Mở đầu:
“HIỆN TẠI” CHÍNH LÀ THỜI KỲ HOÀNG KIM CỦA CUỘC ĐỜI

Ngày còn trẻ ta thấy thời gian trôi chậm đến mức nhàm chán, nhưng khi đã có tuổi ta lại thấy thời gian lướt đi quá nhanh không thể níu giữ. Tại sao cùng là thời gian mà mỗi lúc ta lại có cảm nhận khác nhau nhỉ? Ngày còn nhỏ vì muốn mau chóng trưởng thành, mong chờ được trở thành người lớn mà ta mới cảm thấy thời gian như chẳng chịu trôi đi. Nhưng khi đã làm người lớn rồi, ta lại tìm mọi cách để hạ bớt số tuổi của mình xuống dù chỉ là một, hai năm. Ngày còn nhỏ, thời gian trôi sẽ giúp ta trưởng thành, nhưng khi đã có tuổi thì thời gian chỉ mang tới cho ta sự lão hóa. Khuôn mặt vốn căng láng nay bắt đầu xuất hiện nếp nhăn, mái tóc vốn đen nhánh nay bắt đầu điểm vài ba sợi bạc, ngày trước thức cả đêm thể lực cũng chẳng chút suy suyển mà giờ vận động quá sức một chút là thở không ra hơi. Dù tâm hồn vẫn tràn đầy nhiệt huyết thanh xuân nhưng thân thể lại ngày càng không theo ý muốn.

Vì ý nghĩ “chưa làm được gì mà đã già” nên chúng ta mới sợ hãi tương lai và chỉ muốn tìm về quá khứ. Bởi thế khi có tuổi, con người ta thường thích ôn chuyện cũ, đắm chìm trong ký ức và nhung nhớ những ngày tháng đã qua.

Khoảng thời gian đẹp đẽ mà chúng ta hằng mong nhớ có thực là đẹp đẽ tới vậy không? Lúc còn nhỏ, ngày còn trẻ, lẽ nào tất cả mọi người đều rất hạnh phúc? Hãy thử hỏi những học sinh cấp hai, cấp ba xem các em có đang hạnh phúc hay chăng, chắc hẳn tất cả đều trả lời rằng mình đang rất mệt mỏi. Liệu hỏi các sinh viên đại học thì ta có nhận được một câu trả lời khác? Có lẽ là không, bởi vì tất cả cũng đều đang kiệt sức. Quá khứ dường như luôn khoác trên mình bộ cánh đẹp đẽ tuyệt vời, nhưng thực tế thì không phải lúc nào chúng ta cũng thực sự hạnh phúc. Bây giờ ta thấy hối hận chẳng qua cũng chỉ vì không thể thỏa mãn với hiện tại mà thôi.

Chúng ta lúc nào cũng hối hận và vấn vương quá khứ. Vừa viết những kịch bản cho một quá khứ đã chẳng thể vãn hồi “Nếu ngày ấy mà biết trước thế này…”, “Nếu mình đưa ra lựa chọn khác…”, ta vừa hối hận về những lựa chọn trước đây và cảm thấy bản thân của bây giờ thật tầm thường. Nếu lúc nào cũng bị trói buộc vào một quá khứ không thể quay lại, lẽ đương nhiên chúng ta sẽ cảm thấy khổ sở và bất mãn với hiện tại.

Vậy, bí quyết để sống một cuộc đời hạnh phúc, không chút hối hận là gì? Ấy chính là, khi còn niên thiếu hãy sống trọn vẹn với tuổi thiếu niên, khi bước sang tuổi hai mươi hãy sống hết mình với những năm tháng thanh xuân. Sống trọn vẹn với tuổi thiếu niên nghĩa là sao? Ở lứa tuổi này, tất cả những gì chúng ta cần làm là toàn tâm toàn ý học tập. Sau này lớn ta phải lo toan cơm áo gạo tiền và chịu trách nhiệm cho mọi thứ, nhưng khi còn ở tuổi đi học, chỉ cần chú tâm vào việc học là đủ rồi. Chỉ cần học tốt là được khen ngợi. Khoảng thời gian ấy sẽ chẳng bao giờ đến lần thứ hai trong đời nhưng vì không nhận ra nên hồi còn đi học, ta chỉ thấy mệt mỏi và khổ sở.

Bước sang tuổi hai mươi, ta bắt đầu hẹn hò, nếm trải những rung động đầu đời và đôi khi là cả những đớn đau do tình yêu mang lại. Đây chính là đặc quyền của những người trẻ tuổi. Dù cho vấp ngã, nhờ những trải nghiệm ấy, ta vẫn có thêm nhiều hiểu biết sâu sắc hơn về con người và trưởng thành hơn trong cuộc sống. Nhưng chúng ta lại thấy quá trình ấy thật gian nan và ước sao mau chóng già dặn hơn để không phải đau khổ vì tình yêu nữa.

Dù tuổi trẻ gặp bao nhiêu khó khăn và đau khổ, khi quay đầu nhìn lại, ta chỉ thấy nhớ nhung một thời thanh xuân nhiệt huyết đẹp đẽ. Bây giờ những người đang trong độ tuổi bốn mươi, năm mươi hay ca thán rằng mình đã có tuổi, nhưng hai ba chục năm sau nhìn lại, họ sẽ nhận ra đây là thời kỳ huy hoàng của cuộc đời mình. Còn những người đang trong độ tuổi sáu mươi, bảy mươi thì buồn bã vì mình đã già, nhưng chỉ cần mười năm nữa trôi qua, họ sẽ lại tiếp tục nhớ về khoảng thời gian này và hối tiếc “Giá mà mình trẻ lại thêm mười tuổi nữa”. Như vậy, có thể nói “già” chỉ là một khái niệm tương đối.

Việc trẻ con không thích sống trong hiện tại và bắt chước người lớn, việc thanh niên thấy cuộc sống hiện tại quá khắc nghiệt và muốn mau chóng trưởng thành, việc những người cao tuổi cảm thấy mình già đi trong hiện tại và ghen tị với tuổi trẻ… tất cả đều bắt nguồn từ sự khờ dại không nhìn rõ hạnh phúc mình đang nắm giữ trong chính hiện tại.

Vì vậy, nếu còn trẻ ta hãy nghĩ “Thật tốt vì mình còn trẻ, có sức khỏe và có mơ ước”, nếu có tuổi ta hãy nghĩ “Nhờ tích lũy được nhiều kinh nghiệm sống mà vốn hiểu biết của mình cũng phong phú hơn”. Chúng ta nên có cái nhìn tích cực về bản thân và cố gắng làm cho cuộc sống hiện tại trở nên tốt đẹp. Những người biết trân trọng mọi khoảnh khắc, dù là lúc còn trẻ hay khi đã già, sẽ luôn sống một cuộc đời hạnh phúc. Chỉ cần không vương vấn quá khứ, không sợ hãi tương lai và sống hết mình trong hiện tại, tất cả chúng ta sẽ luôn ở trong thời kỳ hoàng kim của cuộc đời.

Làm được như vậy, ta sẽ không thấy phiền não trước tuổi già và có thể hạnh phúc đến tận giây phút cuối đời. Thế nhưng ngày hôm nay, chúng ta lại vừa già đi vừa hối hận, lúc nào cũng thấy bất mãn và bất hạnh. Tại sao vậy? Tất cả chỉ vì ta bị thao túng bởi những giá trị mà người khác theo đuổi, không thể tìm được sự cân bằng cho bản thân mình. Chúng ta luôn sống và bị giam giữ bởi vô vàn mong muốn: phải vào trường đại học tốt hơn, phải kiếm được nhiều tiền hơn, phải có được vị trí cao hơn, phải để nhiều người biết đến tên tuổi của mình hơn…

Bây giờ, nếu muốn tìm lại sự cân bằng và giải quyết các vấn đề của cuộc sống, ta phải xem xét lại những mục tiêu được ưu tiên hàng đầu trong đời mình như tài sản, thành công, danh tiếng, sức khỏe… Liệu có phải vì chỉ biết mải mê đuổi theo những mục tiêu ấy mà chúng ta đã không nhìn ra những điều thực sự quan trọng. Chỉ khi nào biết buông bỏ, ta mới có thể trông thấy con đường dẫn đến hạnh phúc.

Hãy nhìn lại xem hôm nay bạn có đang phung phí khoảng thời gian quý báu của mình như thể cuộc sống sẽ kéo dài mãi mãi hay không. Vì chẳng thể biết bao giờ cái chết sẽ tìm đến, nên ta phải sống hết mình trong ngày hôm nay. Chỉ cần không đánh mất tinh thần ấy thì ngay cả khi ngày mai có phải từ giã cõi đời, chúng ta cũng sẽ không hối hận. Hài lòng với chính mình, thỏa mãn với hiện tại, không quan tâm đến những danh vọng thế giới bên ngoài đang theo đuổi - ấy chính là con đường dẫn tới một cuộc sống tuyệt vời và hạnh phúc.

Pomnyun

Chương 1:
BÂY GIỜ, BẠN CÓ ĐANG HẠNH PHÚC?

Người làm chủ cuộc đời ta là chính ta. Vì thế ta có quyền và trách nhiệm làm cho cuộc đời mình trở nên hạnh phúc.

MỖI KHI MUỐN ĐẶT RA CÂU HỎI “TẠI SAO MÌNH LẠI SỐNG?”

“Tại sao con người lại sống?”

Đây là câu hỏi thường gặp ở những người trẻ. Song không phải chỉ khi còn trẻ ta mới trăn trở vì câu hỏi đó. Bước sang tuổi bốn mươi, năm mươi hay khi cơ thể bắt đầu suy yếu, chúng ta thường hoài nghi “Vậy cuối cùng thì cuộc sống là gì?” và sẽ một lần nữa tự hỏi mình tại sao lại sống. Thế nhưng chưa bao giờ ta tìm được câu trả lời. Nguyên nhân là bởi cuộc sống luôn diễn ra trước câu hỏi “tại sao”. Nói cách khác, có tồn tại mới có thể đặt ra nghi vấn về sự tồn tại. Vì đã đang sống rồi nên chúng ta mới có thể suy nghĩ về câu hỏi đó, vậy nên dẫu lặp đi lặp lại “tại sao mình lại sống”, chúng ta vẫn chẳng thể tìm ra câu trả lời.

Không phải vì mong muốn tự thân mà chúng ta được sinh ra. Không phải vì mong muốn tự thân mà chúng ta trở thành người Hàn Quốc. Ngay cả câu hỏi “Tại sao mình lại là người Hàn Quốc?” chúng ta cũng không trả lời nổi. Như thế, nếu liên tục nghĩ về lý do vì sao mình sống, không chừng ta khó tránh khỏi cảm thấy rằng “Mình sống mà chẳng biết sống để làm gì”.

Vì vậy, liên tục hỏi “Tại sao mình lại sống?” có thể dễ dàng dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực. Chính vì lý do ấy, bắt đầu từ bây giờ chúng ta phải thay đổi suy nghĩ của mình.

“Thỏ, sóc, châu chấu đều đang sống. Tôi đang sống, và bạn cũng vậy. Tất cả đều đang sống, vậy làm thế nào để sống cho tốt? Ta nên sống một cách vui vẻ hay sống một cách khổ đau?”

“Sống vui vẻ sẽ tốt hơn. Vậy làm thế nào để sống vui vẻ?”

Đây mới là cách suy nghĩ lành mạnh của những người đang sống. Cây cối đang sống, động vật đang sống, con người cũng đang sống. Và khi nào đến lúc, tất cả rồi sẽ ra đi. Không phải muốn sống thì sống, muốn chết thì chết, cuộc sống sớm được định sẵn và khi đến thời điểm của mình, cái chết sẽ tìm đến. Vì vậy, trong khoảng thời gian có hạn ấy, vấn đề của chúng ta chỉ còn là “nên sống khổ đau hay vui vẻ” mà thôi.

Bên cạnh đó, bên trong câu hỏi “Tại sao tôi lại sống?” đã ẩn chứa suy nghĩ “Tôi là một người đặc biệt”.

Cụ thể hơn “Tôi là người đặc biệt nên phải sống một cuộc đời đặc biệt, nhưng vì không được như ý nên tôi cảm thấy khổ sở”.

Chúng ta tự cho rằng cuộc đời mình đặc biệt, muốn sống cho xứng đáng với nó nên mới tự làm khổ bản thân.

Nhưng dù là cuộc đời của một nhành cỏ mọc ven đường, của một chú sóc sống trên núi hay của một con người, tất cả đều giống nhau. Tưởng rằng bản thân mình đặc biệt nhưng thực ra ta cũng chẳng có gì hơn ai. Dẫu làm bộ giỏi giang đến đâu nhưng nếu không ăn trong 100 ngày hay không thể thở trong 10 phút, chúng ta đều không thể tồn tại. Vì thế, điều quan trọng nhất chính là đừng tự cao nghĩ rằng bản thân đặc biệt. Chỉ có như thế, ta mới có được cuộc sống nhẹ nhàng, không bị áp lực rằng mình phải trở nên “đặc biệt”, dù gặp gỡ ai hay làm chuyện gì, ta cũng sẽ cảm thấy thoải mái.

