Thiền là một tách trà tĩnh tâm

Tác giả: Niêm Hoa Vi Tiếu

Phát hành: Achaubooks

Nhà xuất bản Lao động 2022

LỜI TỰA
THIỀN LÀ MỘT TÁCH TRÀ TĨNH TÂM

Thiền là gì?

Phật rằng: Không thể nói, không thể nói.

Thiền sư Đại Thông: Thiền!

Thiền sư Triệu Châu: Uống trà đi!

Quốc học Đại sư Nam Hoài Cẩn viết:

Linh dương quải giác vô xử tầm,

Nhất nhậm đông phong mãn thái hư.[*]

Cố chủ tịch Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc Triệu Phác Sơ viết: Thiền là một tấm gương, có thể soi tỏ tâm cảnh con người; thiền là một ngọn đèn, có thể chỉ đường dẫn lối cho trái tim con người.

Trong lịch sử hàng ngàn năm của Thiền tông, rất nhiều Thiền sư giác ngộ và minh tuệ đã dùng những câu chuyện đầy tính triết lý để dẫn dắt thế nhân, mỗi công án, mỗi câu kệ ngữ, mỗi bài thơ thiền được lưu truyền tựa ánh hào quang rực rỡ của sự giác ngộ, như dòng suối thấm vào tim, giúp chúng ta gột rửa bụi đất trong tâm hồn giữa trần thế huyên náo, nhận ra ý nghĩa của sinh mệnh, nghiền ngẫm hương vị cuộc sống trong tư tưởng thiền cổ xưa mà thấu triệt.

Tác giả Lâm Thanh Huyền từng nói: “Muốn bắt đầu một tự tính đặc biệt, cách duy nhất là bắt đầu từ tâm trí thiền bình thường.”

Thiền học là một môn nghệ thuật và trí huệ của cuộc sống đặc biệt trong xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh, thiền thực sự có thể rót những giọt sương ngọt ngào vào thế giới nội tâm chúng ta.

Chúng ta không thể lĩnh hội thiền qua tư duy lý tính và sự tiếp nhận về mặt quan niệm, thiền bắt buộc phải được trải nghiệm trong cuộc sống, dung hợp tình cảm và lý trí với nhau, khiến hành động và tư tưởng trở nên đồng nhất, giải thoát khỏi ảo tưởng, lòng tham và thành kiến; tư tưởng của Thiền tông cũng không thể truyền đạt hết qua từ ngữ và quan niệm cứng nhắc, nếu chỉ dùng ngôn ngữ văn tự để nói về thiền là không khả thi, đúng như câu “ngôn ngữ đạo đoạn”[*].

Thiền tông Trung Quốc lưu lại rất nhiều công án, phần lớn những câu chuyện này không thể dùng logic để lý giải, “tham thiền ngộ đạo” mới là cách tu tập, giống như bạn phải mở mắt ra mới có thể nhìn thấy cảnh sắc chân thực.

Một người lòng như gương sáng, thì vạn vật trước gương đều có thể nhìn thấy rõ ràng; nhưng một khi dụng tâm suy nghĩ, cầu nguyện, níu duyên thì tấm gương sáng ấy sẽ bị phủ một lớp bụi đất, chẳng thể nhìn rõ hình dạng vạn vật nữa. Do vậy, mục đích của thiền chính là lau sạch bụi bẩn trong tâm hồn chúng ta, xoay chuyển con người hiện đại đang sa sút ủy mị hướng đến sống ý chí, cải thiện cuộc sống của chúng ta. Đúng như một vị Thiền sư từng nói: “Thiền là sự thấu hiểu trọn vẹn ý nghĩa cuộc sống.”

PHẦN I
BỔNG HÁT[*] TƯƠNG TRỢ GẶP PHẬT TỔ TRONG GIÁC NGỘ

Thiền sư Nam Tuyền nói: “Tâm bình thường là đạo.” Thiền sư tập thiền tu đạo, không thích đốt hương bái Phật, chỉ thuần tham ngộ dựa vào “công án”. Công án, chú trọng “đốn ngộ”. Đốn ngộ rồi, liền thành Phật, và thế là có thể được gặp Phật Tổ.

1
LẬP TỨC CẠO ĐẦU ĐI TU

Thượng nhân Thân Loan (Shinran) là Thiền sư nổi tiếng nhất trong lịch sử Thiền tông Nhật Bản, bộ sách Thán Dị Sao ghi lại những lời dạy của thượng nhân Thân Loan là tác phẩm Phật giáo nổi tiếng nhất ở Nhật, đã được dịch ra nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Trong Thán Dị Sao, thượng nhân Thân Loan chỉ nói những lời của chính mình, không thỏa hiệp với thế gian. Ông chỉ quan tâm bản thân mình nghĩ thế nào, tín ngưỡng của mình ra sao, nói một mạch từ đầu tới cuối.

Vì vậy, Thán Dị Sao được rất nhiều người Nhật Bản yêu quý, không chỉ tín đồ Phật giáo vùi đầu đọc Thán Dị Sao mà ngay cả tín đồ cơ đốc giáo cũng yêu thích bộ sách vô cùng.

Khi thượng nhân Thân Loan lên chín, đã hạ quyết tâm phải xuất gia, yêu cầu Thiền sư Từ Trấn cạo đầu cho mình. Thiền sư Từ Trấn hỏi ông: “Ngươi còn nhỏ như thế, tại sao muốn xuất gia?”

Thượng nhân Thân Loan trả lời: “Mặc dù con mới chỉ 9 tuổi, cha mẹ đều đã mất cả, con không biết tại sao con người nhất định phải chết? Tại sao con nhất định phải chia ly với cha mẹ mình? Để tìm hiểu những điều này, con phải xuất gia.”

Thiền sư Từ Trấn rất tán thưởng chí nguyện của ông, nói: “Được! Ta hiểu rồi. Ta đồng ý nhận ngươi làm đồ đệ, có điều, hôm nay đã muộn, đợi sáng sớm mai, ta sẽ cạo cầu cho ngươi.”

Thượng nhân Thân Loan nghe xong, rất không đồng tình, nói: “Thưa sư phụ! Mặc dù người nói sáng sớm mai sẽ cạo đầu cho đệ tử, nhưng xét cho cùng đệ tử vẫn còn trẻ người non dạ, không dám đảm bảo liệu có giữ được quyết tâm xuất gia tới sáng ngày mai không? Hơn nữa, thưa sư phụ! Tuổi người cũng đã cao, người không thể đảm bảo sáng mai khi tỉnh dậy, người vẫn còn sống.”

Thiền sư Từ Trấn nghe những lời ấy xong, vỗ tay khen hay, lòng hân hoan nói: “Đúng! Những gì ngươi nói không sai. Giờ ta sẽ cạo đầu cho ngươi.”

Thiền Ngẫm:

Trong cuộc sống, đâu cũng là sự tích lũy của chuỗi những “hiện tại”, nếu đã vậy, tại sao chúng ta không nắm chắc mỗi phút, mỗi giây của hiện tại. Quá khứ không thể tìm lại, tương lai còn ở rất xa, thứ duy nhất có thể nắm được, lợi dụng được, cũng chỉ là hiện tại mà thôi!

2
GẶP PHẬT GIẾT PHẬT

Hòa thượng Ẩn Phong là đệ tử nối pháp đắc ý của lão Thiền sư Mã Tổ, có rất nhiều truyền thuyết thần bí về ngài. Có một lần đang vội, đúng lúc gặp hai đội quân đang chém giết lẫn nhau, đi qua đó chắc chắn là điều không thể.

Chỉ thấy Thiền sư Ẩn Phong ném gậy tích trượng lên trời, rồi tung người bay lên. Mấy chục vạn người ngựa của quân đội hai bên đang đánh đấm chém giết hăng say, nhìn thấy có Hòa thượng bay trên trời, thế là tất cả đều dừng lại, nhìn Hòa thượng Ẩn Phong bay lượn giữa không trung.

Năm xưa khi Hòa thượng Ẩn Phong học thiền, thầy của Hòa thượng Ẩn Phong là Thiền sư Mã Tổ, vì muốn kiểm tra mức độ tu hành của học trò cưng, lão Thiền sư quyết định tìm cơ hội để thử thách ngài.

Một hôm, lão Thiền sư thấy Hòa thượng Ẩn Phong đang đẩy xe ba gác, phải đi qua một con ngõ nhỏ hẹp, bèn cố tình chạy đến đó nằm chắn giữa đường giả vờ ngủ, duỗi thẳng chân chặn mất đường đi.

“Sư phụ, người mau dậy đi, nếu không xe cán qua chân người mất.” Ẩn Phong gọi.

Thiền sư Mã Tổ uể oải trả lời: “Chân đã duỗi ra rồi không thể thu về.”

Hòa thượng Ẩn Phong nghe thế, lập tức tiếp lời: “Xe đã tiến vào rồi không thể kéo giật lùi.”

Vậy là, Hòa thượng Ẩn Phong đẩy xe cán qua chân của lão Thiền sư.

Thiền sư Mã Tổ hét lên một tiếng, trên chân máu tươi chảy ròng ròng. Trong lúc tức giận, Thiền sư Mã Tổ đi cà nhắc tìm một cây rìu, đến thẳng pháp đường, gõ chuông triệu tập toàn bộ Tăng chúng lại, quát rằng: “Tiểu tử nào vừa rồi cán thương đôi chân của lão Tăng? Mau ra đây cho ta!”

Chúng Tăng người nào người nấy sợ tới ngẩn cả người, có lẽ hôm nay nhất định phải máu nhuộm Phật đường rồi.

“A Di Đà Phật!”

Chỉ có Hòa thượng Ẩn Phong chẳng hề sợ hãi, sải bước đi lên, đặt đầu bên dưới lưỡi rìu mà Thiền sư Mã Tổ đang giơ cao.

Thiền sư Mã tổ phá lên cười ha hả, ném rìu xuống đất, vui mừng nói: “Trẻ con dễ dạy!”

Thiền sư Mã Tổ vắt ngang chân chắn đường, thực ra muốn hỏi Hòa thượng Ẩn Phong làm cách nào để khắc phục những trở ngại trên con đường học thiền. Hòa thượng Ẩn Phong đẩy xe cán qua, bày tỏ rằng bản thân mình quyết không lùi bước, gặp Phật giết Phật, gặp Tổ giết Tổ. Thiền sư Mã Tổ tay cầm rìu sắc muốn kiểm tra Hòa thượng Ẩn Phong thêm bước nữa, Hòa thượng Ẩn Phong lại bình tĩnh đối mặt với một tinh thần thản nhiên không chút sợ hãi “Ta không vào địa ngục thì ai vào”. Thấy trò yêu tiến bộ như vậy, chẳng trách lão Hòa thượng lại phá lên cười ha hả!

Thiền Ngẫm:

Có trí tuệ rồi, người đó như có được chủ kiến riêng, sẽ không bị bó tay bó chân, mà dũng cảm khiêu chiến với mọi trở ngại trên con đường tu hành, đây chính là chân đế của gặp Phật giết Phật, gặp Tổ giết Tổ.

3
TRÍ THƯỜNG GIẾT RẮN

Sát sinh là đại giới căn bản của nhà Phật, nhưng các Thiền sư, vì muốn giúp chúng đệ tử khai ngộ, không tiếc việc phá bỏ sát giới để dạy bảo học Tăng.

Có một học Tăng vì mến mộ danh tiếng Thiền sư Trí Thường mà tới cầu kiến.

Thiền sư Trí Thường đang rẫy cỏ, vừa hay lúc ấy từ trong bụi cỏ chạy ra một con rắn, Thiền sư liền giơ cuốc lên chém chết.

Học Tăng thấy thế, thản nhiên chế giễu rằng: “Tiểu Tăng ngưỡng mộ đạo phong từ bi nơi này đã lâu, nhưng đến đây rồi, lại chỉ gặp được một người thô lỗ.”

Thiền sư Trí Thường nói: “Nói như ngươi thì, là ta thô lỗ hay ngươi thô lỗ?”

Học Tăng không phục, hỏi: “Thế nào là thô?”

Thiền sư Trí Thường buông cuốc xuống.

Học Tăng ngẩn ra rồi lại hỏi tiếp: “Thế nào là tinh (tinh tế?”

Thiền sư cầm cuốc lên, làm tư thế chém rắn.

Học Tăng thấy lạ, nói: “Thô tinh theo ý ngài, khiến người ta không thể nào hiểu được!”

Thiền sư Trí Thường liền hỏi ngược lại: “Đừng vội quan tâm tới thô tinh gì cả, giờ ta hỏi ngươi, ngươi nhìn thấy ta chém rắn ở chỗ nào?”

Học Tăng trả lời, không chút khách khí: “Vừa rồi!”

Thiền sư Trí Thường cất giọng răn dạy: “Ngươi vừa rồi không nhìn thấy chính mình, lại đến nhìn ta chém rắn làm gì?”

Học Tăng cuối cùng cũng đã hiểu ra.

Trong lịch sử Thiền tông không chỉ có Thiền sư Trí Thường giết rắn, mà còn có câu chuyện Thiền sư Nam Tuyền chém mèo. Mặc dù sát sinh vẫn là đại giới căn bản của Phật môn, nhưng có nên sát sinh hay không, không thể dùng sự kiến giải hẹp hòi để phỉ báng Đại Đức.

Thiền Ngẫm:

Chỉ khi nhìn rõ bản thân, mới có thể nghiêm túc nhìn lại, ung dung đối mặt với cuộc đời của mình.

4
NGHIÊM SỰ NGHĨA SƠN

Tháng Chạp lạnh lẽo, một Hòa thượng tên “Trích Thủy” tới Thiên Long tự bái kiến Thiền sư Nghĩa Sơn. Vì gia phong của Thiền sư Nghĩa Sơn nghiêm khắc lại cẩn mật, không dễ gì đón tiếp người khác. Đối với những thiền giả du phương vân thủy, thường lấy cớ nơi ở đã kín không tiếp nhận hành cước Tăng.

Bên ngoài tuyết rơi rất dày, nhưng Thiền sư Nghĩa Sơn lại không cho Hòa thượng vào trong Hòa thượng đó ngồi xổm ngoài cửa, cứ ngồi thế ba ngày liền, mặc dù tuyết đọng trên mình tan ướt hết thân thể, nhưng vẫn ngồi im bất động. Đệ tử của Thiền sư Nghĩa Sơn thấy ngài đáng thương, lần lượt tới gặp Thiền sư để nói giúp, nhưng Thiền sư Nghĩa Sơn nói: “Chỗ của ta không phải trạm thu dung không nhận những người vô gia cư!” Chúng đệ tử không biết làm thế nào, đành tản đi.

Đến ngày thứ tư, những vết thương bị nứt toác do gió lạnh thổi trên người Hòa thượng bắt đầu rỉ máu, ngài gục xuống lại ngồi dậy hết lần này đến lần khác nhưng tuyệt nhiên vẫn ngồi trong tuyết như thế không có ý rời đi. Thiền sư Nghĩa Sơn lệnh cho đệ tử không được mở cửa, nếu ai mở cửa sẽ trục xuất khỏi chùa.

Ngày thứ bảy, cuối cùng Hòa thượng đó cũng không thể chống đỡ được thêm nữa, ngài ngã xuống, Thiền sư Nghĩa Sơn đi ra đưa tay lên mũi kiểm tra hơi thở, vẫn còn chút hơi tàn, bèn lệnh cho đệ tử cõng vào. Hòa thượng Trích Thủy cuối cùng cũng được Thiền sư Nghĩa Sơn nhận làm môn đệ ở lại chùa tham học.

Hòa thượng Trích Thủy trải qua quá trình tham học hết sức kham khổ trong chùa của Thiền sư Nghĩa Sơn. Một lần, ngài hỏi Thiền sư Nghĩa sơn: “Vô tự[*] và Bát-nhã có gì khác nhau?”

“Ngươi quả là một tiểu bối ngạo mạn! Đây đâu phải câu ngươi có thể hỏi?” Vừa thét, Thiền sư Nghĩa Sơn vừa vung tay đánh tới. Đồng thời đuổi Trích Thủy ra khỏi pháp đường. Trích Thủy buồn bã vô cùng quay về tăng đường, tiếng đóng cửa đập thẳng vào tai, ông đột nhiên khai ngộ, nói: “Có và không đều là ý thức nông cạn của bản thân, ngươi thấy ta có, ta thấy ta không.”

Lại một lần, khi Hòa thượng Trích Thủy lấy giấy trắng để lau nước mũi, Thiền sư Nghĩa Sơn không khách khí mà trách mắng rằng: “Mũi ngươi cao quý như thế à? Giấy trắng sạch sẽ, có được không dễ, ngươi làm vậy chẳng phải đang chà đạp giấy trắng à, còn tu hành gì nữa?”

Rất nhiều học Tăng không chịu nổi sự lạnh lùng nghiêm nghị của Thiền sư Nghĩa Sơn, chán nản rút lui, chỉ có Trích Thủy là vẫn kiên trì, đồng thời ông còn nói: “Tăng có ba kiểu, hạ đẳng Tăng: lợi dụng sức ảnh hưởng sư gia để nâng cao bản thân; trung đẳng Tăng: tán thưởng sự từ bi của sư gia, từng bước học theo phong cách của thầy; thượng đẳng Tăng: ngày một trở nên mạnh mẽ hơn dưới sự rèn giũa của sư gia, tìm được thế giới của mình.”

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Trích Thủy là thượng đẳng Tăng, bởi ông đã trở nên mạnh mẽ hơn dưới sự rèn giũa khắc nghiệt. Cho nên, cái roi vung về phía bạn, chỉ với mong muốn bạn có thể ngẩng đầu cao hơn, sống lưng vươn thẳng hơn mà thôi.

5
KHÔNG THỂ BẮT CHƯỚC

Pháp sư Lâm Tế Nghĩa Huyền là người sáng lập tông Lâm Tế, ngài thường tìm hiểu khả năng giác ngộ của đệ tử thông qua phương thức hỏi đáp giữa thầy và trò, sau đó căn cứ vào mức độ giác ngộ cao thấp nông sâu khác nhau mà tiến hành những bài thuyết giáo phù hợp, tiếp dẫn thiền nhập.

Thường khi tiếp dẫn học Tăng thiền nhập, ngài không trả lời thẳng các câu hỏi mà học Tăng đưa ra, chỉ dùng gậy đánh và những lời quát mắng để học Tăng tự giác ngộ, cụm từ “đánh đòn cảnh cáo” bắt nguồn từ đấy.

Trước khi viên tịch, Thiền sư Nghĩa Huyền khai thị chúng đệ tử, ngài nói: “Sau khi ta mất, các ngươi không được để Chính pháp nhãn tạng[*] của ta đi theo.”

Thiền sư Huệ Nhiên, một trong ba vị thánh của chùa ra sức an ủi thầy rằng: “Tuyệt đối không làm vậy đâu, thưa thầy.”

Thiền sư Nghĩa Huyền hỏi ngược lại Thiền sư Huệ Nhiên: “Vậy nếu có người tới hỏi đạo các ngươi, các ngươi sẽ trả lời thế nào?”

Thiền sư Huệ Nhiên lập tức bắt chước phong cách của thầy, cao giọng hét lớn, nghe không khác gì cách thầy vẫn làm hằng ngày.

Thiền sư Nghĩa Huyền thở dài, nói: “Ai có thể ngờ được rằng, Chính pháp nhãn tạng của ta mãi mãi biến mất khi đám người các ngươi cao giọng quát mắng. Ta thật quá đỗi đau lòng!” Nói rồi, lão Thiền sư đột ngột qua đời ngay trên pháp tọa.

Thiền sư Huệ Nhiên thắc mắc không hiểu, hỏi các sư đệ: “Chẳng phải bình thường thầy vẫn hét lên một tiếng khi tiếp đón khách tới thăm hay sao? Ta đã học rất lâu, từ thần thái, ngữ khí thậm chí cả thanh điệu cũng bắt chước giống hệt thầy, sao vẫn không đúng? Các đệ hãy nói xem, chuyện gì thế này?”

Vào lúc chúng đệ tử hoang mang không hiểu, Thiền sư Nghĩa Huyền đột nhiên trở về từ cõi chết, lớn tiếng hỏi: “Ta ăn cơm các ngươi có no không? Ta chết các ngươi có thể chết thay không?”

Chúng đệ tử hết sức kinh ngạc, cho rằng Phật Tổ hiển linh, vội vàng quỳ xuống thỉnh cầu: “Thưa thầy, xin thầy hãy chỉ bảo thêm cho chúng con!”

Lão Thiền sư “đánh đòn cảnh cáo” lần cuối cùng trong đời: “Ta sẽ không làm mẫu cho các ngươi nữa!” Hét xong, không còn lên tiếng thêm lần nào nữa.

Thiền sư Huệ Nhiên không phải Thiền sư Nghĩa Huyền, vì vậy tiếng hét của Huệ Nhiên không phải là “đánh đòn cảnh cáo” của Nghĩa Huyền. Sự khác biệt giữa hai tiếng hét đâu phải chỉ là 108 ngàn dặm chứ?

Thiền Ngẫm:

Thiền giả, ghét nhất là bị người khác bắt chước, vẽ hồ lô theo mẫu, xét cho cùng vẫn không thể giống hệt nguyên tác. Đối nhân xử thế cũng vậy, ra sức mô phỏng người khác, cuối cùng không thể hình thành được phong cách riêng. Phải biết rằng, sự khác biệt - đa sắc màu chính là nguồn gốc của hạnh phúc, thứ thế giới này thiếu không phải hàng nhái tầm thường, mà là màu sắc chân ngã “một điểm hồng giữa ngàn vạn sắc xanh”.

6
HOA NGHIÊM TẠ TRÀ

Một lần, Thiền sư Lâm Tế đến Tương Dương thăm Thiền sư Hoa Nghiêm, đúng lúc gặp Thiền sư Hoa Nghiêm đang đứng dựa vào gậy ngủ gật, Thiền sư Lâm Tế nhẹ nhàng lay tỉnh ngài, khéo léo hỏi: “Tăng chúng trong thiền đường ai cũng tinh tấn tu trì, tại sao lão Thiền sư lại có thời gian đứng đây mà ngủ gật?”

Thiền sư Hoa Nghiêm không hề cảm thấy kinh ngạc, hờ hững trả lời: “Một người thật sự có tu trì, thì tác phong và hành vi của người ấy không giống với người bình thường, ngươi không được tùy tiện mang ta ra so sánh với người khác.”

Thiền sư Lâm Tế như bắt ngay được sơ hở của Thiền sư Hoa Nghiêm, lập tức đáp lại: “Nói như vậy, ngài đối xử với những người tham học khác nhau, cách thức nhiếp thọ[*] của họ cũng không thể rập khuôn theo mẫu được rồi!”

Nói xong liền quay đầu lại tìm kiếm thị giả, lớn tiếng quát gọi: “Ai là thị giả? Vị nào là thị giả ở đây? Hãy mang cho Thiền sư Hoa Nghiêm, người có tu trì thật sự một tách trà!”

Thiền sư Hoa Nghiêm chẳng lấy làm khó chịu trước cảnh Thiền sư Lâm Tế ra lệnh cho thị giả của mình dâng trà bằng cách ấy, ngược lại, ngài vô cùng vui vẻ dặn dò sư duy na[*] rằng: “Duy na! Ngươi hãy giúp ta bố trí chỗ trong thiền đường cho vị học Tăng từ xa đến này, ông ta có thể hiệu triệu thiền Tăng trong thiên hạ!”

Trước sự sắp xếp của Thiền sư Hoa Nghiêm, Thiền sư Lâm Tế không những không thích, không cảm ơn mà lại phất tay áo bỏ đi! Ra tới cửa, quay đầu lại nói với Thiền sư Hoa Nghiêm: “Ngài có tư cách ngủ gật, thiền Tăng trong thiên hạ sẽ không có ai tiếp đãi thiền giả như ngài.”

Thiền sư Hoa Nghiêm nghe xong, tức giận đáp lại: “Ngươi đi đi! Ngươi sai thị giả rót cho ta một tách trà, ta không thèm uống đâu!”

Trong thiền môn, Thiền sư Lâm Tế vẫn được mọi người ca ngợi là người giỏi nhiếp hóa[*], thường được ca tụng “con cháu Lâm Tế rải khắp thiên hạ”. Thực tế, Thiền sư Lâm Tế cũng vô cùng thụ giáo[*], trong mắt ông “thiện trí thức cũng rải khắp thiên hạ”.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Lâm Tế gọi thị giả rót trà cho Thiền sư Hoa Nghiêm, Thiền sư Hoa Nghiêm không chịu mời lại Thiền sư Lâm Tế, đó không phải là coi thường Thiền sư Lâm Tế, bởi mình đã có rồi, đã không cần sự ban tặng của người khác nữa. Thế mới có câu “Vàng bạc châu báu đầy nhà, cần gì bận lòng một ly trà của người khác?”

7
LONG ĐÀM LUẬN ĐẠO

Thiền sư Đức Sơn xuất gia năm 20 tuổi, ngài tinh thông Luật tạng[*], nghiên cứu sâu các loại kinh liên quan tới bản tính và hiện tượng, thường xuyên giảng giải Kinh Kim Cương cho chúng Tăng nghe, vì vậy mà bị gọi là “Chu Kim Cương”. Ngài nhấn mạnh chỉ khi tích lũy đủ tri thức mới có thể thành thạo thoải mái, ủng hộ sự tiến bộ từ từ. Đối với thuyết đốn ngộ của Nam tông, Thiền sư Đức Sơn tâm không phục mà khẩu cũng không phục, vậy là mang theo Kinh Kim Cương - Thanh long sớ sao, đến phương Nam nói lý với người của Nam tông.

Đến Long Đàm, sự thù hằn của Thiền sư Đức Sơn với “Ma tử phương Nam” lại dâng lên, ngài bước vào pháp đường của Sùng Tín, cao giọng hét gọi: “Từ lâu đã ngưỡng mộ danh tiếng của Long Đàm, thế mà vừa tới đất này, không thấy Đàm cũng chẳng thấy Long.”

Thiền sư Sùng Tín đang ngồi ngay ngắn trên thiền tọa trong pháp đường, chỉ hơi cúi mình hành lễ, lạnh lùng buông một câu: “Nhưng ngươi đã đích thân tới Long Đàm rồi.”

Chỉ một câu trả lời đơn giản đã khiến Thiền sư Đức Sơn gần như bị chôn chân tại chỗ.

Nếu đã đến Long Đàm, thân đang ở giữa Long Đàm, còn tìm kiếm gì nữa? Như vậy, Thiền sư Đức Sơn còn gì để nói đây? Thế là, ngài bèn ở lại, bắt đầu tu tập.

Một buổi tối, Thiền sư Đức Sơn thỉnh giáo Thiền sư Long Đàm, đứng trước chỗ ngồi của Thiền sư Long Đàm hồi lâu không chịu rời đi, Thiền sư Long Đàm nói: “Đêm đã khuya, sao ngươi còn không lui xuống?

Thiền sư Đức Sơn chúc thầy ngủ ngon rồi cáo từ quay về, đi ra tới cửa, lại quay lại, nói: “Bên ngoài tối quá, học trò mới đến đây, không phân biệt được phương hướng.”

Thiền sư Long Đàm bèn đốt một cây nến đưa cho Thiền sư Đức Sơn, đúng lúc Thiền sư Đức Sơn giơ tay đón lấy Thiền sư Long Đàm liền thổi tắt cây nến, ánh sáng vừa lóe lên giờ vụt tối. Thiền sư Đức Sơn đột nhiên đại ngộ, lập tức quỳ mọp xuống, cúi lạy Thiền sư Long Đàm.

Thiền sư Long Đàm hỏi: “Ngươi đã nhìn thấy gì rồi?”

Thiền sư Đức Sơn trả lời: “Từ nay về sau, con sẽ không bao giờ hoài nghi những lời nói về chư thiền Tăng trong thiên hạ nữa.”

Ngày hôm sau, Thiền sư Long Đàm thăng tọa, nói với chúng Tăng: “Trong số các ngươi có một người, răng như cây kiếm, miệng như chậu máu, một gậy đánh không quay đầu. Sau này cũng sẽ lên đỉnh Cô Phong thay ta lập đạo hành pháp!”

Thiền sư Đức Sơn, từ khi đắc được tâm ấn của sư phụ, chuyển từ thái độ đố kỵ chán ghét Nam thiền sang tâm phục, ngài chất đống Kinh Kim Cương - Thanh long sớ sao mà mình mang theo trước pháp đường, giơ cao cây đuốc nói: “Cùng chư huyền biện nhược nhất hào trí vu thái huyền; kiệt thế xu cơ tựa nhất trích đầu vu cự hác.” (Tột cùng các biện luận siêu huyền như một sợi lông ném trong hư không; hết sạch các trọng yếu trong đời như một giọt nước rơi vào hồ lớn.)[*]

Những lời này của Thiền sư Đức Sơn có nghĩa là: thấu hiểu hết mọi đạo lý huyền diệu rồi, chẳng qua cũng chỉ nhỏ bé như sợi tóc trong thế giới hư vô; đi đến tận cùng của tinh xảo rồi, cũng chỉ ít ỏi không đáng nhắc như giọt nước hòa vào sông lớn.

Thiền Ngẫm:

Không bỏ công sức để “minh tâm kiến tánh”, chỉ chăm chăm nghiên cứu học tập kinh điển thôi là vẫn chưa đủ.

8
GIÁO ĐỒ CẮT NGÓN TAY

Trong đạo trường của Thiền sư Kim Hoa Câu Chi, một hôm, trời đã gần tối, bỗng có mưa phùn, một Tỳ-kheo ni tên là Thực Tế đến am đường, Tỳ-kheo ni đó không chờ người thông báo, cũng chẳng bỏ mũ xuống, bước thẳng vào thiền đường, tay cầm gậy tích trượng, đi quanh ba vòng chỗ Thiền sư Câu Chi ngồi, nói: “Nếu ngài nói có lý, ta sẽ bỏ mũ xuống.”

Tỳ-kheo ni hỏi liền ba lần, Thiền sư Câu Chi nhất thời chẳng hiểu gì, không đáp lại dù chỉ một câu. Tỳ-kheo ni Thực Tế nổi giận, bèn phất tay áo định bỏ đi, Thiền sư Câu Chi thấy hổ thẹn, bèn lễ phép nói: “Trời đã khuya rồi, hãy nghỉ lại đây một tối đi.”

Tỳ-kheo ni Thực Tế đứng lại, đáp: “Ngài nói có lý, ta sẽ ở lại.”

Thiền sư Câu Chi vẫn không biết trả lời thế nào mới được gọi là nói có lý.

Sau này, Thiền sư Thiên Long tới chơi, Thiền sư Câu Chi bèn mang những câu hỏi của Tỳ-kheo ni Thực Tế ra thỉnh giáo Thiền sư Thiên Long. Thiền sư Thiên Long bật một ngón tay lên khai thị cho ngài, Thiền sư Câu Chi lập tức đại ngộ.

Từ đó về sau, hễ gặp người nào muốn thỉnh giáo Phật pháp thiền đạo, Thiền sư Câu Chi đều bật một ngón tay lên, những học giả đó đều nhờ vậy mà giác ngộ, và cũng nhờ đó mà “Câu Chi nhất chỉ” trở nên nổi tiếng.

Dưới gối Thiền sư Câu Chi, có một Sa-di học theo phong cách của thầy, phàm gặp người tới cầu học đạo, hễ Thiền sư Câu Chi đi vắng, mặc kệ người ta hỏi gì, Sa-di kia liền bắt chước thầy bật một ngón tay lên.

Một hôm, Thiền sư Câu Chi gọi Sa-di vào pháp đường hỏi: “Ngươi cũng hiểu được Phật pháp?”

Sa-di trả lời: “Hiểu ạ!”

Thiền sư Câu Chi nói: “Phật là gì?”

Sa-di tự nhiên bật một ngón tay lên, Thiền sư Câu Chi bèn cầm dao chặt đứt ngón tay của Sa-di, Sa-di đau đớn gào thét, Thiền sư Câu Chi quát: “Ngươi hãy nói lại cho rõ một lần nữa, Phật là gì?”

Sa-di muốn giơ một ngón tay lên theo phản xạ tự nhiên, nhưng không thấy đầu ngón tay nữa, lập tức đại ngộ.

Thiền sư Thiên Long bật một ngón tay, Thiền sư Câu Chi liền hiểu ngay chân lý là một, ngoài ra không có hai hay ba. Từ đó về sau dùng một ngón tay để truyền dạy cho học nhân. Sa-di vẽ hồ lô theo mẫu, làm bừa bật một ngón tay lên, khiến thiền rơi vào hình tướng vô tri, còn nhát cắt của Thiền sư Câu Chi, chặt đứt hình tướng của Sa-di đó, từ hữu hình đến vô hình, từ hữu tướng đến vô tướng, nhờ vậy mọi thứ quy về thiền tâm và Sa-di cũng có thể giác ngộ.

Thiền Ngẫm:

Từ hữu hình đến vô hình, từ hữu tướng đến vô tướng, đều quy về thiền tâm, chân lý thu về một mối, không có hai hay ba.

9
NHỤC NHÃN TÂM NHÃN^[Đức Phật dạy về năm loại mắt của người tu tập, đó là: nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn và Phật nhãn.

Nhục nhãn: là con mặt thịt như những người bình thường của chúng ta. Phải có ánh sáng mới thấy, có vật ngăn che sẽ không thể nhìn qua. Bốn loại còn lại thuộc tâm nhãn. Tâm nhãn có thể thấy được thứ người thường có thể thấy và cũng có thể soi chiếu những thứ vô hình.]

Tào Động tông là một trong năm tông giáo của Thiền tông Phật giáo Trung Quốc, do hai thầy trò Thiền sư Động Sơn Lương Giới và Tào Sơn Huệ Tịch cùng sáng lập vào năm Công nguyên 857, vì vậy lấy tên là Tào Động tông.

Vào thời Nam Tống, Tào Động tông bắt đầu trở nên hưng thịnh, thiền phong vang xa, hoàng kim một thời, quy mô chỉ đứng sau tông Lâm Tế.

Một hôm, khi Thiền sư Vân Nham đang tết giày cỏ, Thiền sư Động Sơn đi ngang qua, vừa nhìn thấy đã nói: “Thưa thầy, con có thể xin thầy một thứ không?”

Thiền sư Vân Nham trả lời: “Ngươi nói xem xem.”

Thiền sư Động Sơn không khách khí trả lời: “Con muốn tròng mắt của thầy.”

Thiền sư Vân Nham bình thản nói: “Muốn tròng mắt? Vậy tròng mắt của ngươi thì sao?”

Thiền sư Động Sơn: “Con không có tròng mắt.”

Thiền sư Vân Nham điềm đạm cười: “Nếu ngươi có tròng mắt, thì định bố trí thế nào?”

Thiền sư Động Sơn không biết phải trả lời ra sao.

Lúc này, Thiền sư Vân Nham mới nghiêm túc nói: “Ta nghĩ tròng mắt mà ngươi muốn, hẳn không phải là tròng mắt của ta, mà là tròng mắt của ngươi, đúng không?”

Thiền sư Động Sơn đổi cách nói, bảo: “Thực ra thì, thứ con muốn không phải tròng mắt.”

Thiền sư Vân Nham cuối cùng cũng không thể chịu được sự mâu thuẫn bất nhất này nữa, liền quát Thiền sư Động Sơn: “Ngươi ra ngoài cho ta!”

Thiền sư Động Sơn không thấy lạ, vẫn rất thành khẩn nói: “Ra ngoài cũng được thôi, chỉ là con không có tròng mắt, không thấy được đường ở trước mặt.”

Thiền sư Vân Nham dùng tay xoa xoa tim mình, đáp: “Chỗ này chẳng phải đã cho ngươi từ lâu rồi hay sao? Còn kêu không thể nhìn thấy?”

Cuối cùng, Thiền sư Động Sơn nghe xong cũng giác ngộ.

Nhục nhãn (mắt thịt/mắt trần), dùng để quan sát vạn vật dài ngắn vuông tròn xanh đỏ đen trắng trên thế gian, kiểu quan sát ấy chỉ là bề ngoài, sinh diệt, hiện tượng, còn tâm nhãn mới có thể nhìn thấu bản thể, thực chất của vạn vật trong vũ trụ. Kiểu quan sát này phổ biến, trong ngoài như một, chẳng trách Thiền sư Động Sơn mặc dù có nhục nhãn, nhưng vẫn không nhìn rõ đường. Khi Thiền sư Vân Nham nói cho Thiền sư Động Sơn biết tác dụng tuyệt diệu của tâm nhãn, Thiền sư Động Sơn mới giác ngộ.

Thiền Ngẫm:

Nếu nói nhục nhãn dùng để quan sát thế giới, thì tâm nhãn lại dùng để suy xét nhân sinh. Mượn người một đôi huệ nhãn chẳng bằng nghe theo huệ tâm của mình.

10
ĐẠI CƠ ĐẠI DỤNG

Một lần, khi Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải đến thăm Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất, đứng bên cạnh ngài, Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất chăm chú tập trung nhìn cái phất trần treo trên đầu võng, Thiền sư Hoài Hải cũng nhìn theo ánh mắt Thiền sư Mã Tổ, nói: “Chính vì tác dụng này, mà nên rời bỏ tác dụng này!”

Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất hỏi: “Sau này ngươi định tiếp dẫn học nhân thế nào?”

Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải lấy phất trần xuống, dựng thẳng đứng lên.

Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất nói: “Chính vì tác dụng này, nên rời bỏ tác dụng này!”

Thiền sư Hoài Hải treo lại phất trần vào vị trí cũ.

Bỗng nhiên, Thiền sư Mã Tổ hét một tiếng đầy uy nghi, tiếng hét khiến Thiền sư Hoài Hải bị điếc mất ba ngày.

Sau này, Thiền sư Hoài Hải trụ trì núi Bách Trượng, vì vách núi hung hiểm dựng đứng, nên còn gọi là núi Đại Hùng.

Một hôm, Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải khai thị chúng đệ tử, nói: “Thiền giáo đại pháp không phải chuyện nhỏ, trước kia ta bị Đại sư Mã Tổ hét một tiếng, mà điếc nguyên ba ngày.”

Thiền sư Hoàng Bá nghe thầy nói xong, vô thức lè lưỡi.

Thiền sư Bách Trượng hỏi: “Sau này chẳng phải ngươi sẽ kế thừa thiền pháp của Mã Tổ ư?”

Thiền sư Hoàng Bá đáp: “Công án mà hôm nay thầy kể cho chúng con nghe, giúp chúng con nhìn thấy được đại cơ đại dụng[*] của Thiền sư Mã Tổ, nhưng vẫn không hiểu được Thiền sư Mã Tổ, giả như kế thừa phương pháp của ngài, sau này sẽ không tiếp dẫn được học nhân.”

Thiền sư Bách Trượng: “Đúng thế! Đúng thế! Kiến giải giống hệt của thầy, kiến giải vượt qua cả thầy, mới có thể kế thừa truyền thụ thiền giáo đại pháp, ngươi đã có những chỗ vượt qua ta rồi.”

Thiền sư Hoàng Bá nghe xong, bèn cung kính hành lễ.

Sau đó, Thiền sư Quy Sơn hỏi Thiền sư Ngưỡng Sơn rằng: “Thiền sư Bách Trượng lại tới tham vấn Thiền sư Mã Tổ, lần này không biết ý đồ của hai vị ấy thế nào?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn trả lời: “Lần này thể hiện rõ đại cơ đại dụng.”

Thiền sư Quy Sơn lại nói: “Dưới gối Thiền sư Mã Tổ có 84 vị thiện trí thức, mấy người được đại cơ? Mấy người được đại dụng?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Bách Trượng được đại cơ, Hoàng Bá được đại dụng, những người còn lại đều là người khởi xướng.”

Đại cơ đại dụng của thiền môn, chủ yếu là trực chỉ thân tâm, kiến tánh thành Phật.

Thiền Ngẫm:

Trong cuộc sống, chúng ta muốn có được tự do, tự chủ, muốn có thể viên mãn, vui vẻ. Tinh thần và vật chất phải hợp nhất, nội tâm và ngoại cảnh phải như nhau, theo Phật đạo mà không thành Phật, theo chúng sinh mà không nhập chúng sinh!

11
CÓ ƠN TẤT BÁO

Thiền sư Lâm Tế tới cáo từ Thiền sư Hoàng Bá - người thầy đích thân dẫn dắt mình.

Thiền sư Hoàng Bá liền hỏi: “Ngươi định đi đâu?”

Thiền sư Lâm Tế đáp: “Không phải đến Hà Nam, thì sẽ đi Hà Bắc.”

Thiền sư Hoàng Bá lập tức đánh Thiền sư Lâm Tế một gậy, Thiền sư Lâm Tế túm lấy Thiền sư Hoàng Bá và đánh lại một cái. Sau khi Thiền sư Hoàng Bá bị đánh, phá lên cười ha hả rồi gọi thị giả: “Ngươi mau mang thiền bản và kinh án của tiên sư Bách Trượng tới đây cho ta!”

Thiền sư Lâm Tế cũng cao giọng quát: “Sa-di! Tiện thể mang luôn lửa đến!”

Thiền sư Hoàng Bá: “Lời của ta dù nói như thế, lửa cũng chẳng đốt được, ngươi cứ đi đường ngươi, sau này ngươi phải chặn được miệng của người trong thiên hạ!”

Sau này, Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu đem chuyện này hỏi Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Lời nói và hành động của Lâm Tế, liệu có phản bội lại thầy Hoàng Bá không?”

Thiền sơn Ngưỡng Sơn nói: “Cũng không hẳn thế.”

Thiền sư Quy Sơn hỏi tiếp: “Rốt cuộc ngươi có suy nghĩ thế nào?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Chỉ có người biết ơn mới hiểu phải báo ơn.”

Thiền sư Quy Sơn: “Trong thánh hiền cổ đại, từng có chuyện tương tự như vậy không?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Có, chỉ là thời đó đã qua lâu rồi, ta không muốn nói lại với thầy.”

Thiền sư Quy Sơn hỏi: “Mặc dù chuyện đã qua rồi, nhưng ta lại không biết, ngươi cứ nói cho ta nghe xem.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Ví dụ trong Kinh Lăng Nghiêm, A Nan ca ngợi Phật Tổ rằng: ‘Con nguyện dâng trái tim chân thành nhất cho đất nước và chúng sinh nhiều như cát bụi’ thực ra, đó chính là ‘báo Phật ân’, đấy chẳng phải ví dụ thực tế của việc báo sao?”

Thiền sư Quy Sơn: “Đúng thế thật! Đúng thế thật! Khi kiến thức tương đồng với trình độ của thầy, sẽ làm hao tổn một nửa ơn đức của thầy; chỉ khi kiến thức vượt qua thầy, mới có thể truyền thụ di giáo của thầy”

Trong lịch sử Thiền tông, thiền pháp mà Thiền sư Hoàng Bá Hy Vận và Lâm Tế Nghĩa Huyền truyền thừa, gọi là Lâm Tế tông; thiền pháp Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu và Ngưỡng Sơn Huệ Tịch truyền thừa gọi là Quy Ngưỡng tông, họ cùng là môn nhân hoặc đệ tử tái truyền[*] của Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải. Tuổi của Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch lớn hơn Hoàng Bá Hy Vận và Lâm Tế Nghĩa Huyền, hơn nữa tông phong không hoàn toàn tương đồng, có thể hết lời khen ngợi Hoàng Bá Hy Vận và Lâm Tế Nghĩa Huyền nhiều lần, đây gọi là: lượng lớn đức lớn, ân lớn thiền lớn.

Thiền Ngẫm:

“Thanh, thủ chi vu lam nhi thanh vu lam. Băng, thủy vi chi nhi hàn vu thủy”[*] (Màu xanh được lấy từ cây chàm nhưng lại xanh hơn chàm. Băng được đọng lại bởi nước, nhưng lạnh hơn nước). Kiến thức chỉ đạt được tới mức bằng với trình độ của thầy, thì không phải là học trò xuất sắc; chỉ khi thành tích của trò vượt qua thầy, mới có thể lĩnh ngộ được những lời dạy bảo của thầy một cách tốt nhất, mới có thể phát huy mạnh mẽ những gì được dạy.

12
TƯỚNG QUÂN VÀ THIỀN SƯ

Tống triều có một vị tướng quân tên là Tào Hàn, sau khi thảo phạt tặc khấu ở miền Nam, trên đường quay về đi ngang qua chùa Viên Thông ở Lư Sơn, Tăng chúng vì biết kỷ luật trong quân đội của Tào Hàn không nghiêm, nên đều sợ hãi bỏ chạy tán loạn, chỉ có trụ trì là Thiền sư Duyên Đức vẫn ngồi nghiêm chỉnh trong pháp đường.

Tào Hàn gọi ngài, ngài cũng mặc kệ chẳng buồn ngước mắt, thậm chí chẳng thèm nhìn Tào Hàn lấy một cái, lòng tự tôn của kiểu người anh hùng như Tào Hàn bị tổn thương sâu sắc, ông ta tức giận nói: “Quân đội của ta đi qua đất này, chỉ muốn ở lại quý chùa, để binh sĩ được nghỉ ngơi chốc lát, tại sao nhà ngươi chẳng buồn chào hỏi lấy một tiếng? Ngươi dám vô lễ như thế, lẽ nào ngươi không biết đứng trước mặt mình là một tướng quân giết người không chớp mắt à?”

Thiền sư nghe xong, bình thản mở mắt, trả lời: “Một quân nhân dám đứng trước mặt Phật mà gào thét như thế, thật quá vô lễ, lẽ nào ngươi không sợ nhân quả báo ứng ư?”

Tào Hàn càng hét to hơn: “Cái gì mà nhân quả báo ứng với không báo ứng, lẽ nào ngươi không sợ chết sao?”

Thiền sư Duyên Đức cũng cao giọng đáp lại: “Lẽ nào ngươi không biết, ngồi trước mặt ngươi là một thiền Tăng không sợ chết ư?”

Tào Hàn vô cùng kinh ngạc trước sự gan dạ của Thiền sư, đồng thời cũng bị định lực[*] của ngài thuyết phục, hỏi: “Cả một ngôi chùa lớn thế này chỉ còn lại mình ngươi, những người khác đâu?”

Thiền sư Duyên Đức: “Chỉ cần gõ trống, họ nghe thấy sẽ quay về.”

Tào Hàn ra sức gõ trống, gõ rất lâu, nhưng không có ai xuất hiện. Tào Hàn không vui, bảo: “Đã gõ trống rồi, sao vẫn không có ai về?”

Thiền sư Duyên Đức ung dung đáp: “Bởi vì khi ngươi gõ trống, sát khí quá nặng, hãy niệm một câu ‘Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật’ sau đó gõ một tiếng!”

Thế là, Tào Hàn niệm Phật gõ trống, niệm Phật, không lâu sau, những sư Tăng đi trốn đều chạy về. Lúc này, Tào Hàn lễ phép chắp tay lại hỏi: “Xin hỏi quý danh của Thiền sư?”

Thiền sư bình tĩnh trả lời: “Ta là Duyên Đức.”

Tào Hàn kinh hãi vô cùng, lập tức quỳ xuống khẩn cầu: “Thì ra là Thiền sư Duyên Đức đức cao vọng trọng! Thưa Thiền sư, xin hãy khai thị giúp tôi, làm cách nào mới có thể chiến thắng khi chiến đấu?”

Thiền sư Duyên Đức thờ ơ trả lời: “Không biết!”

Tự xưa tới nay, mỗi lần xã hội có chiến loạn, luôn có những Đại Đức hộ vệ đạo trường, nguyện cùng sống chết với chùa, giống như Thiền sư Duyên Đức, thật sự là một người dũng cảm, từ bi, trí tuệ. Binh nạn không rời là dũng, dạy người niệm Phật là từ, tùy hứng đáp lời là trí. Khi được hỏi làm cách nào để thắng trong mỗi trận chiến, ngài đã trả lời “không biết”, thực là người có đạo đức và trí tuệ lớn lao, tất cả những điều ấy đều đến từ thiền tâm của Thiền sư.

Thiền Ngẫm:

Thù hận mãi mãi không thể hóa giải thù hận, chỉ có từ bi mới hóa giả được thù hận, đó là chân lý vĩnh hằng.

13
TRI THỨC TRONG VIỆC ĂN LÊ

Tết trung thu, lão Phương trượng chọn ra hai túi lê trong số cống phẩm, lần lượt chia cho hai Hòa thượng Giáp và Ất.

Ngài nói với Hòa thượng Giáp rằng: “Chỗ lê này còn xanh, bỏ đó mười ngày nửa tháng sau hẵng ăn.” Rồi lại nói với Hòa thượng Ất: “Chỗ lê đã đặt trên bàn lễ nhiều ngày rồi, không thể để thêm nữa, mau ăn đi.”

Kết quả, nửa tháng sau, số lê của Hòa thượng Giáp đã thối hết cả, không thể ăn được; còn Hòa thượng Ất ăn lê ngay lúc ấy thì lại sượng khó nuốt.

Sau đó, lão Phương trượng hỏi hai người về mùi vị của quả lê, cả hai bèn thật thà kể lại với lão Phương trượng.

Lão Phương trượng nói với Hòa thượng Giáp: “Xem ra, có những thứ không thể để được, cho dù hơi xanh một tí cũng phải ăn ngay, nếu không hối hận thì đã muộn.”

Lại nói với Hòa thượng Ất: “Xem ra, có những thứ vội cũng không được, để thêm một thời gian nữa chắc sẽ ngon hơn.”

Thiền Ngẫm:

Cùng là quả lê, nhưng dưới sự sắp xếp của lão Phương trượng lại cho ra hai kết quả hoàn toàn khác biệt. Trong cùng một môi trường và hoàn cảnh, chỉ cần cách nghĩ cách làm khác nhau sẽ cho ra hai kết quả khác nhau. Tâm thái và phương thức sống, quyết định vận mệnh của đời người.

34
ĐỀ HỒ QUÁN TỈNH[*]

Hiện tại người đời rất mến mộ Phật sống chùa Kim Sơn: Thiền sư Diệu Thiện, viên tịch vào năm 1933 tại Miến Điện (Myanmar), hành tung của Thiền sư vô cùng thần bí, lại từ bi hỉ xả, khắp nhân gian đâu đâu cũng lưu truyền những câu chuyện kỳ lạ về sự nan hành năng hành, nan nhẫn năng nhẫn[*] của ngài.

Bên cạnh chùa Kim Sơn nơi Thiền sư Diệu Thiện tu tập, có một con đường nhỏ, sống bên đường đó có một bà cụ cùng cậu con trai, hai mẹ con nương tựa vào nhau qua ngày đoạn tháng. Nhưng người con trai lại ngỗ nghịch hung hăng, thường xuyên chửi mắng mẹ. Sau khi Thiền sư Diệu Thiện biết được chuyện này, ngài hay lui tới an ủi bà cụ, giảng giải cho bà cụ nghe về đạo lý luân hồi nhân quả. Nghịch tử kia rất ghét việc Thiền sư đến nhà. Một hôm, anh ta nảy sinh ác ý, lẳng lặng cầm một thùng phân ngoài cánh cửa, đợi Thiền sư Diệu Thiện ra, liền ụp thùng phân lên đầu Thiền sư. Ngay lập tức, tất cả những bẩn thỉu hôi thối tanh tưởi chảy khắp người Thiền sư, khiến mọi người kéo nhau tới xem rất đông.

Thiền sư Diệu Thiện không tức giận cũng chẳng cáu gắt, cứ đội nguyên thùng phân chạy tới bờ sông trước cửa chùa Kim Sơn, chậm rãi lấy thùng phân xuống, những người đứng xem, thấy bộ dạng nhếch nhác của ngài thì phá lên cười ầm ĩ, Thiền sư Diệu Thiện chẳng bận tâm, nói: “Thế này thì có gì đáng để cười? Thân thể con người vốn là một thùng phân lớn tập hợp đủ mọi thứ bẩn thỉu trên đời, trên thùng phân lớn thêm một thùng phân nhỏ, có gì mà phải ngạc nhiên đến thế?”

Có người hỏi ngài: “Thiền sư! Ngài không thấy buồn ư?”

Thiền sư Diệu Thiện đáp: “Ta chẳng buồn chút nào, con trai của bà cụ từ bi với ta, đề hồ quán tỉnh cho ta, ta đang cảm thấy rất thoải mái đây!”

Về sau, nghịch tử kia bị cảm động bởi lòng từ bi của Thiền sư, hoàn toàn thay đổi, liền tới ăn năn tạ tội với Thiền sư, Thiền sư vui mừng khai thị anh ta, nói: “Ơn dưỡng dục của cha mẹ cao như núi sâu như biển, không tử tế hiếu thuận mà lại đánh mắng chửi bới, làm vậy là bất hiếu, sao đáng làm người?”

Nhận được sự cảm hóa của Thiền sư, từ đó nghịch tử ra sức sửa chữa lỗi lầm ngày trước, sau này nổi tiếng trong làng nhờ lòng hiếu thảo.

Thiền sư Diệu Thiện là một vị kỳ nhân thiền môn thời cận đại, ngài thường thăm bệnh cho người khác, nhưng không bao giờ dùng thuốc; ngài cũng giải nạn cứu nguy cho người khác, nhưng chưa bao giờ dùng đến pháp thuật. Ngài đưa cho bạn một cốc nước, nói rằng đây là canh Bát-nhã, bạn uống rồi sẽ khỏi bệnh; ngài tát bạn hai cái, không chừng kiếp nạn sẽ biến mất. Ngài giống sư Thiền sư Đạo Tế triều Tống (Tế Công), nhưng vì thiền môn không coi trọng sự thần kỳ, nên trong thiền Tăng truyền không có tên của ngài, thật sự đáng tiếc.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Diệu Thiện coi thân thể là một thùng phân lớn, thêm một thùng phân nhỏ nữa cũng chẳng có gì kỳ lạ cả, thực ra đối với ngài thùng phân không bẩn thỉu, bởi vì đạo đức từ bi, nhân cách trí tuệ của ngài, tỏa hương thơm ngát!

15
TIỂU SA-DI VÀ VÂN THỦY TĂNG

Thiền sư Vô Tướng là con trai thứ ba của Thánh Đức Vương Kim Hưng Quang nước Tân La[*], thời Đường. Thế kỷ VII sau công nguyên ngài tới triều Đường - Trung Quốc, gặp loạn An Sử, theo Đường Huyền Tông vào Thục, phụng mệnh Huyền Tông quy hoạch, đốc thúc việc xây chùa Đại Từ, xây thành 96 viện, hơn một vạn pho tượng Phật, khiến chùa Đại Từ trở thành Phật tự lớn nhất đất Thục thời bấy giờ.

Có một vị vân thủy Tăng nghe đồn rằng Thiền sư Vô Tướng thiền đạo cao siêu, muốn được cùng ngài biện luận thiền pháp, đúng dịp Thiền sư đi vắng, thị giả Sa-di ra tiếp đãi, nói: “Thiền sư không ở chùa, có chuyện gì ta sẽ chuyển lời lại.”

Vân thủy Tăng trả lời: “Ngươi còn nhỏ tuổi quá, không được.”

Sa-di đáp: “Tuổi dù còn nhỏ, nhưng trí tuệ không nhỏ!”

Vân thủy Tăng nghe vậy cảm thấy cũng không tệ, bèn dùng ngón tay vẽ một vòng tròn nhỏ, chỉ về phía trước. Sa-di xòe hai tay, vẽ một vòng tròn lớn, vẫn thủy Tăng giơ một ngón tay, Sa-di giơ năm ngón tay. Vân thủy Tăng lại giơ ba ngón tay, Sa-di đưa ngón tay lên mắt đọ.

Vân thủy Tăng hoảng hồn quỳ rạp xuống, vái ba vái, rồi quay đầu bỏ đi.

Vân thủy Tăng thầm nghĩ thế này: Ta dùng ngón tay vẽ một vòng tròn nhỏ, rồi chỉ về phía trước là muốn hỏi hắn, lòng người rộng thế nào? Hắn xòe hai bàn tay, vẽ một vòng tròn to, nói rộng như biển lớn. Ta lại giơ một ngón tay hỏi hắn tự thân thế nào? Hắn giơ năm ngón tay nói thọ trì ngũ giới. Ta lại giơ ba ngón tay hỏi hắn tam giới thế nào? Hắn chỉ chỉ vào mắt nói tam giới trong mắt. Một thị giả thôi đã cao minh nhường ấy, không biết tu hành của Thiền sư Vô Minh còn cao sâu tới đâu, ngẫm đi nghĩ lại thì chuồn là thượng sách.

Sau này, khi Thiền sư Vô Tướng quay về, thị giả có kể lại chuyện đó với Thiền sư, bảo: “Báo cáo sư phụ! Không biết tại sao, vị vân thủy Tăng kia biết nhà bố mẹ con bán bánh, hắn dùng tay vẽ một vòng tròn nhỏ nói, bánh nhà ngươi bán chỉ to thế này thôi à. Con lập tức xòe hai tay ra đáp, phải to bằng này! Hắn giơ một ngón tay ra bảo, một cái một văn tiền đúng không? Con giơ năm ngón tay ra trả lời, năm văn tiền mới mua được một cái. Hắn lại giơ ba ngón tay ra mặc cả, ba văn được không? Con nghĩ hắn thật vô lương tâm quá, liền chỉ vào mắt ý bảo hắn không biết nhìn hàng, không ngờ, hắn lại sợ tới mức tháo chạy!”

Thiền sư Vô Tướng nghe xong, nói: “Tất cả! Thị giả, ngươi hiểu không?”

Thị giả hoang mang, không biết phải trả lời thế nào.

Thiền Ngẫm:

Chúng ta thường lãng phí phần lớn thời gian trong đời vào việc tìm hiểu chữ nghĩa và ngôn ngữ. Đừng cố tình suy đoán suy nghĩ của người khác, nếu bạn không có phán đoán chính xác của trí tuệ và kinh nghiệm, thường đều sai cả.

16
LẤY VÔ (KHÔNG) THẮNG HỮU (CÓ)

Thiền sư Đạo Thụ vốn mang họ Văn, 50 tuổi mới xuất gia, thọ pháp bởi Thiền sư Thần Tú, người sáng lập Bắc tông, ngụ tại Tam Phong Sơn ở Thọ Châu (một vùng thuộc Thọ Huyện của tỉnh An Huy).

Ngày đó, ngài nhắm trúng một miếng đất đẹp, bèn đi khắp nơi quyên góp tiền bạc tu dựng một ngôi thiền viện.

Thật không may, phía đối diện thiền viện lại có một ngôi Thanh Phong Quan của đạo sĩ. Ở Trung Quốc, Phật giáo và Đạo giáo đều có lịch sử lâu đời, mọi người thường chung sống hòa thuận vui vẻ, nhưng số đạo sĩ ở đạo quan kia lại vô cùng nhỏ nhen ích kỷ, không chấp nhận sự tồn tại của thiền viện.

Hòng nhổ bỏ cái gai trong mắt, hằng ngày, đạo sĩ biến hóa ra những dị tượng yêu ma quỷ quái để dọa Tăng chúng trong thiền viện, muốn họ chủ động rời đi.

Thế là các đạo sĩ, hôm nay hô phong hoán vũ, ngày mai giả thần giả quỷ, quả nhiên đã khiến một vài Sa-di trẻ tuổi bị dọa sợ bỏ đi mất. Nhưng, Thiền sư Đạo Thụ đã sống ở đây hơn mười năm, hoàn toàn chẳng bận tâm tới mấy trò vớ vẩn của đám đạo sĩ ấy, hằng ngày, ngài vẫn đốt hương tụng kinh tu thiền như thường lệ.

Tới cuối cùng, các đạo sĩ cũng đã sử dụng hết mọi pháp thuật, nhưng Thiền sư Đạo Thụ “lì lợm” chẳng chịu “chuyển nhà”. Đám đạo sĩ không còn cách nào, đành từ bỏ đạo quan, đi kiếm miền đất hứa khác.

Mọi người hỏi Thiền sư Đạo Thụ: “Pháp thuật của đạo sĩ cao cường, sao ngài có thể thắng được họ?”

Thiền sư Đạo Thụ trả lời rằng: “Thực ra, ta cũng chẳng có gì để thắng được họ. Nếu nhất định phải nói là có, thì chính là một một chữ ‘vô’ thắng họ mà thôi.”

“‘Vô’ là gì? Lại có thể thắng được các đạo sĩ?”

Thiền sư Đạo Thụ mỉm cười trả lời: “Họ có (hữu) pháp thuật. ‘Hữu’ có nghĩa là hữu hạn, hữu tận, hữu lượng hữu biên; mà ta không (vô) có pháp thuật. ‘Vô’ nghĩa là vô hạn, vô tận, vô lượng, vô biên; ta dùng ‘vô’ đối ‘hữu’, lấy bất biến ứng phó với vạn biến, đương nhiên tới cuối cùng họ phải thất bại rồi.”

Đám đạo sĩ đó gặp phải một lão Thiền sư vô tâm như vậy, coi như họ xui xẻo, không chuyển đi mới lạ!

Thiền Ngẫm:

Uy lực của “vô” là không có biên giới. “Vô”, không phải không có, mà muốn chỉ “không tính” “vô lượng” “vô biên”. Lấy vô tâm thắng hữu tâm, lấy bất biến ứng phó vạn biến, đó là cảnh giới của sự tất thắng, trên thế gian này, không cảnh giới nào vượt qua được cảnh giới của chữ “vô”.

17
ĐẮC TÂM VỌNG CẢNH

Một lần, có một Thiền sư tên Tư Minh hỏi Thiền sư Ngưỡng Sơn rằng: “Thưa đại sư, xin hỏi đốn ngộ của Thiền tông nên nhập môn thế nào?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn trả lời: “Ý chỉ của đốn ngộ Thiền tông rất khó lý giải, nếu là học trò của Tổ tông, có căn tính và trí tuệ thượng thừa, mà như thế nghe một điều có thể ngộ nghìn điều, có được kiến thức uyên bác và cảnh giới của trí tuệ không rào cản; nếu là người có căn tính và trí tuệ kém cỏi, lại không chịu lắng nghe thiền định, thì tới đây thường sẽ gặp phải phiền phức, khó khăn.”

Thiền sư Tư Minh lại hỏi: “Thưa đại sư, vậy ngoài phương pháp mà ngài nói ra, còn có con đường nhập môn nào khác không ạ?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Có.”

Thiền sư Tư Minh hỏi tiếp: “Vậy phải thế nào mới làm được?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn hỏi ngược lại: “Ngươi là người ở đâu?”

Thiền sư Tư Minh đáp: “Người U Châu.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn lại hỏi tiếp: “Ngươi vẫn nhung nhớ nơi đó chứ?”

Thiền sư Tư Minh trả lời: “Thưa vâng vẫn luôn nhung nhớ.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Người biết nhớ nhung là tâm, những thứ nhớ nhung là cảnh. Sông núi đất đai, đình đài lầu các, người và vật ở nơi đó, ngươi còn nhớ nhung rất nhiều thứ nữa, đúng không?”

Thiền sư Tư Minh: “Sau khi ta tới đây, chẳng thấy có.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Kiến giải của ngươi xuất phát từ nội tâm, giác ngộ tâm tính bản thể là vọng ngã (quên mình).”

Thiền sư Tư Minh: “Thưa đại sư, ngoài cái này ra, còn gì khác không?”

Ngưỡng Sơn Thiền sư: “Đừng có đừng không, thì không thể nữa.”

Thiền sư Tư Minh lại hỏi: “Đại sư, tới đây rồi phải làm thế nào mới là đúng?”

Ngưỡng Sơn Thiền sư: “Căn cứ vào kiến giải của ngươi, chỉ được một sự bí ẩn, sau này vẫn nên tham thiền học đạo, tự chứng tự ngộ.”

Thiền sư Tư Minh lại một lần nữa hành lễ trước đại sư, rồi cáo lui. Nội tâm của Tư Minh như đã hiểu ra được rất nhiều điều.

Thiền Ngẫm:

Mối quan hệ giữa tâm và cảnh, chỉ khi giác ngộ tâm tính bản thể rồi, mới có thể đắc tâm vọng cảnh, tâm ngoại vô ngã, tâm ngoại vô pháp; nếu đắc cảnh vọng tâm, chỉ có thể khiến ngã pháp nhị chấp[*], bị ảo vọng che mắt.

18
HOA SEN LÚC HOÀNG HÔN

Đề đại vũ tự Nghĩa Công thiền phòng - Mạnh Hạo Nhiên

Nghĩa công tập thiền tịch,

Kết vũ y không lâm.

Hộ ngoại nhất phong tú,

Giai tiền chúng hác thâm.

Tịch dương liên vũ túc,

Không thủy lạc đình âm.

Khám tụ liên hoa tịnh,

Phương tri bất nhiễm tâm.

Dịch nghĩa:

Thiền phòng của Nghĩa Công - Mạnh Hạo Nhiên[*]

Nghĩa công thiền học chuyên cần,

Làm nhà ở tận mé gần rừng sâu.

Cửa ngoài ngọn núi xanh cao,

Trước thềm thấy những hang sâu mịt mờ.

Bóng chiều chen lẫn chân mưa,

Trên sân râm bóng, chiếu mờ màu không.

Xem hoa sen, thấy sạch trong,

Mới hay tâm ấy sạch bong làu làu.

Thiền Ngẫm:

Thiền tịch trong Thiền tông là chỉ việc đạt tới cảnh giới tâm trống rỗng thông qua việc ngồi thiền, sự quán chiếu của hành động ấy cũng chính là “tịch chiếu”, từ tĩnh đến tịch cũng coi như được giải thoát.

Nghĩa Công chọn được một nơi sơn thủy hữu tình đẹp đẽ như vậy để xây dựng thiền phòng, có thể thấy ông vừa có Phật thanh tịnh vừa có tâm thiền không vướng bụi trần. Trong bài thơ này, nhà thơ, từ việc khen ngợi sự êm ả của núi non sông nước đến khen ngợi sự thanh cao, chân thành của thiền Tăng Nghĩa Công, qua đó bộc lộ được niềm vui thú thiên ẩn dật của chính bản thân nhà thơ.

19
MỘT GIẤC THÀNH PHẬT

Việc con người có thể nằm mơ quả thật là một chuyện vô cùng kỳ quái, nhưng giác ngộ thành Phật trong mơ được thì còn kỳ quái hơn vạn phần.

Thời Văn Đường có Đại sư Mộng Giác đã ngộ đạo thành Phật chỉ sau một giấc ngủ như thế.

Trước khi ngộ đạo, đại sư lập chí khổ hành tu thân, vân du tứ hải, đi bái sư khắp nơi, nhưng làm cách nào cũng không thấu hiểu được thiền cơ thành Phật.

Một hôm, ngài mặt mày ủ rũ đi vào một ngôi chùa cũ nát, nằm trên đống ngói vỡ suy nghĩ miên man.

Đang lúc mải nghĩ, bỗng nghe tiếng sấm vang lên giữa không trung, cả ngôi chùa được bao trùm trong một luồng ánh sáng thiện lành.

Đại sư hoang mang ngồi dậy, định thần nhìn kỹ, tự nhiên phát hiện Phật Tổ đại từ đại bi mà bản thân khổ công cầu không được đang ngồi nghiêm nghị trên đám mây.

Đại sư vội vàng lật người quỳ mọp dưới đất, miệng lẩm nhẩm liên hồi: “A Di Đà Phật, A Di Đà Phật! Mong Phật Tổ hãy điểm hóa đệ tử!”

Đang bái lạy, trên đầu Phật Tổ chui ra một con chuột, chít chít kêu mấy tiếng rồi phá lên cười ha hả: “Ha ha, loài người ngu ngốc nực cười. Đầu gối không ngờ mềm yếu tới thế, nói quỳ là quỳ ngay được!”

Đại sư tức giận, đang nghĩ xem nên làm thế nào cho con chuột gan lớn bằng trời kia một bài học, thì đúng lúc, một con mèo đói từ đâu lao vào, tung mình bắt lấy con chuột, nhe nanh múa vuốt định nuốt luôn.

“Ngươi không thể ăn ta! Ngươi phải quỳ xuống bái lạy ta! Ta đại diện cho Phật!” Tù binh cao ngạo kia phản đối.

“Con người quỳ lạy ngươi, chỉ là vì vị trí mà ngươi chiếm đóng, chứ không phải vì bản thân ngươi!” Mèo hoang chế giễu đáp lại, sau đó, bẻ con chuột ra làm hai như đang bẻ đôi chiếc bánh hamburger, còn ném cho đại sư một nửa, nói: “Hòa thượng, ngài cũng ăn đi!”

Đại sư quá đỗi kinh hãi, liền tỉnh mộng, hốt hoảng đại ngộ, nói: “Ta đúng là một kẻ ngốc, thân đang cưỡi lừa mà cứ đi tìm lừa! Tự bản thân ta đã là một vị Phật sống, cần gì phải đi cầu lạy những pho tượng Phật giả khắp nơi kia?”

Đại sư phá lên cười ba tiếng, phất tay áo bỏ đi, từ đó lấy hiệu là Mộng Giác, bỏ đi biệt tăm biệt tích cho tới nay.

Thiền Ngẫm:

Giải thoát chính là vượt qua, vượt qua được tiểu ngã của chúng ta, vượt qua được những suy nghĩ cố chấp của chúng ta, khắc phục những nhược điểm cố hữu trong bản tính, từ đó hoàn thiện được nhân cách cao thượng vĩ đại. Nhập thế và xuất thế, sự kết hợp của hai trạng thái sống này, tự nhiên có thể làm được cái gọi là “chỉ cần cho đi, đừng mong nhận lại”, như vậy mới có thể vượt qua tự ngã, hoàn thiện tự ngã, câu được vị Phật thật sự trong tâm.

20
VẠN VẬT ĐỀU CÓ TÂM

Thiền sư Bảo Thông khi còn tu học ở chỗ Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên, Thiền sư Thạch Đầu đã hỏi Thiền sư Bảo Thông thế này: “Cái nào là tâm của ngươi?”

Thiền sư Bảo Thông trả lời: “Thấy lời nói là tâm!”

Thiền sư Thạch Đầu không đồng ý với điều đó, bảo: “Có thấy có nói tức là vọng tâm, trên ngôn ngữ lời nói còn không nhìn ra chân tâm của ngươi!”

Thiền sư Bảo Thông hổ thẹn, ngày đêm tham cứu, xem cái gì mới là chân tâm của mình? Mười ngày sau, Thiền sư Bảo Thông quay lại hỏi: “Câu trả lời lần trước không đúng, hôm nay, ta biết cái gì là tâm của mình rồi.”

Thiền sư Thạch Đầu hỏi: “Cái gì là tâm của ngươi?”

Thiền sư Bảo Thông trả lời: “Nhướng mày nháy mắt.”

Thiền sư Thạch Đầu hỏi tiếp: “Ngoài nhướng mày nháy mắt ra, hãy mang tâm tới!” Ý là không được dùng hành động tâm không phải hành động của nhướng mày nháy mắt.

Thiền sư Bảo Thông trả lời: “Nếu thế thì không có tâm để mang tới!”

Thiền sư Thạch Đầu cao giọng bảo: “Vạn vật vốn có tâm, nếu nói vô tâm chẳng phải đang nói lời phỉ báng ư. Thấy, nghe, cảm giác, nhận thức đều là vọng tâm, nhưng nếu không dùng tâm, làm sao ngộ đạo?”

Cuối cùng, Thiền sư Bảo Thông cũng ngộ đạo nhờ những lời nói đó.

Người có “tâm”, xa rời tất cả mọi hình tướng, xa rời văn tự tướng, xa rời ngôn ngữ tướng, xa rời tất cả mọi động tác (nhướng mày nháy mắt) tướng, càng phải xa rời tất cả mọi hư vọng tâm duyên tướng, tâm thể xa rời mọi hình tướng này, nói có tức không đúng, mà nói không cũng sai. Đúng như Thiền sư Huệ Năng từng nói: “Không nghĩ thiện, không nghĩ ác, thì đó chính là bộ mặt vốn có của ta.” Người tham thiền có thế không?

Thiền Ngẫm:

Tại sao các Thiền sư thường nói vô tâm mới là thiền tâm? Bởi hữu tâm (có tâm) đều là tâm hư vọng (vô căn cứ), lúc trên thiên đường lúc đã xuống địa ngục. Hằng ngày, từ thiên đường xuống địa ngục từ địa ngục lên thiên đường không biết bao nhiêu lần, nếu thiền giả có thể đặt bản thân mình ở trạng thái vô tâm, mới có thể “ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm” (chỉ nên phát tâm trong tinh thần vô trụ).

21
RỒNG KHÔNG ẨN MÌNH NƠI NƯỚC ĐỘNG

Thiền sư Lương Sơn Duyên Quán sống vào thời Tống, ở Lương Sơn, Hồ Nam, truyền pháp cho Thiền sư Thái Dương Cảnh Huyền, có câu thơ rằng:

Lương Sơn nhất khúc ca,

Cách ngoại nhân nan hòa.

Thập tải phỏng tri âm,

Vị thường phùng nhất cá.

Dịch nghĩa:

Lương Sơn một khúc ca,

Khó hòa hợp với người.

Mười năm tìm tri kỷ,

Chưa gặp được một ai.

Một hôm, có học Tăng tới gặp ngài hỏi: “Tri âm khó gặp, là nỗi tiếc nuối trong đời người; nhưng giặc nhà khó phòng càng là nỗi phiền muộn của chúng ta. Làm cách nào để đề phòng giặc nhà, mong Thiền sư chỉ bảo?”

Thiền sư Duyên Quán trả lời: “Nhận thức nó, tìm hiểu nó, thay đổi nó, vận dụng nó, hà tất phải phòng?”

Học Tăng hỏi: “Gia binh gia tướng dễ sử dụng, gia tặc làm sao dùng?”

Thiền sư Duyên Quán trả lời: “Mời hắn sống trong vô sinh quốc.”

Học Tăng hỏi thêm: “Lẽ nào là muốn nói, ngay cả nơi an thân lập mệnh cũng không có ư?”

Thiền sư Duyên Quán: “Rồng không ẩn mình nơi nước đọng”

Học Tăng: “Nói vậy, thế nào là rồng nước chảy (nước thông/nước không đọng)?”

Thiền sư Duyên Quán: “Mây trôi không nhả sương.”

Học Tăng vẫn chưa thôi, hỏi tiếp: “Bỗng gặp mây trôi dẫn tới mưa thì phải làm sao?”

Thiền sư Duyên Quán xuống giường túm lấy học Tăng nói: “Đừng làm ướt vạt Ca sa của lão Tăng!”

Ngọc Dương Minh từng là cao thủ thiền môn, ngài nói: “Phòng giặc trong núi dễ, phòng giặc trong tâm khó.” “Tâm như quốc vương có thể ra lệnh, tâm như oan gia thực khó phòng.”

Khi chúng ta chưa tìm thấy thiền tâm thật sự, vọng tâm ô danh đúng là rất khó để phòng. Nhưng Thiền sư Duyên Quán nói đúng: “Nhận thức nó, thấu hiểu nó, thay đổi nó, dùng nó, không cần phòng!”

Giống như việc giải trừ hoạn nạn nơi biên cương Tổ quốc, Gia Cát Khổng Minh bảy lần bắt bảy lần tha Mạnh Hoạch, dùng cách thay đổi cảm hóa, mới có thể mãi mãi trừ được tai họa về sau.

Thiền Ngẫm:

Tâm, nên ở đâu mới tốt, vô sinh quốc chính là vô trụ sinh tâm, trụ ở nơi vô trụ. Tâm không thể sống trong thân ngũ uẩn hoặc trên cảnh lục trần, bởi rồng không ẩn mình nơi nước đọng, giả sử chân long gọi mây tạo mưa, cũng không thể làm ướt vạt áo Ca sa của lão Tăng.

22
TỰ NGỘ TỰ CHỨNG

Hòa thượng Đạo Khiêm là đệ tử Thiền sư Đại Huệ, ông tham thiền hai mươi năm nhưng vẫn chưa ngộ đạo, vô cùng sốt ruột.

Có một lần, Thiền sư Đại Huệ bảo ông ra ngoài làm chút việc, thời gian khoảng một năm, Hòa thượng Đạo Khiêm nghĩ: Cần nhiều thời gian như thế, mà việc tham thiền của mình còn chưa có tiến triển gì, làm vậy chẳng phải lãng phí thời gian quá hay sao? Thế là càng thêm buồn khổ.

Bạn ông là Hòa thượng Tông Nguyên nghe ông thổ lộ những buồn khổ ấy, an ủi rằng: “Ta đi cùng ông! Trên đường ta có thể giúp ông tham thiền!” Hòa thượng Đạo Khiêm vui mừng, rồi cả hai cùng xuất phát.

Trên đường đi, Hòa thượng Tông Nguyên cười nói vui vẻ, gần như quên sạch lời hứa hẹn ban đầu. Đạo Khiêm rất thất vọng, thỉnh cầu Tông Nguyên giúp đỡ, nhưng Hòa thượng Tông Nguyên lại nói: “Không phải ta không giúp ông, ta thật sự không giúp được ông! Trên đường đi ông cần phải tự mình làm năm việc.”

Hòa thượng Đạo Khiêm hỏi: “Năm việc gì?”

Tông Nguyên trả lời: “Ăn, uống, tiểu, ị, ngủ.”

Vừa nghe xong câu nói đó, Hòa thượng Đạo Khiêm đột nhiên tỉnh ngộ, cuối cùng ông cũng đốn ngộ, ông đã nhận thức được “tự ngã” nhờ câu nói trên.

Vậy là, ông liền một mình lên đường, không cần phải có bạn đi cùng nữa.

Một năm sau, Hòa thượng Đạo Khiêm quay về chỗ sư phụ để báo cáo công việc, Thiền sư Đại Huệ vừa nhìn thấy ông liền nói: “Cuối cùng ngươi cũng đã tìm thấy chính mình rồi.”

Nhớ lại suốt hai mươi năm qua bản thân cứ mơ mơ màng màng, làm gì cũng ỷ lại vào thầy, cho rằng rời xa thầy sẽ không thể tham thiền được, kết quả mãi vẫn chẳng thể khai ngộ. Về sau, nhờ sự chỉ dẫn của Tông Nguyên, ông đã tìm thấy “tự ngã”; khi ông nhận thức được rằng tham thiền phải dựa vào “tự ngộ tự chứng”, ông mới bắt đầu bước lên “con đường ngộ thiền”.

