–94; và Hurt, 243–44

[27]David và Goliath: câu chuyện trong Kinh thánh về chàng David người Do Thái chiến đấu và chiến thắng gã khổng lồ Goliath người Philistine bằng mưu mẹo (ND).

[28]Mũ của đàn ông Do Thái (ND).

[29]“Study: High Suicide Rate for Farmers” (Nghiên cứu: Tỷ lệ tự tử cao ở nông dân), Philadelphia Inquirer, ngày 14 tháng 10, 1991, C12; Jay Romano, “Thousands Lose Homes in Mortgage Foreclosures: Mortgages from an Era of ‘Boom Psychology’ Can Be Difficult to Pay Off” (Hàng ngàn người mất nhà khi bị tịch thu tài sản thế chấp: Thế chấp từ thời kỳ ‘Tâm lý học bùng nổ’ có thể khó mà trả được hết), New York Times, 1992, NJ1; và Kevin Phillips, The Politics of Rich and Poor (Hoạt động chính trị của người giàu và người nghèo) (New York: HarperCollins, 1990), 206–7.

[30]Bob Greene, “Million Idea: Use Greed for Good” (Ý tưởng triệu đô: Dùng lòng tham vào việc tốt), Chicago Tribune, ngày 15 tháng 12, 1986; và John F. Dickerson, “Battling Boesky’s Penniless (He Says) and Barred from Wall Street, Ivan Boesky Pulls a Raid on His Ex-Wife’s Fortune” (Vật lộn với tình trạng nghèo xơ xác (theo lời ông ta) và bị cấm bước vào Phố Wall của Boesky, Ivan Boesky ‘tấn công’ gia tài của người vợ cũ), Time, ngày 3 tháng 5, 1993.

[31]Kevin Phillips, “A Capital Offense; Reagan’s America”, New York Times, ngày 17 tháng 7, 1990, A26.

[32]Tạm dịch: Những nhà thám hiểm mới (ND).

[33]“Trump Says He Asks Dates to Take AIDS Test” (Trump nói ông ta yêu cầu những người hẹn hò với mình kiểm tra AIDS), Saratoga (N.Y.) Daily Gazette, ngày 29 tháng 6, 1991, B11; và Lori Brown, “Trump Plans for Safe Dating” (Trump dự tính hẹn hò an toàn), Austin AmericanStatesman, ngày 29 tháng 6, 1991, A24.

[34]Chơi chữ “Splitsville” = split + ville. Tạm dịch: Thị trấn chia tay (ND).

[35]O’Brien, 204; và Richard T. Pienciak, “Marla Against the Ropes” (Marla đối đầu với những ràng buộc), New York Daily News, ngày 20 tháng 10, 1997, 5.

[36]Al Capone là một trùm găng-xtơ khét tiếng ở Mỹ, người cầm đầu đường dây buôn lậu, mại dâm và cờ bạc trị giá hàng triệu đô la ở Chicago trong gần một thập kỷ. Vào thời kỳ đỉnh cao quyền lực, Al Capone đã thuê hơn 1.000 tay súng và mua chuộc được gần một nửa lực lượng cảnh sát trong thành phố. Hắn đã sử dụng biện pháp hối lộ và đe dọa để tác động đến kết quả bầu cử, kèm theo bạo lực và sát hại để đảm bảo hoạt động kinh doanh bất hợp pháp của mình được thuận lợi. Capone đã gần như không thể bị pháp luật “sờ gáy” mãi cho đến vụ thảm sát tàn nhẫn giữa các băng nhóm tội phạm vào ngày 14 tháng 2 năm 1929, làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong dân chúng yêu cầu chính phủ phải ra tay hành động.

[37]IRS – The Internal Revenue Service: Sở Thuế Vụ (ND).

[38]Sách đã được First News – Trí Việt xuất bản với nhan đề Đánh thức Năng lực Vô hạn.

[39]Khoảng 1,21 hecta (ND).

[40]Sách đã được First News – Trí Việt xuất bản với nhan đề Ai lấy miếng pho mát của tôi.

[41]Sách đã được First News – Trí Việt xuất bản với nhan đề Bí mật tư duy triệu phú

[42]Quần đảo nằm ở phía Nam Đại Tây Dương (ND).

[43]Khoảng 180 kg (ND).

[44]Khoảng 1,8 m (ND).

[45]Khoảng 180 kg (ND).

[46]Tạm dịch: Sáng kiến Doanh nhân Trump (ND).

[47]Bằng 20 oC (ND).

[48]Red Scare – Khủng hoảng đỏ: Thuật ngữ ám chỉ thời kỳ mà phong trào chống chủ nghĩa Cộng sản đang lên cao ở Mỹ (ND).

[49]Conservative Political Action Conference (ND).

[50]Tạm dịch: Vì tiền (ND).

[51]The Organization of Petroleum Exporting Countries (ND).

[52]Khoảng 4 lít (ND).

[53]Tạm dịch: Giấy khai sinh ở đâu? (ND).

[54]Bang New Hampshire.

[55]White House Correspondents’ Association (ND).

[56]Chơi chữ, Fox là tên một đài truyền hình và fox cũng có nghĩa là con cáo (ND).

[57]1 feet = 0,3048 mét (ND).

[58]Khoảng 12 m (ND).

[59]Site of Special Scientific Interest (SSSI) (ND).

[60]Tạm dịch: Người hùng địa phương (ND).

[61]Khoảng 18 độ C (ND).

[62]Tính từ chỉ những gì thuộc về người Scotland (ND).

[63]Khoảng 80 km (ND).

[64]Tạm dịch: Aberdeenshire Bền Vững (ND).

[65]Tạm dịch: Ủy thác bảo tồn hoang dã Scotland và Royal Society bảo tồn chim (ND).

[66]Tạm dịch: Bạn đã bị Trump chơi (ND).

[67]Khoảng 6 mét và 30 mét (ND).

[68]Khoảng 6 mét (ND).

[69]Những thông điệp trên Twitter được gọi là Tweet (ND).

[70]Biệt danh chỉ Thành phố New York (ND).