Người làm chủ cuộc đời ta là chính ta. Vì thế ta có quyền và trách nhiệm làm cho cuộc đời mình trở nên hạnh phúc. Nhưng nếu cứ làm khổ bản thân hết vì lý do này đến lý do khác, thì cũng giống như ta tự tay vứt bỏ cuộc sống đáng được hưởng hạnh phúc của mình vậy. Thay vì tranh cãi “Tại sao mình lại sống?”, nghĩ xem “Làm thế nào để sống hạnh phúc ngày hôm nay?” là cách sử dụng năng lượng hiệu quả và hữu ích hơn nhiều. Đó cũng là cách sống của những chủ nhân có trách nhiệm với cuộc sống của chính mình.

TÔI TỪNG TIN RẰNG CHỈ CẦN CHỊU ĐỰNG HÔM NAY THÌ NGÀY MAI SẼ KHÁC

Ngày còn nhỏ, ta cho rằng chỉ cần trở thành người lớn thì mình sẽ hạnh phúc. Thời đi học, ta lại cho rằng chỉ cần vào đại học thì mọi chuyện sẽ tốt đẹp. Chúng ta luôn chờ đợi ngày mai “chỉ cần tốt nghiệp đại học”, “chỉ cần kết hôn”, “chỉ cần sinh con”. Chúng ta luôn hẹn ước với sau này và khổ sở chịu đựng ngày hôm nay. Từ trước đến giờ, chúng ta luôn nỗ lực như vậy. Thế rồi đến khi có tuổi, nhiều người bắt đầu băn khoăn “Mình có đang sống tốt không?”

Một người đã hỏi tôi như thế này:

“Thưa thầy, cuộc sống như thế nào thì được coi là thành công và tốt đẹp?”

Đó là một người được đánh giá rất thành công trong lĩnh vực của mình, nhưng ông ấy vẫn không dám chắc cuộc sống của mình có thực sự thành công hay không.

Nếu vậy, thành công là gì? Trước hết, có thể nói thành công là khi đạt được điều mình muốn. Nhiều người cho rằng kiếm được nhiều tiền mới là thành công. Lại cũng có những người cho rằng sở hữu địa vị, quyền lực và danh tiếng đồng nghĩa với thành công. Thế nhưng, những thành công như vậy chỉ là giá trị mang tính tương đối. Sự giàu có cũng vậy, đứng giữa những người có trong tay chưa đến 10 triệu won, thì người có 100 triệu won được coi là giàu có. Thế nhưng, nếu đứng giữa những người có 1 tỷ won thì người có 100 triệu won lại chỉ là kẻ bần hàn. Tùy vào đối tượng so sánh mà người ta có thể được coi là giàu hoặc nghèo. Địa vị xã hội cũng tương tự như thế. Trong quân đội, các tiểu đội trưởng có địa vị cao hơn binh lính, nhưng lại thấp hơn trung tá. Phụ thuộc vào việc so sánh với ai mà vị trí của một người cũng thay đổi.

Những thành công như vậy không kéo dài mãi mãi. Người thất bại khát khao đạt được thành công, người thành công nỗ lực hết mình để thành công hơn nữa - ai ai cũng muốn thành công. Giống như trò chơi bập bênh, khi lên cao thì tưởng rằng mình thành công, khi đi xuống thì tin rằng mình thất bại, dù cho hai trạng thái ấy liên tục hoán đổi. Như vậy, ta có thể coi một thành công tạm thời, chẳng thể kéo dài mãi mãi ấy là thành công thực sự được không?

Với tiền bạc cũng tương tự. Chúng ta cho rằng sau khi tiết kiệm được số tiền mình đề ra thì sẽ chẳng còn mong muốn gì nữa. Người không có tiền thường nhìn người có tiền và nghĩ “Người có tiền thì phải lo lắng chuyện gì chứ?” Vậy có thực là những người có tiền chẳng vướng bận mối ưu tư nào? Có lẽ những người có tiền còn lo lắng nhiều hơn ấy chứ. Họ phải vắt óc nghĩ xem làm thế nào để giữ được tiền và cảm thấy từng ấy tiền là chưa đủ khi so sánh với những người có nhiều tiền hơn. Vì vậy, người xưa mới nói “Kẻ có chín chín mảnh ruộng vẫn đòi ruộng của người chỉ có một mảnh.”

Không chỉ vậy, khi theo đuổi thành công bên ngoài, có những lúc cảm nhận của bản thân với đánh giá của người khác sẽ thiếu đồng nhất. Nhiều khi dẫu được người ngoài đánh giá là thành công nhưng bên trong ta lại cảm thấy kiệt quệ. Khi có tuổi hay bị ốm đau, thay vì suy nghĩ “Cuộc đời mình thật có ý nghĩa. Nếu được sinh ra lần nữa, mình cũng sẽ sống như vậy”, chúng ta lại thường cảm thấy cuộc đời mình sao mà phù phiếm và hư vô. Do đó, đa phần mọi người đều hối hận “Mình đã lãng phí cuộc đời vào những chuyện thật vớ vẩn.”

Nếu vậy, cuộc sống thực sự thành công và tuyệt vời là cuộc sống như thế nào? Đó là khi sống và thấy thỏa mãn với chính mình, không để tâm tới những thành công theo tiêu chuẩn bên ngoài. Người ta thường nghĩ kiếm được nhiều tiền và sống trong một căn hộ lớn ở thành phố là thành công, nhưng nếu một người cảm thấy thỏa mãn với cuộc sống làm nông ở làng quê của mình, thì đó cũng là một thành công.

“Tôi thấy mình thật hạnh phúc. Mỗi ngày đều được hít thở bầu không khí trong lành, được uống dòng nước mát rượi, được ăn những nông sản không bị ô nhiễm và được tự do làm việc theo ý mình.”

Chỉ cần không trì hoãn hạnh phúc đến ngày mai và thấy thỏa mãn với ngày hôm nay, thì nghĩa là ta đang sống tốt.

“Một ngày chúng ta không cần ăn tới năm sáu bữa, không thể mặc đến cả chục bộ quần áo trên người và cũng chẳng thể lái cùng lúc đến mấy chiếc ô tô. Sống đơn thuần và thoải mái là tuyệt vời nhất.”

Chỉ cần sống và biết hài lòng với bản thân, thì nghĩa là ta đang sống tốt.

Làm việc gì không quan trọng, chỉ cần là việc mình muốn. Nghiên cứu tìm ra phương pháp canh tác mới là một việc làm có ý nghĩa. Mở một cửa hiệu nhỏ trong phố và vui vẻ quản lý nó cũng là một chuyện tốt. Dĩ nhiên, bước chân ra ngoài thế giới rộng lớn, hoạt động trên trường quốc tế cũng là một điều tuyệt vời.

Nếu làm những việc mình muốn thì dù mệt mỏi ta vẫn thấy vui vẻ. Bị ép buộc lên núi để tập quân sự hay tự nguyện lên núi để tập thể dục đều vất vả như nhau. Thế nhưng lên núi tập quân sự, ta sẽ chỉ thấy mệt mỏi và khổ sở, còn để tập thể dục thì dẫu vất vả ta vẫn thấy thích thú. Đi diễn giảng ở nhiều nơi nên tôi thường bị thiếu ngủ và mệt mỏi, nhưng vì là để truyền tải tư tưởng của Đức Phật mà tôi yêu quý đến với cộng đồng, nên tôi vẫn cảm thấy rất vui.

Chạy theo những tiêu chuẩn thành công của thế giới và thỏa mãn nhu cầu phù phiếm của bản thân sẽ không thể làm ta hạnh phúc.

Thay vào đó, hãy buông bỏ mong muốn và hạ thấp kỳ vọng, như vậy niềm vui và sự thỏa mãn sẽ tự tìm đến với ta.

Một lần vì bị muộn giờ nên tôi phải đi taxi, nhưng tài xế lái xe rất ẩu. Băn khoăn không rõ ông ấy tức giận và khó chịu chuyện gì mà lại lái xe như vậy, tôi bèn hỏi:

“Hình như hôm nay ông có chuyện không vui thì phải?”

Bác tài thở ra một hơi dài nặng nề:

“Vợ tôi mới bỏ nhà đi. Ở nhà tôi còn một đứa con nhỏ bảy tuổi.”

Nghe vậy, tôi hỏi tiếp:

“Một tiếng ông kiếm được bao nhiêu tiền?”

“Tôi kiếm được khoảng 8.000 won.”

“Vậy tôi sẽ trả ông 40.000 won và thuê ông trong vòng năm tiếng nhé.”

Chúng tôi dừng lại trước cửa chùa. Tôi đưa cho bác tài 40.000 won và mời bác vào trong nghe giảng kinh.

Tôi làm vậy vì e sợ nếu lái xe trong tình trạng ấy, bác có thể sẽ gây tai nạn nghiêm trọng. Hơn nữa, nếu về nhà với vẻ mặt khó chịu và cáu kỉnh kia thì thật không tốt cho con cái. Ngược lại, nếu ông ấy nhận ra vấn đề của bản thân và có thể vui vẻ lái xe thì mọi chuyện sẽ thế nào? Khả năng ông ấy tìm ra cách giải quyết vấn đề gia đình sẽ cao lên và khả năng gây tai nạn cũng sẽ giảm xuống. Nếu vậy, không chỉ cuộc sống của người lái xe mà cả của những người khác nữa cũng sẽ có những ảnh hưởng tích cực hơn.

Nếu chỉ mời vào nghe giảng kinh suông mà không được trả thêm tiền, đương nhiên ông ấy sẽ không đồng ý. Bởi thế, tôi thực sự thấy hạnh phúc khi có nhiều người dẫu không được trả tiền nhưng vẫn sẵn sàng đến nghe tôi giảng về Phật pháp.

Không thể đạt được điều mình muốn chẳng phải điều gì quá bất hạnh. Chỉ cần nỗ lực hết mình mà không quá bận tâm đến kết quả thì quá trình ấy cũng đủ làm ta hạnh phúc rồi. Nếu không tự xác định được điểm cân bằng nội tại mà chỉ biết dựa vào ánh mắt và đánh giá của người khác để thổi phồng lên bong bóng “thành công”, thì khi bong bóng vỡ, cuộc đời cũng tan vào hư không.

Ngày nay, mọi người thường huênh hoang thái quá, lãng phí cuộc đời vào những ước muốn viển vông và lúc nào cũng tự ngược đãi bằng cách đem mình ra so sánh với ai đó. Chúng ta sống và cảm thấy bất lực vì suy nghĩ “Mình là kẻ vô dụng” hoặc không ngừng oán trách người khác và làm khổ bản thân. Thế nhưng, chạy theo những tiêu chuẩn thành công của thế giới và thỏa mãn nhu cầu phù phiếm của bản thân khó có thể làm ta hạnh phúc. Thay vào đó, hãy buông bớt mong muốn và hạ thấp kỳ vọng, như vậy niềm vui và sự thỏa mãn sẽ tự tìm đến với ta. Nếu chúng ta không ngừng đổ lỗi cho thế giới bên ngoài thì sẽ chẳng còn hơi sức để quan tâm và học cách thỏa mãn với những gì đến từ bên trong. Chính vì thế, chớ nên tiếp tục cười, khóc, rồi dao động bởi những vật ngoài thân.

NHỮNG ĐIỀU ĐƯỢC VÀ MẤT KHI CÓ TUỔI

Tất cả mọi thứ đều biến đổi. Nếu chỉ nghĩ về quá khứ và cố chấp với những điều đã qua, ta tất sẽ đau khổ. Bạn bè ngày còn trẻ chơi thân với nhau nhưng thời gian trôi qua, vì bận rộn với cuộc sống riêng nên dần dần mỗi người một ngả. Khi tụ tập lại với nhau, ta chẳng còn thấy vui vẻ như hồi trước. Mặc dù vẫn là bạn bè nhưng đó không còn là mối quan hệ khăng khít như xưa. Đây là hiện tượng tất yếu của quá trình trưởng thành.

“Gần đây tôi mới nhận ra mình thậm chí không có người bạn nào để thoải mái ngồi uống rượu cùng. Tôi thấy khó chịu với một số người chẳng bởi lý do gì cả, đau đầu vì người này quá cố chấp, mệt mỏi vì người kia không biết thỏa hiệp. Dần dần tôi chẳng còn mấy bạn bè để gặp gỡ nữa. Trước đây nếu về quê tôi thường gặp năm người bạn, nhưng bây giờ các buổi tụ họp chỉ còn một, hai người tới mà thôi. Ngay cả họ dường như cũng chỉ đến vì bất đắc dĩ.”

Đây là lời than thở của một người đàn ông trẻ mới hơn ba mươi tuổi. Càng có tuổi, càng nhiều người buồn bã về chuyện bạn bè giống như cậu ấy. Họ buồn bã vì “Tình bạn không còn được như xưa”, “Bạn bè của tôi trở nên thật ích kỷ”…

Hồi còn đi học thì bạn bè là tuyệt vời nhất. Chuyện gì ta cũng làm, cũng tâm sự với bạn, nhất là những chuyện không thể nói với bố mẹ. Vì thế, nhiều khi chúng ta tin tưởng và dựa dẫm vào bạn bè nhiều hơn cả bố mẹ. Ngày còn nhỏ phụ thuộc vào bố mẹ, khi đi học dựa dẫm vào bạn bè, khi biết để ý bạn khác giới thì bắt đầu hẹn hò, lúc bước ra ngoài xã hội thì thiết lập mối quan hệ công việc cùng đồng nghiệp, tất cả những điều này xảy ra hết sức tự nhiên. Nhưng chỉ vì sự biến hóa đó mà buồn bã, nghĩa là chúng ta vẫn giữ nguyên suy nghĩ của thời niên thiếu, vẫn chìm đắm trong sự lãng mạn của lứa tuổi ấy.