Thiền Ngẫm:

Bản chất của tĩnh lự[*] là tự mình quan sát, tự mình gột rửa, tự mình hoàn thiện, tự mình tịnh hóa, tự mình vấp ngã, tự mình thăng hoa, tự mình đốn ngộ... Thực ra, cách tốt nhất để tìm kiếm “tự ngã” bị thất lạc của mình, chính là hoàn thiện chính mình, lấp đầy chính mình, cảm ngộ chính mình.

23
TUYÊN TRUYỀN GIÁC NGỘ

Thiền sư Kính Sơn có 500 học Tăng, nhưng thật sự chuyên tâm tham học chẳng được mấy người. Hòa thượng Hoàng Bá rủ Thiền sư Lâm Tế tới chỗ Thiền sư Kính Sơn, khi Thiền sư Lâm Tế chuẩn bị xuất phát, Thiền sư Hoàng Bá hỏi: “Tới chỗ Thiền sư Kính Sơn rồi ngươi định thế nào?”

Thiền sư Lâm Tế trả lời: “Đến nơi đệ tử tự có cách.”

Sau khi Thiền sư Lâm Tế đến chỗ Thiền sư Kính Sơn, liền đi thẳng vào pháp đường bái kiến Thiền sư, Thiền sư Kính Sơn vừa ngẩng đầu lên, Thiền sư Lâm Tế liền hét một tiếng, Thiền sư Kính Sơn đang định nói gì đó thì Thiền sư Lâm Tế quay đầu bỏ đi.

Có một học Tăng hỏi Thiền sư Kính Sơn: “Vị pháp sư vừa rồi đã nói gì với thầy thế ạ? Tại sao dám hét lên với thầy?”

Thiền sư Kính Sơn đáp: “Ngài ấy là đệ tử dưới gối của Thiền sư Hoàng Bá, nếu ngươi muốn biết tại sao, hà cớ gì không tự mình tới hỏi ngài ấy?”

Học Tăng đáp: “Tại chúng đệ tử không biết phải hỏi ngài ấy thế nào?”

Thiền sư Kính Sơn: “Các ngươi biết hét lớn một tiếng không?”

Chúng học Tăng lập tức cùng đáp: “Hét lớn một tiếng đây là chuyện vô cùng đơn giản.”

Thiền sư Kính Sơn lập tức hét lớn một tiếng, hỏi: “Tiếng hét này, là có ý gì?”

Chúng học Tăng quay sang nhìn nhau, hoang mang không biết trả lời thế nào.

Hòa thượng Kính Sơn nói: “Tiếng hét đó vọng lên thiên đường, chui xuống địa phủ, quét qua quá khứ, hiện tại, tương lai, dọc ngang mười phương tám hướng. Năm trăm học Tăng các ngươi, phần lớn đều buông thả lười biếng, như kẻ điếc người câm, làm sao hiểu được tiếng sư tử gầm?

Năm trăm học Tăng của Thiền sư Kính Sơn, phần lớn đã phân tán đi tham học ở các nơi khác nhau.

Hòa thượng Kính Sơn là vị Thiền sư chứng ngộ rất cao trong Cổ Đức, chưa bao giờ giáo hóa, dẫn dắt học Tăng một cách tùy tiện. Tiếng hét của Thiền sư Lâm Tế, đúng là có công tuyên truyền giác ngộ, ngài biết rằng sau khi các thiền giả chỉ bảo, học Tăng nắm lý thuyết thì dễ nhưng thực hành không dễ, ngài cũng dùng một tiếng hét của mình giải tán mười phương đệ tử để họ có cơ hội đi khắp nơi tìm kiếm sự hữu duyên mới.

Thiền Ngẫm:

Từ xưa tới nay, tất cả các vị Đại Đức, cho dù phong cách có khác nhau nhưng đều sẽ không lừa gạt người học.

24
SÂM ĐIỀN THỈNH CHUÔNG

Chuông, là hiệu lệnh trong chùa chiền, thiền viện của Phật giáo, tiếng chuông vào sáng sớm, đầu tiên là dồn dập sau đó chậm rãi, cảnh tỉnh đại chúng, đêm dài đã qua, đừng lười biếng tham ngủ thêm nữa.

Còn tiếng chuông buổi tối, đầu tiên là chậm rãi sau đó mới dồn dập, nhắc nhở đại chúng, ngủ đủ tỉnh táo ngủ ít mơ màng! Thời gian làm việc một ngày trong thiền môn Phật giáo, bắt đầu bằng tiếng chuông, kết thúc cũng bằng tiếng chuông.

Một hôm, Thiền sư Dịch Thượng thức dậy sau quá trình thiền định, vừa khéo lúc ấy, nghe thấy tiếng chuông du dương vọng tới, Thiền sư đặc biệt chăm chú dỏng tai lên lắng nghe, đợi tiếng chuông dừng, ngài bèn triệu gọi thị giả đến, hỏi: “Người thỉnh chuông sáng sớm là ai?”

Thị giả trả lời: “Là một Sa-di mới tới tham học.”

Thế là Thiền sư Dịch Thượng liền bảo thị giả gọi Sa-di đó tới, hỏi: “Sáng sớm nay ngươi đã thỉnh chuông trong tâm trạng như thế nào?”

Sa-di không biết tại sao Thiền sư lại hỏi thế, hắn trả lời: “Chẳng có tâm trạng gì đặc biệt! Chỉ vì việc mình thỉnh chuông nên thỉnh chuông thôi.”

Thiền sư Dịch Thượng: “Không phải vậy chứ? Khi ngươi thỉnh chuông, trong lòng hẳn phải nghĩ điều gì đó? Bởi vì hôm nay, tiếng chuông mà ta nghe thấy, là một âm thanh lạnh lảnh cao quý, chỉ người nào thành tâm thành ý mới có thể thỉnh được âm thanh như thế”

Sa-di ngẫm nghĩ, sau đó trả lời: “Thưa Thiền sư! Thực ra cũng chẳng có ý niệm gì, chỉ là hồi con chưa xuất gia tham học, gia sư thường xuyên nhắc nhở con rằng, khi thỉnh chuông hãy nghĩ chuông tức là Phật, cần phải thành tâm, trai giới, kính chuông như Phật, hãy dùng thiền tâm như đã nhập định, dùng cái tâm lễ bái để thỉnh chuông.”

Thiền sư Dịch Thượng nghe xong vô cùng hài lòng, nhắc nhở Sa-di kia nhiều lần, rằng: “Sau này khi làm bất cứ việc gì, cũng đừng bao giờ quên, hãy giữ vững thiền tâm như thiền tâm sáng nay người dùng để thỉnh chuông.”

Sa-di này từ thời niên thiếu, đã hình thành được thói quen cung kính thận trọng, không chỉ khi thỉnh chuông, mà làm bất cứ việc gì, nảy sinh bất kỳ suy nghĩ gì, luôn ghi nhớ

lời khai thị của sư phụ cạo đầu và Thiền sư Dịch Thượng, giữ vững thiền tâm như lúc kéo chuông, Sa-di đó sau này chính là Thiền sư Sâm Điền Ngộ Do (Daikyū Goyū).

Thiền Ngẫm:

Dù làm bất cứ việc gì, tuyệt đối không thể thiếu tâm thành khẩn cung kính. Trong tâm có Phật, gió lay không động. Giữa hồng trần loạn thế cuồn cuộn, một lá bồ đề chính là một chùm sáng, một phần thành tâm chính là một ngọn đèn.

25
THIỀN CƠ TRONG LY NƯỚC

Một hôm, có một đại học giả tới vấn thiền Thiền sư Nam Ẩn. Sau khi hai người ngồi xuống, Thiền sư Nam Ẩn không nói gì, chỉ một mực mời người kia uống trà.

Thiền sư Nam Ẩn cầm bình rót trà cho khách, nước trà cứ đổ xuống không ngừng, chẳng mấy chốc đã đầy cốc, nhưng Thiền sư Nam Ẩn vẫn như không nhìn thấy, tiếp tục rót, khiến nước trà đổ tràn xuống mặt bàn.

Đại học giả thấy nước trà tràn hết ra ngoài, không hiểu Thiền sư làm vậy là có ý gì, vội vàng kêu lên: “Đại sư, nước trà đã đầy tràn cả rồi, đừng rót nữa.”

Thiền sư Nam Ẩn nghe vậy đột nhiên bỏ ấm tràn trong tay xuống, nhìn chằm chằm vào đại học giả nói: “Đầu óc ngươi giờ cũng giống cốc trà này, bên trong chứa đầy những suy nghĩ và cách nhìn của ngươi. Nếu ngươi không đổ hết nước trong cốc ra, thì làm sao ta có thể nói thiền với ngươi được?”

Trong chiếc cốc đã chứa đầy nước không thể đổ thêm vào được nữa, đầu óc của một người nếu đã được lấp đầy bởi những vọng kiến vô tri, sẽ bài trừ sự thâm nhập của bất cứ tư tưởng mới nào.

Thiền Ngẫm:

Muốn cái mới vào phải tiễn cái cũ đi. Muốn giác ngộ chân lý, có được nhận thức đúng đắn, đầu tiên phải loại bỏ hết những tạp niệm, vọng tưởng và thiên kiến trong tâm đi.

26
HÀI XANH ĐẠP MƯA

Thứ vận tử Chiêm tặng Đại sư Kim Sơn Bảo Giác - Tần Quán[*]

Vân phong nhất biến cách viêm lương

Do hỉ trọng lai phạn tích hương.

Túc điểu thủy can nghênh hiểu náo,

Loạn phàm thiên tế thụ phong mang.

Thanh hài đạp tuyết tầm u kính,

Châu hỏa long sa ngữ thượng phương.

Trân trọng cố nhân độn diệu khiết,

Tự liên thân thế lưỡng mang mang.

Dịch nghĩa:

Nối vần Tử Chiêm[*] tặng Đại sư Kim Sơn Bảo Giác - Tần Quán

Nóng lạnh cách một đỉnh Kim Sơn,

Như mừng lại được cơm hương tích[*].

Chim núi bên bờ bình minh hót,

Cánh buồm hứng gió tít chân trời.

Giày xanh đạp tuyết tìm đường vắng,

Lửa đỏ vải mỏng lời Thượng phương.

Trân trọng cố nhân người tương hợp,

Tự thương cho đời chẳng có gì.

Thiền Ngẫm:

Thiếu Du không hổ là thi nhân của cả một thế hệ với những vần thơ đẹp, viết thơ thiền thôi cũng đẹp tới nhường này. Trong sự huyền diệu ẩn dụ vẫn không thiếu những âm điệu uyển chuyển mê người, trong đó, sự kết hợp của “...nghênh hiểu náo, ...thụ phong mang” thật khiến người ta phải thốt lên lời khen ngợi, lại thêm hai câu thơ cuối cùng tràn đầy thâm ý và giàu dư vị.

27
ĐÁNH ĐÒN CẢNH CÁO

Có một học Tăng, từ chỗ Thiền sư Định Châu (môn hạ của Thần Tú[*] - Bắc tông thiền) đến chỗ Thiền sư Điểu Cửu tham học, Thiền sư Điểu Cữu hỏi: “Giữa ta và Thiền sư Định Châu, nếu đem so sánh thì thấy có điểm nào khác biệt?”

Học Tăng kia trả lời rằng: “Không có gì quá khác biệt.”

Thiền sư Điểu Cữu nghe xong không hài lòng, lập tức phát huy đại cơ đại dụng của Mã Tổ môn hạ, nói: “Nếu không có gì khác biệt, vậy ngươi không cần phải ở lại đây, quay về chỗ cũ đi!” Nói xong, liền giơ gậy lên đánh đuổi.

Học Tăng nói: “Nếu ngài định dùng gậy, cũng phải nhìn rõ người hẵng đánh, dù là gậy thiền, cũng không thể đánh tùy tiện được!”

Thiền sư Điểu Cữu nói: “Hôm nay ta đã phát hiện ra người thật sự đáng để ta đánh rồi!” Nói xong lại giáng xuống học Tăng ba gậy mạnh nữa.

Học Tăng bị đánh xong, lập tức quay đầu định đi, lòng thầm nghĩ: Sự kiên nhẫn của Thiền sư Điểu Cữu nổi danh thiên hạ, chẳng qua cũng chỉ đến thế mà thôi, đánh quát trong thiền môn, chưa nhập đạo sao có thể đánh bừa đánh bãi?

Thiền sư Điểu Cữu thấy học Tăng định đi, thì nói: “Gậy không có mắt, cũng nên có người cam tâm tình nguyện chịu đòn chứ!”

Học Tăng nghe xong, liền quay người lại, nói với thân phận là khách: “Gậy trong tay ngài, ta có cách nào được?”

Thiền sư Điểu Cữu: “Nếu ngươi nghĩ thế, ta sẽ đưa gậy cho ngươi.”

Học Tăng nghe Thiền sư nói vậy liền đi tới, giật lấy cây gậy trong tay Thiền sư Điểu Cữu, đồng thời nhắm vào Thiền sư đánh ba gậy. Thiền sư Điểu Cữu thấy thế làm như sợ hãi bảo: “Khuất bổng! Khuất bổng!” Ý muốn nói là thật quá oan khuất, quá oan khuất.

Học Tăng lập tức gay gắt đáp lại Thiền sư: “Mặc dù gậy không có mắt, cũng nên có người cam tâm tình nguyện chịu đòn chứ!”

Cuối cùng, Thiền sư Điểu Cữu nói: “Nhân tài ưu tú như thế này, tùy tiện đánh mắng, thật rất xin lỗi.”

Học Tăng nghe xong, lập tức hành lễ với Thiền sư.

Thiền sư Điểu Cữu quát lớn: “Thế là thôi sao?” Nói xong lại vung gậy đánh tới.

Học Tăng bất giác quỳ mọp: “Đánh đúng lắm! Đánh đúng lắm! Hóa ra thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi!”

Bị đánh như vậy, cuối cùng thầy cũng được học Tăng công nhận.

Thiền Ngẫm:

Chúng ta đều không hiểu tại sao các Thiền sư phải dùng gậy đánh, thì ra họ thuyết pháp, đọ thiền công với nhau dưới đòn roi. Gậy họ đánh không phải gậy mù quáng, mà là gậy trí tuệ. Anh càng đánh tôi, tôi càng cảm tạ anh. Anh đánh đúng, tôi chắp tay hành lễ với anh; anh đánh tôi hay, tôi quỳ lạy anh. Thì ra, đánh là thương, mắng là yêu! Trong quá trình học tập hằng ngày của người thường chúng ta, chịu nổi một gậy như vậy không?

28
NGỘ ĐẠO TRONG TÂM

Có một Sa-di, rất muốn học tác dụng kỳ diệu trong đánh hét của các Thiền sư, khổ cái chẳng có thầy hay để hỏi.

Một hôm, Thiền sư Vô Tướng tới thăm đạo trường của họ, Sa-di vô cùng cung kính thỉnh giáo Thiền sư Vô Tướng rằng: “Thưa Thiền sư! Phải học pháp môn ‘quát’ như thế nào?”

Thiền sư Vô Tướng nói với Sa-di: “Ngươi tới gặp sư phụ của mình và nói ‘chính đương nhậm ma thời tác ma sinh?’ (đang làm gì vào lúc này?) dù sư phụ ngươi trả lời thế nào, ngươi cũng chỉ cần ‘két’ lớn một tiếng là được.”

Sau khi Thiền sư Vô Tướng cho Sa-di biết bí quyết tuyệt vời đó, nhưng, “nhậm ma thời” ba từ này quá khó nhớ, phát âm cũng khó, nên Sa-di bèn đổi thành “ngạnh ma thự”.[*]

Luyện tập hồi lâu, Sa-di cho rằng mình đã thuần thục rồi, liền lấy hết dũng khí đi tới pháp đường, đứng trước mặt sư phụ, hỏi rằng: “Thưa sư phụ! Xin hỏi người, bánh mochi cứng có thể làm gì?”

Sư phụ nghe xong, cố nhịn cười, bắt chước giọng của Sa-di trả lời: “Mochi cứng hả? Nấu cũng tốt mà nướng cũng ngon.”

Thế là, Sa-di liền ‘két’ một tiếng, âm thanh đó vô cùng đáng yêu, Sa-di cũng rất đắc ý, sư phụ tùy cơ ứng biến, hỏi: “Sa-di! Cổ họng ngươi bị mắc thứ gì à?”

Sa-di vội đáp: “Thưa sư phụ! Không có, không có, không nghẹn họng đâu, bởi vì đó không phải mochi cứng thật!”

Sa-di nói xong, tất cả mọi người trong pháp đường đều phá lên cười!

Cho nên, “tiếng hét Lâm Tế, cây gậy Đức Sơn”, đánh hét được dùng làm phương tiện dạy dỗ khai thị trong thiền môn, rất nhiều người đều khai ngộ nhờ một tiếng hét hoặc một gậy đánh, cả hai Thiền sư Lâm Tế cùng Thiền sư Đức Sơn đều được coi là anh hùng nổi danh của đánh hét.

Chữ “hét” này, ý nghĩa ban đầu vô cùng đơn thuần, chỉ là quát một tiếng, cho nên không thể dùng ngôn ngữ để nói rõ cảnh giới giác ngộ của cách thức ấy. Một tiếng hét lớn, kinh thiên động địa, thích hợp biểu đạt cảnh giới ngộ đạo, không bị ràng buộc bởi bất cứ thứ gì, đại cơ đại dụng của thiền giả, luôn nằm trong một tiếng hét này.

Thiền Ngẫm:

Cái gọi là một tiếng hét, không phải chỉ kêu lên một cách tùy tiện. Tác dụng tuyệt diệu của hét, có thể nghiền nát thế giới mê vọng, truyền thẳng tới Phật tâm. Còn Sa-di vẽ hổ không thành, biến mình trở thành trò cười cho mọi người. Thiền không giống như vẹt học nói, mà phải thật sự ngộ đạo từ trong tâm.

29
THIỀN VÀ TRÂU

Một lần, Thiền sư Thạch Củng Huệ Tạng đang làm việc dưới bếp, Mã Tổ Đạo Nhất nhìn thấy bèn hỏi: “Ngươi đang làm gì thế?”

Thiền sư Thạch Củng trả lời: “Chăn trâu.”

Thiền sư Mã Tổ lại hỏi: “Chăn thế nào?”

Thiền sư Thạch Củng lại đáp: “Khi trâu muốn chạy thì xoay mũi trâu lại.”

Thiền sư Mã Tổ nghe xong, vô cùng vui mừng, cất giọng khen ngợi đầy hào hứng: “Đúng là ngươi biết chăn trâu thật rồi.”

Đệ tử của Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất là Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải, khi ngài tiếp dẫn học Tăng, có một học Tăng đã hỏi thế này: “Học nhân muốn học thành Phật, xin người từ bi chỉ cho đệ tử nhập môn thế nào mới phải?”

Thiền sư Bách Trường trả lời: “Giống như người đang cưỡi trâu vẫn đi tìm trâu vậy.”

Học Tăng không hiểu: “Nếu tìm thấy trâu rồi thì sao?”

Thiền sư Bách Trượng: “Thì cưỡi trâu về nhà.”

Học Tăng vẫn không thôi: “Làm cách nào để đảm bảo rằng trâu sẽ không bỏ đi nữa.”

Thiền sư Bách Trượng nghe hỏi xong, điềm nhiên trả lời: “Coi trâu cho kỹ, đừng để nó đi giẫm đạp ruộng mạ nhà người khác.”

Thiền sư Nam Thiền Phổ Nguyện là huynh đệ với Thiền sư Bách Trượng, một hôm đang đi dạo, nhìn thấy chấp sự quản lý nhà tắm, chấp sự đang đun nước, nên tiện miệng nói: “Sau khi nước sôi, đừng quên mời trâu tới tắm.”

Chấp sự đun nước xong tới phòng Phương Trượng mời Thiền sư Nam Tuyền đi tắm, còn chưa lên tiếng, Thiền sư Nam Tuyền đã hỏi: “Ngươi tới đây làm gì?”

Chấp sự trả lời: “Mời trâu đi tắm.”

Thiền sư Nam Tuyền: “Có mang dây thừng đến không?”

Chấp sự không biết trả lời thế nào.

Thiền sư Nam Tuyền: “Nếu là Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải đến, ngài ấy sẽ không quên mang theo dây thừng”

Đệ tử nối pháp Thiền sư Bách Trượng là Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu, khi sắp viên tịch, có học Tăng tới hỏi: “Sau khi thầy trăm tuổi, thầy sẽ đến nơi nào?”

Thiền sư Quy Sơn đáp: “Xuống núi làm một con trâu.”

Học Tăng: “Vậy đệ tử có thể đi cùng thầy không?”

Thiền sư Quy Sơn: “Nếu ngươi đi cùng ta, đừng quên mang theo một bó cỏ.”

Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu, không cầu chứng Niết Bàn, không cầu sinh Phật quốc, nhưng sau khi viên tịch lại muốn xuống núi tìm một nhà dân bình thường, làm một con trâu.

Thiền Ngẫm:

Tự cổ Thiền sư đều không câu thành Phật, nhưng cầu khai ngộ, đó mới là sự vĩ đại của Thiền sư. Thầy sao trò vậy, học Tăng này cũng muốn đi theo thầy làm trâu, Quy Sơn Thiền sư dặn hắn đừng quên mang theo cỏ, ý muốn hắn sinh tồn độc lập, ngoài sinh tồn độc lập ra còn phải suy nghĩ độc lập nữa.

30
CƯỚP KHÔNG ĐƯỢC

Một hôm, Thiền sư Lâm Tế theo thầy là Thiền sư Hoàng Bá Hy Vận ra đồng làm việc. Thiền sư Lâm Tế đi sau Thiền sư Hoàng Bá, Thiền sư Hoàng Bá quay đầu lại nhìn, thấy Thiền sư Lâm Tế đi tay không, nên mới nói với Thiền sư rằng: “Sao ngươi lại quên mang cuốc theo?”

Thiền sư Lâm Tế trả lời: “Không biết ai đã lấy mất của con rồi?”

Thiền sư Hoàng Bá dừng lại, nói: “Ngươi đi đến đây, ta có chuyện thương lượng với ngươi.”

Thiền sư Lâm Tế bước lên trước, Thiền sư Hoàng Bá bèn dựng đầu cuốc lên nói: “Chỉ riêng cái này, trên thế gian chẳng ai có thể cầm lên được.”

Thiền sư Lâm Tế nghe xong, chẳng buồn khách khí giật cuốc trong tay Thiền sư Hoàng Bá, nắm chặt trong tay mình, nói: “Vừa rồi thầy bảo không ai có thể cầm được cái này, giờ tại sao ‘cái này′ lại ở trong tay đệ tử?”

Thiền sư Hoàng Bá đáp: “Trong tay có chưa chắc đã có, tay không chưa chắc đã không, ngươi nói xem, hôm nay ai sẽ cày ruộng cho chúng ta?”

Thiền sư Lâm Tế: “Cày ruộng mặc hắn cày, thu hoạch mặc hắn thu, liên quan gì tới chúng ta?”

Thiền sư Lâm Tế nói xong, Thiền sư Hoàng Bá không nói câu nào, quay người bỏ về tăng viện.

Không lâu sau, Thiền sư Quy Sơn đem chuyện này ra hỏi Thiền sư Ngưỡng Sơn: “Cuốc trong tay Thiền sư Hoàng Bá, tại sao lại bị Lâm Tế giật mất?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn trả lời: “Tranh giành cướp đoạt mặc dù là tiểu nhân, nhưng trí tuệ và năng lực lại vượt trên cả quân tử.”

Thiền sư Quy Sơn lại hỏi: “Cày cấy và thu hoạch, tại sao Lâm Tế nói không liên quan gì tới mình?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn không trả lời, hỏi lại: “Lẽ nào không thể vượt ra ngoài quan hệ đối đãi ư?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn không nói gì, quay người về tăng viện.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Hoàng Bá quay người, Thiền sư Quy Sơn quay người, thế giới của quay người, chính là thế giới khẳng định tất cả. Người trên thế gian có lý nói nhiều, vô lý nói càng nhiều, nếu có thể ngoảnh đầu quay người trước chân lý, thế chẳng phải là một thế giới khác ư?

31
10 HỐI HẬN

Có một học Tăng hỏi Thiền sư Vân Cư: “Mỗi lần đệ tử làm việc gì đó, sau khi xong thường xuyên ăn năn hối hận, xin hỏi thầy, tại sao đệ tử lại có nhiều điều ăn năn như thế?”

Thiền sư Vân Cư đáp: “Ngươi hãy nghe 10 hối hận của ta trước đã:

1. Hối hận vì gặp thầy không học;

2. Hối hận vì không thân cận với người hiền;

3. Bất hiếu với cha mẹ, cha mẹ mất rồi hối hận

4. Hối hận vì không trung thành với chủ;

5. Thấy việc nghĩa không làm, qua rồi mới hối hận;

6. Gặp nguy ách không cứu, sau hối hận;

7. Có của không bố thí mất rồi mới hối hận;

8. Yêu nước không trung trinh, nước mất rồi mới hối hận

9. Không tin nhân quả, gặp báo ứng mới hối hận;

10. Không tu Phật đạo, chết rồi mới hối hận.

Mười điều hối hận ở trên, ngươi hối hận điều gì?”

Học Tăng xoa xoa đầu, bất đắc dĩ nói: “Thưa thầy! Xem ra những hối hận này, đều là tật của đệ tử!”

Thiền sư Vân Cư: “Nếu ngươi đã biết là tật xấu, thì phải nhanh chóng sửa đi.”

Học Tăng nói: “Vì đệ tử không biết cách sửa, nên mới khẩn cầu thầy mở lòng từ bi chỉ bảo.”

Thiền sư Vân Cư gợi ý: “Ngươi hãy đổi chữ không trong mười điều hối hận ở trên thành chữ ‘phải’, thế là được. Ví dụ: ‘Gặp thầy phải học, gặp người hiền phải thân cận, phải hiếu thuận với cha mẹ, phải trung thành với chủ, phải làm việc nghĩa, gặp nguy phải cứu, có tiền của phải bố thí, yêu nước phải trung trinh, phải tin nhân quả, phải tu Phật đạo. Thuốc một chữ này, ngươi cứ từ từ mà dùng.”

Thiền Ngẫm:

Thói quen xấu của con người, thường là không xuống sông Hoàng Hà thì không chịu sửa, chưa thấy quan tài chưa đổ lệ, giả sử biết thận trọng hành xử ngay từ đầu, thì sẽ không phải hối hận khi xong việc.

Trong kinh ngữ có câu: “Bồ-tát sợ nhân, chúng sinh sợ quả”.

Chúng sinh thường thấy quả báo hiện ra trước mắt mới biết hối hận, nếu khẳng định làm tốt mọi việc, thì sẽ không phải hối hận nữa.

32
NGA SƠN KHAI NGỘ

Thiền sư Nga Sơn Từ Trác đã đắc ấn ở chỗ Thiền sư Nguyệt Thuyền Thiền Huệ, Nguyệt Thuyền nói với ngài: “Ngươi là người có tài, tới nay cuối cùng cũng gặt hái được thành tựu. Từ nay về sau, người trong thiên hạ ai dám làm gì ngươi, ngươi nên phát tâm tham học thiện trí thức, đừng quên hành cước vẫn du là nhiệm vụ của người tu thiền.”

Có một năm, Thiền sư Nga Sơn nghe nói Thiền sư Bạch Ẩn đang thuyết giảng Bích Nham Lục ở đất Giang Lô, liền tới Giang Lô để chào hỏi Thiền sư Bạch Ẩn, đồng thời bày tỏ với Thiền sư về kiến giải của mình. Ai ngờ, Thiền sư Bạch Ẩn lại nói: “Những kiến giải mà ngươi học được từ chỗ của ác tri thức, bao nhiêu xú khí đang bao vây ta!”

Thế là, Thiền sư Bạch Ẩn đuổi Thiền sư Nga Sơn ra ngoài, Thiền sư Nga Sơn không phục, còn vào thêm ba lần nữa, nhưng cả ba lần đều bị đuổi ra.

Thiền sư Nga Sơn thầm nghĩ: “Ta là người được ấn khả lẽ nào Thiền sư Bạch Ẩn không nhìn ra ta có thực ngộ ư? Hay Thiền sư đang muốn thử thách ta?” Liền tới dập đầu trước cửa của Thiền sư mà nói rằng: “Mấy lần trước vì sự vô trị của mình, đã xúc phạm tới Thiền sư, mong Thiền sư rủ lòng từ bi, ta nhất định sẽ khiêm nhường chấp nhận.”

Thiền sư Bạch Ẩn đáp: “Mặc dù ngươi mang cả bụng thiền, tới lúc sinh tử cấp bách, lại buông tay bất lực, nếu muốn một đời bình an vui vẻ, cần nghe ‘âm thanh từ một bàn tay’ của ta!”

Từ đó, Thiền sư Nga Sơn bèn ở lại chỗ của Thiền sư Bạch Ẩn, ở liền bốn năm, tới năm Thiền sư Nga Sơn 30 tuổi, cuối cùng cũng khai ngộ.

Thiền sư Nga Sơn là học trò cuối cùng của Thiền sư Bạch Ẩn, tiếp thu nhanh, chấn hưng mạnh thiền phong của Thiền sư Bạch Ẩn. Sau này về già, dọn dẹp sắp xếp chăn đơn của mình ngoài sân, tín đồ nhìn vậy, thấy lạ, liền hỏi: “Thiền sư! Người có nhiều đệ tử như thế, mấy việc lặt vặt này cũng cần người phải đích thân làm ư?”

Thiền sư Nga Sơn đáp: “Việc vặt, người già không làm, thì còn làm gì?”

Tín đồ: “Người già có thể tu hành mà!”

Thiền sư Nga Sơn rất không hài lòng, hỏi lại: “Ngươi cho rằng làm việc vặt thì không phải là tu hành ư? Thế Phật Tổ xâu kim cho đệ tử, sắc thuốc cho đệ tử, thì gọi là gì?” Cuối cùng tín đồ cũng đã hiểu được ý nghĩa của thiền trong cuộc sống.

Thiền Ngẫm:

Sai lầm lớn nhất của con người, chính là tách biệt làm việc và tu hành, như Thiền sư Hoàng Bá cuốc đất trồng rau, Thiền sư Quy Sơn ủ tương, hái chè, Thiền sư Thạch Sương xát lúa mạch, sàng gạo, Thiền sư Lâm Tế trồng tùng, cuốc đất, Thiền sư Tuyết Phong chẻ củi gánh nước, tất cả đều cho thấy, thiền ở ngay trong cuộc sống.

33
HOA ĐÀO TRONG ĐỘNG

Đáo Hưng Hóa thượng đường kệ - Ngũ tổ Pháp Diễn

Động lý vô vẫn biệt hữu thiên

Đào hoa như miên liễu như yên.

Tiên gia bất giải luận đông hạ,

Thạch lạn tùng khô bất ký niên.

Dịch nghĩa:

Tới Hưng Hóa thuyết pháp - Ngũ tổ Pháp Diễn

Trong động không mây chẳng có trời,

Đào nở rực rỡ liễu như khói.

Tiên gia chẳng màng tới đông hạ,

Đá nát tùng héo không nhớ năm.

Thiền Ngẫm:

Người xuất gia tu đạo xa lánh mọi phiền nhiễu nơi thế gian hồng trần, nơi đó quả thực không giống chốn nhân gian. Trong động, mãi mãi là mùa xuân, mang lại cho người tu tập một sức sống vĩnh cửu và yên bình. Một ngày trong động, ngàn năm bên ngoài. Với người tu đạo, thời gian như ngưng đọng lại. Sự luân chuyển của bốn mùa xuân hạ thu đông, như không liên quan gì tới họ.

34
THIỀN SƯ CẤY MẠ

Một hôm, sau khi Thiền sư cùng chúng đệ tử niệm xong kinh Phật, liền nói với chúng đệ tử rằng: “Đọc vạn cuốn sách không bằng đi vạn dặm đường. Chỉ đọc kinh mà không làm việc thì không được. Nào, ta đưa các con đi cấy lúa.”

Cấy lúa ai mà chẳng biết? Chúng đệ tử tranh giành nhau xuống ruộng làm việc, nhưng những luống mạ họ cấy xiêu xiêu vẹo vẹo, chỉ có mạ của Thiền sư cấy là ngay hàng thẳng lối.

Chúng đệ tử cảm thấy rất khó hiểu, hỏi: “Sư phụ, thầy có bí quyết cấy lúa đúng không? Tại sao mạ của thầy cấy lại thẳng hàng ngay lối như dùng thước đo thế ạ?”

Thiền sư cười đáp: “Thực ra đơn giản, khi cấy, mắt phải nhìn vào một thứ thế là cấy thẳng thôi.”

Chúng đệ tử nghe xong như bắt được của báu, lập tức bắt tay vào hành động, nhưng chỗ mạ cấy lần này, vẫn cong như dây cung.

“Sư phụ, chúng con đã làm như thầy nói, mạ vẫn không thể thành một đường thẳng.”

“Các con có nhìn vào một thứ không?”

“Chúng con nhìn chăm chăm vào con trâu đang gặm cỏ trên bờ ruộng, đó là một mục tiêu lớn vô cùng bắt mắt.”

“Trâu vừa ăn cỏ vừa đi, các con nhìn vào nó để cấy lúa, di chuyển liên tục thế làm sao mà cấy thẳng được? Muốn lấy mốc thì phải nhìn vào mục tiêu rõ ràng và không cử động như cái cây bên cạnh mới đúng chứ.”

Chúng đệ tử lại làm theo lời chỉ dẫn của sư phụ để làm, quả nhiên cấy vừa nhanh vừa thẳng.

Không tự bắt tay vào làm, sao biết được cấy lúa cũng cần phải có nhiều kiến thức như thế.

Thiền Ngẫm:

Trong cuộc sống, làm thế nào để đỡ phải đi đường vòng nhiều? Bí quyết chính là xác định mục tiêu rõ ràng, sau đó tiến về hướng mục tiêu bằng cách hiệu quả nhất. Bất kỳ việc gì, trong quá trình làm đều phải trừ hao, vì vậy khi làm việc cần có mục tiêu dài hạn, đó mới là nhân tố quan trọng nhất để làm tốt mọi việc.

35
THIỀN ĐẠO Ở NGAY BÊN CẠNH

Có một học Tăng tới thăm Thiền sư Việt Khê, hỏi: “Thiền sư! Con nghiên cứu Phật học, Nho học 20 năm nay, nhưng lại vẫn chưa thông hiểu hoàn toàn về thiền, người có thể khai sáng cho con không?”

Thiền sư Việt Khê không nói gì, chỉ giơ tay tát học Tăng kia một cái, khiến học Tăng sợ tới mức vắt chân lên cổ mà chạy, lòng nghĩ: “Thật đúng là kỳ lạ, mình nhất định phải tìm Thiền sư nói lý một chuyến.”

Đang lúc tức giận, học Tăng gặp vị Thiền sư già thủ tọa bên ngoài pháp đường, lão Thiền sư nhìn vẻ mặt tức tối hằm hằm của học Tăng thì mới ôn hòa hỏi: “Xảy ra chuyện gì thế? Tới chỗ ta uống chén trà đi! Người cầu đạo thì có gì đáng để tức giận chứ?”

Học Tăng vừa uống trà vừa trách cứ Thiền sư Việt Khê vô duyên vô cớ đánh mình. Vừa nghe học Tăng nói thế, ai ngờ lão Thiền sư lập tức giơ tay lên tát hắn một cái, tách trà trên tay học Tăng choang một tiếng rơi xuống đất, lão Thiền sư nói: “Vừa rồi ngươi nói đã hiểu được Phật pháp, Nho học, chỉ còn thiếu thiền đạo, giờ, ta dùng thiền đạo cúng dường ngươi đó. Ngươi đã biết thiền đạo là gì chưa?”

Học Tăng ngẩn ra, chỉ biết giương mắt nhìn, không biết phải trả lời thế nào. Lão Thiền sư lại truy hỏi thêm lần nữa, học Tăng vẫn im lặng, lão Thiền sư nói: “Thật ngại quá, vậy để ngươi nhìn xem thiền đạo của bọn ta vậy.” Nói xong, liền cúi xuống nhặt những mảnh chén vỡ lên, sau đó cầm giẻ lau khô chỗ nước chè vừa bị hất đổ, rồi mới nói tiếp: “Ngoài những việc này ra, còn có thiền đạo gì nữa?”

Học Tăng cuối cùng đã giác ngộ, “thiền đạo” ở ngay quanh ta! Từ đó, trở thành đệ tử tham học ở chỗ Thiền sư Việt Khê.

Thiền Ngẫm:

Thiền tông tham học thỉnh pháp, động chút là đánh là mắng, thực ra sự dịu dàng, phóng khoáng của người tu thiền và hành vi đánh mắng ấy là hai chuyện hoàn toàn khác nhau, nhưng người tu thiền lại một mực nói đánh mắng chính là thiền đạo, nguyên nhân vì đánh mắng sẽ biểu đạt được thiền đạo một cách mạnh mẽ hơn, giúp người tu học dễ dàng cảm thụ được thiên đạo khắc cốt ghi tâm hơn.

36
PHÙ DUNG BUNG NỞ

Tân Di Ổ - Vương Duy

Mộc mạt phù dung hoa,

Sơn trung phát hồng ngạc.

Giản hộ tịch vô nhân,

Phân phân khai thả lạc.

Dịch nghĩa:

Thung lũng hoa mộc lan - Vương Duy

Đóa đóa hoa phù dung,

Nảy hồng trong hốc động.

Bên khe nhà vắng người,

Cứ nở ra rồi rụng.[*]

Thiền Ngẫm:

Đây là bài thơ hay nhất miêu tả cảnh sinh diệt ngay tức khắc, hoa phù dung từng nở đỏ rực, nhà thơ lại miêu tả được sự “nở” rồi “tàn” của loài hoa ấy chỉ trong nháy mắt. Thời gian trong bài thơ của Vương Duy như không phân biệt sớm tối xuân thu, dường như chỉ một sát na, những cỏ cây ấy lại đã rụng rơi lụi tàn, trải qua nghìn kiếp. Mỗi ngọn cỏ nhành cây trong thơ, đều gửi gắm đạo lý “chư hành vô thường chư pháp vô ngã”[*] của người làm thơ.

37
KHÔNG PHẢI LỪA CHẲNG PHẢI NGỰA

Năm Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch 9 tuổi đã theo thầy vào chùa Hòa An, năm 14 tuổi, cha mẹ ngài muốn ngài hoàn tục lấy vợ, Thiền sư Huệ Tịch không muốn hoàn tục, liền tự chặt hai ngón tay, để bày tỏ quyết tâm một lòng hướng Phật của mình.

Thiền sư Nam Tháp Quang Dũng lần đầu bái kiến Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch, Thiền sư Ngưỡng Sơn liền hỏi rằng: “Ngươi đến đây làm gì?”

Thiền sư Quang Dũng trả lời: “Tới bái kiến Thiền sư.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn lại hỏi: “Gặp được Thiền sư chưa?”

Thiền sư Quang Dũng đáp: “Thưa, đã gặp!”

Thiền sư Ngưỡng Sơn vẫn hỏi: “Trông dáng vẻ của Thiền sư có giống lừa không?”

Thiền sư Quang Dũng: “Ta thấy Thiền sư cũng không giống Phật!”

Thiền sư Ngưỡng Sơn vẫn không buông tha, truy hỏi: “Nếu đã không giống Phật thì giống gì?”

Thiền sư Quang Dũng cũng không hề tỏ ra yếu thế, đáp lại: “Nếu nhất định phải giống thứ gì đó, thì lừa với ngựa có gì khác?”

Thiền sư Ngưỡng Sơn kinh hãi, than thở: “Ta dùng câu này để kiểm tra mọi người đã hai mươi năm rồi, chẳng ai thể hiện được sự đại ngộ triệt để của mình. Câu trả lời của ngươi hôm nay thật đúng là phàm thánh đều quên hết, tình dứt mọi sự phơi bày. Trong hai mươi năm, không ai có thể ưu tú hơn ngươi nữa. Hãy gắng bảo trọng.”

Trong Kinh Kim Cương viết: “Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng” (Phàm chỗ nào có tướng thì đều là hư vọng). “Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai.” (Nếu thấy cái không tướng của các tướng tức là thấy Như Lai). Thiền sư Ngưỡng Sơn và Thiền sư Quang Dũng thảo luận người không giống lừa ngựa, không giống Phật, vậy rốt cuộc là giống cái gì? Giống chính mình! Chỉ khi nhìn thấy tự tính của chính mình, mới có thể khiến phàm thánh đều quên, thể dụng như nhất (cái vô hình tướng và hữu hình tướng như một), như thế mới có thể nhìn thấy chân đế của vô tướng.

Chỉ khi bạn thật sự quên đi chính mình, đó mới chính là thiền.

Thiền Ngẫm:

Không màng danh lợi là một dạng cảnh giới và tâm thái cao thượng, là một kiểu định vị cao siêu đối với những theo đuổi trong cuộc đời. Thứ mà Phật giáo theo đuổi là “vật ngã lưỡng vong”(quên cả vật chất và tự ngã). Phật giáo cho rằng, nguyên nhân chính dẫn tới việc tất cả mọi người vốn đều có sẵn Phật tính nhưng lại không thể thành Phật, đó là quá chấp chước với “ngã” (tôi/ta), luôn tự cho mình là trung tâm, quan niệm về “tự ngã” quá nặng nề.

38
KHÔNG TRỞ NGẠI

Thông thân thị nhãn - Thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần

Thông thân thị nhãn kiến bất đáo,

Thông thân thị nhĩ vấn bất cập;

Thông thân thị khẩu thuyết bất trước,

Thông thân thị tâm hạm bất xuất.

Dịch nghĩa:

Toàn thân đều là mắt - Thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần

Toàn thân là mắt nhìn không thấy,

Toàn thân là tai nghe không kịp;

Toàn thân là miệng nói không được,

Toàn thân là tâm không ra được.

Thiền ngẫm:

Làm thế nào để sang được bờ bên kia của tâm linh? Trên thực tế, lục căn của chúng ta hoàn toàn không phải trở ngại đối với việc tu đạo, gây cản trở chính là những thói quen xấu luôn tách rời lục căn để đối xử riêng biệt, nếu có thể để lục căn nhập đạo, một khi khai ngộ, toàn thân sẽ đều là mắt, dù ở hoàn cảnh nào cũng đều sẽ cảm thấy tự do vui vẻ.

39
ĐÂY CHÍNH LÀ ĐỊA NGỤC

Thiền sư Bạch Ẩn là thiền Tăng sống ở giữa thời kỳ Edo, Nhật Bản, cũng là Tổ sư phục hưng của tông Lâm Tế. Ngài không màng danh lợi, cả đời đều sống trong một ngôi miếu nhỏ ở làng quê, phổ độ chúng sinh bằng việc viết lách và thuyết pháp. Đệ tử của ngài như Đông Lãnh Viên Từ, Nga Sơn Từ Điều... người nào người nấy đều tài trí hơn người.

Một võ sĩ tới thăm hỏi Thiền sư Bạch Ẩn nổi tiếng, hỏi rằng: “Thưa Thiền sư, thuyết địa ngục và cực lạc mà ngài nói rốt cuộc có thật hay chỉ là hư cấu? Nếu là thật, liệu có thể đưa ta đi thăm quan một lần không?”

Thiền sư Bạch Ẩn lập tức dùng những lời nói cay độc để công kích phẩm hạnh đạo đức của võ sĩ, mắng anh ta là một ngụy quân tử hư danh, một tên khốn lừa sắc lừa tiền.

Võ sĩ vô cùng kinh ngạc, nhưng với sự tu dưỡng cần có của một võ sĩ, anh ta cố gắng nhẫn nhịn, ra sức kiềm chế để bản thân để không nổi nóng.

Không ngờ Thiền sư Bạch Ẩn mắng chửi hăng say, thậm chí còn chế nhạo nói kiếm của võ sĩ kia đến chém một con chuột cũng không chết, vậy mà còn không biết xấu hổ chạy tới gặp ngài hỏi đạo tham thiền.

Võ sĩ không thể kìm chế được nữa, rút thanh kiếm giắt lưng ra xông tới định giết chết Thiền sư Bạch Ẩn, mắng rằng: “Tên đầu trọc nhà ngươi quả thật là đồ vô lại! Ta khiêm tốn thành khẩn tới đây hỏi đạo, sao ngươi có thể buông lời tổn thương ta như thế?”

Võ sĩ trợn trừng đôi mắt vằn tia máu lên, toàn thân sát khí đằng đằng, đầu kiếm sắc nhọn chỉ thẳng vào mũi của Thiền sư, từng bước từng bước ép Thiền sư Bạch Ẩn vào tận góc tường.

Thiền sư Bạch Ẩn nấp sau cây cột, mặt không biến sắc, hỏi rằng: “Chẳng phải ngươi muốn ta đưa ngươi đi thăm quan địa ngục à? Ngươi xem, giờ không phải là địa ngục ư?”

Võ sĩ ngẩn ra, nhận thấy sự thất thố của mình, lập tức hiểu ra công sức của Thiền sư, vội vàng quỳ mọp xuống đất nhận lỗi: “Xin lỗi, Thiền sư! Vừa rồi là do ta lỗ mãng thất lễ! Mong ngài tha thứ!”

Thiền sư Bạch Ẩn mỉm cười, nói: “Ngươi xem, đây chính là cực lạc!”

Có câu thiền ngữ thế này: Niệm chính thiền đường lộ, niệm tà địa ngục môn, vạn pháp do tâm sinh, vạn sự do tâm diệt (ý nghĩ chính trực là thiên đường, ý nghĩ tà đạo là địa ngục, muôn pháp đều do tâm sinh, muôn sự đều vì tâm diệt). Một ý niệm thiện lành được phát ra tức là thiên đường cực lạc, một ý niệm tà ác được phát ra tức là địa ngục Tu-la. Điều mà Thiền sư Bạch Ẩn muốn nói với võ sĩ, thực ra chính là những điều này.

Thiền Ngẫm:

Những lời như “nhất niệm chi biệt, thiện ác lập phán” (sự khác biệt trong suy nghĩ là tiền đề để quyết định ý thức thiện ác); “nhất niệm chi sai nhi thành thiên cổ chi hận” (một sai lầm trong suy nghĩ lập tức biến thành nỗi ân hận ngàn năm)... đều là để nói rõ tác dụng của tâm lực. “Tâm có thể tạo vạn vật” nói với chúng ta rằng, mỗi ngày chúng ta đều có thể sống dưới địa ngục, cũng có thể sống trên thiên đường, quan trọng là chúng ta lựa chọn thế nào.

40
PHẤT TRẦN THUYẾT PHÁP

Thiền sư Hối Đường Tổ Tâm, hiệu Bảo Giác, sư họ Ổ, quê Nam Hùng thuộc tỉnh Quảng Đông. Từng là pháp tự của Thiền sư Hoàng Long Huệ Nam, bình thường có mối quan hệ khá thân thiết với văn nhân Hoàng Sơn Cốc.

Một hôm, Hoàng Sơn Cốc tới tìm Thiền sư đàm luận thiền đạo, Thiền sư Hối Đường hỏi: “Khổng Tử nói ngài không giấu giếm học trò gì cả, việc này khá tương đồng với việc không nói toạc ra của thiền pháp, ngươi thấy thế nào?”

Hoàng Sơn Cốc đáp: “Cái này, tôi cũng không rõ lắm.”

Sau đó hai người cùng nhau đi tuần núi, thấy trăm hoa đua nở khắp sơn cốc, hương hoa ngào ngạt.

Thiền sư Hối Đường lại hỏi: “Thế nào? Có ngửi thấy hương hoa không?”

Hoàng Sơn Cốc đáp: “Ngửi thấy, thơm quá!”

Thiền sư Hối Đường nói đầy ẩn ý: “Vậy mới bảo! Ta hoàn toàn không giấu giếm ngươi điều gì!”

Hoàng Sơn Cốc nửa hiểu nửa không, sau khi tuần núi, quay về dùng cơm trưa, Hoàng Sơn Cốc đột nhiên hỏi: “Thiền sư! Kinh viết ‘Có tình vô tình đều chọn thành Phật’, câu này có thật không?

Thiền sư Hối Đường trả lời: “Câu này vốn là thật, nhưng vì được nói ra từ miệng của ngươi, nên không thật!”

Hoàng Sơn Cốc không hiểu, hỏi: “Tại sao?”

Thiền sư Hối Đường không trả lời Hoàng Sơn Cốc. Lúc này, có một con chó đang nằm dưới gầm bàn, Thiền sư Hối Đường tiện tay dùng đũa đánh chó, con chó kêu oẳng một tiếng rồi chạy mất. Thiền sư cũng dùng đũa gõ lên bàn một cái, gõ xong mới dùng câu hỏi để thay câu trả lời: “Chó là thứ có tình, vừa bị đánh đã bỏ chạy, bàn là thứ vô tình, mặc đánh mặc gõ vẫn đứng im, có tình và vô tình, làm thế nào để thành một thể?”

Hoàng Sơn Cốc hoang mang không biết phải trả lời thế nào.

Nhưng Thiền sư lại lên tiếng đính chính: “Sơn có sơn thần, thủy có thủy thần, hoa có hoa thần, cây có cây thần, đất núi sông nước đều có tác dụng huyền diệu vô tận, trúc xanh mươn mướt cây nào cũng đầy trí huệ, hoa vàng thắm tươi đều là diệu đế, có tình và vô tình, đều có thể chọn thành Phật.”

Những lời của Thiền sư Hối Đường khiến Hoàng Sơn Cốc càng thêm mờ mịt, cho rằng lời của Thiền sư trước sau mâu thuẫn với nhau. Thiền sư tổng kết: “Tài vượt tư duy, tức phi thiền đạo, làm sao vạn vật có thể dành cho mình chứ?”

Hoàng Sơn Cốc cuối cùng cũng đã giác ngộ.

Thiền Ngẫm:

Con người, không cần phải cô lập bản thân mình, tách có tình và vô tình, mà nên cùng hòa hợp, cùng tồn tại.

41
LỪA ĐỜI LẤY TIẾNG

Có một Hòa thượng tìm một tự viện, lừa đời lấy tiếng, dám thu nhận tận mấy đệ tử. Hằng ngày đều yêu cầu các đệ tử đọc sách quét nhà, quản lý vườn rau. Còn Hòa thượng đó, mỗi ngày ngồi thiền giống như một Thiền sư vậy, sau đó đem những câu kệ ngữ đọc được trong sách ra giảng giải cho đệ tử.

Buổi trưa, Hòa thượng đều vào thiền phòng nằm ngủ một lúc, chúng để tự hỏi: “Tại sao trưa nào thầy cũng phải ngủ thế.”

Hòa thượng trả lời: “Hằng ngày Khổng Tử đều ngủ trưa, trong mơ ngài được đàm đạo cùng Chu Công, sau khi tỉnh dậy bèn giảng lại cho chúng đệ tử nghe những lời của tiên hiền. Ta cũng thế, trong mơ, ta cũng có thể đi gặp tiên hiền!”

Chúng đệ tử nghe thầy trả lời vậy, liền đứng dậy cáo từ, ai làm việc nấy.

Một hôm, trời vô cùng nóng bức, tiếng ve mùa hạ râm ran ca hát, như khúc nhạc ru đưa người ta vào giấc ngủ. Chúng đệ tử đang ngồi thiền trong phòng, có vài đệ tử không chống cự được đã gục xuống, ngủ gật tại chỗ. Hòa thượng thấy đệ tử lại dám ngủ gật trong lúc ngồi thiền, liền gọi họ dậy, lên giọng mắng mỏ: “Khi ngồi thiền phải tâm lặng như nước, sao các ngươi có thể ngủ được chứ?”

Chúng đệ tử tỉnh dậy, dụi dụi đôi mắt vẫn còn ngái ngủ của mình, trả lời: “Chúng con vào giấc mộng để gặp cổ thánh tiên hiền, giống như Khổng Tử khi ngủ mơ gặp được Chu Công.”

Hòa thượng ngẩn người, đây chính là những lời mà ông ta vẫn hay nói, làm thế nào bây giờ? Nếu không thể đưa ra một lời giải thích thỏa đáng, chẳng phải đã phủ định lại lời của chính mình sao? Ông ta đột nhiên nảy ra một ý, liền hỏi: “Vậy, cổ thánh tiên hiền đã chỉ dạy cho các ngươi những gì? Nói ta nghe xem!”

Ông ta tự thấy vui sướng vì sự thông minh của mình.

Chúng đệ tử trả lời: “Trong mơ, chúng con đã gặp cổ thánh tiên hiền, chúng con hỏi: ‘Chẳng phải thầy của chúng con trưa nào cũng đến gặp các ngài xin được chỉ dạy sao? Các ngài có thể dạy chúng con đôi điều không?’ Nhưng họ lại trả lời: ‘Chúng ta chưa từng gặp thầy của các ngươi!’”

Hòa thượng tự cầm đá đập chân mình, hối hận đã muộn!

Thiền Ngẫm:

Thành thực, mỗi bước đi đều rất vững vàng; dối gạt, chỉ khiến bản thân rơi vào xoáy nước sâu hơn mà thôi.

42
KHÔNG THỂ HÌNH DUNG

Thiền sư Động Sơn Lương Giới có lần hỏi Thiền sư Vân Nham thế này: “Thưa thầy! Nếu sau này thầy trăm tuổi, có người hỏi đệ tử, tướng mạo phong tư của thầy trông thế nào? Con nên trả lời họ ra sao?”

Thiền sư Vân Nham trả lời: “Ta không ở nơi khác!”

Trước câu trả lời đó, Thiền sư Động Sơn Lương Giới trầm ngâm suy nghĩ.

Thiền sư Vân Nham nói: “Thượng tọa Lương Giới, trước những chuyện thế này, ngươi xử lý bằng thái độ như vậy, liệu có phải cân nhắc thận trọng thêm không?”

Thiền sư Động Sơn Lương Giới lòng đầy hoài nghi, không hiểu tại sao Thiền sư Vân Nham lại có lời nhắc nhở mình như vậy? Lẽ nào, câu hỏi đó đã phạm phải điều cấm kỵ gì sao?

Về sau, có một lần khi Thiền sư Động Sơn đang qua sông, nhìn thấy bóng mình in dưới nước, mới tỉnh ngộ và hiểu ra những lời trước đó Thiền sư Vân Nham đã nói với mình, bèn làm một bài kệ như sau:

Thiết kỵ tòng tha mịch, thiều thiều dữ ngã sơ,

Ngã kim độc tự vãng, xứ xứ đắc phùng cừ.

Cừ kim chính thị ngã, ngã kim bất thị cừ,

Ưng tu thậm ma hội, phương đắc khế như như.

Dịch nghĩa:

Rất kỵ tìm nơi khác, lần hồi lơ với ta,

Giờ một mình ta bước, đâu đâu cũng gặp mi.

Nay mi chính là ta, ta không phải là mi,

Nếu hiểu được như thế, mới gặp trúng Như Như.

Thiền sư Động Sơn quay về chỗ của Thiền sư Vân Nham, nói: “Thưa thầy! Bất luận là khi nào, cho dù sau khi vô lượng vô biên kiếp, đệ tử đã biết được phong tư đạo mạo rồi.”

Thiền sư Vân Nham đáp: “Ta không ở khi đó!”

Thiền sư Động Sơn liền nói luôn: “Không ở nơi khác, không ở khi đó!”

Thật giả của người tu đạo, không tìm kiếm ở nơi khác, không dễ gì hình dung, không ở nơi khác, không ở khi đó, vượt mọi thời gian, vượt mọi không gian, pháp thân vô tướng, nhi vô sở bất tướng, đó chính là đạo mạo thật sự của Thiền sư Vân Nham.

Thiền Ngẫm:

Đạo mạo phong tư của người tu hành, sau khi họ trăm tuổi, ta phải miêu tả dáng vẻ của họ như thế nào, giả sử, hình dạng của họ có thể miêu tả, có thể nói rõ, thì nhất định đó chỉ là giả mạo giả tướng, bởi vì đạo mạo phong tư là vô thường giả tướng, sao có thể lấy giả làm thật?

43
BỐ THÍ CÓ MỨC ĐỘ

Để thúc đẩy sự phát triển của Phật giáo, Thiền sư Phật Quang lập ra nhiều sự nghiệp Phật giáo, chúng đệ tử vì muốn đạt được lý tưởng của Thiền sư, mà ra sức chiêu mộ tín độ, cổ vũ tín đồ bố thí làm công đức.

Có một lần, Thiền sư Phật Quang ra ngoài hoằng pháp về, chúng đệ tử thi nhau tới gặp Thiền sư báo cáo về thành tích quyên góp công đức, đệ tử Phổ Đạo đắc ý nói: “Thưa thầy! Hôm nay có một đại thí chủ, bố thí một trăm lượng bạc trắng, ông ấy nói, tiền đó đóng góp vào ngân sách xây dựng đại hùng bảo điện của chúng ta.”

Đệ tử Phổ Đức nghe xong, cũng báo cáo phần mình: “Thưa thầy! Trần cư sĩ trong thành đến thăm hỏi thầy, con đưa ông ta đi thăm quan một vòng điện đường khắp nơi, ông ấy dâng tặng chúng ta lương thảo cho cả năm!”

Các sư thầy phụ trách hương đèn, tri khách trong chùa đều đứng ra nói rõ những phát tâm hỉ xả của tín đồ với Thiền sư Phật Quang, chỉ thấy Thiền sư Phật Quang cau chặt mày, rồi ngăn không cho mọi người nói nữa, đồng thời khai thị chúng đệ tử rằng: “Các con đều đã vất vả rồi, nhưng tiếc là hóa duyên quá nhiều, không có công đức!”

Mọi người không hiểu, hỏi: “Tại sao hóa duyên nhiều lại không tốt ạ?”

Phật Quang Thiền sư đáp: “Tích trữ tiền tài ở chỗ các tín đồ, các tín đồ trở nên giàu có, thì Phật giáo mới giàu có! Không được thường xuyên yêu cầu tín đồ quyên góp cho công đức này, tài trợ việc nhà Phật kia, giết gà lấy trứng, ngu xuẩn tới cỡ nào! Tới khi tín đồ không thể gánh vác được nữa, thì Phật giáo đâu thể hộ pháp trường thành?”

Những lời nói đầy ý nghĩa đó của Thiền sư Phật Quang thật khiến mọi người phải nghiền ngẫm suy nghĩ!

Thiền Ngẫm:

Bố thí trong Phật giáo, phải được thực hiện dưới nguyên tắc “bản thân không khổ, bản thân không phiền”, và người bố thí phải làm nó đều đặn lâu dài, không được hóa duyên cứng nhắc hoặc cưỡng ép, xin câu. Người học Phật, nếu có thiền, không những nghĩ cho mình mà còn phải nghĩ cho người, làm sao có thể nói thiền giả chỉ coi trọng việc ngộ đạo mà không coi trọng từ bi chứ?

44
KHÔNG NHỤC QUỐC THỂ

Thiền sư Liễu Nguyên, người Giang Tây, họ Lâm.

Năm 19 tuổi, từng tham học ở chỗ Thiền sư Viên Thông Cư Nột. Thiền sư Viên Thông Cư Nột vừa nhìn thấy khí chất thướt tha phóng khoáng của ngài, liền khen ngợi rằng: “Tướng mạo và khí chất, giống như Thiền sư Tuyết Đậu, đúng là tướng mạo của rồng chốn Phật môn.”

Sau này, khi Thiền sư Liễu Nguyên đi vân du tới Lư Sơn ở Giang Tây, theo hầu tham học với Thiền sư Khai Tiên, ngộ vào Bát-nhã không tính đồng thời trở thành đệ tử nhập thất của Thiền sư Khai Tiên, cũng là đệ tử nối pháp của Thiền sư.

Năm Thiền sư Liễu Nguyên 55 tuổi, làm trụ trì ở chùa Kim Sơn Giang Thiên. Thời kỳ đó, pháp sư Tăng thống[*] Nghĩa Thiên vượt biển tới nước ta để hỏi pháp học đạo, nghênh tiễn khắp nơi, như vương công đại thần.

Một hôm, pháp sư Nghĩa Thiên đến Kim Sơn, tới thăm hỏi Thiền sư Liễu Nguyên, Thiền sư Liễu Nguyên đối với ông như những vân thủy Tăng khác, bản thân mình thì ngồi trên thiền tọa, đợi pháp sư Nghĩa Thiên hành lễ xong mới chịu tiếp đón khai thị. Quan viên Dương Kiệt đi theo hầu pháp sư Nghĩa Thiên, nhìn thấy Thiền sư Liễu Nguyên đối xử với khách quý như thế, thì vội vàng nói: “Thưa Thiền sư! Tăng thống Nghĩa Thiên là lãnh tụ Phật giáo của Triều Tiên, là quốc khách của chúng ta, không thể coi ngài ấy như những vân thủy Tăng bình thường!”

Thiền sư Liễu Nguyên không cho là vậy, bèn đáp: “Nghĩa Thiên là Tăng thống của Triều Tiên, là khách quý của nước ta nhưng cũng không thể vì thế mà bỏ qua lễ nghĩa nơi Phật môn; nếu ngài ấy đã mặc tăng phục mà tới đây, tức là Tăng chúng, đương nhiên phải nhập gia tùy tục, làm sao thay đổi được?”

Dương Kiệt vẫn cất lời khuyên nhủ: “Thưa Thiền sư! Ngài ấy không phải Tăng nhân của Đại Tống, ngài ấy từ xa tới đây, không cần phải tiếp đón ngài ấy theo lễ nghĩa của Phật môn Trung Quốc!”

Thiền sư Liễu Nguyên vẫn kiên quyết: “Thiền môn không có trong ngoài, nếu Nghĩa Thiên đã tới nước ta để thăm viếng vân du, chúng ta nên tiếp đón theo lễ nghĩa của Trung Hoa, đặc biệt càng phải coi trọng trật tự trước sau của giới lạp[*] nơi Phật môn, ngươi lần nữa khuyên nhủ ta tạm bợ qua loa, chư phương sẽ cười, đánh mất khí phách của Nhân thiên nhãn mục[*], như vậy, làm sao thể hiện được danh dự của Trung Hoa cũng như phát huy được những lời dạy bảo của người đi trước?”

Tăng thống Nghĩa Thiên vô cùng tôn trọng đạo phong của Thiền sư Liễu Nguyên, hành đại lễ tham thiền để bày tỏ lòng kính pháp. Nhờ vậy, danh tiếng của Thiền sư Liễu Nguyên càng thêm vang dội thiên hạ.

Hơn 60 tuổi, Thiền sư Liễu Nguyên tới kinh thành, được Hoàng đế Triết Tông triệu kiến, khâm phục hành động đề cao quốc thể của ngài, liền ban tặng phong hiệu “Phật Ấn”.

Thiền sư Phật Ấn Liễu Nguyên, là một thiền giả vô cùng hài hước thú vị trong lịch sử Thiền tông, đặc biệt khi giao lưu cùng Tô Đông Pha, tất cả những xướng họa, công án, truyện vặt (giai thoại về người nổi tiếng) trong thiền môn đều nhận được sự yêu thích của mọi người, từ trẻ nhỏ tới người già trong xã hội Trung Quốc không ai là không biết.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư cũng có mặt cương trực công chính, nghiêm túc không ai bằng của riêng họ. Có câu “Thà để lão Tăng xuống địa ngục chứ quyết không mang Phật pháp ra để làm giấy thông hành”, thiền môn của Kim Sơn Giang Thiên tự phát triển mạnh mẽ là nhờ cả vào sự uy nghiêm của Thiền sư Phật Ấn.

45
MÂY TRÊN TRỜI NƯỚC TRONG BÌNH

Lý Ngao và Hàn Dũ, Liễu Tông Nguyên, Lưu Vũ Tích thời Đường, là bạn văn chương, thâm giao vô cùng. Phục tính thư do Lý Ngao viết, là tác phẩm từ thiền tới Nho. Ở phương diện này, kiến giải của ông cao minh hơn nhiều so với Hàn Dũ, nhờ vậy được các nhà lý học nhà Tống - Minh đón nhận, và được coi là điềm báo trước của lý học.

Lý Ngao vô cùng ngưỡng mộ đức hạnh của Thiền sư Duy Nghiêm, hồi còn làm Thứ sử Lãng Châu, từng nhiều lần mời Thiền sư Duy Nghiêm hạ sơn tham thiền luận đạo, nhưng đều bị Thiền sư Duy Nghiêm từ chối.

Vì vậy, Lý Ngao đành phải đích thân tới bái kiến Thiền sư Duy Nghiêm, hôm ông tới chơi, vừa khéo gặp Thiền sư đang đọc kinh dưới tán cây bên sườn núi. Mặc dù là thái thú đích thân tới thăm hỏi mình, nhưng Thiền sư cũng chẳng hề có ý nghênh tiếp, phớt lờ mặc kệ Lý Ngao. Thị giả nhắc nhở Thiền sư Duy Nghiêm: “Thái thú đã đợi người nhiều giờ rồi.” Thiền sư Duy Nghiêm làm như không nghe thấy, chỉ nhắm mắt dưỡng thần.

Lý Ngao lại là một người nóng tính, thấy thái độ hờ hững của Thiền sư, không kìm được mà quát lên đầy tức giận: “Đúng là gặp mặt không bằng nghe danh!”

Nói xong phất tay áo định bỏ đi.

Lúc này, Thiền sư Duy Nghiêm mới từ từ mở mắt, chậm rãi hỏi: “Tại sao thái thú lại nhìn trúng đôi tai ở xa mà bỏ qua đôi mắt ở gần?”

Lời này là muốn đối lại với câu “tận mắt nhìn không bằng tận tai nghe” của Lý Ngao. Lý Ngao nghe xong vô cùng kinh ngạc, vội vàng quay người vòng tay tạ tội, sau đó thỉnh giáo Thiền sư thế nào là “Giới - định - huệ”.

“Giới - định - huệ” là hình thức tiệm tu[*] được Thần Tú thời Bắc Tống khởi xướng, tức là giới trước định sau, rồi từ định sinh huệ.

Nhưng Thiền sư Duy Nghiêm là pháp tự của Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên, thuộc Nam tông của Huệ Năng, thứ ngài theo đuổi không phải tiệm tu mà là pháp môn đốn ngộ.

Vì vậy, Thiền sư Duy Nghiêm trả lời rằng: “Ở chỗ ta không có mấy đồ gia dụng vô dụng, để không!”

Lý Ngao chẳng hiểu đầu cua tai nheo thế nào, đành hỏi: “Quý tính của đại sư?”

Thiền sư Duy Nghiêm nói: “Chính là lúc này.”

Lý Ngao càng không hiểu, ông đành lẳng lặng hỏi tổng quản của tự viện đứng bên cạnh, câu trả lời vừa rồi của Thiền sư là có ý gì?

Tổng quản đáp: “Thiền sư họ Hàn, hàn cũng có nghĩa là lạnh. Lúc này đang mùa đông, chẳng phải ‘Hàn′ ư?”

Thiền sư Duy Nghiêm nghe xong, nói: “Vớ vẩn! Nếu ông ta đến vào mùa hè mà cũng hỏi đáp như thế, chẳng phải ta đổi họ Nhiệt (nóng) à?”

Lý Ngao không nhịn được, bật cười mấy tiếng, không khí trở nên thoải mái hơn nhiều.

Ông lại hỏi Thiền sư, thế nào là đạo. Thiền sư Duy Nghiêm dùng ngón tay chỉ lên trời, rồi lại chỉ xuống đất, sau đó hỏi Lý Ngao: “Hiểu chưa?” Lý Ngao lắc đầu, đáp: “Chưa hiểu.”

“Mây trên trời nước trong bình” của Thiền sư Duy Nghiêm đại khái mang hai tầng ý nghĩa.

Một là nói, mây trên trời, nước trong bình giống như mắt ngang mũi dọc vậy, đều là diện mạo vốn có của sự vật, chẳng có gì đặc biệt cả. Chỉ cần hiểu được bản chất của sự việc, nhìn thấu bộ mặt vốn có của mình, thì sẽ hiểu đạo là gì.

Hai là nói, nước trong bình như tâm của một người, chỉ cần giữ được sự tinh khiết không vẩn đục, tâm sẽ trong như nước, dù đựng trong một chiếc bình thế nào, cũng đều có thể thích nghi với hoàn cảnh, khả năng thích ứng vô cùng cao, cương được nhu được, to được nhỏ được, tự do tự tại như mây trắng trên trời.

Lúc này, những tia nắng hắt xuống, vừa khéo chiếu đúng tịnh thủy trong bình, Lý Ngao đã giác ngộ, bất giác buột miệng đọc thơ:

Luyện đắc thân hình tựa hạc hình,

Thiên châu tùng hạ lưỡng hàm kinh.

Ngã lai vấn đạo vô dư thuyết,

Vân tại thanh thiên thủy tại bình.

Dịch nghĩa:

Tu luyện thân hình như dáng hạc,

Dưới thông ngàn gốc hai hòm kinh.

Đáp lời hỏi đạo, không thừa chữ,

Mây tại trời xanh nước tại bình.[*]

Không biết do ông đã lĩnh hội được thiền cơ mà Thiền sư Duy Nghiêm nói hay đang khen lão Thiền sư nói quá hay, hoặc khen lão Thiền sư đạo hạnh cao. Tóm lại, bài thơ đã trở thành một thiên cổ tuyệt xướng.

Thiền Ngẫm:

Tâm bình thường chính là tâm không có sự phân biệt che đậy, vượt qua cuộc sống tự nhiên đã bị nhuộm màu đối xử, là sự hiển hiện đầy đủ của tâm tự tánh ban đầu. Tâm thái ôn hòa có thể tiêu trừ tinh thân hẹp hòi và cuồng ngạo, vứt bỏ sự phù phiếm và vinh hoa hư ảo, đối diện với cuộc đời bằng một trái tim bình thường, từng bước vững chắc đi hết cuộc đời trong an lạc.

46
HOA MÙA XUÂN TUYẾT MÙA ĐÔNG

Tụng tâm bình thường thị đạo - Vô Môn Huệ Khai

Xuân hữu bách hoa thu hữu nguyệt,

Hạ hữu lương phong đông hữu tuyết,

Nhược vô nhàn sự quải tâm đầu,

Tiện thị nhân gian hảo thời tiết.

Dịch nghĩa:

Bài thơ ca ngợi tâm bình thường là đạo - Vô Môn Huệ Khai

Xuân có trăm hoa, thu có nguyệt,

Hạ có gió mát, đông có tuyết,

Lòng nếu thư thái, tâm vô sự,

Thời tiết nhân gian đẹp quanh năm.

Thiền Ngẫm:

Tâm bình thường là chỉ mọi thứ diễn ra trước mắt, chính là hiển hiện của chân tâm. Lúc này, ở đây chính là chân lý, không cần phải tìm kiếm chốn xa xôi nào. Nếu lòng không vướng bận, một năm bốn mùa, mọi trạng thái khác nhau của thời tiết đều có nét đẹp riêng, tất cả chỉ là trò đùa thiên biến vạn hóa của Phật tính, người ngộ đạo nên mỉm cười đón nhận.

47
THẤT LÝ THA CƯỚP

Thất Lý Thiền sư là một Cao Tăng có đạo, hằng ngày, ngoài thời gian giảng kinh thuyết pháp, ngài đều ngồi thiền trong Phật điện.

Một hôm, vào nửa đêm, Thiền sư Thất Lý đang ngồi thiền trên bồ đoàn trong Phật đường, có tên cướp đột nhiên xông đến, dí con dao vừa sắc vừa nhọn vào sống lưng của Thiền sư, nói: “Mang hết tiền trong rương ra đây! Nếu không, ta sẽ lấy cái mạng già của ngươi!”

“Tiền để trong ngăn kéo, trong rương không có tiền!” Thiền sư Thất Lý đáp, “Ngươi tự đi lấy, nhưng phải lưu ý, gạo không còn nhiều, lấy thì để lại chút ít, nếu không ngày mai ta sẽ phải nhịn đói!”

Không ngờ lại lấy được tiền một cách dễ dàng như thế, tên cướp đắc ý lắm, hắn bảo: “Coi như ngươi biết điều, lão già đầu trọc!”

“Lấy của người ta bao nhiêu tiền như thế, chẳng được một lời cảm ơn cứ thế mà đi sao?” Lão Thiền sư đột nhiên thốt ra một câu, “Làm người đừng quá tham lam, ít nhiều cũng phải bớt lại cho người ta chút ít.”

“Cảm ơn.” Tên cướp nói xong quay người bỏ đi, nhưng lòng vô cùng hoảng loạn, bởi vì, hắn đi trộm đi cướp mấy chục năm nay, chưa từng gặp chuyện như thế này bao giờ.

Hắn ngẩn ra mất một lúc, chợt nhớ không nên lấy hết chỗ tiền hiện có, thế là, móc một xâu tiền ra đặt trả lại ngăn kéo.

Sau này, tên cướp bị quan phủ bắt giam. Theo lời khai, sai dịch áp giải hắn đến ngôi chùa của Thiền sư Thất Lý để gặp ngài.

Sai dịch hỏi: “Thời gian trước, tên cướp này có tới đây cướp tiền không?”

“Hắn không cướp tiền của ta, là ta cho hắn.” Thiền sư Thất Lý đáp, “Trước khi đi hắn còn cảm ơn ta, chỉ thế thôi.”

Tên cướp cảm động trước lòng khoan dung độ lượng của Thiền sư Thất Lý, hắn cắn chặt môi, nước mắt ròng ròng, “thụp” một tiếng quỳ xuống trước mặt Thiền sư, thỉnh cầu Thiền sư nhận mình làm đệ tử, Thiền sư Thất Lý từ chối không nhận lời.

Người này quỳ liên tiếp ba ngày ở đấy, cuối cùng, Thiền sư Thất Lý cũng thu nhận hắn.

Thiền Ngẫm:

Tên cướp trong câu chuyện là người lầm đường lạc lối, nhờ được tưới tắm bởi tấm lòng thiện lương của Thiền sư mà hạt giống lương thiện vùi sâu trong linh hồn hắn đã nảy mầm đâm chồi, còn gì có thể ngăn được hắn thành tâm quỳ suốt ba ngày trước Thiền sư? Làm sao có thể không động lòng vì việc ấy?

48
TẤM LÒNG TỪ BỊ

Vô đề - Bạch Vân Thủ Đoan[*]

Nhược năng chuyển vật tức Như Lai,

Xuân chí sơn hao xứ xứ khai;

Tự hữu nhất song từ bi thủ,

Mạc đắc nhân tâm nhất dạng bình.

Dịch nghĩa:

Không đề - Bạch Vân Thủ Đoan

Nếu tâm ý chuyển tức Như Lai,

Xuân đến hoa nở khắp nơi nơi;

Đôi tay từ bi buông việc xấu,

Hạnh phúc an lạc được lòng người.

Thiền Ngẫm:

Bất cứ trở ngại nào chắn trước mặt bạn, chỉ cần tâm niệm có thể dịch chuyển một cách tự tại, không trở ngại nào có thể đe dọa bạn được. Mà trái tim tự tại này lại giống như mùa xuân, ở bất cứ đâu bất cứ hoàn cảnh nào cũng đều mang lại sức sống căng tràn mạnh mẽ; như đôi bàn tay dịu dàng, vỗ về an ủi, giúp chân như bản tính của bạn vững vàng giữa nhân gian.

49
CHO ÁO CA SA ĂN CƠM

Thiền sư Nhất Hưu có đệ tử là một vị tướng quân, một hôm, tướng quân mời thầy ăn chay. Khi Thiền sư Nhất Hưu đến nơi, người canh cửa không cho ngài vào, vì thấy ngài mặc quần áo rách rưới. Thiền sư Nhất Hưu chẳng còn cách nào khác, đành quay về thay một bộ Ca sa Hải Thanh[*], rồi tới bữa tiệc.

Trong lúc dùng bữa, Thiền sư Nhất Hưu liên tục gắp đồ ăn bỏ vào tay áo, tướng quân nhìn thấy lấy làm lạ, liền hỏi: “Thưa thầy! Có phải trong nhà còn mẹ già? Hay trong chùa có đại chúng? Đợi lát nữa ta lệnh cho người nấu đồ ăn mang tới, giờ mời thầy cứ dùng bữa trước đã!”

Thiền sư Nhất Hưu đáp: “Hôm nay ngươi mời quần áo ăn cơm chứ đâu phải mời ta ăn cơm, vì vậy ta cho quần áo ăn.”

Tướng quân nghe không hiểu ý của Thiền sư, Thiền sư Nhất Hưu đành phải giải thích: “Lần thứ nhất ta đến, vì mặc một bộ pháp y cũ rách, nên lính canh cửa của ngươi không cho ta vào, ta đành quay về thay một bộ Ca sa mới, hắn mới chịu cho ta vào. Vì ngươi lấy quần áo cũ mới làm tiêu chuẩn đón khách, ta cho rằng ngươi mời quần áo ăn cơm, nên ta cho quần áo ăn thôi!”

Thiền Ngẫm:

Không thể đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài. Giá trị của sự vật nằm ở bên trong, đừng lấy vỏ bọc bên ngoài làm tiêu chuẩn đánh giá giá trị của sự vật. Những kẻ “bên ngoài đẹp đẽ, bên trong thổi nát” cũng không phải loại hiếm gặp trên đời này.

50
TÂM TÌNH BÌNH THẢN

Thiền sư Hoàng Long Huệ Nam hồi còn tham thiền ở chùa Quy Tông - Lư Sơn, khi ngồi thẳng lưng, khi đi mắt nhìn thẳng.

Sau đó, vân du tới đạo trường của Thiền sư Lặc Đàm Trừng, Thiền sư Lặc Đàm Trừng liền lệnh cho ngài thay mặt tiếp dẫn, chỉ đạo thiền pháp, lúc này, tiếng tăm của ngài đã vang xa bốn phương.

Thiền sư Vân Phong gặp ngài, liền khen ngợi: “Mặc dù ngài là người có trí tuệ hơn người, nhưng tiếc rằng chưa gặp được minh sư! Lặc Đàm Trừng công tuy là pháp tự của Thiền sư Vân Môn, song thiền pháp của ngài ấy không giống với thiền pháp của Thiền sư Vân Môn.”

Thiền sư Hoàng Long nghe xong, không cho là phải, bèn hỏi: “Tại sao lại không giống?”

Thiền sư Vân Phong đáp: “Vân Môn như cửu chuyển đan sa[*], có thể biến sắt thành vàng; Lặc Đàm Trừng công như vị thuốc thủy ngân chỉ để thưởng ngoạn, tôi luyện thêm sẽ bị chảy trôi đi mất.”