Sau khi kết hôn, những cuộc gặp gỡ bạn bè sẽ ngày một thưa thớt. Vì để ý đến sắc mặt vợ nên người chồng khó có thể cùng bạn nhậu tới khuya. Còn nếu là phụ nữ, vì phải lo toan cho chồng cho con nên họ cũng không còn được thoải mái hẹn hò ăn tối với bạn. Khi có gia đình, chúng ta không thể tùy ý gặp gỡ mọi người như hồi còn đang độc thân nữa.

Ngay cả với anh chị em thân thiết trong nhà cũng vậy, hồi nhỏ không thể tưởng tượng nổi sẽ có ngày rời xa nhau nhưng khi lớn lên, mỗi người lại tản mát một nơi. Anh chị em hồi trước vẫn ăn cơm chung, mặc chung quần áo, sau khi lập gia đình sẽ phải đi con đường riêng của mình. Cũng bởi thế, sau khi kết hôn, chúng ta khó mà tùy ý giúp đỡ anh chị em được nữa. Một khi đã có gia đình riêng nếu bị vợ nói “Nhà thì không có đủ tiêu, sao anh dám tự ý mang cho anh em nhà anh?”, nhiều người chồng cũng chỉ biết giữ im lặng.

Sự biến đổi này tất yếu sẽ xảy ra khi ta thuộc về một nhóm khác, vì vậy nên học cách chấp nhận nó như một lẽ tự nhiên. Nhưng tâm lý cho rằng quá khứ luôn đẹp hơn hiện tại khiến ta không biết cách đón nhận sự thay đổi và tự làm khổ chính mình. Nhiều khi không hẳn là bạn bè không còn tốt như xưa, không biết giữ gìn đạo nghĩa mà là bản thân chúng ta vẫn chưa thoát khỏi suy nghĩ của đứa trẻ năm ấy. Ngay cả việc ta thấy không thoải mái khi gặp lại bạn bè vì cho rằng người này khiến mình khó chịu người kia làm mình đau đầu cũng cho thấy suy nghĩ của ta về bạn bè đã không còn như trước. Chính bản thân ta cũng thay đổi nhưng lại chỉ chăm chăm bắt lỗi đối phương, hiển nhiên như vậy làm sao giữ được quan hệ lâu dài.

“Càng già tôi càng nhạy cảm và cộc cằn hơn, gần đây lại còn mắc thêm bệnh rối loạn tiêu hóa nữa. Mặc dù đã uống thuốc rồi nhưng vẫn không thấy đỡ. Phải làm thế nào để tôi có thể sống thoải mái hơn đây?”

Nếu cứ cố gắng thay đổi đối phương theo ý mình, tính toán cân nhắc xem họ có phù hợp với bản thân hay không, đương nhiên cuộc sống lúc nào cũng mệt mỏi và cơ thể sẽ dễ sinh bệnh.

Trước tiên, hãy buông bỏ suy nghĩ bạn bè lúc nào cũng phải ở bên cạnh nhau. Lúc đó, ta sẽ được tự do. Chúng ta cần học cách yêu thích cả khoảng thời gian được trò chuyện cùng bạn bè lẫn những khi chỉ có một mình. Như vậy, dù bên cạnh có ai đó hay không cũng không quan trọng, lúc nào ta cũng sẽ thấy thoải mái vui vẻ khi được gặp nhau.

Người ta có câu “Không cản duyên đến, không níu duyên đi”. Câu này không có nghĩa là hành xử tùy tiện với các mối nhân duyên mà khuyên ta nên tự nhiên đón nhận những mối quan hệ tìm đến với mình, đồng thời cũng đừng cố níu giữ khi mối quan hệ đã thay đổi, đừng mãi tiếc nuối khi phải để ai đó ra đi, và cũng đừng quá cố chấp với bất kỳ một điều gì. Chỉ có như vậy, ta mới xây dựng được những mối quan hệ tốt đẹp. Chỉ có như vậy, ta mới có thể gặp thêm những nhân duyên mới mẻ.

Không thấu hiểu làm lòng ta bức bối, biết thấu hiểu giúp lòng ta thanh thản. Khi thích ai đó ta sẽ thấy vui mừng, khi ghét bỏ ai đó ta sẽ thấy khổ sở. Nếu sống tiêu cực quá lâu, chúng ta thường cố chấp với suy nghĩ của bản thân hơn là cố gắng tìm hiểu lập trường của người khác. Chính vì thế, chúng ta cũng quen với việc oán trách và ghét bỏ hơn là tha thứ và yêu thương. Những lúc như vậy, tốt hơn hết ta nên ngẫm lại và suy xét chính mình “À, vì không vừa ý nên mình mới ghét bỏ người ta”, “À vì người ta không ở bên cạnh nên mình mới oán trách”. Như vậy, ta sẽ bớt ám ảnh với những mối quan hệ và những bực dọc với người khác cũng vơi đi.

NẾU AI CŨNG KẾT HÔN THÌ KHÔNG KẾT HÔN SẼ LÀ CÓ TỘI?

Dù là ở tuổi hai mươi, ba mươi hay bốn mươi, nếu là người chưa kết hôn thì đều sẽ mang trong mình những băn khoăn và tưởng tượng nhất định về hôn nhân. Một cô gái hơn ba mươi tuổi đã hỏi tôi thế này:

“Chẳng biết kết hôn xong cuộc sống sẽ như thế nào nên tôi cứ trăn trở mãi chuyện có nên kết hôn hay không.”

Tôi hỏi xem cô ấy đã có đối tượng kết hôn chưa.

“Vẫn chưa có ai ạ.”

Vẫn chưa có đối tượng kết hôn mà đã vội lo lắng về chuyện kết hôn sao? Liệu có ai muốn vui vẻ ở bên một người chưa gì đã suốt ngày lo lắng và buồn phiền vì một chuyện còn đang ở thì tương lai chứ?

Một người phụ nữ khác than thở với tôi chuyện mình muốn kết hôn nhưng lại chưa gặp được người đàn ông phù hợp. Lúc này hãy đặc biệt lưu ý, nếu vì mau chóng muốn kết hôn mà hấp tấp “bắt” lấy một người thì thứ nhất, coi chừng bắt lầm đối tượng; thứ hai, cẩn thận không khéo đối phương lại toát mồ hôi tìm cách tháo chạy trước áp lực hôn nhân bạn tạo ra cho người ta đấy. Quá nóng vội và ám ảnh với chuyện kết hôn, nhiều khi sẽ làm hỏng việc.

Có người cho rằng không kết hôn là điều đáng tự hào, nhưng có người lại cho rằng đó là thiếu sót và tự cảm thấy mình thua kém.

Chưa kết hôn khi đã có tuổi chẳng phải điều gì tệ hại hết - chỉ vì suy nghĩ của bản thân nên ta mới thảm hại thôi.

Không phải trong thế giới hiện nay, sống một mình vẫn rất tốt sao? Khi ở một mình chỉ cần nghĩ “Ở một mình cũng thích nhỉ?” và sống thật vui vẻ là được. Sống thoải mái lúc nào cũng mỉm cười thì ai cũng sẽ quý mến bạn. Như vậy thì chắc chắn sẽ xuất hiện một người thực lòng yêu thích và muốn chung sống cùng bạn đến hết đời. Vì vậy, đừng quá lo lắng về chuyện kết hôn và cũng chẳng cần phải đặt ra một thời hạn cho việc đó. Kết hôn không phải là chuyện bạn có thể tự mình quyết định được, nếu quá đặt nặng chuyện hôn nhân, cuộc sống của bạn sẽ u ám một cách vô nghĩa.

Một người phụ nữ hơn bốn mươi tuổi tâm sự với tôi rằng cô thấy bản thân thật thảm hại vì đến tuổi này rồi mà vẫn chưa thể kết hôn. Cứ kết hôn thì là người đàng hoàng, không kết hôn thì là kẻ thảm hại sao? Tôi đã hơn sáu mươi tuổi mà vẫn chưa kết hôn, nhưng tôi đâu có thấy bản thân mình thảm hại và cũng chẳng băn khoăn gì về chuyện ấy. Bạn còn trẻ hơn tôi, tại sao bạn lại thấy mình thảm hại? Ấy là vì bạn đã nhìn bản thân một cách tiêu cực và tự cho mình là kẻ thất bại. Nếu nghĩ rằng “Đã sáu mươi rồi mà mình vẫn chưa kết hôn nổi”, tôi sẽ là kẻ thua kém trong cuộc sống. Nhưng nếu nghĩ “Tôi đã kiên trì ‘không thèm’ kết hôn dù đã ngoài sáu mươi”, thì tôi sẽ là người chiến thắng. Vì thế, hãy nghĩ rằng “Dù tất cả mọi người đều đã kết hôn, nhưng mình vẫn kiên trì và ‘không thèm’ kết hôn ngay cả khi đã ngoài bốn mươi”, như vậy bạn cũng sẽ trở thành người chiến thắng.

Chưa kết hôn khi đã ngoài bốn mươi không phải là chuyện tốt cũng chẳng phải chuyện xấu, không phải thành công cũng chẳng phải thất bại, nó chỉ là một sự thật mà thôi. Có người cho rằng không kết hôn là điều đáng tự hào, nhưng có người lại cho rằng đó là thiếu sót và tự cảm thấy mình thua kém. Chưa kết hôn khi đã ngoài bốn mươi không phải điều gì tệ hại hết - chỉ vì suy nghĩ của bản thân nên ta mới thảm hại thôi.

Ly hôn, kết hôn, không thể kết hôn, trượt hay đỗ trong một kỳ thi, tất cả đều là những sự việc tồn tại bên ngoài. Niềm vui, nỗi buồn, thảm hại hay đàng hoàng, đều chỉ là do chúng ta tự gán mà thôi. Chúng ta khổ không phải vì người khác, mà là vì những suy nghĩ ngốc nghếch của bản thân.

Khi tự cho là mình thảm hại, ta sẽ thấy nặng nề và tự ti khi gặp gỡ người khác. Vì vậy, đừng suy nghĩ tiêu cực về bản thân mà hãy có một tâm thế sống thật thoải mái.

Có một người đàn ông dù đã bốn mươi hai tuổi nhưng vẫn chưa một lần được thực sự hẹn hò. Tại sao bạn lại chẳng thể hẹn hò? Nếu thích ai đó thì chỉ cần nói rằng “Anh thích em” là được, nhưng vì không dám tỏ tình nên bạn mới chẳng thể hẹn hò. Đừng vì sợ đối phương từ chối mà không dám mở lời. Nếu bị từ chối, bạn chỉ cần chấp nhận là được thôi mà! Còn nếu không dám mở lời, biết đâu bạn sẽ bỏ lỡ cơ hội được nghe câu “Em cũng thích anh” mà mình hằng mong muốn.

Nếu đối phương nói không thích, bạn chỉ cần đáp “Anh biết rồi.” Sau đó tìm gặp người khác mà mình thích, và tiếp tục mạnh dạn tỏ tình “Anh thích em.” Không cần phải cảm thấy tổn thương khi bị từ chối. Vì thích hay không thích là quyền tự do của mỗi người. Đừng lo lắng, bị từ chối nhiều lần bạn sẽ được “miễn dịch” thôi. Kiên trì đến khi người cũng thích mình xuất hiện, bạn sẽ có thể hẹn hò cùng cô ấy.

Vậy trong trường hợp bạn vẫn còn thích người ta dù đã bị từ chối thì phải làm thế nào? Khi ấy, bạn cần lên kế hoạch hành động. Nếu muốn đối phương từ “không thích” chuyển sang “thích” mình, bạn cần bỏ ra nỗ lực và sự quan tâm phi thường. Trong quá trình miệt mài cố gắng, bạn sẽ học được những kỹ năng cần thiết cho việc hẹn hò, từ ấy có đủ năng lực để tiếp cận đối phương.

Nếu giờ chưa thể thực sự hẹn hò, bắt đầu từ lúc này hãy đặt kế hoạch thử làm quen vài người trong một năm. Một mối quan hệ sâu sắc có thể sẽ khiến bạn cảm thấy áp lực nên hãy bắt đầu với việc làm quen đơn giản. Lúc này, không nên đặt ra quá nhiều điều kiện thì bạn mới có thể gặp gỡ được người tốt. Nếu không quá quan tâm đến lịch sử hôn nhân và độ tuổi thì đối tượng bạn có thể gặp gỡ sẽ phong phú hơn nhiều. Đừng lựa chọn theo điều kiện, hãy mở rộng trái tim bạn sẽ dễ tìm thấy những mối nhân duyên tốt đẹp.

Gần đây, nhiều phụ nữ kết hôn muộn vì tham gia vào hoạt động xã hội. Khi mải mê với công việc họ không quá quan tâm đến chuyện kết hôn, nhưng khi bắt đầu có tuổi họ lại băn khoăn về chuyện này. Một người phụ nữ đã năm mươi tám tuổi, dường như vì cô đơn nên gần đây cô hay ăn uống vô độ. Cô ấy hỏi tôi xem liệu kết hôn bây giờ có ổn không.

Kết hôn không phải là việc cần tới độ tuổi thích hợp. Dù đã năm mươi tám tuổi, nếu cảm thấy cô đơn thì bạn vẫn hoàn toàn có thể kết hôn. Thế nhưng lúc này, để hòa hợp trong cuộc sống hôn nhân lại hơi khó một chút. Vì đã quá quen với chuyện sống một mình, bạn sẽ không dễ để thích nghi với cuộc sống cùng một người khác.