Thiền sư Hoàng Long nghe vậy vô cùng tức giận, từ đó không qua lại với Thiền sư Vân Phong nữa.

Ngày hôm sau, Thiền sư Vân Phong tới xin lỗi Thiền sư Hoàng Long, nói với ngài rằng: “Tính khí của Thiền sư Vân Môn như bậc đế vương, có câu, quân bảo thần chết thần không thể không chết, ngài có tình nguyện chết bởi một câu nói của Thiền sư Vân Môn không? Lặc Đàm Trừng công mặc dù có phép dạy người, nhưng đó là kiểu quy tắc chết, quy tắc chết giúp người ta sống được không? Tài năng của Thiền sư Thạch Sương Từ Minh vượt trên tất cả những người khác ở thời này, ngài nên tới gặp ông ấy!”

Về sau, Thiền sư Hoàng Long tới tham bái Thiền sư Từ Minh ở chùa Hoành Nhạc Phúc Nham, Thiền sư Từ Minh nói: “Ngài đã là một Thiền sư nổi danh rồi, nếu có gì cần hỏi, mời ngồi xuống cùng đàm đạo.” Nhờ câu nói đó mà Thiền sư Hoàng Long càng khẩn cầu tha thiết chân thành hơn.

Thiền sư Từ Minh: “Ngươi học Văn Môn thiền, nên hẳn phải hiểu được thiền chỉ của ngài ấy, ví dụ: tha cho Động Sơn một trận đòn, là nên đánh, hay không nên đánh?”

Thiền sư Hoàng Long đáp: “Nên đánh?”

Thiền sư Từ Minh nói rất trang trọng: “Từ sáng tới tối, chim hót quạ kêu, đúng là đều nên đánh!”

Thế là, Thiền sư Từ Minh ngồi ngay ngắn, nhận lễ của Hoàng Long. Rồi lại hỏi: “Giả sử ngươi có thể hiểu được ý chỉ của Vân Môn, vậy, Triệu Châu nói ‘Bà già ở Đài Sơn, ta đã vì ngài nhìn thấu rồi’, vậy ngài đã nhìn thấu bà già ấy ở chỗ nào?”

Thiền sư Hoàng Long bị hỏi tới mồ hôi chảy ròng ròng, không thể trả lời được.

Ngày hôm sau, Hoàng Long lại tới yết kiến, lần này, Thiền sư Từ Minh không khách sáo nữa, vừa gặp mặt đã mắng chửi liên hồi, Thiền sư Hoàng Long hỏi: “Lẽ nào mắng chửi là giáo pháp từ bi của thầy?”

Thiền sư Từ Minh hỏi ngược lại: “Ngài cho rằng đây là trách mắng?”

Thiền sư Hoàng Long, lập tức đại ngộ, liền làm bài thơ thế này:

Kiệt xuất tùng lâm thị Triệu Châu,

Lão bà khám phá một lai do;

Nhi kim tứ hải mính như kính,

Hành nhân mạc dữ lộ vi cừu.

Dịch nghĩa:

Triệu Châu xuất chúng chốn thiền môn,

Khám phá lão bà chẳng lý do;

Mà nay bốn bể như gương sáng,

Người đi đừng thù hằn con đường.

Thiền Ngẫm:

Khi phải chịu khổ, cảm thấy vui; khi phải chịu ấm ức, cảm thấy công bằng; khi bận rộn, vẫn an nhàn; bị trách mắng, biết từ bị; làm được những điều ấy là đã ngộ được thiền tâm rồi.

51
NGHI NGỜ LÀ MA QUỶ

Một ngôi chùa ẩn mình trong núi sâu, ngôi chùa cổ ngàn năm này đứng sừng sững chót vót, nguy nga lộng lẫy giữa cây cối um tùm rậm rạp, quy mô của nó có thể đạt tới tiêu chuẩn của tùng lâm đại hải.

Nhưng trong ngôi chùa cổ ngàn năm ấy, lại có một căn phòng nhỏ ở nơi khuất nẻo khiến toàn bộ Tăng nhân lẫn hương khách đều sợ hãi tránh xa, vì sao lại thế?

Thì ra, do căn phòng lạnh lẽo ẩm ướt, lại thường xảy ra chuyện dọa ma dọa quỷ, khiến khách Tăng tới lễ bái ngủ nhờ đều không thể an lòng tu đạo, vì vậy, Tăng chúng trong chùa, đành mặc nó bị bỏ hoang một chỗ, không dám để ai tới gần.

Một hôm, có vị khách Tăng tới ngủ lại, toàn bộ phòng dành cho khách đều đã có người ở hết, đành để anh ta tạm thời chịu thiệt thòi ngủ lại căn phòng nhỏ kia, tri khách Tăng trong chùa vừa đi vừa nói với anh ta: “Căn phòng này bị đồn là có ma, thường nhảy ra dọa người, khi ngủ nhất định phải cẩn thận.”

Vị khách Tăng này nghĩ mình đã vân du khắp nơi, có quỷ ma tiên quái nào chưa từng gặp đâu, không có gì phải sợ, liền nói với tri khách Tăng: “Tiểu quỷ ở đây không có gì đáng sợ, nếu hắn ra gây sự, xem ta xử lý hắn thế nào.”

Vậy là vào phòng nghỉ ngơi, ngồi thiền dưỡng thần.

Gần tối hôm ấy lại có một khách Tăng tới ngủ lại, tri khách Tăng đành bố trí cho anh ta ở tại căn phòng nhỏ, cũng dặn dò y như với vị khách Tăng trước: “Căn phòng này thường có ma, nhất định phải thận trọng!”

Vị Tăng nhân đến sau cũng là người bạo gan, nói với tri khách Tăng: “Được, ta biết rồi, nếu có ma ta sẽ hàng phục nó.”

Vị Tăng nhân đến trước đang ngồi thiền chờ ma quỷ ra, thì nghe thấy có người khe khẽ gõ cửa muốn vào, cho rằng ma quỷ chuẩn bị tới gây chuyện nên không mở cửa, không ngờ, Tăng nhân đến sau thấy không mở được cửa, càng gõ mạnh hơn. Một người ra sức gõ, một người nhất định không mở, hai người, kẻ trong người ngoài ngang bướng như thế cả nửa ngày. Cuối cùng, vẫn là Tăng nhân đứng ngoài khỏe hơn, đẩy được cửa ra, Tăng nhân bên trong vớ ngay then cửa mà đánh, hai người vật lộn tới tận khi trời sáng, mới nhìn rõ mặt mũi đối phương, thì ra là người quen cũ đã từng cùng nhau học Phật. Họ bèn đem chuyện mình nghi thần nghi quỷ ra kể cho nhau nghe, cuối cùng, cả hai ngượng ngùng và cúi đầu xin lỗi người kia.

Thiền Ngẫm:

Nghi ngờ là kẻ thù của tin tưởng. Quan hệ giữa người với người, khó tránh khỏi có lúc nảy sinh hiểu lầm, nghi kỵ lẫn nhau, thậm chí là đánh giáp lá cà. Có câu, nghi ngờ là ma quỷ, giống hai người trong câu chuyện vừa rồi, luôn lấy không làm có, lấy có làm không, gặp phải chuyện gì cũng nên thận trọng tra xét mới không tự ngộ nhận và hiểu lầm người khác.

52
CHƯ HÀNH VÔ THƯỜNG[*]

Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu là người Phúc Châu, họ Triệu, năm 23 tuổi tham học ở chỗ Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải, đồng thời trở thành đệ tử nối pháp của Thiền sư Bách Trượng.

Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu là người sáng lập Hồ Nam Quy Sơn, tông phong pháp môn vang dội với hàng trăm đệ tử, trong đó kiệt xuất nhất phải kể tới hai vị Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch và Hương Nghiêm Trí Nhàn.

Một hôm, Thiền sư Quy Sơn đang nằm nghỉ, Thiền sư Ngưỡng Sơn hấp tấp lao vào thiền thất, Thiền sư Quy Sơn nghe thấy có người vào, liền nằm xoay vào tường, không nhìn người kia. Thiền sư Ngưỡng Sơn nói: “Con là đệ tử của người, sao người không chịu nhìn con một cái như thế?”

Thiền sư Quy Sơn nghe xong thì khẽ động đậy, nhưng vẫn không quay người lại, Thiền sư Ngưỡng Sơn đành đi ra cửa, nhưng bị Thiền sư Quy Sơn gọi quay vào.

Thiền sư Quy Sơn nói: “Vừa rồi ta đã nằm mơ.” Thiền sư Ngưỡng Sơn không nói gì, chỉ im lặng lắng nghe.

Thiền sư Quy Sơn nói tiếp: “Ngươi hãy giúp ta giải mộng xem sao.”

Thế là, Thiền sư Ngưỡng Sơn ra ngoài mang một chậu nước vào, Thiền sư Quy Sơn nhanh chóng rửa mặt, không lâu sau, Thiền sư Hương Nghiêm cũng đi vào. Thiền sư Quy Sơn cũng nói với Thiền sư Hương Nghiêm những lời tương tự: “Vừa rồi ta đã nằm mơ, Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch đã giúp ta giải mộng, Huệ Tịch đúng là người có lòng.”

Thiền sư Hương Nghiêm nói: “Con ở bên ngoài, không biết chuyện ở trong này.”

Thiền sư Quy Sơn không chịu thôi, liền chỉ vào Hương Nghiêm bảo: “Nếu đã thế, ngươi giúp ta giải mộng xem sao.”

Thiền sư Hương Nghiêm nghe xong, liền ra ngoài mang một bát trà vào cho Thiền sư Quy Sơn. Thiền sư Quy Sơn vui mừng nói: “Trí tuệ của hai người thật là cao! Trí tuệ và hành động không thể tưởng tượng được của hai ngươi, thậm chí còn vượt qua cả Xá Lợi Phất[*] và Mục Kiền Liên.”

Thiền sư Hương Nghiêm và Thiền sư Ngưỡng Sơn không hẹn mà cùng lên tiếng: “Thưa thầy! Thiền cũng phân thắng thua ạ?”

Thiền sư Quy Sơn phá lên cười ha hả: “Đúng vậy! Nam nhi tự hữu xung thiên chí. Bất hướng Như Lai hành xứ hành.[*]”

Không lâu sau chuyện này, Thiền sư Ngưỡng Sơn nhận được một tấm gương do sư phụ Quy Sơn gửi tới, Thiền sư Ngưỡng Sơn cầm gương hỏi các đệ tử của mình: “Thiền sư Quy Sơn tặng cho ta một tấm gương, các ngươi hãy nói xem, rốt cuộc là gương của Thiền sư Quy Sơn hay gương của Ngưỡng Sơn ta? Nếu là gương của Ngưỡng Sơn, tại sao lại do Thiền sư Quy Sơn gửi tặng? Nếu là gương của Thiền sư Quy Sơn, tại sao lại ở trong tay Ngưỡng Sơn ta? Nếu các ngươi trả lời đúng, thì sẽ giữ chiếc gương này lại, nếu trả lời sai, ta sẽ đập vỡ nó.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn nói ba lần, chẳng có ai đứng ra trả lời, thế là, Thiền sư Ngưỡng Sơn bèn đập vỡ gương, sau đó bỏ đi.

Là gương của người, là gương của ta, có ta có người, đã rơi vào diệu pháp đối đãi ngã tướng, nhân tướng không phải thiền tâm siêu việt, chẳng trách chúng đệ tử không ai trả lời được câu hỏi ấy. Người muốn giải mộng, múc chậu nước rửa mặt, rót cốc trà ngon nhâm nhi, cần gì phải người ngốc nói mê, đây chính là cách nhìn nhận đạo giữa các Thiền sư với nhau.

Thiền Ngẫm:

Tiêu diệt tướng của người, của ta, loại bỏ suy nghĩ đối đãi (phân biệt), đó chẳng phải một thế giới siêu việt hay sao?

53
VẠN PHÁP LÀ MỘT

Thiền sư Long Đàm Sùng Tín vốn là người Hồ Nam, hồi chưa xuất gia vô cùng nghèo khó, bày một quầy bán bánh bên cạnh chùa của Thiền sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ, ngay một nơi để ở cũng chẳng có.

Thiền sư Đạo Ngộ thương ngài nghèo khổ, bèn nhường lại một gian phòng nhỏ trong chùa cho ngài ở tạm. Để báo ân, hằng ngày Sùng Tín đều mang biếu Thiền sư Đạo Ngộ mười chiếc bánh. Thiền sư Đạo Ngộ sau khi nhận bánh xong, lần nào cũng sai thị giả mang trả lại một chiếc bánh cho Sùng Tín.

Một hôm, cuối cùng Sùng Tín cũng lên tiếng kháng nghị với Thiền sư Đạo Ngộ rằng: “Bánh là ta mang biếu ngài, sao ngày nào ngài cũng trả ta một chiếc, ngài làm vậy là có ý gì?”

Thiền sư Đạo Ngộ ôn hòa giải thích thế này: “Mỗi ngày ngươi đều có thể tặng cho ta mười chiếc bánh, sao mỗi ngày ta lại không thể trả cho ngươi một chiếc?”

Sùng Tín giải thích: “Nếu ta đã có thể biếu ngài mười chiếc, thì còn bận tâm tới chuyện ngài trả lại ta một chiếc ư?”

Thiền sư Đạo Ngộ cười ha ha bảo: “Một chiếc ngươi còn chê ít? Mười chiếc ta không chê nhiều, một chiếc ngươi lại chê ít ư?”

Sùng Tín nghe xong, bỗng thấy đại ngộ, liền thỉnh cầu Thiền sư Đạo Ngộ cạo đầu cho mình, xin được xuất gia.

Thiền sư Đạo Ngộ nói: “Một sinh mười, mười sinh trăm, và còn có thể sinh thành ngàn vạn, chư pháp đều được sinh từ một.”

Sùng Tín tự tin đáp lại: “Một sinh vạn pháp, vạn pháp là một!”

Đoạn công án này, hoàn toàn thể hiện thiền tâm “người và ta là một thể, ta và vật vô lượng”. Phòng của Thiền sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ, nhường lại cho Thiền sư Long Đàm Sùng Tín ở, điều này có nghĩa của ta cũng là của ngươi; bánh nướng của Thiền sư Long Đàm Sùng Tín, sau khi Thiền sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ nhận lấy, lại trả lại cho Thiền sư Sùng Tín một cái, có nghĩa của ngươi cũng là của ta.

Thiền Ngẫm:

Ít nhiều bất nhị[*], người ta bất nhị, tâm vật bất nhị, hữu vô bất nhị, thì ra vạn vật trong vũ trụ này, ngàn sai vạn khác, đều là một thiền tâm.

Nhất tâm (một lòng/đồng lòng) thu nạp vạn vật, vạn vật quy về nhất tâm. Nếu xét trên ý nghĩa này, thì nhất và vạn còn có sự khác biệt gì không?

54
VẬT - TA MỘT THỂ

Một hôm, Tô Đông Pha và Tần Thiếu Du cùng nhau ăn cơm, hai người đều là người tài hoa, thường xuyên xảy ra tình trạng không ai nhường ai mỗi lần đàm đạo thảo luận. Bữa cơm hôm nay, đúng lúc lại nhìn thấy một người đi ngang qua, do nhiều ngày chưa tắm, nên trên mình đầy rận, thế là Tô Đông Pha liền nói: “Người kia bẩn thật đấy, ghét trên mình hắn sinh ra cả rận rồi!”

Tần Thiếu Du lại kiên trì đưa ra ý kiến ngược lại: “Không phải đâu, rận sinh ra từ ruột bông!” Hai người không ai nhường ai, cãi vã liên hồi, cuối cùng quyết định đi mời Thiền sư Phật Ấn tới chủ trì công đạo, bình luận chuyện rận sinh từ đâu ra, đồng thời, người nào thua sẽ phải mời cơm rượu người thắng.

Tô Đông Pha hiếu thắng phát cuồng, lén chạy tới chỗ của Thiền sư Phật Ấn, nhờ Thiền sư nhất định phải giúp mình, sau đó, Tần Thiếu Du cũng đến nhờ Thiền sư Phật Ấn giúp, Thiền sư Phật Ấn nhận lời cả hai người.

Hai người bọn họ đều an tâm rằng mình sẽ thắng, nên thản nhiên chờ đợi kết quả phán định, Thiền sư Phật Ấn lên tiếng: “Phần đầu của con rận được sinh ra từ ghét bẩn, phần chân của con rận lại được sinh ra từ ruột bông.”

Thiền sư đã làm một việc giảng hòa tốt đẹp, có thơ rằng:

Nhất thụ xuân phong hữu lưỡng bàn,

Nam chi hướng noãn bắc chi hàn;

Hiện tiền nhất đoạn tây lai ý,

Nhất phiến Tây phi nhất phiến Đông.

Dịch nghĩa:

Gió thổi một cây rẽ hai hàng,

Cành Nam ấm áp cành Bắc lạnh;

Trước mắt một đoạn tây Lai ý,

Mảnh bay về Tây mảnh về Đông.

Bài thơ này nói với chúng ta điều gì? Chính là muốn nói “sự hợp nhất của vật và ta”, giống như trên một cái cây, mặc dù cùng tiếp nhận một bầu không khí, ánh nắng mặt trời và nước tưới, nhưng lá cây lại có sức sống khác nhau, đồng thời vẫn có thể tồn tại trên cùng một cái cây mà chẳng hề gây trở ngại cho nhau.

Thiền Ngẫm:

Vật ngã (vật – ta) là một thể, sông núi trời đất bên ngoài chính là sông núi trời đất của bên trong, đại thiên thế giới chính là thế giới trong tâm, giữa “ngã” (ta) và vật hoàn toàn không có phân biệt.

55
TRONG CỬA HAY NGOÀI CỬA

Thiền sư Vân Môn tới thăm Thiền sư Mục Châu, đến đạo trường của Thiền sư Mục Châu đúng lúc chiều chạng vạng. Thiền sư Vân Môn ra sức gõ vào hai cánh cửa lớn đang đóng chặt, rất lâu sau đó, Thiền sư Mục Châu mới đáp lời và ra mở cửa, sau khi nói rõ lý do mình tới đây, Thiền sư Vân Môn đang định bước một chân qua bậc cửa, Thiền sư Mục Châu bất ngờ dùng sức đóng chặt lại, Thiền sư Vân Môn kêu lớn:

“Ái! Ái! Đau quá đi mất!”

Thiền sư nói: “Là ai đang kêu đau?”

Thiền sư Vân Môn trả lời: “Thưa thầy! Là con!”

Thiền sư Mục Châu: “Ngươi đang ở đâu?”

Thiền sư Vân Môn: “Con đang đứng ngoài cửa!”

Thiền sư Mục Châu: “Ngươi đang đứng ở ngoài, tại sao lại kêu đau?”

Thiền sư Vân Môn: “Bởi vì thầy đóng cửa khiến chân con bị kẹp rồi.”

Thiền sư Mục Châu: “Chân ở trong cửa, tại sao người lại ở ngoài cửa?”

Thiền sư Vân Môn: “Đúng là thầy đã phân con ra thành trong và ngoài.”

Thiền sư Mục Châu: “Ngu ngốc! Một người còn có thể phân ra trong ngoài ư?”

Nhờ lời nói đó, Thiền sư Vân Môn như bị một búa gõ thẳng vào tim, đột nhiên thế giới thân tâm hư vọng vỡ nát, cuối cùng đại ngộ.

Thiền sư Vân Môn mặc dù bị kẹp gãy chân, nhưng nhờ hành động mở rồi lại khép này mà ý thức rối ren hư vọng của Thiền sư cũng bị cắt đứt, chứng ngộ được đạo lý trong ngoài như một, bình đẳng như nhau.

Thiền Ngẫm:

Chuyện trên thế gian, trong mắt người tu thiền, đều là hư vọng. Trong - ngoài, người - ta, thiện - ác, lớn - nhỏ v.v., vì vậy, người bình thường đều bị trói chặt bởi hư vọng, không thể nào vượt qua được, nay muốn chặt đứt những suy nghĩ theo đám đông, quay trở lại căn nguyên, thống nhất trong ngoài, thoát khỏi người - ta, không ngộ thì sao?

56
MÂY NHÀN HẠC DÃ

Tống Tăng - Giả Đảo

Thử sinh phi nạp quá, tại thế đắc thân nhàn.

Nhật ngọ du đô thị, thiên hàn vãng Hoa Sơn.

Ngôn quy văn tự ngoại, ý xuất hữu vô gian.

Tiên chưởng vân biên thụ, sào cầm thời xuất quan.

Dịch nghĩa:

Tiễn Tăng nhân - Giả Đảo

Đời này khoác Ca sa, tại thế được nhàn thân.

Ngày dạo đô thị, trời lạnh về Hoa Sơn.

Lời nằm ngoài con chữ, ý xuất giữa “có” “không”.

Tay với mây lơ lửng, chim rời tổ xuất quan

Thiền Ngẫm:

Tăng nhân tại thế không tại gia, khi đối nhân xử thế chẳng bị vướng bận bởi những chuyện vặt vãnh. Cả đời, một bát nhưng ăn cơm ngàn nhà, cô đơn ngàn dặm, không cầu mong bất kì điều gì, chẳng bận lòng nên luôn nhàn tản. Tăng nhân đứng ngoài danh lợi, cho nên “nhàn thân”, không ràng không buộc, vì thế tự do tự tại.

Thiền tông coi trọng “bất lập văn tự, trực chỉ nhân tâm”, vị Tăng nhân này cũng đang phiêu diêu giữa “có” và “không”, như đám mây thảnh thơi, như chim hạc hoang đã vượt khỏi mọi giam cầm bó buộc của nhân gian, tự do tự tại, xa lánh tranh chấp công lợi của người đời.

57
KHÔNG DO TÂM TẠO

Có một vị cư sĩ, đang đi tản bộ bên bờ sông, nhìn thấy một nhà thuyền đang đẩy thuyền trên bãi cát xuống sông, chuẩn bị đưa khách sang bờ bên kia. Lúc này, vừa khéo có một vị Thiền sư đi ngang qua, thế là cư sĩ chạy về phía trước nhanh như tên bắn, hành lễ hỏi rằng: “Xin hỏi Thiền sư, vừa rồi khi nhà thuyền đẩy thuyền xuống sông, đã đè chết không ít cua, tôm, ốc trên bãi cát, xin hỏi đây là lỗi của khách đi thuyền? Hay là lỗi của nhà thuyền?”

Thiền sư chẳng suy nghĩ gì, trả lời ngay rằng: “Vừa chẳng phải lỗi của khách đi thuyền cũng chẳng phải lỗi của nhà thuyền!”

Cư sĩ thấy rất khó hiểu, hoài nghi hỏi tiếp: “Cả hai đều không có lỗi, vậy là lỗi của ai?”

Thiền sư trợn tròn hai mắt, lớn tiếng quát: “Là lỗi của ngươi!”

Phật giáo dù giảng lục đạo chúng sinh, nhưng lấy người làm gốc, đứng trên lập trường của con người, chân lý không thể nói rõ ràng, sự tướng (chân tướng của sự việc) đôi khi cũng không thể nói rõ ràng. Nhà thuyền vì cuộc sống mưu sinh, khách đi thuyền vì có việc nên mới phải ngồi thuyền, tôm cua vì náu mình nên bị đè nát, đó là lỗi của ai? Đây không chỉ là lỗi của hai người, mà đây là lỗi của ba bên: nhà thuyền, khách, tôm cua, nhưng cũng không phải lỗi của ba bên, bởi vì cả ba bên này đều là vô tâm, “tội nghiệp bổn không, do tâm tạo; tâm nhược vọng thời, tội diệc vô.” (Tội nghiệp vốn không do tâm tạo; tâm nếu diệt rồi tội sạch trong.)

Vô tâm, làm sao có thể gây nên tội? Cho dù có tội, thì cũng là tội vô tâm. Còn vị cư sĩ này từ không mà tạo thành có, đánh mất khả năng tự phân biệt, chẳng trách Thiền sư không khách khí quát với ông ta rằng: “Đây là lỗi của ngươi!”

Thiền Ngẫm:

Đại thiên thế giới, bất cứ thời nào khắc nào cũng có những lỗi nhỏ lỗi lớn xuất hiện, nhưng phần lớn những lỗi ấy đều là lỗi vô tâm (không chủ tâm). Mặc dù chúng ta không thể thay đổi thế giới xung quanh mình, nhưng chúng ta có thể thay đổi bản thân, đối mặt với tất cả bằng một trái tim từ bi và một trái tim trí tuệ.

58
CHẶT ĐẦU XUỐNG ĐẤT

Có một lần, Thiền sư Long Nha nói với Thiền sư Đức Sơn: “Giả sử bây giờ trong tay ta có một thanh kiếm vô cùng sắc, lúc ta cầm nó chuẩn bị chặt đầu ngài, không biết ngài có cảm tưởng thế nào?”

Thiền sư Đức Sơn nghe xong lời đó, liền giơ cổ về phía trước đi liền mấy bước, nói: “Ngài chặt đi!”

Thiền sư Long Nha cười ha hả: “Đầu ngài đã rơi xuống đất rồi!”

Thiền sư Đức Sơn cũng cười ha hả đáp lại: “Đầu ta đã rơi xuống đất rồi.”

Sau này, khi Thiền sư Long Nha tham học ở chỗ Thiền sư Động Sơn Lương Giới, từng mang chuyện chặt đầu Thiền sư Đức Sơn ra kể.

Thiền sư Động Sơn Lương Giới nói: “Khi ấy, Thiền sư Đức Sơn đã nói những gì?”

Thiền sư Long Nha đáp: “Thiền sư Đức Sơn cũng phá lên cười ha hả sau đó nói với ta rằng đầu đã chặt rồi.”

Thiền sư Động Sơn Lương Giới: “Ngươi không thể nói đầu của Thiền sư Đức Sơn bị ngươi chặt đứt rồi, nói thật thì, giờ đầu của ngươi mới bị Thiền sư Đức Sơn chặt đứt thật sự đó.”

Thiền sư Long Nha nghe thế, liền phân bua: “Thưa thầy! Đầu ta vẫn ở đây, chưa bị Thiền sư Đức Sơn chặt mất.”

Thiền sư Động Sơn Lương Giới phá lên cười lớn, đáp: “Đầu của Đức Sơn bị ngươi chặt rơi xuống, ngươi đích thân cầm tới cho ta xem!”

Thiền sư Long Nha nghe xong, bỗng có cảm giác trời long đất lở, lúc này ngài mới hoàn toàn đại ngộ.

Ban đầu, Thiền sư Long Nha nảy ra ý nghĩ, chặt đầu Thiền sư Đức Sơn, đây là xuất phát từ tự ngã (chính ta), không quên đối phương. Còn Thiền sư Động Sơn Lương Giới lại nhắc nhở Thiền sư Long Nha rằng, phải chặt đầu của chính mình, mới có thể cắt đứt mọi chấp chước của tự ngã. Đây tuyệt đối không phải ảo tưởng trống rỗng, chính mình cầm đầu mình chặt cho người khác xem, là sự buông bỏ hết tất cả những gì mình có nhưng không phủ định tất cả của thiền.

Thiền Ngẫm:

Chủ khách đối đãi như nhau cũng được, tự khép kín thành một thể cũng được, chỉ cần tiếp xúc với thiền cảnh siêu việt của trung đạo bình đẳng, tức đã giác ngộ triệt để.

59
THIỀN LỰC NHƯ SƯ HỔ (SƯ TỬ, HỔ)

Thiền sư Cảnh Sầm là người Trường Sa, đệ tử của Thiền sư Nam Tuyền, do khi đàm thiền luận đạo, lời nói sắc bén hành động nhanh nhẹn, nên chúng đồng đạo đều gọi ngài là “Hòa thượng Hổ”.

Tết trung thu của một năm, Thiền sư Cảnh Sầm và Thiền sư Ngưỡng Sơn cùng thưởng nguyệt, Thiền sư Ngưỡng Sơn chỉ lên bầu trời nói: “Cái này mọi người đều có, chỉ vì vô minh, không thể sử dụng trọn vẹn.”

Thiền sư Cảnh Sầm không cho là thế: “Nếu mọi người đều có, làm sao lại không ai sử dụng trọn vẹn? Vừa khéo hôm nay có cơ duyên gặp gỡ, trăng sáng đẹp thế này, đang chờ ngài sử dụng đấy, hãy thử xem!”

Thiền sư Ngưỡng Sơn nói: “Đó hẳn là chuyện rất thú vị, dùng ánh trăng, mời pháp tọa hãy thử trước xem sao!”

Thiền sư Cảnh Sầm không khách sáo, tung người nhảy lên, đá ngã Thiền sư Ngưỡng Sơn, Thiền sư Ngưỡng Sơn không những không tức giận, ngược lại còn lên tiếng tán thưởng: “Thật giống đại trùng (con hổ)!” (Sau này, mọi người đều gọi Thiền sư Cảnh Sầm là “Sầm đại trùng”, tức Hòa thượng hổ.)

Lại có một lần, Thiền sư Cảnh Sầm du sơn quay về, vừa đến cửa, Thiền sư Ngưỡng Sơn hỏi: “Thiền sư đi từ đâu về?”

Thiền sư Cảnh Sầm trả lời: “Du sơn về!”

Thiền sư Ngưỡng Sơn vẫn truy hỏi: “Đi du sơn ở chỗ nào?”

Thiền sư Cảnh Sầm: “Ban đầu đi cùng cỏ cây thơm ngát, sau lại trở về với hoa.”

Thiền sư Ngưỡng Sơn vô cùng thích thú, nói: “Nghe đầy ý xuân!”

Thiền sư Cảnh Sầm đáp: “Cũng đẹp hơn sương thu rơi xuống phù cừ (lá sen).”

Ban đầu Thiền sư Ngưỡng Sơn nói tâm người như trăng sáng, chỉ là do mây che mất trăng, nên mới bị những phiền não vô minh che lấp tâm linh. Thiên sư Cảnh Sầm lại nói tất cả đều do con người, chỉ cần có thiền, mây sẽ tan trăng sẽ sáng, Thiền sư Ngưỡng Sơn nhờ ngài sử dụng ánh trăng, Thiền sư Cảnh Sầm lập tức đẩy Thiền sư Ngưỡng Sơn ngã, ý chỉ khi thiền và trăng đang cùng chiếu sáng, còn cần ngài phải nhiều lời hay sao? Một câu “thật giống đại trùng”, muốn nói thiền có thể động có thể tĩnh, sức mạnh của thiền giống như mãnh hổ sư tử.

Thiền Ngẫm:

“Ban đầu đi cùng cỏ cây thơm ngát, sau lại trở về với hoa.”, một câu thể hiện rõ ràng ý: việc đi đến của người tu thiền, thuận theo tự nhiên, hợp với pháp tính, bạn bảo đó là “xuân ý”, vậy “thu tâm” (tâm tư mùa thu) không đẹp sao? Đây chính là cõi lòng hiểu rõ mọi pháp, sử dụng mọi pháp và không bỏ toàn bộ tâm cảnh của pháp.

60
THẤY VÀ KHÔNG THẤY

Thiền sư Hà Trạch Thần Hội[*] hồi mới tham học ở chỗ Lục tổ Đại sư Huệ Năng, Đại sư Huệ Năng hỏi ngài thế này: “Ngươi từ nơi xa đến, đường xá xa xôi cách trở, thật quá vất vả, vậy có mang tự tính thiền tâm tới không? Đã nhìn thấy pháp tính của bản thể là gì chưa?”

Thiền sư Thần Hội đáp: “Thưa thầy ‘ngã’ có đến đi, ‘tự tính’ không có đến đi, bản thể pháp tính, phổ biến pháp giới, làm sao có thể nói là thấy hay không thấy chứ?”

Đại sư Huệ Năng nói: “Một câu nói thật sắc bén.” Rồi vung gậy đánh tới.

Thiền sư Thần Hội không thoái lui, ngược lại còn truy hỏi bằng được: “Khi thầy ngồi thiền, là thấy hay không thấy?”

Đại sư Huệ Năng không lập tức trả lời câu hỏi, mà vung gậy đánh Thiền sư Thần Hội ba cái, nói: “Ta đánh ngươi, đau hay không đau?”

Thần Hội đáp: “Cảm giác đau, lại không đau.”

Đại sư Huệ Năng thuận theo câu trả lời, mà nói tiếp: “Ta ngồi thiền là thấy, cũng không thấy.”

Thiền sư Thần Hội không chịu thôi, truy hỏi: “Tại sao là thấy? Lại không thấy nữa?”

Đại sư Huệ Năng khai thị: “Ta thấy, là bởi vì thường thấy lỗi lầm của bản thân mình; ta không thấy, là vì ta không thấy được thị phi thiện ác của người khác, cho nên mới nói thấy, cũng là không thấy. Còn ngươi, nếu không đau, thì ngươi giống như gỗ đá không có tri giác; nếu thấy đau, thì ngươi sẽ có lòng oán giận giống như một người bình thường. Ta phải nói cho ngươi biết, thấy và không thấy đều là sự chấp trước của hai bên, đau và không đau là hiện tượng của sinh diệt. Ngay tự tính ngươi còn không nắm rõ, vậy mà còn dám nói vô lại vô khứ (không đến không đi)?”

Thiền sư Thần Hội nghe xong, vô cùng hổ thẹn, lập tức hành lễ với Đại sư Huệ Năng, thề sẽ hết lòng phục vụ thầy.

Sau này, khi Đại sư Huệ Năng sắp viên tịch, đệ tử nghe thấy tin này đều òa khóc nức nở, chỉ có Thiền sư Thần Huệ lẳng lặng không nói gì, cũng không khóc than, Đại sư Huệ Năng nói: “Tại sao các ngươi lại phải khóc? Ta biết rất rõ mình phải đến nơi nào, nếu ta chẳng hay biết gì về chính bản thân mình, làm sao có thể báo trước cho các ngươi biết được? Chỉ có một mình Thần Huệ vượt khỏi quan niệm thiện ác, đạt tới cảnh giới khen chê không mảy may xúc động, không vui, không buồn. Các ngươi phải nhớ rằng, pháp tính sẽ không sinh diệt đến đi.”

Thiền Ngẫm:

Thấy và không thấy đều là sự cố chấp của đôi bên, đau và không đau là hiện tượng của sinh diệt, còn Phật tính thiền tâm lại vượt qua tất cả, muốn chặt đứt đôi bên, không nghĩ thiện, không nghĩ ác, không nói sinh, không bàn diệt, trả lại trung đạo như một mới được coi đã thấy “bản lai diện mục”[*].

61
GIÓ MÁT LÀ TRI ÂM

Phật khúc vốn là những giai điệu được tín đồ Phật giáo ca hát khi cử hành các nghi thức tông giáo, nhưng Hòa thượng Lạc Thiên gần như đạt được tới trình độ miệng luôn ngân nga những giai điệu ấy không bao giờ ngừng.

Dù trực đêm trong tự viện, hay đi hóa duyên ở khắp nơi, Hòa thượng đều ngâm nga, vui vẻ hát ca không ngừng. Từ khúc Ngư sơn bối do Tào Thực sáng tác đến Di Lặc Phật khúc, Như Lai tàng Phật khúc, Thích Ca Mâu Ni Phật khúc,... Hòa thượng ngâm nga hết ca khúc này tới ca khúc khác, hát hết bài này tới bài kia.

Một hôm, một tiểu Hòa thượng theo ngài đi hóa duyên, cuối cùng đã không thể kìm được sự thắc mắc trong lòng, mà hỏi Hòa thượng Lạc Thiên rằng: “Sư huynh, cả ngày huynh đều vui vẻ ca hát không ngừng, rốt cuộc là huynh hát cho ai nghe?”

“Đương nhiên là hát cho Đức Phật, cho Bồ-tát nghe rồi.” Hòa thượng Lạc Thiên vừa ngâm nga vừa trả lời.

“Trong tự viện thì là hát cho Đức Phật, Bồ-tát nghe, đến nơi nông thôn vắng vẻ, cũng là hát cho họ nghe ư?” Tiểu Hòa thượng cười hi hi hỏi tiếp.

“Huynh có thời gian hát, Phật Tổ và Bồ-tát chưa chắc đã có thời gian nghe.”

“Thế thì hát cho chính mình nghe.” Lạc Thiên vẫn vui vẻ đáp.

“Hát Phật khúc cho chính mình nghe, không phải là có chút thất kính à?” Tiểu Hòa thượng cố tình nói bằng giọng hết sức nghiêm túc.

“Thế thì hát cho gió mát nghe.” Hòa thượng Lạc Thiên cười càng thoải mái hơn, khoa chân múa tay, bảo: “Đúng rồi, đúng rồi, gió mát là vật dẫn của Phật khúc, gió mát là tri âm của ta.”

Tiểu Hòa thượng hết cách, nhưng tâm phục khẩu phục.

Thiền Ngẫm:

Chỉ khi tìm thấy niềm vui trong mỗi việc mình làm, mới phát huy được tính chủ quan năng động của bản thân, từ đó làm tốt vai trò, công việc của mình một cách vui vẻ, kiên trì bền bỉ.

62
GIÓ MÁT CỬA SÀI

Vô Đề - Trạm Nhiên Viên Thành

Bạch vân dữ ngã tối tương tri,

Ngã trụ sơn thời tha diệc tùy,

Hòa phong xâm tảo từ chướng ngoại,

Vãn lai y cựu hộ tử phi.

Dịch nghĩa:

Vô Đề - Trạm Nhiên Viên Thành

Đám mây trắng hiểu lòng ta nhất,

Ta vào núi ở mây theo cùng,

Đùa chơi gió mát rồi tạm biệt,

Buổi tối quay về nom cửa sài[*].

Thiền Ngẫm:

Dưới ngòi bút của Trạm Nhiên Viên Thành, đám mây trắng như trở thành người bạn thân có linh tính, không những theo ông vào sống trong núi, mà còn biết quay về khi chiều buông để bầu bạn cùng ông, trông nhà trông cửa. Mây trắng tượng trưng cho Phật tính như hình với bóng không bao giờ rời xa chúng ta, mây trắng rời đi, tượng trưng cho việc chúng ta đã quên mất Phật tính; mây trắng quay lại, tượng trưng cho việc sau khi hoàn thành bài học trong thế giới vật chất này, chúng ta quay về với sự yên tĩnh trong lành của Phật tính, như làn gió thanh mát ban đêm.

63
PHẬT TỬ THIÊN NHIÊN

Thiền sư Đan Hà Thiên Nhiên, đệ tử của Thiền sư Hành Tư, vốn là một sĩ tử lên kinh thành tham dự kỳ thi quan. Một hôm, có người nói với ông rằng: “Chọn quan không bằng chọn Phật?”

Đan Hà trả lời: “Chọn ở đâu?

Người đó đáp: “Đại sư Mã Tổ ở Giang Tây là một lựa chọn khá tốt.”

Thiên Nhiên liền chạy đi gặp Mã Tổ, vừa gặp Mã Tổ liền dùng tay vỗ vào đầu, tỏ ý muốn cạo đầu xuất gia.

Mã Tổ nói: “Cơ duyên của ngươi không ở chỗ ta, mà ở chỗ Thiền sư Thạch Đầu.”

Thế là Đan Hà liền đi gặp Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên.

Thiền sư Thạch Đầu vừa thấy ông, đã sai ông đi làm việc.

Một hôm, Thiền sư Thạch Đầu sai mọi người ra nhổ cỏ sân trước, Thiên Nhiên bèn bưng một chậu nước gội đầu sạch sẽ, cầm một con dao cạo, quỳ trước mặt Thiền sư Thạch Đầu. Thiền sư Thạch Đầu thấy ông đã hiểu ý mình, bèn cạo đầu để ông xuất gia.

Sau khi Thiên Nhiên cạo đầu xuất gia, lại đi gặp Thiền sư Mã Tổ, không vào khách đường mà đi thẳng tới tăng đường ngồi lên thánh tượng của Tổ sư, chúng Tăng thấy cảnh tượng ấy, cho rằng ông là một du phương Tăng không biết ở đâu ra, đại nghịch bất đạo bèn chạy đi thông báo với Thiền sư Mã Tổ.

Nhưng, Thiền sư Mã Tổ thấy hành vi đó của ông, lại vô cùng thích thú, nói: “Đệ tử của ta, Thiên Nhiên!”

Thiên Nhiên ngay lập tức nhảy xuống khỏi thánh tượng hành lễ với Mã Tổ, từ đó lấy tên là Thiên Nhiên. Có vài đệ tử Phật hễ nghe thấy Phật pháp lập tức giác ngộ và thành chính quả; có người lại cần cù khổ sở tu học cả đời, vẫn không thể đắc đạo. Điều này liên quan tới việc tu trì của kiếp trước, vì vậy, tốc độ nhanh chậm trong tu hành chứng lý không phải là sự khác biệt căn tính giữa thông minh và ngu dốt của đời này.

Thiền Ngẫm:

Học Phật, phải giống Thiền sư Thiên Nhiên, đừng dễ dàng bỏ lỡ nhân duyên, nhưng cũng không cần gấp gáp đòi hỏi cấp tốc.

64
BỐ ĐẠI KÉO TAI

Thiền sư Bố Đại sống thời Ngũ Đại, sinh ở huyện Phụng Hóa tỉnh Chiết Giang.

Tự cho mình có thể “thượng khế chư Phật chi lý, hạ khế chúng sinh chi cơ” (trên hiểu được chân đế của chư Phật, dưới hiểu được cơ duyên của chúng sinh), nên đã tự xưng mình là “khế thử”; lại do thân thể béo mập, có biệt hiệu “Trường đinh tử”.

Thiền sư Bố Đại cả ngày phanh ngực lộ bụng, xuất ngữ vô định, thường xuyên vác một túi vải trên gậy tích trượng tay phải cầm chuỗi hạt La-hán du hóa tứ phương, gặp ai thì xin người ấy, rồi đem bỏ hết những thứ xin được vào túi vải, cho nên người đời còn gọi ngài là “Hòa thượng túi vải”.

Có một lần, chùa Thiên Đồng Chiết Giang gõ mõ báo giờ cơm, chúng Tăng lục tục xếp hàng ngồi vào chỗ, Hòa thượng túi vải cười cười nói nói không biết từ chỗ nào xuất hiện, không hề khách sáo ngồi xuống ngay vị trí dành cho Hòa thượng Phương trượng đặt ở giữa trai đường, kiểu sát sư (vị sư làm nhiệm vụ duy trì trật tự quy định trong tăng đoàn) cũng quát gọi ngài xuống, Thiền sư Bố Đại nhìn nhưng không thấy, hành đường sư cũng đi tới kéo ngài xuống khỏi chỗ ngồi, nhưng bất lực vì ngài ngồi vững như núi, chẳng hề nhúc nhích.

Thấy trụ trì Mật Thiền sắp đến, kiểu sát sư cuống lên, vội vàng đi tới giữa trai đường, tức tối dùng tay véo tại Thiền sư Bố Đại, muốn kéo ngài xuống, ai ngờ, tai của Thiền sư Bố Đại bị kiểu sát sư véo dài hơn một trượng, tai đã kéo ra tới tận cửa trai đường, mà thân thể ngài vẫn không hề nhúc nhích ngồi nguyên tại chỗ. Đại chúng hai bên thấy thế, sợ tới mức trợn mắt há miệng.

Trụ trì Mật Thiền thấy cảnh đó, liền nói với kiểu sát sư: “Để ông ấy ngồi, ta ngồi sau ông ấy là được.”

Từ đó về sau, hằng ngày cứ đến bữa trưa, Thiền sư Bố Đại lại tới, và vẫn ngồi vào bàn ăn ở giữa trai đường như mọi lần, không hề khách sáo.

Tới nay, trong ngũ quan đường của các tự viện, ở giữa vẫn đặt tượng của “Thiền sư Bố Đại”. Còn trong trai đường của chùa Thiên Đông, có một bài kệ viết thế này:

Di Lặc thị bần tương ổn tọa chủ vị,

Đương kiểu sát tha nhĩ nhĩ tha trường;

Mật tổ hiện hải lượng hỉ nhượng khách cư,

Mệnh thị giả di tọa tọa di vị.

Dịch nghĩa:

Di Lặc giả nghèo ngồi ghế chủ,

Kiểu sát tới kéo tai tai dài;

Mật tổ rộng lượng vui nhường khách,

Lệnh cho thị giả rời ghế ngồi.

Vào năm Lương Trinh Minh thứ ba thời Ngũ Đại, Thiền sư Bố Đại viên tịch trên tảng đá Bàn đà lớn trước điện của chùa Nhạc Lâm, để lại bài kệ cuối cùng:

Di Lặc, chân Di Lặc,

Phân thân thiên bách ức;

Thời thời thị thời nhân,

Thời nhân tự bất trị.

Dịch nghĩa:

Di Lặc, chân Di Lặc,

Phân thân trăm ngàn ức;

Luôn luôn bảo người đời,

Người đời tự chẳng biết.[*]

Thiền sư Bố Đại, đùa bỡn nhân gian, vì bài di kệ cuối cùng của ngài là nổi tiếng nhất nên người đời đều gọi ngài bằng danh xưng Di Lặc Bồ-tát. Thiền sư Bố Đại tấm lòng rộng rãi thân thể mập mạp, môi luôn nở nụ cười, ai ai cũng gọi ngài là Phật Di Lặc.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Bố Đại là “tiếu khẩu tương phùng đáo thủ đô vong ân oán, đỗ bì nhược đại cá trung hấp tận càn khôn” (miệng cười gặp nhau ở đây quên hết mọi ân oán, bụng lớn dạ dày có thể hút cạn càn khôn). Bụng to có thể chứa, cắt đứt rất nhiều phiền não trở ngại; nét mặt tươi cười kết thành vô lượng hoan hỉ duyên. Chúng sinh chúng ta lẽ nào không thể làm được “phàm chuyện gì cũng cười cho qua, bao dung nhẫn nhịn với người” hay sao?

65
PHẬT TÂM TƯƠNG HỢP

Trong một buổi tối mùa đông lạnh lẽo, một người ăn mày gõ cửa thiền thất của Thiền sư Vinh Tây bằng bàn tay run rẩy, nước mắt lưng tròng như trực trào ra, nói: “Thiền sư! Vợ, con trai và con gái tôi đã nhiều ngày không có hạt gạo nào, tôi đã cố gắng hết sức để mang lại ấm no cho họ, nhưng tôi chẳng làm được, tuyết sương rơi liên tục suốt mấy ngày qua khiến bệnh cũ của tôi tái phát, giờ tôi thực sự sức cùng lực kiệt rồi, nếu còn tiếp tục thế này, vợ con tôi đều sẽ chết đói. Thiền sư! Xin ngài hãy giúp đỡ chúng tôi!”

Thiền sư Vinh Tây nghe xong, rất thông cảm, nhưng bên mình chẳng có tiền bạc cũng chẳng có thức ăn, làm thế nào để giúp? Nghĩ mãi, nghĩ mãi, bất đắc dĩ đành lấy lá vàng mình chuẩn bị dát lên tượng Phật ra đưa cho người ăn mày, nói: “Mang những lá vàng này đi đổi lấy tiền mà ứng phó trước đã!”

Lúc ấy, rất nhiều đệ tử đang ngồi trong thiền thất đều tỏ ra kinh ngạc, thấy quyết định của Thiền sư Vinh Tây, tâm trạng bất mãn của họ hiện ngay trên mặt, phản đối nói: “Thưa thầy! Những lá vàng này để dát lên tượng Phật, sao thầy có thể dễ dàng tặng cho người khác?”

Thiền sư Vinh Tây hiền hòa nói với chúng đệ tử: “Có lẽ các con sẽ không thể nào hiểu được, nhưng đúng là ta làm vậy vì tôn kính Đức Phật đấy.”

Chúng đệ tử không hiểu những gì Thiền sư nói, vẫn tức tối: “Thưa thầy! Thầy vì tôn kính Đức Phật nên mới làm như vậy, nếu chúng con mang thánh tượng Đức Phật đi bán rồi dùng tiền ấy để bố thí, hành động coi thường tín ngưỡng như vậy cũng là tôn kính Đức Phật ư?”

Thiền sư Vinh Tây đáp: “Ta coi trọng tín ngưỡng, ta tôn kính Đức Phật, cho dù xuống địa ngục, ta cũng phải làm như vậy vì Đức Phật!”

Chúng đệ tử không phục, miệng vẫn lẩm bẩm: “Đem lá vàng dát thánh tượng Đức Phật tặng cho người khác, đây là tôn kính Đức Phật sao?”

Cuối cùng, Thiền sư Vinh Tây lớn tiếng quát mắng chúng đệ tử rằng: “Đức Phật tu đạo, cắt thịt cho ưng ăn, xả thân nuôi hổ, chẳng tiếc thứ gì, Đức Phật đối xử với chúng sinh thế nào? Các ngươi có thể nhận biết Đức Phật không?”

Chúng đệ tử tới lúc này mới hiểu lòng đại từ bi của Thiền sư Vinh Tây, thì ra cách làm của ngài, thật sự tương hợp với Phật tâm.

Thiền Ngẫm:

Tín ngưỡng, nên được phản ánh trong việc dùng hành động để thực hành giáo lý, chứ không nên quá câu nệ vào hình thức bề ngoài.

65
TRĂNG SÁNG - NƯỚC TRONG

Giang trung thông kinh - Trương Thuyết

Thực tướng quy huyền giải,

Hư tâm ám tại thông

Trừng Giang minh nguyệt nội,

Ứng thị sắc thành không.

Dịch nghĩa:

Đọc kinh trên sông - Trương Thuyết

Thực tướng là giác ngộ,

Khiêm tốn thầm tụng niệm,

Giữa nước trong - trăng sáng,

Nên là sắc thành không.

Thiền Ngẫm:

Chỉ khi “treo” mọi tri kiến, bài trừ tất cả mọi suy nghĩ trần tục trong tâm, khiến chúng sáng tỏ, mới có thể lập tức ngộ đạo, quy về thực tướng. “Trừng giang minh nguyệt nội, / Ứng thị sắc thành không”, viết về cảnh giới khi nhà thơ thể ngộ được thực tướng. Nước sông trong vắt, ánh trăng sáng rõ, giữa nhận thức như vậy, thi nhân đột nhiên có cảm giác toàn bộ thân tâm mình hòa làm một thể với trăng sáng nước trong, sắc cũng là không, không cũng là sắc, hoàn toàn khác với việc thoát khỏi bụi bẩn của phiền não.

67
SINH MỆNH MỚI LÀ BÁU VẬT

Ngày xưa, có một vị Diệu Đắc Bỉ Ngạn Bồ-tát, sống ở nước La Đà. Thương nhân của nước này mỗi lần ra biển tìm kho báu đều mời Bồ-tát lên thuyền, hy vọng nhờ sức mạnh của ngài, chuyển nguy thành an, bình yên đến được nơi cần đến.

Về sau, Bồ-tát dần già nua suy yếu, ngay cả việc đi đứng, ngồi nằm cũng đều phải có người dìu đỡ. Một hôm, có thương nhân tới thăm, sau khi hành lễ cúng dường, nói: “Từ lâu tôi đã muốn thoát khỏi cuộc sống nghèo khổ, sống những ngày sung sướng an nhàn. Giờ tôi chuẩn bị ra biển tìm kiếm kho báu, muốn mời ngài lên tàu của tôi.”

Bồ-tát trả lời: “Ngươi xem, ta đã sức cùng lực kiệt, không thể cùng ngươi ra biển nữa rồi.”

Thương nhân vẫn nài nỉ: “Xin ngài nhất định phải nhận lời thỉnh cầu của tôi, giúp tôi hoàn thành tâm nguyện. Tôi quyết không ỷ lại vào thể lực của ngài, chỉ cần ngài lên tàu của tôi và ngồi đó mà thôi.”

Thấy thương nhân khẩn thiết như vậy, Bồ-tát cũng theo anh ta lên tàu ra biển.

Con tàu nhằm hướng Đông Nam, nơi có báu vật mà tiến tới. Lúc này, trời bỗng nổi gió Bắc, tàu đi lệch hướng, băng băng trôi dạt về phương Nam.

Đến ngày thứ bảy, nước biển đột nhiên biến thành màu vàng kim, giống như dưới đáy biển được dát một lớp vàng vậy.

Đám thương nhân không hẹn mà cùng lên tiếng hỏi Bồ-tát: “Biển đang xanh sao lại biến thành màu kim thế?”

“Giờ chúng ta đã vào vùng biển vàng rồi. Bởi vì trong vùng biển này có vô số vàng, nhiều không đếm xuể, soi chiếu lẫn nhau, sáng lấp lánh nên mới có cảnh tượng trước mắt. Chúng ta bị gió thổi tới đây, đi chệch hướng, vô cùng nguy hiểm, nhất định phải tìm mọi cách, quay trở về phương Bắc mới được.” Bồ-tát nói.

Không ngờ, thuyền lại thuận gió mà đi, càng đi càng trôi về phía Nam. Mấy ngày sau, nước biển lại biến thành màu trắng, giống hệt thế giới băng tuyết.

Bồ-tát lại nói với đám thương nhân: “Bây giờ, chúng ta đã đến biển ngọc trai. Dưới đáy vùng biển này toàn là ngọc trai trắng tinh khiết, do màu sắc của ngọc trai phát sáng, nên mới có hiện tượng như trước mắt. Chúng ta đã cách hướng đi ban đầu càng ngày càng xa, bằng mọi giá, phải quay phương Bắc mới được.” Nhưng, thuyền lại không thuận gió, càng ngày càng trôi về gần phương Nam hơn. vê

Mấy hôm sau, nước biển một lần nữa thay đổi, thành màu xanh, giống như được phủ một lớp men màu xanh lưu ly. Bồ-tát nói với các thương nhân: “Giờ chúng ta đã đến vùng biển lưu ly màu xanh. Dưới biển có vô số lưu ly xanh, do màu sắc của lưu ly soi chiếu, nên mới có cảnh tượng này.”

Mấy hôm sau, nước biển thay đổi lần thứ tư, lại biến thành màu đỏ, giống hệt như biển máu.

Bồ-tát lại trả lời đám thương nhân: “Bây giờ, chúng ta đã vào vùng biển lưu ly màu đỏ, dưới biển là vô số lưu ly màu đỏ, do màu sắc của lưu ly soi chiếu, nên mới có cảnh tượng này.”

Mấy hôm sau, nước biển thay đổi lần thứ năm, cứ như mực ở đâu đổ ra, chỗ nào cũng chỉ thấy một màu đen sì. Tiếp theo đó, nghe tiếng nổ lớn từ xa vọng lại, âm thanh sắc lẹm, giống ngọn lửa hừng hực thiêu cháy rừng trúc khô. Không chỉ như thế, khi tàu đi về phía Nam, đột nhiên có một cột lửa khổng lồ, từ dưới đáy biển lao vút lên, phun thẳng lên trời. Từ khi sinh ra tới giờ, đây là lần đầu tiên đám thương nhân nghe thấy một âm thanh khủng bố tới nhường này, cũng là lần đầu tiên được thấy cảnh tượng đáng sợ như vậy, họ đột nhiên ý thức được rằng mạng mình khó giữ.

Bồ-tát nói với họ: “Chúng ta giờ đã vào cửa biển ngựa cái. Đây là một nơi vô cùng đáng sợ, nghiệp của nhiều người, sẽ khiến chúng ta bị thiêu rụi. Thiên hỏa của đại tự nhiên, sẽ thiêu cạn nước biển. Nếu như thiên hỏa thiêu cạn nước biển, trong một ngày một đêm, toàn bộ lục địa đều biến thành biển lớn, tất cả con người sẽ bị nhấn chìm.”

Hơn một nghìn người trên tàu nghe thấy thế, cùng lúc khóc rống hết lên. Mọi người kêu gào than thở: “Chúng ta ra biển tìm báu vật, không ngờ lại gặp phải nguy hiểm như vậy, thật quá đau đớn. Chuyện tới nước này, không biết phải làm cách nào để thoát nạn đây?”

Có người gọi cha mẹ, người lại kêu Phạm Thiên[*], người niệm danh hiệu của Ma-hề-thủ-la-thiên[*], người lại hô gọi tên của đại lực sĩ Na Lãng Ân. Mọi người đều đồng loạt cầu cứu, còn có người đi về phía Bồ-tát Diệu Đắc Bỉ Ngạn ngồi cùng thuyền, hành lễ cầu cứu.

Lúc này, để giúp họ thoát khỏi nỗi sợ hãi, Bồ-tát đã nói những lời sau: “Ngay đại trượng phu trên thế gian, đều tham sống sợ chết. Bi thương tuyệt vọng sẽ khiến con người ta mất đi lý trí, mọi người vẫn nên cùng nhau vận dụng cách thoát khỏi bể khổ. Chỉ cần có được cách này, sẽ tới bờ bên kia an toàn. Mọi người đừng lo lắng, bởi vì cách này, ta đã cho các người rồi. Mời mọi người hãy niệm Phật cùng ta.”

Bồ-tát lập tức đốt hương lễ bái mười phương chư Phật, cầu mong sóng yên biển lặng, cứu độ những con người đang trong tâm trạng hoảng hốt này. Một lát sau, nhờ sự lễ bái niệm tụng của Bồ-tát, gió lớn cuối cùng cũng ngừng thổi, gió xuôi nổi lên, mọi người đã có đường sống. Kết quả, tất cả thoát khỏi nguy hiểm, tới được nơi cất giấu châu báu, tìm được rất nhiều vàng bạc châu báu như ý nguyện.

Lúc này, Bồ-tát nói với đám thương nhân: “Chỗ vàng bạc châu báu này, thế gian khó gặp. Bởi vì ở kiếp trước các vị đã từng bố thí, nên kiếp này mới có được nhiều tiền tài của cải quý hiếm như thế. Chư vị cần phải biết đủ đối với chỗ vàng bạc châu báu này. Nếu tham lam quá độ, ắt sẽ lại gặp nguy hiểm nữa. Trong số châu báu vàng bạc mà chư vị tìm kiếm, thứ quý giá nhất chính là sinh mệnh, đó mới là báu vật vô giá thật sự.”

Đám thương nhân ghi nhớ sâu sắc những lời dạy bảo đó, biết đủ chừng mực, lấy phần mà mình đáng được hưởng, rồi bình an quay về nước, sống những ngày hạnh phúc nhàn hạ.

Thiền Ngẫm:

Con người sống trên đời, là vì có phúc khí, phải biết trân trọng. Khi bạn khóc lóc vì không có giầy đi, chợt nhận ra người khác không có chân, đó cũng là một dạng hạnh phúc không tầm thường.

68
NGƯỜI NGƯỜI ĐỀU LÀ PHẬT

Quốc sư Nam Dương Huệ Trung thời Đường, là một thiền môn Đại Đức thông đạt kinh luật. Năm ngài 60 tuổi, vì ngưỡng mộ danh tiếng của Lục tổ Đại sư Huệ Năng mà tới Tào Khê tham bái đại sư, sau khi được tâm ấn, ẩn cư tại Đảng Tử cốc (Bạch Thảo cốc), núi Bạch Nhai, Nam Dương. Bốn mươi năm chưa từng xuống núi, được ba triều Hoàng đế thời Đường kính trọng (Huyền Tông, Túc Tông, Đại Tông), tôn xưng làm Quốc sư.

Khi ấy, Ngư Triều Ân là một thái giám trong cung Hoàng đế Đường Đại Tông, sau này được hoàng thượng tin tưởng trọng dụng, đảm nhiệm chức thiên hạ quan quân dụng sử.

Một hôm, Ngư Triều Ân tới thăm Quốc sư Huệ Trung hỏi Thiền sư rằng: “Có người nói, Thiền sư như Phật, xin hỏi, ngài là Phật phải không?”

Quốc sư Huệ Trung trả lời: “Phật, không phân biệt ta người, người người đều là Phật.”

Ngư Triều Ân ỷ quyền thế địa vị của mình cao, lòng vô cùng ngạo mạn, sau khi nghe xong câu trả lời ấy, rất không đồng tình, liền tìm lời để phản bác, ông ta còn chưa kịp lên tiếng, đã nghe Quốc sư Huệ Trung hỏi:

“Ta nghe có người nói, quan quân dung sử ngài là thiên tử, chuyện này có thật không?”

Ngư Triều Ân nghe thế, biết rằng nếu trả lời câu này, bản thân rất dễ phạm tội đại nghịch bất đạo, liền vội quỳ xuống, đáp: “Tội chết, tội chết.”

Quốc sư Huệ Trung lại hỏi tiếp: “Quan quân dung sử nếu đã không phải thiên tử, vậy hẳn là thứ dân? Nếu là thứ dân, sao có thể ngạo mạn nhường ấy?”

Ngư Triều Ân lập tức thay đổi vẻ mặt ngang bướng ngạo mạn của mình.

Phật do người làm, người người đều là Phật, đạo lý này dễ có mấy ai hiểu được.

Thiên tử cũng là do người làm, nhưng hoàng quyền không cho phép người khác xâm phạm. Ngay cả một kẻ ngang bướng kiêu ngạo như Ngư Triều Ân, mặc dù hiếp đáp dân lành, nhưng cũng không dám tự nhận mình là thiên tử.

Nếu đã không thể là thiên tử, thì tại sao lại không ngộ ra sự bình đẳng trong Phật pháp, người người đều là Phật, chúng sinh trên thế gian này đều có đức tướng trí huệ của Như Lai, cần gì phải dùng quyền thế để đàn áp người khác?

Thiền Ngẫm:

Người người đều có thể thành Phật. Cái gốc của “ngộ đạo” nằm ở chữ “giác”, tức sự “giác tỉnh” của đại đạo nhân sinh trong vũ trụ, nếu ai làm được điều này, thì người đó chính là Phật. Tự thân vốn có Phật tính, tự tính vốn là Phật. Tâm tức là Phật, ngã (ta) tức là Phật, tu luyện thành Phật, cũng chính là tâm tính tu dưỡng, Phật chẳng qua là những người có nhân cách hoàn thiện mà thôi.

69
THÀNH PHỐ HƯ ẢO

Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni vốn là người Ấn Độ, đây là một câu chuyện có thật xảy ra ở quê hương của Phật Tổ.

Rất lâu trước đó, một nơi nào đấy ở Ấn Độ có một thành phố toàn châu báu. Kiến trúc bên trong đều dùng bảy loại bảo vật vô cùng quý hiếm và có giá trị xây dựng lên, bảo vật trong thành lại càng nhiều không đếm xuể.

Mặc dù đúng là có một nơi tuyệt vời như thế, nhưng để đến được đây phải mất rất nhiều thời gian, hơn nữa đường đi nguy hiểm trắc trở vô cùng.

Con đường ấy vừa cách xa nơi người sống, suốt dọc đường lại chẳng có nước để uống, không một ngọn cỏ nào sống được, ngoài lũ dã thú hung bạo sinh sống thành đàn ra, chẳng có gì khác.

Đối với những người muốn đi tới thành phố đó mà nói, thật sự là một hành trình dài đầy nguy hiểm.

Một hôm, một đám thương nhân liên kết lại, vạch kế hoạch đi qua con đường này, tiến về phía thành phố đầy châu báu kia. Trong số họ, có một người thông minh cơ trí, học rộng biết nhiều, vô cùng quen thuộc với tình hình địa lý của con đường nguy hiểm kia. Thế là mọi người nhất trí cử anh ta làm người dẫn đường, hòng dẫn họ đến được nơi cần đến một cách an toàn.

Mặc dù là thế, nhưng sau khi đi được một thời gian, đám người này chịu đủ mọi loại giày vò trên hành trình dài khó khăn muôn trùng của mình, không kìm được nữa bèn nói với người dẫn đường: “Chúng tôi đều mệt mỏi không chịu nổi nữa, không đi tiếp được đâu. Nhưng, phần đường còn lại vẫn rất xa, chúng tôi muốn quay về.”

Họ nói tới đây, quả nhiên đứng lại không chịu đi tiếp nữa. Người dẫn đường thầm nghĩ: “Khó khăn lắm mới đến được đây, lại muốn từ bỏ châu báu quý hiếm, đẽo cày giữa đường, thật quá đáng tiếc.”

Vậy là anh ta sử dụng phép thần thông, nhanh chóng xây dựng một thành phố lớn ngay đoạn đường phía trước, sau đó nói với đám người mệt mỏi kia: “Chư vị đừng tỏ ra nhụt chí như thế, các vị có nhìn thấy tòa thành phía trước không? Chi bằng vào trong đó nghỉ ngơi, đợi thể lực hồi phục rồi, khám phá kho báu được cất giấu, sau đó, hoặc là tìm kiếm châu báu hoặc là quay về quê hương, như thế chẳng phải tốt hơn hay sao?”

Đám người mệt mỏi cùng cực nghe lời người dẫn đường, lập tức lấy lại tinh thần. Liếc nhìn thành trì phía trước, họ đều hân hoan nói rằng: “Chúng tôi nhìn thấy thành lũy phía trước rồi, đó đúng là nơi có thể nghỉ ngơi lấy lại sức.”

Cả đoàn người, vừa hoan hô vang dội vừa tiến vào thành. Vào thành rồi, họ phát hiện đủ mọi loại kiến trúc khác nhau trong đó, xung quanh được bố trí bởi vườn hoa, cây xanh, hồ và rãnh nước, trên điện cao còn có vô số nam nữ trẻ tuổi đang chơi đùa. Trong lúc quá đỗi vui mừng, họ không còn muốn tìm cách khắc phục khó khăn, đi đến nơi định đến lúc ban đầu nữa.

Người dẫn đường thấy họ đã không còn mệt mỏi, tinh lực khôi phục hoàn toàn, liền làm cho thành phố ảo kia biến mất, anh ta nói với đám thương nhân: “Chư vị, chúng ta mau chóng khởi hành thôi. Tòa thành này chỉ là nơi để chúng ta nghỉ ngơi tạm thời, là tòa thành tiện lợi do tôi xây dựng. Giờ chúng ta cách nơi cất giấu châu báu kia không còn xa nữa, mọi người hãy lấy lại tinh thần lên đường nào.”

Đám thương nhân đã khôi phục thể lực, hân hoan nghe lời người dẫn đường, kẻ nào kẻ nấy tinh thần hăng hái, dũng cảm vượt qua con đường nguy hiểm, đi không dừng bước về đích.

Thiền Ngẫm:

Người dẫn đường này là một bậc thầy vĩ đại - Phật, còn đám thương nhân kia là chúng sinh trong thế giới đại ngàn, hành trình nguy hiểm chính là sinh tử phiền não.

PHẦN II
MINH TÂM KIẾN TÍNH - ĐÀO TẠO NĂNG LỰC CỦA TÂM

Ngộ ra nguyên nhân khiến con người đau khổ, mới có thể tham thiền ngộ đạo, rồi trở thành Phật. “Minh tâm kiến tính” chính là cách đào tạo hiệu năng của tâm, nhờ thiền tâm bớt lo lắng, đau khổ cũng được giải thoát, từ đó trải nghiệm niềm vui của thiên trong cuộc sống.

1
BẠCH ẨN VÀ ĐẠI BA

Thời Minh Trị Nhật Bản, có một vị sumo nổi tiếng, tên là Đại Ba (sóng lớn).

Đại Ba không chỉ có hình thể tráng kiện, mà còn rất tinh thông về đấu vật. Những lúc đấu riêng, ngay thầy của ông cũng không phải đối thủ; nhưng khi biểu diễn công khai, ông lại mất bình tĩnh trước đám đông, ngay đồ đệ cũng có thể đánh bại ông.

Tâm trạng của Đại Ba vô cùng nặng nề, khi ấy, Thiền sư Bạch Ẩn vừa khéo đang dừng chân trong ngôi miếu nhỏ gần đó, Đại Ba bèn tới khấu kiến Thiền sư, nói ra vấn đề mình đang gặp phải.

Thiền sư Bạch Ẩn nghe xong, nói: “Thế thì, tối nay ngươi hãy nghỉ đêm ở miếu này đi. Hãy tưởng tượng mình không phải là một võ sĩ sumo sợ đám đông, mà là một con sóng lớn khổng lồ hung dữ, hoành hành ngang dọc, nuốt chửng tất cả mọi thứ. Ngươi chỉ cần rèn luyện như thế, chẳng cần bao lâu sẽ trở thành võ sĩ sumo vĩ đại nhất nước.”

Thiền sư Bạch Ẩn nói xong thì quay về phòng nghỉ ngơi. Đại Ba bắt đầu ngồi thiền, thử tưởng tượng mình thành một con sóng lớn. Ban đầu, tạp niệm trong đầu ông ta rối bời, nghĩ đến rất nhiều chuyện khác; nhưng không lâu sau, ông càng lúc càng có cảm giác với sóng lớn, đêm càng khuya, sóng mỗi lúc thêm mạnh hơn.

Sóng cuốn trôi hoa cỏ trong bình, thậm chí ngay cả tượng Phật trong Phật đường cũng bị cuốn đi mất. Bình minh còn chưa tới, đã thấy hải triều chảy xiết, miếu cũng không còn.

Đến sáng, Thiền sư phát hiện Đại Ba vẫn đang ngồi thiền, mỉm cười vỗ vỗ lên vai vị võ sĩ sumo, nói: “Bây giờ, chẳng gì có thể làm phiền ngươi nữa, ngươi có thể quét sạch tất cả.”

Hôm đó, Đại Ba tham gia một cuộc thi vật sumo, đại thắng trở về. Từ đấy về sau, độc chiếm ngôi vị cao nhất trong môn vật sumo toàn quốc nhiều năm.

Thiền Ngẫm:

Một suy nghĩ tích cực có thể giúp bạn giành được thành công, còn suy nghĩ tiêu cực, ngay khi bạn chưa hành động bạn đã cầm chắc thất bại trong tay rồi.

2
SỐNG CHO HIỆN TẠI

Có một tiểu Hòa thượng, làm nhiệm vụ quét dọn sân vườn trong chùa. Mỗi buổi sáng, hắn đều phải dậy sớm để quét dọn. Sân vườn thực ra rất sạch, thứ duy nhất phải quét đó chính là đám lá rụng đầy dưới đất.

Phải dậy từ sáng sớm tinh mơ quét lá rụng quả thực là một công việc khổ sở, đặc biệt khi mùa đông đến, mỗi lúc nổi gió, lá cây thường ào ào rụng xuống như múa như bay.

Mỗi buổi sáng đều phải mất rất nhiều thời gian để quét dọn sạch lá rụng, điều này khiến tiểu Hòa thượng rất đau đầu. Hắn vẫn luôn muốn tìm một cách nào đó giúp bản thân đỡ vất vả hơn.

Về sau, có một Hòa thượng luôn tự cho mình là thông minh nói với tiểu Hòa thượng: “Ngày mai, trước khi quét dọn, ngươi hãy rung cho lá cây rụng hết xuống, làm thế chẳng phải ngày kia ngươi sẽ không cần phải quét lá rụng nữa à?”

Tiểu Hòa thượng thấy đó là một cách hay, hôm sau hắn dậy rất sớm, ra sức lắc rung thật mạnh mỗi cây trong sân, như vậy hắn có thể một lần quét sạch toàn bộ lá cây của hôm nay và ngày mai. Cả ngày hôm ấy tiểu Hòa thượng vô cùng vui sướng.

Nhưng hôm sau, khi tiểu Hòa thượng ra sân nhìn, hắn nghệt mặt: lá cây vẫn rụng đầy đất như mọi ngày. Hôm nay, hắn vẫn phải tiếp tục quét dọn.

Lão Hòa thượng đi tới, thấy bộ dạng buồn bã không vui của tiểu Hòa thượng, sau khi hỏi rõ nguyên nhân, liền nói với tiểu Hòa thượng rằng: “Đứa trẻ ngốc này, dù hôm nay con có cố gắng đến đâu, thì lá của ngày mai vẫn cứ sẽ rụng xuống.”

Thiền Ngẫm:

Trên thế giới này có rất nhiều việc không thể làm trước được, chỉ khi sống nghiêm túc ở hiện tại, nắm bắt thật tốt mỗi ngày “hôm nay” chân thực, mới là thái độ sống đúng đắn nhất.

3
CỎ XANH TRÓI HÒA THƯỢNG

Hồi Thích Tôn còn truyền pháp tại tịnh xá Kỳ Viên, ở thành Vệ Quốc, một hôm, rất nhiều Hòa thượng trên đường đi hóa duyên về, qua một nơi vắng vẻ hoang dã, đám cướp hung dữ nhìn thấy họ, lập tức nhảy ra cướp bóc.

Chúng Hòa thượng bị lột sạch quần áo, tên thủ lĩnh của bọn cướp vẫn không chịu buông tha, hạ lệnh nói: “Đám Hòa thượng này về chùa hẳn sẽ ăn nói lung tung, các ngươi nhanh hạ thủ, tiêu diệt hết bọn chúng cho ta.”

Trong đám cướp có một kẻ từng xuất gia, hắn hiểu Phật pháp, liền đề nghị: “Thủ lĩnh, không cần phải động thủ giết họ. Những Hòa thượng này vô cùng từ bị, chỉ cần dùng cỏ xanh trói họ lại là được. Để tránh làm tổn thương cỏ, họ chắc chắn sẽ không cử động, đương nhiên cũng sẽ không tháo chạy, còn sợ gì họ ăn nói linh tinh nữa?”

Thủ lĩnh đám cướp nghe thấy có lý, liền chấp nhận đề nghị của người này. Đám cướp đem trói tất cả Hòa thượng bằng cỏ, rồi bỏ ở đó mà đi.

Hòa thượng bị cỏ trói chặt, vì giữ giới, họ đều không chịu giật đứt cỏ để thoát thân. Quần áo của họ đã bị lột sạch, sáng sớm ánh mặt trời thiêu đốt, còn bị muỗi, ruồi vàng, nhặng và bọ chét cắn, vật vã chịu đựng cho tới khi mặt trời xuống núi, xung quanh tối đen như mực, cầm thú ban đêm ra ngoài kiếm ăn lởn vởn xung quanh, sói hoang kêu gào, cú mèo thút thít, nơi ngoại ô hoang dã bỗng chốc trở nên khủng bố đáng sợ như chốn địa ngục, khiến người ta không rét mà run.

Rất nhiều Tăng nhân trẻ tuổi lòng bắt đầu hoảng loạn, tiếng oán thán vang lên khắp nơi. Một lão Hòa thượng thấy tình cảnh trước mắt bèn lên tiếng bảo: “Đời người ngắn ngủi, còn nhanh hơn nước chảy. Ngay cả điện đường trên trời, cũng có lúc sụp đổ, huống hồ là sinh mệnh con người, càng vô thường. Mọi người đừng nên than thở vì sinh mệnh vô thường này, phải hiểu sự quan trọng của trì giới, đừng giằng co làm đứt cỏ, càng đừng vì vậy mà chết vô ích, ý nghĩ được sinh ra làm người lần nữa rất khó, sẽ khiến bản thân cảm thấy cứ thế mà chết đi thì vô cùng tiếc nuối. Thực ra, bây giờ chúng ta hiểu được giáo lý của Phật, giữ giới luật, đó mới là điều đáng quý nhất.”

Để trì giữ giới luật, những Hòa thượng này vừa không thể duỗi thẳng cơ thể bị trói chặt, cũng chẳng dám nhúc nhích rời khỏi vị trí. Đúng lúc ấy, lão Hòa thượng lại nói tiếp: “Việc tu hành của chúng ta, giống hệt với tình trạng hiện tại. Cho dù cảm thấy sợ hãi, cũng phải nhẫn nại, thậm chí phải mang sinh mệnh của chúng ta dâng hiến cho Phật pháp cao thượng. Cho dù bây giờ chúng ta có thể đứng thẳng người, cũng không có nơi nào để đi, điều duy nhất làm được lúc này là trì giữ giới luật tới cùng, chết mới buông tay.”

Tăng chúng trẻ tuổi, nghe lời lão Hòa thượng nói, lần lượt ngồi ngay ngắn lại, không nghiêng không dịch, lặng lẽ ngồi giữa nơi hoang vu đen tối.

Sáng sớm hôm sau, quốc vương mang theo cả đội người ngựa hùng hậu ra ngoài đi săn, ngang qua nơi đây, nhìn thấy những Hòa thượng ấy, lòng đầy nghi hoặc, liền lệnh cho tùy tùng bên cạnh xuống ngựa kiểm tra. Thần tử tuân lệnh quốc vương đi đến kiểm tra, rồi nhanh chóng quay về bẩm báo: “Họ trần như nhộng, tự thấy xấu hổ, nên đều cúi gằm đầu xuống, không chịu nói gì. Nhưng qua quan sát, thần thấy mảng da ngăm đen bên vai phải của họ, thì ra là một đám Hòa thượng, vì họ mặc áo Ca sa nên mới lộ phần vai phải. Chắc hẳn họ đã gặp cướp, bị cướp hết quần áo rồi.”

Quốc vương nghe lời bẩm báo của thần tử, lòng vẫn đang nghĩ: “Tay họ chỉ bị trói bằng cỏ, muốn giằng thoát ra không phải rất dễ dàng ư, nhưng họ lại giống như lũ dê bị tế thần, không hề nhúc nhích, thế này là làm sao?”

Quốc vương đích thân xuống ngựa, đến trước mặt những Tăng nhân kia, hỏi: “Các ngươi khỏe mạnh không bệnh tật gì, tại sao bị trói bằng cỏ mà cũng không giằng đứt được? Là bị trói buộc bởi lời nguyền hay đang khổ hành?”

Tăng chúng trả lời: “Chỗ cỏ xanh mong manh này rất giòn yếu, không khó để giằng đứt. Nhưng chúng tôi bị ràng buộc bởi Kim Cang giới, nên không đành lòng giằng đứt chúng. Giằng đứt cây cỏ chẳng khác nào sát sinh. Chúng tôi tuân theo giới luật của Phật pháp, nên mới không giằng đứt chúng”

Quốc vương nghe xong câu trả lời của chúng Tăng, vô cùng hoan hỉ, đích thân tới cởi trói cho họ, tán thưởng nói: “Thật là những Tăng nhân tốt bụng, vì tuân thủ giới luật, thà từ bỏ tính mạng của mình. Ta cũng muốn quy y Thích Ca vĩ đại, quy y Phật pháp vô thượng, quy y Tăng nhân giữ giới. Chỉ khi quy y mới có thể rời bỏ được khổ phiền.”

Thiền Ngẫm:

Giới luật nhìn không thấy sờ không được, yếu ớt như dùng cỏ xanh trói mình, giằng thoát khỏi chúng là chuyện vô cùng dễ dàng, nhưng Tăng nhân không làm vậy. Đôi khi chúng ta tuân thủ giới luật phải giống như cách chúng ta cư xử với đám cỏ trói mình, kiên trì giữ vững nội tâm của bản thân, không giằng co.

4
PHẬT TỔ KHÔNG CỨU NGƯỜI

Ngày xưa có người ra ngoài đi làm, trèo đèo lội suối, vô cùng vất vả.

Có lần, khi đi ngang qua vách núi treo leo nguy hiểm, bất cẩn rơi xuống vực sâu. Thấy mạng ngàn cân treo sợi tóc, người này theo bản năng giơ hai tay khua loạn trong không trung, may thay túm được một cành cây già đã chết mọc trên vách vực, coi như giữ được tính mạng.

Nhưng, người vẫn treo lơ lửng giữa không trung lên không được xuống chẳng xong, đang lúc không biết phải làm thế nào, đột nhiên nhìn thấy Phật Tổ từ bi, đứng trên vách núi, hiền hòa nhìn mình, người này vội vàng cầu xin Phật Tổ, nói: “Phật Tổ đại từ đại bi! Xin người hãy cứu con, nhất định người phải cứu con!”

“Ta đến là để cứu ngươi, nhưng ngươi phải nghe lời ta, ta mới có cách đưa ngươi lên.” Phật Tổ nhân từ nói.

“Phật Tổ! Đến nước này rồi, sao con dám không nghe lời người chứ? Dù người nói gì, người nói thế nào, con sẽ làm như thế ấy, con đều nghe người hết.”

“Thôi được! Vậy giờ ngươi hãy buông bàn tay đang bám trên cành cây kia xuống!”

Người này nghe xong, lòng thầm nghĩ: “Buông tay ra, tất sẽ rơi xuống vực sâu muôn trượng, thịt nát xương tan, làm sao còn giữ được mạng sống? Phật Tổ làm hại người khác như thế ư? Gã này chắc là một kẻ lừa đảo?”

Do vậy, người này càng bám chặt vào cành cây không buông, Phật Tổ thấy anh ta chấp mê không ngộ, đành lắc lắc đầu, thở dài, bỏ đi.

Thiền Ngẫm:

Người này không được cứu là bởi anh ta mắt thịt thai phàm, không nhận ra Phật Tổ sao? Đương nhiên không phải, mà là vì anh ta không đủ dũng cảm liều một phen.

5
NGÀY NÀO KHÔNG LÀM NGÀY ĐÓ KHÔNG ĂN

Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải là người Phúc Kiến, đệ tử nhập thất nổi tiếng nhất của Mã Tổ, sau ở tại núi Bách Trượng Giang Tây, người đời gọi ngài là Thiền sư Bách Trượng. Thiền Tăng bốn phương, nườm nượp kéo đến, nhân tài về quy tụ dưới trướng của ngài nhiều không đếm xuể, như Quy Sơn, Hy Vận... về sau đều trở thành nhất đại tông sư.

Cống hiến to lớn nhất của Thiền sư Hoài Hải đối với Thiền tông chính là ký ước được thanh quy thiền môn nổi tiếng Bách Trượng Thanh Quy, khởi xướng cũng như ủng hộ cuộc sống “nông thiền”.

Rất nhiều giáo đồ nhà Phật cho rằng ngài làm vậy là phạm “giới” luật, nhưng Thiền sư Bách Trượng không có ý định thay đổi, vẫn lấy mình làm gương đích thân dẫn dắt chúng đồ đệ ra đồng làm việc, đồng thời buông lời thề rằng ngày nào không làm, ngày đó không ăn”.

Năm tháng không bỏ qua một ai, chớp mắt lão Thiền sư đã như ngọn nến sắp tắt, hai bên tóc mai bạc phơ, dáng đi run rẩy. Mặc dù sức khỏe sa sút, nhưng ngài vẫn không nghe lời khuyên nhủ của Tăng chúng, kiên trì đích thân ra đồng làm việc.

Có một Tăng nhân bỗng nảy ra sáng kiến, nghĩ được một cách hay. Nhân lúc lão Thiền sư ngủ, hắn bèn đem giấu dụng cụ làm việc của ngài đi, thầm nghĩ làm vậy sư phụ sẽ không thể ra đồng làm việc được nữa.

Sau khi lão Thiền sư tỉnh dậy không thấy dụng cụ đâu, lại thấy sắc mặt vui mừng của chúng đồ đệ, liền biết ngay họ đã giở trò. Lão Thiền sư cũng biết chúng đồ đệ làm vậy là vì muốn tốt cho mình, nhưng quy tắc do chính mình đặt ra cùng tín điều mình đã giữ gìn bao lâu nay làm sao có thể dễ dàng phá vỡ như thế được?

Lão Thiền sư nói: “Ta chẳng có tài cán gì, làm sao dám để người khác nuôi mình chứ?”

Vậy là, bèn dùng cách tuyệt thực nhằm phản đối sự quan tâm của chúng đồ đệ: “Nếu ta đã buông lời thề ‘ngày nào không làm, ngày đó không ăn’ thì ta sẽ tuân thủ nó tới chết. Giờ ta không có dụng cụ để ra đồng làm việc, đi ngược lại lời thề, đành tuyệt thực để tạ tội vậy.”

Chúng đệ tử thấy sư phụ làm thật, hoảng hốt vô cùng, vội vàng lén mang dụng cụ đặt lại chỗ cũ.

Nghe nói năm Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải 94 tuổi, ngài vẫn cùng đệ tử ra đồng làm việc như thường. Có lẽ chính nhờ lời nói và hành động luôn đi đôi với nhau, lấy mình làm gương của lão Thiền sư, nên quy tắc “ngày nào không làm, ngày đó không ăn” mới có thể truyền từ đời này sang đời khác, duy trì tới tận ngày nay.

Thiền Ngẫm:

Có người cho rằng tham thiền, không những phải giũ sạch trần duyên thậm chí còn không cần phải làm việc. Họ nghĩ chỉ cần ngồi thiền thôi là đủ rồi. Thực ra không làm việc, rời xa công việc, đâu còn là thiền nữa? Dù bạn niệm Phật cũng được, tham thiền cũng tốt, tu hành không phải cái cớ để bạn lười biếng.

6
ĐỘI TUYẾT CHẶT TAY

Năm xưa Đạt Ma ngồi một chiếc thuyền nhỏ, vượt qua biển lớn, mất đúng ba năm, nếm trải đủ mọi khó khăn vất vả mới đến được Trung Quốc.

Năm 527 công nguyên, Đạt Ma đến chùa Thiếu Lâm trên núi Tung Sơn. Ngài thấy nơi đây núi non bao quanh, rừng cây rậm rạp, cảnh sắc tươi đẹp, yên tĩnh u mịch. Chùa Thiếu Lâm liền trở thành đạo trường nơi ngài dừng chân truyền giáo, thu nhận Tăng đồ, lần đầu truyền bá Thiền tông.

Từ đó, Đạt Ma trở thành Sơ tổ của Thiền tông Phật giáo Trung Quốc, Thiếu Lâm tự được coi là tổ đình Thiền tông Phật giáo Trung Quốc.

Thời đó, Cao Tăng trong nước là Thần Quang, ngài lập đàn giảng kinh ở Vũ Hoa Đài, Nam Kinh, người tới nghe kinh ngài giảng đứng tầng trong lớp ngoài, chật như nêm. Khi ngài biết Đạt Ma là Cao Tăng Ấn Độ tinh thông Phật pháp, liền theo tới tận Thiếu Lâm tự.

Thần Quang một lòng một dạ muốn nhận Đạt Ma làm thầy, Đạt Ma không biết Thần Quang có thành tâm thật hay không, nên đã từ chối một cách khéo léo. Thần Quang không vì vậy mà nản chí, vẫn từng bước theo sát Đạt Ma, đứng sau theo hầu, chu đáo chăm lo, như hình với bóng không rời nửa bước.

Vào một ngày mùa đông rét mướt, Đạt Ma ngồi thiền trong Đạt Ma đình ở sân sau, Thần Quang đứng hầu bên ngoài. Tuyết lớn rơi ngập lút tới hai đầu gối của Thần Quang, cả thân người từ trên xuống dưới như được khoác một lớp áo choàng bằng tuyết dầy cộp. Đạt Ma thấy tình cảnh ấy liền hỏi: “Ngươi đang làm gì vậy?” Thần Quang trả lời: “Muốn được Phật Tổ chỉ bảo.”

Đạt Ma trầm tư hồi lâu, rồi nói: “Muốn ta truyền pháp cho ngươi, trừ phi trời đổ tuyết đỏ.” Thần Quang hiểu ngay đây chính là bí ẩn của sự giác ngộ mà thánh Tăng muốn gợi ý cho mình, ngài không hề do dự rút ngay giới đao[*] vẫn luôn mang theo bên mình ra, chặt đứt cánh tay trái, lập tức máu tươi phun thành tia, nhuộm đỏ toàn bộ tuyết trắng từ trên trời rơi xuống và cả y phục của Thần Quang.

Âm thanh của nhát dao thành kính đó xuyên thấu trời xanh, bay tới Tây Thiên, kinh động Phật Tổ Như Lai, tiện tay cởi áo Ca sa, ném về phía Đông thổ. Trong nháy mắt, cả Thiếu Lâm bị bao trùm trong một lồng chụp màu đỏ, ráng màu tỏa bốn phía, những bông tuyết to như lông ngỗng bị máu hắt vào đỏ rực, bay xuống tới tấp. Thần Quang buông giới đạo trong tay xuống, khom lưng cầm cánh tay trái đẫm máu tươi lên, đi quanh Đạt Ma một vòng, rồi lại đứng hầu giữa tuyết đỏ, tuyết rơi quanh đình cũng bị nhuộm thành màu đỏ.

Cảnh tượng ấy, Đạt Ma chứng kiến từ đầu tới cuối, ngài cảm nhận được thái độ thành kính của Thần Quang đối với tín ngưỡng Thiền tông. Đạt Ma lần lượt truyền y bát, pháp khí cho Thần Quang, đồng thời lấy pháp danh cho ngài là “Huệ Khả”, trở thành “Nhị tổ” của Thiền tông Thiếu Lâm tự. Để ghi nhớ sự kiện Nhị tổ đội tuyết chặt tay, Tăng nhân trong chùa đổi tên “Đạt Ma đình” thành “Đội tuyết đình”.

Thiền Ngẫm:

Không có hoàn cảnh tuyệt vọng, chỉ có người tuyệt vọng khi đối mặt với hoàn cảnh. Trên con đường phấn đấu nỗ lực, bất luận là khi nào, chúng ta đều nên dốc toàn lực để giành lấy thứ mình muốn với sự tự tin tuyệt đối.

7
VUN CÁT THÀNH THÁP

Có một Hòa thượng trẻ tuổi tên là Thiết Nhãn, thề rằng sẽ dùng tiền quyên góp được để xây một bức tượng Phật dát vàng. Chuyện này mặc dù sẽ mang lại công đức vô lượng, song thực quá khó! Nhưng, Hòa thượng Thiết Nhãn một khi đã hạ quyết tâm lớn, quyết sẽ không bao giờ chùn bước.

Ngày đầu tiên đi quyên góp, Hòa thượng đến nơi phồn hoa náo nhiệt nhất từ sáng sớm, xin bố thí từ người qua đường. Một lúc sau, một võ sĩ đi tới, Hòa thượng Thiết Nhãn thi lễ, nói: “Bần Tăng thề nguyện sẽ xây tượng Phật vàng, mong thí chủ quyên góp một chút!”

Võ sĩ chẳng buồn nhìn thẳng vào Hòa thượng một cái, làm như không nghe thấy, sải bước bỏ đi. Hòa thượng thiết nhãn vội vàng chạy đuổi theo, hạ giọng cầu xin, nói: “Cho bao nhiêu cũng được!”

Võ sĩ chán ghét xua tay, từ chối một cách thẳng thừng: “Không!”

Võ sĩ vẫn bước về phía trước, Hòa thượng Thiết Nhãn đi theo sau, cứ đi như thế hơn mười dặm đường! Võ sĩ kia bất đắc dĩ đành tiện tay ném xuống một văn tiền. Hòa thượng Thiết Nhãn nhặt văn tiền đó từ dưới đất lên, hướng về phía võ sĩ hành lễ cảm ơn.

Võ sĩ lấy làm lạ, hỏi: “Một văn tiền cũng khiến người vui sướng nhường ấy sao?”

Hòa thượng Thiết Nhãn trả lời: “Đây là ngày đầu tiên bần Tăng đi xin tiền xây tượng Phật, nếu không thể hóa duyên được một văn tiền này, có lẽ tâm trí của bần Tăng cũng sẽ bị dao động. Nay nhờ sự bố thí khảng khái của ngài, bần Tăng đã hoàn toàn tin tưởng vào việc tâm nguyện của mình sẽ thành, cho nên cảm thấy vô cùng vui sướng.”

Nói xong bèn đứng thẳng dậy cáo từ, theo đường cũ quay về tiếp tục hóa duyên. Hè đi đông tới, vô số những ngày mưa gió sương tuyết trôi qua, Hòa thượng Thiết Nhãn cuối cùng cũng đã quyên đủ tiền, hoàn thành tâm nguyện của mình.

Thiền Ngẫm:

Vun cát thành tháp, góp gió có thể thành bão. Nếu một người đủ tự tin để bước về phía mục tiêu mình đã đặt ra, thì cuối cùng anh ta cũng sẽ có được thành công.

8
ĐIÊU KHẮC - BÀI HỌC ĐẦU TIÊN

Có một học Tăng tên là Đại Niên vô cùng say mê việc điêu khắc tượng Phật, nhưng vì thiếu sự hướng dẫn của chuyên gia, nên anh ta luôn không hài lòng với tượng Phật mình điêu khắc được, vậy nên hạ quyết tâm ra ngoài tham học. Anh ta đặc biệt tới gặp và bái kiến Thiền sư Vô Đức, hy vọng ngài có thể truyền thụ cho mình chút kiến thức và kỹ xảo về phương diện này.

Hằng ngày, khi Đại Niên đến pháp đường, Thiền sư Vô Đức liền đặt một viên đá quý vào tay anh ta, lệnh cho anh ta phải nắm chặt, sau đó nói dông nói dài với anh ta hết chuyện này tới chuyện khác.

Ngoài những chuyện liên quan tới điêu khắc, còn lại chuyện gì cũng mang ra nói, khoảng một tiếng sau, Thiền sư Vô Đức lấy lại viên đá quý đó, rồi bảo Đại Niên quay về thiền đường học tập.

Cứ như thế, ba tháng liền trôi qua, Thiền sư Vô Đức chưa nói gì tới kỹ thuật điêu khắc, thậm chí còn chưa nói vì sao lại đặt một viên đá quý vào tay anh ta, cuối cùng, Đại Niên bắt đầu mất kiên nhẫn, nhưng không dám hỏi Thiền sư Vô Đức. Một hôm, Thiền sư Vô Đức vẫn như mọi ngày, lại cầm một viên đá quý đặt vào tay Đại Niên, chuẩn bị trò chuyện cùng anh ta.

Tay Đại Niên vừa chạm vào viên đá, đã thấy có cảm giác là lạ, lập tức buột miệng bảo: “Thưa thầy! Hôm nay thứ thầy đưa cho con, không phải đá quý.”

Thiền sư Vô Đức hỏi lại: “Thế là cái gì?”

Đại Niên không cả nhìn, đã trả lời ngay: “Đó chỉ là một viên đá bình thường mà thôi.”

Thiền sư Vô Đức cười khen ngợi, rồi bảo: “Đúng rồi, điêu khắc là ngón nghề tâm tay cần phải hòa làm một, giờ đây, coi như ngươi đã tốt nghiệp được bài học đầu tiên rồi đó.”

Thiền Ngẫm:

Bình thường, mọi người khi học một kỹ năng mới nào đó đều muốn học thật nhanh, thậm chí người học Phật, cũng muốn phải có được thành tựu ngay, lập tức thành Phật. Họ hoàn toàn không hay biết rằng “Bất kinh nhất phiên hàn triệt cốt, na đắc mai hoa phác tỵ hương (nếu chẳng một phen sương thấm lạnh, hoa kia đâu dễ ngửi mùi hương)”.

Ngộ, mặc dù chỉ là một khắc, nhưng phải trải qua thời gian tu trì dài đằng đẵng, người tu đạo phải chịu được sự khảo nghiệm của thời gian, phàm chuyện gì cũng phải kiên trì, mới chính là bài học đầu tiên người học nên tu.

9
ĐẦY VÀ CHƯA ĐẦY

Có một học Tăng nói với Thiền sư Vô Đức: “Thưa Thiền sư! Thời gian tham học ở đây, con thấy đủ rồi, giờ xin cáo từ người. Con muốn đi hành cước vân du.”

“Là cái gì đủ rồi?”

“Đủ rồi chính là đầy rồi, không thể cho vào thêm được nữa.”

“Vậy trước khi ngươi đi, hãy nhặt đầy một chậu đá mang vào đây nói chuyện!”

Học Tăng làm theo lời dặn dò của Thiền sư Vô Đức, mang một chậu đá lớn tới.

Thiền sư hỏi: “Chậu đá này đầy chưa?”

Học Tăng trả lời: “Đầy rồi.”

Thiền sư tiện nay vốc mấy nắm cát, thả vào trong chậu, cát, không hề bị tràn ra ngoài.

Thiền sư lại hỏi học Tăng: “Đầy chưa?”

“Đầy rồi!”

Thiền sư lại vốc một nắm vôi, thả vào trong chậu, vẫn không bị tràn ra.

Thiền sư hỏi học Tăng: “Đầy chưa?”

“Đầy rồi!”

Thiền sư tiện tay đổ thêm cốc nước vào chậu, vẫn không bị tràn ra ngoài.

“Đầy chưa?” Thiền sư lại hỏi

“...”

Thiền Ngẫm:

“Khiêm thụ ích, mãn chiêu tổn” (khiêm tốn thì được lợi, kiêu ngạo chiêu mời tổn hại), tự cho là đã đầy, thực ra đó chính là lúc bản thân thiếu thốn nhất. Học, học nữa, học mãi, thế gian này cho dù có học bao nhiêu cũng không bao giờ là đủ. Sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai (đời ta có bến bờ (giới hạn), nhưng kiến thức thì không có bờ).

10
ĐẠO BỒI DƯỠNG NGƯỜI TÀI

Có một tín đồ, sau khi lễ Phật ở Phật điện xong, liền ra hoa viên tản bộ, vừa khéo gặp viên đầu (Tăng nhân phụ trách việc chăm sóc cắt tỉa ở hoa viên) đang cắm cúi cắt tỉa hoa cỏ, thấy cây kéo trong tay viên đầu nhô lên thụp xuống hết lần này tới lần khác, tỉa bớt cành lá, hoặc nhổ cả gốc cây hoa lên, chuyển sang trồng trong một chậu khác, hoặc bón phân tưới nước cho những cây bị khô, chăm sóc vô cùng tận tình đặc biệt.

Tín đồ không hiểu, liền hỏi: “Thiền sư viên đầu! Chăm sóc hoa cỏ, tại sao ngài lại cắt bỏ những cành lá còn tốt đi? Những cây khô héo lại được ngài tưới nước bón phân, hơn nữa chuyển từ chậu này sang chậu khác? Đất không có cây trồng ở đấy, cần gì cuốc tới cuốc lui? Có cần phải phiền phức như thế không?”

Thiền sư viên đầu trả lời: “Chăm sóc hoa cỏ, cũng giống như việc dạy dỗ thế hệ con cháu sau này của ngươi vậy, người dạy thế nào thì hoa cỏ cũng thế.”

Tín đồ nghe xong, không đồng tình: “Hoa cỏ cây cối, làm sao có thể đem so sánh với con người?”

Thiền sư viên đầu cũng chẳng ngẩng lên, mà trả lời: “Chăm sóc hoa cỏ, thứ nhất, đối với những cây nhìn thì tưởng rất tươi tốt, nhưng lại mọc lung tung không có trật tự, không đúng quy tắc nhất định phải tỉa bỏ cành thừa, lá tạp, tránh để chúng lãng phí chất dinh dưỡng của cây, sau này cây mới có thể phát triển tốt được; giống như thu phục sự kiêu ngạo của người trẻ tuổi, phải giúp người đó từ bỏ những thói quen xấu, để người đó đi vào đúng quỹ đạo. Thứ hai, nhổ cả cây hoa lên trồng vào một chậu khác, mục đích là muốn tách cây ấy ra khỏi chỗ đất đã bạc màu, để chúng được sống trong đất mới màu mỡ hơn; giống như tách những người trẻ tuổi ra khỏi môi trường xấu, đến một chỗ khác tiếp xúc với bạn tốt thầy giỏi, rồi sẽ học được những thứ tân tiến hơn. Thứ ba, đặc biệt tưới tắm cho những cành khô, thực tế những cành cây đó trông như đã chết, nhưng bên trong vẫn tiềm ẩn sức sống vô hạn; đừng cho rằng những đứa con hư, đều đã không còn thuốc chữa, rồi từ bỏ chúng. Phải biết rằng bản tính con người vốn lương thiện, phải yêu thương hết lòng, chăm sóc đúng cách, cuối cùng sẽ tái sinh lại thôi. Thứ tư, cuốc tơi đất, là vì trong đất có nhiều loại hạt đang chờ nảy mầm. Giống những học sinh nghèo khổ nhưng một lòng hiếu học, giúp chúng một tay, để chúng có cơ hội mới trưởng thành phát triển!

Tín đồ nghe xong, lòng vô cùng tán thưởng, nói: “Thiền sư viên đầu! Cảm tạ ngài đã giảng cho ta nghe về cách bồi dưỡng người tài.”

Bên ngoài cổng chùa luôn đặt một bức thánh tượng Phật Di Lặc với nụ cười tươi hết cỡ, ý là nhiếp thọ[*] chúng sinh bằng lòng từ bi (tình yêu), nhưng đằng sau Phật Di Lặc lại thờ một bức thánh tượng tướng quân Vi Đà (hộ pháp Vi Đà) tay cầm chày hàng ma, ý là khuất phục chúng sinh bằng sự uy vũ. Đối với người trẻ tuổi, cha mẹ thầy cô, một mặt ban cho chúng tình yêu thương, một mặt lại thuần phục chúng bằng sức mạnh, làm thế, không sợ chúng không thành tài!

Thiền Ngẫm:

Kinh Niết Bàn viết: “Tình dữ vô tình, đồng viên chủng trí.” (Có tình hay vô tình đều chọn thành Phật). Sinh mệnh trên thế gian này cần được bảo vệ, nhân tài cần được bồi dưỡng.

11
MỘT Ý NGHĨ SÂN SI

Có một lần khi Phật Tổ đang thuyết pháp, một nữ tử ngồi bên cạnh Phật Tổ nhập định, Văn Thù Bồ-tát liền hỏi Phật Tổ rằng: “Thưa Phật Tổ! Tại sao nữ tử này lại có thể ngồi bên cạnh người, hơn nữa còn nhập tam muội[*]? Còn người có tiếng là trí tuệ năng lực đứng đầu là ta, tại sao lại không thể?”

Phật Tổ trả lời: “Ngươi hãy đưa nữ tử đó ra khỏi trạng thái nhập định, rồi tự mình hỏi xem.”

Vậy là, Văn Thù Bồ-tát liền đi quanh nữ tử này ba vòng, đồng thời búng tay một tiếng, nhưng nữ tử này vẫn ngồi im bất động. Văn Thù Bồ-tát thậm chí còn đưa nữ tử tới Phạm Thiên[*], mượn thần lực nơi đó, nhưng vẫn không thể kéo nữ tử ấy ra khỏi trạng thái nhập định.

Thế là Phật Tổ liền bảo: “Bây giờ, dù có trăm ngàn vạn Văn Thù, cũng không thể khiến nữ tử xuất định. Nếu muốn cô ta xuất định, ở thế giới dưới đây, một nơi xa xôi cách hơn bốn mươi hai hằng sa[*] quốc thổ, có một vị Võng Minh[*] Bồ-tát có thể làm được điều ấy.”

Không lâu sau, Võng Minh Bồ-tát chui từ đất lên, sau khi hành lễ với Phật Tổ bước tới trước mặt nữ tử kia, búng tay một cái, nữ tử lập tức liền xuất định.

Võng Minh có lẽ cũng chính là Vô Minh. Thiền định, không bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh bên ngoài, mặc dù Văn Thù Bồ-tát có trí tuệ cao siêu, cũng không thể ảnh hưởng tới nữ tử nhập định, nhưng lại không thể xem thường sức mạnh của phiền não đến từ Vô Minh, một câu nói tùy tiện, có thể làm bạn vui nhưng cũng có thể khiến bạn buồn; một hành động tùy tiện, có thể làm bạn tức giận cũng có thể khiến bạn phấn chấn.

Do đó, nữ tử này, mặc dù đã nhập định, ngay cả Văn Thù Bồ-tát cũng không khiến cô ta dao động, nhưng khi Vô Minh phía dưới xuất hiện, chỉ tiện tay búng một cái đã khiến cô ta lập tức xuất định, đó gọi là “nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai.” (Nghĩa là chỉ một niệm khởi sân mà kết quả là muôn ngàn chướng ngại nảy sinh).

Thiền Ngẫm:

Chúng ta sống trên thế giới này, nếu không có tâm thiền định, người khác mới nói vài câu bùi tai, chúng ta liền thấy vui sướng; người khác lại nói mấy câu khó nghe, chúng ta liền tức tối nổi giận. Ngay cả niềm vui nỗi buồn của mình chúng ta còn không kiểm soát được, đây gọi là thiền định chưa đủ.

12
NGƯƠI ĐI ĐÂU

Trên một ngọn núi lớn có hai ngôi chùa, thuộc hai phái hoàn toàn khác nhau. Mỗi sáng sớm, mỗi chùa bố trí một tiểu Hòa thượng xuống chợ dưới núi mua rau. Bởi vì cả hai thường xuất phát cùng một thời gian, nên luôn chạm mặt nhau. Hai tiểu Hòa thượng ngấm ngầm có, lộ liễu có, ra sức kèn cựa và bóng gió mỉa mai lẫn nhau.

Một hôm, một trong hai người hỏi người kia: “Ngươi đi đâu đấy?”

“Chân đi đến đâu ta đi đến đó.” Người kia trả lời.

Tiểu Hòa thượng đặt câu hỏi nghe câu trả lời ấy, không biết phải đáp lại thế nào cho ngầu, cứ đứng đực tại chỗ không nói được gì. Mua rau xong, tiểu Hòa thượng quay về chùa thỉnh giáo sư phụ, sư phụ nói với hắn: “Lần sau khi ngươi gặp hắn thì hãy hỏi lại hắn câu này, nếu hắn vẫn trả lời như hôm nay, thì ngươi nói: ‘Nếu không có chân, thì ngươi đi đâu?’, vậy là ngươi đã đánh bại hắn rồi.”

Tiểu Hòa thượng nghe xong, vui sướng quay về.

Sáng sớm hôm sau, hắn xuống núi lòng ngập tràn tự tin, và rồi lại chạm mặt tiểu Hòa thượng chùa kia ở dưới núi.

Hắn hỏi: “Ngươi đi đâu đấy?”

“Gió tới đâu ta liền theo tới đó.” Tiểu Hòa thượng kia trả lời.

Tiểu Hòa thượng hoàn toàn không có chiêu nào để đáp trả, bởi câu trả lời của đối phương nằm ngoài dự tính của hắn, hắn lại đứng đực ra đó, nhất thời câm nín.

Quay về chùa, sư phụ thấy hắn mặt mũi xám xịt, hỏi rằng: “Lẽ nào cách ta dạy cho ngươi không thành?”

Tiểu Hòa thượng kể lại chuyện buổi sáng, sư phụ nghe xong khóc không được cười chẳng xong, liền nói với tiểu Hòa thượng: “Vậy ngươi có thể hỏi ngược lại hắn rằng ‘nếu không có gió, ngươi đi đâu?’”

Tiểu Hòa thượng mắt sáng rực, thầm nghĩ: “Ngày mai nhất định sẽ giành phần thắng!”

Buổi sáng ngày thứ ba, hắn lại gặp tiểu Hòa thượng chùa bên kia, hắn hỏi: “Ngươi đi đâu đấy?”

“Ta ra chợ.” Tiểu Hòa thượng chùa bên kia trả lời.

Tiểu Hòa thượng lại chẳng biết phải nói gì, bởi hắn không thể bảo: “Nếu không có chợ thì ngươi đi đâu?”

Sau khi quay về, sư phụ cảm thán rằng: “Có tâm mới có thể có ‘ngộ’!”

Thiền Ngẫm:

Có tâm mới có thể có ngộ. Thứ của người khác mãi mãi là của người khác, chỉ những thứ do chính mình ngộ được mới là của mình thôi!

13
TÂM ĐỘNG PHƯỚN ĐỘNG

Hồi đầu Đại sư Huệ Năng ở chùa Pháp Tính. Ở đó, ngài thấy hai tiểu Hòa thượng đang đứng dưới cán cờ pháp phan (là một loại cờ nhỏ được viết Phật hiệu trên đó trong Phật giáo) tranh cãi không ngừng.

Một Hòa thượng lớn tiếng bảo: “Rõ ràng là cờ đang chuyển động! Điều này có gì phải tranh luận nữa?”

Hòa thượng kia phản đối: “Không có gió, cờ làm sao bay được? Rõ ràng là gió đang chuyển động!”

Hai người anh một câu tôi một câu cãi qua cãi lại, chẳng ai chịu ai, chẳng mấy chốc xung quanh đã tập trung một nhóm người tới xem trò vui, họ bàn tán xôn xao, chưa ngã ngũ được gì.

Đại sư Huệ Năng lắc đầu thở dài, đi lên phía trước nói với mọi người: “Chẳng phải gió thổi cũng không phải cờ bay, mà là tâm của các ngươi đang động đó!”

Có người báo cáo lại việc này với trụ trì Phương trượng. Phương trượng nghe xong giật mình kinh hãi, vội vàng dẫn theo chúng đệ tử tới bái kiến Đại sư Huệ Năng, hành lễ cúi lạy: “A Di Đà Phật! Mong đại sư có thể ở lại đây lâu dài, dạy bảo và đưa chúng đệ tử thoát khỏi mê lầm.”

Vậy là, Đại sư Huệ Năng bèn lập đàn giảng kinh thuyết pháp tại đó, chẳng bao lâu sau, tư tưởng của Thiền tông đã truyền bá rộng khắp Đại Giang Nam Bắc, ngày nay càng trở nên phổ biến trên khắp thế giới.

Từ công án này có thể thấy quan điểm của các Thiền sư đối với những sự vật ngoài tâm, nên quay về tự vấn tâm mình, chứ không phải chỉ dừng lại ở việc phán xét hiện tượng bên ngoài của sự vật. Sự tồn tại của hiện tượng là phiến diện, lý do có sự khác biệt trong nhận định, là do tâm khởi niệm động, khi tâm tĩnh vạn vật đều tự đắc, khi tâm động vạn vật hiện tượng đều khác biệt.

Thiền Ngẫm:

Chỉ khi giữ vững được nội tâm của chính mình giữa sự biến đổi không ngừng của hoàn cảnh bên ngoài, mới có thể khiến khả năng quan sát của bản thân trở nên tốt hơn, thích ứng với xu hướng hoàn cảnh khi nhận định tình hình, giữ được tâm trí bình thản vững chắc như núi Thái Sơn giữa việc gió thổi hay cờ bay.

14
NGÔI CHÙA XINH ĐẸP

Phật Tổ rất giỏi trong việc giảng giải thiền lý cho chúng đệ tử thông qua hình thức kể chuyện, chúng đệ tử nghe mãi không biết chán. Hôm nay, Phật Tổ liền kể cho chúng đệ tử nghe một câu chuyện thế này:

Có một vị Hoàng đế muốn tu sửa lại một ngôi chùa trong kinh thành, ngài sai người đi tìm những kỹ sư thiết kế có tay nghề cao siêu, mong rằng có thể tu sửa lại ngôi chùa đó vừa đẹp vừa trang nghiêm.

Có hai đội xây dựng được đưa tới, trong đó có một đội gồm toàn những thợ thủ công và họa sĩ nổi tiếng trong kinh thành, đội còn lại là mấy vị Hòa thượng.

Do Hoàng đế không thể quyết định xem tay nghề của đội nào tốt hơn, nên ngài cho họ cơ hội cạnh tranh công bằng.

Hoàng đế yêu cầu hai đội, mỗi đội tự tu sửa một ngôi chùa nhỏ, và hai ngôi chùa nhỏ này lại nằm đối diện nhau. Sau ba ngày, Hoàng đế sẽ tới nghiệm thu thành quả.

Thợ thủ công yêu cầu Hoàng đế cung cấp hơn 100 loại phẩm màu (sơn), rồi đòi hỏi nhiều dụng cụ làm việc; nhưng điều khiến Hoàng đế ngạc nhiên hơn cả là, những Hòa thượng thuộc đội thứ hai chỉ cần ít giẻ lau và thùng nước... toàn dụng cụ vệ sinh đơn giản.

Ba hôm sau, Hoàng đế đến nghiệm thu kết quả tu sửa hai ngôi chùa của hai tổ. Đầu tiên, ngài nghiệm thu ngôi chùa các thợ thủ công tu sửa trước, đám thợ thủ công khua chiêng gõ trống chúc mừng công trình hoàn thành, họ dùng rất nhiều bột màu, cùng với đôi bàn tay khéo léo trang trí cho ngôi chùa trông thật sặc sỡ 5 màu 6 sắc, Hoàng đế hài lòng gật gật đầu.

Tiếp theo đó, ngài quay lại nhìn ngắm ngôi chùa do các Hòa thượng phụ trách tu sửa, vừa nhìn ngài đã ngẩn ra, ngôi chùa của các Hòa thượng không hề sơn quét bất kỳ màu sắc nào, họ chỉ lau chùi sạch sẽ toàn bộ vách tường, bàn ghế, cửa sổ… tất cả đồ vật trong chùa vẫn giữ nguyên dáng vẻ màu sắc ban đầu, còn bề mặt bóng loáng có thể soi gương được. Mọi màu sắc bên ngoài cùng những áng mây nơi cuối đường chân trời, bóng cây đong đưa theo gió, thậm chí cả ngôi chùa sặc sỡ phía đối diện cũng đều được in bóng rõ ràng, tất cả trở thành một phần sắc màu tuyệt đẹp của ngôi chùa, còn ngôi chùa chỉ lặng lẽ an tĩnh tiếp nhận tất cả những thứ ấy.

Hoàng đế cảm động sâu sắc trước dáng vẻ trang nghiêm đó, phần thắng thuộc về ai không cần phải nói nữa.

Thiền Ngẫm:

Tâm của chúng ta giống như một ngôi chùa, không cần làm đẹp bằng những trang sức tinh xảo, điều duy nhất cần làm là hãy lau chùi sạch sẽ tâm hồn mình, để vẻ đẹp vốn có bên trong thể hiện ra ngoài một cách hoàn hảo nhất.

15
THIÊN NHIÊN VÔ GIÁ

Hàn Sơn đỉnh thượng nguyệt luân cô - Hàn Sơn

Hàn Sơn đỉnh thượng nguyệt luân cô,

Chiếu kiến thanh không nhất vật vô.

Khả quý thiên nhiên vô giá bảo,

Mai tại ngũ âm nịch thân khu.

Dịch nghĩa:

Vầng trăng lẻ loi trên đỉnh Hàn Sơn - Hàn Sơn

Vầng trăng lẻ loi rọi đỉnh Hàn Sơn,

Chiếu sáng không gian chẳng vật gì.

Thiên nhiên vô giá viên ngọc quý,

Vùi trong Ngũ Uẩn đắm thân này.

Thiền Ngẫm:

Bản tâm con người trong vắt như trăng, quán chiếu vạn vật. Vốn ai ai cũng có tự tính thanh khiết ấy, và đều có thể thành Phật, vậy tại sao lại không thể thành Phật được? Bởi vì, vật báu thiên nhiên vô giá của con người: Phật tính, bị vùi lấp bởi ngũ uẩn, kết quả mất đi tự tính thanh khiết bẩm sinh, tạo nên bao phiền não và đau khổ không nguồn gốc.

16
BÌNH THƯỜNG LÀ THIỀN

Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm từ năm 20 tuổi, có khoảng 40 năm theo và tham học từ Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện, cho tới năm 57 tuổi mới thôi, sau đó bắt đầu vân du thăm thú bốn phương, tổng cộng là 20 năm, năm 80 tuổi đến đảm nhiệm vai trò trụ trì của Triệu Châu Quan Âm viện, hưởng dương 120 tuổi, người đời gọi ngài là “Triệu Châu Cổ Phật”.

Mặc dù thiền phong của Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện nức tiếng gần xa, nhưng đệ tử Triệu Châu lại trò giỏi hơn thầy, hổ phụ sinh hổ tử.

Có một học Tăng hỏi Thiền sư Triệu Châu rằng: “Nghe nói ngài là đệ tử chân truyền của Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện, ngài ấy đã truyền cho ngài thiền pháp gì?”

Thiền sư Triệu Châu trả lời: “Trấn Châu trồng nhiều củ cải to.”

Lại có một lần, một học Tăng khác hỏi Thiền sư Triệu Châu: “Thưa thầy! Người có tu hành trông như thế nào ạ?”

Thiền sư Triệu Châu đáp: “Ta đang tu hành rất nghiêm túc.”

Học Tăng hỏi: “Sao cơ ạ? Ngay thầy cũng phải tu hành ư?”

Triệu Châu: “Ta phải mặc áo cũng phải ăn cơm chứ!”

Học Tăng: “Đó là những chuyện vụn vặt trong cuộc sống, thứ con muốn biết tu hành là gì?”

Triệu Châu: “Thế ngươi nghĩ hằng ngày ta đều làm gì?”

Thiền sư Nam Tuyền đã truyền thiền pháp gì cho Thiền sư Triệu Châu, đây là điều không nói được, nếu nói ra được thì chẳng còn gì để gọi là chân truyền thiền pháp nữa. Học Tăng vô tri đã có lời hỏi, Thiền sư Triệu Châu không thể không trả lời, một câu “Trấn Châu trồng nhiều củ cải to”, chủ yếu muốn nói với học Tăng rằng, Trấn Châu trồng nhiều củ cải to là chuyện hết sức bình thường.

Giống như mặc quần áo ăn cơm cũng là một phần trong tu hành của Thiền sư Triệu Châu, giả sử bạn cho rằng đó là những chuyện vặt vãnh, thì bạn đã đánh mất đi tâm bình thường, người mất đi tâm bình thường, làm sao biết Thiền sư Triệu Châu hằng ngày đang làm gì?

Thiền Ngẫm:

Giống như mặc quần áo ăn cơm cũng là một phần trong tu hành của Thiền sư Triệu Châu, giả sử bạn cho rằng đó là những chuyện vặt vãnh, thì bạn đã đánh mất đi tâm bình thường, người mất đi tâm bình thường, làm sao biết Thiền sư Triệu Châu hằng ngày đang làm gì?

17
NÚI HƯƠNG TỤ KHÔNG

Túc Thanh Viễn Giáp Sơn tự - Tống Chi Vấn

Hương tụ huyền kim sát,

Phi tuyền giới thạch môn.

Không sơn duy tập tĩnh,

Trung dạ tịch vô huyên.

Thuyết pháp sơ vấn điểu,

Khán tâm dục định viên.

Liêu liêu cách trần thị,

Hà dị Vũ Lăng Nguyên.

Dịch nghĩa:

Đêm ngủ trong chùa Giáp Sơn ở Thanh Viễn

Trên núi thơm chùa vàng vắt vẻo,

Bụi nước xa bay nẻo cửa thiền.

Núi suông quen nếp tịnh yên,

Nửa đêm lặng lẽ tuyệt nhiên không ồn.

Chim kêu liền như đang thuyết pháp,

Vượn nhìn như trong lúc định tâm.

Tịch liêu giữa chốn sơn lâm,

Ngẫm ra đâu khác Vũ Lăng Nguyên.[*]

Thiền Ngẫm:

“Thuyết pháp sơ vấn điểu” cho thấy tĩnh mịch không phải là một hồ nước chết, cuộc sống bình yên không phải một vùng lặng như tờ, mà có tác dụng tuyệt vời sống động. Chỉ khi ngộ đạt được Phật tính, mới có thể cảm nhận được Phật pháp ở nơi hoa nở chim hót. “Khán tâm dục định viên” chính là phải coi sóc cẩn thận cái tâm khỉ, để nó đừng nhảy nhót linh tinh, bước vào thiền định; từ định sinh tĩnh, hiểu được Phật tính. Tâm tịch mới là nguyên nhân thật sự cách biệt trần thế, mới là con đường duy nhất để vào được đào hoa nguyên.

18
NƯỚC TRĂNG MÂY

Thù Huy thượng nhân thu dạ độc tọa sơn đình hữu tặng - Trần Tử Ngang

Chung phạm kinh hành bãi,

Hương sàng tọa nhập thiền.

Nham đình giao tạp thụ,

Thạch lại tả minh tuyền.

Thủy nguyệt tâm phương tịch,

Vân hà tư độc huyền.

Ninh tri nhân thế lý,

Bì bệnh khổ phàn duyên.

Dịch nghĩa:

Bài thơ tặng thượng nhân Thù Huy trong đêm thu một mình ngồi trên đỉnh núi

Tụng niệm, kinh hành xong,

Ngồi giường thơm nhập thiền.

Cây cối chen sân núi,

Suối reo tuôn đá mềm.

Nước trăng, tâm vừa lặng,

Mây ráng, nghĩ riêng huyền.

Đâu hay người trần thế,

Bệnh khổ bởi phan duyên.[*]

Thiền Ngẫm:

Thiền định giúp tâm trở nên bình tĩnh từ đó nhận biết trí tuệ, như khi mặt nước phẳng lặng bóng trăng mới hiện ra. Dựa vào trí tuệ, quan sát thấy chư pháp vốn vô thực ý, như bóng trăng dưới nước, vừa xa vời vợi lại chẳng vẩn đục, trở thành kẻ giác ngộ. Lĩnh hội được điều ấy, vẫn chưa thể nói là “tư độc huyền”.

“Tư độc huyền” có lẽ nằm ở chỗ hiểu được dù ráng mây tụ tan hay bị che lấp, bầu trời vẫn luôn như thế không bao giờ thay đổi, giống chân như Phật tính không sinh không diệt, không tăng không giảm.

19
KHÔNG CÓ THỜI GIAN GIÀ

Đệ tử của Thiền sư Phật Quang là Đại Trí, trở về sau hai mươi năm tham học bên ngoài, đang ở pháp đường kể lại cho Thiền sư Phật Quang về những gì mắt thấy tai nghe trong lần tham học bên ngoài của mình. Thiền sư Phật Quang lắng nghe chăm chú với nụ cười cổ vũ luôn nở trên môi, cuối cùng, Đại Trí hỏi: “Thưa thầy! Trong hai mươi năm nay, thầy ở một mình có ổn không?”

Thiền sư Phật Quang đáp: “Rất ổn! Rất ổn! Dạy học, thuyết pháp, sáng tác, viết kinh, ngày nào cũng loanh quanh trong pháp đường, trên thế giới này chẳng còn nơi nào có cuộc sống vui vẻ hơn thế nữa. Hằng ngày, ta đều bận rộn trong niềm vui.”

Đại Trí quan tâm hỏi: “Thưa thầy! Thầy nên dành thời gian nhiều hơn để nghỉ ngơi!”

Đêm đã khuya, Thiền sư Phật Quang nói với Đại Trí: “Ngươi nghỉ đi! Có chuyện gì sau này chúng ta từ từ rồi nói.”

Sáng sớm còn đang mơ màng, Đại Trí loáng thoáng nghe thấy tiếng gõ mõ tụng kinh vọng ra từ thiền phòng của Thiền sư Phật Quang, ban ngày, Thiền sư Phật Quang đón tiếp và khai thị, giảng kinh thuyết pháp cho hết nhóm tín đồ này tới nhóm tín đồ khác đến lễ Phật, hễ quay về thiền phòng nếu không phê duyệt báo cáo của các học Tăng tâm đắc thì cũng bắt tay vào viết sách dạy học, hằng ngày, đều bận làm không hết việc.

Mãi mới bắt gặp Thiền sư Phật Quang vừa kết thúc cuộc trò chuyện với tín đồ, Đại Trí tranh thủ lúc thầy rảnh, lên tiếng hỏi Thiền sư Phật Quang: “Thưa thầy! Suốt hai mươi năm nay, cuộc sống hằng ngày của thầy vẫn bận rộn như thế, sao không thấy thầy già đi nhỉ?”

Thiền sư Phật Quang đáp: “Ta không có thời gian cảm thấy mình già!”

“Không có thời gian già”, câu nói này về sau luôn vang vọng bên tai của Đại Trí.

Thiền Ngẫm:

“Không có thời gian già”, thực ra là vì trong lòng không quan niệm về cái “già”. Khổng Tử viết: “Kỳ vi nhân dã, phát phẫn vong thực, lạc dĩ vong ưu, bất tri lão chi thương chí vân nhĩ.” (Đạo làm người, lo lắng quên ăn, vui quên cả sầu, chẳng hề biết tuổi già đã đến.)

20
CHỈ HỌC ĐƯỢC MỘT BÀI THƠ

Thích Ca Mâu Ni có một đệ tử tên Ban Đặc, bản tính ngu độn, hằng ngày, Phật Tổ sai 500 La-hán thay nhau dạy hắn, nhưng Ban Đặc vẫn không khai ngộ được.

Phật Tổ gọi hắn tới, từng câu từng chữ dạy hắn một câu kệ: “Thủ khẩu nhiếp ý thân mạc phạm, như thị hành giả đắc độ thế.” (Gìn lời giữ ý thân chớ phạm, hành giả như thế khéo độ đời.)

Phật Tổ nói: “Ngươi đừng cho rằng bài thơ này đơn giản bình thường, ngươi chỉ cần nghiêm túc học thuộc một bài thơ, đã không dễ dàng gì rồi!”

Vậy là, Ban Đặc học đi học lại bài thơ này, cuối cùng lĩnh hội được đạo lý của nó.

Một thời gian trôi qua, Phật Tổ sai hắn đi giảng kinh thuyết pháp cho nữ ni ở gần đấy, những nữ ni kia đã từng nghe nói rằng người này đần độn, nên trong lòng ít nhiều cũng không phục, họ nghĩ: “Một người ngu ngốc như vậy cũng biết giảng kinh thuyết pháp?” Mặc dù nghĩ vậy, nhưng ngoài mặt họ vẫn đối đãi với hắn hết sức lịch sự lễ độ.

Ban Đặc hổ thẹn và khiêm tốn nói với chúng Tăng ni rằng: “Ta vốn ngu độn, ở bên cạnh Phật Tổ chỉ học được một bài thơ, giờ ta giảng giải cho mọi người, hy vọng các vị sẽ lắng nghe.”

Sau đó, hắn đọc bài thơ kia: “Thủ khẩu nhiếp ý thân mạc phạm, như thị hành giả đắc độ thế.”

Vừa dứt lời, chúng nữ ni liền phá lên cười: “Chỉ biết mỗi một bài thơ vỡ lòng, chúng ta sớm đã thuộc làu từ lâu rồi, còn cần thầy phải tới đây giảng giải?”

Ban Đặc chẳng lấy làm phiền, thản nhiên giảng tiếp, nói đâu ra đấy, gãy gọn đủ ý, một bài thơ hết sức bình thường nhưng qua lời giảng của hắn lại toát được Phật lý thâm sâu vô hạn. Chúng nữ ni nghe tới say mê, bất giác buông lời cảm thán: “Một bài thơ bình thường, lại có thể được lý giải tới mức độ này, thực đúng là bậc cao nhân!” Từ đó trở đi mọi người cũng kính trọng hắn hơn.

Ban Đặc chỉ học một bài thơ, nhưng tinh thần cẩn thận tỉ mỉ của hắn được thể hiện qua hành động, và chỉ cần một bài thơ cũng đủ đắc đạo rồi.

Thiền Ngẫm:

“Học bất tại đa, quý tại lực hành.” (Học không cần nhiều, quý là ở thực hành). Hai chữ thông minh nếu chỉ treo trên miệng thôi không bao giờ có thể đơm hoa kết trái, đương nhiên cũng sẽ vô duyên với hai từ “thành công”.

21
THIÊN ĐƯỜNG ĐỊA NGỤC

Thiền sư Vô Đức nhận không ít học Tăng trẻ tuổi, mọi người đều vì ngưỡng mộ danh tiếng của Thiền sư mà tìm tới học thiền, Thiền sư yêu cầu mọi người không được đem bất kỳ thứ gì theo vào trong chùa.

Trong thiền đường, ngài yêu cầu học Tăng “sắc thân giao cho thường trụ, tính mạng gửi gắm long thiên”. Nhưng trong đám học Tăng, người thì tham ăn lười làm, chán ghét công việc; kẻ lại chỉ muốn hưởng thụ, chưa buông được những chuyện tầm thường. Thiền sư Vô Đức bất đắc dĩ, kể một câu chuyện như sau:

Có một người sau khi chết, đến một nơi, khi anh ta vừa bước vào, Diêm Vương đã nói với anh ta thế này: “Ngươi thích ăn không? Chỗ này có rất nhiều thứ cho người ăn thỏa thích. Ngươi thích ngủ không? Chỗ này ngươi có thể ngủ bao lâu cũng được chẳng ai tới làm phiền. Ngươi thích chơi không? Chỗ này có đủ mọi trò vui mặc ngươi lựa chọn. Người ghét làm việc phải không? Chỗ này đảm bảo ngươi không có việc gì để làm, càng chẳng có ai quản lý ngươi.”

Thế là, người này vui sướng ở lại. Ăn xong lại ngủ, ngủ chán thì chơi, vừa chơi vừa ăn, suốt ba tháng như thế, dần dần anh ta thấy cũng chán, vậy là chạy tới gặp Diêm Vương, thỉnh cầu: “Sống như này trong thời gian dài, chẳng còn cảm thấy vui vẻ nữa. Vì chơi quá nhiều, nên ta không thấy hứng khởi ăn quá no khiến ta ngày một béo lên; ngủ quá nhiều đầu óc ta trở nên trì trệ; ngài có thể giao cho ta một công việc không?”

Diêm Vương đáp: “Xin lỗi! Ở đây không có công việc!”

Lại ba tháng nữa trôi qua, người này thật sự không chịu đựng được nữa, anh ta chạy tới tìm Diêm Vương, hỏi: “Ta không thể chịu đựng được cuộc sống kiểu này nữa, nếu ngươi không giao việc cho ta, thì ta thà xuống địa ngục còn hơn!”

Diêm Vương đáp: “Ngươi cho rằng nơi đây là thiên đường sao? Chỗ này vốn là địa ngục! Nó khiến người mất hết lý tưởng, không còn khả năng sáng tạo, không có tiền đồ, dần dần biến chất, kiểu giày vò về mặt tinh thần như này, còn khiến người ta đau khổ hơn việc phải chịu đựng nỗi đau lên núi đao xuống vạc dầu đấy!”

Thiền Ngẫm:

Thiền thật sự là gì? Gánh củi gánh nước là thiền, xay lúa xát gạo là thiền, rẫy đất nhổ cỏ là thiền, ban ngày cày cấy ban đêm học bài là thiền; ngoài ra còn có, nhẫn nại từ bi là thiền, vất vả hy sinh là thiền, không thiền là địa ngục, có thiền mới là nơi thiên đường cực lạc.

22
TA KHÔNG PHẢI PHẬT

Có một tú tài, sống trong chùa đọc sách, tự giác học hành, thường bàn luận về thiền cơ với Thiền sư Triệu Châu.

Một hôm, hỏi Thiền sư rằng: “Phật Tổ từ bi, khi phổ độ chúng sinh thường thuận theo tâm nguyện của họ, không đi ngược lại với những mong cầu của chúng sinh, không biết có đúng thế không?

Thiền sư Triệu Châu đáp: “Đúng thế!”

Tú tài lại hỏi: “Ta rất muốn có được cây gậy ngài đang dùng, không biết Thiền sư có thể thỏa mãn nguyện vọng của ta không?”

Thiền sư Triệu Châu lập tức từ chối: “Đạo lý quân tử không đoạt vật yêu thích của người khác, ngươi hiểu không?”

Tú tài bèn giảo biện: “Ta không phải quân tử.”

Thiền sư Triệu Châu lập tức quát lớn: “Ta cũng không phải Phật Tổ.”

Mặc dù tú tài chẳng thể dùng bất cứ lời lẽ nào để đáp lại, nhưng không nhận thua.

Một hôm, khi tú tài ngồi thiền, Thiền sư Triệu Châu đi ngang qua người hắn, hắn nhìn Thiền sư, nhưng không nói gì, Thiền sư Triệu Châu bèn trách cứ, nói: “Người trẻ tuổi thấy trưởng bối sao không đứng dậy hành lễ nghênh đón!”

Tú tài học cách nói của Thiền sư Triệu Châu, đáp: “Ta ngồi nghênh đón ngài cũng giống như đứng nghênh đón ngài thôi!”

Thiền sư Triệu Châu nghe xong, đột nhiên bước tới cho tú tài trẻ tuổi kia một bạt tai.

Tú tài tức giận, trách hỏi Thiền sư Triệu Châu: “Sao ngài lại đánh ta?”

Thiền sư Triệu Châu ôn hòa trả lời: “Ta đánh ngươi giống như không đánh ngươi thôi!”

Tú tài là thành phần trí thức, Thiền sư là thánh giả đã giác ngộ chân lý, thành phần trí thức không phải đối thủ của thánh giả đã giác ngộ chân lý, đặc biệt là Thiền sư Triệu Châu, thiền phong của ngài hoạt bát uyển chuyển, dứt khoát ngắn gọn, chỉ một câu vu vơ cũng khiến người khác không thể nào đáp trả. Thiền sư Triệu Châu không phải người keo kiệt không chịu cho cây gậy mình đang dùng, chỉ là ngài không thích cách xin cả vú lấp miệng em của tú tài trẻ tuổi kia mà thôi.

Thiền Ngẫm:

Văn chương của tú tài rất hay, đâu ra đấy, nhưng lại chưa từng được nếm mùi vị thật sự của thiền. Ngoài lời nói ra, thì không có bất kì lợi ích thiết thực nào, cũng không có được sự kiến giải sâu sắc đáng công nhận.

23
ĐỀU LÀ MA QUỶ NÓI

Hồi Thiền sư Đàm Châu Huệ Lãng còn tham thiền ở chỗ Mã Tổ, Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất nhìn thấy ngài liền hỏi: “Ngươi tới đây cầu điều gì?”

Thiền sư Huệ Lãng trả lời: “Cầu Phật tri kiến.[*]”

Mã Tổ Thiền sư lại hỏi: “Phật đã vượt khỏi tri kiến, có tri kiến chính là ma.”

Thiền sư Huệ Lãng nghe xong, cung kính hành lễ.

Thiền sư Mã Tổ lại hỏi: “Ngươi từ đâu đến?”

Thiền sư Huệ Lãng trả lời: “Nam Nhạc!”

Ý là ngài từ chỗ Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên ở Nam Nhạc, Hồ Nam đến.

Khi ấy, Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất nổi danh ở Giang Tây, Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên tỏa sáng ở Hồ Nam, do đó các học giả đương thời nếu không tới hỏi đạo Giang Tây Mã Tổ Thiền sư thì sẽ đến thỉnh pháp Hồ Nam Thạch Đầu Thiền sư, tới lui “Giang Hồ” đã trở thành giai thoại đẹp một thời, từ “Giang Hồ” cũng được dùng cho tới tận ngày nay.

Mã Tổ Thiền sư không khách khí, dạy bảo: “Ngươi từ Nam Nhạc đến, phụ lại lòng từ bi của Thạch Đầu, ngươi hãy mau quay về đi, những nơi khác không thích hợp để ngươi tới đâu!”

Thế là Thiền sư Huệ Lãng quay về chỗ Thiền sư Thạch Đầu, hỏi rằng: “Phật là gì?”

Thiền sư Thạch Đầu trả lời: “Ngươi không có Phật tính.”

Thiền sư Huệ Lãng hoài nghi, hỏi: “Tất cả chúng sinh đều có Phật tính, tại sao ta lại không có Phật tính?”

“Vì ngươi không phải chúng sinh.”

“Lẽ nào Huệ Lãng không bằng chúng sinh?”

“Vì ngươi không chịu gánh vác!”

Huệ Lãng Thiền sư cuối cùng cũng đại ngộ.

Người học Phật phải khẳng định chính mình, khẳng định địa điểm tu học của mình là quan trọng nhất. Có những học nhân không hiểu mình, không tin tưởng thường trụ (nơi mình tu học), chạy loạn tìm kiếm khắp nơi, cuối cùng khi quay đầu lại, mới nhận ra “Đi mòn giày sắt tìm không thấy, có được lại chẳng tốn công gì”.

Thiền Ngẫm:

Đối nhân xử thế, đầu tiên phải nhận thức được chính mình, trung thành với chính mình, trung thành với vị trí công việc của mình, đừng nên vì chưa được trọng dụng đã vội chạy loạn tìm kiếm nơi chốn khác.

24
TÂM TÂM TƯƠNG ẤN

Thư thạch bích thiền cư ốc bích - Quán Hưu

Xích chiên đàn tháp lục thất cấp,

Bạch hàm đạm hoa tam tứ chi.

Thiền khách tương phùng chỉ đàn chỉ,

Thử tâm năng hữu kỷ nhân tri?

Dịch nghĩa:

Tả về thiền cư vách đá - Quán Hưu

Tháp chiên đàn đỏ sáu bảy tầng,

Sen trắng vài cành chúm chím xinh.

Thiền khách gặp gỡ chỉ búng tay,

Lòng này liệu có bao người hiểu?

Thiền Ngẫm:

Thiền khách gặp gỡ chỉ búng tay để giao lưu chứ không dùng ngôn ngữ, mà dùng phương thức thiền môn là tâm tâm tương ấn[*] để trao đổi với nhau. Trong Ngũ đăng hội nguyên[*] từng có một đoạn đối thoại thế này: “Hòa thượng Đại Tùy hỏi: ‘Lòng này thế nào?’ Sư không trả lời.” Ý muốn nói bản thân câu hỏi này rất khó trả lời, thật sự giác ngộ liệu được mấy người?

25
TRÀ ĐẠO ĐỆ NHẤT THIÊN HẠ

Thiên Lợi Hưu (Sen no Rikyū) là ông tổ của trà đạo Nhật Bản, đồng thời cũng là đệ tử đắc ý của Thiền sư Nhất Hưu (Ikkyū), trong xã hội Nhật Bản khi ấy địa vị của ngài vô cùng tôn quý.

Có một lần, một người tên Thượng Lâm Trúc Am ở thành Vũ Trị (Uji) mời Thiên Lợi Hưu tham gia trà hội của mình. Thiên Lợi Hưu nhận lời, và cùng đệ tử của mình tới đó.

Trúc Am vui lắm, nhưng đồng thời cũng rất căng thẳng. Sau khi Thiên Lợi Hưu và đệ tử vào trong trà thất, ông ta bắt đầu tự tay mình châm trà cho mọi người. Nhưng, do quá căng thẳng, nên bàn tay châm trà hơi run, khiến muôi múc trà trên hộp trà rơi xuống, lồng ấm trà đổ, nước trong lồng trà bắn ra, khiến không khí mất đi vẻ trang nhã. Chúng đệ tử của Thiên Lợi Hưu thấy vậy đều cười thầm trong lòng.

Nhưng, khi trà hội kết thúc, Thiên Lợi Hưu với vai trò là khách chính liền cất tiếng khen ngợi: “Màn châm trà của chủ nhân trà hội hôm nay đúng là đệ nhất thiên hạ.”

Chúng đệ tử không đồng tình với những lời đó của Thiên Lợi Hưu, trên đường quay về họ bèn hỏi Thiên Lợi Hưu rằng: “Châm trà không thỏa đáng như thế, tại sao lại có thể đệ nhất thiên hạ được?”

Thiên Lợi Hưu trả lời: “Đó là vì Trúc Am đã tận tình hết lòng để chúng ta được uống chén trà ngon nhất. Cho nên, ngài ấy không hề để tâm chuyện liệu có xuất hiện thất bại như thế hay không, chỉ chuyên tâm vào pha trà. Tâm ý ấy, tấm lòng ấy là quý nhất, quan trọng nhất.”

Đối với trà đạo mà nói, quan trọng là tâm. Dù màn châm trà có đẹp mắt có trôi chảy đến đâu, bộ đồ pha trà có cao quý nhường nào, nhưng nếu không có sự chân thành của tâm, tất cả đều chẳng còn ý nghĩa gì hết.

Thiền Ngẫm:

Con người không thể thay đổi vận mệnh, nhưng có thể thay đổi thái độ nhìn nhận sự việc; không thể kiểm soát khống chế người khác, nhưng có thể nắm rõ chính mình; không thể dự đoán ngày mai, nhưng có thể sống thật tốt hôm nay; không thể mọi chuyện đều thành, nhưng có thể toàn tâm toàn ý... thái độ của một người trong quá trình theo đuổi thành tích như thế nào, quan trọng hơn nhiều so với việc thành tích cuối cùng anh ta đạt được ra sao.

26
KHÔNG TIN LÀ CHÂN ĐẾ

Thiền sư Huệ Trung là một trong những môn đồ nổi tiếng của Thiền sư Huệ Năng, sống và tu ở chùa Hương Nghiêm trên núi Bạch Nhai, Nam Dương hơn bốn mươi năm. Giữ giới nghiêm ngặt, vang danh khắp thiên hạ, cùng với Thiền sư Hành Tư, Thiền sư Hoài Nhượng trở thành xu hướng của Thiền tông. Tào Động tông, Lâm Tế tông vẫn được lưu truyền cho tới tận ngày nay, cũng đều bắt nguồn từ đó.

Đường Túc Tông tán thưởng đức hạnh của ngài, năm 761 Công nguyên liền triệu kiến Huệ Trung vào triều, đối đãi như thầy. Thiền sư Huệ Trung giảng giải cho Túc Tông về những điều quan trọng trong trị quốc trị nhân, Túc Tông nghe mà hoảng sợ, mời ngài ở lại Thiên Phật tự, phong làm Quốc sư.

Thời kỳ Đại Đường hưng thịnh nhất, Tịnh độ tông và Thiền tông cùng tồn tại. Có học Tăng của Tịnh độ tông chạy tới chỗ Thiền tông Đại sư Huệ Trung hỏi pháp, nói: “Trong kinh thư viết: ‘Thanh thanh thúy trúc tận thị pháp thân, uất uất hoàng hoa vô phi Bát-nhã,’ (Xanh xanh trúc biếc thảy là pháp thân, hoa vàng rợp rợp đều là Bát-nhã), cũng chính là muốn nói vạn sự, vạn vật đều có Phật tính. Không biết đại sư nhìn nhận việc này thế nào?”

Quốc sư Huệ Trung trả lời: “Kinh Hoa Nghiêm viết: ‘Phật thân sung mãn pháp giới, phổ hiện nhất thiết quần sinh tiền.’ (Phật thân vốn ở khắp pháp giới, phổ độ tất thảy chúng sinh). Trúc xanh không đến từ pháp giới, lẽ nào không có pháp thân? Kinh Bát-nhã lại viết: ‘Sắc vô biên, cố Bát-nhã diện vô biên.’ (Sắc vô biên, nên Bát-nhã cũng vô biên). Hoa vàng không vượt được sắc, lẽ nào không phải Bát-nhã?”

Học Tăng nghe ngài trích dẫn kinh điển, nhẹ nhàng hóa giải những thắc mắc của mình, lòng không phục, lại hỏi tiếp: “Người tin câu nói này là đúng? Hay người không tin câu nói này là đúng đây?”

Quốc sư Huệ Trung nâng ý cảnh lên một tầng cao hơn, trả lời: “Kẻ tin là tục đế, kẻ không tin là chân đế.”

Học Tăng thất kinh, nói: “Kẻ không tin phải là tà kiến, sao Thiền sư có thể nói họ là chân đế?”

Quốc sư Huệ Trung đáp: “Kẻ không tin là không tin, chân đế là chân đế. Phật Tổ lấy sinh làm khổ, chúng sinh lấy sinh làm vui. Nguyên nhân nằm ở đâu? Những người khác nhau sẽ có cảnh giới tham ngộ khác nhau. Ngươi sẽ tin chúng sinh hay là tin Phật đây?

Học Tăng cúi đầu, trở nên trầm tư.

Thiền Ngẫm:

Mọi thuyết pháp trên thế gian này, không thể lấy “tin” hoặc “không tin” làm tiêu chuẩn, cũng không thể coi việc chúng sinh khen hay chê làm tiêu chuẩn, chân lý là chân lý, tà kiến là tà kiến, sẽ không thay đổi chỉ vì ai đó tin hay không hoặc có đánh giá như thế nào.

27
BÍ QUYẾT KIẾM ĐẠO

Liễu Sinh Hự Thọ Lang là con trai một kiếm thủ nổi tiếng. Hồi đầu thành tích học kiếm thuật của ông quá kém, cha ông rất giận, liền cắt đứt quan hệ cha con với ông. Ông chạy tới núi Nhị Hoang tìm gặp một kiếm thủ tên Vũ Tạng kể khổ, Vũ Tạng nói: “Cha ngươi nói không sai.”

Hựu Thọ Lang khổ sở cầu xin Vũ Tạng truyền lại kiếm thuật cho mình. Vũ Tạng bảo: “Ngươi không thể thỏa mãn được yêu cầu của ta.”

“Tôi không sợ khổ! Nếu tôi chăm chỉ học tập, mất bao nhiêu năm mới có thể trở thành một kiếm sư?

“Những năm còn lại của ngươi!” Vũ Tạng chẳng hề do dự đáp.

“Tôi không thể đợi lâu như thế. Chỉ cần ngài chịu dạy tôi, khổ sở vất vả thế nào tôi cũng chịu được. Nếu tôi trở thành một kẻ nô bộc trung thành của ngài, phải mất bao lâu mới học đủ mọi kiếm thuật?”

“Chắc khoảng 10 năm.” Giọng Vũ Tạng đã ôn hòa hơn.

“Gia phụ tuổi ngày một cao, mặc dù ông đã đoạn tuyệt quan hệ cha con với tôi, nhưng tôi vẫn muốn được chăm sóc hầu hạ ông, do vậy cần phải tranh thủ thời gian. Nếu tôi chăm chỉ học hành hơn nữa, thì cần bao nhiêu thời gian?”

“Uhm, có lẽ ba mươi năm.”

“Thế nghĩa là sao? Vừa rồi ngài nói mười năm, giờ tôi chăm chỉ gấp hai gấp ba, ngài lại nói ba mươi năm. Tôi không ngại khổ ngại khó, muốn tinh thông kiếm thuật trong khoảng thời gian ngắn nhất!”

“Uhm, nếu là như thế, ngươi phải theo ta bảy mươi năm mới được.”

Hựu Thọ Lang cuối cùng cũng đã hiểu ra đạo lý trong những lời nói đó, ông ở lại học kiếm thuật cùng Vũ Tạng. Vũ Tạng không những không cho phép ông bàn luận về kiếm thuật, mà ngay cả kiếm cũng không cho ông đụng đến. Nhiệm vụ của Hựu Thọ Lang chỉ là nấu cơm, rửa bát, trải giường, quét dọn sân vườn và chăm sóc hoa viên, Vũ Tạng không nhắc nửa lời tới hai từ kiếm thuật.

Ba năm trôi qua nhanh như chớp mắt, Hựu Thọ Lang vẫn cặm cụi làm những công việc khổ sai ấy, mỗi khi nghĩ đến tiền đồ của mình, lòng ông không tránh khỏi cảm giác thê lương: Ông vẫn chưa bắt đầu học kiếm thuật.

Một hôm, Vũ Tạng lẳng lặng rón rén theo sau lưng ông dùng kiếm gốc đánh ông một đòn khá nặng.

Ngày hôm sau, khi Hựu Thọ Lang đang mải nấu cơm, Vũ Tạng lại tung một chiêu tới đầy bất ngờ.

Từ đó về sau, bất kể ngày đêm, Hựu Thọ Lang dù đang làm gì, ở đâu cũng phải canh cánh đề phòng những đòn tấn công chớp nhoáng bất ngờ của Vũ Tạng. Một ngày hai mươi tư giờ, lúc nào ông cũng ở trong tình trạng cảnh giác cao độ, để né tránh những nhát kiếm bổ xuống nhanh như chớp ấy.

Ông bỗng ngộ ra đạo lý từ trong đó, dần dần bước vào trạng thái ổn định, Vũ Tạng cũng đã nở nụ cười hài lòng.

Về sau, Hựu Thọ Lang trở thành kiếm thủ có kỹ thuật tinh xảo nhất Nhật Bản.

Thiền Ngẫm:

Không bước bước chân đầu tiên, làm sao có thể đi ngàn dặm; không tích dòng nước nhỏ, sao thành sông dài biển rộng. Kiên trì bền bỉ, gỗ mục cũng chẳng chặt gẫy được. Miệt mài cặm cụi, vàng đá cũng có thể đâm thủng.

28
THIỀU THIỀU XỨ XỨ

Động Sơn khai ngộ thơ - Hòa thượng Động Sơn

Thiết kỵ tòng tha mịch, thiều thiều dữ ngã sơ.

Ngã kim độc tự vãng, xứ xứ đắc phùng cừ.

Cừ kim chính thị ngã, ngã kim bất thị cừ.

Ưng tu thậm ma hội, phương đắc khế như như.

Dịch nghĩa:

Bài thơ khai ngộ của Thiền sư Động Sơn

Rất kỵ tìm nơi khác, lần hồi lơ với ta.

Giờ một mình ta bước, đâu đâu cũng gặp mi.

Nay mi chính là ta, ta không phải là mi.

Nếu hiểu được như thế, mới gặp trúng như như.

Thiền Ngẫm:

Bài thơ này, thoáng đọc tưởng viết về cảnh mặt trời chiếu lên người, và bóng in xuống dưới mặt nước. Nhưng trên thực tế là viết về quá trình Hòa thượng Động Sơn theo đuổi “đạo”.

29
PHÁP KHÍ THAM THIỀN

Thiền sư Pháp Viễn Viên Giám khi chưa chứng ngộ nghe nói Thiền sư Quy Tỉnh ở Diệp Huyện có khí phách và phong độ, nên đã cùng với Thiền sư Thiên Y Nghĩa Hoài tới bái kiến. Tiết trời mùa đông, tuyết lớn rơi xối xả, tổng cộng có tất cả tám người cùng đến chỗ Thiền sư Quy Tỉnh, Thiền sư Quy Tỉnh vừa nhìn thấy liền quát mắng đuổi về, mọi người đều không chịu rời đi, Thiền sư Quy Tinh bèn mang nước ra hắt, quần áo ướt hết cả.

Sáu người trong số đó đã không thể chịu đựng được, tức tối bỏ về, chỉ có Thiền sư Pháp Viễn và Thiền sư Nghĩa Hoài chỉnh trang lại y phục, quỳ mọp ở đấy khẩn cầu bằng được, không chịu lui.

Không lâu sau, Thiền sư Quy Tỉnh lại hét: “Các ngươi còn không chịu đi nơi khác, lẽ nào còn đợi ta mang gậy ra đánh đuổi?”

Thiền sư Pháp Viễn thành khẩn trả lời: “Hai người chúng tôi ngàn dặm xa xôi tới đây tham học, làm sao có thể quay về chỉ vì bị hắt nước vào người? Cho dù ngài mang gậy ra đánh đuổi, chúng tôi cũng không rời đi.”

Thiền sư Quy Tỉnh nói như bất đắc dĩ vậy: “Nếu thật sự tới đây để tham thiền, vậy thì vào ghi danh đi!”

Sau khi ghi danh, Thiền sư Pháp Viễn từng đảm nhiệm chức điển tọa (nấu cơm) trong chùa.

Có một lần chưa báo cáo, đã lấy dầu, bột nấu cháo ngũ vị cúng dường chúng sinh. Khi chuyện đến tai Thiền sư Quy Tỉnh, ngài vô cùng tức giận mắng mỏ: “Dùng trộm vật của thường trụ[*], tự ý mang cho mọi người, ngoài bị phạt đánh, mắng theo đúng thanh quy ra, phải hoàn trả ngang giá trị!”

Nói xong, đánh Thiền sư Pháp Viễn ba mươi hương bản, đem vật dụng quần áo của Thiền sư Pháp Viễn ra định giá, hoàn tất việc bồi thường liền đuổi Thiền sư Pháp Viễn ra khỏi chùa.

Thiền sư Pháp Viễn mặc dù bị đuổi khỏi chùa, nhưng vẫn không chịu rời đi, hằng ngày đều đứng dưới hành lang của chùa. Sau khi Thiền sư Quy Tỉnh biết chuyện, lại quát mắng: “Đây là hiên chùa, là nơi ở chung của chúng Tăng, tại sao ngươi lại nằm ngồi ở đây? Hãy tính tiền thuê phòng rồi trả cho thường trụ đi!”

Nói xong, liền gọi người ra tính tiền phòng, Thiền sư Pháp Viễn không hề lấy làm khó chịu, cầm bát ra chợ tụng kinh cho mọi người, dùng những thứ hóa duyên được để hoàn trả.

Chuyện xảy ra không lâu, Thiền sư Quy Tỉnh nói với chúng Tăng rằng: “Pháp Viễn đúng là pháp khí tham thiền thật sự!” Đồng thời sai thị giả ra mời Thiền sư Pháp Viễn vào trong, khoác pháp y cho ngài trước mặt mọi người, lấy hiệu là Thiền sư Viên Giám!

Tài năng nổi bật nhất của Thiền sư Phù Sơn Pháp Viễn chính là “nhẫn nại vì pháp”, theo cách nói hiện đại chính là chịu được thử thách. Thiền sư Quy Tỉnh không chấp nhận cho ngài vào chùa, mắng ngài, đánh ngài, hắt nước vào ngài, thậm chí phạt ngài bán đồ dùng quần áo để bồi thường tiền chung cho dù ngủ dưới hiên chùa cũng phải trả tiền thuê phòng tất cả đều không làm nhụt được ý chí đi ngàn dặm xa xôi tới cầu pháp của ngài, chẳng trách sau này ngay cả Thiền sư Quy Tỉnh cũng phải khen ngài chính là pháp khí.

Thiền Ngẫm:

Người đi câu tìm sự học bây giờ, tiếng là ham học, nhưng nếu ăn uống đãi ngộ không tốt, liền vội vội vàng vàng rời đi ngay; nếu cư xử không chu toàn, cũng sẽ tức giận mà bỏ đi, so với sự nhẫn nại của Thiền sư Pháp Viễn thật cách xa một trời một vực.

30
BIẾT SAI LIỀN SỬA

Hồi Thiền sư Huệ Viễn còn trẻ thích vân du khắp nơi, có một lần, ngài gặp một người đồng hành có sở thích hút thuốc. Hai người đi một đoạn đường núi rất dài, sau đó ngồi nghỉ bên bờ sông, người bạn đồng hành đó đưa cho Thiền sư Huệ Viễn một túi thuốc, Thiền sư Huệ Viễn vui mừng nhận quà tặng của anh ta, sau đó họ ngồi trò chuyện, do nói chuyện rất hợp, người đó lại tặng Thiền sư một chiếc tẩu và một ít thuốc lá.

Sau khi Thiền sư Huệ Viễn chia tay với người bạn đồng hành kia, lòng thầm nghĩ: “Thứ này khiến người ta dễ chịu vô cùng, chắc chắn sẽ khuấy đảo sự thiền định của mình, lâu dần hẳn khó thay đổi được thói quen này, nhân còn sớm hãy cai ngay thì hơn.” Vậy là mang tẩu và thuốc vứt hết đi.

Vài năm trôi qua, ngài say mê Kinh dịch, khi ấy đang là mùa đông, trời lạnh đất rét, ngài viết thư cho thầy mình muốn thầy gửi cho một ít áo bông, nhưng thư đã gửi đi rất lâu, mùa đông cũng đã qua, tuyết trên núi tan hết cả, thầy vẫn chưa gửi quần áo đến, người đưa thư cũng không có bất cứ tin tức gì.

Thế là Thiền sư Huệ Viễn bèn dùng Kinh dịch bói cho mình một quẻ, kết quả quẻ bói là lá thư ấy không được gửi tới chỗ của thầy mình. Ngài nghĩ thầm: “Quẻ bói của Kinh dịch đương nhiên là chính xác, nhưng nếu mình cứ mê đắm vào đấy làm sao toàn tâm toàn ý để tham thiền đây?” Từ đó về sau ngài không còn đụng chạm gì tới thuật Kinh dịch nữa.

Sau đó, có một độ Thiền sư Huệ Viễn lại đam mê thư pháp, ngày ngày rèn luyện, nên cũng có chút thành tích, vài nhà thư pháp hết lời khen ngợi thư pháp của ngài. Ngài chợt nghĩ: “Ta lại đi chệch đường rồi, cứ tiếp tục thế này, có khả năng ta sẽ thành nhà thư pháp chứ không phải Thiền sư nữa.”

Thế là, ngài một lòng tham ngộ, từ bỏ tất cả những thứ không liên quan tới thiền, cuối cùng trở thành một đại sư Thiền tông.

Thiền Ngẫm:

Hiểu rõ mục tiêu của mình đương nhiên đáng quý, nhưng đáng quý hơn cả là tinh thần kiên trì không chút lơ là để hoàn thành mục tiêu ấy. Đồng thời, một khi nhận thấy mình bắt đầu đi chệch hướng, liền lập tức sửa ngay.

31
HIỂU BIẾT KHÔNG GIỚI HẠN

Trong thiền lâm có cây gậy Đức Sơn và tiếng hét Lâm Tế. Đức Sơn xuất thân từ hệ của Thanh Nguyên. Một trong những đệ tử của Huệ Năng là Thanh Nguyên Hành Tư, Hành Tư truyền Thạch Đầu Hy Thiên, Hy Thiên truyền Thiên Hoàng Đạo Ngộ, Đạo Ngộ truyền Long Đàm Sùng Tín, Sùng Tín truyền Đức Sơn Tuyên Giám. Chuyện ngộ đạo của Đức Sơn cũng khiến người ta cảm thấy rất thú vị.