Trước khi kết hôn, bạn có thể sống theo ý mình nhưng nếu đã kết hôn, bạn phải sống sao cho hài hòa với đối phương. Kết hôn chưa chắc đã xoa dịu được nỗi cô đơn, nhưng khi sống cùng nhau thì nhất định sẽ nảy sinh những điều không vừa ý. Nếu xét về mặt ấy, tôi không khuyên bạn nên kết hôn. Hãy chỉ kết hôn khi bạn thực sự muốn. Ngay cả khi kết hôn, sống cùng nhau ba ngày rồi chia tay, nhưng đã thử rồi thì bạn sẽ không còn thấy luyến tiếc việc kết hôn nữa, còn nếu chưa thử thì chắc bạn sẽ không dứt bỏ được nỗi vương vấn ám ảnh ấy. Vì vậy, bạn cũng có thể thử kết hôn một lần theo mong muốn của mình.

Có thể bạn sẽ hỏi “Tại sao thầy lại coi nhẹ chuyện kết hôn như vậy?” Nếu kết hôn trước tuổi bốn mươi thì có thể sẽ có con, như vậy khi kết hôn phải chuẩn bị sẵn tinh thần để chịu trách nhiệm thêm hai mươi năm nữa. Nhưng nếu kết hôn khi đã ngoài năm mươi thì sẽ hiếm có ai lại sinh con. Vì thế nếu còn vương vấn với chuyện kết hôn thì hãy thử một lần, không hợp nhau thì chia tay là được. Bạn có thể vứt bỏ sự vương vấn thông qua tu hành, nhưng trực tiếp trải nghiệm rồi vứt bỏ nỗi vương vấn cũng là một cách tốt.

Hơn nữa, kết hôn cũng không phải giải pháp duy nhất để giải tỏa nỗi cô đơn. Thay vào đó, bạn hoàn toàn có thể vượt qua được nỗi cô đơn bằng cách sống trong một cộng đồng giống như gia đình, cùng ăn cơm cùng làm việc. Ngay cả khi sống khác nhà, nhưng nếu sau khi tan làm, cùng nhau hoạt động tình nguyện đến 10, 11 giờ tối mới trở về cũng là một lối sống tuyệt vời.

Thực ra, nếu ngay từ đầu đã cảm thấy khó khăn với cuộc sống sinh hoạt cộng đồng thì bạn cũng sẽ khó mà có được cuộc sống hôn nhân êm thuận. Vì cô đơn mà bạn kết hôn, nhưng kết hôn xong sẽ lại nảy sinh vấn đề là bạn dễ cảm thấy không tìm được thời gian cho bản thân. Điều này không phải do sống chung cùng người khác, mà chỉ là phản ứng tất yếu khi bạn đã quá quen với việc sống một mình. Vì thế, trước khi kết hôn hãy sống thử cùng nhau và học cách tự điều chỉnh lại bản thân. Đây không phải là vấn đề đúng hay sai, mà là phù hợp hay không.

Dù kết hôn hay không bạn cũng sẽ phải đối diện với những vấn đề khác nhau. Điều quan trọng là không cảm thấy hối hận. Vì thế, hãy thử sống một mình và thử sống cùng người khác rồi tự mình đưa ra quyết định.

LỨA TUỔI GIÓ LẠNH XUYÊN THẤU TÂM CAN

Bước sang tuổi bốn mươi, nhiều bà nội trợ thường bị trầm cảm vì đây là lúc họ không có nhiều việc để làm (chồng mải mê với cuộc sống riêng, còn con cái cũng đã lớn cả). Mất đi cảm giác tồn tại và mục tiêu trong cuộc sống, họ thường trở nên u uất và buồn bã. Những rối loạn nội tiết thời kỳ mãn kinh xuất hiện một nửa là do sinh lý nhưng nửa còn lại đến từ tâm lý. Giả sử, nếu kết hôn vào năm ba mươi tám tuổi rồi tối mày tối mặt với việc nuôi dạy con thì đến tận khi đã quá năm mươi tuổi, phụ nữ ít có khả năng gặp phải vấn đề rối loạn nội tiết trong thời kỳ mãn kinh. Thế nhưng, nếu kết hôn vào năm hai bảy, hai tám tuổi, thì khi con cái học cấp hai, cấp ba, họ mới bắt đầu bước sang tuổi bốn mươi, đây là lúc dễ gặp phải rối loạn nội tiết thời kỳ mãn kinh.

Ngày còn nhỏ, con cái lúc nào cũng “mẹ, mẹ” và quanh quẩn xung quanh nhưng tới tuổi dậy thì, chúng (đặc biệt là con trai) sẽ bắt đầu giữ khoảng cách và thường ngại đi cùng mẹ. Đây là lúc người mẹ cần tôn trọng sự thay đổi của con và điều chỉnh lại mối quan hệ, nhưng thực tế nhiều bà mẹ vẫn tiếp tục đối xử với con như con nít. Bước vào lứa tuổi này khi ở bên ngoài, các cậu con trai đã bắt đầu “học đòi” bắt chước người lớn trước mắt các bạn gái, nhưng cứ ở với mẹ là lại bị đối xử như trẻ con nên các cậu mới không thích ở cùng mẹ.

Khi việc nhà dần ít đi, chồng con ra ngoài từ sáng cho đến tận chiều, các bà nội trợ thường chỉ biết ngồi không. Đến lúc nhìn vào gương, họ phát hiện ra đầu mình đã điểm vài sợi bạc, mặt cũng xuất hiện nếp nhăn. Đã quá lâu không ra ngoài thử làm điều gì đó mới mẻ nên giờ họ cũng không đủ tự tin để thử. Nếu cứ ở trong nhà suốt, họ sẽ bắt đầu để ý từng li từng tí chuyện của chồng con. Vì vậy, ra ngoài làm những việc khác như hoạt động tình nguyện sẽ rất hữu ích trong việc chữa lành tâm hồn đang buồn bã và trống rỗng của họ. Cho dù không kiếm ra tiền, nhưng khi tập trung vào một công việc mình hứng thú và có thể giúp ích cho người khác, chứng trầm cảm của họ sẽ thuyên giảm và cuộc sống của họ cũng thú vị, muôn màu muôn vẻ hơn. Hơn nữa, khi dành thời gian và tâm huyết vào những việc đem lại ý nghĩa cho thế giới, nhu cầu khẳng định giá trị bản thân cũng sẽ được thỏa mãn.

Khi dành thời gian và tâm huyết vào những việc đem lại ý nghĩa cho thế giới, bạn sẽ không còn chán chường và có thể thỏa mãn nhu cầu khẳng định giá trị bản thân.

Sau khi con gái vào tiểu học, một bà nội trợ nọ bắt đầu tham gia hoạt động tình nguyện, sau một thời gian cô ấy cảm thấy mình có sức sống hơn. Say mê công việc tình nguyện thậm chí hơn cả ngày xưa đi làm, cô ấy tránh được cả chứng trầm cảm lẫn rối loạn nội tiết thời kỳ mãn kinh. Có thể nhiều ông chồng sẽ nghĩ “Làm việc không ra tiền thì làm làm gì?” nhưng công việc tình nguyện có tác động rất tích cực lên tinh thần của các bà vợ và có thể giúp họ bớt ám ảnh chuyện gia đình, con cái. Nhờ thế, họ cũng sẽ rộng rãi hơn với chính các ông chồng đấy.

Từ trước đến giờ, chẳng phải bạn đã cống hiến hết mình cho cuộc sống riêng, cho gia đình, chồng con và cha mẹ mình rồi hay sao? Vì thế, trong quãng đời đang mở ra trước mắt, nếu có thể hãy cố gắng mở lòng, hòa mình vào những người xung quanh và thế giới bên ngoài. Khi bước ra khỏi hàng rào của chính mình, bạn sẽ mạnh mẽ hơn, tầm nhìn của bạn sẽ rộng mở hơn và cuộc sống cũng sẽ phong phú, ý nghĩa hơn. Như vậy, dù có phải đối diện với những khó khăn sau này, bạn cũng có thể mạnh mẽ vượt qua nhờ sức mạnh nội tại đã được bồi đắp ấy.

CHỈ MUỐN TRỞ VỀ NHỮNG NGÀY XƯA TƯƠI ĐẸP

“Gần đây tôi cảm thấy cả cơ thể lẫn tinh thần đều yếu đi. Làm thế nào để có thể luôn sống trẻ trung ạ?”

Một người phụ nữ hỏi tôi như vậy. Khi dần có tuổi, nếu cứ bị ám ảnh bởi mong muốn được sống như những ngày còn trẻ, thì ngày hôm nay bạn sẽ chỉ thấy cực nhọc mà thôi. Khi cảm thấy mình không còn nhanh nhẹn hay không thể nhanh chóng thích ứng với sự biến đổi như trước kia, khi thể lực giảm sút nghiêm trọng, khi làn da ngày một nhăn nheo, thì tâm trạng con người ta hay rơi vào ủ rũ.

Một người khác lại nói rằng mình không còn cảm thấy niềm vui sống và hỏi tôi phải làm thế nào để lại có thể cười nhiều như trước đây. Đương nhiên mỉm cười và sống vui vẻ là chuyện tốt, nhưng điều kiện “như trước đây” lại là căn nguyên của nỗi bất hạnh.

Con người lúc nào cũng nên sống trong hiện tại, nếu chỉ mải nghĩ về ngày xưa tươi đẹp, ngày xưa tuyệt vời, thì chính ngày xưa đó sẽ trở thành chướng ngại cho cuộc sống hiện tại. Ngày xưa khi còn hạnh phúc, ngày xưa khi còn xinh đẹp, ngày xưa khi còn giàu có, ngày xưa khi ở địa vị cao, ngày xưa khi vợ chồng hòa thuận… Nếu cứ liên tục nghĩ tới và muốn trở về “ngày xưa” thì đó không phải là tiến bộ mà là thoái lui. Nếu vợ chồng thay vì bàn bạc “Từ giờ chúng ta nên nuôi dạy con như thế nào?” lại liên tục cật vấn quá khứ “Trước khi kết hôn anh/cô nói với tôi như thế nào?” thì chỉ khiến xung đột trở nên tồi tệ hơn. Không ngừng nói về chuyện quá khứ rồi buồn bã, tranh cãi, cho rằng kết hôn là sai lầm thì ta chỉ đang tự làm khổ mình mà thôi.

Thông thường khi bắt đầu có tuổi, chúng ta thường đau khổ và bị ám ảnh bởi quá khứ và khát khao trở về tuổi thanh xuân, nhưng ta khổ có phải là vì bị già đi? Đương nhiên là không rồi. Theo lẽ tự nhiên, khi già đi con người mới thấm thía được mùi vị cuộc đời. Ngày trẻ vẫn còn nhiều non nớt, nhưng khi có tuổi và trải qua nhiều chuyện hơn thì chúng ta đã trưởng thành.

Ngay cả với người tu hành cũng vậy. Bạn muốn nghe một nhà sư trẻ hay một vị sư già giàu kinh nghiệm bàn về nhân sinh? Quả thực khi giảng kinh Phật, nhà sư càng có tuổi càng có độ sâu. Những gì tôi nói bây giờ và hai, ba mươi năm trước giống hệt nhau, nhưng khi tôi mới hơn ba mươi tuổi, những lời ấy thường không dễ thuyết phục được người khác. Giờ tôi đã ngoài sáu mươi, các bài giảng bắt đầu có sức thuyết phục hơn một chút. Có lẽ khi đến năm bảy, tám mươi tuổi, những lời tôi nói sẽ càng dễ đi vào lòng người hơn nữa. Vì vậy, có thể nói vẻ đẹp của cuộc sống chỉ thật sự chín muồi khi bước vào tuổi bảy, tám mươi. Rượu phải được ủ lâu thì mới đượm, tương phải được lên men thì mới thơm, cơm phải được nấu kỹ thì mới ngon, tương tự như vậy, cuộc đời càng từng trải lại càng đẹp và đáng quý.

Khi già đi, việc ta trở thành “kẻ tầm thường” hay “người trưởng thành” không liên quan tới thể chất mà nằm sâu trong tinh thần. Quá trình già đi cũng tự nhiên như việc bốn mùa xoay vần đổi sắc, nếu ước rằng mùa xuân sẽ tồn tại mãi mãi thì khi hè sang, chắc chắn lòng ta sẽ đau khổ. Tuy nhiên, sự biến hóa của bốn mùa không làm ta khổ, mà ta khổ vì nỗi ám ảnh với mùa xuân. Vì ám ảnh với tuổi trẻ nên tuổi già mới trở thành nỗi thống khổ.

Khi chấp nhận tuổi già đúng như những gì nó vốn là, ta sẽ khám phá ra nhiều điều còn thú vị hơn bao thứ đẹp đẽ huy hoàng của thời trẻ. Quan trọng hơn, tâm thế ấy cũng sẽ giúp cuộc sống hiện tại của ta thư thái hơn bội phần. Lúc này, ta bắt đầu cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên mà trước đây ta từng bỏ qua vì mải mê lao về phía trước. Đây cũng là lúc để ta trải nghiệm những điều chưa có cơ hội thử sức bấy lâu nay vì bận bịu chăm lo cho cuộc sống riêng, mà không cần phải vội vàng, gấp rút.

Đương nhiên trong một thế giới biến đổi từng ngày, thật khó để không bị cuốn theo nhịp sống hối hả. Ngày nay khi ai ai cũng sử dụng điện thoại thông minh, những người lớn tuổi thường cảm thấy căng thẳng vì không quen. Nhưng họ có bắt buộc phải vừa học hỏi vừa chịu căng thẳng như vậy không? Chẳng phải giới trẻ ngày nay cũng đang đối mặt với vấn nạn nghiện điện thoại thông minh hay sao, vậy thì tại sao người lớn tuổi cứ nhất định phải bắt chước theo người trẻ? Họ chỉ cần nắm được những chức năng cơ bản là đủ rồi. Tất nhiên, ngoảnh mặt làm ngơ trước sự biến đổi của thế giới là không nên, nhưng đừng vì không theo kịp sự biến đổi ấy mà quá muộn phiền.

Lợi ích khi lớn tuổi là sự từng trải, vừa hiểu chuyện quá khứ vừa biết chuyện hiện tại, nhờ thế mà có thể dự đoán được tương lai. Vì lớn lên ở một vùng nông thôn nên so với người thành phố, tôi được trải nghiệm những việc xảy ra cách đây những một, hai trăm năm.

Ví dụ, tôi từng thấy người ta lột vỏ cây gai dầu làm áo sô gai, trồng cây bông rồi xe sợi làm áo vải bông và dệt vải từ khung cửi. Gần đây vì có cơ hội đi đây đi đó trên thế giới, tôi đã được tận mắt chứng kiến những điều tân tiến nhất. Dù tuổi thực mới chỉ sáu mươi nhưng tuổi kinh nghiệm của tôi có lẽ đã phải đến ba trăm rồi, vì tôi được trải nghiệm nền văn hóa của hơn ba trăm năm mà. Khi gặp gỡ những người trẻ và kể cho họ chuyện trước đây, tất cả đều sửng sốt “Làm sao thầy lại biết nhiều chuyện trong quá khứ như thế?” Còn khi gặp gỡ những người cao tuổi và kể cho họ chuyện ngày nay, tất cả đều ngạc nhiên “Sao thầy nắm rõ những chuyện ngày nay quá vậy?” Vì thế, lớn tuổi không phải bất hạnh mà ngược lại còn là hạnh phúc, là may mắn. Chỉ cần không cố chấp với “giống như ngày xưa” và “giống như hồi tôi còn trẻ”, biết tích cực đón nhận sự biến đổi, thì dù lớn tuổi ta vẫn luôn có thể tìm được nhiều điều đẹp đẽ giữa cuộc sống này.

MỌI ĐIỀU XẢY RA ĐỀU LÀ CHUYỆN TỐT

Thời tiết rất lạ lùng, có khi trời đang nắng chang chang bỗng dưng mây đen kéo đến, bắt đầu chỉ vài hạt tí tách rồi sầm sập đổ xuống cơn mưa rào. Cũng có khi đang mưa bão sấm chớp đùng đùng đột nhiên lại trời quang mây tạnh. Và cũng nhiều khi, cả ngày bầu trời cứ âm u nặng trĩu tưởng như cơn mưa sẽ ập đến bất kỳ lúc nào.

Ta chẳng thể nào dự báo chính xác được thời tiết, tương tự như vậy, trong cuộc đời cũng xuất hiện nhiều sự kiện không lường trước nổi. Lúc kết hôn chỉ nghĩ rằng mình sẽ hạnh phúc nhưng ai ngờ cuối cùng lại kết thúc bằng việc ly hôn. Khi sinh và nuôi dạy con cái, bố mẹ nào cũng trông đợi “Con của mình sẽ ngoan ngoãn, học giỏi.” Thế nhưng, chưa nói đến chuyện học hành, nhiều khi chúng còn làm bố mẹ đau đầu vô cùng vì chuyên gây rắc rối. Khi bắt đầu kinh doanh, ai cũng mong sẽ kiếm được nhiều tiền. Thế nhưng chưa kịp biết thế nào là lời lãi nhiều người đã tán gia bại sản. Cũng có người nghĩ rằng cả đời sẽ làm công ăn lương ổn định cho tới lúc về hưu, nhưng bất chợt một ngày nọ lại bị đuổi việc.

Ai cũng mong cuộc đời mình sẽ bình yên suôn sẻ, ước rằng những chuyện phiền nhiễu sẽ không xảy ra, nhưng liệu có mấy ai được như ý? Ước rằng con cái học hành giỏi giang, ước rằng chồng về nhà sớm, ước rằng vợ đối xử với mình dịu dàng hơn, ước rằng tất cả mọi người sẽ khen ngợi mình… Cứ “ước” như vậy liệu vấn đề trong cuộc sống có được giải quyết hay không?

Chúng ta luôn ước rằng cuộc sống sẽ diễn ra theo ý mình và đặt hạnh phúc, khổ đau phụ thuộc vào điều ấy. Chúng ta coi tự do và hạnh phúc là khi muốn có tiền thì tiền sẽ đến, muốn gặp ai thì người đó sẽ xuất hiện và nếu muốn chia tay thì người ta sẽ tự động biến mất. Thế nhưng, đâu phải tất cả mọi chuyện trên đời đều diễn ra theo ý muốn. Sẽ có chuyện như ý, có chuyện không, vì vậy mà hạnh phúc và bất hạnh cứ lần lượt đến và đi. Như thế cuộc sống mới chứa chan cả niềm vui lẫn nỗi buồn. Có lúc khổ đau, có lúc vui sướng, vui buồn lặp đi lặp lại mới tạo nên luân hồi. Đang vui ta có thể buồn, mọi chuyện đang tốt cũng có thể xấu đi. Thế mà chúng ta vẫn đánh giá hạnh phúc và bất hạnh, niềm vui và nỗi buồn dựa trên tiêu chuẩn cuộc đời có xảy ra theo đúng ý mình hay không.

Đằng sau niềm hạnh phúc khi có chuyện tốt xảy đến là nỗi bất hạnh vì chuyện xấu không biết lúc nào ập tới. Điều này sẽ không ngừng lặp đi lặp lại. Như vậy, đó không thể coi là niềm hạnh phúc thật sự. Nếu mọi chuyện cứ phải theo ý mình mới vui vẻ thì khác gì việc nghiện ma túy, cứ phải dùng liên tục mới thỏa mãn.

Hãy thử nghĩ về những điều hạnh phúc và bất hạnh từng xảy đến trong đời bạn mà xem. Có những chuyện lúc đó cho là xấu nhưng thời gian qua đi bạn lại nhận ra nó có lợi cho mình. Ngược lại, có những chuyện lúc này có vẻ tốt nhưng biết đâu thời gian lại chứng tỏ nó đem lại cho bạn hại nhiều hơn lợi. Nắm bắt được điều ấy, bạn sẽ thôi ám ảnh với hạnh phúc và bớt khổ đau vì bất hạnh. Nếu trước đây bạn nghĩ rằng mình hạnh phúc khi gặp được chuyện tốt và bất hạnh khi chuyện xấu xảy đến, bây giờ hãy nhớ rằng “Chuyện lúc này có vẻ tồi tệ/tốt đẹp nhưng có lẽ nó không thực sự tồi tệ/tốt đẹp tới vậy.” Làm vậy, tâm trạng của bạn sẽ không còn quá phụ thuộc vào những tác động từ bên ngoài nữa.

Trước đây, tôi từng bị đi tù và chịu tra tấn trong vài tháng liền. Mặc dù vào thời điểm ấy tôi đã rất khổ sở, nhưng sau này đó lại trở thành trải nghiệm vô cùng hữu ích cho quá trình tu hành và thuyết giảng về đạo Phật của tôi. Đâu chỉ có vậy, nhờ trải nghiệm ấy mà tôi mới có thêm hiểu biết sâu rộng về thế giới quanh mình.

Ví dụ như thái độ của tôi khi đi thuyết giảng ở trại giam trước và sau khi có trải nghiệm vào tù là hoàn toàn khác nhau. Trước khi bị đi tù, tôi sẽ nghĩ “Anh đã làm chuyện sai trái, ít nhất nếu bây giờ biết ăn năn hối cải thì sẽ vẫn còn cơ hội để trở thành người tốt.”

Nhưng vì đã từng ở trong tù, nên giờ tôi có thể hiểu được phần nào cảm giác của những người bị bắt giam. Xét theo Luật tụ tập biểu tình hồi ấy, tôi là tù nhân chính trị, nhưng vì họ cho rằng tôi không chịu hợp tác trong quá trình điều tra nên tôi đã bị nhốt chung cùng mười hai tù nhân bình thường khác, hầu hết là trộm cắp hoặc vi phạm một điều luật nào đó, thường được coi là những tội ít nghiêm trọng. Nhưng tất cả đều nói mình không có tội, mình bị oan. Bây giờ khi tới thăm những tù nhân trong trại giam, câu đầu tiên tôi nói luôn là:

“Hẳn tất cả đều cảm thấy oan ức phải không ạ?”

Như vậy, tôi có thể khiến họ mở lòng ngay lập tức. Sách vở nào cũng không thể dạy cho tôi điều này, tôi có được kinh nghiệm đó là nhờ đã trực tiếp sống trong tù và gặp gỡ những người bị giam. Mặc dù hồi ấy rất vất vả, nhưng cuối cùng đó lại là cơ hội giúp tôi học hỏi thêm nhiều điều có ý nghĩa. Xét về mặt này, có thể nói những chuyện thoạt nhìn không tốt chưa chắc đã là chuyện xấu.

Chúng ta không nên lạc quan thái quá “Mọi chuyện nhất định sẽ tốt cả thôi”, mà chỉ nên có cái nhìn tích cực “Tất cả những gì xảy ra đều là chuyện tốt”.

Với tâm thế ấy, chúng ta có thể học hỏi trong mọi tình huống.

Nhờ nhiều trải nghiệm khác nhau trong quá trình sống mà chúng ta trưởng thành lên theo thời gian. Ngày còn trẻ khi có chuyện không hay xảy ra, chúng ta thường bù lu bù loa vì nghĩ mọi chuyện thật khủng khiếp tồi tệ, nhưng thời gian qua đi, nhiều khi ta lại nhận ra trong cái rủi có cái may. Lúc bị thất tình nhiều người cảm thấy đau đớn như thể cả đất trời sụp đổ, thế nhưng trải qua rồi mới biết, nhờ trải nghiệm ấy mà họ có con mắt tinh đời hơn và cũng hiểu biết hơn về tâm lý khi yêu.

Chúng ta nên nhìn những sự việc xảy đến với mình một cách tích cực. Nếu là việc đã rồi, suy nghĩ tiêu cực cũng chẳng thay đổi được điều gì. Tất nhiên như vậy không có nghĩa là lạc quan thái quá “Mọi chuyện nhất định sẽ tốt cả thôi”, mà chỉ là có cái nhìn tích cực “Tất cả những gì xảy ra đều là chuyện tốt”. Với tâm thế như vậy thì ta có thể học hỏi trong mọi tình huống, và với những trải nghiệm đa dạng làm nền tảng, ta sẽ rút ra được những lời khuyên khôn ngoan, sáng suốt.

SẮP XẾP LẠI THỨ TỰ ƯU TIÊN TRONG CUỘC SỐNG

Sống cho đến ngày hôm nay, hẳn là bạn đã phải băn khoăn về rất nhiều điều. Năm hai mươi tuổi, bạn đứng mông lung trước ngã ba của những sự lựa chọn. Nên làm nghề gì đây, có nên kết hôn hay không, nếu kết hôn thì với ai? Sau đó, bạn kết hôn (vì hẹn hò đã lâu hoặc vì nghe lời bố mẹ) nhưng hiện thực lại khác quá nhiều so với mong đợi. Đang hối hận vì đã kết hôn sai lầm thì rất có thể bạn sẽ có con.

Đôi khi vấn đề con cái cũng có thể đem lại rất nhiều nỗi băn khoăn. Nếu mãi chưa có con thì phải đến bệnh viện chữa trị, nếu có con rồi thì lại mâu thuẫn chuyện nên có bao nhiêu đứa. Đã vất vả sinh ra và nuôi dạy con như vậy, đến khi đứa trẻ bước vào tuổi dậy thì, nó bắt đầu không chịu nghe lời, học hành cũng chẳng được như mong đợi. Khi ấy, bạn sẽ tự động bật ra suy nghĩ “Con cái gì mà như kẻ thù vậy!”

Nếu là phụ nữ, bạn có thể còn gặp phải những vấn đề mâu thuẫn với nhà chồng. Bước vào một căn nhà xa lạ, gọi bố mẹ, anh chị em của người khác là bố mẹ, anh chị em của mình. Khi nảy sinh mâu thuẫn với những người thân mới này, bạn chỉ có thể cam chịu.

Đang đau khổ vì đủ thứ chuyện thì tuổi trung niên đột ngột tìm đến. Lúc này, những vấn đề khác lại đang tiếp tục chờ đợi bạn: phải cho con thi vào trường đại học nào, sau khi con tốt nghiệp đại học hoặc hoàn thành nghĩa vụ quân sự thì hướng nó làm công việc gì, để nó kết hôn với ai?

Cuộc sống là triền miên những nỗi lo âu. Trải qua nhiều chuyện như vậy, bạn có rút ra được bất cứ bài học nào không? Giống như ngày xưa lúc bạn đang mông lung, giờ đây con bạn cũng đang ở lứa tuổi hai mươi, ba mươi đầy mông lung ấy, bạn có muốn gửi gắm điều gì tới con mình không? Với bài học rút ra từ những lần lầm lỡ, chẳng phải bạn sẽ có thể khuyên con mình nên sống như thế nào hay sao?