Đức Sơn là người Kiếm Nam, Tứ Xuyên, họ Chu, xuất gia từ rất sớm, kiến thức uyên thâm, tinh thông Kinh Kim Cương, được người đời gọi là Chu Kim Cương. Nghe nói thiền học ở phương Nam rất hưng thịnh, ngài bất bình nói: “Thiên kiếp học Phật uy nghi, vạn kiếp học Phật tư hành, sau đó mới có thể thành Phật. Ma quỷ phương Nam, lại dám nói tức tâm tức Phật (Phật tức là tâm, tâm tức là Phật), thật đúng là đại nghịch bất đạo.”

Ngài quyết định tới phương Nam để khiêu chiến với Thiền tông, thế là gánh theo Thanh long sớ sao, tác phẩm chú giải Kinh Kim Cương, đi từ Tứ Xuyên xuống phía Nam.

Một hôm, trên đường đi ngài gặp một bà cụ bán bánh dày, bèn đặt gánh xuống, muốn mua điểm tâm để ăn.

Bà cụ hỏi: “Ngài gánh gì đó?”

Đức Sơn Thiền sư đáp: “Là sớ sao của Kinh Kim Cương.”

Bà cụ nói: “Tôi có một câu hỏi, nếu ngài trả lời được, thì tôi tặng không bánh điểm tâm này cho ngài, nếu không trả lời được, ngài hãy đi hỏi mua của người khác.”

Thiền sư Đức Sơn tự phụ trả lời: “Xin cứ hỏi đừng ngại.”

Ngài nghĩ thầm trong lòng, chỉ là một cụ già, còn muốn làm khó ta chắc? Nói vậy là bà chưa biết sự lợi hại của người nghiên cứu Kinh Kim Cương nổi tiếng là ta rồi.

Bà cụ chậm rãi nói: “Trong Kinh Kim Cương viết: ‘Quá khứ tâm bất khả đắc, hiện tại tâm bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc’[*]. Vậy, ngài ‘điểm’ ‘tâm’[*] nào?”

Thiền sư Đức Sơn nghe xong không biết trả lời ra sao, mồ hội vã như tắm.

Bà cụ nói tiếp: “Ngài vẫn nên tới chào hỏi Thiền tông đại sư thì hơn.” Nói rồi, quẩy gánh hàng lên, nhẹ nhàng đi mất.

Thiền Ngẫm:

Dùng cạn mọi lời bàn luận huyền diệu trên thế giới này, chẳng qua giống đem một sợi lông đặt trên bầu trời vô biên; hao tổn hết mọi ý thức tinh giải trên thế giới cũng chỉ như đem một giọt nước thả vào khe sâu không đáy. Cuộc sống có hạn nhưng kiến thức là vô hạn, đừng bao giờ thỏa mãn với chút tri thức ít ỏi đó của mình.

32
CHÂN THÀNH KHÔNG DỐI LỪA

Triều Tống có một Thiền sư tên Đạo Giai, trải qua nhiều năm tu hành cuối cùng cũng đắc đạo, sau khi đắc đạo Thiền sư Đạo Giai liền bắt đầu vân du bốn phương, giảng giải cho đại chúng nghe về những đạo lý trong Thiền tông. Thiền sư Đạo Giai đi qua rất nhiều nơi, từng đảm nhiệm vị trí trụ trì của nhiều ngôi chùa lớn như chùa Tịnh Nhân và chùa Thiên Trữ...

Tiếng thơm của Thiền sư đến tại Hoàng đế đương triều, ngài vô cùng tán thưởng những gì mà Thiền sư đang làm, liền quyết định ban tặng cho Thiền sư một chiếc áo Ca sa màu tím, nhằm biểu dương thánh đức hoằng dương Phật pháp của Thiền sư, đồng thời, còn ban tặng danh hiệu Thiền sư Định Chiếu.

Khi Thiền sư Đạo Giai nghe được tin này, điều khiến mọi người bất ngờ là ngài kiên quyết không đón nhận những vinh dự ấy, hoàng thượng liền sai thân vương Lý Hiếu Thọ của phủ Khai Phong đến nơi ở của Thiền sư, đại diện cho hoàng thượng bày tỏ tấm lòng cao đẹp của triều đình dành cho Thiền sư Ðạo Giai, nhưng Thiền sư vẫn không chịu nhận, hoàng thượng tức giận trước hành xử lạnh nhạt hết lần này tới lần khác của Thiền sư Đạo Giai, hạ lệnh châu quan[*] bắt giam Thiền sư, muốn dùng sự trừng phạt để ép Thiền sư hồi tâm chuyển ý.

Vị châu quan này trước kia từng nghe Thiền sư giảng kinh, hắn biết rất rõ con người Thiền sư vô cùng nhân hậu trung thành. Khi hắn tới chùa, cố tình lệnh cho thuộc hạ tránh đi, hạ giọng nói với Thiền sư rằng: “Thiền sư, thân thể ngài trông rất yếu ớt, sắc mặt trắng nhợt tiều tụy, có phải ngài bệnh rồi không?”

Thiền sư Đạo Giai lắc đầu trả lời: “Không bệnh.”

Châu quan thấy lời gợi ý của mình không có tác dụng bèn hạ quyết tâm, nói thẳng với Thiền sư rằng: “Thiền sư, nếu ngài nói mình bị bệnh, hoàng thượng chắc chắn sẽ nể tình trước kia ngài từng vất vả đi khắp nơi giảng kinh dạy học mà không trừng phạt ngài nữa.”

Thiền sư vẫn lắc đầu, đáp lại bằng giọng rất bình tĩnh: “Không có bệnh là không có bệnh, ta sao có thể vì muốn được miễn tội mà vờ bệnh chứ?”

Châu quan nghe câu trả lời của Thiền sư vừa cảm động lại vừa bất lực, bất đắc dĩ đành giải Thiền sư tới Tri Châu.

Những người được nghe kể chuyện về Thiền sư không ai không cảm động tới rơi nước mắt.

Thiền Ngẫm:

Thành thật không dối lừa, chính là không hư vọng, không vờ vịt, tuân thủ lời hứa, có gì nói nấy. Thành thật, là một cách để gìn giữ nhân cách.

33
CHỈ LÀ MỘT TÁCH TRÀ

Hồi Thiền sư Kê Sơn Chương vẫn còn là một vân thủy Tăng, đã tham thiền ở chỗ Thiền sư Đầu Tử, đồng thời lãnh nhiệm vụ kiếm củi.

xong

Một hôm, sau khi Thiền sư Kê Sơn Chương đã làm việc, gặp Thiền sư Đầu Tử ở ngoài sân, Thiền sư Đầu Tử dùng một tách trà để thăm hỏi ngài, vừa rót trà vừa hỏi: “Tách trà này thế nào?”

Thiền sư Kê Sơn Chương sau khi đưa hai tay ra nhận trà, bèn đáp: “Tách trà này, có thể nói sâm la vạn tượng[*] đều ở đây!”

Thiền sư Đầu Tử nói: “Sâm la vạn tượng đều ở đây, nói như thế, tách trà này không giống những tách trà bình thường, giả sử tùy tiện uống một hớp, ai biết liệu có gây ra hậu quả nghiêm trọng gì không?”

Thiền sư Kê Sơn Chương rất tự tin vào những tâm đắc của mình đối với thiền, khi Thiền sư còn chưa nói xong đã đột ngột hất hết tách trà, và nói hết sức nghiêm nghị rằng: “Sâm la vạn tượng ở chỗ nào?”

Thiền sư Kê Sơn Chương cho rằng đã thể hiện được thiền cơ nhanh nhạy, nhưng lúc này, Thiền sư Đầu Tử lại nhẹ nhàng và hết sức bình tĩnh nói: “Đáng tiếc! Một tách trà!”

Thiền sư Kê Sơn Chương chuyển đề tài: “Đây chỉ là một tách trà.”

Thiền sư Đầu Tử vẫn không buông tha cho Thiền sư Kê Sơn Chương, lặp lại lời của chính ngài: “Mặc dù chỉ là một tách trà, sâm la vạn tượng đều ở đó cả!”

Thiền sư Kê Sơn Chương cuối cùng cũng không thể đối đáp lại.

Nội dung của một tách trà, có thể nói không hề đơn giản, đầu tiên phải nuôi cây giống, chăm sóc cho nó lớn lên, tưới tắm, bón phân, rồi cả ánh nắng, không khí, nước... có thể nói một cây trà giống tập hợp tất cả sức mạnh của vạn vật trong vũ trụ mới có thể sinh trưởng, lẽ nào còn không phải là sâm la vạn tượng đều nằm trong một tách trà hay sao? Thuở ban đầu, Đức Phật trên đầu lông hiện ra vô số bảo vương quốc độ, trên tua đầu ốc sên ẩn chứa đại thiên thế giới, ba ngàn giọt nước chỉ chọn một giọt để uống. Hậu quả của việc uống một tách trà, há không nghiêm trọng ư?

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Kê Sơn Chương mặc dù có kiến giải, nhưng không khẳng định, chỉ có Đầu Tử Thiền sư là có đầu có cuối, từ đầu tới cuối đều khẳng định vũ trụ là một tách trà, một tách trà chính là tâm của vũ trụ.

34
PHẬT TÍNH LÀ HỌ

Ngũ tổ Đại sư Hoằng Nhẫn, kiếp trước là ông già trồng thông dưới núi Phá Đầu, vô cùng ngưỡng mộ Tứ tổ Thiền sư Đạo Tín, bèn khẩn cầu được xuất gia theo ngài, Thiền sư Đạo Tín chê ông lớn tuổi, không thể quảng hóa thập phương, đành an ủi ông rằng: “Nếu ông đầu thai lại, có lẽ ta sẽ trụ thế đợi ông vài năm.”

Ông già trồng thông từ biệt Tứ tổ, đi tới bên bờ suối, nhìn thấy một cô gái đang giặt lụa, liền thỉnh cầu rằng: “Cô gái ơi, ta có thể ở nhờ nhà cô không?”

“Tôi trên còn có cha có anh, không thể tự mình làm chủ, ông hãy đi hỏi họ ấy.”

“Cô phải hứa sẽ đồng ý, ta mới dám đi cầu xin họ.”

Cô gái thấy trời cũng đã nhá nhem tối, một người già xin được ở nhờ, nên gật đầu đồng ý. Cô gái còn chưa xuất giá về đến nhà, lại mang thai, cha mẹ cho rằng cô làm xấu mặt họ, nên đuổi cô ra khỏi nhà. Về sau, cô gái sinh ra một bé trai trắng trẻo mập mạp, bà mẹ bất hạnh ấy định vứt bỏ đứa con xui xẻo kia xuống sông, ai ngờ, đứa trẻ lại ngược dòng mà lên, cô gái đành đi ăn mày nuôi con thành người.

Vì không biết lai lịch của cha đứa bé, nên mọi người đều gọi cậu là “Vô Tính Nhi” (đứa trẻ không họ). Khi Vô Tính Nhi khoảng sáu bảy tuổi, thông minh lanh lợi, hoạt bát đáng yêu. Một hôm, Thiền sư Đạo Tín hoằng pháp đến nơi này, Vô Tính Nhi nhìn thấy Thiền sư Đạo Tín, liền thân thiết nắm chặt vật áo của Thiền sư không buông, đòi Thiền sư Đạo Tín cạo đầu cho mình xuất gia. Thiền sư thoạt nhìn, là một đứa bé nhỏ xíu, liền xoa xoa đầu bảo: “Tuổi ngươi còn bé quá, làm sao xuất gia được?”

Vô Tính Nhi không vui, cất giọng chất vấn y như người lớn: “Thiền sư! Trước kia ngài chê tôi quá già, giờ lại chê tôi quá nhỏ, rốt cuộc khi nào ngài mới chịu cạo đầu cho tôi xuất gia?”

Thiền sư Đạo Tín nghe thế chợt hiểu, vội vàng hỏi: “Bé con, ngươi họ gì? Tên là gì? Nhà ở đâu?”

“Tôi là Vô Tính Nhi, nhà ở ngõ Thập Lý.”

“Ai cũng phải có họ có tên, sao ngươi lại không có họ được? Rốt cuộc là họ gì?”

“Tôi lấy Phật tính là họ, cho nên không có họ.”

Thiền sư Đạo Tín nghe xong vui mừng khôn xiết, tuổi còn nhỏ mà khẩu khí đã lớn thế rồi, thật xứng với rồng chốn Phật môn. Về sau Tứ tổ Thiền sư Đạo Tín liền truyền y bát cho Vô Tính Nhi, Vô Tính Nhi trở thành Ngũ tổ của Thiền tông.

Thiền Ngẫm:

Phật giáo nói về tam thế nhân quả, ngũ thủ luân chuyển, qua trải nghiệm của Ngũ tổ Thiền sư Hoằng Nhẫn trong Thiền tông có thể thấy, những lời ấy không giả. Nói tới xuất gia, “già quá không được”, “trẻ quá không được”, Vô Tính Nhi lấy “Phật tính làm họ”, do vậy có thể trở thành nhất đại tông sư.

35
THAY ĐỔI TÙY NGƯỜI

Có một cư sĩ hỏi Thiền sư Trí Tạng rằng: “Xin hỏi thầy, có thiên đường địa ngục hay không?”

“Có chứ!”

“Xin hỏi có Phật và Bồ-tát không?”

“Có chứ!”

“Xin hỏi có nhân quả báo ứng không?”

“Có chứ!”

Bất kể cư sĩ đó hỏi gì, Thiền sư Trí Tạng đều trả lời là: “Có chứ! Có chứ!”

Vị cư sĩ này nghe xong, bỗng nảy ý hoài nghi, liền nói: “Thưa thầy, thầy nói sai rồi.”

“Sao ta lại nói sai được?”

“Khi tôi hỏi Thiền sư Kính Sơn, ngài ấy đều trả lời là không.”

“Sao lại nói không?”

“Tôi hỏi ngài ấy có nhân quả báo ứng không, ngài ấy đáp ‘không’; lại hỏi có Phật Bồ-tát không, ngài ấy vẫn nói ‘không’; tôi hỏi ngài ấy có thiên đường địa ngục không, ngài nói ‘không’, nhưng tại sao ngài lại nói ‘có’?”

Thiền sư Trí Tạng biết được nguồn gốc của vị cư sĩ này, cuối cùng ngài bảo: “Ồ! Thì ra là thế, ta hỏi ngươi nhé, ngươi có vợ không?”

“Có.”

“Có con trai con gái không?”

“Có.”

“Ngươi có vàng bạc châu báu không?”

“Có.”

“Thiền sư Kính Sơn có vợ không?”

“Không có.”

“Thiền sư Kính Sơn có con trai con gái không?”

“Không có.”

“Thiền sư Kính Sơn có vàng bạc châu báu không?”

“Không có.”

“Vậy nên Thiền sư Kính Sơn mới trả lời ngươi là ‘không’, ta nói với ngươi là ‘có’, vì ngươi có vợ có con mà!”

Cùng một câu hỏi, chỗ này bảo có chỗ kia bảo không, là do khác biệt thật ư? Thật ra chẳng có gì khác biệt, đạo chỉ có một, có không chỉ là hai mặt của đạo, đạo có khác biệt là do ở người.

Thiền Ngẫm:

Câu hỏi và câu trả lời của Thiền sư, lúc nói có lúc nói không, chẳng qua là do nhận thức các vấn đề khác nhau từ trình độ hoặc cấp độ khác nhau mà thôi.

36
TRÁCH MẮNG LÀ TỪ BỊ

Có một học Tăng tên Đạo Tụ, mặc dù tinh thông tu trì thiền đạo, nhưng mãi vẫn chưa giác ngộ, thấy những đồng môn tham thiền học đạo muộn hơn mình, không ít người đã lĩnh hội được thiền, nhìn lại bản thân thật không có tư cách để học thiền nữa, vừa không hài hước lại chẳng nhanh nhẹn, mãi vẫn không thể nhập môn. Thầm nghĩ, thôi thì làm một khổ hành Tăng hành cước là hơn! Thế là Đạo Tụ bèn thu dọn quần áo, chuẩn bị đi xa. Trước khi đi ngài đến pháp đường để từ biệt Thiền sư Quảng Ngữ.

Đạo Tụ bẩm báo rằng: “Thưa thầy! Học Tăng không xứng với lòng từ bi của thầy, từ khi quy y tham thiền học đạo cùng thầy tới nay đã hơn mười năm, đối với thiền vẫn chẳng thấy có chút tiến bộ nào. Con thật không phải người có căn cơ đó, nên hôm nay tới chào từ biệt thầy, con muốn vân du đi nơi khác.”

Quảng Ngữ Thiền sư vô cùng kinh ngạc, hỏi: “Ồ! Tại sao chưa giác ngộ đã muốn bỏ đi rồi? Lẽ nào tới nơi khác thì có thể giác ngộ sao?”

Đạo Tụ chân thành trả lời: “Hằng ngày, ngoài ăn cơm rồi ngủ ra, con đều tập trung toàn bộ tinh lực vào việc tu trì, con chăm chỉ nhưng nhân duyên không hợp. Ngược lại, các đạo hữu cùng học, người nào người nấy đều đã tìm được về nguồn cội. Hiện tại tận nơi sâu trái tim con nảy sinh cảm giác mệt mỏi chán chường, con nghĩ con vẫn nên làm một khổ hành Tăng hành cước khắp nơi thì hơn!”

Thiền sư Quảng Ngữ nghe xong liền khai thị, bảo: “Ngộ, là bản chất của bản tính bên trong, vốn không thể hình dung được, cũng không thể truyền đạt cho người khác, và cũng là thứ học không được vội cũng không xong. Người khác có cảnh giới của người khác, ngươi tu thiền đạo của ngươi, đó là hai việc hoàn toàn khác nhau, tại sao lại đánh đồng làm một?”

Đạo Tụ đáp: “Thưa thầy! Thầy không biết đấy thôi, khi con so mình với các đồng tham khác, lập tức cảm thấy hổ thẹn vì sự khác biệt giữa đại bàng lớn và chim sẻ nhỏ.”

Thiền sư Quảng Ngữ vờ như không hiểu, hỏi: “Lớn thế nào? Nhỏ thế nào?”

Đạo Tụ đáp: “Chim đại bàng lớn hễ sải cánh là bay vượt mấy trăm dặm, còn con bị giới hạn ở mấy mét vuông trên mặt đất mà thôi.”

Thiền sư Quảng Ngữ hỏi một câu đầy ẩn ý: “Đại bàng hễ sải cánh là bay vài trăm dặm, thế nó có thể bay qua sinh tử không?”

Đạo Tụ thiền Tăng nghe xong lẳng lặng không nói gì, như đã hiểu ra.

Thiền Ngẫm:

Ngạn ngữ có câu thế này: “Người so người, tức chết người” so sánh, so đo đều là nguồn căn của phiền não, làm sao có thể ngộ đạo qua thiền chứ? Mỗi người đều có cảnh giới riêng, đây là điều không thể đánh đồng làm một. Thiền, phải được bộc lộ ra từ trong tự tính bình đẳng.

37
HÀNH NANG[*] KHÔNG KHÔNG

Thiền sư Kính Hư của Hàn Quốc, đem theo đệ tử Mãn Không vừa xuất gia chưa lâu ra ngoài vân thủy hành cước. Dọc đường Mãn Không lẩm bẩm, kêu ca phải cõng tay nải hành lý quá nặng, thi thoảng lại đòi sư phụ tìm một nơi nào đó ngồi nghỉ, Thiền sư Kính Hư không đồng ý, lúc nào tinh thần cũng hừng hực dấn bước về phía trước.

Một hôm, hai thầy trò ngang qua một thôn trang, một người phụ nữ đi từ trong nhà ra, sư phụ đi phía trước, bỗng nhiên nắm lấy hai tay của người phụ nữ kia, bà ta liền hét toáng lên. Người nhà và hàng xóm của người phụ nữ nghe tiếng hét thì chạy ra xem, cho rằng một Hòa thượng trêu ghẹo phụ nữ, bèn đồng thanh hô đánh.

Thiền sư Kính Hư thân hình cao lớn bèn quay đầu bỏ mặc tất cả mà chạy thục mạng. Đồ đệ Mãn Không, lưng cõng bọc hành lý cũng chạy như bay theo sau sư phụ.

Chạy rất lâu, qua mấy con đường núi, người trong thôn không thể nào đuổi kịp hai thầy trò họ. Tới một con đường núi vắng vẻ, sư phụ liền dừng lại, quay đầu, quan tâm hỏi đồ đệ rằng: “Còn thấy nặng không?”

“Sư phụ! Thật kỳ lạ, vừa rồi khi bỏ chạy, con lại chẳng hề thấy bọc hành lý trên lưng nặng tí nào!” Đồ đệ trả lời.

Thiền Ngẫm:

Không có niềm tin ý chí sắt đá đối với tiền đồ, mục tiêu. Chê xa, chê khó, chê nặng là điều đương nhiên, nếu có niềm tin với hành trình trước mắt, có tầm nhìn, có trách nhiệm, thì sẽ cảm thấy không xa không khó nữa.

38
TUYẾT ĐẬU PHI TÍN SAI

Chùa Tuyết Đậu nằm trong núi Tứ Minh ở Ninh Ba, Chiết Giang, là nơi ở của Cao Tăng nhiều thế hệ, đều lấy tên là Tuyết Đậu, nhưng Thiền sư Tuyết Đậu trong công án Thiền tông là nói đến Thiền sư Tuyết Đậu Trọng Hiển của chính tông, không được nhận nhầm.

Đại sư Tuyết Đậu từ bi, truyền bá Phật pháp chân đế không biết mệt mỏi, giúp người ta giác ngộ hiểu được ý nghĩa thật sự của nhân sinh, là cái cây độc nhất vô nhị, lập dị khác người trong khu rừng Thiền tông.

Học nhân sĩ tử, người xuất gia trong thiên hạ, không ai không tranh giành được quy y, gọt giũa và ấn chứng dưới gối ngài.

Sau khi đại sư vào ở trong chùa Tuyết Đậu, đất Phật trang nghiêm, tình hình thay đổi, trở thành tổ đình mới của thiền lâm vân môn tông pháp. Thời kỳ này, tất cả phe phái Thiền tông khác đều tỏ rõ vẻ suy yếu, chỉ riêng nhánh Vân Môn là phát triển mạnh mẽ, khắp thiên hạ xưng tụng là “Vân Môn trung hưng”.

Hồi đầu, Thiền sư Tuyết Đậu gặp thái thú Tăng Hội ở bên Hoài Thủy. Tăng Hội hỏi: “Thiền sư, ngài muốn đi đâu?”

Thiền sư Tuyết Đậu lễ phép trả lời: “Có thể là tới Tiền Đường, cũng có thể đi về phía Thiên Đài.”

Tăng Hội liền đề nghị: “Trụ trì chùa Linh Ẩn là Thiền sư San đối với ta rất tốt, ta viết lá thư giới thiệu ngài tới đó, Thiền sư San nhất định sẽ đón tiếp ngài chu đáo.”

Nhưng khi Thiền sư Tuyết Đậu tới chùa Linh Ẩn, ngài không lấy lá thư giới thiệu ấy ra để xin gặp trụ trì, cứ thế sống cùng chúng Tăng suốt ba năm liền.

Ba năm sau, khi Tăng Hội phụng lệnh đi sứ Chiết Giang liền đến chùa Linh Ẩn tìm gặp Thiền sư Tuyết Đậu, nhưng chúng Tăng trong chùa lại chẳng ai biết người này, Tăng Hội không tin, tự mình tới tăng phòng nơi các vân thủy Tăng thường ở để tìm. Tìm tới tìm lui giữa hơn một nghìn Tăng chúng, cuối cùng tìm thấy Thiền sư Tuyết Đậu, bèn hỏi: “Tại sao ngài không đi gặp trụ trì mà lại ẩn mình ở đây? Có phải ngài làm mất lá thư giới thiệu ta viết cho ngài không?”

Thiền sư Tuyết Ẩn đáp: “Không dám, không dám. Vì tôi chỉ là một tuyết thủy Tăng, không cầu mong gì, nên không làm bưu tá cho ngài thôi!”

Thiền sư Tuyết Đậu nói xong lấy lá thư giới thiệu vẫn còn nguyên vẹn từ trong ống tay áo ra trao trả cho Tăng Hội, hai bên phá lên cười ha hả. Tăng Hội đưa Thiền sư Tuyết Ẩn tới gặp trụ trị Thiền sư San, Thiền sư San vô cùng yêu quý người tài, về sau khi chùa Thúy Phong ở Tô Châu thiếu trụ trì, Thiền sư San liền tiến cử Thiền sư Tuyết Đậu tới đó đảm nhận vai trò trụ trì của chùa.

Thiền Ngẫm:

“Nhân đáo vô cầu phẩm tự cao” (con người đạt đến mức không mưu cầu, phẩm hạnh tự cao), cầu người không bằng cầu mình. Chỉ cần bản thân cố gắng, thì không sợ tài hoa bị mai một, những gì bạn bỏ ra chắc chắn sẽ có ngày nhận được báo đáp tương ứng.

39
HỨA LÀ PHẢI LÀM

Thiền sư kể chuyện luôn khiến người ta phải bất ngờ kinh ngạc. Trong công án Thiền tông của Nhật Bản có một câu chuyện tình yêu kinh điển thế này.

Thời kỳ Giang Lô (thời kỳ Edo) của Nhật Bản, trong xã hội thịnh hành Geisha. Những Geisha này đều là những cô gái xinh đẹp thông minh được tuyển lựa kỹ càng, từ nhỏ đã được đào tạo vô cùng bài bản và nghiêm khắc. Họ tinh thông cầm kỳ thi họa, biết quan tâm chăm sóc, chuyên giao tiếp qua lại với các tầng lớp trên như giới quan lại, nhà giàu quý tộc, có địa vị cao trong xã hội. Người ưu tú nhất trong số các Geisha được gọi là “đại phu”, chỉ các vương hầu tướng lĩnh mới được tiếp xúc cùng nàng.

Thời đó, Geisha nổi tiếng nhất Giang Lô là một nàng tên Cao Vĩ đại phu. Nàng ta có quyền uy vô cùng lớn, bình thường chỉ tiếp đón chư hầu hoặc thương nhân giàu có, cái giá của mỗi lần gặp gỡ là mười lăm lượng vàng.

Có một anh thợ nhuộm tên Lão Cửu, anh ta rất ngưỡng mộ Cao Vĩ đại phu. Nhưng với thân phận và địa vị của mình, anh ta không có cơ hội gặp gỡ nàng, phải làm thế nào đây?

Về sau, cuối cùng anh ta nghĩ ra một cách. Anh ta bỏ ra ba năm nhịn ăn nhịn mặc, đổ mồ hôi và máu để kiếm đủ mười lăm lượng vàng, sau đó nói dối mình là một thương nhân giàu có từ Osaka đến, muốn được gặp và trò chuyện cùng Cao Vĩ đại phu.

Kết quả, anh ta đạt được mục đích của mình thật. Cuối cùng, Lão Cửu cũng đã được gặp người anh ta thầm thương trộm nhớ bao lâu nay.

Lúc chia tay, Cao Vĩ đại phu nói với anh ta: “Mời ngài lại tới.”

Người bình thường sẽ trả lời những câu đại loại như “ta sẽ còn tới nữa”, nhưng Lão Cửu lại thành thật bảo: “Ta phải đợi ba năm sau mới lại có thể đến lần nữa...”

Cao Vĩ đại phu kinh ngạc, sau khi truy hỏi mãi, mới biết anh chàng này vì muốn gặp mặt nàng một lần, mà cắm đầu cắm cổ làm lụng suốt ba năm, bất giác nàng thấy vô cùng cảm động.

“Đợi ta mãn hạn được tự do, ta sẽ gả cho chàng. Để làm tin, ta giao cho chàng giữ ba trăm lượng vàng mà mình tích lũy được.” Cao Vĩ nói với Lão Cửu.

Về sau, Cao Vĩ đại phu kết thúc công việc thuận lợi, và lấy Lão Cửu. Hai vợ chồng đồng tâm hiệp lực, sáng lập ra phường nhuộm nổi tiếng nhất Giang Lô.

Thiền Ngẫm:

Thành, tức chân thành, thành thực; tín, tức giữ lời hứa, giữ chữ tín. Con người ta khi xử lý mối quan hệ giữa mình và người khác cần phải tuân theo một quy tắc nhất định, có luật phải theo, đã hứa phải làm; nếu không, cá nhân mất đi cái vốn để lập thân, xã hội mất đi quy tắc để vận hành.

40
ÔN HÒA NHÃ NHẶN

Khi Bạch Vân Thú Đoan còn tham thiền ở chỗ Thiền sư Dương Kỳ Phương Hội, mãi vẫn không giác ngộ, Dương Kỳ lo lắng, rất muốn lúc nào đó thuận tiện mở mang cho ông ta. Một hôm, Thiền sư Dương Kỳ Phương Hội hỏi Thú Đoan rằng trước kia từng bái ai làm thầy chưa? Thú Đoan trả lời: “Trà Lăng Úc sơn chủ.”

Dương Kỳ Thiền sư lại hỏi: “Ta nghe nói Trà Lăng Úc sơn chủ vì trẹo chân nên mới đại ngộ, đã viết một bài kệ, ngươi biết không?”

Bạch Vân Thú Đoan đáp: “Biết ạ! Bài thơ kệ đó thế này:

Ta có một viên minh châu, bị bụi phủ che đã lâu;

Sáng nay bụi tan chiếu sáng, chiếu khắp núi sông vạn đóa.”

Thiền sư Dương Kỳ nghe xong, liền phát ra một âm thanh kỳ quái, cười ha hả rồi bỏ đi. Vì tiếng cười đó của Thiền sư mà Thú Đoan không màng ăn uống, cả đêm mất ngủ. Ngày hôm sau liền tới pháp đường hỏi ý Thiền sư Phương Hội, vì sao nghe bài thơ kệ của Trà Lăng Úc sơn chủ xong lại cười mãi không thôi.

Thiền sư Dương Kỳ đáp: “Chiều hôm qua ngươi có nhìn thấy tên hề chơi trò vờn khỉ của gánh hát trước sân không?”

Thú Đoan trả lời: “Có nhìn thấy.”

Thiền sư Dương Kỳ nói: “Ở phương diện nào đó ngươi thực sự không bằng một tên hề.”

Thú Đoan hỏi: “Tại sao lại thế?”

Thiền sư Dương Kỳ đáp: “Bởi vì những động tác đó của tên hề, chính là mong muốn có được nụ cười từ người khác, còn ngươi lại sợ người khác cười.”

Thiền Ngẫm:

Khả năng tự nhận thức của một người nếu chưa đủ, trong lòng không thể tự chủ, thường xuyên bị ảnh hưởng bởi ngoại cảnh. Nghe người khác khen một câu liền dương dương đắc ý; bị người ta chê một câu, liền oán hận căm hờn; vì vậy mọi buồn vui sầu khổ của mình đều nằm trong tay người khác, có thể nói là đã đánh mất chính mình.

41
LỜI NÓI VÀ HÀNH ĐỘNG TỰ NHIÊN

Thiền sư Tào Sơn Bản Tịch khi mới tham thiền ở chỗ Thiền sư Động Sơn Lương Giới, Thiền sư Động Sơn Lương Giới hỏi ngài rằng: “Từ đâu đến?”

Thiền sư Tào Sơn trả lời: “Từ Tây Viện đến.”

Thiền sư Động Sơn lại hỏi: “Xà danh là gì?” (Ý hỏi Đại Đức của ngươi tên là gì?)

Thiền sư Tào Sơn đáp: “Mỗ giáp!” (Nghĩa là: một người nào đó.)

Thiền sư Động Sơn quát: “Nói rõ ràng hơn đi!”

Thiền sư Tào Sơn cũng lớn tiếng đáp lại: “Không nói!”

Thiền sư Động Sơn hỏi: “Tại sao không nói?”

Thiền sư Tào Sơn trả lời: “Bởi vì ta không tên mỗ giáp.”

Thiền sư Động Sơn hài lòng khen ngợi, đồng thời tiếp nhận Thiền sư Tào Sơn tham học dưới gối mình, lại thường xuyên hướng dẫn dạy bảo riêng cho Thiền sư Tào Sơn trong thiền thất.

Một hôm, Thiền sư Tào Sơn từ biệt Thiền sư Động Sơn để đi nơi khác, Thiền sư Động Sơn hỏi: “Ngươi muốn đến nơi nào?”

Thiền sư Tào Sơn đáp: “Đến chỗ không biến dị.”

Thiền sư Động Sơn hỏi: “Chỗ không biến dị, lại có chỗ đó sao?”

Thiền sư Tào Sơn: “Không đi tức là không biến dị.”

Sau khi Thiền sư Tào Sơn thụ pháp xong, vân du hoằng hóa khắp nơi, cuối cùng mời được Thiền sư về núi Cát Thủy ở Phủ Châu, đổi tên núi thành Tào Sơn, đông đảo học Tăng tới nghe giảng kinh thuyết pháp, học trò không dưới một nghìn hai trăm người. Nam Bình Chung lăng vương, nghe danh Thiền sư, ba lần mời nhưng đều bị từ chối. Thế là Nam Bình Chung lăng vương nổi giận, nói với sứ giả rằng: “Nếu không mời được Đại sư Tào Sơn đến, thì không cần tới gặp ta nữa.”

Sứ giả bất đắc dĩ khổ sở cầu cứu Thiền sư Tào Sơn: “Thiền sư! Nếu ngài không tuân theo vương chỉ, thì cả nhà đệ tử sẽ mất mạng.”

Thiền sư Tào Sơn trả lời: “Sứ giả không cần lo lắng, ta viết bài thơ dâng lên đại vương, đảm bảo ngài bình an vô sự.”

Bài thơ rằng:

Thôi tàn khô mục kỳ hàn lâm,

Kỷ độ phùng xuân bất biến tâm.

Tiều khách kiến chi do bất cố,

Dĩnh nhân hà đắc khổ truy tầm?

Dịch nghĩa:

Cây khô đang yếu nương rừng lạnh,

Bao lần gặp xuân tâm vẫn vững.

Tiều phu nhìn thấy lòng chẳng màng,

Dĩnh nhân[*] sao phải khổ sở tìm?

Nam Bình Chung lăng vương đọc xong bài thơ, liền hướng về phía núi Cát Thủy (Tào Sơn) mà hành lễ, nói: “Đệ tử đời này quyết định sẽ không vọng cầu gặp mặt Đại sư Tào Sơn nữa.”

Thiền Ngẫm:

Có người chỉ sợ không ai biết đến, vội vàng bán mình với giá rẻ; có người lại chỉ sợ bị người ta biết đến, một mực tìm cánh xa lánh lẩn trốn. Như Thiền sư Tào Sơn Bản Tịch, mặc dù không xuất sơn ứng thế, nhưng lại có thể ảnh hưởng đến đạo pháp đương thời, được mọi người kính trọng ngưỡng mộ, đây cũng là thiền môn đạo phong.

42
ĂN MÀY MUA BÁNH

Có một trưởng lão trong tự viện Thiền tông, tinh thông kỹ thuật làm bánh nướng. Bánh nướng do tự viện của họ làm ra vừa thơm vừa ngọt, hương khách lên núi đều vô cùng yêu thích, ai cũng mua để nếm thử, thành ra việc đèn nhang trong chùa lúc nào cũng hưng thịnh.

Một hôm, có một người ăn mày rách rưới từ xa tới chùa, kêu gào muốn nếm thử món bánh nướng. Tiểu Hòa thượng thấy ông ta bẩn thỉu như chuột cống, thì không cho ông ta vào bếp, hai bên đôi co không ai chịu ai.

Lúc này, trưởng lão đi ra, trưởng lão trách mắng đồ đệ rằng: “Người xuất gia từ bi hỉ xả, sao các con lại có thể như thế?” Rồi ngài đích thân chọn một chiếc bánh nướng thật to đưa cho tên ăn mày kia, cung kính dâng hắn nếm thử.

Kẻ ăn mày vô cùng cảm động, ăn xong liền móc ra ba văn tiền duy nhất của mình, nói: “Đây là toàn bộ số tiền mà tôi xin được, mong trưởng lão hãy thu nhận.”

Trưởng lão nhận thật, chắp hai tay trước ngực, đáp: “Chúc thí chủ thượng lộ bình an!”

Chúng đồ đệ vô cùng băn khoăn, hỏi trưởng lão: “Đã bố thí cho ăn mày, sao lại thu tiền của ông ta?” Trưởng lão trả lời: “Ông ta ngàn dặm xa xôi tới đây, chỉ để nếm món bánh nướng của chùa ta, cho nên ta mời ông ấy nếm miễn phí; quý trọng tấm lòng cầu tiến hiếm có của ông ta, hiểu đạo đối nhân xử thế, nên ta nhận ba văn tiền đó. Có được sự cổ vũ từ hành động tôn trọng vừa rồi, sau này ông ta tiền đồ vô lượng.”

Chúng đồ đệ chẳng bận tâm nhiều, thầm nghĩ sư phụ già hồ đồ thật rồi, chắc đang nói mơ thôi.

Mấy chục năm sau, một thương nhân đại phú đại quý cất công tới chùa để cảm tạ ơn đức bữa cơm năm xưa. Điều khiến nhiều lão Hòa thượng kinh ngạc hơn cả, thương nhân đó lại chính là kẻ ăn mày bỏ ra ba văn tiền mua chiếc bánh nướng ngày đó!

Thiền Ngẫm:

Bố thí bánh nướng giúp kẻ ăn mày qua được cơn đói, nhận tiền bánh của ăn mày lại thỏa mãn tự tôn trong nhân cách của ông ta. No bụng chỉ có thể giải quyết cái gấp tức thì, nhưng tự tôn về mặt tinh thần lại có thể cổ vũ khích lệ người ta cả một đời.

43
GIỌT NƯỚC KHAI NGỘ

Thiền sư Nghĩa Sơn ưa sạch sẽ, buổi chiều mỗi ngày đều tắm rửa kỳ cọ kỹ càng.

Một hôm, vì nước tắm quá nóng, ngài gọi đệ tử trẻ tuổi thường hầu hạ bên mình mang thùng nước lạnh vào.

Đệ tử này mang nước lạnh vào theo lời Thiền sư, hòa vào nước nóng cho nguội bớt, sau đó tiện tay đổ chỗ nước lạnh còn thừa xuống đất.

Thiền sư Nghĩa Sơn thấy thế thì tức giận quát: “Ngu ngốc, tại sao lại lãng phí giọt nước! Sự vật lớn nhỏ đều có chỗ dùng của nó, sao không tận dụng? Tưới cây cây cũng thích, tưới hoa hoa cũng yêu, hơn nữa nước cũng là vật sống.”

Nghe tới đây, đệ tử trẻ tuổi chợt khai ngộ, thế là hắn đổi pháp hiệu của mình thành “Trích Thủy” (giọt nước).

Sau này, Hòa thượng đó chính là “Hòa thượng Trích Thủy” được mọi người kính trọng.

Thiền Ngẫm:

Hành động tiện tay của bản thân, lại có thể là “đưa than ngày tuyết” đối với người cần.

44
CHÍNH THỤ ĐỐT SÁCH

Vô Nan Thiền sư vốn là lãng tử giang hồ, về sau nhờ sự cảm hóa của Thiền sư Ngu Đường mới vào thiền môn, cuối cùng thành danh.

Vô Nan Thiền sư chỉ có một người kế thừa, tên là Chính Thụ. Sau khi Chính Thụ hoàn thành việc học, Vô Nan Thiền sư gọi hắn tới rồi nói: “Ta có một cuốn sách, cuốn sách này được truyền từ nhiều đời nay, tới ngươi đã là đời thứ bảy rồi. Ta thấy ngươi huệ căn không nông cạn, quyết định giao cuốn sách cho ngươi, ngươi phải giữ gìn cẩn thận.”

“Nếu cuốn sách quý giá như thế, tốt nhất sư phụ hãy tự mình giữ đi.” Chính Thụ kiên quyết từ chối.

Vô Nan Thiền sư rất giận, nói: “Ta quyết định giao cuốn sách cho ngươi, là vì hy vọng ngươi có thể tiếp tục truyền đạt ý chí của Phật, ta chỉ có một mình ngươi là đệ tử, tại sao ngươi lại không nhận?

Chính Thụ giải thích: “Cái con nhận chính là thiên lý của sư phụ, chứ không phải sách của sư phụ.”

Thiền sư Vô Nan nói lời ẩn ý sâu xa: “Cuốn sách đã truyền thừa bảy đời rồi, tới đời ta không thể không truyền lại, ngươi vẫn nên cầm về đi!” Sau đó nhét sách vào tay Chính Thụ.

Chính Thụ không biết làm sao, đành nhận sách, sau đó ném luôn vào lò lửa.

Thiền sư Vô Nan thấy đệ tử làm vậy, lập tức lửa giận phừng phừng, quát tướng lên rằng: “Ngươi làm gì thế hả?”

“Sư phụ đang nói gì cơ?” Chính Thụ cũng hét lại.

Thiền sư Vô Nan nhìn đồ đệ, đột nhiên cảm thấy mình thật sự đã rồi, nhưng ngài có thể khẳng định rằng “pháp” vẫn tiếp tục được truyền thừa, đệ tử của ngài chắc chắn sẽ giỏi hơn ngài, sẽ khiến Phật pháp phát triển rực rỡ. Ngọn lửa trong lò đang nhảy múa, các con chữ trong sách theo lửa bốc cao tan trong không trung.

Thiền Ngẫm:

Trường Giang sóng sau xô sóng trước. Là trưởng bối không nên cưỡng ép ý chí của mình lên vãn bối, vãn bối có cách nghĩ của riêng mình, hơn nữa suy nghĩ ấy có thể còn tốt hơn hay hơn!

45
MẸ CỦA THIỀN SƯ

Sau khi Thiền sư Hoàng Bá xuất gia, cho rằng cần phải buông bỏ tình cảm thế tục, chỉ khi đạt tới cảnh giới vô vi mới là báo ân thật sự. Do vậy suốt ba mươi năm tu thiền, chưa từng về nhà thăm hỏi người thân, nhưng tận sâu trong trong lòng, ngài vẫn vô cùng thương nhớ người mẹ đang ở độ tuổi xế chiều của mình. Năm năm mươi tuổi, một lần trên đường đi thăm thú, vô thức bước chân cứ hướng về phía quê hương.

Người mẹ cũng thương nhớ đứa con trai xuất gia, nhưng lại bặt vô âm tín, hằng ngày từ sáng tới tối đều khóc lóc thê lương, khóc tới hỏng cả mắt. Vì nhớ nhung con trai, người mẹ đã dựng một quán trà ven đường, không những đích thân tiếp đón vân thủy tăng quá vãng, mà còn đưa về tận nhà, rửa chân cho họ để bày tỏ lòng lễ kính; ngoài ra còn vì một lý do khác, đó là trên chân trái của Thiền sư Hoàng Bá có một nốt ruồi lớn, mặc dù mắt bà đã hỏng, nhưng bà hy vọng qua những lần rửa chân cho vân thủy Tăng, biết đâu lại nhận ra đứa con yêu của mình.

Một hôm, Thiền sư Hoàng Bá cũng nhận được sự tiếp đón của mẹ, ngài vừa để mẹ rửa chân vừa kể cho mẹ nghe câu chuyện Đức Phật xuất gia, mong rằng qua đó mẹ có thể có được tín ngưỡng, yên lòng. Thiền sư Hoàng Bá chỉ đưa chân phải cho mẹ rửa, mà không để mẹ rửa chân trái.

Thiền sư Hoàng Bá về nhà hai lần, mặc dù thấy rất khó để rời đi, nhưng vẫn nén đau thương mà lên đường vân du hành cước, tiếp tục cuộc thăm thú của mình. Lần thứ hai, hàng xóm không kìm chế được đem chuyện đó ra kể cho mẹ Hoàng Bá Thiền sư nghe, nói người kể chuyện về đại sư xuất gia cho bà chính là người con trai bà mong ngóng đã lâu. Người mẹ nghe xong thì gần như phát điên mà nói rằng: “Chẳng trách nghe giọng giống con ta quá.”

Nói xong bèn chạy đuổi theo, đuổi mãi tới tận bờ sông, không may, lúc này Thiền sư Hoàng Bá đã lên thuyền, mà thuyền cũng đã rời bến, mẹ của Thiền sư Hoàng Bá trong lúc cuống bách liền nhảy xuống sông, bất hạnh thay bà đã bị chết đuối.

Hoàng Bá Thiền sư đứng trên bờ bên kia nhìn cảnh mẹ mình rơi xuống nước chết đuối, đau thương trào lên, ngài nức nở mà rằng: “Nhất tử xuất gia, cửu tộc thăng thiên; nếu không thăng thiên, chư Phật vọng ngôn.”

Thiền sư Hoàng Bá nói xong, lập tức ngồi thuyền quay lại, hỏa táng cho mẹ, rồi đọc một bài kệ: “Mẹ u mê chìm đắm nhiều năm, nay rực rỡ về bồ đề lâm, nếu ba lần gặp kia đáng giá, mẹ về với Bồ-tát nhân từ.”

Khi Thiền sư Hoàng Bá đọc bài kệ ấy, người quê ngài đều thấy mẹ Thiền sư bay lên trời mà đi giữa ánh lửa rực cháy.

Thiền Ngẫm:

Với cha mẹ, sự hiếu kính của những người con nơi thế tục không thể đem ra so sánh với lòng hiếu kính của người xuất gia. Thiền sư buông bỏ tình cảm thế tục, dùng hành động vô vi để chứng minh đại hiếu và đại kính.

46
GIÀ THÌ TO, NHỎ CÓ ÍCH

Có một tín đồ, sau khi vào chùa lễ Phật xong, liền tới khách đường nghỉ ngơi, vừa ngồi xuống, đã nghe vị tri khách sư trẻ tuổi nói với Thiền sư Vô Đức đã già rằng: “Thưa thầy! Có tín đồ đến, mời thầy dâng trà.”

Chưa đầy hai phút sau, lại nghe tri khách sư kia nói tiếp: “Thưa thầy! Hương hỏa trên bàn thờ Phật nhiều quá rồi, nhờ thầy lau chùi sạch sẽ!”

“Chậu hoa trên bàn thờ, thầy đừng quên tưới nước!”

“Buổi trưa đừng quên giữ các tín đồ ở lại dùng bữa.”

Vị tín đồ này thấy Thiền sư Vô Đức già cả không ngừng chạy tới chạy lui trước những lời sai khiến của tri khách sư trẻ tuổi, thực không vừa mắt, liền hỏi Thiền sư Vô Đức: “Lão Thiền sư! Tri khách sư có quan hệ gì với ngài thế?”

Lão Thiền sư lại đắc ý trả lời: “Hắn là đồ đệ của ta!”

Tín đồ không hiểu, hỏi tiếp: “Vị trí khách sư trẻ tuổi này, nếu là đồ đệ của ngài, tại sao lại không lễ phép với ngài như thế? Lúc sai ngài làm cái này, khi lại yêu cầu ngài làm cái kia?”

Lão Thiền sư giọng đầy tự hào: “Ta có một đồ đệ giỏi giang như thế, là phúc khí của ta. Khi tín đồ tới, chỉ cần ta rót trà, không cần phải nói gì; bình thường thắp hương thay nước trên bàn thờ Phật đều do hắn làm, ta chỉ cần lau chùi bụi bẩn thôi; hắn bảo ta giữ tín đồ ở lại dùng cơm, chứ không bắt ta phải đi nấu cơm đun trà, mọi việc trên dưới trong chùa đều do hắn quản lý sắp xếp. Điều này an ủi ta rất nhiều, nếu không, chẳng phải ta sẽ vất vả lắm sao!”

Tín đồ nghe xong vẫn không thể hiểu được, mặt đầy hồ nghi: “Không biết giữa hai người, già to hơn hay trẻ to hơn nữa?”

Thiền sư Vô Đức đáp: “Đương nhiên già to hơn rồi, nhưng nhỏ lại có ích!”

Có một câu tục ngữ thế này: “Hòa thượng có thể già đi, già rồi chính là báu vật!”

Tín đồ cúng dường Tăng chúng, phần lớn đều cúng già không cúng trẻ, bảo vệ yêu quý Tăng chúng, cũng bênh già không bênh trẻ, bởi vì trong lòng tín đồ, luôn cho rằng già thì to trẻ thì nhỏ, mà không hiểu rằng vương tử dù nhỏ nhưng sau này lại thống lĩnh quốc gia; Sa-di dù nhỏ sau này sẽ trở thành pháp vương!

Nếu Thiền sư Vô Đức không xem nhẹ đồ đệ, nhìn thấu trần tục từ một góc độ khác, biết đủ tùy duyên, thì đó chính là quan niệm bình đẳng của thiền.

Thiền Ngẫm:

Trong gia đình, công việc nếu chúng ta có được tấm lòng độ lượng rộng rãi như của lão Hòa thượng, và cái nhìn cởi mở phóng khoáng hơn, cấp trên cấp dưới, cha mẹ con cái, mẹ chồng nàng dâu không so đo tính toán, mà đối xử cung kính thuận theo đối phương, nói cách khác là với trái tim yêu thương và quan niệm phục vụ người khác, thì quan hệ đôi bên sẽ đều hòa hợp gắn bó.

47
HOA SEN TRONG BÙN

Ở Nhật Bản, nông dân cấy trồng bị coi là tiện dân, không có cả tư cách xuất gia làm Hòa thượng.

Thiền sư Vô Tam mặc dù xuất thân tiện dân, nhưng ngài một lòng quy y cửa Phật, thế là giả mạo danh tính sĩ tộc, để hoàn thành tâm nguyện của mình.

Sau khi Thiền sư Vô Tam được mọi người đưa lên làm trụ trì, ngày cử hành nghi thức, có người đột nhiên nhảy ra từ đại điện, chỉ vào Thiền sư Vô Tam trên pháp đàn, quát lớn nói rằng: “Hòa thượng xuất thân tiện dân cũng có thể làm trụ trì, chuyện gì thế này?”

Đang lúc cử hành nghi thức long trọng trang nghiêm, đây là chuyện không ai ngờ tới, chúng Tăng luống cuống trước những gì vừa xảy ra, trong tình huống này, không ai có thể ngăn được người kia nói, đành nín thở im lặng, chăm chú quan sát tình hình.

Nghi thức bị cắt ngang giữa chừng, không khí lặng ngắt tới mức nếu một cây kim rơi xuống đất cũng có thể nghe thấy tiếng, mọi người đều lo lắng cho Thiền sư Vô Tam.

Trước sự chỉ trích bất ngờ đó, Thiền sư Vô Tam ung dung mỉm cười đáp rằng: “Hoa sen trong bùn.”

Thật là một lời Phật ý thiền tuyệt diệu! Mọi người có mặt trong chùa đều reo hò khen hay, kẻ đứng ra gây khó dễ kia cũng chẳng biết phải đáp lại thế nào, không thể không khâm phục Phật pháp uyên thâm của Thiền sư Vô Tam.

Nghi thức nhậm chức lại tiếp tục được tiến hành, sự gây rối bất ngờ đó hoàn toàn chẳng ảnh hưởng gì tới nghi thức, bởi lời Phật ý thiền của Thiền sư càng khiến uy tín của ngài tăng cao, chúng Tăng càng thêm tin tưởng bảo vệ ngài.

Thiền Ngẫm:

Con người không có khác biệt, không phân giàu sang nghèo hèn, mỗi người đều có quyền theo đuổi lý tưởng của mình, trước những lời gây khó dễ của kẻ khác, chỉ một câu “hoa sen trong bùn” đã làm nổi bật bản sắc của chân nhân.

48
CHÚNG SINH BÌNH ĐẲNG

Có một nông phu, làm lễ mời Thiền sư Vô Tướng tới nhà để tụng kinh siêu độ cho người vợ đã mất của mình, sau khi việc Phật hoàn tất, nông phu hỏi: “Thưa Thiền sư! Ngài nghĩ vợ tôi có được bao nhiêu lợi ích qua buổi tụng kinh niệm Phật này?”

Thiền sư Vô Tướng trả lời thật rằng: “Đương nhiên! Phật pháp như từ hàng phổ độ[*], như mặt trời rọi chiếu, không chỉ vợ ông nhận được lợi ích mà tất cả chúng sinh hữu tình đều có lợi.”

Nông phu bất mãn nói: “Nhưng vợ tôi yếu đuối lắm, biết đâu chúng sinh khác lợi dụng bà ấy, cướp đi công đức của bà ấy thì sao. Có thể nhờ ngài chỉ tụng kinh siêu độ cho mình bà ấy không, đừng hồi hướng cho chúng sinh khác!”

Thiền sư Vô Tướng mặc dù phiền lòng vì sự ích kỷ của nông phu, nhưng vẫn từ bi chỉ dạy cho ông ta biết: “Hồi chuyển công đức của mình cho những người khác, để mỗi chúng sinh đều được hưởng lợi, là một pháp môn tu trì có lời, ‘hồi hướng’ có hồi sự hướng lý, hồi nhân hướng quả, hồi nhỏ hướng to. Giống như ánh sáng không thể chỉ chiếu một người, chùm ánh sáng có thể chiếu soi đại chúng, giống như mặt trời trên trời chỉ có một, nhưng vạn vật đều được chiếu rọi, một hạt giống có thể sinh trưởng ngàn vạn trái quả, ông nên dùng sự phát tâm của mình để thắp sáng ngọn nến này, dùng nó làm ngọn nến dẫn thắp sáng ngàn vạn ngọn nến khác, như thế ánh sáng không chỉ tăng thêm trăm ngàn vạn lần, mà bản thân cây nến ấy cũng không vì thắp sáng các cây nến khác mà bị giảm sáng. Nếu mọi người đều suy nghĩ được như thế, tấm thân nhỏ bé của chúng ta, nhận được sự hồi hướng của ngàn vạn người khác, mà có được vô vàn công đức, chẳng phải chuyện vui hay sao? Giáo đồ nhà Phật chúng tôi phải đối đãi bình đẳng với tất cả chúng sinh!”

Nông phu vẫn ngoan cố cãi: “Lý thuyết thì hay lắm, nhưng vẫn mong đại sư phá lệ, tôi có một người hàng xóm, ông ta bắt nạt tôi, hại tôi, có thể bỏ ông ta ra ngoài những chúng sinh hữu tình kia không?”

Vô Tướng Thiền sư lập tức hỏi bằng giọng nghiêm khắc: “Nếu đã là tất cả, thì sao có ngoại lệ?”

Nông phu ngỡ ngàng, như vừa mất đi thứ gì đó.

Thiền Ngẫm:

Người hiểu được tất cả mới có thể có được tất cả; từ bỏ một tức là từ bỏ tất cả. Từ bỏ tất cả, nhân sinh còn lại gì nữa?

49
LÒNG THAM KHÔNG ĐÁY

Có người rất thắc mắc với câu hỏi “trên thế giới này thứ gì đáng sợ nhất”, thế là, anh ta mang nỗi ngờ vực ấy tới thỉnh giáo Thiền sư Định Nguyên.

Thiền sư nghe xong, khẽ khàng trả lời bằng hai từ “dục vọng”, rồi kể cho anh ta nghe một câu chuyện như sau:

Một người nông dân muốn mua ruộng, anh ta nghe được một tin như thế này từ chỗ chủ đất, rằng chỉ cần nộp đủ tiền, trong vòng một ngày (từ lúc mặt trời mọc tới khi mặt trời lặn), toàn bộ số đất do dấu chân anh ta khoanh tròn được đều thuộc về anh ta, nhưng với điều kiện điểm kết thúc cũng chính là điểm khởi đầu.

Không khó để đoán, người nông dân kia sẽ bỏ ra một ngày vất vả để đổi lại mảnh đất lớn nhất trong khả năng của mình. Thế là, ngày hôm sau, mặt trời vừa ló rạng, anh ta đã xuất phát, lê bước tiến về phía trước, không ngơi nghỉ dù chỉ một phút. Khi quay đầu lại không còn nhìn thấy điểm xuất phát nữa anh ta mới bắt đầu vòng trở về.

Vì anh ta dốc toàn bộ sức lực lẫn thời gian, nên không biết từ bao giờ, mặt trời đã chuẩn bị lặn và anh ta vẫn cách điểm khởi đầu rất xa, nên bất đắc dĩ phải đi chéo đường trở về điểm xuất phát cho kịp thời gian. Nhưng mặt trời sắp lặn xuống dưới đường chân trời, sức lực anh ta đã cạn kiệt, khi chỉ còn cách điểm khởi đầu hai bước chân, anh ta ngã xuống, không thể dậy được nữa.

Nhưng, khi ngã xuống hai tay anh ta vừa khéo chạm vào vạch xuất phát, nên coi như anh ta đã dùng tính mạng của mình để đổi lấy mảnh đất “to rộng” nhất.

Thiền Ngẫm:

Con người thường không cách nào vượt qua được đường ranh giới của dục vọng, thậm chí còn hủy hoại chính mình vì có dục vọng quá lớn. Lòng người khó đây, lòng tham vô đáy, người ta cứ thế đánh mất chính mình trong cuộc sống này.

50
KHỔ HÀNH TĂNG

Trong Truy môn sùng hành lục có ghi lại quá trình tu hành của Cao Tăng các đời.

Thiền sư Huyền Lãng thời Đường sống bên Khê Giản nham thạch, nên lấy hiệu là Tả Khê tôn giả. Hơn bốn mươi năm dùng một chiếc ni sư đàn[*], từ đầu tới cuối không đổi; ngoài những lúc đọc kinh ra, ít khi đốt nến; trừ phi phải gặp thánh dung (vua), nếu không tuyệt đối không ra ngoài nửa bước. Bị cảm hóa bởi đạo đức của ngài, nên khi ngài rửa bát lũ khỉ tranh giành nhau bê, khi ngài tụng kinh muôn chim bay lượn.

Thiền sư Thông Huệ thời Đường xuất gia năm 30 tuổi, không tích trữ lương thực, đói thì ăn thảo quả, khát thì uống nước, sống dưới gốc cây, cả ngày thiền tư, trải qua năm năm như thế, do miếng gỗ rơi xuống cục đất, đất vỡ tan, thế là đại ngộ. Cuối đời một váy một nạp (áo Ca sa), một đôi giày gai đi suốt hai mươi năm, áo Ca sa vá chằng vá đụp, đông hè không thay đổi.

Thiền sư Trí Tắc thời Đường lúc nào cũng khoác chiếc Ca sa rách, váy rủ tới đầu gối, trong phòng chỉ có một giường đơn, bát gạch, thìa gỗ, cửa phòng không bao giờ đóng, ngài nói xuất gia xa rời thế tục rồi, không tu đạo nghiệp, chỉ bận bịu với ăn mặc, lãng phí thời gian, quấy nhiễu tâm tịnh, làm thế sao được?

Thiền sư Huệ Hy thời Đường là một người sống trong nham động, không nhận phòng ở do cư sĩ cúng dường, cả ngày ăn một bữa, xung quanh nệm ngồi toàn là bụi đất cỏ dại. Y phục sơ sài, chỉ đủ để tránh được phong hàn, mùa đông mặc, mùa hè treo tường.

Thời Tống Thiền sư Đạo Pháp trụ trì hai chùa Hưng Lạc và Hương Tích, cai quản chúng Tăng đâu ra đấy, kỷ luật nghiêm minh, không nhận lời mời của ai cũng không dự trữ thức ăn cho Tăng chúng. Đồ ăn thức uống khất thực được liền đem bố thí cho chim chóc, buổi tối thoát y để trần ngồi thiền, dùng máu mình nuôi muỗi. Sau nhập định Phật Di Lặc, từ rốn phát ra ánh sáng, soi rõ tam ác đạo, vậy là càng thêm tinh tấn, chăm chỉ ngồi nhiều hơn.

Ngoài ra, còn có Hòa thượng Thiên Đam cả đời nhặt quả sồi làm thức ăn; Đại sư Vĩnh Gia chỉ ăn rau do chính mình trồng; Cao Tăng Huệ Hưu chỉ đi một đôi giầy suốt ba mươi năm, gặp chỗ đất mềm liền đi chân đất...

Lý do các Cao Tăng có thể đạt được thành tựu cao siêu như thế trong đạo nghiệp, điều đó có quan hệ nhân quả tuyệt đối với việc họ cam tâm tình nguyện chịu khổ, từ bỏ mọi hưởng thụ về mặt vật chất.

Thiền Ngẫm:

“Tự cổ anh hùng đa ma nan, tòng lại hoàn khố thiếu vĩ nam”[*], khó khăn là một nấc thang, đối với kẻ mạnh mà nói, nó là nấc thang thông tới điện đường của thành công, đối với kẻ yếu nó lại là nấc thang thông xuống địa ngục tăm tối.

51
CẦU TỬ GIẾT TỬ

Ngày xưa có một phụ nữ trung niên, đã có một người con trai, nhưng bà vẫn mong trong nhà có thêm một người con trai nữa, khổ nỗi không biết cách cầu tử, nên nghe ngóng hỏi han khắp nơi, bà hỏi những người phụ nữ khác: “Ai có khả năng giúp tôi sinh thêm một người con trai nữa?”

Trong số những người được bà hỏi có một bà lão, trả lời bà rằng: “Chẳng phải bà muốn có thêm một người con trai nữa sao? Ta có thể đáp ứng nguyện vọng đó của bà, giúp bà sinh thêm một người con nữa. Nhưng bà cần phải làm lễ cúng bái, cảm tạ ông trời ban con trai cho bà.”

Người phụ nữ này thấy có hy vọng, vội vàng hỏi bà lão kia: “Lễ tế trời thì chắc chắn phải làm rồi, nhưng tôi dùng thứ gì để làm tế phẩm đây?”

Bà lão chậm rãi trả lời: “Giết chết người con trai kia của bà, lấy máu của cậu ta tế trời, nhất định ông trời sẽ giúp bà sinh thêm một cậu con trai nữa.”

Người phụ nữ do quá khao khát con, nên đã tin lời bà lão là thật, định giết chết con trai mình để tế trời.

Một Thiền sư nghe được chuyện ấy, bật cười chế nhạo nói rằng: “Trên thế gian này vẫn còn có người ngu xuẩn như vậy sao, ngốc tới nước này rồi, vì muốn sinh thêm con trai, vì một đứa bé chưa ra đời, mà giết chết đứa con trai đang sống sờ sờ bên mình.”

Thiền Ngẫm:

Người ngu ngốc là thế, vì niềm vui trong nháy mắt mà mua dây buộc mình, tự đâm đầu vào lửa.

52
RẮN ĐỘC BẰNG VÀNG

Một hôm, Thích Tôn cùng đi dạo với A Nan ngoài đồng ruộng ở Xá Vệ Quốc.

Đột nhiên Thích Tôn dừng bước, nói: “A Nan, ngươi nhìn trên mảnh ruộng kia xem, dưới mô đất kia có một con rắn độc đáng sợ quá!”

A Nan cũng dừng bước, nhìn theo hướng tay Thích Tôn chỉ, sau khi nhìn rồi mới nói: “Quả nhiên là một con rắn độc to đáng sợ.”

Đúng lúc này, gần đó có một nông phu đang cày ruộng, anh ta nghe thấy cuộc nói chuyện giữa Thích Tôn và A Nan, nghe nói trong ruộng có rắn độc, bèn đi lên phía trước xem sao, dưới mô đất nhô cao như một cái gò nhỏ ấy, có giấu một hũ vàng.

“Rõ ràng là một hũ vàng, nhưng sao những Hòa thượng kia lại nói là rắn độc, thật không hiểu họ nghĩ gì nữa. Ai có được may mắn như ta, cày tới cày lui cày được cả hũ vàng, mang về nhà, cả đời này không phải lo ăn lo mặc.” Nông phu vừa tự lẩm bẩm một mình vừa đào hũ vàng lên, vội mang về nhà.

Một nông phu vốn nghèo xơ xác, ngay cả việc lo ngày ăn ba bữa cũng là vấn đề nan giải, giờ bỗng phát tài, đương nhiên anh ta vui không kể xiết, bắt đầu thoải mái mua sắm quần áo mới, đồ dùng trong nhà, bữa nào cũng ăn của ngon vật lạ. Các nông phu khác trong thôn bắt đầu nghi ngờ, lời đồn thổi râm ran khắp nơi, một đồn mười, mười đồn trăm, chẳng bao lâu tới tai quan phủ, quan phủ gọi anh ta lên hỏi: “Nghe nói xưa nay ngươi rất nghèo, gần đây bỗng phát tài trong một đêm. Số tiền này từ đâu mà có, là ăn trộm phải không? Mau thành thật khai ra!”

Nông phu không thể trả lời, nên bị quan phủ giam giữ, cả ngày ép hỏi, phiền hà không chịu thấu, nhưng lại không thể chứng minh mình không phải kẻ trộm. Người nhà bỏ tiền ra hối lộ quan phủ, mong giữ được tính mạng cho anh ta, nhưng tiêu sạch cả tiền rồi mà vẫn không cứu nổi người nông phu đó.

Cuối cùng, nông phu bị phán tội chết. Ngày thụ hình, nông phu nhìn lên đoạn đầu đài, lòng sợ hãi vô cùng, miệng không ngừng lẩm bẩm: “Đó đúng là một con rắn độc, A Nan! Thật sự là một con rắn độc, Thích Tôn!”

Quan phủ nghe thấy những lời quái dị đó, cho rằng ắt phải có nguyên nhân sâu xa bên trong, bèn đem chuyện bẩm báo lên quốc vương.

Quốc vương gọi nông phu tới hỏi: “Ngươi phạm tội ăn trộm, khi thụ hình không ngừng nói nhảm: ‘Đó đúng là một con rắn độc, A Nan! Thật sự là con rắn độc, Thích Tôn!’, rốt cuộc là có ý gì?”

Nông phu hoảng hốt bẩm báo quốc vương: “Bẩm đại vương! Một hôm tôi đang cày ruộng, Thích Tôn cùng đệ tử A Nan đi ngang qua đây. Họ nhìn thấy nơi hũ vàng được chôn giấu, nhưng đều nói đó là con rắn độc, là một con rắn độc lớn, song tôi không tin, đào bằng được hũ vàng mang về nhà. Giờ tôi lâm vào cảnh này, mới hiểu vàng bạc là chân đế của rắn độc. Vàng giúp tôi giàu sang phú quý, nhưng cũng khiến tôi mất mạng, nó thực sự còn đáng sợ hơn cả rắn độc!”

Thiền Ngẫm:

Người chết vì tiền, chim chết vì mồi. Đều là cái họa của tham lam, một khi lòng ham muốn tiền bạc của con người không ngừng bành trướng phát triển, sẽ dễ dàng đánh mất tâm tính của chính mình.

53
CÓ HAM MUỐN ẮT KHỔ

Thế giới của tâm, vô cùng vô tận, vẽ Phật vẽ quỷ, đừng quá tham lam. Vào một buổi chiều trời trong nắng ấm, lão Hòa thượng kể cho chúng đệ tử nghe một câu chuyện như sau:

Có một họa sĩ rất nổi tiếng, lúc nào cũng mặt ủ mày chau, bởi vì ông ta muốn vẽ Phật và ma quỷ, nhưng lại không tìm được nguyên mẫu ngoài đời thực. Ông ta không thể nào tưởng tượng ra hình dạng của họ, cho nên không sao cất bút vẽ nổi.

Trong một dịp bất ngờ, ông ta tới chùa lễ bái, vô tình phát hiện được một Hòa thượng, khí chất toát ra từ người Hòa thượng đó thu hút người họa sĩ, thế là ông ta tới tìm Hòa thượng, hứa thưởng thật nhiều vàng, điều kiện duy nhất là làm mẫu cho ông ta vẽ.

Tác phẩm của họa sĩ hoàn thành, gây được tiếng vang lớn ở địa phương, họa sĩ nói: “Đây là bức tranh ưng ý nhất mà tôi từng vẽ, bởi vì người làm mẫu cho tôi nếu mọi người thấy chắc chắn sẽ cho rằng ngài ấy chính là Phật, khí chất khoan thai thư thái toát ra từ ngài ấy có thể cảm động bất kì ai.”

Cuối cùng họa sĩ đưa cho Hòa thượng kia rất nhiều tiền, thực hiện lời hứa của mình.

Chính nhờ bức tranh này, người đời không còn gọi ông ta là họa sĩ nữa mà gọi ông ta là “họa thánh”.

Một thời gian trôi qua, ông ta chuẩn bị bắt tay vào vẽ ma quỷ, nhưng vấn đề khó ở chỗ, đi đâu tìm nguyên mẫu của ma quỷ đây?

Ông ta đi nhiều nơi, tìm gặp nhiều người có ngoại hình hung dữ, nhưng không ai làm ông ta hài lòng. Cuối cùng, ông ta lại tìm thấy nguyên mẫu ấy trong ngục.

Họa sĩ vui sướng tột độ, tìm được một người giống ma quỷ trong hiện thực quả thật quá khó!

Khi ông ta gặp phạm nhân ấy, người phạm nhân đã khóc nấc không thành tiếng ngay trước mặt ông ta, nói rằng: “Tại sao lần trước khi vẽ Phật ông tìm tôi, giờ vẽ ma quỷ ông vẫn tìm tôi? Chính ông đã biến tôi từ Phật thành ma quỷ.”

Họa sĩ nói: “Sao có thể như thế được? Người làm mẫu cho tôi vẽ Phật khí chất phi phàm, còn ông trông giống ma quỷ tiều tụy, sao có thể là một người được?”

Người đó đau buồn nói: “Từ sau khi tôi nhận số tiền ông đưa, hằng ngày chỉ biết tìm kiếm niềm vui, phung phí sinh mạng. Tới cuối cùng hết tiền, mà dục vọng của tôi một khi đã phát không thể nào thu lại được nữa, tôi đã đi cướp tiền của người khác, còn giết người, chỉ cần có tiền việc xấu gì tôi cũng làm, giờ mới thành ra thế này đây.”

Họa sĩ nghe xong lời của phạm nhân, cảm khái vạn phần, ông ta kinh ngạc vì trước dục vọng tính cách con người có thể thay đổi nhanh như thế, nhân tính quá yếu mềm, mà sức mạnh của sự cám dỗ lại quá lớn, mọi thay đổi của người này đều do một tay ông ta gây ra. Thế là họa sĩ ném bút, từ đó về sau không bao giờ vẽ nữa.

Thiền Ngẫm:

Đôi khi, nhân tính rất yếu mềm, trước sự cám dỗ của dục vọng, khó lòng chống đỡ.

54
BUÔNG BỎ CÔNG DANH

Thiền sư Nam Dương Huệ Trung được Đường Túc Tông phong làm “Quốc sư”.

Một hôm, Đường Túc Tông hỏi ngài: “Làm thế nào trẫm có thể có được Phật pháp?”

Quốc sư Huệ Trung đáp: “Phật trong tâm mình, người khác không thể cho được! Bệ hạ có nhìn thấy đám mây trên trời bên ngoài đại điện không? Liệu có thể sai thị vệ hái xuống đặt vào trong đại điện?”

“Đương nhiên là không thể!” Đường Túc Tông trả lời.

Quốc sư Huệ Trung lại nói: “Người đời một lòng hướng Phật, có người là vì muốn cầu xin Phật Tổ che chở, có được công danh; có người lại cầu tiền tài, cầu phúc thọ; có người lại vì muốn thoát khỏi sự áy náy trong lòng, thật sự cầu Phật vì Phật đâu được mấy người?”

Đường Túc Tông hỏi: “Làm thế nào mới có được hóa thân của Phật?”

Quốc sư Huệ Trung đáp: “Dục vọng khiến bệ hạ có suy nghĩ như thế! Đừng lãng phí đời mình vào những việc vô nghĩa, mấy chục năm sống trong mơ hồ, tới cuối cùng chẳng qua cũng thành thây rữa và xương trắng mà thôi, hà tất phải làm khổ mình như vậy?”

“Ồ! Làm thế nào mới không buồn phiền không lo lắng?” Đường Túc Tông lại hỏi.

Quốc sư Huệ Trung: “Vậy Bệ hạ hãy giẫm lên đầu của Phật mà đi!”

“Nói vậy có ý gì?” Đường Túc Tông không hiểu.

“Người không buồn phiền, nhìn bản thân rất rõ, cho dù tu thành Phật thân, cũng tuyệt đối không bao giờ tự nhận là thanh tịnh Phật thân. Chỉ có người buồn phiền mới cả ngày nghĩ cách thoát khỏi buồn phiền. Quá trình tu hành là quá trình tâm địa rõ ràng minh mẫn, không thể nào để người khác làm thay. Từ bỏ dục vọng tự thân, từ bỏ mọi thứ mà mình muốn có được, thực ra thứ bệ hạ có được lại chính là cả thế giới này!” Quốc sư Huệ Trung đáp.

“Nhưng có được cả thế giới này thì sao? Vẫn không thể thành Phật!” Đường Túc Tông nói.

Quốc sư Huệ Trung: “Tại sao bệ hạ lại muốn thành Phật?”

“Bởi vì ta muốn có được sức mạnh chí cao vô thượng giống như Phật.” Đường Túc Tông đáp.

“Giờ bệ hạ là Hoàng đế tôn quý, lẽ nào còn chưa đủ ư? Dục vọng của con người thường khó lấp đầy, làm sao có thể thành Phật đây?” Quốc sư Huệ Trung thong thả nói.

Thiền Ngẫm:

Dục vọng thường khó lấp đầy được, dục vọng cũng không có giới hạn! Ngay cả Hoàng đế cũng có vô vàn dục vọng, người đời câu Phật rốt cuộc là vì sao? Chẳng phải là vì muốn buông bỏ trái tim mong cầu danh lợi đấy ư!

55
NGƯỜI TÌM KIẾM KHO BÁU

Một người tìm kiếm kho báu ở sa mạc, nhưng còn chưa tìm được kho báu thì nước uống và đồ ăn mang theo đã cạn sạch, không ăn không uống, sức cùng lực kiệt, anh ta chỉ còn biết lẳng lặng nằm đó mà chờ đợi thần chết tới đón.

Giờ phút trước khi chết, anh ta cầu xin Phật Tổ lần cuối: “Thưa Phật Tổ, xin hãy giúp đỡ kẻ đáng thương này!”

Lúc này, Phật Tổ thật sự xuất hiện trước mặt anh ta, hỏi: “Ngươi muốn gì?”

Anh ta vội vàng trả lời: “Bây giờ thứ ta cần nhất là đồ ăn và thức uống, cho dù chỉ một chút xíu thôi cũng được.”

Thế là Phật Tổ thỏa mãn yêu cầu của anh ta, sau khi người kia ăn uống no say xong, lại tiếp tục đi sâu vào trong sa mạc, rất may mắn, anh ta đã tìm thấy kho báu, chỗ của báu đó phát ra thứ ánh sáng chói mắt giữa sa mạc mênh mông sâu thẳm, thế là anh ta tham lam nhét đầy châu báu vào các túi trên người.

Nhưng, anh ta đã không còn đủ đồ ăn và thức uống để đi hết quãng đường còn lại, anh ta mang theo châu báu quay về do thể lực dần cạn kiệt, đành phải vứt bỏ một ít châu báu dọc đường, vừa đi vừa lấy đồ từ trong túi ném ra ngoài, cuối cùng ném hết những thứ mang trên người. Lúc này, anh ta chán nản bất lực nằm dưới đất, Phật Tổ lại xuất hiện trước mặt anh ta, hỏi: “Bây giờ, ngươi còn muốn gì nữa?”

Kẻ sắp chết ấy trả lời: “Thức ăn và nước uống, thật nhiều thức ăn và nước!”

Thiền Ngẫm:

Con người đến chết vẫn không rời bỏ được dục vọng, vận mệnh khi thỏa mãn dục vọng của một người thì đồng thời cũng nhét thêm cho anh ta những dục vọng khó thỏa mãn khác nữa.

56
TIẾNG NGƯỜI - RÊU XANH

Lộc trại - Vương Duy

Không sơn bất kiến nhân,

Đán vấn nhân ngữ hưởng.

Phản cảnh nhập thâm lâm,

Phục chiếu thanh đài thượng.

Dịch nghĩa:

Trại hươu - Vương Duy

Trong núi trống không người,

Chỉ nghe vọng nói cười.

Nắng phản chiếu rừng sâu,

Ánh lên thảm rêu xanh.

Thiền Ngẫm:

Ban đầu tác giả quan sát miêu tả cảnh “núi trống không vắng vẻ”, chính là vì muốn dùng hình ảnh đó để làm nổi bật sự trống rỗng của thế giới tự nhiên; sau đó trong rừng sâu tĩnh mịch phẩy thêm nét phản chiếu của ánh sáng, cũng chỉ là muốn nhấn mạnh hình ảnh tự nhiên chẳng qua là ảo giác có thể biến mất ngay tức khắc. Trong Kinh Kim Cương mà Thiền tông sùng kính nhất có viết: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng.”[*] Lý tưởng mà nhà thơ Vương Duy gửi gắm trong bài thơ này cùng bản chất tư tưởng của ông là đồng nhất với quan điểm trên.

57
TÌNH YÊU LÀ VÔ THƯỜNG

Rất lâu trước đó, một người tu hành trẻ tuổi, trên đường tới Xá Vệ thành hóa duyên đã gặp một thiếu nữ xinh đẹp. Người tu hành đó vô thức động lòng yêu thiếu nữ kia, tương tư thành bệnh, cả ngày không thiết ăn ngủ, bệnh nằm liệt giường. Các bạn đồng tu thấy thế tới thăm anh ta, nhìn bộ dạng hồn xiêu phách lạc ấy vô cùng lo lắng.

Người tu hành trẻ tuổi bèn thổ lộ hết những nỗi khổ trong lòng ra. Các bạn đồng tu mặc dù thông cảm với tình yêu đơn phương của anh ta, nhưng cũng chẳng giúp được gì, đành lên tiếng an ủi. Nhưng, người tu hành trẻ tuổi đang yêu đơn phương đó lại chẳng nghe lọt tai bất cứ lời khuyên nhủ nào. Mọi người quyết định bẩm báo chuyện này lên Thích Tôn. Thế là, đưa theo cả người bệnh tới gặp Thích Tôn kể hết tất cả.

Sau khi Thích Tôn biết chuyện, ngài bất ngờ nói: “Ngươi không cần phải lo lắng như thế, cứ ăn ngon ngủ kỹ, ta nhất định sẽ giúp ngươi, nguyện vọng của ngươi sẽ thành hiện thực.”

Mọi người đều rất ngạc nhiên trước hành động đó của Thích Tôn, còn người tu hành trẻ tuổi lòng như nở hoa, tinh thần phấn chấn, sau khi ăn một bữa no say, anh ta đi theo Thích Tôn rời khỏi Kỳ Viên tịnh xá, về phía thành Xá Vệ.