“Vì đã kết hôn nên mẹ nhận ra đó không phải là chuyện nên quyết định vội vàng. Hãy cẩn trọng với việc kết hôn.”

“Nếu lúc con cái còn nhỏ mà bố mẹ cãi nhau thì sẽ gây ảnh hưởng xấu và làm khổ nó sau này. Nếu kết hôn hãy tìm hiểu và chuẩn bị kỹ trước khi sinh con, sau khi sinh con vợ chồng cũng phải cố giữ cho không khí gia đình yên ấm, hòa thuận.”

Chẳng phải bạn sẽ có những bài học hay kinh nghiệm sống tương tự để truyền lại cho con cái mình hay sao? Vậy mà bây giờ bạn lại giống hệt như bố mẹ mình trước đây, chỉ lặp đi lặp lại “Mau lấy chồng/lấy vợ đi” hoặc “Lấy người nhiều tiền cho đỡ khổ.” Đáng ra khi đã trải nghiệm cuộc sống hôn nhân hai ba mươi năm, bạn phải rút ra được bài học gì đó, nhưng hóa ra tư tưởng của bạn lại chẳng có gì tiến bộ. Vì thế, không phải chỉ ba mươi mà ba trăm hay ba nghìn năm sau, tất cả mọi người vẫn chỉ như vậy mà thôi. Bởi vậy mới có sự luân hồi chuyển kiếp. Tất nhiên khi điều kiện kinh tế tốt hơn, chuyện nơi ăn chốn ở sẽ được cải thiện, nhưng phong cách sống, niềm trăn trở và nỗi khổ đau vẫn sẽ không ngừng lặp lại giống hệt như nhau.

Nếu bố mẹ để lại cho bạn nghiệp xấu thì bạn phải cố gắng để không truyền nó lại cho con cái mình. Đằng này, dù bất bình “Ngày bé mẹ mình chỉ lo cho anh trai, không lo cho mình vì mình là con gái” nhưng bây giờ bạn cũng chỉ quan tâm đến mỗi cậu con trai. Khi xưa mẹ chồng khiến bạn vất vả vì cuộc sống làm dâu, bạn lại tiếp tục làm thế với con dâu mình sau này. Cứ thế, mọi chuyện không ngừng tiếp diễn, lặp đi lặp lại. Ghét bố say xỉn nhưng bản thân cũng lại say xỉn, khổ sở vì tính cách nóng vội của mẹ nhưng bản thân kết hôn xong cũng lại cư xử giống hệt mẹ mình. Sống trên đời, đáng lẽ phải rút lấy kinh nghiệm từ những việc đã xảy ra, nhưng chúng ta lại chỉ biết thất vọng, buồn đau rồi lặp lại chính những sai lầm của thế hệ trước hay của chính mình từng mắc phải. Đừng vội nói tới chuyện để lại cho con cháu lời khuyên sáng suốt, ngay cả nỗi khổ sở của bản thân bạn cũng chẳng giải quyết được mà chỉ biết phiền não khóc lóc cả ngày. Cứ thế, bạn sẽ tiếp tục truyền lại nỗi đau khổ cho thế hệ tiếp theo.

Muốn giải quyết triệt để những vấn đề đang làm khổ mình, trước tiên hãy nghĩ về những điều mà từ trước đến giờ bạn vẫn luôn tham lam cho là quan trọng, sau đó sắp xếp lại thứ tự ưu tiên của chúng. Phải dần buông bỏ những lo lắng thái quá và kỳ vọng quá mức về những người xung quanh cùng nỗi bất an về tương lai thì bạn mới có thể mở rộng tầm nhìn và tìm ra hạnh phúc chân chính.

Chương 2:
LÀM THẾ NÀO ĐỂ THOÁT KHỎI VÒNG SINH - LÃO - BỆNH - TỬ?

Chúng ta thường tùy tiện phung phí mỗi ngày như thể mình sẽ sống mãi mãi.

Nhưng cái chết có thể tìm đến ta bất cứ lúc nào.

SỐNG KHÔNG HỐI HẬN DÙ NGÀY MAI PHẢI CHẾT

Một người nọ đạt được thành công vang dội sau rất nhiều năm vất vả. Thế nhưng chưa kịp thực sự tận hưởng hương vị chiến thắng, ông ấy đã mắc bệnh nan y. Đến bệnh viện, ông được bác sĩ chẩn đoán mắc ung thư giai đoạn cuối và chỉ sống được thêm chưa đầy một năm. Bạn bè đến thăm ai cũng thương cảm cho ông, người “đã vượt qua bao nhiêu gian truân mới có được thành công mà giờ lại mắc bệnh…”

Thế nhưng, trên đường trở về nhà sau chuyến thăm bệnh, một trong số những người bạn của ông đã gặp tai nạn giao thông và qua đời. Như vậy, đứng từ vị trí của người bạn đã qua đời, ông ấy đã an ủi và tiếc nuối cho một người có thể sống được thêm một năm, trong khi bản thân còn chẳng thể sống thêm nổi một ngày.

Tương tự, có thể nói chúng ta chẳng thể nào biết trước được tương lai. Đang lo lắng cho cái chết của người khác, nhưng có thể chính bản thân ta sẽ phải đối diện với cái chết còn sớm hơn cả họ.

Ai cũng biết rằng “Con người rồi sẽ đến lúc phải chết đi”, nhưng trong thâm tâm tất cả đều nghĩ mình sẽ sống mãi mãi. Chỉ khi cái chết đứng ngay trước mặt, chúng ta mới bừng tỉnh trước thực tế và nhận ra “Hóa ra cuộc sống không hề vĩnh cửu như mình vẫn tưởng”.

Lần đầu tiên tôi thực sự cảm nhận được sự hiện diện của cái chết là hồi học cấp hai. Một người em ở trọ cùng tôi bị ngã xe đạp, đầu va phải một hòn đá và đột ngột qua đời. Đó là cú sốc cực kỳ lớn trong đời tôi. Một cậu bé đang khỏe mạnh là vậy mà chỉ trong khoảnh khắc đã trở thành cái xác không hồn.

Hồi học cấp hai, cấp ba, cơ thể tôi vô cùng yếu ớt. Chỉ cần chạy 100 mét cũng đủ làm tôi tái nhợt choáng váng đến mức thấy trời đất quay cuồng. Hồi còn bé, cũng chỉ vì cơ thể yếu ớt ấy của tôi mà một vị sư đã nói với mẹ tôi rằng số tôi đoản mệnh. Những lời ấy lúc nào cũng quanh quẩn trong đầu tôi. Dù sư thầy không nói rõ tôi sẽ sống đến năm bao nhiêu tuổi, nhưng tôi nghĩ “đoản mệnh” thì chắc mình chỉ có thể sống đến khoảng trên dưới bốn mươi. Thế nhưng, thay vì khiến tôi sợ hãi thì đó lại là bước ngoặt giúp tôi muốn nỗ lực sống tốt hơn.

“Người ta sống được đến bảy, tám mươi tuổi, nhưng mình chỉ có thể sống không quá bốn mươi nên càng phải nỗ lực sống gấp hai, gấp ba lần người khác.”

Vì nghĩ như vậy, nên tôi đã sống hết mình tới mức đôi lần còn ngất xỉu vì quá sức. Thế rồi qua bốn mươi tuổi, thấy mình vẫn còn sống tôi bèn cảm thấy an tâm hơn vì dù sao mình cũng đã sống đủ rồi. Từ lúc ấy, tôi bắt đầu sống thong thả hơn. Tôi vẫn đang sống và làm việc chăm chỉ, nhưng bây giờ dù có đột ngột phải ra đi, tôi cũng không cảm thấy có gì đáng tiếc. Tôi không lưu luyến hay day dứt vì vẫn còn chuyện gì đó đặc biệt muốn làm mà chưa thể làm. Vì luôn sống với suy nghĩ về cái chết, sau khi bước qua cột mốc bốn mươi tuổi, dường như tôi đã có thể thoải mái chấp nhận mọi chuyện và sống thảnh thơi hơn.

Khi một người chỉ còn sống được một năm, sai lầm mà cả bản thân họ lẫn những người xung quanh mắc phải không phải là “đau khổ vì chỉ có thể sống thêm một năm nữa” mà là “ám ảnh bởi suy nghĩ chỉ có thể sống thêm được một năm và lãng phí khoảng thời gian quý giá còn lại”. Vì vậy, sống được thêm một ngày, hai ngày, một tháng hay một năm cũng không quan trọng. Giả sử bạn chỉ sống được thêm không quá một năm, đừng buồn khổ và bị ám ảnh bởi cái chết, hãy sống hạnh phúc gấp mười lần người khác! Hãy cảm ơn những người đã giúp đỡ bạn, khen ngợi những ai bạn chưa kịp khen, cho đi những thứ bạn cố gắng giữ chặt vì tưởng rằng mình sẽ sống mãi mãi. Chỉ cần sống như vậy, chỉ cần sống thật vui vẻ trong một năm thì bạn đã sống tốt suốt phần đời còn lại của mình rồi.

Vì nghĩ rằng mình sẽ sống mãi mãi nên chúng ta luôn tùy tiện phung phí ngày hôm nay, nhưng cái chết có thể tìm đến ta bất kỳ lúc nào. Vì thế, hãy sống hết mình như thể hôm nay là ngày cuối cùng. Đó là cách để sống mà không hối tiếc, dù ngày mai cái chết có bất ngờ ập tới.

BẮT ĐẦU TỪ BÂY GIỜ, CUỘC SỐNG LÀ “KHUYẾN MÃI”

Khi ta có tuổi hiển nhiên thể lực sẽ giảm sút, các chức năng cơ thể và các cơ quan cũng bắt đầu đau nhức hết chỗ này đến chỗ kia. Vì thế, chúng ta thường lo lắng thái quá về cơ thể và sợ hãi cái chết.

“Tôi mới đi kiểm tra sức khỏe tổng thể nên giờ đang hơi lo lắng về kết quả. Nhỡ đâu tôi bị ung thư thì sao?…”

Gần đây số người bị ung thư tăng lên nhanh chóng nên chỉ cần hơi thấy không khỏe một chút là nhiều người lại lo mình bị ung thư. Thế nhưng, tại sao tỷ lệ người mắc ung thư lại ngày càng tăng cao? Một trong những lý do chính là bởi hiện nay con người sống lâu hơn trước đây, nên tỷ lệ tử vong do nguyên nhân bệnh ung thư cũng cao hơn. Hơn nữa, khác với các bệnh thông thường, vì ung thư thì không có cách chữa trị dứt điểm nên người ta có cảm giác ai ai cũng đang chữa bệnh ung thư và thấy ung thư nguy hiểm.

Ngoài ra, nguyên nhân gây ung thư cũng có thể là do các chất gây ung thư có trong nước, không khí và thức ăn, do ô nhiễm môi trường hay do căng thẳng tâm lý. Nếu thường ngày ta giữ tinh thần thoải mái, hạn chế lo lắng căng thẳng, tích cực ăn nhiều thực phẩm tự nhiên thì khả năng bị ung thư cũng sẽ giảm xuống. Thậm chí ngay cả khi mắc bệnh, nếu duy trì điều trị kết hợp cùng lối sống lành mạnh thì ta vẫn có thể kéo dài tuổi thọ.

Thế nhưng nếu chưa gì đã lo lắng mình bị ung thư, mình sẽ chết sớm thì bạn sẽ thấy cơ thể đau đớn ở nhiều chỗ và tâm trạng lúc nào cũng bất an đấy. Khi nhận thấy bản thân quá ám ảnh với cơ thể, hãy dừng lại một chút và dành thời gian lắng nghe chính mình.

Điều quan trọng lúc này là bạn cần học cách buông bỏ nỗi ám ảnh thái quá về sức khỏe và tham vọng sống lâu. Ngay cả khi bị bệnh, nếu có thể bớt chấp niệm thì bạn cũng sẽ không quá đau khổ dù kết quả có ra sao. Một phụ nữ đã tâm sự với tôi về chuyện chồng mới bị chẩn đoán ung thư tuyến tụy giai đoạn cuối thế này:

“Bác sĩ từng nói rằng ông ấy chỉ sống được từ ba đến sáu tháng, nhưng không biết nhờ chế độ ăn uống hay nhờ được chữa trị tốt ở bệnh viện mà ông ấy đã sống được hơn sáu tháng rồi. Bây giờ, có người khuyên nên chữa trị tiếp theo phương pháp tự nhiên nhưng cũng có người nói phải nghe lời bác sĩ, tôi thực sự không biết phải làm thế nào thì mới ổn đây.”

Đây không phải là vấn đề có thể đưa ra một đáp án chắc chắn tuyệt đối. Có người nghe lời bác sĩ thì thu được kết quả điều trị tích cực nhưng cũng có người nhất nhất nghe theo bác sĩ mà vẫn bỏ mạng như thường. Có người lên núi gần gũi với thiên nhiên thì sống, nhưng cũng có người lên núi rồi vẫn không qua được. Vì thế thật khó để tôi đưa ra một câu trả lời ngắn gọn. Thực ra, bạn hoàn toàn có thể lựa chọn cách vừa sống gần tự nhiên vừa đến bác sĩ chữa trị. Chẳng qua vì ước muốn chồng được chữa khỏi hoàn toàn nên bạn mới nghĩ mình nhất định phải từ bỏ một trong hai. Trong tình huống này, tốt hơn hết bạn nên giữ tinh thần thoải mái và cố gắng cùng chồng sống vui vẻ trong những tháng ngày còn lại. Vốn dĩ ban đầu bác sĩ nói chồng bạn chỉ sống thêm được từ ba đến sáu tháng, nhưng giờ ông ấy đã sống hơn sáu tháng, như vậy chẳng phải đã là thành công rồi hay sao? Vì thế, dù chỉ sống được thêm một tháng hay hai tháng, bạn vẫn nên có suy nghĩ thế này:

“Từ bây giờ, mỗi ngày mỗi tháng ông ấy sống được thêm đều là ‘khuyến mãi’. Chỉ cần ông ấy vẫn còn sống đã là tốt lắm rồi.”