Thì ra, Thích Tôn dẫn đầu một nhóm đệ tử tới nhà thiếu nữ kia. Khi mọi người đến trước cửa nhà, liền nghe thấy tiếng khóc lóc bị thương từ bên trong vọng ra, hỗn loạn vô cùng.

Khi tới hỏi, mới biết thiếu nữ đó đã mất từ ba hôm trước. Do cha mẹ quá thương yêu, quyến luyến không nỡ đem chôn, khiến thi thể bốc mùi hôi thối, thảm không nỡ nhìn.

Thích Tôn quay lại nhìn người tu hành trẻ, ân cần chỉ bảo, nói: “Cô gái mà ngươi say đắm, giờ thành ra bộ dạng thế này. Ngươi phải biết đạo lý vạn vật vô thường, sinh diệt biến hóa, chỉ trong nháy mắt, không thể chờ đợi được. Chỉ có những kẻ ngu ngốc mới nhìn vẻ bề ngoài, không màng tới sự thật, rồi vì thế mà đau khổ không dứt.”

Tiếp theo đó Thích Tôn khẽ khàng nói với mọi người: “Nhìn thấy sắc đẹp, lòng sinh mê đắm, đối với vô thường đãng trí lơ đễnh. Lấy vui thú để hủy hoại bản thân, chẳng khác nào tự mua dây buộc mình.”

Người tu hành trẻ tuổi tận mắt chứng kiến thi thể thối rữa của thiếu nữ, lại nghe được lời thuyết pháp chân thành khẩn thiết của Thích Tôn, lòng bỗng tỉnh ngộ. Anh ta rạp mình xuống đất, hành lễ với Thích Tôn, tỏ ý cảm ơn. Sau đó theo Thích Tôn quay về tịnh xá, nỗ lực tu tập, cuối cùng tu thành chính quả.

Thiền Ngẫm:

Người thông minh có thể quyết đoán kịp thời, dám loại bỏ tất cả khổ đau. Nếu mặc sức buông thả, sa đà vào vui thú, chìm đắm trong tình yêu, chẳng khác nào tự xây nhà lao cho mình.

58
HÓA DUYÊN ĐỘ CHÚNG

Hòa thượng Chiêu Dẫn từng đi vân du khắp nơi, được mọi người coi là hành cước Tăng. Có một lần, một tín đồ tới thỉnh giáo ngài, hỏi: “Con người con dễ nổi nóng, thường xuyên tức giận, phải làm thế nào để thay đổi?”

Hòa thượng Chiêu Dẫn cúi đầu cười, đáp: “Nóng nảy được sinh ra từ sân tâm, thế này đi vậy, ta hóa duyên cho ngươi, ngươi đem sự nóng nảy và sân tâm cho ta, được không?”

Còn có một tín đồ có cậu con trai vô cùng lười biếng, cả ngày chỉ ngủ, cha mẹ không biết phải làm sao mới sửa được tật xấu này của con, đành tới nhờ Hòa thượng Chiêu Dẫn giúp đỡ.

Thế là Hoà thượng Chiêu Dẫn tới nhà anh ta, lay tỉnh cậu con trai đang nằm ngủ dậy, nói: “Ta tới hóa duyên cho giấc ngủ của ngươi, ngươi hãy giao giấc ngủ cho ta!”

Trên đường ngài vân du, mỗi lần tá túc nhà ai đó, nghe tiếng vợ chồng tín đồ cãi vã, ngài liền tới hóa duyên sự cãi vã. Mỗi lần ăn cơm cùng người khác, nhìn thấy có tín đồ uống rượu, ngài liền tới hóa duyên hành động uống rượu.

Hòa thượng Chiêu Dẫn cả đời đều dùng hóa duyên để độ chúng sinh, chỉ cần ngài nhìn thấy tật xấu của ai đó, đều dùng hình thức hóa duyên giúp họ sửa đổi. Số tín đồ nhận được sự cảm hóa của ngài ở những nơi ngài từng đặt chân đến, nhiều không đếm xuể.

Thiền Ngẫm:

Khi tiếp xúc với bất kỳ ai, phải thường xuyên hỏi lại chính mình, ta có thứ gì có ích với họ. Mang lại lợi ích cho họ? Nếu ta không thể dùng đạo đức cá nhân, sức mạnh của học vấn và tu trì để mang lại lợi ích cho người, thì đồng nghĩa với việc ta đã mắc một món nợ.

59
KHÔNG LÀM KHÔNG HƯỞNG

Một anh chàng nghèo khổ ngày ngày đều làm việc ngoài đồng, một hôm anh ta đột nhiên nghĩ: “So với việc hằng ngày vất vả làm lụng, chi bằng cầu xin thần linh phù hộ, xin ngài ban cho ta tiền tài, để ta có thể sống hưởng thụ cả đời này.”

Anh ta vô cùng đắc ý trước suy nghĩ đó của mình. Thế là anh ta gọi em trai đến, giao hết gia nghiệp cho người em, rồi dặn dò em phải ra đồng làm việc mưu sinh, đừng để người nhà phải chịu đói.

Sau khi bàn giao xong, anh ta thấy mình chẳng có gì phải lo lắng nữa, liền một mình đi tới miếu thiên thần, bày cơm chay thiết đãi, cúng dường hương hoa, ngày đêm cầu khấn lạy lục, cung kính xin xỏ: “Lạy các ngài! Xin các ngài hãy ban cho con sự ổn định và quyền lợi của thế giới này, để con tiền vào như nước!”

Thiên thần nghe thấy nguyện vọng của anh chàng nghèo khổ kia, thầm nghĩ trong lòng: “Cái tên lười nhác này, không chịu làm việc, lại muốn mưu cầu tiền tài như nước. Nếu như kiếp trước hắn từng bố thí, tích công đức, thì ban cho hắn chút lợi ích cũng không phải điều không thể. Nhưng, xem lại những hành vi ở kiếp trước của hắn, hoàn toàn không có công đức bố thí, cũng chẳng có chút xíu nhân duyên nào, giờ lại ra sức cầu khấn xin lợi lộc từ ta. Cho dù hắn có khổ sở khấn vái xin xỏ thế nào, cũng vô ích thôi. Có điều, nếu không cho hắn chút đỉnh, hắn sẽ oán hận ta. Chi bằng tỏ thái độ để hắn từ bỏ ý định đó đi.”

Thế là, thiên thần liền hóa thành em trai của anh ta, cũng đến miếu thiên thần, cầu khấn xì xụp.

Anh trai nhìn thấy, bất giác hỏi: “Chú đến đây làm gì? Tôi đã dặn chú đi gieo mạ, chú đã gieo chưa?”

Em trai đáp: “Em cũng giống anh, tới cầu tiền tài thiên thần, thiên thần nhất định sẽ giúp em không phải lo ăn lo mặc. Cho dù em không cố gắng gieo trồng, thì em nghĩ thiên thần chắc chắn sẽ làm cho lúa trên đồng tự lên tự lớn, đáp ứng nguyện vọng của em.”

Anh trai nghe lời cầu khẩn của em trai, lập tức mắng nói: “Cái thằng khốn kiếp này, không ra ruộng gieo trồng, lại muốn chờ tới ngày thu hoạch, đúng là nằm mơ giữa ban ngày!”

Em trai nghe anh trai mắng mình, thì cố ý hỏi lại: “Anh nói gì cơ? Nói lại lần nữa xem nào.”

“Tôi nói lại lần nữa, chú nghe cho rõ đây: không gieo trồng, làm sao có hạt mà thu hoạch? Chú không nghĩ kỹ lại xem, chú ngốc quá rồi đấy!” Anh trai nói.

Lúc này thiên thần mới hiện nguyên hình, nói với người anh trai: “Đúng như những gì ngươi vừa nói, không gieo trồng sẽ không có thu hoạch. Quá khứ không gieo nhân thiện, thì hiện tại lấy đâu ra quả thiện để hái? Giờ ngươi khổ sở vật vã, nhịn ăn tới đây cúng dường ta, làm thế là tự chuốc khổ vào mình, chỉ làm phiền ta thôi. Nếu muốn có được tiền bạc, vợ con và quyến thuộc, thì thân và miệng phải thanh tịnh, quan trọng hơn là phải bố thí. Nếu không làm việc thiện mà muốn có được phúc, đó là điều không thể. Ngươi cần hiểu rằng tất cả đều do nghiệp lực tạo ra, chỉ cần chịu bố thí, sẽ có được tài phúc; chỉ cần chịu trì giới, sẽ được sinh ra ở thiên giới. Hạt giống mà Phật nói đến, chính là hạt giống nhân. Chỉ cần cố gắng làm việc thiện, thì sẽ có được đủ loại quả ngọt.”

Thiền Ngẫm:

Không chịu bố thí, sao có được tài phúc? Không tịnh tâm trì giới, sao có thể tu thành chính quả? Không cần cù gieo hạt, sao có quả để hái? Phật lý như vậy, đạo lý của đời người cũng giống như vậy.

60
BẢO VỆ TRỘM - ĐỘ TRỘM

Một buổi tối, khi Thiền sư Tàn Mộng đang đọc sách trong phòng Phương trượng, đột nhiên nghe thấy âm thanh vang lên ở trên bờ tường, ngài đoán có khả năng đó là một tên trộm vặt, thế là liền gọi thị giả vào, bảo: “Mang chút tiền ra cho người bạn đào tường kia đi!”

Thị giả đi sang phòng bên cạnh, lớn tiếng nói: “Này! Đừng làm hỏng tường, cho ngươi ít tiền là được chứ gì!”

Tên trộm nghe thế, sợ quá quay người tháo chạy.

Thiền sư Tàn Mộng nói với thị giả bằng giọng trách cứ: “Sao ngươi có thể quát to như thế? Chắc chắn do ngươi nói to quá, nên làm hắn sợ, đáng thương, tiền còn chưa kịp cầm đã chạy mất rồi; trời lạnh thế này, chắc còn chưa kịp ăn cơm tối, ngươi mau đuổi theo đưa tiền cho hắn đi.”

Đệ tử hết cách, đành vâng lời sư phụ, giữa đêm khuya rét buốt, đi khắp nơi tìm kiếm tên trộm không biết đang trốn nấp ở xó xỉnh nào.

Lại có một Tỳ-kheo ni tên là An Dưỡng, buổi đêm đang ngủ, thì trộm lẻn vào khua khoắng, lấy mất chiếc chăn bông duy nhất của An Dưỡng, An Dưỡng chẳng biết phải làm sao, đành dùng giấy đắp lên người thay chăn.

Trong lúc hoảng loạn, tên trộm bị đệ tử đi tuần bắt gặp, luống cuống vứt lại cái chăn bông vừa mới lấy được xuống đất. Chúng đồ đệ nhặt chiếc chăn bông của sư phụ lên, vội vàng mang trở về phòng cho sư phụ, thấy An Dưỡng đang đắp tờ giấy lên người, co người run lập cập, nhìn thấy chiếc chăn bông được mang tới, mới nói: “Trời ơi! Chiếc chăn này chẳng phải bị kẻ trộm lấy mất rồi sao? Sao lại mang về đây? Nếu trộm đã lấy rồi, thì là đồ của hắn, mau! Mau mang trả cho hắn đi.”

Đệ tử bất lực, trước sự thúc giục dồn dập của sư phụ, đành hao tâm tổn trí, mãi mới tìm thấy tên trộm đã cao chạy xa bay kia, nói rõ ý của sư phụ, rồi kiên quyết trả chăn bông lại cho hắn.

Tên trộm cảm động, chạy về tự viện sám hối trước thiền ni An Dưỡng, rồi vì thế mà quy y, từ đó cải tà quy chính.

Có người nói, người tu thiền lòng dạ sắt đá, họ hành xử khác biệt, không quá quan tâm tới khổ nạn nhân gian. Nhưng nhìn Thiền sư Tàn Mộng và Tỳ-kheo ni An Dưỡng, lòng từ bi của họ, tấm lòng yêu thương luôn suy nghĩ cho người khác của họ, người bình thường làm sao mà bì được?

Thiền Ngẫm:

Người thật sự thiền ngộ, giống Đức Phật cắt thịt nuôi ưng, xả thân nuôi hổ, đại nhân đại dũng, đại trí đại hành, vô duyên đại từ, đồng thể đại bi.[*]

61
BA NHÂN BA LÀ CHÍN

Ba anh em nhà nọ, mặc dù không xuất gia nhưng có sở thích ngồi kiết già tham thiền, thời gian lâu dần, vì muốn có được ngộ cảnh cao hơn, nên hẹn nhau cùng ra ngoài hành cước vận du.

Một hôm, trời tối nên ngủ nhờ trong một thôn trang trùng hợp phu nhân của gia đình này vừa mất chồng, sống một mình cùng bảy người con cả trai lẫn gái. Sáng hôm sau khi ba anh em đang chuẩn bị lên đường, thì người em út nói với hai anh rằng: “Hai anh hãy đi tiếp để tham học! Em quyết định ở lại đây không đi nữa.”

Hai người anh vô cùng bất mãn trước sự thay đổi của người em út, cho rằng em không có chí khí, ra ngoài tham học, mới gặp một quả phụ mà đã động lòng muốn ở lại, thế là tức giận phủi tay áo bỏ đi.

Quả phụ thấy tam sư đệ ngời ngời là một nhân tài, nên cũng tự nguyện lấy thân hứa hẹn. Tam sư đệ nói: “Chồng nàng vừa mất chưa lâu, giờ chúng ta kết hôn ngay thì không hay lắm, nàng nên thủ tiết thờ chồng ba năm, rồi hãy bàn tới chuyện tái hôn.”

Ba năm sau, đằng gái lại đưa ra yêu cầu kết hôn, tam sư đệ vẫn từ chối: “Nếu ta và nàng kết hôn thực có lỗi với chồng nàng, để ta chịu tang anh ta ba năm đã!”

Ba năm sau, đằng gái lại lần nữa nhắc đến chuyện kết hôn, tam sư đệ vẫn khéo léo từ chối: “Vì hạnh phúc trọn vẹn của chúng ta trong tương lai, và cũng là để không hổ thẹn với lòng mình, chúng ta cùng chịu tang chồng nàng thêm ba năm nữa rồi hẵng kết hôn!”

Ba năm, ba năm, lại ba năm, qua chín năm, con trai con gái của gia đình này đều đã trưởng thành, tam sư đệ thấy tâm ý giúp người của mình đã hoàn thành, liền từ biệt quả phụ kia, một mình lên đường cầu đạo.

Người quả phụ này mới mất chồng, phụ nữ một mình nuôi dưỡng bảy đứa con còn nhỏ thực chẳng dễ dàng gì, cũng may có sư đệ tự nguyện ở lại giúp nàng. Tam sư đệ ấy, không vào núi ngồi thiền, mà trở thành phục vụ cho gia đình mẹ góa con côi kia, không xoay chuyển theo ngũ trần lục dục của thế gian, ngược lại còn chuyển biến cõi tục thành nơi đất tịnh. Có thể nói vị sư đệ này mới là người thật sự hiểu và nắm được thiền cơ.

Thiền Ngẫm:

Thiền giả, nếu biết cách tận dụng, sẽ tốt hơn con thuyền lênh đênh ngoài bể khổ, là ngọn đèn sáng giữa đêm đen, là phương thuốc tốt nhất cứu nhân độ thế.

62
NHÂN QUẢ RẠCH RÒI

Hồi Thiền sư Ngộ Đạt Trí Huyền còn là vân thủy Tăng một hôm trên đường lên kinh sư, nhìn thấy dị Tăng Tây Vực mắc bệnh hiểm nghèo, chẳng ai quan tâm ngó ngàng, thế là ngài bèn kiên nhẫn lau người bôi thuốc cho dị Tăng đó, đồng thời chăm sóc bệnh tình của ông ta. Sau khi dị Tăng khỏi bệnh, liền nói với Ngộ Đạt Thiền sư rằng: “Sau này nếu gặp khó khăn khổ nạn gì, ngài có thể tới Bành Châu - Tây Thục, tìm ta dưới hai cây tùng trong núi Cửu Lũng!”

Nhiều năm sau, pháp duyên của Thiền sư Ngô Đạt ngày một phát triển hưng thịnh, Đường Ý Tông vô cùng ngưỡng mộ tác phong đạo đức của ngài, đối đãi trọng thị, tôn ngài làm Quốc sư, đồng thời ban tặng pháp tọa Đàn hương, Thiền sư cũng tự thấy vinh dự vô cùng.

Một hôm, trên đầu gối Thiền sư tự nhiên xuất hiện một vết loét hình mặt người, mắt mũi miệng răng chẳng khác gì người thường.

Quốc sư cho tìm thầy thuốc, nhưng chẳng ai chữa được, đang lúc bó tay hết cách, đột nhiên nhớ tới lời nói của dị Tăng Tây Vực năm xưa, thế là y lời tìm tới núi Cửu Lũng và nói rõ mục đích của mình, dị Tăng Tây Vực điềm nhiên chỉ vào dòng nước suối bên cạnh cây tùng, bảo: “Không cần phải lo lắng, dùng nước suối trong này có thể gột rửa mọi khổ đau của ngươi do bệnh tật gây ra.”

Khi Quốc sư Ngô Đạt đang định múc nước lên rửa miệng vết thương, thì vết thương mặt người kia bỗng mở miệng nói: “Khoan đã! Ngài có biết tại sao trên đầu gối của mình lại mọc ra vết loét này không? Chuyện Viên Áng giết Tiều Thố được ghi chép trong sử sách Tây Hán, ngài biết không? Ngài chính là chuyển thế của Viên Áng, còn ta chính là Tiều Thổ bị ngài giết năm xưa, suốt mười kiếp, luân hồi lưu chuyển, ta vẫn luôn tìm cơ hội để báo thù, nhưng cả mười kiếp ngài đều làm Tăng, thanh tịnh giới hành, nên ta chẳng có cơ hội để ra tay. Cho tới gần đây, ngài được dân chúng và nhà vua kính trọng tôn vinh, tâm bắt đầu cao ngạo, lơ là đạo hành, nên ta mới có thể nhập vào ngài. Giờ nhờ lòng từ bi của Ca-nặc-ca tôn giả[*], lấy pháp thủy tam muội rửa hết tội nghiệp nhiều kiếp của ta, từ nay về sau ta sẽ không oan uổng quấn lấy ngài nữa.”

Quốc sư Ngộ Đạt nghe xong, tự nhiên mồ hôi túa ra như tắm, vội vàng cúi người múc nước suối lên gột rửa, đột nhiên thấy đau đớn khôn cùng, ngất lịm đi, khi tỉnh lại, vết thương mặt người trên đầu gối đã không thấy nữa, và cũng chẳng thấy vị dị Tăng Tây Vực kia đâu.

Thiền Ngẫm:

Tham thiền ngộ đạo, mặc dù minh tâm kiến tính, nhưng luân hồi nhân quả tương báo, lại phân minh rõ ràng, chẳng ai có thể thoát được. Báo ứng có thể là báo ứng ngay, báo ứng ở kiếp này, báo ứng ở kiếp sau, nhưng sẽ không có chuyện không báo.

63
BỤNG TO RỘNG LƯỢNG

Một bức tượng Phật Di Lặc từ mấy trăm năm trước, vì nhiều năm không được sửa chữa tu bổ nên ít nhiều cũng bị hỏng chỗ này chỗ kia, nhà chùa cho mời Phật công tới để tân trang tút tại lại bức tượng đó.

Khi Phật công căn cứ vào tình trạng hỏng hóc mà mở phần bụng Phật Di Lặc ra, định gia cố làm mới thì phương trượng và toàn bộ Tăng lữ có mặt tại hiện trường không ai không sửng sốt xúc động: Trong ổ bụng rộng rãi của Phật Di Lặc lại chứa mười hai bức tượng già trẻ gái trai bằng gốm!

Những người từng gặp, từng thờ cúng Phật Di Lặc, đều say mê hoặc ngưỡng mộ tiếng cười sảng khoái vô tư không gì sánh kịp ấy, lại càng chẳng hề để tâm tới cái bụng siêu to của ngài.

Có người còn nhớ rất rõ câu đối có liên quan tới Phật Di Lặc như sau:

Đại đỗ năng dung, dung thiên hạ nan dung chi sự,

Tiếu khẩu thường khai, tiểu thiên hạ khả tiếu chi nhân.[*]

Nhưng, có mấy người biết và mấy ai liên tưởng đến, dĩnh ngộ ra, bụng Phật Di Lặc to lớn như thế, miệng luôn nở nụ cười tươi như thế, nguyên nhân thật sự là do đâu?

Trong lòng chứa người khác, chứa cơm áo cha mẹ, nam nữ lão thiếu tình thân dằng dặc, chứa đông đảo chúng sinh cần được chăm sóc, cần được siêu độ, bụng có thể không to sao? Nụ cười có thể không cởi mở sao?

Phật giáo và những người tin thờ Phật giáo, có thể sáng tạo nhào nặn ra một Phật Di Lặc kinh điển như vậy, ảo diệu như vậy chính là một dạng tình cảm nhân ái nghĩ đến muôn dân, chính là một loại hình nghệ thuật nhân văn cao thâm huyền diệu, vô song.

Thiền Ngẫm:

Giá trị nhân sinh và hạnh phúc thật sự của một người, không chỉ giới hạn ở sự kiến giải hạn hẹp hay lợi ích cá nhân của người đó. Phải yêu thương quan tâm tới người khác, báo đáp xã hội, phải “lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau niềm vui của thiên hạ”.

64
TRỜI LẠNH - GIÓ TUYẾT

Khất thực Tăng - Quán Hưu

Kình bát mạo thanh doanh,

Thiên hàn xuất tự trì.

Chu môn đương đại lộ,

Phong tuyết lập đa thời.

Tự nguyệt tâm thường tịnh,

Như ma sự bất tri.

Hành nhân mạc khinh tiếu,

Cổ Phật tận như tư.

Dịch nghĩa:

Khất thực Tăng - Quán Hưu

Tay cầm bát cơm khuôn mặt gầy,

Trời lạnh rời chùa trông hơi muộn.

Cửa rộng nhà cao chờ bố thí,

Giữa gió tuyết rơi đứng nhiều giờ.

Tâm sáng như trăng lòng thanh tịnh,

Đời rối như tơ chẳng hỏi han.

Người đời qua lại chớ chê cười,

‘Cổ Phật′ xưa nay đều dáng ấy.

Thiền Ngẫm:

Phật pháp thật sự giống như “thường đạo”, “chí đạo” mà Lão Tử từng nói, không lưu lại dấu vết, chẳng ngôn ngữ văn tự nào biểu đạt được.

Cùng nghĩa đó, cao nhân thật sự ngộ đạo thành Phật, cũng không để lộ tung tích, quyết không ra vẻ hống hách vênh vang. Đúng như tục ngữ có câu: “Chân nhân bất lộ tướng, lộ tướng phi chân nhân”.

Người có chút kiến thức về Phật pháp, nửa hiểu nửa không thì thường cố tình tỏ vẻ khác người, còn người thật sự đại giác đại ngộ, ngược lại lại có vẻ bề ngoài chẳng khác gì người bình thường.

65
CỨU QUỐC CỨU CHÚNG (SINH)

Có một lần, một đơn vị bộ đội diễn tập trong núi, vài quân quan cho rằng bố trí bộ đội trong tự viện của Thiền sư Nga Sơn là kín đáo nhất, đồng thời yêu cầu nhà chùa phải phụ trách ba bữa cho số quân nhân ấy.

Thiền sư Nga Sơn dặn dò điển tọa rằng: “Dùng những thứ như chúng ta vẫn ăn để kết duyên với họ.”

Vì chuyện này mà quân sĩ vô cùng tức giận, không có cá thịt, chỉ có rau xanh củ cải, thật sự ăn không quen, thế là họ nổi nóng, một quân quan trong số ấy chạy tới, chỉ vào Thiền sư Nga Sơn quát mắng ầm ầm: “Ngài coi chúng ta là loại người gì hả?

Thiền sư Nga Sơn bình tĩnh trả lời: “Ta coi các ngài là người của mình.”

Quân quan vẫn trách cứ hỏi: “Thế mà hằng ngày ngài chỉ cho nấu những món ăn đơn giản toàn rau xanh củ cải cho chúng ta ăn ư?

Thiền sư Nga Sơn khéo léo giải thích: “Rau xanh củ cải là các món ăn thông thường, có ăn hằng ngày cũng không bị chán bị ngấy.”

Quân quan vô cùng giận dữ, thét lớn: “Ngài coi chúng ta là cái gì? Chúng ta chiến sĩ của quốc gia, không tiếc đầu rơi máu chảy để liều mạng với kẻ địch!”

Cuối cùng, Thiền sư Nga Sơn cũng không khách khí nữa, ngài quát lên rằng: “Ngài coi chúng ta là gì hả? Chúng ta là sứ giả của chân lý nhân gian, chúng ta từ bỏ tất cả chỉ vì muốn cứu độ chúng sinh!”

Thiền Ngẫm:

Người xuất gia từ bỏ tình yêu, từ bỏ tình thân. Để duy trì sự truyền thừa của chân lý khiến nó không đứt đoạn, để nhân loại có chỗ gửi gắm tinh thần mà họ sẵn sàng dâng hiến đời mình, cam tâm tình nguyện sống đời đạm bạc, đó là điều mà không phải ai cũng có thể làm được. Cho nên Cổ Đức nói: “Xuất gia nãi đại trượng phu chi sự, phi tướng tương sở năng vi.[*]

66
THIỀN SƯ VÀ THẦY THUỐC

Vương Điền là một thầy thuốc tinh thông y thuật, có điều vẫn có rất nhiều bệnh nhân chết trước mặt ông, do đó hằng ngày ông đều thấy sợ hãi trước nỗi ám ảnh về cái chết. Một lần, trên đường đi khám bệnh, gặp một vân thủy Tăng, Vân Điền mới thỉnh giáo, hỏi: “Thiền là gì?”

Vân thủy Tăng trả lời: “Ta cũng không biết phải nói với ông thế nào, nhưng có một điểm có thể khẳng định, sau khi đã hiểu về thiền rồi, sẽ không còn sợ chết nữa.”

Vậy là dưới sự chỉ bảo của vận thủy Tăng kia, Vương Điền đi tới gặp Thiền sư Nam Ẩn.

Thiền sư Nam Ẩn nói: “Thiền học không khó, ông vốn là một thầy thuốc, ông cứ hết lòng chữa bệnh cho bệnh nhân của mình, đó chính là thiền!”

Thầy thuốc Vương Điền nửa hiểu nửa không, trước sau tới gặp Thiền sư Nam Ẩn tổng cộng ba lần, Thiền sư Nam Ẩn luôn nói với ông rằng: “Một thầy thuốc thì không nên lãng phí thời gian nơi chùa chiền, mau về nhà chăm sóc cho bệnh nhân của mình đi.”

Thầy thuốc Vương Điền rất không hiểu, ông nghĩ: Khai thị thế này, làm sao có thể loại bỏ được tâm lý sợ chết chứ? Do vậy, khi ông tới gặp Thiền sư Nam Ẩn lần thứ tư, ông liền ca thán: “Có một vân thủy Tăng từng nói với tôi rằng, người ta một khi đã học được thiền rồi sẽ không sợ chết nữa. Nhưng mỗi lần tôi đến đây, ngài luôn nhắc tôi phải chăm sóc cho bệnh nhân của mình. Điều đó tôi rất hiểu, nhưng nếu đây chính là thiền, thì sau này chắc tôi không cần phải tới thỉnh giáo ngài thêm nữa.”

Thiền sư Nam Ẩn mỉm cười vỗ vỗ vào vai thầy thuốc Vương Điền, nói: “Ta đã quá nghiêm khắc với ông, để ta đưa ra một công án cho ông thử xem sao!”

Công án mà Thiền sư Nam Ẩn muốn thầy thuốc Vương Điền tham cứu chính là công án “Chữ vô của Triệu Châu”. Vương Điền khổ sở nghiên cứu công án chữ “vô” này suốt hai năm trời, khi ông nói với Thiền sư Nam Ẩn những điều lòng mình ngộ được, câu trả lời ông nhận về là “chưa bước vào thiền cảnh”.

Vương Điền không nản lòng, ông tiếp tục chuyên tâm chuyên chí, lại nghiên cứu thêm một năm rưỡi nữa, cuối cùng tự thấy lòng sáng tỏ, những câu hỏi khó dần dần tiêu tan. “Vô” đã trở thành chân lý.

Ông đối đãi tử tế với bệnh nhân của mình mà không biết đó là sự đối đãi tử tế; ông đã thoát khỏi được nỗi ám ảnh về sinh tử.

Cuối cùng, khi ông tới khấu kiến Thiền sư Nam Ẩn Thiền sư chỉ mỉm cười nói với ông một câu: “Từ vọng ngã tới vô ngã, đó chính là hiển hiện của thiền tâm.”

Thầy thuốc Vương Điền thường xuyên tiếp xúc với người già, người ốm yếu bệnh tật. Do đó, “mắt thấy người khác chết, lòng ta nóng như lửa, không phải thương người ta, mà sợ tới lượt mình”. Cho nên luôn cảm thấy sợ hãi hoảng hốt khi nghĩ đến cái chết, Thiền sư Nam Ẩn bảo ông phải chăm sóc tử tế cho bệnh nhân của mình, đó chính là tham thiền, bởi vì khi một người từ bỏ trách nhiệm, từ bỏ tình thương làm sao có thể nhập thiền?

Thiền Ngẫm:

Công án chữ “Vô” phải hiểu thế nào? Đáp án chính là: Từ hữu tâm tới vô tâm, từ hữu ngã tới vô ngã, từ hữu sinh tới vô sinh.

PHẦN III
TRĂM VỊ ĐỀU ĐẮNG - THIỀN LÀ MỘT TÁCH TRÀ TĨNH TÂM

Món ngon trăm vị, cũng chỉ để no bụng; thứ cần trong đời, thực ra rất ít. Tham thiền ngộ đạo, giống như uống trà, ban đầu nhấp môi thấy đắng, thêm hớp nữa thấy ngọt, uống xong hương thơm vấn vít đọng trong khoang miệng. Gột sạch hư vọng và bụi bẩn trong tâm hồn, cuối cùng trở về với sự ôn hòa, ban sơ. Thiền, thực ra là một tách trà tĩnh tâm.

1
HOA LAN CỦA THIỀN SƯ

Thiền sư Kim Đại vô cùng yêu thích hoa lan, bình thường ngoài những lúc hoằng pháp giảng kinh ra, toàn bộ thời gian của ngài đều dành cho việc trồng và chăm sóc hoa lan.

Một hôm, ngài phải ra ngoài vân du một thời gian, trước lúc đi mới dặn dò đệ tử để tâm chăm sóc hoa lan trong chùa.

Trong thời gian này, chúng đệ tử thay nhau chăm sóc hoa lan rất cẩn thận. Nhưng, một hôm khi đang tưới nước thì bất cẩn làm sập giàn treo hoa, toàn bộ chậu lan đều rơi vỡ tan tành, hoa lan rụng tả tơi đầy đất. Chúng đệ tử vì chuyện này mà sợ hãi vô cùng, định chờ sư phụ quay về, sẽ nhận tội chịu phạt.

Khi Thiền sư Kim Đại quay về, biết chuyện, liền triệu tập chúng đệ tử, không những không trách mắng, mà còn nói: “Ta trồng hoa lan, một là mong muốn có hoa cúng Phật, hai là làm đẹp cho cảnh chùa, không phải vì tức giận mà trồng lan.”

Thiền sư Kim Đại nói rất hay: “Không phải vì tức giận mà trồng lan.”

Sở dĩ Thiền sư có thể nghĩ thoáng như thế, vì mặc dù ngài thích hoa lan, nhưng lòng ngài lại không vấn vương hoa lan. Do vậy, có hay không có hoa lan, chẳng hề ảnh hưởng đến niềm vui nỗi giận trong lòng ngài.

Thiền Ngẫm:

Trong cuộc sống thường ngày, lòng chúng ta vướng víu quá nhiều thứ, quá để ý tới được mất, cho nên, tâm trạng của chúng ta thất thường, không vui.

2
CHÂN THIỀN VÔ VẬT

Có một lần, Thiền sư Thạch Đầu hỏi Thiền sư Bảo Thông rằng: “Ngài là tham thiền Tăng hay là châu huyện Bạch Tháp Tăng?” (Ý Thiền sư Thạch Đầu muốn hỏi, Thiền sư Bảo Thông thật sự là tham thiền Tăng hay là hành cước Tăng đi từ châu này sang châu khác, huyện này qua huyện khác, ngược xuôi Nam Bắc).

Thiền sư Bảo Thông đáp: “Là tham thiền Tăng.”

Thiền sư Thạch Đầu lại hỏi: “Thế nào là thiền?”

Thiền sư Bảo Thông nói: “Nhướng mày chớp mắt.”

Thiền sư Thạch Đầu vẫn chưa chịu thôi: “Ngoài nhướng mày chớp mắt ra, hãy nói cho ta nghe về bản lai diện mục[*] của ngài.”

Thiền sư Bảo Thông: “Đầu tiên mời Thiền sư hãy bỏ nhướng mày chớp mắt đã.”

Thiền sư Thạch Đầu: “Ta không nhướng mày chớp mắt nhìn ngài.”

Thiền sư Bảo Thông đáp: “Ta đã dâng thiền lên cho ngài ngài nhìn rồi đấy.”

Thiền sư Thạch Đầu: “Bỏ nhướng mày chớp mắt, tâm của ngài và ta sẽ thế nào?”

Thiền sư Bảo Thông: “Tâm ngài tâm ta không khác thiền tâm.”

Thiền sư Thạch Đầu: “Không liên quan tới ngài.”

Thiền sư Bảo Thông: “Là liên quan tới ngài.”

Thiền sư Thạch Đầu lại nói: “Thiền phi nhất vật (thiền không phải là một vật).”

Thiền sư Bảo Thông: “Nhất vật là thiền.”

Thiền sư Thạch Đầu: “Chân thiền vô nhất vật, nhất vật bất khả đắc (thiền thật sự không phải một vật, một vật không thể có được), tâm ngài thấy ra được ý như vậy, nên khéo tự hộ trì.”

Thiền sư Bảo Thông không chống đỡ nổi sự truy hỏi hết lần này tới lần khác của Thiền sư Thạch Đầu, cuối cùng nói rằng thiền vô nhất vật, nhất vật là thiền. Kinh Kim Cương viết: “Như Lai sở thuyết pháp, giai bất khả thù, bất khả thuyết, phi pháp (tự tính không), phi phi pháp (không chấp chước tự tính không).”[*] Cho nên, Thiền sư Thạch Đầu cổ vũ Thiền sư Bảo Thông cần phải tự hộ trì, tiếp tục tham cứu.

Thiền Ngẫm:

Thiền là sống động, chỉ cần ở trong trạng thái tham thiền, hiểu được pháp tính “vạn pháp đều là không”, sẽ cảm nhận được “thanh thanh thủy trúc, giai thị Bát-nhã, úc úc hoàng hoa, vô phi thực tính” (trúc biếc xanh xanh đều là Bát-nhã, hoa vàng đẹp đẽ, thảy là thực tính). Do vậy, đi đứng ngồi nằm là thiền, nhướng mày chớp mắt là thiền, chỉ cần thấm nhuần mọi ý, cần gì nhiều lời.

03
PHẬT TỔ UỐNG NƯỚC

Một lần, Phật Tổ đi du ngoạn cùng một Tỳ-kheo, vừa khéo ngày hôm ấy trời rất nóng, sau khi đi một quãng đường dài, cả hai đều thở dốc, cổ họng khó chịu như muốn bốc hỏa.

Phật Tổ nói với Tỳ-kheo rằng: “Chẳng phải vừa rồi chúng ta đi ngang qua một dòng sông nhỏ hay sao? Nước nơi đó vừa trong vừa ngọt, ngươi đi lấy một ít về đây để giải nhiệt đi.” Tỳ-kheo cầm bát vàng của Phật Tổ đi lấy nước.

Một lúc sau, Tỳ-kheo quay về tay không, bẩm báo lại với Phật Tổ rằng: “Bên dòng sông nhỏ có đám thương nhân Tây Vực bán vải, ngựa của họ đang vui đùa chạy nhảy ở đó, khiến cả dòng sông đục ngầu bẩn thỉu. Chi bằng chúng ta đi thêm hai giờ nữa, là có một dòng suối khác ở ngay trước mắt thôi.”

Phật Tổ chau mày, trả lời: “Bò dê không ăn cỏ gần, lại muốn vượt sông vượt núi sang ăn cát ở bờ đối diện, trên thế giới này có chuyện như vậy sao? Giờ chúng ta khát sắp chết, tại sao lại phải đi thêm hai giờ nữa để tìm nước uống? Ngươi vẫn nên quay lại đó một chuyến, lấy ít nước về đây uống tạm đã.”

Tỳ-kheo bĩu môi, mặc dù trong lòng không muốn, nhưng vẫn làm theo lời Phật Tổ, quay lại dòng sông kia.

Nhưng điều khiến hắn kinh ngạc là chỉ trong một thời gian ngắn như thế, đám người ngựa kia đều không ở đấy nữa, cả dòng sông khôi phục lại trạng thái bình lặng trong vắt như lúc họ nhìn thấy lần đầu, như chưa từng có chuyện gì xảy ra vậy.

Thiền Ngẫm:

Trên thế giới này không có thứ gì là vĩnh hằng, cũng giống như không có dòng sông nào đục mãi mãi, thay vì bỏ gần tìm xa chạy loạn để mong gặp vận, hãy kiên nhẫn chờ đợi, cơ hội rồi cũng tìm đến thôi.

4
ĐỘ NGƯỜI ĐỘ MÌNH

Ngày xưa có một con ngõ nhỏ vừa tối vừa hẹp, không có đèn đường nếu phải đi ngang qua đây vào buổi tối thì rất bất tiện.

Vào một ngày tối muộn, một Tăng nhân đi qua con ngõ này để có thể về chùa nhanh hơn. Nhưng đi trong ngõ giơ bàn tay không nhìn thấy năm ngón, Tăng nhân thường xuyên va phải những người đi từ phía ngược lại, tình trạng vô cùng nhếch nhác.

Đúng lúc này có một người cầm đèn lồng chầm chậm bước vào con ngõ tối, con ngõ bỗng sáng rực lên. Tăng nhân nghe thấy bên cạnh có ai đó nói: “Tên mù này lạ thật, rõ ràng không nhìn thấy gì thế mà tối nào cũng phải cầm theo đèn lồng.”

Tăng nhân chăm chú lắng nghe lời của người đó nói, cảm thấy người mù kia thật sự rất thú vị, đợi người cầm đèn lồng đó đi qua, Tăng nhân bèn đuổi theo hỏi: “Anh bị mù thật à?”

Người đó đáp: “Phải, ngay từ khi sinh ra tôi đã không nhìn thấy gì rồi, đối với tôi mà nói ban ngày và ban đêm chẳng khác gì nhau, thậm chí tôi còn không biết ánh đèn trông thế nào!”

Tăng nhân càng băn khoăn hơn, liền hỏi tiếp: “Thí chủ, xin đừng trách tiểu Tăng nhiều chuyện, nếu thí chủ đã không nhìn thấy gì, tại sao vẫn còn cầm theo đèn lồng khi ra đường?”

Người mù trả lời: “Để bảo vệ chính mình. Tôi nghe mọi người nói hễ tới tối họ sẽ giống tôi chẳng nhìn thấy gì cả, cho nên buổi tối ra ngoài tôi đều cầm theo đèn lồng.”

Tăng nhân cảm thán, bảo: “A Di Đà Phật, thiện tai thiện tai! Thí chủ đúng là lòng dạ lương thiện.”

Người mù trả lời rằng: “Không, tôi là vì chính bản thân mình thôi!”

Tăng nhân hỏi: “Tại sao lại nói như thế?”

Người mù đáp: “Vừa rồi khi đi trong ngõ ngài không bị người ta va vào ư?”

Tăng nhân: “Có chứ, vừa nãy tôi bị hai người đi ngược chiều va phải.”

Người mù: “Ngài xem, tôi là người mù, không nhìn thấy gì cả, nhưng tôi chưa từng bị người ta va vào lần nào. Trước kia tôi cũng giống như ngài, bị người ta va liên tục, chịu thiệt mới nhớ lâu, về sau tôi chợt nảy ra sáng kiến này, đèn lồng tôi cầm theo vừa có thể soi đường cho người khác, vừa là để người khác nhìn thấy tôi. Không ngờ sáng kiến rất có tác dụng, từ đó về sau không còn bị va đập gì nữa.”

Tăng nhân cảm khái: “Tôi vất vả khổ sở, bôn ba khắp nơi để đi tìm Phật, không ngờ Phật ở ngay bên cạnh mình!”

Thiền Ngẫm:

Thắp đèn soi đường cho người khác, và trên hết là để người khác nhìn thấy mình.

5
HOA TƯƠI NHỜ NƯỚC

Có một tín đồ Phật giáo thành kính, ngày nào cũng ra vườn nhà mình hái hoa tươi mang tới chùa dâng Phật. Một hôm, khi chị ta đang mang hoa vào trong Phật điện, vừa khéo gặp Thiền sư Vô Đức đi từ pháp đường ra, Thiền sư Vô Đức hoan hỉ nói: “Ngày nào chị cũng thành kính mang hoa thơm tới dâng Phật như thế này, theo ghi chép trong kinh điển, những người thường mang hoa thơm dâng Phật kiếp sau sẽ được phúc báo bằng một diện mạo trang nghiêm.”

Tín đồ vô cùng hoan hỉ trả lời rằng: “Là việc nên làm thôi ạ, mỗi lần tới chùa lễ Phật, Phật tử có cảm giác tâm linh mình trong sáng mát lành như được gột rửa vậy, nhưng hễ về tới nhà, tâm lại rối loạn. Là người phụ nữ trong gia đình, phải làm sao để giữ được cái tâm thanh tịnh thuần khiết giữa chốn trần thế ồn ào này thưa thầy?”

Thiền sư Vô Đức hỏi lại: “Chị mang hoa tươi tới dâng Phật, vậy hẳn chị cũng có hiểu biết về hoa cỏ, giờ ta hỏi chị, chị làm cách nào để giữ cho hoa tươi lâu?”

Tín đồ trả lời: “Cách để giữ hoa tươi lâu là hằng ngày phải thay nước, và khi thay nước cho hoa phải cắt bớt gốc cũ, bởi vì phần gốc ngâm trong nước dễ bị thối nát, sau khi thối nát rồi không thể hút nước được nữa, khiến hoa không đủ dưỡng chất mà khô héo rơi rụng!”

Thiền sư Vô Đức nói: “Muốn giữ cho trái tim thanh tịnh thuần khiết, đạo lý cũng như vậy thôi. Môi trường sống của chúng ta giống nước trong bình hoa, còn chúng ta chính là hoa. Chỉ khi liên tục tịnh hóa thân tâm của mình, thay đổi khí chất, đồng thời sám hối, kiểm điểm liên tục. Sửa thói quen xấu, loại bỏ nhược điểm mới có thể hấp thu được dưỡng chất từ đại tự nhiên.”

Tín đồ nghe xong, hoan hỉ hành lễ và cảm tạ mà rằng: “Đa tạ Thiền sư khai thị, hy vọng sau này có cơ hội được gần gũi Thiền sư, sống cuộc sống của thiền giả trong tự viện, tận hưởng sự yên bình của chuông sớm mõ chiều, Bồ Đề phạn xướng.”

Thiền sư Vô Đức nói: “Hơi thở của chị chính là phạn xướng, nhịp đập của mạch chính là mõ chuông, thân thể là chùa chiền, hai tai là Bồ Đề, chỗ nào cũng thanh bình tĩnh lặng, cần gì phải chờ cơ hội để có được cuộc sống trong chùa chứ?”

Thiền Ngẫm:

Xét lại mình chính là hành động tự kiểm tra chính mình, là tiền đề cho việc nhận ra sai lầm và sửa đổi sai lầm.

Con người không chỉ phải nhận thức rõ bản thân, còn phải không ngừng nhìn nhận lại bản thân, để nội tâm luôn luôn được tịnh hóa và thanh khiết, muốn làm được thế cần phải vận dụng trí tuệ của thiền.

6
TỰ TRỌNG TỰ LUẬT

Bất kỳ ngôi chùa nào cũng đều có thanh quy giới luật của riêng mình, nhưng cho dù là thế, vẫn có một vài tiểu Hòa thượng nhiều lần phạm giới. Ngôi thiền viện mà pháp sư Định Nhất đang tu tập cũng vậy, ngài quyết định tìm cơ hội để dạy dỗ những tiểu Hòa thượng kia.

Một hôm, sau khi làm xong những việc Phật thường ngày, chúng Tăng chuẩn bị ra khỏi thiền phòng, không may tay của lão Phương trượng là pháp sư Định Nhất vô tình chạm vào một chiếc bình sứ trên kệ thờ khiến nó rơi xuống đất, vỡ tan tành.

Chúng đệ tử ngẩn ra tại chỗ, không biết hành động này của lão Phương trượng là cố ý hay vô tình.

Pháp sư Định Nhất thấy những Hòa thượng kia đang nhìn mình bằng ánh mắt thăm dò, thì nghiêm giọng nói: “Thật đáng tiếc quá, một đống bùn đất, trải qua bao quy trình và thời gian, lại bị nung trong lò lâu như vậy, mới siêu thoát thành chiếc bình sứ trân quý, được chúng ta đem bày trên bàn thờ của thần thánh, trở thành một pháp khí cao quý thánh khiết. Nếu giữ gìn cẩn thận, có trăm ngàn năm nữa nó cũng chẳng bị sứt mẻ gì, thậm chí có thể lưu truyền muôn đời. Nhưng, chỉ một cái gạt tay, nó rơi xuống đất và thành thứ không đáng một xu. Cùng đạo lý ấy, một người, đặc biệt là Tăng nhân tích đức tu hành như chúng ta, lấy được pháp hiệu, ngộ được cảnh giới là việc chẳng dễ dàng gì! Nếu các ngươi không trân trọng, không tự kỷ luật, khi sa sút rồi chẳng khác gì chiếc bình vỡ này đâu!”

Ngay lúc đó, mọi người quay sang nhìn nhau, anh nhìn tôi, tôi nhìn anh, im lặng không nói gì. Trong số các tiểu Hòa thượng có những người đốn ngộ, vậy là chắp tay quỳ mọp xuống đất, bày tỏ sự sám hối sâu sắc.

Thiền Ngẫm:

Bất kể có thành tựu là sự nghiệp lớn, hay nắm trong tay một vật quý giá; bất kể là đạo đức phẩm chất, hay danh tiếng vinh hoa... đều giống như chiếc bình sứ mà lão Phương trượng mang ra làm ví dụ, tồn tại mãi mãi hay bị sứt mẻ bị hủy hoại, đều do trân trọng dài lâu hoặc vứt bỏ trong chớp mắt quyết định.

7
TRỪ BỎ LỬA GIẬN TRONG LÒNG

Có một vị tướng quân chiến đấu trên sa trường một thời gian dài, đã chán ghét chiến tranh, tìm tới chỗ Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo xin được xuất gia, tướng quân nói với Thiền sư Tông Cảo rằng: “Thưa Thiền sư! Giờ tôi đã nhìn thấu hồng trần, xin Thiền sư hãy rủ lòng từ bi mà thu nhận tôi, cho tôi được làm đệ tử của ngài!”

Thiền sư Tông Cảo trả lời: “Ông có gia đình, có thói quen xã hội quá nặng, ông chưa thể xuất gia được, chuyện này để sau hẵng nói!”

Tướng quân vẫn nài nỉ: “Thiền sư! Giờ tôi có thể buông bỏ tất thảy, vợ con, gia đình đều không phải vấn đề gì lớn cả. Xin ngài hãy lập tức cạo đầu cho tôi!”

Thiền sư Tông Cảo lắc lắc đầu từ chối: “Chuyện này để sau hẵng nói đi!”

Tướng quân hết cách, một hôm, dậy rất sớm, liền vào chùa lễ Phật, Thiền sư vừa nhìn thấy ông đã hỏi: “Tại sao tướng quân lại tới lễ Phật sớm như vậy?”

Tướng quân dùng một bài thiền ngữ thi kệ mà trả lời:

Vi trừ tâm đầu hỏa,

Khởi tảo lễ sư tôn.

Dịch nghĩa:

Để trừ bỏ lửa trong lòng,

Dậy sớm lễ sư tôn.

Thiền sư cũng kính cẩn đáp lại bằng một câu kệ ngữ, nửa đùa nửa thật: “Dậy sớm như thế, không sợ vợ trộm người?”

Tướng quân nghe vậy, vô cùng tức giận, mắng rằng: “Lão quái vật nhà ông, ăn nói làm tổn thương người ta quá!”

Thiền sư Tông Cảo phá lên cười ha hả, đáp: “Chỉ phẩy khẽ một quạt, tính hỏa lại bốc lên, tính tình nóng nảy bạo lực như thế, làm sao buông bỏ được?”

Thiền Ngẫm:

Buông bỏ! Buông bỏ! Không phải cứ nói buông bỏ là buông bỏ được, “thuyết thời tựa ngộ, đôi cảnh sinh mê”[*], thói quen xấu cũng không phải nói sửa là sửa được ngay.

8
VIỆC TỐT KHÔNG BẰNG KHÔNG VIỆC

Có một lần, Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm nhắc tới một câu thiền như thế này: “Phật là phiền não, phiền não là Phật.”

Học Tăng không hiểu, do đó lần lượt yêu cầu Thiền sư Triệu Châu giải thích, chúng học Tăng hỏi: “Không biết Phật phiền não vì ai?”

Triệu Châu Tùng Thẩm trả lời rằng: “Phiền não vì tất cả chúng sinh!”

Học Tăng lại hỏi thêm rằng: “Làm cách nào để trừ bỏ những phiền não ấy?”

Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm nghiêm túc trách hỏi học Tăng: “Giải trừ phiền não để làm gì?”

Lại có lần Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm nhìn thấy đệ tử Văn Yển đang lễ Phật, liền giơ gậy lên đánh, rồi hỏi: “Ngươi đang làm gì thế?”

Văn Yển trả lời: “Lễ Phật!”

Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm trách mắng: “Phật là để lễ à?”

Văn Yển lại nói: “Lễ Phật là việc tốt!”

Thiền sư Tùng Thẩm đáp lại: “Việc tốt không bằng không việc.”

Phiền não là bệnh, Phật đạo cũng là bệnh, Phật Bồ-tát có bệnh thật ư? Không phải! Phật Bồ-tát là vì tất cả chúng sinh mà sinh bệnh. Đức Phật đản sinh cõi Sa bà[*], Quan Âm hành hóa bể khổ, Địa Tạng Bồ-tát “bất không thề không thành Phật”[*], cho nên Phật Bồ-tát thương xót chúng sinh, xóa bỏ phiền não của chúng sinh, là vì sao?

Thiền Ngẫm:

Lễ Phật dù là việc tốt, nhưng cũng đừng quá câu nệ công đức của “việc tốt” ấy, không việc mới là việc tốt thật sự.

9
ĂN CƠM ĐI NGỦ CŨNG LÀ TU HÀNH

Các Thiền sư sau đời Thiền sư Huệ Năng, đi theo con đường tu thiền “Đán hàng trực tâm, bất trứ pháp tướng” (chỉ hành trực tâm, không cần pháp tướng) của Huệ Năng, đã đưa ý nghĩa của thiền ngày một thấm sâu vào cuộc sống đời thường, hình thành nên một thái độ tùy duyên mặc vận.

Thiền tông nhấn mạnh bản tâm không phải là trống rỗng, những hành động thường ngày như đi đứng ngồi nằm, thấy nghe giác biết đều là biểu hiện, thổ lộ, tác dụng của bản tâm. Thuận theo những hành vi bình thường của tự nhiên, vừa là cách tu thiền cũng vừa là cảnh giới của thiền.

Có một đệ tử hỏi Thiền sư Huệ Hải thế này: “Thưa sư phụ, rốt cuộc người có chỗ nào không giống với những người khác, mà có thể sống phóng khoáng tự tại tới như vậy?”

Thiền sư Huệ Hải trả lời: “Cũng không có gì khác biệt cả. Nếu nhất định phải nói có, thì chỗ khác người của ta là buồn ngủ liền đi ngủ, đói liền ăn cơm.”

Đệ tử kinh ngạc hỏi lại: “Thế thì có gì khác ạ? Ai chẳng làm như thế!”

Thiền sư Huệ Hải nghe xong cười ha hả: “Khi ta ăn cơm là ăn cơm, không nghĩ tới bất kỳ chuyện nào khác, ăn một cách an lành dễ chịu. Khi ta ngủ là ngủ, cho nên không bao giờ gặp ác mộng, ngủ nhẹ nhàng tự tại.”

Thiền sư Huệ Hải dừng lại một lát, rồi nói tiếp: “Còn đông đảo chúng sinh trên thế gian này, lúc ăn cơm lại tính toán xem phải đề phòng thế nào để người khác không cướp đoạt tài sản của mình, ăn chẳng thấy vị. Lúc ngủ lại nghĩ cách cướp đoạt tài sản của người khác, miên man bất định. Như thế làm sao có thể nói ai cũng giống nhau?”

Đệ tử nghe xong chợt đại ngộ, nói: “Như thế xem ra, hằng ngày khi làm việc, vẫn nên giữ lại một phần tâm bình thường, dùng tâm ấy để cảm thụ thế giới này!”

“Uhm, thú vị đấy.” Lão Thiền sư vui vẻ nói: “Ngươi có thể có được tâm bình thường, điều đó có nghĩa ngươi đã bắt đầu nhập môn rồi. Bao giờ ngươi làm được đến mức không để ý tới tâm bình thường, vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm (phát tâm trong tinh thần vô trụ), khi ấy mới được coi là đã thật sự ngộ đạo.”

Vật lai tắc ứng, vật khứ bất lưu, an trụ đương hạ, vô khí vô cầu (vật đến thì đón nhận, vật đi không níu giữ, sống an trong hiện tại, không bỏ không cầu). Trí huệ của Thiền tông, không nằm ở tụng kinh lễ Phật, mà nằm ở cảm nhận mỗi giây phút trong cuộc sống, công việc.

Thiền Ngẫm:

Muốn nâng cao nhân cách tu dưỡng của bản thân không nhất định phải bằng những hành động khoa trương kinh thiên động địa, cũng không phải mất công sức thời gian cho những việc khác thường, chỉ cần chăm chú chuyên tâm vào công việc hằng ngày, lòng chẳng vướng bận, thuận theo tự nhiên, lâu dần, sẽ được hái quả ngọt.

10
TÂM DIỆT PHÁP DIỆT

Thiền sư Bàn Khuê khi thuyết pháp không chỉ đơn giản dễ hiểu, mà thường trước lúc kết thúc, ngài đều dành thời gian cho các tín đồ đặt câu hỏi, và giải đáp ngay tại chỗ, do vậy tín đồ khắp nơi nghe danh mến mộ tìm tới ngài ngày một nhiều.

Một hôm, một tín đồ tới thỉnh giáo Thiền sư Bàn Khuê rằng: “Tính con bẩm sinh đã nóng nảy, không biết phải làm thế nào để sửa đổi?”

Thiền sư Bàn Khuê đáp: “Thế nào là bẩm sinh? Ngươi hãy mang cái bẩm sinh ấy ra cho ta xem, ta sẽ sửa giúp ngươi.”

Tín đồ đáp: “Không! Bây giờ thì chưa thấy, nhưng hễ gặp chuyện, thì tính khí nóng nảy ‘bẩm sinh’ ấy mới nhảy ra.”

Thiền sư Bàn Khuê: “Nếu bây giờ chưa có, chỉ xuất hiện trong tình huống ngẫu nhiên nào đó, nghĩa là khi ngươi và người khác có tranh chấp, ngươi sẽ tạo ra nó, giờ ngươi lại bảo rằng nó là ‘bẩm sinh’, đổ hết mọi lỗi lầm cho cha mẹ, thực quá bất công!”

Tín đồ nhờ đó mà được khai thị, hiểu ra, từ đó về sau không tùy tiện nổi nóng nữa.

Thiền Ngẫm:

Đừng dùng hai từ ‘bẩm sinh’ để làm cái cớ. Trong bản tính của con người bao hàm cả thiện ác chư pháp, cái đó gọi là “tâm sinh tắc chủng chủng pháp sinh, tâm diệt tắc chủng chủng pháp diệt” (tâm sinh thì vô số pháp sinh, tâm diệt mọi pháp đều diệt). Có câu giang sơn dễ đổi bản tính khó dời, thực ra dù là ai cũng chỉ cần dụng tâm, động tâm, mọi thói xấu bẩm sinh hay tính cách vốn có đều có thể thay đổi áp chế được, không có thói quen nào không thể sửa.

11
CÂN BẰNG ÔN HÒA

Mục đích của tham thiền là để khai ngộ, nhưng khai ngộ thì mang lại lợi ích gì? Phật giáo cho rằng, một người khai ngộ thì dù là chuyện gì cũng có thể buông bỏ được, khó khăn hoạn nạn lớn đến đâu cũng không sợ, hồng trần cuồn cuộn đều tùy duyên và bất biến. Sẽ không đánh mất bản tính, hơn nữa còn có được hạnh phúc, vui vẻ mãi mãi.

Có một học Tăng tới pháp đường thỉnh giáo Thiền sư rằng: “Thưa Thiền sư! Con thường xuyên ngồi thiền, ngày nào cũng đọc kinh, ngủ sớm dậy sớm, lòng không tạp niệm. Dưới gối của ngài không có bất kỳ đệ tử nào chăm chỉ được hơn con, tại sao con vẫn chưa khai ngộ được?”

Thiền sư cầm một chiếc hồ lô, một nắm muối thô, đưa cho học Tăng bảo: “Ngươi cầm cái hồ lô này, đầu tiên đổ đầy nước vào, sau đó bỏ nắm muối xuống cho tan ra, làm như thế là ngươi có thể khai ngộ!”

Học Tăng làm theo lời Thiền sư, một lúc sau đã chạy lại nói: “Hồ lô nhỏ quá, muối lại nhiều. Số muối con bỏ vào hồ lô khuấy lắc thế nào cũng không tan được, con vẫn chẳng thể khai ngộ.”

Thiền sư cầm hồ lô lên đổ một ít nước ra, rồi lắc mấy cái, nắm muối đã tan hết. Thiền sư hiền hậu nói: “Chăm chỉ cần cù từ sáng tới tối, chẳng giữ lại chút tâm bình thường cho mình, giống như bình hồ lô đầy nước, lắc không được khuấy không xong làm sao có thể tan được muối, làm sao có thể khai ngộ được?”

Học Tăng hỏi: “Lẽ nào không chăm chỉ là sẽ khai ngộ?”

Thiền sư đáp: “Tu hành như đánh đàn, dây đàn quá căng sẽ đứt, dây đàn quá lỏng sẽ đánh không thành tiếng, một trái tim cân bằng ôn hòa mới là cái gốc của việc ngộ đạo.”

Cuối cùng học Tăng cũng đã đại ngộ: Người lúc nào cũng vội vàng muốn được khai ngộ mãi mãi không thể nào khai ngộ.

Chuyện trên thế gian này, không phải cứ hết mực cố chấp là sẽ tiến bộ, chỉ đọc sách mà không đem ra áp dụng, cũng không thu được lợi ích gì. Hãy dành lại chút không gian để mình có thể xoay xở bên này bên kia; bớt chút thời gian để bản thân được suy nghĩ, không nhanh không chậm, không căng không chùng, đó chính là cánh cửa để bước vào đạo.

Thiền Ngẫm:

Cân bằng ôn hòa là chí lý của vạn vật. Phẩm hạnh của một người tốt, là vì có sự tu dưỡng bình đạm ôn hòa. Những người được coi là khác biệt với người bình thường, lại không phải cảnh giới cao nhất của con người, cảnh giới cao nhất của con người chỉ có một chữ “thường” thôi.

12
TIÊU DAO - TRĂNG TRÒN

Vô đề - Đại Sư Hàn Sơn

Tự lạc bình sinh đạo, yên la thạch động gian.

Dã tình đa phóng khoáng, trưởng bạn bạch vân nhàn.

Hữu lộ bất thông thế, vô tâm thục khả phàn.

Thạch sàng hồ dạ tọa, viên nguyệt thượng hàn sơn.

Dịch nghĩa:

Vô đề - Đại sư Hàn Sơn

Tự xưa vui với mình, tiêu dao giữa động đá.

Tình cảm ấy phóng khoáng, làm bạn cùng mây trôi.

Có đường quên tục tế, vô tâm nên chẳng màng.

Giường đá ngồi một mình, trăng tròn vừa leo lên.

Thiền Ngẫm:

Giữa đêm một mình ngồi lặng trên giường đá, trăng vừa leo lên đỉnh núi, lòng cũng bừng sáng vằng vặc như ánh trăng, cảnh sắc nơi tự nhiên hoang sơ, tâm không vướng bận ham muốn, đó chính là niềm vui của tham thiền ngộ đạo.

13
TÂM TỊNH SINH PHẬT

Một hôm, mấy đệ tử vì ý nghĩa của từ “đại ngộ”, mà tranh cãi tới đỏ mặt tía tai.

Thế là, mấy người bọn họ liền tới phòng nghỉ của Đại sư Trí Thiền, hỏi rằng: “Trên thế gian này, thế nào là ‘đại ngộ’?”

Đại sư Trí Thiền nghe xong liền mỉm cười nói: “Đại ngộ nằm trong tâm tĩnh...”

Lúc này, cả mấy đồ đệ đều có phần hoang mang.

Trước bữa trưa, Đại sư Trí Thiền mang theo mấy đệ tử đó tới rừng mận sau núi. Phần lớn quả mận trên cây đều đã chín nẫu rồi, quả chín mọng màu đỏ tía, tỏa mùi hương thơm lừng hấp dẫn.

Đại sư Trí Thiền sai hai đệ tử hái một giỏ mận chín từ trên cây xuống. Sau đó, đại sư bảo tất cả đệ tử có mặt ở đấy mỗi người nếm một quả, nước mận ngọt lịm như mật ong.

Đợi đệ tử ăn xong, Đại sư Trí Thiền lại đưa chúng đệ tử tới trước hồ nước nhỏ, ngài cúi người vục một vốc nước dưới hồ lên uống. Sau đó, ngài bảo các đệ tử nếm thử.

Chúng đệ tử lần lượt học theo cách của sư phụ, sau khi uống mấy hụm nước hồ, rồi chẹp chẹp miệng.

Đại sư Trí Thiền hỏi: “Vị nước trong hồ thế nào?”

Chúng đệ tử lại đưa lưỡi ra liếm môi, trả lời: “Nước trong hồ nhỏ này, ngọt hơn nhiều so với nước mà chúng ta bỏ gần tìm xa gánh về. Sau này, chúng ta có thể tới đây gánh nước uống.”

Lúc này, Đại sư Trí Thiền liền sai một đệ tử múc một thùng nước. Sau đó, họ quay về tự viện. Dùng bữa trưa xong, Đại sư Trí Thiền lại bảo đệ tử nếm thử nước ở thùng mà họ múc từ hồ nhỏ kia về.

Sau khi chúng đệ tử uống xong, phần lớn đều nhổ hết nước ra, người nào người nấy cau mày nhăn mặt. Bởi vì, vị nước rất chát, hơn nữa còn đầy mùi cỏ cây mục rữa.

Đại sư Trí Thiền giải thích rằng: “Tại sao cùng là nước trong hồ đó, lại có hai vị hoàn toàn khác nhau? Bởi vì lần uống đầu tiên, lúc đó các ngươi vừa ăn mận xong, trong miệng vẫn còn đọng lại nước mận ngọt ngào, nên vị ngọt đó đã át đi vị chát của nước hồ.” Chúng đệ tử đều gật đầu thừa nhận.

Đại sư Trí Thiền nhìn chúng đệ tử trước mặt mình, nói đầy ẩn ý: “Trên thế gian này có những việc, cho dù chúng ta đích thân trải nghiệm, cũng chưa chắc đã hiểu hoặc chạm vào được bản chất của chúng.”

Thiền Ngẫm:

Luôn luôn có những việc, nhất thời bị mê hoặc bởi giả tượng hào nhoáng bên ngoài, “đại ngộ” cũng cùng một đạo lý ấy. Chúng ta cần phải vứt bỏ hết hư vinh và phồn hoa, mang trong mình trái tim bình thản.

14
TỰ CHUỐC PHIỀN PHỨC

Có một tiểu Sa-di trong tự viện, trong lúc hóa duyên thì xảy ra tranh cãi với một nông phụ (nông dân là phụ nữ), cuối cùng cả hai lao vào đánh đấm, kết quả đôi bên đều cào rách mặt đối phương. Sau đó các Hòa thượng khác trong tự viện chạy đến kịp, tách hai người họ ra, đồng thời đưa Sa-di bị thương kia về tự viện.

Lão pháp sư sau khi tìm hiểu câu chuyện, không hề lên tiếng mắng mỏ dạy dỗ tiểu Sa-di kia dù chỉ một câu, chỉ đánh tiếng tìm một xúc vải trong số cống phẩm, rồi đích thân đưa tiểu Sa-di tới gặp nông phụ kia tặng quà bồi thường và xin lỗi.

Nhờ hành động đó, nông phụ cũng trở thành người thấu tình đạt lý. Trước mặt lão pháp sư bà ta còn tự nhận hết lỗi về mình, nói rằng không nên tranh cãi rồi đánh nhau với tiểu Sa-di tới hóa duyên.

Khi từ nhà nông phụ quay về, trời đã rất tối rồi. Lão pháp sư bất cẩn, vấp vào hòn đá và bị ngã. Tiểu Sa-di đỡ pháp sư dậy xong mới tức tối tung chân đá hòn đá kia mấy cước. Lão pháp sư nói với tiểu Sa-di rằng: “Hòn đá vốn vẫn nằm ở đấy, nó không hề cử động, là ta bất cẩn giẫm vào nó, chuyện này không trách nó được. Lần vấp ngã này do ta tự chuốc lấy, ta nên cúi đầu xin lỗi hòn đá mới phải...”

Tiểu Sa-di ngẩn ra, cuối cùng cũng lĩnh ngộ được những lời chỉ bảo của lão pháp sư, vừa tự trách vừa áy náy nói: “Xin lỗi sư phụ, là con sai rồi, sau này con nhất định phải để ý tới tu dưỡng của cá nhân mình, học cách tôn trọng người khác, cảm hóa người khác, gắng hết sức không mắc sai lầm hoặc giảm thiểu tần suất phạm sai lầm.”

Thiền Ngẫm:

Trên đường đời, phần lớn bùn đất hay gập ghềnh đều do mình tự giẫm lên. Phiền phức rắc rối trong cuộc sống và công việc, đa phần cũng đều do đủ loại nhân tố tự thân tạo thành.

15
VÂN THỦY TÙY DUYÊN

Khi Thiền sư Pháp Diễn Văn Ích còn tham thiền ở chỗ Thiền sư Khánh Huy, thời gian dài như thế mà mãi vẫn không thể ngộ đạo. Vậy là, ngài liền từ biệt Thiền sư Khánh Huy, bắt đầu vân du bốn phương.

Có lần trời mưa to, giữa đường phải ngủ nhờ trong một địa tạng viện, tri khách sư trong chùa hỏi ngài rằng: “Thiền sư ngài định đi đâu?”

Thiền sư Pháp Diễn đáp: “Ta chẳng có mục đích cụ thể chỉ cứ đi như thế thôi.”

Tri khách sự hỏi tiếp: “Ngài cảm thấy thế nào về cách vân du tứ phương của mình?”

Thiền sư Pháp Diễn lại trả lời: “Vân thủy tùy duyên.”

Tri khách sự đáp: “‘Vân thủy tùy duyên’, câu này thật tiêu dao tự tại!”

Thiền sư Pháp Diễn nghe xong, cũng có chút giác ngộ đối với tiêu dao tự tại!

Thiền Ngẫm:

Chúng ta sống trên thế giới này, mặc dù hằng ngày đều bận bịu chạy đông chạy tây, nhưng tới khi nào mới có thể được vân thủy tùy duyên, thật sự nếm trải mùi vị niềm vui của việc tiêu dao tự tại giống như Thiền sư Pháp Diễn?

16
ĐẠO TÍN KHÁNG CHỈ

Thời nhà Đường, tổ thứ tư của Thiền tông là Đại sư Đạo Tín, ngài ở Hoàng Mai hơn ba mươi năm liền. Vào những năm Trinh Quán, Đường Thái Tông ngưỡng mộ tiên phong đạo cốt của Đại sư Đạo Tín, liền phái sứ thần tới mời, mong rằng Đại sư Đạo Tín có thể vào kinh gặp mặt mình một chuyến.

Sứ thần đến Hoàng Mai, truyền lại ý chỉ của Đường Thái Tông với Đại sư Đạo Tín, Đại sư Đạo Tín nghe xong, chỉ điềm đạm bảo: “Nhờ ngài giúp tôi cảm tạ thịnh tình của hoàng thượng. Tôi tuổi đã cao, đã quen với cuộc sống nơi rừng núi rồi, không muốn bước chân vào chốn đô thị phồn hoa nữa.”

Sứ thần thuật lại những lời của Đại sư Đạo Tín với Đường Thái Tông, Đường Thái Tông không nản lòng, lần thứ hai sai sứ thần đến Hoàng Mai mời đón Đại sư Đạo Tín.

Đại sư Đạo Tín lại nói với sứ thần: “Nhờ ngài bẩm báo lại với hoàng thượng, tôi tuổi cao nhiều bệnh, không thể vào kinh.”

Đại sư Đạo Tín bướng bỉnh như thế, sứ thần cũng chẳng biết làm thế nào, đành đem những lời của đại sư bẩm lại với Đường Thái Tông.

Đường Thái Tông thấy đại sư từ chối mình hết lần này tới lần khác, lòng rất không vui, cho rằng Đại sư Đạo Tín đã làm tổn thương lòng tự tôn của Hoàng đế.

Mặc dù như thế, Đường Thái Tông vẫn sai sứ thần dùng kiệu cung kính nghênh đón Đại sư Đạo Tín vào kinh. Nào ngờ, vẫn bị Đại sư Đạo Tín từ chối.

“Một lần đã là quá đáng, tại sao dám có lần thứ hai?” Đường Thái Tông nổi giận, liền lệnh cho sứ thần đến Hoàng Mai, dùng đao uy hiếp Đại sư Đạo Tín: “Nếu còn không tiếp chỉ vào kinh, lập tức lấy thủ cấp mang đi!”

Lúc này, Đại sư Đạo Tín không những không hoảng loạn, ngược lại ngài lẳng lặng vươn cổ về phía cây đao, khiến sứ thần thất kinh. Sứ thần cũng không dám làm bừa, vội vàng ném đao đi đỡ Đại sư Đạo Tín dậy, hành lễ sám hối với đại sư. Sau khi hồi kinh, kể lại chuyện đó cho Đường Thái Tông nghe.

Đường Thái Tông nghe xong, hết lòng kính trọng ý chí của Đại sư Đạo Tín, ban tặng nhiều vàng bạc châu báu, và thỏa mãn mong muốn được tu hành nơi núi sâu rừng thẳm của đại sư.

Tự cổ các bậc thánh hiền đại đức, lòng ai cũng mang chí lớn, cho nên coi công danh như bùn đất, nhìn phú quý tựa phù vân, thậm chí ngay đến Hoàng đế cũng không bận tâm.

Thiền Ngẫm:

Trăm người ăn trăm loại gạo khác nhau, chí hướng của mỗi người cũng khác nhau. Có người một lòng hướng về vinh hoa phú quý, có người lại chỉ muốn tu hành trong núi sâu, làm sao có thể cưỡng cầu chí hướng của người khác? Đặc biệt là đại chí hướng của bậc thánh hiền, cho dù là Hoàng đế cũng chẳng thể lay chuyển nổi.

17
TÂM NHÀN MỚI LÀ NHÀN

Tâm nhàn - Thiền sư Thứ Trung Vô Uẩn

Nhàn đáo tâm nhàn thỉ thị nhàn,

Tâm nhàn phương khả thoại cư sơn;

Sơn trung thắng hữu nhàn sinh hoạt,

Tâm bất nhàn thời cư canh nan.

Dịch nghĩa:

Tâm nhàn - Thiền sư Thứ Trung Vô Uẩn

Lòng không vướng bận tâm mới nhàn,

Tâm nhàn mới vào ở trong núi;

Ở trong núi rời buông thế tục,

Tâm không buông được ở chẳng vui.

Thiền Ngẫm:

Thế nào gọi là nhàn nhã? Không phải là hành động duyên dáng nho nhã bên ngoài. Nhàn nhã thật sự nằm ở sự thoải mái và thản nhiên trong lòng, chỉ có người ung dung nhàn tản thật sự mới tả được sự tuyệt vời của ẩn cư và tận hưởng niềm vui trong đó; nếu con người lòng vẫn lưu luyến vương vấn những hư ảo nơi trần thế, thì dù thân đang ở giữa núi thẳm rừng sâu cũng vẫn bồn chồn bất an, không thể nào cảm nhận được vẻ đẹp của cuộc sống ấy.

18
HOA NỞ KHÔNG TIẾNG

Thiền sư Vô Đức là một Cao Tăng Đắc Đạo, ngài từng độ người vô số, câu chuyện dưới đây là một ví dụ chứng minh điều đó.

Có một nữ thí chủ, gia cảnh vô cùng giàu có, bất kể là tiền bạc, địa vị, năng lực, quyền lực hay vẻ ngoài xinh đẹp, đều không ai có thể sánh kịp. Nhưng cô ta lại luôn buồn bã ủ ê, ngay cả một người để tâm sự cũng chẳng có, thế là cô ta liền tới thỉnh giáo Thiền sư Vô Đức, làm thế nào để có được sức hút, để có được sự yêu quý của người khác.

Thiền sư Vô Đức nói với cô ta rằng: “Nếu cô có thể hợp tác với bất kỳ loại người nào ở bất cứ đâu, đồng thời có tấm lòng từ bi độ lượng như Phật, nói thiền ngữ, nghe thiền âm, làm thiền sự, dụng thiền tâm, thì cô sẽ trở thành người có sức hút lớn.”

Nữ thí chủ nghe xong, hỏi: “Thiền ngữ nói thế nào?”

Thiền sư Vô Đức đáp: “Thiền ngữ, chính là nói những lời hoan hỉ, chân thật, khiêm tốn, những lời có lợi với người khác.”

Nữ thí chủ lại hỏi: “Thiền âm nghe thế nào?”

Thiền sư Vô Đức đáp: “Thiền âm nghĩa là hóa mọi âm thanh nghe được thành âm thanh tinh tế. Chuyển âm thanh chửi mắng thành âm thanh từ bi, chuyển âm thanh phỉ báng thành âm thanh giúp đỡ, tiếng khóc tiếng gào, tiếng thô lỗ xấu xa, cô đừng nên bận lòng, đó chính là thiền âm.”

Nữ thí chủ lại hỏi tiếp: “Thiền sự làm thế nào?”

Thiền sư Vô Đức: “Thiền sự chính là bố thí, làm từ thiện, làm phục vụ, làm chuyện hợp với Phật pháp.”

Nữ thí chủ vẫn hỏi: “Thiền tâm có tác dụng gì?”

Thiền sư Vô Đức: “Thiền tâm nghĩa là tâm tôi tâm bạn là một, tâm thánh phàm nhất tề, tâm bao dung tất cả, tâm phổ lợi tất cả.”

Nữ thí chủ nghe xong, lập tức thay đổi tính khí kiêu ngao ngày trước, trước mặt người khác không còn khoe khoang về tiền tài của mình nữa, không còn tự hào khen ngợi sắc đẹp của mình nữa, lúc nào cũng khiêm cung lễ phép, đối với người thân quan tâm chăm sóc, chẳng bao lâu sau cô ta được mọi người là “thí chủ có sức hấp dẫn nhất”!

Thiền Ngẫm:

“Lạc hoa vô ngôn, nhân đạm như cúc” (hoa nở không tiếng, hoa tàn không lời). Có thể dùng những lời phía trước để miêu tả về hai từ “sức hút”, gạt bỏ sự kiêu ngạo và tự phụ bên ngoài, thì vẻ đẹp và thần thái bên trong mới có thể biểu lộ ra một cách tự nhiên. Đôi khi, muốn có được sự yêu quý của mọi người thì phải dùng phép trừ chứ không phải phép cộng.

19
NƯỚC CHẢY CHIỀU TÀ

Quy Tung sơn tác - Vương Duy

Thanh xuyên đới trường bạc, xa mã khứ nhàn nhàn.

Lưu thủy như hữu ý, mộ cầm tương dữ hoàn.

Hoang thành lâm cổ độ, lạc nhật mãn thu sơn.

Thiều đệ tung cao hạ, quy lai thư bế quan.

Dịch nghĩa:

Tả núi Quy Tung - Vương Duy

Nước trong vờn cây cỏ, xe ngựa đi ung dung.

Nước chảy như có ý, chim theo ta bay về.

Thành hoang gần phà cổ, tà dương đầy núi thu.

Dưới chân núi Quy Tung, đóng cửa rời thế tục.

Thiền Ngẫm:

Bài thơ tả phong cảnh này theo đuổi sự thống nhất bên ngoài giữa con người và tự nhiên, tập trung miêu tả cảnh sắc trên đường về quy ẩn của nhà thơ. Trọng tâm là kể về việc quy ẩn của nhà thơ, và cảnh vật hoặc được nhân cách hóa hoặc là làm nền, tất cả đều mà phù hợp với tình cảm người viết. Đây chính là “thấy núi không phải núi, thấy nước không phải nước” trong Thiền tông.

20
TÌNH YÊU TRONG THIỀN

Hồi Thiền sư Tông Diễn vẫn còn là vẫn thủy Tăng, tham thiền dưới gối của Thiền sư Tuấn Nhai ở chùa Kiến Nhân. Vào một ngày mùa hè, không khí nóng bức vô cùng, Thiền sư Tông Diễn lợi dụng lúc Thiền sư Tuấn Nhai ra ngoài, bèn nằm trên hành lang trong tự viện, duỗi thẳng bốn chi mà ngủ. Không lâu sau, Thiền sư Tuấn Nhai quay về, nhìn thấy dáng ngủ chữ “đại” (大) của Thiền sư Tông Diễn thì giật mình kinh ngạc. Cùng lúc đó, Thiền sư Tông Diễn nghe tiếng bước chân cũng giật mình tỉnh giấc, nhưng không kịp tránh nữa, đành mặt dày giả vờ ngủ tiếp.

“Xin lỗi! Xin lỗi!” Thiền sư Tuấn Nhai khẽ nói, và thận trọng rón rén đi vòng qua chân ngài, vào phòng khách.

Lúc này, Thiền sư Tông Diễn lại hổ thẹn tới mức mồ hôi lạnh đổ ra như tắm. Từ đó, không dám lơ là dù chỉ một phút, ngày đêm chăm chỉ tham thiền!

Sau khi Thiền sư Tuấn Nhai viên tịch, Thiền sư Tông Diễn dần trở thành nhất đại tông sư, hướng dẫn ba trăm học Tăng tham thiền, vì nhớ đến lòng từ bị của sư phụ dành cho mình trong quá khứ, ngay cả việc nằm ngủ ngoài hành lang đường đi cũng không hề trách phạt, nên ngài vẫn luôn khoan dung độ lượng với tất cả học Tăng.

Sau này, khi Thiền sư Tông Diễn đã già, hằng ngày đều phải phiền lòng vì việc dạy dỗ học Tăng, không thể nào ngủ nổi, bất đắc dĩ, đành lợi dụng lúc ngồi thiền, mà thiếp đi một lúc.

Có lần, một học Tăng học thiền dưới gối của Thiền sư Tông Diễn mới phê bình ngài, nói rằng: “Thầy của chúng tôi, Thiền sư Tông Diễn, hằng ngày khi ngồi thiền đều có thói quen xấu là ngủ gật, chúng tôi hỏi ngài tại sao lại ngủ gật khi thiền? Thầy đã trả lời thế này: ‘Thầy đi gặp cổ thánh tiên hiền, giống như Khổng Tử nằm mơ đi gặp Chu Công vậy.’”

Lời phê bình đó được lưu truyền rộng rãi trong chúng học Tăng, thậm chí sau này học Tăng cũng bắt chước thầy, lợi dụng thời gian ngồi thiền mà ngủ gật, Thiền sư Tông Diễn vẫn hết lòng khuyên nhủ động viên học trò phải chăm chỉ.

Học Tăng không phục, nói: “Chúng con vào mộng để đi gặp cổ thánh tiên hiền, giống như Khổng Tử đi gặp Chu Công vậy.”

Thiền sư Tông Diễn không tức giận, chỉ hỏi: “Các ngươi đã gặp cổ thánh tiên hiền rồi, thế ngài đã khai thị được cho các ngươi những gì?”

Học Tăng chẳng biết phải trả lời thế nào, nhưng đều đã phần nào giác ngộ.

Cảnh giới của học Tăng và thầy giáo, suy cho cùng không giống nhau.

Thiền Ngẫm:

Thiền sư Tông Diễn dùng yêu thương nhiếp thụ người học, nhưng nếu giáo dục chỉ có yêu thương không có cảm phục thì không thể hình thành được lòng tôn sư trọng đạo. Sự yêu thương của Thiền sư Tông Diễn, cộng thêm thiền vị (hương vị tuyệt vời mà thiền giả được trải nghiệm khi nhập thiền), cuối cùng đã thuyết phục học Tăng rằng không thể so sánh mình với thầy.

21
BẢO TỌA CỦA THIỀN SƯ

Khi Thiền sư Phật Quang thuyết pháp, khai thị, tiếp tâm với các học Tăng đều ngồi trên bảo tọa trong pháp đường. Vì vậy, đối với chúng học Tăng trong chùa, bảo tọa này chính là tượng trưng của “pháp”, là dấu hiệu của “ngộ”, và họ gọi bảo tọa này là “pháp tọa”.

Có một lần, Thiền sư Phật Quang nhận lời đi phương Nam hoằng pháp, vắng mặt nhiều ngày, thị giả vẫn quét dọn pháp đường mỗi ngày như thường lệ, đặc biệt bảo tọa của Thiền sư Phật Quang, lau chùi sạch bong không một hạt bụi.

Một hôm, sau khi hành hương[*] buổi trưa xong, thị giả vô cùng kinh ngạc khi nhìn thấy sư tri khách đang ngồi ngay ngắn trên bảo tọa của Thiền sư Phật Quang chuyện trò cùng các tín đồ. Do người ngồi đó là tri khách sư nên thị giả không tiện nói gì, nhưng lòng cứ băn khoăn mãi. Tới bữa tối, duy na sư cũng rất tự nhiên ngồi vào bảo tọa, bắt đầu nhắm mắt tham thiền. Thị giả nhìn thấy, rất thắc mắc, thầm nghĩ: Đó là bảo tọa của Thiền sư mà! Sao có thể không tôn trọng như vậy được?

Liên tiếp mấy ngày sau đó, từ y bát sư, điện chủ sư, hương đăng sư... đều thường lấy cớ để tiếp khách tại pháp đường, và rất “tự nhiên” ngồi vào bảo tọa của Thiền sư Phật Quang.

Một hôm, hạ điện xong, thị giả đang định đến pháp đường quét dọn thì thấy các đại chấp sự[*] như tri khách sư, điện chủ sư, hương đăng sư... đang ngồi trò chuyện với nhau trong pháp đường, đặc biệt tri khách sư còn ngồi ngay ngắn trên bảo tọa của Thiền sư Phật Quang, bất bình dồn nén nhiều ngày, thị giả không thể kìm nén được nữa, vô thức lớn tiếng hỏi: “Các vị pháp sư chấp sự, các vị có biết đây là nơi nào không?”

Tri khách sư trả lời: “Pháp đường!”

Thị giả lại hỏi tiếp: “Pháp đường dùng để làm gì?”

Điện chủ sư trả lời: “Là nơi Thiền sư Phật Quang thuyết pháp, khai thị và tiếp tâm với chúng học Tăng ai không biết chứ?”

Thị giả hỏi bằng giọng không vui: “Nếu đã là như thế, sao các vị có thể ngồi đây nói chuyện tào lao bất kính vậy, còn ngồi cả lên bảo tọa của Thiền sư nữa?”

Các pháp sư chấp sự không hẹn mà cùng đồng thanh nói: “Nhưng Thiền sư không có nhà mà!”

Thị giả buột miệng: “Nếu Thiền sư đã không ở nhà, vậy các vị hãy thay mặt Thiền sư, các vị đều làm trụ trì, xin hãy khai thị tiếp tâm cho tôi trước!”

Các pháp sư chấp sự không biết phải đối đáp thế nào.

Thiền Ngẫm:

Trên thế gian có quyến thuộc thì bảo vệ người thân, nhân dân bảo vệ quốc gia, tín đồ bảo vệ sư phụ. Bảo tọa của Thiền sư, tượng trưng cho uy quyền của Phật pháp, thị giả làm vậy đâu phải chỉ để bảo vệ chủ mà thực ra đang bảo vệ pháp.

22
ĐÔN HẬU NHÂN TỪ

Thiền sư Bàn Khuê nhận được sự tôn sùng của tất cả mọi người. Có lần, một học trò của ngài bị người ta bắt vì tội ăn trộm, tất cả các học trò khác đều lên tiếng yêu cầu Thiền sư đuổi học trò kia đi, nhưng Thiền sư Bàn Khuê không làm thế, ngài đã dùng trái tim đôn hậu nhân từ của mình để tha thứ cho người học trò mắc lỗi.

Nhưng một thời gian ngắn sau, người học trò này lại bị bắt vì tội ăn trộm, những người khác đều cho rằng anh ta tật xấu khó sửa, yêu cầu Thiền sư phải phạt nặng, nhưng Thiền sư Bàn Khuê vẫn không phạt anh ta. Các học trò khác không phục, họ liên kết với nhau viết một bức thư, trong đó bày tỏ rằng nếu Thiền sư không xử lý người học trò ăn trộm kia, họ sẽ cùng nhau rời đi.

Thiền sư Bàn Khuê đọc lá thư ấy xong, liền gọi tất cả học trò của mình đến, nói: “Các con có thể phân biệt rõ ràng được phải trái đúng sai, điều này khiến ta vô cùng vui mừng. Các con là học trò của ta, nếu các con cho rằng những điều ta dạy dỗ là không đúng thì có thể rời đi nơi khác. Nhưng ta không thể bỏ mặc học trò ăn trộm kia, bởi vì hắn còn chưa thể phân biệt được đúng sai phải trái, nếu ta không đứng ra dạy dỗ hắn, thì ai sẽ dạy hắn đây? Cho nên, dù thế nào, dù tất cả các con có rời bỏ ta, ta cũng không thể đuổi hắn, bởi vì hắn cần sự dạy dỗ của ta.”

Người học trò ăn trộm đó nghe được lời của Thiền sư Bàn Khuê, cảm động khóc ròng, nhờ vậy mà tâm được cảm hóa, từ đó về sau không bao giờ còn ăn trộm đồ của người khác nữa.

Thiền Ngẫm:

Con người ai cũng có khuyết điểm này nhược điểm kia, đừng nhìn mọi chuyện tuyệt đối quá, bất cứ chuyện gì cũng có thể thay đổi. Chúng ta nên đối xử với những người bên cạnh bằng trái tim đôn hậu nhân từ.

23
ĐẠO TÍN THU NHẬN ĐỒ ĐỆ

Thiền sư Đạo Tín tới thăm Thiền sư Pháp Dung, hai người ngồi trên mặt đá luận đàm Phật pháp. Bỗng nhiên một con hổ xuất hiện, con hổ này là của Thiền sư Pháp Dung nuôi, nên đương nhiên ngài không hề sợ, và thật ra trong lòng Thiền sư Đạo Tín cũng không thấy sợ, nhưng ngài vẫn cố tình giả vờ sợ hãi.

Thiền sư Pháp Dung thấy Thiền sư Đạo Tín như vậy thì cười bảo: “Ngài vẫn còn cái này sao?”

Thiền sư Đạo Tín biết, “cái này” mà Thiền sư Pháp Dung hỏi chính là “cảm giác sợ hãi”.

Thiền, muốn nhấn mạnh “tâm bình thường”, dù vui hay buồn, lo lắng hay sợ hãi đều phải thản nhiên mà đối diện. Thiền sư Pháp Dung cho rằng, Thiền sư Đạo Tín vẫn còn cảm giác sợ hãi, nói vậy cảnh giới tu hành của ngài thực quá nông cạn! Cho nên, Thiền sư Pháp Dung bỏ mặc Thiền sư Đạo Tín ở đó, quay về thiền đường.

Thiền sư Pháp Dung đi rồi, Thiền sư Đạo Tín bèn viết một chữ “Phật” lên chỗ Thiền sư Pháp Dung vừa ngồi, sau đó đợi Thiền sư Pháp Dung quay lại.

Một lúc sau, Thiền sư Pháp Dung ra khỏi thiền đường nhìn thấy Thiền sư Đạo Tín vẫn ngồi yên lặng ở vị trí ban đầu, cảm thấy mình có phần thất lễ, nên đi tới chuyện trò cùng ngài.

Đang định ngồi xuống, đột nhiên phát hiện chữ “Phật” ngay bên dưới, Thiền sư Pháp Dung giật nảy mình, nói: “Hòa thượng kia, sao lại viết chữ ‘Phật’ ngay dưới chỗ tôi ngồi, nếu tôi không nhìn thấy mà cứ thế ngồi xuống, chẳng phải đã đại bất kính với Phật sao? A Di Đà Phật, chút nữa thì làm nhục Phật Tổ rồi!”

Thiền sư Đạo Tín cười lớn: “Ngài vẫn còn cái này sao? Không sợ hổ lại đi sợ một con chữ! ‘Cái này’ của ông vẫn còn ở trong lòng! Tự tâm tức là Phật (tâm tức là Phật), ngồi nằm hằng ngày chính là Phật pháp, khắp nơi đều bị trói buộc gò bó bởi Phật, sao có thể thành Phật đây?”

Thiền sư Pháp Dung lập tức tỉnh ngộ, ngài chợt hiểu thì ra nền tảng của Thiền sư Đạo Tín vượt xa mình, do vậy, liền từ bỏ giáo phái Phật học đã theo từ trước tới nay, nhận Thiền sư Đạo Tín làm thầy, trở thành đệ tử của Thiền sư Đạo Tín.

Thiền Ngẫm:

“Núi cao còn có núi cao hơn, người giỏi còn có người giỏi hơn”. Không coi ai ra gì, tự cho mình là số một, chỉ tổ khiến người khác chê cười mà thôi!

24
BỤNG TO RỘNG LƯỢNG

Trời vừa hửng sáng, cư sĩ Chu Hữu Phong liền phấn khởi ôm một bó hoa tươi cùng hoa quả cúng dường, chạy đến chùa Đại Phật hòng tham gia buổi học sớm của tự viện. Ai ngờ vừa bước chân vào đại điện, bên trái đột nhiên có người chạy ra, vừa khéo đâm sầm vào người Chu Hữu Phong, khiến hoa quả trên tay rơi lăn lóc hết xuống đất. Chu Hữu Phong nhìn chỗ hoa quả dưới đất, không kìm được mà kêu lên: “Anh xem! Anh lỗ mãng như thế này, làm rơi hết hoa quả dâng Phật của tôi rồi, anh định làm thế nào đây?”

Người này tên là Lý Nam Sơn, cũng bất mãn đáp lại: “Làm rơi thì cũng rơi rồi, cùng lắm thì xin lỗi một câu là xong chứ gì, sao phải hung dữ thế?”

Chu Hữu Phong vô cùng tức giận, nói: “Anh có thái độ gì vậy hả? Tự mình sai lại trách mắng người khác!”

Sau đó, hai bên mắng chửi lẫn nhau, tiếng chỉ trích của họ cứ dềnh lên như sóng.

Đúng lúc này, Thiền sư Quảng Ngữ đi ngang qua, ngài kéo hai người kia đứng gọn sang một bên, hỏi rõ đầu đuôi câu chuyện, rồi khai thị nói rằng: “Chúng ta sống trên thế giới này, phải cân đối hài hòa quá nhiều các khía cạnh của cuộc sống. Ví dụ như: Trong xã hội, phải làm thế nào để hài hòa với bạn bè với thân tộc; trong giáo dục, phải giao tiếp với các thầy giáo ra sao; về mặt kinh tế thì liệu cơm mà gắp mắm; trong gia đình, bồi đắp tình cảm với vợ chồng, với con cái như thế nào; về mặt sức khỏe, làm sao để cơ thể khỏe mạnh; về mặt tinh thần, chọn cách sống nào để không uổng phí sinh mạng quý giá của chúng ta. Nghĩ mà xem, chỉ vì chút chuyện nhỏ xíu thế này, sáng sớm ngày ra đã phá hỏng cả sự thành kính của mọi người, có đáng không?”

Lý Nam Sơn nói trước: “Thiền sư! Con sai rồi, là do con quá hấp tấp!” Nói xong quay sang Chu Hữu Phong nói: “Mong anh hãy nhận lời xin lỗi chân thành từ tôi! Tôi thật quá ngu ngốc!”

Chu Hữu Phong cất lời từ tận đáy lòng: “Tôi cũng có chỗ không phải, không nên vì chuyện nhỏ đó mà nổi nóng với anh, thật quá ấu trĩ!”

Những lời dạy bảo của Thiền sư Quảng Ngữ, cuối cùng đã cảm hóa được hai người đang hăng say tranh cãi.

Thiền, cao giọng được thì cũng xuống giọng được.

Thiền Ngẫm:

Cư xử lỗ mãng là không nên, nhưng không chịu nhận lời xin lỗi của người khác cũng không đúng. Đây đều là những hành động ngu ngốc tột cùng. Dám thẳng thắn thừa nhận lỗi lầm của mình và đón nhận lời xin lỗi của người khác, mới là cách hành xử của người thông minh.

25
HOA QUẾ - NÚI XUÂN

Điểu minh giản - Vương Duy

Nhân nhàn quế hoa lạc,

Dạ tĩnh xuân sơn không.

Nguyệt xuất kinh sơn điểu,

Thời minh xuân giản trung.

Dịch nghĩa:

Chim hót trong khe - Vương Duy

Người nhàn hoa quế rụng,

Đêm vắng núi xuân yên.

Trăng nhô chim núi động,

Hót vang giữ khe xuân.

Thiền Ngẫm:

Thiền tâm phật đạo của Vương Duy, trong thơ viết cảnh núi yên rừng tĩnh, hơn cả là tả sự trống rỗng bình an, điềm tĩnh thành thơi trong tâm của nhà thơ. Giữa núi non yên tĩnh, nhà thơ nghe thấy cả tiếng bông hoa quế rụng, nghe thấy tiếng lòng mình đang reo vui, núi trống chỉ là hư cảnh trước mắt, tâm trống mới chính là sự hoan hỉ chí thượng của nhà thơ.

26
HÒN ĐÁ RỬA CHÂN CỦA THIỀN SƯ

Quốc sư Mộng Song[*] của Thiên Long là thầy dạy của bảy vị Nhật hoàng, nhận được ân điển của triều đình và cả sự yêu mến của tín đồ Phật giáo lẫn dân chúng.

Trên đường vào kinh, ngang qua Diệu Tâm tự, thuận đường vào thăm hỏi Thiền sư Quan Sơn[*]. Thiền sư Quan Sơn nghe nói Thiền sư Mộng Song tới thăm, vội vàng khoác vội chiếc áo Ca sa cũ rách có dây đai, chạy ra tận ngoài cửa chùa để đón tiếp. Hai người trò chuyện rất vui vẻ.

Nhưng, ở tự viện nghèo nàn của Thiền sư Quan Sơn, thật sự không có thứ gì đáng giá để tiếp đãi Quốc sư, bất đắc dĩ, Thiền sư Quan Sơn lấy mấy văn tiền từ trong hộp ra, sai thị giả ra ngay gần đấy mua ít bánh nướng về cúng dường quốc sư, quốc sư cảm kích sự quan tâm chu đáo của Thiền sư Quan Sơn, nên ăn hết chỗ bánh nướng không chút khách khí, sau đó rời đi.

Bình thường, mỗi khi Quốc sư Mộng Song vào cung đều có rất nhiều tùy tùng đi theo, hoành tráng vô cùng. Một hôm, trong cung tuyên gọi, Quốc sư Mộng Song ngồi kiệu và lại đi ngang qua trước cửa chùa Diệu Tâm, thấy Thiền sư Quan Sơn đang tự mình quét dọn sân vườn, ngài không quét bỏ chỗ lá rụng ấy đi mà thu gom lại để làm chất đốt.

Sau khi chứng kiến cảnh ấy, Quốc sư Mộng Song thở dài nói với thị giả theo hầu rằng: “Tông môn của ta bị Quan Sơn đoạt mất rồi.”

Mỗi lần Thiền sư Quan Sơn tới thăm Quốc sư Mộng Song, ngài đều rửa chân trong con suối nhỏ trước chùa, không muốn để đôi chân dính bùn đất vấy bẩn điện đường hoa lệ của chùa Thiên Long. Về sau, Quốc sư Mộng Song cho học trò của chùa Thiên Long khiêng một tảng đá bằng đặt bên bờ suối mà Thiền sư Quan Sơn vẫn thường rửa chân, để Thiền sư ngồi rửa cho tiện.

Rất lâu sau đó, Thiền sư Quan Sơn mới biết tảng đá này là do Quốc sư Mộng Song cho người khiêng tới, bất giác thở than: “Đúng là quốc sư, nền tảng tông môn của ngài còn kiên cố vững chắc hơn cả tảng đá lớn này.”

Ngày nay, Đại Long viện trong núi Diệu Tâm vẫn còn lưu giữ “tảng đá rửa chân của Thiền sư Quan Sơn” này.

Thiền Ngẫm:

Phật pháp cầu trong cung kính, Phật pháp tu trong đời sống, điều này được Thiền sư Quan Sơn áp dụng hết sức triệt để. Đích thân quét dọn sân vườn, đó là cần cù, không vứt bỏ lá rụng, đó là tích phúc yêu vật. Với người khác lại tôn kính chân thành như thế, thậm chí trước khi đi thăm, còn phải rửa sạch chân rồi mới vào, hành động đó của Thiền sư Quan Sơn thật khiến người ta phải kính trọng khâm phục.

27
TÂM ĐỊA TRONG SÁNG, KHÔNG CÓ GÌ PHẢI TỨC GIẬN

Có vị phu nhân nọ tính khí cực cổ quái, thường nổi nóng vì những chuyện nhỏ nhặt không đâu vào đâu. Bà ta cũng biết tính mình không tốt, nhưng không thể nào kiểm soát được.

Một người bạn nói với bà ta rằng: “Gần đây có một vị Cao Tăng Đắc Đạo, tại sao chị không tới đó gặp ngài ấy nói chuyện, xin ngài ấy chỉ cho cách khống chế cơn giận?”

Thế là, phu nhân này đi tìm vị Cao Tăng với hy vọng thử xem sao.

Bà ta tìm đến Cao Tăng, và kể cho ngài nghe mọi chuyện của mình, giọng điệu thái độ rất thành khẩn, mong rằng có được lời khuyên từ Cao Tăng. Cao Tăng im lặng lắng nghe bà ta kể, đợi nói xong, bèn đưa bà ta vào trong thiền phòng, sau đó khóa cửa lại, cứ thế bỏ đi không nói lời nào.

Phu nhân vốn muốn nghe được những lời chỉ bảo từ phía Thiền sư, không ngờ Thiền sư lại chẳng nói gì, chỉ khóa trái bà trong căn phòng vừa lạnh vừa tối này, bà ta tức tối giậm chân chửi mắng, nhưng dù bà ta mắng chửi thế nào, Thiền sư vẫn mặc kệ. Phu nhân thực sự không thể chịu được nữa, bắt đầu nỉ non cầu xin, nhưng Thiền sư vẫn bỏ ngoài tai, mặc bà nói lảm nhảm một mình.

Rất lâu sau, cuối cùng trong phòng thiền cũng không còn bất kỳ âm thanh nào vọng ra nữa, Thiền sư đứng ngoài cửa hỏi: “Còn tức giận không?”

Phu nhân đáp: “Tôi đang giận chính mình, sao lại nghe lời người ta mà tìm tới chỗ của ngài!”

Thiền sư nghe xong, nói: “Đến bản thân mình bà còn không chịu tha thứ thì làm sao tha thứ cho người khác?” Thiền sư quay người bỏ đi.

Một lát sau, Cao Tăng lại quay lại, hỏi: “Còn tức giận không?”

Phu nhân nói: “Không giận nữa.”

“Tại sao lại không giận nữa?”

“Tôi tức giận thì có ích gì? Tức giận để bị ngài giam trong căn phòng vừa tối vừa lạnh này.”

Thiền sư nói: “Thực ra bà như thế này càng đáng sợ hơn, bởi vì bà đang đè nén cơn giận xuống, một khi bùng phát còn khủng khiếp hơn ngày trước.”

Nói xong lại quay người bỏ đi.

Đến lần thứ ba, khi Thiền sư tới hỏi, phu nhân trả lời: “Tôi không giận nữa, bởi vì ngài không đáng để tôi giận.”

“Cái gốc của cơn giận vẫn còn, bà vẫn chưa thoát ra được vòng xoáy của cơn giận!” Thiền sư kết luận.

Lại qua một thời gian rất dài, phu nhân chủ động hỏi: “Thiền sư, ngài có thể nói cho tôi biết giận là gì không?”

Cao Tăng vẫn im lặng, nhìn như vô tình làm đổ cốc trà trong tay xuống đất. Cuối cùng phu nhân tỉnh ngộ: Thì ra, nếu bản thân không tức giận thì cơn giận ấy từ đâu mà ra? Tâm trong suốt, không vướng vật gì, thì giận ở đâu ra?

Thiền Ngẫm:

Giận do tâm sinh, tâm có dục (dục vọng) tất sinh giận. Phần lớn mọi người vì có quá nhiều dục vọng, nên mới sống không vui vẻ và có nhiều phiền não như vậy.

28
TRỜI XANH TRĂNG SÁNG

Tự khiển - Tề Kỷ

Liễu nhiên tri thị mộng, ký giác canh hà cầu?

Tử nhập cô phong khứ, hôi phi nhất tẫn thể.

Vân vô không bích tại, thiên tĩnh nguyệt hóa lưu.

Miễn hữu chư đồ đệ, thời lai điếu thạch đầu.

Dịch nghĩa:

Tự tiêu sầu - Tề Kỷ

Đã biết đời như ảo mộng, tỉnh rồi còn muốn cầu chi?

Lúc chết thân vùi núi lạnh, như lửa tàn tro theo gió.

Mây tan trời xanh biêng biếc, yên lặng trăng như nước trôi.

Miễn đi nhé chúng đồ đệ, không cần tới nhớ thương ta.

Thiền Ngẫm:

Sắc mây bay đi bầu trời xanh biếc mới lộ ra; vũ trụ yên bình, ánh trăng trở nên trong vắt huy hoàng; giống như phải loại bỏ mọi tạp niệm, tự tính diệu đạo mới có thể hiển hiện vậy. Có “vô” mới có “tại”; có “tĩnh” mới có “lưu”; có “nhất vô sở cầu” thì tự tính diệu đạo mới được hiển lộ, thể hiện được trí huệ Bát-nhã của người tu thiền.

29
KHOAN DUNG LÀ VÀNG

Tiểu Hòa thượng trong thiền viện gần đây luôn vi phạm thanh quy của tự viện, nhân lúc trời tối lén trốn ra ngoài đi chơi.Lão Hòa thượng nghe cư dân xung quanh phản ánh nhiều lần, cuối cùng cũng sinh nghi, quyết định đi kiểm tra xem sao.

Vào một đêm trăng sáng như sương. Lão Hòa thượng lẳng lặng ngồi nấp trong bụi cây, vừa nghe côn trùng rả rích kêu vừa chăm chú quan sát chỗ tường thấp nhất của thiền viện.

Một lúc sau, một tiểu Hòa thượng lén la lén lút bê theo chiếc ghế nhỏ, khẽ khàng lủi ra góc tường. Hắn nhìn quanh thấy không có ai, liền đặt ghế xuống sát chân tường, rồi trèo lên ghế lật tường ra ngoài đi chơi.

Lão Hòa thượng đứng dậy từ trong bụi cây, thở dài, thầm nghĩ mình phải xử lý tên nhóc này thế nào đây?

Cuối cùng, ngài nghĩ ra một cách hay. Ngài đi tới chỗ đặt chiếc ghế ngồi lên, đợi tiểu Hòa thượng quay về...

Nửa canh giờ qua đi, tiểu Hòa thượng chơi một liền men theo đường cũ trèo tường vào trong, giẫm lên cái ghế mềm mềm để xuống: Lạ thật, sao ghế hôm nay mềm thế nhỉ? Tiểu Hòa thượng nhìn kỹ lại, giật bắn mình, thì ra thứ hắn đang giẫm lên không phải ghế, mà là sống lưng của lão Hòa thượng. Tiểu Hòa thượng sợ tới run bần bật, không biết sư phụ sẽ trừng phạt mình thế nào.

“Trời lạnh rồi, mau về đi ngủ thôi.” Lão Hòa thượng day day sống lưng nói: “Lớn tuổi nên vô dụng rồi.”

Tiểu Hòa thượng lập tức đỏ mặt tía tai, vừa xấu hổ vừa hối hận chạy về phòng.

Chuyện này nhanh chóng được lan truyền khắp thiên viện, mọi người đều khâm phục sự khoan dung độ lượng của lão Hòa thượng, không còn ai dám trèo tường ra ngoài đi chơi vào buổi tối nữa.

“Bụng lớn bao dung, dung trời dung đất, với người chỗ nào chẳng dung; mở miệng liền cười, cười cổ cười kim, phàm chuyện gì cũng cười.” Đây chính là tấm lòng khoan dung quảng đại của Phật Di Lặc! Có tấm lòng khoan dung, mới có thể chứa trời chứa đất, chứa sự cao cả và to lớn của sông biển, mới có được niềm vui xuất phát tự tận đáy lòng.

Thiền Ngẫm:

Khoan dung là cách gọi khác của tha thứ, bỏ qua chuyện có thể bỏ qua, thông cảm cho người có thể thông cảm. Một người có tấm lòng rộng lượng, khoan dung với người khác, thì đi đâu cũng gặp được cơ hội tốt, hài hòa viên mãn.

30
BÀ KHÓC BIẾN THÀNH BÀ CƯỜI

Khi Thiền sư vân du bốn phương, một lần tá túc lại nhà một bà cụ già, suốt mấy ngày liền, bà cụ cứ khóc lóc mãi không thôi.

Thiền sư rất thắc mắc, liền hỏi bà cụ: “Sao cả ngày bà đều khóc thế? Có chuyện buồn gì phải không, có thể kể cho ta nghe không?

Bà cụ nói: “Tôi có hai người con gái, con gái lớn gả cho người bán giày, con gái nhỏ gả cho người bán ô. Khi trời nắng, tôi liền nghĩ đến con gái nhỏ bán ô chắc chắn chật vật lắm; trời mưa, tôi liền nghĩ con gái lớn sẽ chẳng bán được giày đâu. Vì vậy, ngày nào tôi cũng khóc vì chúng.”

Thiền sư nói: “Thì ra là như thế, bà nghĩ vậy là không đúng đâu!”

Bà cụ lại bảo: “Mẹ lo lắng cho con gái, có gì mà không đúng? Tôi biết lo lắng chẳng ích gì, nhưng không thể khống chế được bản thân mình.”

Thiền sư giảng giải cho bà cụ, nói: “Lo lắng cho con gái vốn không có gì sai, nhưng tại sao bà lại không mừng cho con gái? Bà hãy làm ngược lại, trời nắng thì nghĩ đến con gái lớn bán giày sẽ rất chạy, trời mưa hãy nghĩ đến con gái nhỏ bán ô chắc rất đắt hàng. Bà phải thấy mừng cho họ chứ sao lại buồn?”

Bà cụ nghe xong lời Thiền sư nói, lập tức nghĩ thông suốt. Từ đó, dù trời mưa hay trời nắng bà cụ đều cười vui vẻ, bà lão khóc trở thành bà lão cười.

Thiền Ngẫm:

Góc nhìn thay đổi, sự việc sẽ hoàn toàn thay đổi, đời người chẳng phải cũng như thế sao? Trái ngược với đau khổ là vui vẻ, đối lập với khóc là cười. Con người có hai mắt, chính là muốn chúng ta hãy nhìn nhận sự việc từ hai góc độ khác nhau.

31
PHIỀN NÃO LÀ CHÍNH MÌNH

Đại thiên thế giới, đông đảo chúng sinh, phàm là cuộc sống, tất cả buồn vui.

Một hôm, sau bữa cơm chay, Thiền sư Tính Không kể cho chúng đệ tử nghe một câu chuyện.

Ngày xưa có một ông lão, ông có một người con trai. Con trai đến tuổi thành niên, ông lo lắng tổ chức hôn lễ cho con. Vợ chồng trẻ, tân hôn quấn quýt, tình cảm gắn bó như keo.

Một hôm, anh chồng nói với chị vợ: “Em xuống bếp rót cho anh chén rượu, anh phải uống một chầu ở đây.”

Chị vợ vội xuống bếp, mở chum rượu ra. Không ngờ, bên trong lại xuất hiện một mĩ nhân. Chị vợ không biết đó chính là cái bóng của chính mình, cơn ghen nổi lên, chị ta chạy ra mắng chồng: “Xem anh làm ra cái chuyện tốt gì kìa, giấu một cô gái xinh đẹp trong chum rượu, định lừa dối ai, rốt cuộc là anh có ý đồ gì hả?”

Anh chồng kinh ngạc, anh ta rất băn khoăn, đích thân xuống bếp mở chum rượu ra xem, và anh ta lại thấy trong đó một anh chàng đẹp trai. Lúc này, anh chồng cũng nổi cơn ghen điên cuồng, quay sang mắng chửi chị vợ một trận, anh ta nói: “Cô lén giấu trai trong nhà, còn dám vu oan cho tôi!”

Đôi vợ chồng trẻ tình cảm vốn tốt đẹp hòa hợp, lúc này lại trở mặt thành thù, bới móc lẫn nhau, anh một câu chị một câu, chửi rủa không ngớt.

Một Bà-la-môn có quan hệ khá tốt với vợ chồng nhà họ, đi tới hỏi nguyên nhân của cuộc cãi vã. Nghe hai vợ chồng lần lượt chỉ trích lẫn nhau xong, để tra rõ chân tướng sự việc, Bà La Môn đích thân đi kiểm tra chum rượu. Không ngờ, trong chum chẳng thấy tuấn nữ mĩ nam, mà là một Bà-la-môn rất danh giá. Anh ta cho rằng quan hệ giữa Bà-la-môn này với chủ nhà tốt hơn, thân thiết hơn quan hệ giữa mình và họ, chủ nhà vì muốn xa cách mình nên mới tạo ra cuộc cãi vã giả giữa hai vợ chồng, để anh ta thấy khó rút lui. Anh ta suy nghĩ miên man suy đoán tới lui, sau đó chẳng nói chẳng rằng mà bỏ về.

Một hôm, một Tỳ-kheo ni đến. Vì muốn khuyên giải hai vợ chồng, bà cũng đích thân kiểm tra chum rượu, thấy bên trong đã có một ni sư, bà lại tức giận đùng đùng bỏ đi.

Về sau, có một hành giả đến thăm, ông biết rõ thứ trong chum rượu chỉ là cái bóng, chứ không có người nào cả. Thế là, ông kéo đôi vợ chồng mới cưới tới bên chum rượu nói: “Tôi lôi người trong chum ra cho anh chị xem nhé.”

Chỉ thấy ông ta bê một hòn đá to lên, đập thủng chum rượu. Rượu theo vết nứt của chum chảy tràn ra ngoài, và không còn thấy ai ở bên trong chum nữa.

Cặp vợ chồng mới cưới kia đã biết rõ chân tướng sự việc, hổ thẹn vô cùng, lại hòa thuận yêu thương nhau như lúc ban đầu.

Thiền Ngẫm:

Nghi ngờ giống như bóng rắn trong cốc, thực ra chính là bóng đen tâm lý của bản thân mình.

32
GIÓ THỔI MÂY BAY

Hòa thượng Ngưỡng Sơn là học trò của Thiền sư Quy Sơn. Một hôm, hai thầy trò đã một năm rồi chưa gặp nhau, cả hai đều vô cùng nhớ nhau, tới khi gặp mặt, Thiền sư Quy Sơn hỏi Hòa thượng Ngưỡng Sơn: “Suốt một năm qua ngươi đã làm những việc gì?”

Hòa thượng Ngưỡng Sơn trả lời: “Con vỡ hoang một mảnh đất, sau đó trồng ít hoa màu và rau cỏ, hằng ngày gánh nước tưới chăm, bắt sâu nhổ cỏ, thu hoạch khá lắm.”

Thiền sư Quy Sơn khen ngợi, nói: “Năm vừa rồi ngươi sống rất no đủ đấy.”

Hòa thượng Ngưỡng Sơn bèn hỏi: “Thưa thầy, năm vừa qua thầy đã làm những gì?”

Thiền sư Quy Sơn cười cười trả lời: “Ta sống hết ban ngày rồi lại tới tối thôi.”

Hòa thượng Ngưỡng Sơn nói vu vơ: “Năm vừa rồi thầy cũng sống rất dư dả!” Vừa nói xong, thì thấy lời này của mình có chút không thỏa đáng, câu nói nghe như có ý giễu cợt trong đó, thế là mặt đỏ bừng, không kìm được tặc lưỡi, nghĩ thầm: “Ta nói thế, thầy nhất định hiểu lầm ta đang chê cười người, thật không nên nói như vậy!”

Thái độ lúng túng đó của Hòa thượng sớm đã bị Thiền sư Quy Sơn nhìn thấu. Vào lúc Hòa thượng Ngưỡng Sơn đang tính xem nên vớt vát thế nào, thì Thiền sư Quy Sơn trách cứ: “Chẳng qua chỉ là một câu nói thôi mà, tại sao ngươi phải nghĩ nghiêm trọng như vậy?”

Hòa thượng Ngưỡng Sơn ngẫm nghĩ, rồi hiểu ra dụng ý của thầy, ngài tự nói thầm với chính mình: “Sơ suất ngẫu nhiên hoặc mắc lỗi một cách vô ý, chỉ cần không phải do mình cố tình làm vậy, và điều đó không gây ra hậu quả nghiêm trọng gì, thì cứ mặc kệ nó đi, không cần thiết phải băn khoăn về nó mãi.”

Nghĩ đến đây, Hòa thượng Ngưỡng Sơn nói với thầy: “Chúng ta bắt đầu học thôi!”

Thiền sư Quy Sơn gật gật đầu ra ý khen ngợi.

Thiền Ngẫm:

Mọi chuyện trên thế gian này vốn rất bình thường, không cần thiết phải để những chuyện nhỏ nhặt chiếm cứ nội tâm của mình. Gió thổi mây bay, khói tan sương tản, bạn sẽ nhận ra rằng đất trời trong sáng quá, tất cả đều thật tự nhiên.

33
TỰ TÌM NIỀM VUI

Ba tín đồ mang bộ mặt ủ rũ tới thỉnh giáo Thiền sư Vô Đức, làm cách nào mới có thể giúp bản thân sống thật vui vẻ? Thiền sư Vô Đức nói: “Các ngươi hãy thử nói xem bản thân mình sống vì điều gì?”

Tín đồ A: “Vì con không muốn chết, cho nên con sống”

Tín đồ B: “Vì con muốn khi về già, con cháu đầy nhà, sẽ tốt hơn bây giờ, nên con sống.”

Tín đồ C: “Vì còn có cả một gia đình già trẻ lớn bé cần con nuôi dưỡng. Con không thể chết, cho nên con sống.”

Thiền sư Vô Đức nói: “Đương nhiên các ngươi sống không thấy vui, bởi vì các ngươi sống chỉ là do sợ hãi cái chết, chỉ là để chờ đợi tuổi già, và vì trách nhiệm bất đắc dĩ chứ không phải vì lý tưởng. Con người một khi đánh mất lý tưởng và trách nhiệm, thì không thể nào sống vui vẻ được.”

Ba tín đồ A, B, C đồng thanh: “Vậy xin hỏi Thiền sư, chúng con phải sống thế nào mới có thể vui vẻ?”

Vô Đức Thiền sư: “Thế các ngươi muốn có gì để vui vẻ?”

Tín đồ A: “Con nghĩ có tiền sẽ vui vẻ.”

Tín đồ B: “Con nghĩ có tình yêu sẽ vui vẻ.”

Tín đồ C: “Con nghĩ có danh dự sẽ vui vẻ.”

Thiền sư Vô Đức nghe xong rất không đồng ý, liền khuyên bảo tín đồ rằng: “Các ngươi có suy nghĩ đó, đương nhiên sẽ không bao giờ thấy vui vẻ. Khi các ngươi có tiền, có tình yêu, có danh dự rồi, phiền não ưu lo sẽ theo ngay sau thôi.”

Ba tín đồ không biết làm thế nào, lại hỏi: “Thế chúng con phải làm sao?”

Thiền sư Vô Đức: “Cách thì có đấy, đầu tiên các ngươi hãy thay đổi quan niệm, tiền phải mang bố thí mới có niềm vui, tình yêu phải hiến dâng mới có niềm vui, danh dự phải dùng để phục vụ đại chúng, các ngươi sẽ có niềm vui.”

Ba tín đồ cuối cùng cũng đã hiểu phải làm thế nào mới có thể sống vui.

Thiền Ngẫm:

Cảnh giới của thiền là tự chủ, giải thoát, an tĩnh, vui vẻ. Nhưng thiền cũng là ngọn nguồn của vui vẻ. Lý tưởng, niềm tin và trách nhiệm được thể hiện trong mỗi khoảnh khắc cuộc đời, cần phải thay đổi quan niệm và thái độ sống trước, cuộc sống tự khắc sẽ có thay đổi.

34
Ý NHƯ HƯ KHÔNG

Thiền sư Trường Khánh Đại An, người Phúc Châu, sau khi đắc pháp ở chỗ Thiền sư Thạch Đầu Hy Thiên, do bình thường ngài nghiên cứu đào sâu kinh điển nhưng vẫn không hiểu được chân lý tối cao huyền diệu của tâm tính trong thiền đạo, nên thường cảm thấy hổ thẹn có lỗi với Thiền sư Thạch Đầu, về sau ngài tới tìm và thỉnh giáo Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải, nói: “Học trò mong được hiểu về Phật, người ấy thế nào?”

Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải trả lời: “Như đang cưỡi bò mà vẫn đi tìm bò.”

Thiền sư Đại An lại hỏi: “Sau khi nhận thức được Đức Phật rồi thì sẽ ra sao?”

Thiền sư Bách Trượng lại đáp: “Như người cưỡi bò về nhà.”

Thiền sư Đại An vẫn chưa yên tâm lắm với lời giải thích ấy, truy hỏi tiếp: “Không biết phải hộ trì củng cố thế nào?”

Thiền sư Bách Trượng: “Giống người chăn bò, tay thì cầm roi mắt thì nhìn, để bò không ăn lúa trong ruộng nhà người khác.”

Thiền sư Đại An nghe xong, liền theo đó mà tu hành, nắm vững chính mình, khẳng định mình, không còn đi khắp nơi tìm kiếm nữa. Về sau cùng Thiền sư Linh Hựu xây dựng Quy Sơn, Thiền sư Đại An hạ điền trợ đạo, sau khi Thiền sư Linh Hựu viên tịch, được mọi người tiến cử lên làm trụ trì.

Những năm cuối đời, Thiền sư Đại An quay về Phúc Kiến, sống ở Di Sơn viện, cả ngày ngồi thiền, không nói năng không làm bất cứ việc gì. Đại chúng lén gọi ngài là Lãn An Thiền sư (lãn là lười), có thiền Tăng từng nói: “Cả ngày không nói không rằng, như gỗ đá vậy, đó là thiền ư?”

Một thiền Tăng khác lại nói: “Cả ngày ngồi im một chỗ, không hướng dẫn đại chúng phạm tu, cũng chẳng bảo ban sắp xếp công việc, đó là thiền ư?”

Sự lười của Thiền sư Đại An đã khiến đại chúng bắt đầu phản đối, một hôm, ngài tập hợp đại chúng lại, tuyên bố: “Hôm nay mời tất cả cùng ta ngồi thiền một chỗ, không nói gì, chỉ cần ba ngày, chỉ thế thôi mọi người sẽ nhận thức được chính mình.”

Đại chúng cùng tĩnh lặng ngồi một ngày với Thiền sư Đại An, lưng mỏi chân đau, ngày thứ hai, kẻ nào kẻ nấy thỉnh cầu, thà được đi làm việc chứ không muốn ngồi một chỗ. Lúc này, Thiền sư Đại An mới nói với đại chúng: “Lão Tăng ngồi một ngày, còn hơn cả bận ngàn năm.”

Đại chúng im lặng.

Thiền sư Đại An không phải người lười, hồi còn trẻ, trợ giúp Thiền sư Linh Hựu xây dựng Quy Sơn, cả ngày cày cấy, mặc dù nói vác củi gánh nước là thiền, nhưng thiền không phải là vác củi gánh nước, giống như thiện ác là phá, pháp phi thiện ác. Kinh Hoa Nghiêm viết: “Nhược nhân dục thức cảnh giới, đương tịnh kỳ ý như hư không (nếu người muốn biết cảnh Phật, ý căn thanh tịnh như hư không)”. Giống lời Thiền sư Đại An từng nói: “Lão Tăng ngồi một ngày, còn hơn bận ngàn năm.”

Thiền ngẫm:

Làm việc là thiền, ngồi im cũng là thiền; nói năng là thiền, không nói cũng là thiền; động là thiền, tĩnh càng là thiền. Cần gì phải phân biệt nói im động tĩnh chứ? Cần gì phải tách biệt bận hay nhàn?

35
TỈNH THỨC KHÔNG LỜI

Thần nghệ Siêu Sư viện độc thiền kinh - Liễu Tông Nguyên

Cấp tỉnh thấu hàn xỉ, thanh tâm phất trần phục.

Nhàn chì bối diệp thư, bộ xuất đông trai độc.

Chân nguyên liễu vô thủ, vọng tích thế sở trục.

Di ngôn ký khả minh, thiện tính hà do thục?

Đạo nhân đình vũ tĩnh, đài sắc liên thâm trúc.

Nhật xuất vụ lộ dư, thanh tùng như cao mộc.

Đạm nhiên ly ngôn thuyết, ngộ duyệt tâm tự túc.

Dịch nghĩa:

Sáng sớm đọc sách thiền ở viện Siêu Sư

Nước giếng lạnh buốt răng, tâm sạch rũ y phục.

Thong dong tay cầm sách, dạo bước đọc bên hiên.

Chân nguyên hiểu chẳng giữ, cầu toàn chuyện hoang đường.

Lời người xưa sâu sắc, rèn tính trông vào đâu?

Nhà đạo nhân tĩnh lặng, rêu trúc chen nhau mọc.

Nắng lên sương chưa tan, tùng bóng như đổ dầu.

Lặng lẽ không lời nói, lòng vui tâm biết đủ.

Thiền Ngẫm:

Người trong thế tục không bao giờ lý giải được chân đế của người nhà Phật, ngược lại mải miết theo đuổi những dấu hiệu thần thánh mê tín hoang đường. Người câu Phật luôn mong muốn được ban phước hạnh phúc trong nơi tối tăm, nhưng nói cho cùng phải tu trì thế nào mới có thể ngộ đạo đây? Trong thiền viện Siêu Sư, sân vườn thanh tĩnh, rêu xanh và trúc biếc mọc thành bụi, mặt trời vừa nhô lên, mây mù và sương sớm vẫn chưa kịp tan hết, cây tùng như được khoác một lớp áo sương giăng ướt đẫm khiến sắc lá càng thêm xanh thẫm, tất cả cảnh đẹp ấy đều là thứ mà ngôn ngữ không thể diễn tả được, điều đó thật sự tương đồng với tư tưởng “bất lập văn tự, trực chỉ nhân tâm” của Thiền tông, theo đuổi sự lĩnh ngộ không lời.

36
TIỀN TRAO CHÁO MÚC

Khi Thiền sư Thành Chuyết tới chùa Viên Giác hoằng pháp, pháp duyên vô cùng hưng thịnh, mỗi lần ngài giảng kinh, mọi người đều chen chúc tới nghe, trong số tín đồ có người đưa ra đề nghị, nên xây một giảng đường to rộng hơn.

Có một tín đồ mang chiếc túi đựng 50 lượng vàng tới tự viện tặng cho Thiền sư Thành Chuyết, nói rõ rằng muốn quyên góp để xây dựng giảng đường. Thiền sư nhận xong vội vàng đi làm việc khác, vì chuyện này tín đồ cảm thấy rất bất mãn, bởi 50 lượng vàng, không phải con số nhỏ, đủ để một người bình thường sống rất nhiều năm, vậy mà khi nhận được số tiền lớn ấy, thiền lại chẳng nói được một lời “cảm ơn”. Nghĩ thế nên tín đồ theo sau Thiền sư Thành Chuyết nhắc nhở: “Sư phụ! Trong cái túi của tôi là 50 lượng vàng đấy.”

Thiền sư Thành Chuyết điềm đạm trả lời: “Ngươi đã nói rồi, ta cũng nghe thấy rồi.” Thiền sư vẫn không dừng bước, tín đồ cao giọng: “Này! Sư phụ! Hôm nay tôi quyên tặng 50 lượng vàng, không phải con số nhỏ đâu! Lẽ nào ngài không thể nói được một lời ‘cảm ơn’ ư?”

Lúc này, Thiền sư đã đi tới trước tượng Phật trong đại hùng bảo điện, ngài dừng lại, bảo: “Sao ngươi cứ càm ràm nhiều thế nhỉ? Ngươi quyên tiền cho Phật Tổ, tại sao ta lại phải cảm ơn ngươi? Ngươi bố thí là đang làm công đức cho mình, nếu ngươi muốn biến công đức thành việc mua bán, thì ta sẽ thay mặt Phật Tổ cảm ơn ngươi ngay, ngươi hãy mang hai chữ ‘cảm ơn’ ấy về, từ nay về sau ngươi và Phật Tổ ‘tiền trao cháo múc’ thôi!”

Thiền Ngẫm:

Làm từ thiện là để được đích thân trải nghiệm niềm vui về mặt tinh thần, làm việc thiện để chúng ta cảm thấy thỏa mãn, chúng ta quyên tặng Phật Tổ vật chất, Phật Tổ mang lại cho chúng ta sự an ủi tinh thần.

37
TRỐNG CHIỀU CHUÔNG SỚM

Nói đến Thiền tông, mọi người đều cho rằng tham thiền nhất định phải ngồi. Còn lão Tăng khi nhập định, mắt phải nhìn mũi, mũi nhìn tâm, như thế mới gọi là tham thiền, mới gọi là ngồi thiền. Nhưng qua tư tưởng và sự chỉ bảo của Đại sư Huệ Năng, chúng ta có thể hiểu được rằng thiền không hẳn đã phải là như vậy.

Đại sư Huệ Năng thấy đệ tử cả ngày ngồi thiền, liền hỏi: “Tại sao ngươi lại ngồi thiền cả ngày?”

“Con đang tham thiền mà!”

“Ngồi thiền và tham thiền không phải như thế.”

“Nhưng chẳng phải người vẫn thường nói với chúng con phải giữ chặt trái tim dễ lạc lối, lặng lẽ quan sát tất cả, cả ngày ngồi thiền không được nằm đó sao?”

Thiền sư nói: “Cả ngày ngồi im đấy không phải là thiền, làm vậy là đang giày vò cơ thể mình.”

Đệ tử hoang mang.

Thiền sư Huệ Năng nói tiếp: “Thiền định, không phải chỉ ngồi im một chỗ như khúc gỗ hòn đá, mà là trạng thái yên lặng, sáng suốt cao độ của thân tâm. Tách hoàn toàn khỏi tất cả vật tướng của thế giới bên ngoài, là thiền; nội tâm bình lặng không tán loạn, là định. Nếu chấp chước vật tướng trong thế gian, nội tâm sẽ tán loạn; nếu rời bỏ được sự phiền nhiễu và mê hoặc của tất cả vật tướng, tâm linh sẽ không tán loạn nữa. Tâm chúng ta vốn rất thanh tĩnh an định, vì bị khuấy đảo mê hoặc bởi vật tướng bên ngoài, giống tấm gương sáng bị phủ bụi trần, nên sống ngu muội mất phương hướng.”

Đệ tử khom mình hỏi tiếp: “Vậy, làm cách nào để loại bỏ vọng niệm, không bị thế gian mê hoặc?”

Đại sư Huệ Năng đáp: “Nghĩ tới việc thiện, tâm là thiên đường; nghĩ tới việc ác, liền hóa địa ngục. Tâm sinh tà ý, người sẽ bị sa vào đường súc sinh; tâm sinh từ bi, nơi nơi đều là Bồ-tát; tâm sinh trí huệ, nơi nào cũng đầy niềm vui; tâm sinh ngu si, chỗ nào cũng là bể khổ. Đối với người bình thường mà nói, sáng suốt và u mê là hai trạng thái hoàn toàn đối lập, nhưng những người ngộ đạo lại biết rằng chúng đều là ý thức của con người, không có quá nhiều khác biệt. Vạn vật trên nhân gian đều là hư ảo, đều giống nhau. Khởi điểm của sinh mệnh cũng là điểm cuối của sinh mệnh, kết thúc chính là bắt đầu. Tiền tài, thành tựu, địa vị và công trạng đối với sinh mệnh mà nói chẳng qua chỉ là mây khói cát bụi, không có đứt đoạn thì không có liên tục, không có đến cũng sẽ chẳng có đi.”

Đệ tử cuối cùng tỉnh ngộ, những lời Thiền sư giống như tiếng trống chiều và tiếng chuông sớm đánh thức con người đang bị mài mòn trong cuộc sống.

Thiền Ngẫm:

Tâm loạn là vì thân trong trần thế, tâm tĩnh là vì thân trong thiền, không bị tác động bởi ngoại cảnh, mới là ý nghĩa thật sự của thiền.

38
VẺ ĐẸP CỦA ĐỨC PHẬT

Đức Phật khi có tuổi, càng ngày trông lại càng đẹp, phàm những người từng gặp ngài, đều say mê vẻ đẹp ấy. Bởi vì họ biết, mọi ý nghĩ xấu xa nảy sinh trong lòng đều sẽ biến mất khi họ đứng trước Đức Phật, như vậy, họ liền có thể hòa vào làm một với Đức Phật, cũng có nghĩa là hòa vào làm một với chân đế. Không người nào gặp ngài mà không như thế, hơn nữa, ai ai cũng như chìm đắm trong biển lớn của tình yêu khi đứng trước mặt ngài.

Vẻ mặt của Đức Phật thanh nhã mà bình thản, giống như tượng điêu khắc trên ngà voi trong hoàng gia, mũi ngài cao, nhỏ, lộ rõ đặc trưng huyết thống của người Aryan[*]. Mắt ngài sâu hút, xanh thẫm, thể hiện niềm tin ngài đang theo đuổi qua từng cử chỉ ngôn ngữ. Ngài là một hoàng tử, nhưng lại không có bất kỳ hoàng tử nào có thể so sánh với ngài. Bởi vì bên trái ngài là Bát-nhã, bên phải là tình yêu thương, xung quanh là ánh mặt trời. Lời nói của ngài khôn ngoan và sắc bén, cho dù những người trước đó từng có thành kiến từng chế nhạo ngài cũng phải ái mộ bái phục sau khi nghe ngài nói.

Có một lần, Đức Phật cầm bát lớn, đến bên bờ một thửa ruộng đang được cày bừa, chờ đợi bố thí. Cày ruộng là người giàu có, vừa nhìn thấy dáng vẻ như kẻ ăn mày của Đức Phật đã nói: “Ta vừa cày cấy vừa gieo trồng sau đó mới có cái mà ăn. Ngài cũng nên cày cấy gieo trồng, kẻ không làm gì không đáng được ăn.”

“Này Bà-la-môn, ta cũng cày cấy, cũng gieo trồng.” Đức Phật trả lời như thế.

“Nhưng sao chúng ta không nhìn thấy cái cày tôn kính của Gautama[*] nhỉ!” Người đó khinh miệt nói.

Đức Phật trả lời: “Hạt giống ta gieo trồng là tín ngưỡng, cày là lý tưởng, roi là sự dịu dàng, quả là không sinh không tử. Người trồng trọt như thế sẽ không bị giày vò bởi sự đau khổ.”

Vị Bà-la-môn kia rót một bát hồ sữa (hỗn hợp bột gạo và sữa bò), đưa cho Đức Phật, nói: “Mời Đức Phật bát hồ sữa này, bởi vì ngài là một người gieo trồng vĩ đại.”

Người đó sau khi nghe được chân đế, không còn bị làm quấy nhiễu bởi những chuyện ưu phiền nữa, từ đó ngộ đạo.

Thiền Ngẫm:

Hạt tín ngưỡng mà bạn gieo xuống tâm mình, sẽ trừ bỏ mọi ác niệm, không phải chịu sự giày vò của đau khổ nữa, cũng sẽ hòa vào làm một với chân thiện. Quả được kết từ trái tim như thế, đã vượt khỏi giới hạn của sinh tử, đương nhiên là đẹp.

39
LẬP TỨC ĐỐN NGỘ

Đệ tử hỏi Thiền sư: “Thưa sư phụ, muốn thân tâm thanh tịnh thì phải làm sao?”

Thiền sư mỉm cười, đáp: “Có người nghe lời thầy bói nói tâm ấn ông ta đang phát sáng, ngay lập tức có thể sẽ biến thành một phú ông. Thế là, ông ta đi thẳng vào cửa hàng bạc của người khác, thò tay lấy vàng bạc tiền tài trong ngăn kéo trước mặt người ta, bị người ta bắt đem lên nha môn. Quan huyện hỏi ông ta rằng: ‘Sao ngươi dám lấy cắp tiền bạc của người ta giữa ban ngày ban mặt như thế?’ Người đó trả lời: ‘Tôi chỉ nhìn thấy tiền, không nhìn thấy người!’”

Thiền sư nói tiếp: “Người có thiền tâm, thứ mà mắt nhìn thấy chỉ có hạt bụi thôi!”

Đệ tử lại hỏi: “Vậy làm sao mới có thể thành Phật?”

Thiền sư nghiêm giọng quát: “Ngươi ra ngoài vân du, chạy qua chạy lại giữa chùa chiền và tùng lâm, nhưng đã tìm thấy nơi an thân của mình chưa? Nếu chỉ biết leo núi lội nước tới tới lui lui, chỉ lãng phí đôi giày cỏ mà thôi, ngồi đấy mà đợi Diêm Vương tới tìm ngươi đòi tiền giày cỏ!”

Đệ tử vẫn không chịu thôi, hỏi tiếp: “Làm thế nào mới có thể thành Phật?”

Thiền sư vỗ tay cười lớn, đáp: “Hay! Người có ý chí kiên định, đem đôi giày cỏ đã rách nát vứt bỏ, tiếp tục tiến về phía trước bằng đôi chân trần, không còn bị ràng buộc bởi bất cứ vật gì nữa, cũng chẳng có phiền não, không cần lo lắng giày rách sẽ đau chân, cũng không cần lo lắng về tiền giày cỏ; người có ý chí không kiên định, lòng luôn lo lắng quá nhiều, ưu phiền quá nhiều, tâm đã đầy rồi, thiên môn ngàn hộ đều đã bị khóa chặt, còn an thân lập mệnh gì nữa!”

Đệ tử nhìn nhìn đôi giày cỏ của mình, một tia sáng lóe lên, đốn ngộ.

Thiền Ngẫm:

Ý chí kiên định là điều quan trọng nhất, có được nó rồi, mọi ràng buộc bên ngoài đều không cần phải bận lòng nữa, vướng bận và ưu phiền cũng sẽ không chiếm cứ nội tâm, rất tự nhiên tìm được chốn an thân lập mệnh cho mình trong vũ trụ.

40
BỎ ĐI NHÀN DANH[*]

Thiền sư Động Sơn cảm thấy mình sắp rời khỏi nhân thế rồi. Tin này sau khi được truyền ra ngoài, đại chúng từ bốn phương tám hương ùn ùn kéo đến, ngay triều đình cũng cho người vội vàng chạy tới.

Thiền sư Động Sơn đi ra, trên môi nở nụ cười tươi như đóa tịnh liên (hoa sen). Ngài nhìn Tăng chúng đứng chật trong sân, lớn tiếng nói: “Ta ở thế gian có chút nhàn danh, giờ thân xác này tan vỡ rồi, nhàn danh cũng nên bỏ đi thôi. Trong số các ngươi ai có thể giúp ta xóa bỏ nhàn danh?”

Không khí yên tĩnh bao trùm, chẳng ai biết phải làm thế nào, ngoài sân chỉ có sự im lặng.

Đột nhiên, một tiểu Hòa thượng vừa lên núi được mấy hôm bước tới trước mặt Thiền sư, sau khi cung kính hành lễ, cao giọng nói: “Xin hỏi pháp hiệu của Hòa thượng là gì?”

Vừa dứt lời, mọi người xung quanh đều quay sang nhìn tiểu Hòa thượng bằng ánh mắt trách cứ. Có người còn lẩm bẩm mắng tiểu Hòa thượng vô lễ với tôn trưởng, bất kính với Thiền sư, có người lại chán ghét vì sự vô tri của tiểu Hòa thượng, sân chùa ồn ào một chập.

Thiền sư Động Sơn nghe tiểu Hòa thượng hỏi thế phá lên cười, bảo: “Hay lắm! Giờ ta không có nhàn danh nữa rồi, tiểu Hòa thượng đúng là rất thông minh!”

Nước mắt của tiểu Hòa thượng cứ thể tuôn xuống như mưa, hắn nhìn thân thể của sư phụ, cảm thấy may mắn vì trước khi sư phụ viên tịch, hắn còn giúp được sư phụ loại bỏ nhàn danh.

Một lúc sau, tiểu Hòa thượng lập tức bị mọi người quây lại, họ trách cứ hắn, hỏi: “Sao lại có chuyện vô lý như thế! Ngay pháp hiệu của Thiền sư Động Sơn còn không biết, thế ngươi tới đây để làm gì?”

Tiểu Hòa thượng nhìn Tăng chúng, bất lực trả lời: “Ngài là sư phụ của ta, pháp hiệu của ngài sao ta có thể không biết?”

“Vậy sao ngươi lại hỏi như thế?”

Tiểu Hòa thượng trả lời: “Ta làm vậy là muốn loại bỏ nhàn danh của sư phụ!”

Thiền Ngẫm:

Có bao nhiêu người kiên định cố chấp cả đời vì danh vì lợi? Trên thế gian này, từ bỏ được danh lợi nào có mấy ai!

41
ĐỐ KỴ THÀNH HỌA

Có một vị Thiền sư sống trong tự viện cổ kính, ngài có hai tiểu đệ tử, sự phụ mắc bệnh thấp khớp, hai chân đi lại khá bất tiện, hằng ngày hai tiểu đồ đệ lần lượt thay nhau bóp chân cho thầy, hòng giúp bệnh tình giảm nhẹ. Mỗi lần khi đại đồ đệ xoa bóp chân phải, sư phụ liền nói: “Sư đệ của con xoa bóp chân trái dễ chịu lắm, con nên xoa bóp giống sư đệ mới phải.”

Đại đồ đề nghe xong, lòng rất không vui.

Nhưng khi tiểu đồ đệ xoa bóp chân trái, sư phụ cũng thường nói: “Sư huynh của con đấm bóp chân phải thích lắm! Con nên học tập sư huynh của mình.”

Tiểu đồ đệ nghe xong, lòng cũng rất khó chịu.

Một hôm, tiểu đồ đệ không ở trong chùa, khi đại đồ đệ vào đấm bóp chân cho thầy, lòng lại nghĩ đến những lời khen ngợi của sư phụ dành cho sư đệ, càng nghĩ càng giận, cuối cùng quyết định đánh gãy chân trái của sư phụ, như vậy sau này sư đệ sẽ không có chân để đấm bóp nữa.

Ngày hôm sau, khi sư đệ thấy chân trái mà mình vẫn thường đấm bóp bị gãy, trong lúc tức giận, cũng đập gãy chân phải mà sư huynh thường xoa bóp.

Hai đồ đệ vì căm hận, đố kỵ mà đánh gãy đôi chân của sư phụ, khiến sư phụ trở thành người què không có chân.

Trong xã hội của chúng ta cũng có những người mắc chứng bệnh tâm lý không chịu được khi thấy người khác thành công hay vui vẻ, muốn đồng quy vu tận cùng lắm cá chết lưới rách, anh chán ghét tôi, tôi đố kỵ anh, kết quả cả xã hội cùng những người sống trong xã hội đó đều trở thành nạn nhân.

Thiền Ngẫm:

Đố kỵ với người khác, sẽ không mang lại thêm điều tốt đẹp gì cho mình. Đố kỵ người khác, cũng sẽ không thể làm giảm bớt thành công của họ.

42
PHẬT TỈNH BÌNH ĐẲNG

Thiền sư Hạc Lâm Huyền Tố, họ Mã, người đời đều gọi ngài là Mã Tố, sau này, họ bắt chước tên Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất mà gọi ngài là “Mã Tổ”, có thể thấy độ nổi tiếng của ngài cũng tương đương với Thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất.

Có một gã đồ tể, ngưỡng mộ danh tiếng đạo đức của Thiền sư Hạc Lâm, đặc biệt chuẩn bị những món thật ngon, thành tâm thành ý mời Thiền sư Hạc Lâm đến dự tiệc, Thiền sư Hạc Lâm cũng tùy duyên mà tới, việc này khiến đại chúng trong chùa náo loạn một hồi, thấy vẻ mặt kinh ngạc của họ, Thiền sư Hạc Lâm thản nhiên bảo: “Phật tính bình đẳng, hiền ngu là một, buông đao lập tức thành Phật, những người có thể độ (cứu độ), ta sẽ độ họ, có gì đáng ngạc nhiên đâu?”

Thiền sư Hạc Lâm nói xong liền tới nhận đồ cúng dường của đồ tệ chẳng chút nghi kỵ, sau khi quay về chùa, ngài đóng chặt cửa thiền phòng, không nói chuyện với ai, có học Tăng đến gõ cửa phòng Thiền sư Hạc Lâm.

Thiền sư Hạc Lâm hỏi vọng ra từ bên trong: “Ai đó?”

Học Tăng trả lời: “Thưa sư phụ! Là con.”

Thiền sư Hạc Lâm liền bảo: “Đừng nói là ngươi, ngay Phật Tổ cũng không thể vào đây được.”

Học Tăng không hiểu, hỏi: “Tại sao ngay cả Phật Tổ cũng không thể vào ạ?”

Thiền sư Hạc Lâm đáp: “Bởi vì trong này đã không còn chỗ để Phật Tổ nghỉ ngơi nữa.”

Học Tăng hỏi tiếp: “Vậy, thầy hãy cho con biết thế nào là ‘Tổ sư tây lai ý’, xong thì con sẽ không vào nữa.”

Thiền sư Hạc Lâm trả lời bằng giọng rất từ bi: “Tổ sư tây lai ý chính là đến nhà đồ tể nhận cúng dường.”

Học Tăng nghe xong, lại hỏi: “Kiểu tây lai ý này, lẽ nào không sợ người khác hoài nghi sao ạ?”

Thiền sư Hạc Lâm nói: “Việc nghi ngờ chính là không nghi ngờ, chuyện ngươi biết chính là không biết. Chỗ ta không có người nghi ngờ, ngươi muốn nghi ngờ thì đi chỗ khác mà nghi ngờ là được, bởi vì ta không khẳng định chuyện không nghi ngờ, không nghi ngờ chuyện không khẳng định.”

Học Tăng cuối cùng giác ngộ, đứng ngoài cửa hành lễ rồi rời đi.

Thiền sư Hạc Lâm không cho học Tăng vào, chủ yếu là vì không để người nghi ngờ, thiền giả hằng ngày đều tìm kiếm ‘Tổ sư tây lai ý’, nhưng lại không có tâm từ bi, không có nhiều trí huệ, làm sao có thể tham thiền đây?

Thiền Ngẫm:

Người bình thường trên thế gian này, không tin người khác cũng không tin chính mình, lúc nào cũng ôm thái độ hoài nghi, không chịu nghĩ tốt cho ai. Nghiệp mà gã đồ tể tạo là sát nghiệp, gã thành tâm cúng dường, đó đúng là Phật tâm, một người chứng ngộ thiền đạo, làm sao có thể không đón nhận Phật tâm chứ?

43
RỬA BÁT QUÉT NHÀ

Có một người trẻ tuổi mới học thỉnh giáo Thiền sư Triệu Châu rằng: “Học trò là người cầu đạo mới nhập môn, thành khẩn nhờ thầy cho con vài lời dạy bảo đặc biệt.

Triệu Châu Thiền sư nói: “Ngươi đã ăn sáng chưa?”

“Cảm ơn thầy! Đã ăn rồi ạ!”

“Thế, đã rửa sạch bát mình ăn chưa?”

“Rửa sạch rồi.”

“Vậy hãy đi quét nhà cho sạch!”

Học trò trẻ tuổi kia cuối cùng cũng hỏi bằng giọng bất mãn: “Lẽ nào ngoài rửa bát quét nhà ra, thầy không còn thiền pháp đặc biệt nào dạy học trò sao?”

Thiền sư Triệu Châu cũng không khách khí, trả lời: “Ta không biết ngoài rửa bát quét nhà ra, còn có thiền pháp gì nữa?”

Học trò trẻ tuổi kia bát không rửa, nhà không quét, không giải quyết được những vấn đề của cuộc sống thì làm sao giải thoát được khỏi sinh tử? Có thơ viết rằng:

Chúc bãi lệnh giáo tẩy bát vu,

Khoát nhiên tâm địa tự tương phù.

Nhi kim tham bão tùng lâm khách,

Thảo đạo kỳ gian hữu ngộ vô.

Dịch nghĩa:

Dạy ông ăn cháo rồi rửa bát,

Tâm đã mở rồi đạo cũng thông.

Như nay người học đến tùng lâm,

Biết có người nào giác ngộ không.

Thiền Ngẫm:

Thiền, không xa rời cuộc sống, mặc áo ăn cơm là thiền, gánh củi xách nước cũng là thiền, một người không thể chăm lo đâu ra đấy cho cuộc sống của mình, thì thiền nằm ở đâu được chứ?

44
KỆ NÓ ĐI ĐI

Vạn sự vạn vật đều có thời, đều có duyên phận riêng. Duyên đến, hết thảy vui vẻ, duyên cạn, coi như gặp gỡ trong vui vẻ chia tay trong hòa bình, cố níu giữ cũng vô ích.

Thiền viện giữa thu khung cảnh đìu hiu, cây cỏ thưa thớt càng làm nổi bật sự trống trải.

Tiểu Hòa thượng nhìn mà không kìm được, nói: “Sư phụ, chúng ta hãy gieo ít hạt cỏ đi, nơi này thật sự khó nhìn quá rồi.”

Lão Hòa thượng cho rằng tiểu Hòa thượng nói có lý, thế là ra chợ mua một túi hạt cỏ về, đưa cho tiểu Hòa thượng bảo: “Con tự chọn lấy một chỗ mà gieo hạt đi.”

Tiểu Hòa thượng vui vẻ nhổ hết cỏ dại, thận trọng gieo hạt xuống ô đất mà mình đã chọn, trước mắt như hiện ra một thảm cỏ xanh mướt, ong bướm dập dờn...

Không lâu sau, trời nổi gió.

“Hỏng rồi thưa thầy! Hạt cỏ bị gió thổi bay hết rồi!”

“Cuống gì chứ, kệ cho nó đi. Những hạt bị gió thổi đều là hạt lép hạt rỗng, không sao cả.”

Không lâu sau, chim sẻ bay tới.

“Không hay rồi thưa thầy! Chim sẻ đang nhặt ăn hết chỗ hạt cỏ con gieo.”

“Cuống gì chứ, kệ nó đi. Dù sao hạt cũng nhiều lắm, chim ăn không hết được đâu, chắc chắn sẽ còn lại nhiều, không sao đâu.”

Không lâu sau, trời đổ mưa lớn.

“Thưa thầy, lần này thì hỏng thật rồi, mưa to xối trôi hết cả hạt con gieo.”

“Cuống gì chứ, kệ nó đi. Mưa xối tới đâu thì hạt nảy mầm ở đó, không sao đâu.”

Tiểu Hòa thượng nghĩ thầm, sao mình lại có một sư phụ “không sao đâu” lúc nào cũng “kệ nó đi” như thế này chứ.

Mùa xuân năm sau, trong thiền viện khắp chốn đều là những bãi cỏ non xanh mơn mởn, tươi tốt hơn nhiều lần so với những gì tiểu Hòa thượng tưởng tượng ra. Tiểu Hòa thượng vui mừng kinh ngạc khôn xiết.

Lão Hòa thượng xoa đầu tiểu Hòa thượng bảo: “Ta đã nói kệ nó đi mà, không sao đâu. Ngươi xem có phải đúng thế không, đồ đệ ngoan?”

Tiểu Hòa thượng ngại ngùng cúi đầu.

Thiền Ngẫm:

Vạn sự tùy duyên không phải mặc kệ tất cả sau khi đã nhìn thấu hồng trần, càng không phải là đùa bỡn cuộc đời trong trạng thái không mong cầu theo đuổi điều gì, mà là có được sự bình tĩnh đáng quý khi đang nuôi dưỡng một loại cảm xúc không màng danh lợi, khoan dung rộng rãi, làm được vậy, con người sẽ có một khu vườn tinh thân đẹp như ánh trăng.

45
MẶN NHẠT ĐỀU NGON, GIẢN DỊ LÀ ĐỨC TÍNH

Các Thiền sư là những nhà triết học suy nghĩ về cuộc đời, thế giới tinh thần vô cùng phong phú, nhưng ở phương diện đời sống vật chất, họ lại vô cùng giản dị.

Hòa thượng Thiên Đam cả đời nhặt quả sồi làm thức ăn. Thiền sư Vĩnh Gia đi một đôi giày suốt hai mươi năm, gặp chỗ đất bằng còn cởi giày ra đi chân trần.

Thiền sư Thông Huệ một năm chỉ mặc một bộ quần áo, quần áo rách lại vá rách lại vá, đông hay hè cũng chỉ mặc một bộ ấy thôi.

Pháp sư Huệ Khai bất luận nhận được bố thí to nhỏ nhiều ít, đều ngay lập tức đem ra chia cho người nghèo khổ; hồi pháp sư Hành Nhân còn tu hành ở mỏm Phật Thủ trên Lư Sơn, ngày ngày làm bạn với chim chóc muông thú, những động vật ấy đều hiền hòa gần gũi với ngài, không hề tỏ ra sợ hãi. Về sau ngài đã đứng chết một cách đầy tiêu sái tự do. Hòa thượng Đại Mai sau khi tới tham học với Thiền sư Mã Tổ, minh tâm kiến tính rồi thì về ẩn cư tu hành ở núi sâu, có người mời ngài ra làm quan, Hòa thượng Đại Mai hài hước trả lời rằng:

Nhất trì hà điệp y vô tận,

Số thụ tùng hoa thực hữu dư;

Cương bị thế nhân tri trụ xứ,

Hựu di mao xá nhập thâm cư.

Dịch nghĩa:

Ao sen thừa áo huyền vi

hoa tùng lót dạ thiếu gì nữa đâu;

Thế nhân tìm gặp hôm nào,

am mây ta lại dời vào rừng sâu.

Pháp sư Phú Thượng, ngồi bên vệ đường đọc kinh, bên cạnh đặt chiếc mũ rộng vành để hóa duyên. Vì đường đó ở nơi khuất nẻo, người qua kẻ lại rất ít, cho nên ngài chẳng thu hoạch được gì nhiều. Có người hỏi ngài: “Đại sư, tại sao ngài không tới những chỗ đông người như trong thành để hóa duyên?” Ngài trả lời rằng: “Ta chỉ cần một hai văn tiền là đủ để duy trì sinh mạng rồi!”

Thiền Ngẫm:

Nếu con người theo đuổi sự xa hoa trong cuộc sống, tất sẽ sinh ra nhiều dục vọng cá nhân. Khi dục vọng cá nhân quá nhiều, sẽ tham lam vinh hoa phú quý, bước lầm đường tà, thậm chí gây ra tai họa.

46
ĐẶT TAY LÊN NGỰC TỰ KIỂM ĐIỂM

Vô đề - Hàn Sơn

Cấp cấp mang mang khổ truy cầu,

Hàn hàn lãnh lãnh độ xuân thu.

Triều triều mộ mộ doanh hoạt kế

Muộn muộn hôn hôn bạch liễu đầu.

Thị thị phi phi hà nhật liễu,

Phiền phiền não não kỷ thời hưu.

Minh minh bạch bạch nhất điều lộ,

Vạn vạn thiên thiên bất khẳng tu.

Dịch nghĩa:

Vô đề - Hàn Sơn.

Vội vội vàng vàng khổ chạy theo,

Lạnh lạnh lẽo lẽo qua xuân thu.

Sớm sớm chiều chiều nghĩ sinh kế,

Buồn buồn ủ rũ bạc cả đầu.

Thị thị phi phi tới bao giờ,

Phiền phiền não não ngày nào hết.

Một con đường sáng rất rõ ràng,

Ngàn người vạn người chẳng chịu tu (sửa/sửa mình).

Thiền Ngẫm:

Cuộc đời mấy chục mùa nóng lạnh, phần lớn mọi người đều sống một cuộc sống giằng bên này giật bên kia, thậm chí còn đánh mất mình trong các vai diễn khác nhau. Lúc đêm vắng người thưa, những thứ hào nhoáng bên ngoài và sự trống rỗng của nội tâm bên trong hình thành sự đối lập rõ ràng, chỉ khi buông bỏ triệt để, hiểu rõ nội tâm của mình, mới có thể thật sự sống yên phận.

47
ĐÓI THÌ ĂN, BUỒN THÌ NGỦ

Thiền sư Đại Châu là môn đệ đắc pháp của Mã Tổ Đạo Nhất. Có luật sư Nguyên chuyên giảng giải Phật giáo giới luật hỏi Thiền sư Đại Mai Huệ Hải rằng: “Đại sư tu hành thiền đạo, có chăm chỉ không?”

Thiền sư Đại Châu trả lời: “Chăm chỉ.”

Luật sư Nguyên lại truy hỏi: “Chăm chỉ thế nào?”

Thiền sư Đại Châu nói: “Khi tôi thấy đói thì ăn cơm, cảm thấy mệt mỏi thì đi ngủ.”

Luật sư Nguyên không hiểu, nói: “Ai ai cũng đều như thế cả, vậy chẳng phải họ cũng chăm chỉ như Thiền sư sao?”

Thiền sư Đại Châu không đồng tình: “Không giống nhau.”

Luật sư Nguyên hỏi thêm: “Tại sao lại không giống?”

Thiền sư Đại Châu đáp: “Khi họ ăn cơm lại nghĩ tới chuyện khác, không chịu tập trung ăn cơm; khi ngủ thì thường nghĩ này nghĩ nọ, vì gặp mộng nên ngủ không yên giấc. Còn tôi, ăn cơm là ăn cơm, không nghĩ gì cả. Lúc ngủ cũng chẳng bao giờ mơ mộng, cho nên ngủ rất ngon giấc, đó chính điểm khác biệt giữa sự chăm chỉ của họ và của tôi.”

Đại Châu Thiền sư nói tiếp: “Người đời rất khó chuyên tâm khi làm một việc gì đó, họ luôn không ngừng cân nhắc giữa được và mất, lợi và hại, bị giam cầm trong sự thiệt hơn của phù hoa, rồi nảy sinh ‘vô vàn cân nhắc’ cùng ‘ngàn vạn vọng tưởng’. Họ dừng lại ở trên bề mặt của cuộc sống, đó chính là trở ngại lớn nhất trong đời họ, vì vậy mà họ đánh mất chính mình, đánh mất ‘tâm bình thường’. Phải biết rằng, chỉ khi để tâm hòa vào thế giới, dùng tâm cảm nhận sinh mạng mới có thể tìm thấy chân đế của sinh mạng.”

Từ đó có thể thấy, tâm không tạp niệm mới là tâm bình thường, muốn làm được thế cần phải tu hành, cần phải rèn luyện, một khi chúng ta đạt tới cảnh giới này rồi thì có thể thả lỏng mình và tự nhiên đối diện với bất kỳ hoàn cảnh nào mà vẫn giữ được trạng thái tâm lý tốt nhất, phát huy được đầy đủ năng lực và phô bày tài hoa của bản thân, từ đó trở nên hoàn thiện hơn.