“Sống được thêm một tháng, hai tháng hay mười tháng nữa cũng đều tốt cả.”

Nếu sống với suy nghĩ lạc quan và tinh thần thoải mái, thì không chỉ chồng bạn mà chính bản thân bạn cũng sẽ hạnh phúc trong phần đời còn lại. Nhưng nếu chỉ tập trung vào việc cứu chữa cho chồng thì nếu chẳng may ông ấy qua đời, bạn sẽ đau khổ vì “Đã cố hết sức rồi mà vẫn không cứu được. Mình đã thất bại vì không tìm được cách chữa trị phù hợp”. Nếu chồng bạn thích lên núi sống thì hai vợ chồng hãy cùng nhau lên núi. Thế nhưng hãy nhớ rằng, nếu bị ám ảnh bởi suy nghĩ “phải lên núi thì mới sống tiếp được” hay “phải nghe lời bác sĩ thì mới sống tiếp được”, thì bạn sẽ bị ràng buộc vào kết quả. Chẳng phải giờ chồng bạn đã sống lâu hơn cả dự đoán của bác sĩ rồi sao?

Tôi hiểu tấm lòng mong muốn cứu chữa cho chồng của bạn, nhưng cuộc đời không nhất định phải sống bằng mọi giá. Tất cả chúng ta đến một lúc nào đó rồi cũng sẽ phải ra đi. Đó chỉ là vấn đề thời gian mà thôi, có thể là ba năm, năm năm hoặc mười năm nữa. Nếu lấy đó làm tiêu chuẩn xác định thành công và thất bại, thì mỗi ngày của chúng ta đều sẽ chỉ là một chuỗi bất an.

Vì thế, sống được nhiều hơn dự đoán của bác sĩ chính là thành công rồi. Nếu bạn quyết tâm thay đổi suy nghĩ của mình thành “Chỉ cần được sống thêm một ngày nữa là chẳng có gì phải hối hận hết”, thì dẫu ngày mai, tháng sau hay một năm sau cái chết có tìm đến thì bạn cũng chẳng có gì phải hối tiếc.

Hãy nghĩ rằng chồng bạn đã vượt quá giới hạn của sự sống, tất cả những khoảng thời gian về sau đều là phần thưởng. Hãy sống thật vui vẻ dù chỉ được thêm một ngày. Đừng cầu khấn “Xin Đức Phật hãy cứu sống chồng con”, mà hãy biết ơn và sống thật tự do “Con xin cảm ơn Đức Phật, nhờ ơn của Người mà chồng con đã được sống lâu hơn. Chỉ cần như thế này là con đã rất vui rồi.”

Cuộc đời này không phải cứ muốn là sẽ được sống lâu, và thực ra sống lâu cũng chẳng phải điều quá quan trọng tới vậy. Điều quan trọng nhất chính là, dù chỉ được sống thêm một ngày thì cũng phải sống sao cho thật thoải mái, dễ chịu. Biết buông bỏ để mọi chuyện thuận theo tự nhiên ngược lại còn có thể giúp ta sống lâu hơn nữa, vì khi không còn ám ảnh bởi cái chết thì cả thân thể lẫn tâm trí đều sẽ được thư thái và khỏe mạnh hơn.

BỆNH ALZHEIMER - XEM LẠI BỘ PHIM CŨ TRONG MIỀN VÔ THỨC

Người ta thường nói rằng càng già đi con người lại càng giống trẻ nhỏ, chúng ta dần đánh mất ý thức và bước chân vào thế giới của vô thức. Bệnh Alzheimer chính là một dạng như vậy: mất ý thức về hiện tại, tâm trí con người bồng bềnh trong miền vô thức, mãi dừng lại ở những kỷ niệm quá khứ.

Trước khi qua đời, ngày nào bố tôi cũng nằm trong phòng và bảo tôi “Này này, ra ngoài xem kênh rạch thế nào đi.” Vì cả đời gắn bó với nghề nông nên đến lúc gần đất xa trời ông vẫn nghĩ về việc làm nông. Ngay cả vào mùa đông, ông cũng bảo “Trời oi nước tràn ra cả rồi kia, mau ngăn nước lại đi.” Thực ra, ông đã bước vào miền vô thức và xem đi xem lại bộ phim của những kỷ niệm cũ. Đây chính là đặc trưng của bệnh Alzheimer mà nếu không hiểu rõ, con cái sẽ dễ sinh cãi cọ với bố mẹ.

Trong những ký ức xưa cũ, những ký ức về tổn thương, đau đớn thường được lưu giữ lâu hơn những ký ức về hạnh phúc.

“Mẹ chồng tôi năm nay đã tám mươi sáu tuổi rồi. Lúc nào bà cũng bị ám ảnh với những chuyện ngày xưa, khi thì muốn đi tìm bạn học hồi cấp một, lúc thì đòi đi thăm mộ bố. Thực lòng tôi rất mệt mỏi, chẳng biết phải làm sao nữa.”

Mẹ chồng của người phụ nữ này liên tục nhắc tới bạn bè cũ và bố mình là vì những ký ức thời thơ ấu đang vô thức trỗi dậy, xâm chiếm ý thức bà.

Những kỷ niệm thời thơ ấu thường đọng lại rất lâu trong trí nhớ. Hơn nữa, những ký ức về tổn thương, đau đớn cũng thường được lưu giữ lâu hơn những ký ức về hạnh phúc. Trong một lần gặp lại các bạn bè cấp một, tôi thấy các bà (trước là những cô bé) vẫn còn nhớ rõ chuyện mấy cậu trai trong lớp đã dùng dao cắt chun nhảy dây của mình hồi học lớp ba, lớp bốn. Họ nhớ chính xác ai đã cắt và thậm chí là cắt ở vị trí nào. Thế nhưng chẳng một ông bạn nào nhớ nổi chuyện ấy. Tất cả đều ngạc nhiên hỏi lại “Tôi đã làm thế bao giờ chứ?” Khi nhớ lại những ký ức thời tiểu học, tôi vẫn còn nhớ như in chuyện hồi lớp một mình bị đánh vào lòng bàn tay vì không làm bài tập về nhà. Nhưng có lẽ nếu hỏi giáo viên của tôi chuyện ấy, chắc thầy sẽ không nhớ đâu.

Khi các cụ hay nhắc chuyện ngày còn nhỏ tức là các cụ đã không còn nhiều minh mẫn nữa, lúc này bạn hãy nghĩ rằng “Hình như mẹ mình có tuổi rồi nên mới nhớ nhung những ngày thơ ấu như vậy” và hưởng ứng theo là được. Ta cần gì phải phân tích đúng sai hay tìm cách sửa lại cho đúng câu chuyện của những người đang mơ. Khi đối phương đã rơi vào miền vô thức, tranh cãi với họ đâu đem lại lợi ích cho ai.

Người mắc Alzheimer chính là người đã bước vào thế giới vô thức và trở lại làm đứa trẻ năm, bảy tuổi với những ký ức ấu thơ không thể phai mờ. Khi bố mẹ hoặc ông bà nói muốn đi gặp bạn bè, bạn đừng vội giảng giải “Người ta chết rồi bố mẹ/ông bà còn muốn gặp làm gì?” mà chỉ cần vui vẻ lái xe đưa họ đi một vòng quanh khu là được. Cũng đừng cố gắng phân trần, giải thích mà hãy thấu hiểu “Dù đang thức nhưng thực ra họ vẫn chưa tỉnh khỏi cơn mơ”. Bên cạnh đó cũng cần thể hiện sự quan tâm để họ không cảm thấy buồn bã vì bị phớt lờ.

Một người nọ có mẹ bị mắc Alzheimer, mẹ bà thường xuyên hỏi em gái của bà đâu trong khi cô ấy đang đi học ở nước ngoài. Bà đến xin tôi tư vấn vì không biết phải làm như thế nào.

Hay quên là đặc trưng của những người mắc Alzheimer. Vừa hỏi xong đấy nhưng một lát sau đã lại quên ngay. Vì thế nếu mẹ hỏi “Em con đâu?” chỉ cần trả lời “Nó đến lớp học thêm rồi” là được. Nếu mẹ hỏi hai mươi lần thì hãy trả lời cả hai mươi lần, như thể đang tụng kinh vậy. Bạn cũng không cần phải giải thích dài dòng. Ví dụ, khi mẹ hỏi “Em con đi đâu rồi?” chỉ cần đáp “Nó ở trong phòng” là được. Có đáp như vậy thì mẹ bạn cũng không biết mà. Vì vậy, hãy lựa chọn câu ngắn nhất mà bạn định sử dụng để tụng kinh rồi học thuộc là được.

Khi mẹ đã không còn tỉnh táo thì bạn cũng không cần trả lời quá cụ thể. Ở đây, điều quan trọng không phải là đưa ra một câu trả lời cụ thể hay một sự thật nào đó, mà chỉ cần trả lời thôi. Dù trả lời là “Nó ở trong phòng”, “Nó đến trường rồi” hay “Nó qua quận Gangnam có chút việc” thì mẹ bạn cũng đâu có biết. Hơn nữa, đâu phải cả ngày bà sẽ chỉ hỏi về chuyện ấy. Khi thấy mệt thì bà sẽ không hỏi nữa. Vì vậy, nếu biết thông cảm cho mẹ và thấu hiểu cho đặc trưng của chứng bệnh này thì bạn sẽ không còn cảm thấy đau đầu.

Ai mà chẳng mong khi già đi vẫn sẽ giữ được tâm trí tỉnh táo. Có người từng hỏi tôi “Nếu tu hành thì chắc ta sẽ không bị Alzheimer nữa phải không ạ?”, nhưng trên thực tế không có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều ấy cả.

Bệnh Alzheimer có thể là do nguyên nhân di truyền nhưng cũng có thể là vì thần kinh bị căng thẳng quá mức trong thời gian dài. Người ta cho rằng những người thường hay bất an, lo lắng có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn người luôn duy trì tinh thần thoải mái. Tuy nhiên, không phải cứ tu hành thì sẽ nhất định tránh được chứng mất trí nhớ này. Cũng giống như không phải ai hút thuốc đều sẽ bị ung thư phổi và ngược lại. Chúng ta chỉ có thể nói rằng những người hút thuốc có tỷ lệ mắc ung thư phổi cao hơn những người không hút thuốc mà thôi. Tương tự như vậy, ta cũng chỉ có thể nói rằng những người tu hành có tinh thần thoải mái hơn, ít gặp phải chuyện khổ tâm lo lắng hơn nên tỷ lệ mắc Alzheimer cũng thấp hơn. Nhưng ta không thể chắc chắn rằng cứ tu hành thì sẽ không bị mất trí nhớ.

Việc tu hành là để làm bản thân hạnh phúc chứ không phải để kiếm tiền, leo lên vị trí xã hội cao hơn hay để có một sức khỏe tốt hơn. Đương nhiên, thông qua tu hành, ta sẽ giữ được tâm thế vững vàng trong mọi hoàn cảnh và có được một tinh thần thoải mái. Có tinh thần thoải mái, lẽ dĩ nhiên thân thể ta cũng khỏe mạnh hơn và có khả năng làm tốt mọi chuyện mình muốn. Khi đánh golf, so với những người hay bất an, thì những người có tinh thần thoải mái sẽ đánh bóng tốt hơn. Khi bắn cung, tỷ lệ bắn trúng của họ cũng cao hơn những người đang ở trong trạng thái lo lắng. Giả sử cùng mở cửa hàng, những người có tinh thần thoải mái sẽ phục vụ khách hàng tốt hơn nên cửa hàng của họ cũng bán chạy hơn. Nhưng đó chỉ là một phần kết quả chứ không phải mục tiêu của tu hành.

Tu hành chính là chấp nhận tất cả mọi điều kiện hoàn cảnh một cách tích cực. Ví dụ, luôn trân trọng khi cơ thể còn khỏe mạnh nhưng ngay cả khi bị ốm bệnh thì vẫn giữ vững tâm thế tích cực “Cơ thể nào mà chẳng có lúc đau ốm”.

CÁCH RŨ BỎ NỖI SỢ HÃI VỀ THẾ GIỚI SAU CÁI CHẾT

Vì sao chúng ta lại sợ hãi cái chết? Vì nghĩ rằng tất cả mọi thứ sẽ biến mất sau cái chết, nên chúng ta hối hận cho mình, tiếc nuối cho người, từ đó mới nảy sinh nỗi sợ hãi. Cuối cùng vì sợ hãi cái chết nên chúng ta mới nói về kiếp sau như một nỗ lực để vượt qua nỗi sợ ấy. Nhưng nếu nghĩ rằng chết không phải là hết mà là sự tiếp diễn, bản thân sẽ được đến một nơi tốt hơn, thì cái chết chẳng phải sẽ bớt đáng sợ hơn sao?