Thiền Ngẫm:

Chỉ khi chúng ta tâm không tạp niệm, nhìn thấu công danh lợi lộc, hiểu rõ thành bại thắng thua, nhìn thấu chê khen được mất, mới có thể có được “tâm bình thường” mà Thiền tông vẫn nhắc tới.

48
MƯA HOA KHÔNG DÍNH ÁO

Phật giáo gọi những người không cạo đầu xuất gia, vẫn tuân thủ giới luật, quy y Phật pháp dù sống trong gia đình thế tục là cư sĩ.

Duy Ma Cật là một cư sĩ tại gia vô cùng nổi tiếng trong Phật giáo. Ông có trí huệ vô song, rất giỏi biện luận. Ông ốm nằm liệt giường ở thành Tỳ Xá Ly[*], muốn nhân cơ hội này đàm đạo Phật pháp với chúng đệ tử của Phật. Đức Phật sai các đại đệ tử tới thăm ông, chúng đệ tử do từng thua Duy Ma Cật trong các cuộc biện luận, sợ không thể hoàn thành sứ mệnh nên không dám đi. Về sau, Văn Thù Bồ-tát nhận lời đi thăm, còn có rất nhiều Bồ-tát đem theo đệ tử đi cùng.

Văn Thù Bồ-tát đàm đạo Phật pháp cùng Duy Ma Cật cư sĩ, trôi chảy hấp dẫn, mọi người lắng nghe vô cùng say mê.

Bấy giờ, trong phòng của Duy Ma Cật có một thiên nữ, thấy tình cảnh ấy, liền hiện thân, rải những cánh hoa trời xuống người những người nghe pháp.

Cơn mưa hoa đẹp đẽ từ trên trời rơi xuống, vẽ thành một bức tranh diễm lệ.

Kể ra cũng lạ, khi cánh hoa rơi xuống người chư Bồ-tát, lần lượt trượt xuống; còn khi cánh hoa rơi xuống người chúng đồ đệ, lại dính chặt trên đó.

Chúng đồ đệ thấy vậy, vận thần lực hòng khiến cánh hoa rơi khỏi người. Nhưng dù họ dùng lực thế nào, cánh hoa vẫn dính chặt trên người, hất không được. Thiên nữ hỏi Xá Lợi Phất: “Tại sao lại muốn gạt cánh hoa xuống?”

Xá Lợi Phất nói: “Cánh hoa dính trên người, không phù hợp với giới luật của Phật, cho muốn nghĩ cách để chúng rơi xuống.”

Thiên nữ nói: “Đừng nói thế. Bản thân bông hoa không phân biệt được việc phù hợp hay không phù hợp giáo nghĩa, lý do ngài thấy nó không phù hợp giáo nghĩa, là bởi vì tự ngại có ý nghĩ phân biệt. Ngài nhìn chúng Bồ-tát mà xem, họ hoàn toàn không xem hoa là hoa, cho nên mưa hoa đâu có dính trên người họ. Còn trong lòng các ngài có suy nghĩ phân biệt, nên nảy sinh tâm trạng sợ hãi, thế là bị mắc lại. Có suy nghĩ vướng mắc thì tại sao lại đi phải gạt những cánh hoa chứ?”

Thiền Ngẫm:

Sở dĩ chúng ta mê muội, rồi rắm, sở dĩ tự tính vốn có của ta không thể hiển hiện, rồi chúng ta buồn phiền, không có được sự giải thoát đều là do chúng ta có tâm phân biệt và tâm chấp trước. Nếu chúng ta thường xuyên làm dịu bớt tâm phân biệt và tâm chấp trước, không tìm kiếm từ bên ngoài thì bản tâm của chúng ta sẽ hiển lộ.

49
BUÔNG BỎ KHÚC MẮC

Có một cặp vợ chồng nọ rất ân ái yêu thương nhau, bất hạnh thay người vợ trẻ tuổi đột nhiên lâm trọng bệnh, trước lúc lâm chung nàng kéo tay chồng, lưu luyến không rời, nói: “Thiếp quá yêu chàng, thật sự không muốn rời xa chàng. Sau khi thiếp chết chàng không được quên thiếp mà đi tìm người phụ nữ khác, nếu không thiếp có làm ma cũng sẽ về hỏi tội chàng.”

Không lâu sau thì người vợ mất. Thời gian đầu, người chồng chìm đắm trong nỗi đau khổ mất vợ, nhưng tới tháng thứ tư, anh ta gặp được một người phụ nữ, hai người vừa gặp đã yêu, liền quyết định chuyện chung thân.

Bắt đầu từ ngày họ đính hôn, hằng đêm đều có một nữ quỷ tới quấy nhiễu anh ta, mắng chửi anh ta không giữ lời hứa, đồng thời kể vanh vách chuyện xảy ra giữa anh ta và người mới.

Mỗi lần anh ta tặng vị hôn thê một món quà nào đó, nữ quỷ đều có thể miêu tả tường tận chi tiết về món quà kia. Thậm chí, nữ quỷ còn thuật lại những chuyện hai người họ

nói với nhau. Việc này khiến anh ta rất buồn phiền, thậm chí không thể nào ngủ được.

Một người bạn sau khi nghe kể, khuyên anh ta tới gặp Thiền sư sống ở làng bên cạnh. Anh ta không thể chịu đựng thêm nữa, đành tới nhờ Thiền sư giúp đỡ.

“Nữ quỷ đó chính là người vợ trước của anh biến thành, nhất cử nhất động của anh đều không thể giấu được chị ta. Dù anh làm gì, nói gì, tặng gì cho ý trung nhân của anh, chị ta đều biết, chị ta hẳn là một con quỷ tinh ranh. Lần sau khi chị ta tới, anh hãy thử nói chuyện với chị ta xem sao, khen chị ta thông minh tuyệt đỉnh, không gì không biết, đương nhiên anh cũng chẳng có gì phải giấu chị ta cả. Anh có thể đặt một câu hỏi, để chị ta trả lời. Nếu chị ta trả lời được, anh sẽ đồng ý hủy bỏ hôn ước, quyết không lấy vợ nữa.” Thiền sư nói.

“Vậy tôi phải hỏi cô ấy câu hỏi thế nào?” Người chồng hỏi Thiền sư.

Thiền sư trả lời: “Anh hãy cầm một nắm to đậu tương, hỏi chị ta xem trong tay anh rốt cuộc là có bao nhiêu hạt đậu. Nếu chị ta không trả lời được, thì anh phải hiểu rằng, chị ta chỉ là trí tưởng tượng chủ quan của chính anh mà thôi, và sau đó sẽ không bao giờ tới làm phiền anh nữa.”

Đêm hôm đó, nữ quỷ lại xuất hiện, người chồng làm đúng như kế hoạch khen ngợi một hồi, khen chị vợ đúng là không gì không biết không gì không hiểu.

Nữ quỷ tự phụ nói: “Chẳng sai chút nào, hôm nay chàng đi gặp vị Thiền sư kia, thiếp cũng biết.”

Người chồng tiện tay vốc một vốc đậu tương to, bảo: “Nếu nàng chuyện gì cũng biết, vậy nàng hãy nói xem, trong tay ta có bao nhiêu hạt đậu tương?

Anh ta đợi mãi đợi mãi, không thấy nữ quỷ đến trả lời nữa.

Thiền Ngẫm:

Nếu bạn không tự tạo muộn phiền cho mình thì người khác cũng không bao giờ có thể tạo ra muộn phiền cho bạn.

50
TIÊU DAO TỰ TẠI

Thiền sư Triệu Châu cả đời tự do thoải mái, sống một cuộc sống gặp sao yên vậy, tùy duyên, tùy hỉ, tùy chúng. Xưa nay nơi nào cũng là nhà mà nơi nào cũng không phải là nhà, và ngài một đời vân thủy, đến hơn tám mươi tuổi vẫn hành cước bên ngoài, có thơ rằng:

Triệu Châu bát thập do hành cước,

Chỉ vi tâm đầu vị thiểu nhiên,

Tức chí quy lai vô nhất sự,

Thỉ tri không phí thảo hài tiền.

Dịch nghĩa:

Triệu Châu tám chục vẫn hành cước,

Bởi tại tâm mình vốn chưa yên,

Đến khi quay về không một việc,

Mới hay uổng phí giày cỏ tiền.

Có một hôm, ngài hành cước tới chỗ Thiền sư Vân Cư, Thiền sư Vân Cư hỏi: “Ông tuổi đã cao thế này rồi, mà vẫn bôn ba khắp nơi, tại sao không tìm nơi nào đấy mà yên thân lâu dài?”

Triệu Châu Thiền sư nghe xong hỏi lại như không hiểu: “Nơi như thế nào mới là nơi tôi yên tâm lâu dài?”

Thiền sư Vân Cư đáp: “Phía trước núi có một ngôi chùa cổ hoang phế đã lâu, ông hãy tu sửa lại nó mà ở.”

Triệu Châu Thiền sư không cho đó là phải, hỏi ngược lại: “Sao lão Hòa thượng ngài không tự mình tới đó mà ở?”

Lại một lần khác, Thiền sư Triệu Châu tới chỗ của Thiền sư Thù Du, Thiền sư Thù Du nói: “Tuổi ông đã cao như thế này rồi, mà vẫn vân du hành cước khắp nơi, sao không tìm nơi nào đó dừng chân để an tâm tu hành?”

Triệu Châu Thiền sư cảm khái nói: “Ông nói xem tôi có thể ở lại một nơi như thế nào để an tâm tu hành?”

Thiền sư Thù Du không đồng ý, hỏi ngược lại: “Ông không cần hỏi người khác, tóm lại, ông nhiều tuổi thế này rồi, đến nơi ở của mình còn không biết, nói chuyện như ông có được không?”

Thiền sư Triệu Châu nghe thế, bỗng nhiên cung kính trả lời: “Ba mươi năm tôi rong ruổi khắp nơi, tùy duyên mà sống không ngờ tới hôm nay lại bị con lừa đá cho một cú.”

Thiền sư Triệu Châu hành cước, là vì hồi đầu có học Tăng hỏi ngài: “Sau này khi bị lửa thiêu đốt, thân thể tứ đại ngũ uẩn có bị hư hỏng hay không?”

Thiền sư Triệu Châu trả lời: “Bị hư hỏng.”

Tăng lại hỏi: “Nếu thân thể sẽ hư hỏng, vậy thì kệ nó thôi!” Triệu Châu Thiền sư nói: “Kệ nó thôi!”

Trước câu trả lời của Thiền sư Triệu Châu, học Tăng kia rất hoài nghi, Thiền sư Triệu Châu cũng bắt đầu do dự, cho nên ngài mới đi khắp núi cùng sông, hành cước bốn phương, tìm thầy giải đáp thắc mắc, đấy gọi là “Nhất cú tùy tha ngữ, thiên sơn tẩu nạp Tăng” (Một câu kệ nó thôi, thiền Tăng đi vạn núi).

Năm Thiền sư Triệu Châu tám mươi tuổi, vẫn đi cả trăm ấp, hòng cầu tìm được câu trả lời để thấy thoải mái. Thực ra Triệu Châu Thiền sư hành cước, sớm đã tìm được nơi ở lâu dài, cho nên “Lai thời tự hữu khứ xử, động trung tự hữu tĩnh thú” (Khi đến tự có chỗ đi, trong động tự có chỗ tĩnh).

Lừa đá cho một cú, chẳng qua thêm một lần nhắc đến mà thôi.

Thiền Ngẫm:

Một thân một mình, bạn đồng hành một y một bát, giày cỏ gậy chống, trong mắt mọi người, một mình là cô đơn tức khó để chấp nhận. Nhưng đại sư lại kết nối với trời đất bằng đạo tâm vô thượng, khoác linh khí của núi sông, tắm trong tinh hoa của nhật nguyệt, coi chúng sinh là quyến thuộc, lấy vạn vật làm bạn tu. Đạt tới cảnh giới này, thì làm sao còn thấy cô đơn nữa?

51
NGHĨ VÀ KHÔNG NGHĨ

Có một lần, khi Thiền sư Dược Sơn Duy Nghiễm đang ngồi thiền, một người xuất gia hành cước đến, nhìn thấy Thiền sư đang ngồi yên lặng thì hỏi: “Ngài ngồi im bất động ở đây, là đang suy nghĩ chuyện gì sao?”

“Suy nghĩ không suy nghĩ.” Thiền sư trả lời.

“Nếu là không suy nghĩ, thì nghĩ thế nào chứ?” Vị hành cước tăng này vẫn truy hỏi tới cùng.

“Không suy nghĩ.” Thiền sư cũng trả lời không chút khoan nhượng.

Công án này xét về mặt lý thuyết thì, vừa suy nghĩ lại vừa không suy nghĩ, xem ra có vẻ mâu thuẫn với nhau, thực ra có đạo lý riêng của nó, ý muốn nói là: thiền mặc dù không lý giải bằng văn tự, chủ trương ngôn ngữ đạo đoạn, nhưng thông qua lý giải bằng văn tự có thể nắm bắt được những tinh túy không thể diễn tả bằng lời, và chỉ khi vượt qua được sự chấp chước trong kiến giải tri thức, mới thăm rồng đen được ngọc quý, hiểu được thiền thật sự là gì.

Thiền Ngẫm:

Tam tạng mười hai bộ kinh của Phật pháp khi tổng kết lại, chính là “Dĩ vô trụ bản, lập nhất thiết pháp” (thiết lập mọi pháp bằng tinh thần vô trụ). Thế là gọi là vô trụ? Đó chính là không để tâm dừng lại ở bất cứ nơi nào, không để bất cứ việc gì làm phiền quấy nhiễu tâm mình.

52
VIỆC GÌ CŨNG LÀ THIỀN

Một lần Thiền sư Thạch Thê nhìn thấy thị giả cầm bát đi về phía trai đường, ngài liền gọi giật hắn lại, hỏi: “Ngươi đi đâu đấy?”

Thị giả trả lời: “Đến trai đường!”

Thiền sư Thạch Thê không hài lòng, giọng trách cứ: “Thấy ngươi tay cầm bát, sao ta lại không biết ngươi định đến trai đường chứ.”

Thị giả hỏi ngược lại: “Nếu Thiền sư đã biết rồi thì tại sao còn muốn tôi trả lời?”

Thiền sư Thạch Thê trả lời: “Ta là muốn hỏi việc bổn phận của ngươi.”

Thị giả nghiêm túc đáp: “Nếu Thiền sư hỏi việc bổn phận của tôi, thì đúng là tôi đang đi đến trai đường.”

Thiền sư Thạch Thê vỗ tay khen ngợi: “Ngươi quả không hổ là thị giả của ta.”

“Việc bổn phận” là gì? Là việc minh tâm kiến tính, thoát khỏi sinh tử, quay về bổn gia. Việc bổn phận, là nhận rõ bổn tính, ổn định thân tâm, từ bi nhẫn nại, phát tâm làm việc. Trong cuộc sống của thiền giả, không nơi nào không phải là thiền, ăn cơm là thiền, ngủ là thiền, đi đứng ngồi nằm, gánh củi xách nước, việc gì cũng là thiền.

Thiền Ngẫm:

Thiền, không chỉ bao hàm cuộc sống, mà còn bao hàm mọi thứ trong vũ trụ. Cho nên chúng ta chỉ cần làm tốt bổn phận con người của mình, làm tốt việc của mình. Là việc của mình không từ chối, không phải việc của mình không tới vọng cầu.

53
TÂM NHƯ HƯ KHÔNG

Chùa Thông Độ (Tongdosa) nơi đại diện cho Phật bảo Hàn Quốc, vì là nơi cất giữ chiếc áo Ca sa mà Đức Phật từng mặc, diện tích đất sử dụng lên tới hơn hai ngàn mẫu. Chùa Hải Ấn (Haeinsa), một nơi đại diện cho Pháp bảo khác của Hàn Quốc, do cất giữ toàn bộ bản khắc gỗ của Tạng kinh, nên diện tích đất sử dụng lên tới hơn bốn ngàn mẫu. Thiền giả trong hai ngôi chùa này, quen biết nhau trên đường hành cước, họ bèn kết bạn đồng hành. Giữa đường, ngồi nghỉ dưới một gốc cây, bắt đầu kể về tự viện của mình, cùng so sánh độ lớn rộng của tự viện nơi mình tu.

Thiền giả của chùa Thông Độ nói trước: “Độ lớn của chùa Thông Độ chúng ta cùng với số lượng Tăng chúng ta trong chùa có thể nói là đứng thứ nhất toàn quốc.”

Thiền giả của Hải Ấn không tin, hỏi: “Làm thế nào để chứng minh điều đó?”

Thiền giả chùa Thông Độ giải thích: “Mỗi lần phân phát thức ăn, tôi đều phải ngồi thuyền để múc canh!”

Thiền giả của chùa Hải Ấn chẳng chịu lép vế, nói: “Chùa Hải Ấn chúng tôi mới to! Có thể nói, trong tùng lâm tự viện của Hàn Quốc, không có chùa nào to hơn được chùa Hải Ấn!

Thiền giả chùa Thông Độ cũng không tin, hỏi bằng giọng rất hồ nghi: “Làm thế nào để chứng minh điều đó?”

Thiền sư chùa Hải Ấn ngẫm nghĩ một lát, rồi trả lời: “Ở chùa Hải Ấn, mỗi lần đi nhà xí đại tiện, phải đợi ba phút sau mới nghe thấy tiếng phân rơi xuống thùng phân.”

Lúc này, không ngờ một vị thiền giả của chùa Tùng Quảng (Songgwangsa) ngồi dưới một gốc cây khác, phủ nhận hoàn toàn những thông tin trên, nói: “Chùa Tùng Quảng chúng ta mới là chùa to nhất! Thiền giả sống trong chùa người nào cũng đều có hư không, các ngươi có thể đi ra khỏi hư không được không?”

Thiền Ngẫm:

Ai to nhất? Khẩu khí của các thiền giả đều rất lớn, có câu “Tâm như hư không, lượng châu sa giới” (Tấm lòng rộng lớn ôm trọn cả hư không, bao trùm cả vũ trụ). Đó không hổ là cảnh giới của người tu thiền.

54
ÁNH CHỚP - ĐÁ LỬA

Khi Thiền sư Động Sơn gặp Thượng tọa Sơ, Thượng tọa nói: “Cũng lạ thật, cũng lạ thật, thế giới Phật đạo bí ẩn khó đoán.”

Thiền sư Động Sơn nghe vậy bèn hỏi: “Chúng ta tạm thời không bàn tới việc có đo đoán được thế giới Phật đạo hay không, giờ chỉ xin hỏi ngài, người nói thế giới Phật đạo, rốt cuộc là người của thế giới nào?”

Thượng tọa Sơ im lặng không đáp, Thiền sư Động Sơn truy hỏi tiếp: “Sao ngài không trả lời tôi đi? Ngài nói xem, ngài là người của thế giới nào?”

Thượng tọa Sơ đáp: “Ông không thể vội vàng như thế được!”

Thiền sư Động Sơn: “Ngay câu hỏi của tôi ngài còn không trả lời, sao có thể bảo tôi không được vội vàng chứ?”

Thượng tọa Sơ vẫn không trả lời, Thiền sư Động Sơn tiếp tục nói: “Dù là Phật hay đạo, đều chỉ là một cái tên mà thôi, vậy tại sao ngài không viện dẫn kinh điển để nói?”

Thượng tọa Sơ nghe thế, hào hứng hỏi: “Trong kinh điển nói thế nào?”

Thiền sư Động Sơn trả lời rằng: “Tứ y[*] trong kinh điển có y nghĩa bất y ngữ, ý muốn nói chỉ cần nắm chắc được ý nghĩa, không cần phải phân biệt bằng ngôn ngữ nữa.”

Thượng tọa Sơ không cho là thế, nói: “Ngài vẫn căn cứ kinh điển rồi tự tạo ra một căn bệnh trong tâm.”

Thiền sư Động Sơn: “Ngài tranh luận căn bệnh thế giới Phật đạo không thể đoán biết, vậy căn bệnh vô năng tiêu cực, không dám ‘trực hạ thừa đảm’ này thì sao?”

Thượng tọa Sơ lại rơi vào im lặng, giờ đây không phải là không trả lời, mà đã là không thể trả lời. Ngày hôm sau có người nói, Thượng tọa Sơ đột nhiên qua đời, do đó mọi người trong thiền môn khi ấy đều gọi Thiền sư Động Sơn là “Thiền sư Lương Giới hỏi chết Thượng tọa Sơ.”

Thiền Ngẫm:

Cái chết đột ngột của Thượng tọa Sơ liệu có liên quan gì tới những lời chất vấn của Thiền sư Động Sơn Lương Giới hay không, điều này rất khó để kết luận. Nhưng, hỏi đáp trong thiền môn, thực sự như đá lửa ánh chớp, nhanh tới mức không cho phép bạn có thời gian phân biệt, thế giới Phật đạo, không dễ thăm dò nông sâu.

55
CHỊU NHỤC KHÔNG GIẬN

Một thanh niên tính tình vô cùng nóng nảy, dễ nổi giận, và thích đánh nhau với người khác, cho nên nhiều người không thích anh ta. Một hôm, vô tình đi chơi đến chùa Đại Đức, vừa khép gặp được Thiền sư Nhất Hưu đang thuyết pháp, nghe xong liền thề rằng sẽ thay đổi tính tình, liền nói với Thiền sư: “Sư phụ, sau này tôi sẽ không đánh, tranh cãi với người ta nữa, tránh người ta thấy mình là chán là ghét, cho dù có bị người ta nhổ vào mặt cũng sẽ nhẫn nại mà lau đi, lặng lẽ chịu đựng!”

Thiền sư Nhất Hưu nói: “Ồ! Hà tất phải như thế, cứ để cho bãi nước bọt đó tự khô, không cần phải lau!”

“Làm thế sao được ạ? Tại sao phải nhẫn nhịn như vậy?”

“Chẳng có gì là không thể nhẫn nhịn cả, cậu cứ coi nó như ruồi muỗi gì đó đang đậu trên mặt mình đi, không cần phải đánh hay chửi mắng nó, mặc dù bị phỉ nhổ nhưng điều đó cũng chẳng nhục nhã gì, mỉm cười chấp nhận thôi!” Thiền sư Nhất Hưu nói.

“Nếu đối phương không phỉ nhổ mà dùng nắm đấm thì phải làm thế nào?”

“Cũng thế! Đừng quá bận lòng! Chẳng qua chỉ là một cú đấm thôi mà!”

Thanh niên đó nghe xong cho rằng những lời Thiền sư Nhất Hưu nói quá vô lý, cuối cùng không kìm chế được, đột nhiên vung nắm đấm lên, đánh vào đầu Thiền sư Nhất Hưu, rồi hỏi: “Hòa thượng, giờ phải làm thế nào?”

Thiền sư Nhất Hưu quan tâm hỏi: “Đầu ta cứng như đá, không có cảm giác gì cả, còn tay ngươi chắc không đau chứ?”

Thanh niên kia im lặng, chẳng biết phải nói gì.

Thiền Ngẫm:

Bất kể việc gì trên thế gian này, đều nói thì dễ làm thì khó, nói sẽ không nổi nóng nhưng hễ gặp chuyện lại không thể tự kiềm chế được. Thiền giả viết: “Thuyết thời tựa ngộ, đối cảnh sinh mê” (Khi nói thì nghe như đã giác ngộ, nhưng gặp chuyện lại sinh mê chấp) chính là để nói về điều đó.

56
LẤY NHẪN LÀM KHÔI GIÁP

Có một lần Quốc sư Mộng Song đi thuyền qua sông, khi thuyền chuẩn bị rời bến xa bờ, có một vị tướng quân mang theo đao cầm theo roi, lớn tiếng quát: “Đợi một lát, nhà thuyền! Chở ta qua đó!”

Tất cả mọi người trên thuyền đều nói: “Thuyền đã đi rồi, không thể quay đầu.”

Nhà thuyền cũng lớn tiếng trả lời: “Xin đợi chuyến sau.”

Lúc này, Quốc sư Mộng Song nói: “Nhà thuyền, thuyền đi chưa xa lắm, hãy giúp đỡ ông ta, quay đầu đón thêm ông ta đi.”

Nhà thuyền thấy người nói câu ấy là một sư phụ xuất gia, nên đã quay thuyền lại để đón vị tướng quân kia lên. Tướng quân lên thuyền xong, vừa khéo đứng ngay bên cạnh Quốc sư Mộng Song, hắn cầm roi quất Quốc sư Mộng Song một cái, rồi quát mắng: “Hòa thượng! Đứng dịch ra một chút, nhường chỗ cho ta!”

Cái roi ấy đánh vào đầu Quốc sư Mộng Song, máu tươi chảy ròng ròng, Quốc sư Mộng Song không nói không rằng đứng dịch ra nhường chỗ, mọi người thấy thế đều rất sợ, không dám nói to, chỉ dám thì thầm, nói rằng Thiền sư muốn thuyền quay lại đón hắn, giờ hắn lại đánh ngài. Tướng quân đã biết được chuyện vừa rồi, nhưng vẫn không chịu nhận lỗi.

Thuyền cập bến, Quốc sư Mộng Song cùng mọi người xuống thuyền, đi tới bên mép nước lẳng lặng rửa sạch vết máu trên mặt. Cuối cùng tướng quân hung hãn ngang ngược kia cũng thấy có lỗi với Quốc sư Mộng Song, hắn tiến tới quỳ xuống bên mép nước sám hối với Quốc sư, nói: “Thiền sư, ta xin lỗi!”

Quốc sư Mộng Song bình thản ôn hòa đáp lại: “Không sao, người ra ngoài làm việc tâm trạng thường không được tốt.”

Thiền Ngẫm:

Trên thế gian này sức mạnh nào là lớn nhất? Sức mạnh của sự nhẫn nhục là mạnh nhất. Phật nói: “Người tu đạo mà không chịu đựng được sự phỉ báng, mắng chửi, móc mỉa thì như người uống Cam Lộ, không được coi là người có sức mạnh lớn lao.”

57
BẠCH ẨN SINH CON

Bạch Ẩn là Cao Tăng nổi tiếng trong Thiền tông Nhật Bản, thầy của ngài là Thiền sư Chính Thụ, tình cảm giữa hai thầy trò rất sâu đậm. Khi Thiền sư Bạch Ẩn chuẩn bị vân du bên ngoài, thầy đã tặng cho ngài những lời tình nghĩa trước khi từ biệt thế này: Gần xa đều là bạn, như bóng đi theo hình.

Đây chính là những lời lưu luyến trước khi ly biệt của Thiền sư Chính Thụ dành cho Hòa thượng Bạch Ấn, nhưng không phải sự lưu luyến thế tục, mà nó đã được nâng cấp lên thành tâm nguyện vĩ đại, hy vọng Hòa thượng Bạch Ẩn có thể hiểu được tình cảm giữa hai người họ không đơn thuần là sự ấm áp chốn nhân gian, mà là chân tình sinh ra từ trí huệ và sự từ bi của Phật.

Hòa thượng Bạch Ẩn đã không khiến Thiền sư Chính Thụ thất vọng, câu chuyện ai cũng thích nghe dưới đây đủ để chứng minh Hòa thượng Bạch Ấn xứng đáng là y bát chân truyền của Thiền sư Chính Thụ.

Thiền sư Bạch Ẩn vốn nổi tiếng bởi đời sống thuần khiết, không ngờ có ngày ngài lại bị vu oan rằng đã làm cho một cô gái sống gần đó có thai.

Cha mẹ cô gái tức giận tới tìm Thiền sư Bạch Ẩn để nói cho ra lẽ, bởi vì cô gái xinh đẹp này trước sự ép hỏi của cha mẹ đã nói rằng cha đứa bé là Bạch Ẩn.

Thiền sư Bạch Ẩn lẳng lặng lắng nghe những lời chỉ trích nặng lời của hai vợ chồng nhà kia, cuối cùng ngài chỉ nói một câu: “Là như thế ư?”

Sau khi đứa bé được sinh ra, đương nhiên nó được giao cho “người cha” Bạch Ẩn, lúc này danh tiếng của đại sư đã bị hủy hoại hoàn toàn, tiếng ác đồn xa, nhưng ngài chẳng bận lòng. Một năm sau chuyện đó, người mẹ của đứa trẻ cuối cùng cũng không chịu nổi sự giày vò của lương tâm nói hết sự tình với cha mẹ, cha đẻ của đứa bé thực ra là một thanh niên làm việc ngoài chợ cá.

Cha mẹ cô gái lập tức đưa cô gái tới chỗ Thiền sư Bạch Ẩn, xin lỗi Thiền sư và xin ngài tha thứ, đồng thời mang đứa trẻ quay về. Bạch Ẩn Thiền sư không nói gì, khi trao trả đứa trẻ ngài khẽ bảo: “Là như thế ư?”

Trước nỗi oan ngút trời đó, cùng với những cư xử bất công của mọi người vì hiểu lầm, Thiền sư Bạch Ấn lại chịu đựng nỗi ấm ức đó, chỉ bằng một câu “Là như thế ư?” mà nhẹ nhàng cho qua.

Nhưng, nhìn từ một góc độ khác, việc Thiền sư Bạch Ẩn chịu thiệt lại là chuyện tốt, sự việc đó không chỉ mang lại cho ngài danh tiếng lớn hơn, mà chuyện này còn được ghi vào sử sách. Mặc dù việc chấp nhận chịu thiệt của Thiền sư Bạch Ẩn chắc chắn không phải để mưu cầu danh lợi, nhưng lại có thể chứng minh được một câu nói cổ xưa của Trung Quốc là đúng: Chịu thiệt là phúc!

Thiền Ngẫm:

Chịu thiệt có nghĩa là từ bỏ và hy sinh, nhưng vì như thế cũng có thể được xem là một kiểu quan tâm, một dạng phẩm chất, phong độ.

58
KHI NỔI TÂM GIẬN HÃY NGHĨ KỸ

Có một thương nhân ra ngoài làm ăn, suốt ba năm trời, chăm chỉ buôn bán cuối cùng cũng có thu hoạch lớn. Thấy sắp hết năm, nỗi nhớ quê trào dâng, ông liền quyết định nhanh chóng quay về đoàn tụ với vợ con.

Thương nhân nghĩ thầm: “Ba năm nay ta không về nhà, vợ ta chắc chắn rất nhớ ta, ta phải chuẩn bị một món quà đặc biệt để tặng cho bà ấy.”

Thương nhân tự tin bước ra phố, thấy hai bên đường bán đủ mọi loại hàng hóa, ông bị thu hút bởi một tấm biển treo trên cửa tiệm ở đầu phố. Trên tấm biển hiệu đó viết “Bán bốn câu kệ” bốn chữ rất to, dưới tấm biển là một ông già nhìn như đạo sĩ.

Thương nhân rất tò mò, lòng nghĩ ta đi khắp thiên hạ, từng thấy rất nhiều loại hàng hóa, nhưng chưa bao giờ nghe nói đến thứ hàng có tên “bốn câu kệ” này, thế là quyết định vào hỏi, nói không chừng lại mang về niềm vui bất ngờ cho vợ.

Vậy là ông hỏi ông già: “Xin hỏi bốn câu kệ là gì? Có giá bao nhiêu?”

“Nếu ông có ý muốn mua, tôi mới nói cho ông biết về vật báu kỳ diệu hiếm thấy trên thế gian này, còn nếu không mong ông thứ lỗi, tôi không thể nói được.” Ông già ngẩng đầu lên đáp.

“Xin lỗi, tôi thật lòng thật ý muốn mua bốn câu kệ này, xin hãy cho tôi biết!” Thương nhân cười hồn hậu.

“Bốn câu kệ chính là bốn câu nói: ‘Lên trước ba bước ngẫm nghĩ, / Giật lùi ba bước ngẫm nghĩ, / Lửa giận nổi lên hãy nghĩ kỹ, / Nén cơn giận xuống mọi việc cát tường.’ Tôi thấy ông là người thật thà nhân hậu, tôi bán cho ông giá ba mươi lượng bạc.”

Thương nhân phì cười, thì ra đây là bốn câu kệ được coi như báu vật hiếm có trên đời. Ông ta vô cùng hối hận, nhưng đã hứa rồi, nên đành lấy tiền ra trả.

Dọc đường bôn ba, vất vả nhiều không kể hết, khi thương nhân về tới nhà, đã là đêm giao thừa rồi.

Thương nhân bước chân vào cửa, thấy một bàn thức ăn ngon lành bày giữa phòng khách, hai bát hai đũa được bày ngay ngắn trên bàn, ông nghĩ chắc vợ mình đoán mình sẽ về, nên đặc biệt chuẩn bị nhiều món ngon thế này. Nhưng sao không thấy bóng dáng vợ đâu nhỉ? Ông ta đi tới gần buồng ngủ, thì ra vợ ông đã ngủ trước rồi.

Ông ta đi đến bên giường định đánh thức vợ, hàn huyên tình cảm nhớ nhung xa cách, nhưng đột nhiên ông ta nhìn thấy hai đôi giày, một đôi giày nam một đôi giày nữ đặt ngay ngắn trước giường.

Lửa giận bốc lên, thương nhân thầm gào thét trong lòng: “Con đàn bà đê tiện, lại dám làm chuyện đồi phong bại tục thế này, phá hỏng danh tiếng của ta.”

Thương nhân quay người chạy xuống bếp, cầm con dao sắc lẹm lên, vung tay định chém, đúng lúc ấy bốn câu nói kia vang vọng trong lòng: Lên trước ba bước ngẫm nghĩ, giật lùi ba bước ngẫm nghĩ, lửa giận bốc lên hãy nghĩ kỹ, nén cơn giận xuống mọi chuyện cát tường.

Thương nhân buông dao, thay đổi suy nghĩ, nếu đã muốn giết thì cũng phải hỏi rõ ràng, để cô ta tâm phục khẩu phục. Thế là lớn tiếng đánh thức vợ dậy, mắng nói: “Mụ đàn bà vô liêm sỉ, dám lén lút sau lưng ta, cả một bàn tiệc rượu, đôi giày này nữa, phải giải thích làm sao?”

Người vợ đang ngủ say giật mình tỉnh giấc, thấy người chồng xa nhà lâu năm đã quay về, tay cầm dao sắc, sát khí đằng đằng mắng chửi, chị ta không kiềm chế được, cũng gào lên mắng lại: “Đồ vô lương tâm! Ông đi một mạch ba năm không về, cũng chẳng gửi thư báo tin, tôi nghĩ năm hết tết đến, nhà người ta ai cũng đoàn viên vui vẻ nên tôi đã chuẩn bị cho ông bát đũa và một đôi giày. Ông lại chẳng hỏi rõ trắng đen ngọn ngành, vừa gặp nhau đã đòi chém đòi giết, ông giết luôn đi!”

Thương nhân nghe xong, mặt mày hớn hở, vội vàng nhận lỗi với vợ: “Xin lỗi, là ta đã hiểu lầm vợ hiền. Ha ha, ba mươi lượng bạc mua bốn câu kệ, đúng là quá hời.”

Thiền Ngẫm:

Khi con người ta tức giận, tâm trạng tồi tệ sẽ phá hỏng khả năng tư duy sáng suốt, làm tan rã khả năng tự kiềm chế, khiến người ta làm những chuyện mất hết lý trí. Sau khi cơn giận qua đi, tâm trạng bình tĩnh hơn, người ta luôn thấy vô cùng hối hận với những gì mình đã làm lúc giận dữ, nhưng có hối hận thì cũng đã muộn. Hãy nhớ cho kỹ: Tức giận ít thì đếm từ một đến mười, tức giận nhiều đếm từ trăm đến nghìn.

59
PHÁP VƯƠNG THANH TỊNH

Vô Đề - Hàn Sơn

Tự cổ đa thiếu thánh, đinh ninh giáo tự tin.

Nhân căn tính bất đẳng, cao hạ hữu lợi độn.

Chân Phật bất khẳng nhận, trí công uổng thụ khốn.

Bất tri thanh tịnh tâm, tiện thị Pháp vương ấn.

Dịch nghĩa:

Bao hiền triết thánh nhân, khuyên làm người tự tin.

Căn tính vốn khác biệt, cao thấp xấu tốt có.

Không hay nơi tìm Phật, bao vất vả uổng phí.

Chẳng ngờ tâm thanh tịnh, lại là ấn Pháp vương[*]

Thiền Ngẫm:

Ngay từ đầu bài thơ đã khuyên làm người phải có tự tin. Sự tự tin mà Thiền tông muốn đề xướng chính là, chúng sinh và Phật bình đẳng, mọi người thành tâm tu hành, đều có khả năng “kiến tánh thành Phật”, cho dù là kẻ làm nhiều điều ác, cũng có thể buông xuống lập tức thành Phật. Nhiều người không biết phải tìm Chân Phật ở đâu, không chịu bỏ thời gian ra quan sát tâm trí, lại đi theo con đường bất chính, kết quả uổng công vô ích. Họ không biết rằng Phật không phải cầu bên ngoài, Phật ở ngay trong lòng. Tự tính thanh tịnh là Phật, tự tính lạc đường là chúng sinh.

60
BÍ QUYẾT XỬ THẾ CỦA HÀN SƠN

Thiền sư Phong Cán thời Đường, tu ở chùa Quốc Thanh - Thiên Đài Sơn. Một hôm, khi đang dạo bước trong rừng tùng, từ phía con đường núi bỗng vọng lại tiếng khóc thút thít của trẻ con, ngài nghe tiếng đi tới xem, thì ra là một đứa bé vẫn đang bi bô học nói, quần áo của đứa trẻ mặc dù hơi xộc xệch, nhưng tướng mạo lại khá kỳ lạ, hỏi người trong thôn trang gần đấy, chẳng ai biết đứa trẻ là con nhà ai. Bất đắc dĩ, Thiền sư Phong Cán đành đưa đứa bé quay về chùa Quốc Thanh, đợi người nhà tới đón. Vì đứa bé được Thiền sư Phong Cán nhặt về, nên mọi người đều gọi nó là “Thập Đắc” (nhặt được).

Thập Đắc sống tại chùa Quốc Thanh, sau khi lớn, Thượng tọa liền để hắn đảm nhiệm việc hành đường (thêm cơm). Thời gian lâu dần, Thập Đắc cũng có không ít bạn hữu, trong số đó có một người nghèo tên Hàn Sơn, tình cảm giữa hai người rất tốt, vì Hàn Sơn nghèo khó nên Thập Đắc bỏ hết cơm thừa canh cặn trong trai đường vào một ống trúc, rồi lén đem về cho Hàn Sơn ăn.

Một hôm, Hàn Sơn hỏi Thập Đắc: “Nếu trên thế gian này có người liên tục phỉ báng tôi, bắt nạt tôi, xỉ nhục tôi, chê cười tôi, khinh rẻ tôi, hèn mọn với tôi, chán ghét tôi, lừa gạt tôi, tôi phải làm thế nào mới được?”

Thập Đắc trả lời: “Anh hãy nhẫn nhịn hắn, nhường hắn, mặc hắn, tránh hắn, kiên nhẫn với hắn, kính trọng hắn, mặc kệ hắn, vài năm sau anh hãy xem hắn thế nào.”

Hàn Sơn lại hỏi: “Ngoài những cách đó ra, còn bí quyết đối nhân xử thế nào có thể tránh được sự bám riết ác ý của ý người khác không?”

Thập Đắc đáp: “Di Lặc Bồ-tát có bài kệ ngữ thế này:

Lão chuyết xuyên phá áo, đạm phạn phúc trung bão, bổ phá hảo già hàn, vạn sự tùy duyên liễu;

Hữu nhân mạ lão chuyết, lão chuyết chỉ thuyết hảo, hữu nhân đả lão chuyết, lão chuyết tự thụy đảo;

Hữu nhân thóa lão chuyết, lão chuyết tự can liễu, ngã dã tỉnh lực khí, tha đã vô phiền não;

Giá dạng Ba-la-mật, tiện thị diệu trung bảo, nhược tri giá tiêu tức, hà sầu đạo bất liễu;

Nhân nhược tâm bất nhược, nhân bần đạo bất bần, nhất tâm yếu tu hành, thường tại đạo trung biện.”

Dịch nghĩa:

Ông lão mặc áo rách, đạm bạc cơm no bụng, vá rách mặc tránh rét, vạn sự tùy duyên thôi;

Có người mắng ông lão, ông lão chỉ bảo hay, có người đánh ông lão, ông lão tự ngã luôn;

Có người nhổ (vào) ông lão, ông mặc nó tự khô, làm vậy đỡ tốn sức, ông chẳng thấy buồn phiền;

Cứ thế Ba-la-mật, chính là diệu pháp hay, nếu biết được tin này, làm gì còn buồn nữa;

Người hèn chí không hèn, người nghèo đạo không nghèo, một lòng muốn tu tập, luôn thấy mình trong đạo.

Nếu có thể hiểu được tinh thần trong bài kệ, thì đó chính là bí quyết đối nhân xử thế vô thượng rồi.

Hàn Sơn, Thập Đắc trong truyền thuyết chính là hóa thân của hai vị đại sĩ Văn Thù, Phổ Hiền. Một lần, Đài Châu Mục Lư Khưu Dận hỏi Thiền sư Phong Cán, nơi nào có chân thân Bồ-tát? Thiền sư Phong Cán nói ra tên của Hàn Sơn và Thập Đắc, Khưu Dận bèn tới nơi hai người ở lễ bái, hai người cười lớn bảo: “Phong Cán đúng là Hòa thượng lắm lời, Di Đà mà còn không biết.” Ý muốn nói Thiền sư Phong Cán chính là hóa thân của Phật Di Lặc, đáng tiếc người đời không ai nhận ra được điều đó. Nói xong, hai người ẩn thân vào trong núi, từ đó chẳng ai còn thấy họ nữa. Khưu Dận sai người ghi chép lại những bài thơ được hai vị ấy viết trên vách đá, vẫn còn được lưu truyền trong nhân thế tới tận ngày nay.

Hàn Sơn, Thập Đắc không bị phiền lòng bởi chuyện thế gian, thoát tục tự tại, và bí quyết đối nhân xử thế của họ thì đúng là cao siêu hơn người.

Thiền Ngẫm:

Khoan dung là một dạng sức mạnh, khi xung đột và những điều không vui xảy ra, khoan dung là “lấy nhu khắc cương”, rồi dần dần sẽ đạt tới cảnh giới “Nhẫn một chút sóng yên biển lặng, lùi một bước trời cao biển rộng”.

61
PHẬT VÀ BÃI PHÂN BÒ

Tô Đông Pha thời Tống tới chùa Kim Sơn tham thiền cùng Thiền sư Phật Ấn, Tô Đông Pha thấy thâm tâm thoải mái, thế là hỏi Thiền sư rằng: “Thiền sư! Ngài thấy dáng ngồi của tôi thế nào?”

“Rất nghiêm trang, giống một bức tượng Phật!”

Tô Đông Pha nghe xong thì vui lắm. Thiền sư Phật Ấn lại hỏi Tô Đông Pha: “Học sĩ! Ông thấy tư thế ngồi của ta thế nào?”

Tô Đông Pha chưa bao giờ bỏ qua cơ hội trêu đùa Thiền sư, nên trả lời ngay rằng: “Giống một bãi phân bò!”

Thiền sư Phật Ấn nghe xong cũng lấy làm mừng! Tô Đông Pha thấy Thiền sư bị mình ví như bãi phân bò, lại chẳng cự nự gì, lòng nghĩ đã thắng được Thiền sư Phật Ấn, thế là được đà xông lên: “Hôm nay tôi thắng rồi!”

Tin tức truyền tới tai của em gái Tô Đông Pha là Tô Tiểu Muội, em gái ông liền hỏi: “Anh ơi! Anh làm thế nào mà lại thắng được Thiền sư thế?” Tô Đông Pha mặt mày hớn hở, kể lại một lượt chuyện xảy ra với vẻ hưng phấn tột cùng. Tô Tiểu Muội thiên tư hơn người, tài hoa xuất chúng, nghe xong những lời đắc ý của Tô Đông Pha, mới nghiêm giọng bảo: “Anh! Anh thua rồi! Tâm Thiền sư như Phật, nên ngài nhìn anh như Phật, còn tâm anh giống bãi phân bò nên anh mới nhìn Thiền sư thành bãi phân bò!”

Tô Đông Pha câm nín, tự biết thiền công của mình còn lâu mới bằng được Thiền sư Phật Ấn.

Thiền Ngẫm:

Đừng bao giờ chê cười người khác, cười người tất sẽ bị người cười lại. Cổ ngữ có câu, kẻ sỉ nhục người khác tất sẽ tự nhục.

62
NGUYỆT THUYỀN VÀ KỸ NỮ

Hòa thượng Nguyệt Thuyền đạo hạnh thâm cao, đặc biệt giỏi hội họa. Nhưng khi vẽ cho người khác ngài luôn có kèm theo điều kiện, đó chính là cần phải trả thù lao trước, nếu không ngài sẽ không động bút, hơn nữa thù lao ngài đòi lại rất cao, do vậy bị mang danh xấu là họa sĩ keo kiệt.

Một hôm, có một kỹ nữ tới nhờ ngài vẽ cho mình một bức tranh.

“Vậy còn phải xem cô có thể trả bao nhiêu bạc đã.” Hòa thượng Nguyệt Thuyền điềm tĩnh hỏi.

Cô gái này biết tính khí của Hòa thượng Nguyệt Thuyền, nên trả lời: “Ngài đòi bao nhiêu tôi sẽ trả bấy nhiêu, nhưng tôi muốn ngài vẽ ngay trước mặt tôi.”

Hôm sau, Hòa thượng Nguyệt Thuyền được mời tới chỗ ở của kỹ nữ, khi ấy cô ta đang tổ chức một bữa yến tiệc cho khách của mình.

Bút pháp của Hòa thượng Nguyệt Thuyền thành thạo, phong cách vẽ cổ xưa, chỉ vài nét đã hoàn thành bức tranh, sau đó đòi cô kỹ nữ mức thù lao cao nhất lúc bấy giờ.

Kỹ nữ kia trả tiền, rồi quay người nói với khách của mình: “Tranh của Hòa thượng này mặc dù rất đẹp, nhưng lòng dạ bẩn thỉu, chỉ biết có tiền, một tác phẩm được vẽ ra từ tâm hồn ô uế như thế, không đáng để treo ở phòng khách, nó chỉ đáng để trang trí cho cái váy của tôi.”

Thế là cô ta cởi chiếc váy đang mặc xuống, yêu cầu Hòa thượng Nguyệt Thiền vẽ một bức lên đó.

Hòa thượng Nguyệt Thuyền vẫn bình thản hỏi: “Cô có thể trả bao nhiêu tiền?”

Kỹ nữ kia khinh miệt hừ một tiếng, đáp: “Tùy ngài.”

Hòa thượng Nguyệt Thuyền liền đưa ra giá cao, sau đó vẽ một bức tranh theo yêu cầu, rồi rời đi.

Về sau mọi người mới biết, nơi mà Hòa thượng Nguyệt Thuyền sống thường xuyên xảy ra thiên tai đói kém, người giàu không chịu bỏ tiền ra cứu giúp người nghèo, vì vậy ngài đã dựng một kho bí mật mà không người nào biết, bên trong chất đầy lúa gạo, để dành lúc cần kíp, và tiền để mua lúa gạo chính là tiền thù lao ngài kiếm được mỗi khi vẽ tranh.

Sư phụ của Hòa thượng Nguyệt Thuyền sinh thời phát nguyện xây một ngôi chùa, nhưng không may mất sớm, ngài muốn hoàn thành tâm nguyện của sư phụ, vậy là tích cực tiết kiệm.

Ngoài những việc ấy ra, Hòa thượng Nguyệt Thuyền còn dùng số tiền đó để làm một con đường cho người dân địa phương.

Sau khi Hòa thượng Nguyệt Thuyền đã kiếm đủ tiền từ việc vẽ tranh, hoàn thành những việc thiền xong, lập tức ném bút vẽ, lui về ở ẩn trong núi sâu.

Thiền Ngẫm:

Người muốn làm việc lớn phải kiên trì lý tưởng của mình, bách luyện thành thép bách nhẫn thành kim.

63
NGỒI NGẮM MÂY BAY

Chung nam biệt nghiệp - Vương Duy

Trung tuế phả hữu đạo, vãn gia Nam sơn thùy.

Hứng lai mỗi độc vãng, thắng sự không tự tri.

Hành đáo thủy cùng xứ, tọa khán vân khởi thì.

Ngẫu nhiên trị lâm tẩu, đàm tiếu vô hoàn kỳ.

Dịch nghĩa:

Nhà riêng trên núi - Vương Duy

Tuổi trẻ mến mộ đạo, già về mến núi Nam.

Hứng lên thì đi dạo, chuyện vui mình mình hay.

Tới tận cùng nguồn nước, ngồi nhìn ngắm mây bay.

Bỗng gặp ông già núi, nói cười quên cả về.

Thiền Ngẫm:

Bài thơ này miêu tả hình ảnh tự thân tiêu dao tự tại của tác giả. Ông dạo chơi giữa núi non mây khói, đến đi một mình, thật sự là “tự tại” tới cực điểm. Tác giả đã khiến toàn bộ ý cảnh được cấu thành trong bài thơ thấm đẫm niềm vui của cuộc sống lý tưởng chốn Thiền tông. “Tới tận cùng nguồn nước, ngồi nhìn ngắm mây bay”, câu thơ này miêu tả tác giả trong quá trình thỏa thích tận hưởng việc đẹp của tự nhiên, mọi thứ thuận theo tự nhiên, thong dong không mục đích, tới đâu hay tới đó, khéo léo thể hiện lý tưởng sống luôn được đề cao trong Thiền tông như “tiêu dao tùy hứng, vô độ tùy duyên”.

64
MỘT LÀNG HOA CÚC

Một hôm, Thiền sư hái mang về một khóm cúc ở nơi hoang dã, liền đem nó trồng trong thiền viện. Đến mùa thu năm thứ ba, cả thiền viện ngập tràn hoa cúc, đúng nghĩa là một vườn hoa cúc. Hương hoa say lòng người, ngay cả thôn làng ở dưới núi cũng ngửi thấy hương thơm.

Thế là, dân trong làng bèn lên núi để ngắm hoa thưởng hoa, ai ai cũng hết lời khen ngợi: “Hoa đẹp quá!” và xin Thiền sư mấy gốc mang về trồng trong vườn nhà mình. Sau khi được Thiền sư đồng ý, họ lập tức bắt đầu bứng hoa. Những người đến xin hoa nhiều không kể hết, cứ thế chẳng mấy chốc, hoa cúc trong thiền viện đã bị đem tặng sạch.

Khu vườn không có hoa cúc trở nên xơ xác buồn tẻ, khiến đệ tử nhìn khu vườn hoang tàn thì than thở với Thiền sư:

“Thật đáng tiếc, cả một tự viện vốn đang thơm ngát hương hoa.”

Thiền sư cười, nói: “Như thế càng tốt hơn! Ba năm sau sẽ là một làng hoa cúc.”

Đệ tử nghe xong cũng nhìn Thiền sư cười, nụ cười rạng rỡ.

Thiền Ngẫm:

Nên học cách chia sẻ với người khác những điều tốt đẹp, chỉ khi mọi người đều hạnh phúc, thì hạnh phúc của bản thân mình mới càng có ý nghĩa hơn.

65
BIẾT MỘT KHÔNG BIẾT HAI

Thiền sư Cảnh Hư (Gyeongheo) của Hàn Quốc, một buổi tối, sau khi đưa một nữ tử về phòng, liền đóng cửa lại, cùng ăn ở trong đó.

Đồ đệ Mãn Không sợ mọi người biết được chuyện này, nên đứng canh ngoài cửa suốt, gặp ai tới tìm sư phụ, đều lấy có “Thiền sư đang nghỉ ngơi” để từ chối.

Nhưng Mãn Không thầm nghĩ, cứ thế này mãi cũng chẳng phải cách hay, liền lấy hết dũng khí đi tìm sư phụ. Vừa bước vào cửa, đã thấy một nữ tử tóc dài chấm vai đang nằm trên giường, thân hình thon thả, tấm lưng vừa thon vừa trắng thật đẹp tuyệt vời, đồng thời còn tận mắt nhìn thấy sư phụ rất tự nhiên sờ lên người nữ tử ấy.

Đồ đệ thấy vậy vô cùng bức xúc, không thể kìm chế hơn được nữa, bước tới, lớn tiếng hỏi: “Sư phụ! Người làm thế này còn xứng đáng là tấm gương cho người khác không? Người làm sao xứng với thập phương đại chúng nữa?”

Thiền sư Cảnh Hư không hề tức giận, nhẹ nhàng chậm rãi đáp: “Sao ta không thể làm gương cho đại chúng?”

Đệ tử Mãn Không chỉ tay vào người con gái trên giường rồi nói bằng giọng trách cứ: “Người xem!” Sư phụ lại bình thản nói với đồ đệ: “Ngươi xem!”

Vì cuộc đối thoai đó của hai thầy trò, cô gái nằm trên giường từ từ quay người lại, đồ đệ giật mình, đó là một khuôn mặt không có mũi, lông mi, ngay cả khóe miệng cũng đang nát rữa, thì ra đó là một cô gái điên mắc bệnh hủi đang nhìn mình mà không rõ là khóc hay cười. Lúc này, sư phụ mới chìa bàn tay đầy thuốc ra trước mặt Mãn Không, điềm nhiên bảo: “Này! Hay ngươi làm đi!”

Mãn Không quỳ xuống, nói: “Sư phụ! Thứ người có thể nhìn, chúng con không thể nhìn; thứ người có thể làm, chúng con không thể làm! Đệ tử ngu dőt.”

Thiền Ngẫm:

Mọi người trên thế gian này, khi đối mặt với thị phi tốt xấu, thường tự tin nói rằng: “Chính tại tôi nghe thấy, chính mắt tôi nhìn thấy”. Thực ra do tầm nhìn thiển cận, hạn hẹp, biết một mà không biết hai, chưa tìm hiểu kỹ đã nói những lời ngu ngốc nông cạn.

66
LƯU ĐÀY THIÊN ĐƯỜNG

Thiền sư Nhất Hưu hành cước bên ngoài, vì trời đã tối, liền ngủ nhờ ở một nông trang. Nửa đêm bị đánh thức bởi tiếng khóc không dứt, thì ra chủ nhân nhà hàng xóm qua đời vì bệnh, Thiền sư Nhất Hưu nói: “Thật bất hạnh, tôi sang đó đọc kinh siêu độ cho ông ấy!”

Do người chết sinh thời làm công việc sát sinh như đánh cá, bắt chim, nên lúc ngã bệnh, thường xuyên bất an vì sát nghiệp gây ra trong quá khứ, nên người nhà ông ta mong Thiền sư Nhất Hưu làm phép để người chết có thể lên thiên đường!

Thiền sư Nhất Hưu tụng kinh xong, liền viết chữ lên giấy, rồi để người chết nắm trong tay, và nói với người nhà ông ta rằng: “Xong rồi! Người chết sẽ lên thiên đường, mọi người yên tâm!

Người nhà của người chết rất cảm động trước sự quan tâm của Thiền sư Nhất Hưu, nhưng cũng rất tò mò, không biết Thiền sư Nhất Hưu đã viết gì lên mẩu giấy ấy? Vậy là họ mở mẩu giấy ra xem, bên trên viết thế này: “Tội nghiệp sát sinh mà người này phạm phải nhiều như núi Tu Di, e là ngay cả sổ sách của Diêm La Vương cũng chẳng có chỗ mà ghi.”

Vợ người chết đọc xong, lòng buồn bã vô cùng, tại sao Thiền sư Nhất Hưu lại đùa bỡn người ta như thế?

Thiền sư Nhất Hưu nói: “Sát nghiệp của chồng bà, bà không thừa nhận là nhiều như Tu Di sao?”

“Tôi thừa nhận, chỉ buồn là không có cách nào để siêu độ cho ông ấy ư?” Vợ người chết trả lời.

Thiền sư Nhất Hưu: “Tôi vốn lấy việc tụng kinh để tiêu tội giải nghiệp cho ông ấy, nhưng bà lại yêu cầu như vậy, nên tôi mới viết thư nói với Diêm La vương, người tội ác tày trời như thế, thực nên lưu đày tới thiên đường, tránh để sổ sách của Diêm La vương ghi không hết tội mà gặp phiền phức, chồng bà cầm thư ấy chắc chắn được lên thiên đường!”

Những lời của Thiền sư Nhất Hưu, thực là cách giáo dục tốt nhất đối với người đời.

Thiền Ngẫm:

Yêu cầu vượt quá năng lực của mình, giống như giãy giụa giữa biển cát lún, càng giãy càng lún sâu. Vốn là người có tội nghiệp nặng nề, tại sao không tìm cách tiêu tội giải nghiệp, mà cứ nhất định phải đòi lên thiên đường?

67
THUẬN TRỊ HỎI “TA”

Tán Tăng thi - Hoàng đế Thuận Trị

Vị tằng sinh ngã thùy thị ngã,

Sinh ngã chi thời ngã thị thùy;

Lai thời hoan hi khứ thời bi,

Hợp nhãn mông lung hựu thị thùy?

Dịch nghĩa:

Thơ khen ngợi chư Tăng - Hoàng đế Thuận Trị

Khi chưa sinh hỏi ai là ta,

Sinh ta ra rồi ta là ai

Lúc tới vui vẻ đi lại buồn,

Nhắm mắt mông lung lại là ai?

Thiền Ngẫm:

Lục tổ Huệ Năng có một câu công án nổi tiếng vừa khéo có thể dùng để nói rõ về bài thơ này, trong công án viết: “Bất tư thiện, bất tư ác, thập ma thị bổn lai diện mục?” (Không nghĩ thiện, không nghĩ ác, bộ mặt vốn có là gì?). Trong lục đạo luân hồi, “ta” rốt cuộc là ai? Nằm ở vị trí nào trong thời không vũ trụ? Chúng ta có thể nắm bắt được hiện tại của chính mình, nhưng lại không thể đưa ra được kiến giải về diện mạo vốn có của mình trước khi sinh và sau khi nhắm mắt xuôi tay. Câu hỏi của Hoàng đế cũng chính là một bài toán chưa có lời giải từ ngàn đời nay.

68
“YÊU” KHÔNG CỐ CHẤP

Ngày xưa, Thích Tôn thuyết pháp cho đại chúng ở núi Linh Thứu trong thành Vương Xá.

Con trai duy nhất của một bà cụ chết. Mặc dù người con đã được mai táng nhiều ngày, nhưng bà vẫn ngày ngày lấy nước mắt rửa mặt, đau buồn khôn nguôi.

“Con trai là chỗ dựa duy nhất của ta, là hy vọng duy nhất của ta. Nó bỏ ta mà đi, ta sống tiếp cũng chẳng có ý nghĩa gì nữa, chi bằng đi theo cho nó xong!” Bà nghĩ trong lòng như vậy, bốn năm ngày liền không thiết ăn uống. Thích Tôn nghe được chuyện ấy, lập tức đưa năm trăm người tu hành đến trước mộ người con kia.

Bà cụ nhìn thấy Thích Tôn, vội vàng bước tới hành lễ. Thích Tôn hỏi bằng giọng từ bi: “Bà lão, bà đang làm gì ở đây thế?”

“Đứa con trai độc nhất của tôi chết rồi, nhưng, tình yêu thương của tôi dành cho nó ngày một mãnh liệt, tôi chỉ muốn đi theo con mình rời khỏi nhân thế này mà thôi!” Bà cụ đau lòng trả lời.

“Thà rằng mình chết, cũng phải để con được sống. Bà nghĩ thế đúng không?” Thích Tôn hỏi.

“Đức Phật, ngài có thể làm được không?” Bà cụ cao giọng hỏi Phật, mong ngóng hy vọng.

Chỉ nghe Thích Tôn khẽ trả lời: “Bà mang lửa tới đây cho ta, ta sẽ vận dụng pháp lực, để con trai bà sống lại. Có điều, lửa ấy phải được lấy từ một gia đình chưa từng có người chết, nếu không, phép ta làm sẽ không hiệu quả.”

Bà cụ vội vàng đi tìm lửa, bà đứng ở đầu đường, gặp ai cũng hỏi: “Trong phủ từng có người nào chết chưa?”

“Từ hồi lão tổ tông cho tới nay, làm sao lại chưa từng có ai chết chứ?” Mọi người trả lời bà.

Bà cụ hỏi liền mấy chục hộ gia đình, ngọn lửa mà bà cần vẫn chưa thể tìm thấy. Cuối cùng bà chán nản thất vọng quay về gặp Thích Tôn và bảo: “Tôi đi tìm lửa, nhưng không tìm thấy gia đình nào chưa từng có người chết, nên tay không quay về.”

“Thì ra là thế. Từ lúc khai thiên tập địa tới nay, không có ai là không chết cả. Do vậy, những người đang sống bây giờ, phải sống tiếp cho thật tốt, còn bà lại muốn chết cùng con, như thế chẳng phải là u mê không tỉnh ngộ hay sao?” Thích Tôn nói với bà.

Bà cụ sau khi nghe Thích Tôn giảng giải, như người tỉnh mộng, không còn tìm tới cái chết nữa, từ đó về sau chuyên tâm niệm Phật.

Thiền Ngẫm:

Có thể yêu, nhưng đừng quá cố chấp, bởi vì sự chia ly mà sự sống và cái chết mang lại là điều không thể tránh khỏi.

69
LÚC SỐNG VẤT VẢ, LÚC CHẾT NGHỈ NGƠI

Thiền sư Động Sơn là khai sơn tổ sư của Tào Động tông ngài có cái nhìn rất thoáng với chuyện sinh tử. Khi ngài biết những ngày trên dương gian của mình đã tận, liền sai người cạo đầu khoác áo cho mình, rung chuông lớn trong tự viện, an nhiên tọa hóa. Tăng chúng khóc lóc thảm thiết, khóc mãi nhiều giờ. Thiền sư Động Sơn liền mở mắt rồi đứng bật dậy từ chỗ vừa ngồi, nói: “Người xuất gia, lòng không vướng bận bởi những ngoại vật hư ảo, đó mới là tu hành thật sự. Lúc sống vất vả, lúc chết nghỉ ngơi, tại sao phải khóc lóc thảm thương như thế?”

Thế là Thiền sư Động Sơn sai chủ sự Tăng làm ngu si trai[*] để trách phạt việc không thể dứt tình của mọi người. Thiền sư Động Sơn và họ cùng trai giới, bảy ngày sau, dặn dò mọi người rằng: “Lần này tuyệt đối không được khóc sống khóc chết nữa.”

Lần này tắm rửa xong, Thiền sư Động Sơn ngồi ngay ngắn, không còn đứng dậy nữa.

Thiền Ngẫm:

Sinh có gì vui, chết có gì sợ. Sinh mệnh vốn là một nhành hoa trong vũ trụ, lúc nở thì ung dung mà khi tàn thì bình thản.

Chú Thích

[*]Dê núi treo sừng mà ngủ, không để lại dấu vết; một cơn gió đông lấp đầy hư không. Linh dương quải giác là tiếng dùng trong thiền lâm. Thiền gia dùng nhóm từ này để ví dụ người đại ngộ, dứt bặt sự mê chấp, giống như con dê rừng khi ngủ treo sừng lên cành cây, chân không chạm đất, hoàn toàn không để lại dấu vết gì. (Mọi chú thích trong cuốn sách thuộc về dịch giả.)

[*]Ngôn ngữ đạo đoạn: nghĩa là đường ngôn ngữ dứt bặt. Là nhóm từ dùng để khen ngợi chân lý sâu xa, mầu nhiệm chẳng thể nghĩ bàn (theo Từ điển Phật học).

[*]Bổng hát nghĩa gậy và quát. Là phương thức tiếp dẫn giáo hóa đệ tử của các vị Tổ sư trong Thiền tông.

[*]Vô tự: không có con, không có người nối dõi.

[*]Chính pháp nhãn tạng: chỉ tâm ấn thiền mà Phật Tổ truyền ngoài kinh giáo. Còn gọi là Thanh tịnh pháp nhãn. Tức dựa vào mắt trí tuệ (mắt chính pháp) thấy suốt chân lý.

[*]Nhiếp thọ còn gọi là nhiếp thủ là tiếp nhận, chăm sóc, quan tâm, thâu tóm, không bỏ sót. Từ ngữ này thường được dùng để chỉ quan tâm chăm sóc của chư Phật, Bồ - tát đối với chúng sanh, nhằm hướng dẫn họ tới con đường giải thoát.

[*]Sư duy na: tên gọi vị sư lo việc nghi lễ phép tắc trong chùa chiền.

[*]Nhiếp hóa: nhiếp thụ giáo hóa. Còn gọi là tiếp hóa, giáo hóa. Nghĩa là Phật và Bồ-tát rủ lòng từ bi, đưa tay tiếp nhận chúng sinh, rồi giáo hóa làm lợi ích cho họ.

[*]Thụ giáo: vâng chịu sự dạy dỗ.

[*]Luật tạng là phần thứ 2 của Tam tạng, quy định về việc sống tập thể của chư Tăng, chư Ni

[*]Theo bản dịch nghĩa của wikipedia về Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám.

[*]Lối thiền đại cơ đại dụng của Hồng Châu thiền, với những đặc điểm giáo lý như: tâm bình thường là đạo hay tức tâm là Phật.

[*]Đệ tử tái truyền: nghĩa là đệ tử của đệ tử.

[*]Ý muốn nói trò giỏi hơn thầy/hậu sinh khả úy.

[*]Định lực: sức mạnh do thiền định.

[*]Đề hồ quán tỉnh: thành ngữ này có nghĩa đề hồ rưới lên đỉnh đầu. Dùng ví dụ một khi trí tuệ khơi mở thì con người có thể trừ phiền não vô minh, được thanh tịnh sáng suốt. Bởi vậy còn có nghĩa là giúp cho người học khai ngộ một cách mau chóng.

[*]Những gì người đời không làm được, ta làm được. Những gì người đời không nhịn được, ta nhịn được.

[*]Nước Tân La tức Tân La quốc nay là Triều Tiên.

[*]Ngã pháp nhị chấp là ngã chấp và pháp chấp. Ngã chấp là nhân chấp hay chấp cái ngã có thật. Pháp chấp là chấp rằng vạn pháp có thật.

[*]Bản dịch của Trần Trọng Kim, trong Đường Thi NXB Văn hóa thông tin, 1995.

[*]Tĩnh lự: ngôn ngữ Phật học, nghĩa là tĩnh lặng mà có tuệ, hay suy tư.

[*]Tần Quán (1049 - 1100) tự Thiếu Du, hiệu Hoài Hải cư sĩ, người Cao Bưu. Ông từng là học trò và kết hôn với em gái của Tô Thức.

[*]Tử Chiêm: Tô Đông Pha/Tô Thức.

[*]Cơm Hương Tích giống như Trăng Lăng Già, Thuyền Bát-nhã, Trà Tào Khê... là những thuật ngữ trong cửa chùa. Cơm thơm Hương Tích ở đây không còn là thực phẩm vật chất thô thiển mà chính là pháp hỉ thực và thiền duyệt thực, là món ăn, là dưỡng chất cho tâm linh để hành giả duy trì mạng mạch, nuôi lớn Bồ Đề tâm và Đại Bi tâm.

[*]Thiền sư Thần Tú hay còn được gọi là Ngọc Tuyền Thần Tú, một trong những môn đệ xuất sắc của Ngũ tổ Hoằng Nhẫn và là người sáng lập Bắc tông thiền. Bắc tông thiền là dòng thiền còn mang đậm sắc thái Ấn Độ với bộ Kinh Nhập Lăng Già làm căn bản.

[*]Thực ra chỉ là để dễ phát âm hơn mà thôi. Nhưng lại mang nghĩa hoàn toàn khác, thành “bánh mochi cứng”.

[*]Nguồn tuyển tập Khương Hữu Dụng - phần thơ dịch. NXB văn học 2007.

[*]Chư hành vô thường: vạn vật thường biến chuyển. Chư pháp vô ngã: nghĩa là hết thảy các pháp hữu vi, vô vi hoàn toàn không có thực thể của cái ta.

[*]Tăng thống: là danh xưng dùng để tôn xưng vị tăng sĩ lãnh đạo tinh thần Phật giáo của một quốc gia hoặc một giáo hội Phật giáo. Xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ IV tại Trung Hoa, Tăng thống ban đầu là chức vụ quản lý Tăng sự được triều đình phong và coi là người đứng đầu Phật giáo cả nước thời phong kiến và quân chủ.

[*]Giới lạp có nghĩa là: số năm thọ giới của một vị Tỳ-kheo (vị thứ của Tỳ- kheo tùy theo giới lạp nhiều ít mà xác định).

[*]Nhân thiên nhãn mục: tác phẩm, 3 quyển, do ngài Hối Nham Trí Chiêu soạn vào đời Tống, được thu vào Đại chính tạng tập 48. Nội dung sách thu thập những thiên văn thơ, kệ tụng, lời khai thị đại chúng của các bậc Tổ sư và cương yếu của 5 phái Thiền tông đương thời: Lâm Tế, Vân Môn, Tào Động, Quy Ngưỡng và Pháp Nhãn để nêu rõ đặc trưng của 5 phái. Nhân thiên nhãn mục và Luận tông môn thập quy của ngài Pháp Nhãn Văn ích rất nổi tiếng trong thiền lâm Trung Quốc.

[*]Tiệm tu là hình thức tu từ từ, tu dần dần.

[*]Theo Mối quan hệ giữa văn học Việt Nam và văn học Trung Quốc qua cái nhìn so sánh NXB Giáo dục 2004.

[*]Bạch Vân Thủ Đoan, 1025 - 1072, là một Thiền sư Trung Quốc, thuộc phái Dương Kỳ, tông Lâm Tế đời thứ 9, pháp tự của Thiền sư Dương Kỳ Phương Hội. Người nối pháp danh tiếng nhất của sư là Ngũ tổ Thiền sư Pháp Diễn.

[*] Ca sa Hải Thanh là y phục mà Tăng tục Trung Quốc thường mặc trong Phật môn, nó là loại Hán phục rộng rãi kiểu áo choàng. Từ thân áo, ống tay cho tới vạt đều khá rộng.

[*]Là thuật luyện đan của đạo giáo, đan dược cần trải qua 9 (cửu) lần nung luyện, uống vào sẽ thành tiên.

[*]Có nghĩa: vạn vật đều biến chuyển.

[*]Xá Lợi Phất: cũng được gọi là Xá Lợi Tử (con trai của bà Xá Lợi), là một nhà lãnh đạo tâm linh ở Ấn Độ cổ đại. Ông cùng Mục Kiền Liên là hai đệ tử Tỳ-kheo gương mẫu nhất của Phật Thích Ca Mâu Ni và được xem là người có “đệ nhất trí tuệ” trong Tăng già thời Phật sinh tiền.

[*]Hai câu trong bài Đừng theo bước Như Lai của Quảng Nghiêm Thiền sư. Nghĩa là: Làm trai phải có chí cả tung trời. Đừng lao theo vết chân của Như Lai.

[*]Ý nghĩa bất nhị trong Phật giáo không phải hai hay nhiều cũng không phải là một, mà là vô lượng hay không có số lượng.

[*]Hà Trạch Thần Hội là một Thiền sư Trung Quốc, môn đệ của Lục tổ Huệ Năng.

[*]Nghĩa là thấy được trạng thái trước khi cha mẹ sinh, trước khi trời đất phân cách, trước khi bạn nhận thân người.

[*]Cửa sài: cành cây và lá cây rào lại thành cửa. Ý nói nơi ở sơ sài.

[*]Theo bản dịch trên Web.taisachnhanh.cloud về Thiền sư Bố Đại.

[*]Đấng sáng tạo theo quan điểm Bà-la-môn.

[*]Ma-hề-thủ-la-thiên: đại tự tại thiên vương, vua của chư đại tự tại thiên, chúa tể đại thiên, vị có tám tay ba mắt cưỡi bò trắng.

[*]Giới đạo: dao của thầy tu, theo giới luật chỉ dùng để cắt đồ vật chứ không được dùng để sát sinh.

[*]Nhiếp thọ còn gọi là nhiếp thủ, nguyên nghĩa là tiếp nhận, chăm sóc, quan tâm, thâu tóm, không bỏ sót. Từ này thường được dùng để chỉ sự quan tâm chăm sóc của chư Phật, Bồ-tát với chúng sinh, nhằm hướng họ tới con đường giải thoát.

[*]Tam muội là cách gọi của đạo Phật, chỉ một phương pháp tu hành quan trọng: tâm trí thanh tịnh, dứt bỏ mọi ý niệm trần tục (nhập định).

[*]Phạm Thiên (Phạn Thiên) là 3 tầng trời đầu tiên của 18 tầng trời trong sắc giới: Phạm Chúng Thiên, Phạm Phụ Thiên, Đại Phạm Thiên. Đây là chỗ xa rời tục giới, thường được để chỉ Đại Phạm Thiên không thôi. Cùng với Thích Ca Thiên, Phạm Thiên được coi như thần hộ pháp của Phật giáo

[*]Hằng sa: hằng hà sa số. Cát sông Hằng, ý nói rất rất nhiều.

[*]Võng Minh, Võng cũng được hiểu như Vô nên còn gọi là Vô Minh.

[*]Bản dịch trên Web.taisachnhanh.cloud.

[*]Bản dịch của Thông Thiền.

[*]Tri kiến: cái thấy bằng trí huệ, sự nhận biết căn cứ vào kiến thức.

[*]Tâm tâm tương ấn: nghĩa là lòng đã hiểu lòng, thấu tình tỏ ý.

[*]Ngũ đăng hội nguyên thuộc loại đăng lục, 20 quyển, do Phổ Tế soạn vào đời nhà Tống, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 138.

[*]Vật của thường trụ tức chỉ những vật cung cấp cho chúng Tăng thụ dùng. Hiểu nôm na là tài sản, vật dụng của chúng Tăng.

[*]Ba thời quá khứ - hiện tại - tương lai không thời nào tu hành đắc quả Phật được.

[*]Ở đây bà cụ chơi chữ, điểm tâm là món ăn nhẹ, điểm tâm cũng có nghĩa là chọn ‘tâm’.

[*]Châu quan: quan nhậm chức trong một châu.

[*]Sâm la vạn tượng có nghĩa vô số hiện tượng đang hiện hữu.

[*]Hành nang: bọc hành lý, gói hành lý.

[*]Dĩnh tức là kinh đô của nước Sở (bây giờ là tỉnh Hồ Bắc). Dĩnh nhân: người nước Sở.

[*]Từ hàng phổ độ: nghĩa là người có tâm thiện có thể phổ độ cứu giúp chúng sinh.

[*]Ni sư đàn là tọa cụ, là mảnh vải hay miếng đệm các tu sĩ Thiền sư dùng ngồi thiền hay thuyết pháp.

[*]Tức là từ xưa đến nay nam nhân hùng tài đai lược đều là người phải trải qua nhiều khó khăn mới thành công, còn người sống trong nhung lụa sung sướng thì ít khi trở thành vĩ nhân.

[*]Nghĩa là: hễ cái gì có tướng đều là hư vọng.

[*]Vô duyên đại từ, đồng thể đại bi: nghĩa là yêu thương không do dự, đau với nỗi đau của người khác.

[*]Tôn giả Ca-nặc-ca-phạt-sa là vị La-hán thứ hai trong mười sáu vị La-hán, có người gọi là Yết-nặc-ca-phược-sa. Đức Thế Tôn thường xưng tán ngài là vị La-hán phân biệt thị phi, thiện ác rõ ràng nhất.

[*]Nghĩa là: cái bụng lớn có thể bao dung những việc mà người đời không bao dung được; miệng nở nụ cười, cười với những điều mà người đời khó có thể mỉm cười được.

[*]Nghĩa là: xuất gia là việc làm của bậc đại trượng phu, chẳng phải việc mà hàng quan tướng (văn võ trong triều) có thể làm được.

[*]Bộ mặt thật xưa nay.

[*]Nghĩa là: vì pháp Như Lai nói đều không thể chấp, không thể nói, chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp.

[*]Nghĩa là: khi nói thì như đã giác ngộ, nhưng lâm vào cảnh ấy lại chẳng biết xử lý thế nào.

[*]Cõi Sa Bà trong kinh Phật gọi cõi đời ta ở là cõi Sa Bà, nghĩa là cõi đời phải chịu nhiều phiền não.

[*]Địa Tạng Bồ-tát thề chưa thành Phật khi địa ngục chưa trống không.

[*]Hành hương trong Phật giáo là một nghii thức. Sau khi thắp hương xong đi nhiễu xung quanh điện Phật và xung quanh tháp.

[*]Chấp sự: người nắm giữ các công việc chính trong chùa.

[*]Quốc sư Mộng Song (Muso Soseki) là một vị Thiền sư Nhật Bản danh tiếng thuộc tông Lâm Tế. Sư là người rất có công trong việc truyền bá tông Lâm Tế ở Nhật.

[*]Thiền sư Quan Sơn (Kanzan Egen) là một Thiền sư Nhật Bản thuộc tông Lâm Tế, nối pháp Tông Phong Diệu Siêu.

[*]Người Aryan: là từ dùng như một tên tự gọi của các dân tộc Ấn - Iran từ thời Vệ Đà tại Ấn Độ, cũng như để gọi những người thuộc tầng lớp quý tộc.

[*]Gautama Buddha: Thích Ca Mâu Ni.

[*]Nhàn danh nghĩa là tên vô thực, danh tiếng không có thật.

[*]Tỳ Xá Ly (Vaishali) hay còn được phiên âm là Tỳ Da Ly, Duy Da Ly. Tỳ Xá Ly là tên của kinh đô nước Quảng Nghiêm hùng mạnh, một vương quốc cổ ở Trung Ấn.

[*]Giáo lý tứ y, gọi đầy đủ là tứ y và tứ bất y, tức bốn điều nên và không nên y cứ, nương tựa. Tứ y bao gồm: y pháp bất y nhân, y nghĩa bất y ngữ, y trí bất y thức, y liễu nghĩa kinh bất y y bất liễu nghĩa kinh.

[*]Pháp vương chính là cách gọi tôn kính của Thích Ca Mâu Ni, Pháp vương ấn là vương ấn của Thích Ca Mâu Ni.

[*]Ngu si trai: Trai hội do Thiền sư Động Sơn Lương Giới thiết lập lúc sắp nhập tịch để ngăn dứt tình cảm luyến chấp của đệ tử.