Vấn đề ở đây không phải là thế giới bên kia có tồn tại hay không. Với những người bình thường, thoát khỏi nỗi sợ về cái chết quan trọng hơn nhiều. Nếu nghĩ rằng chết là kết thúc, người chết sẽ hoàn toàn biến mất thì những người còn sống sẽ cảm thấy trống rỗng xiết bao. Vì thế nghĩ rằng người chết đã đi đến một nơi tốt đẹp hơn nơi này, lòng ta sẽ dễ chịu thoải mái gấp bội. Xét trên khía cạnh ấy, chúng ta nên nhìn nhận thế giới sau cái chết dưới góc độ nó có lợi cho mọi người hay không, thay vì nó có tồn tại hay không. Như vậy, ta có thể nhìn thấy những mặt hữu ích của điều này. Bên cạnh đó, tôi cho rằng chúng ta nên chấp nhận tất cả những cách thức mà nhân loại sử dụng trong suốt hàng ngàn năm nay để vượt qua nỗi sợ hãi về cái chết.

Hãy tin tưởng rằng, nếu bây giờ sống đúng mực thì khi chết mình sẽ được đến miền cực lạc và không phải xuống địa ngục (nếu hai nơi ấy thực sự tồn tại).

Như vậy, chúng ta đâu còn gì để băn khoăn nữa.

Tất nhiên, nếu quá đề cao điều ấy cũng sẽ dẫn theo những hệ quả không mong muốn. Ví dụ, người ta có thể lợi dụng nỗi sợ hãi cái chết và danh nghĩa tôn giáo để kiếm lời cho bản thân bằng cách bán vé lên thiên đường hay đòi hỏi một số tiền khổng lồ để làm lễ cúng 49 ngày.

Xem xét trên góc độ tu hành, nỗi sợ hãi cái chết thực ra cũng chỉ là một giấc mơ mà thôi. Nếu không sợ hãi mà chấp nhận cái chết như một hiện tượng tự nhiên, thì thế giới sau cái chết có tồn tại hay không, là nơi tốt đẹp hay xấu xa đều chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Khi nỗi sợ hãi biến mất thì chẳng phải tất cả những hiện tượng phái sinh cũng sẽ tiêu tan tựa như một giấc mơ sao? Giấc mơ có thể tốt hoặc xấu, nhưng khi tỉnh dậy chúng ta sẽ nhận ra “đó chỉ là mơ”. Vì vậy, chỉ cần nhìn ra bản chất thật sự của nỗi sợ hãi, thì tất cả mọi vấn đề sẽ tan biến giống như đám mây tan vào hư không. Nói “vượt trên vòng sinh tử” không có nghĩa là ta sẽ không chết mà là sẽ thoát khỏi những nhận thức sai lầm về sự sống và cái chết.

Phật giáo cũng nói rất nhiều đến thế giới sau cái chết. Phật giáo cho rằng sau khi chết, con người sẽ đến miền cực lạc và được tái sinh, nhưng chẳng có bằng chứng nào chứng minh cho điều ấy hết. Mỗi tôn giáo có một cách suy nghĩ riêng về cái chết, nhưng tất cả những điều ấy đều không thể giúp ta khẳng định đâu là sự thật. Vì thế, hãy tin vào điều mà bạn muốn tin. Nếu mang một chuyện chẳng thể chứng minh ra để phân định đúng sai thì dẫu thức cả đêm ta cũng không thể đưa ra được kết luận.

“Dù từng làm chuyện xấu đến đâu, chỉ cần đến tắm trên dòng sông Hằng thiêng liêng thì sẽ được gột sạch mọi tội lỗi và bước vào cõi niết bàn. Còn dẫu làm chuyện tốt đến đâu nhưng nếu không tắm ở đó thì mãi mãi sẽ chẳng bao giờ được đặt chân lên miền cực lạc.”

Ấy là điều mà đại đa số người dân Ấn Độ đều tin tưởng dưới thời Đức Phật còn tại thế. Vì vậy, họ thường ra sông để tắm, nếu lúc còn sống chưa tắm được thì sau khi chết, thi thể cũng sẽ được nhúng xuống nước sông rồi mới đem đi thiêu. Họ tin rằng phải làm như vậy thì mới có thể tới cõi niết bàn.

Nghe vậy, có một người đã đến hỏi Đức Phật rằng lời ấy có đúng hay không. Người không trả lời đúng hay sai mà chỉ nở một nụ cười rồi nói.

“Nếu lời ấy đúng thì những con cá sống dưới lòng sông sẽ được bước vào cõi niết bàn đầu tiên.”

Ý của Người là, nếu cho rằng chỉ cần ngâm mình trong dòng nước thiêng một lần là có thể vào cõi niết bàn, thì loài cá vốn sinh ra và lớn lên dưới sông sẽ được bước vào cõi niết bàn sớm nhất. Đây chính là hồi chuông cảnh tỉnh để chúng ta giác ngộ.

Theo quan niệm luân hồi trong Phật giáo, sau khi chết người nào tham lam sẽ biến thành lợn, người nào khờ dại sẽ biến thành bò, còn người nào độc ác thì sẽ trở thành loài rắn độc. Nhưng có thật là lợn tham lam? Khi đói thì lợn sẽ vừa ăn vừa kêu éc éc, nhưng khi đã no rồi nó sẽ không ăn thêm nữa. Dù những chú lợn khác muốn ăn thì nó cũng chẳng hề ngăn cản. Nhưng con người, ngay cả khi đã no đủ, thấy người bên cạnh đang chết đói, ta cũng không chịu chia sẻ lương thực mà chỉ muốn tích lại làm của riêng. Như vậy, con người còn tham lam hơn cả loài lợn. Sư tử đúng là động vật hung dữ nhưng nếu đã no bụng, nó cũng không vồ lấy chú thỏ đang chạy trước mặt.

Người ta nói “Nếu tham lam thì sau khi chết sẽ biến thành lợn” vì cho rằng lợn kêu éc éc khi nhìn thấy đồ ăn là tham lam. Thực tế con người sau khi chết có trở thành lợn hay không thì chẳng ai có thể biết chắc được. Tư tưởng về sự luân hồi như vậy vốn là của đạo Hindu chứ không phải của đạo Phật. Thế nhưng, 90% những người theo đạo Phật ở Hàn Quốc lại tin theo tín ngưỡng của đạo Hindu và cho đó là đạo Phật. Điều này âu cũng là do những niềm tin sai lầm cố hữu.

Một bà lão nọ đã giãi bày với tôi về nỗi lo lắng của mình thế này:

“Tôi thường hay cầu khấn nhưng dường như nguyện vọng của tôi chẳng bao giờ trở thành sự thật.”

“Bà cầu chuyện gì vậy?”

“Tôi cầu cho cháu gái mình đỗ đại học. Tôi đã hết lòng cầu khấn Quán Thế Âm Bồ Tát để cháu nó thi đỗ, nhưng mà…”

“Có vấn đề gì sao?”

“Cháu gái tôi thường đến nhà thờ.”

Hình như bà lão cho rằng dù mình khấn vái Quán Thế Âm Bồ Tát thế nào, nhưng nếu cháu gái vẫn đến nhà thờ thì lời cầu nguyện ấy cũng sẽ không bao giờ linh nghiệm. Vì vậy, tôi đã nói với bà:

“Bà đừng lo, Quán Thế Âm Bồ Tát chẳng phải chính là một vị Bồ Tát sao?”

Chẳng lẽ Quán Thế Âm Bồ Tát đại từ đại bi lại đi so đo tính toán với một cô bé học cấp ba đi nhà thờ? Như vậy thì sao có thể là Quán Thế Âm Bồ Tát được? Chúng ta cứ tin tưởng theo cách của riêng mình rồi kéo Chúa Trời và Đức Phật ngang bằng với suy nghĩ của bản thân.

Do đó, chúng ta chẳng cần thiết phải lo lắng về chuyện thế giới sau cái chết có tồn tại hay không. Hãy tin tưởng rằng, nếu bây giờ sống đúng mực thì khi chết mình sẽ được đến miền cực lạc và không phải xuống địa ngục (nếu hai nơi ấy thực sự tồn tại). Như vậy, chúng ta đâu còn gì để băn khoăn nữa.

Vấn đề chính bây giờ là phải sống như thế nào. Nếu hôm nay sống tốt thì ngày mai sẽ tươi đẹp hơn. Nếu hôm nay sống không ra sao mà vẫn mong ngày mai sẽ tốt đẹp, thì đó chỉ là ước vọng ngông cuồng. Thỏa sức làm chuyện sai trái thì lẽ dĩ nhiên phải xuống địa ngục nhận hình phạt, nhưng đã gây tội rồi mà còn đòi hỏi “Tôi không muốn chịu trừng phạt đâu, hãy cho tôi đến miền cực lạc”, thì chứng tỏ đó là một người có bản tính xấu xa. Muốn đến miền cực lạc mà chẳng chịu làm chuyện gì xứng đáng, làm việc xấu rồi lại không muốn xuống địa ngục, cũng giống như việc gieo hạt giống hỏng mà lại mong có quả ngon vậy.

Ngay cả những người theo đạo Cơ Đốc cũng chẳng cần lo lắng về chuyện sống chết. Việc lên thiên đường hay xuống địa ngục Chúa sẽ tự biết lo liệu, con người chỉ có thể nghe theo chứ không thể chống đối. Vì vậy, những người thực sự có niềm tin vào tôn giáo của mình, không cần băn khoăn quá nhiều về sự sống và cái chết. Nếu bạn là một Phật tử tin tưởng vào quả báo do nghiệp mình gây ra, thì đừng lo lắng ngày mai sẽ ra sao mà hãy tu dưỡng tâm hồn ngày hôm nay cho thật đúng đắn. Như vậy, ngày mai của bạn sẽ đẹp đẽ không vướng ưu sầu.

SỐNG VÀ CHẾT ÂU CŨNG CHỈ LÀ SỰ BIẾN ĐỔI

Đằng sau tham vọng muốn sống lâu là nỗi ám ảnh không muốn chia tay người có nhân duyên với mình. Thà sống nhục còn hơn chết vinh, dù đau khổ đến mấy nhưng người ta vẫn ghét phải rời bỏ nơi mình quyến luyến. Vì vậy chúng ta mới không ngừng “trì hoãn” những cuộc chia tay: chỉ cần sống đến khi con cái kết hôn, đến khi thấy cháu chào đời, đến khi thấy cháu vào đại học, đến khi thấy cháu kết hôn…

Dù cố tránh né suy nghĩ về cái chết đến đâu, chỉ cần xung quanh có người thân sắp gần đất xa trời, chúng ta sẽ không ngừng bị ám ảnh và sợ hãi về cái chết, cảm thấy cuộc đời chỉ là phù du. Nhìn người thân chỉ còn da bọc xương, đến một ngụm nước cũng không thể nuốt trôi, có người đã nói “Tôi không biết liệu linh hồn có biến mất cùng thân thể sau khi chết không, nếu tất cả đều biến mất thì gồng mình nỗ lực ở kiếp này liệu có đáng?”

Trong quá trình đến gần với cái chết, cơ thể ngày một gầy yếu đi là điều tự nhiên, chẳng có gì xấu cả. Như vậy khi chết đi, có thể dễ dàng nằm gọn trong quan tài, nếu hỏa táng thì cũng sẽ tốn ít nhiên liệu hơn. Vì thế, sử dụng hết năng lượng của bản thân và biến mất lặng lẽ như một ngọn đèn đang tắt cũng là một điều tốt. Và sẽ còn tốt hơn nếu chúng ta có thể giữ được tinh thần tỉnh táo trong khoảng thời gian ấy.

Trong Bát nhã tâm kinh có nhắc đến “Bất sinh, bất diệt”. Điều ấy không có nghĩa mãi mãi không thay đổi và cứ thế tiếp tục, mà có nghĩa “Nói là sinh và diệt nhưng thật ra không tồn tại sinh và diệt”.

Khi ra biển, bạn sẽ bắt gặp những con sóng. Sóng biển xuất hiện và biến mất, rồi lại xuất hiện và biến mất. Nhưng nếu nhìn một cách tổng thể, chúng ta sẽ không trông thấy sóng biển xuất hiện rồi biến mất mà chỉ nhìn thấy nước biển dập dờn chuyển động. Giống như khi quan sát mặt biển một cách tổng thể, khi ngẫm ngợi về cuộc đời, ta cũng sẽ nhận ra không tồn tại sự sống và cái chết. Nếu nhìn từng con sóng ta sẽ thấy chúng xuất hiện và biến mất, tương tự như vậy, nhìn thoáng qua ta tưởng như cuộc sống có sinh, có diệt. Nhưng đây không phải sự thật mà là vấn đề của nhận thức.

Một đứa trẻ bốn, năm tuổi bỏ đá vào trong bát rồi ra ngoài chơi. Một hai tiếng sau quay trở lại, nó thấy trong bát chỉ còn đọng nước. Lúc đó, nó sẽ nói gì nhỉ? Hẳn là “Mẹ ơi, đá của con biến mất rồi. Giờ trong bát lại có nước này.” Khi ấy, người mẹ mới giải thích rằng không phải đá biến mất và nước xuất hiện đâu, mà chỉ là đá đã biến thành nước mà thôi.

Giống như đứa trẻ, chúng ta nhìn thế giới trên quan điểm “sinh diệt”, thấy vui trước sự xuất hiện và buồn vì sự biến mất. Nhưng nếu nhìn một cách tổng thể, thì ấy chỉ là sự biến đổi mà thôi. Vì vậy người ta mới nói “Bất sinh, bất diệt”. Nói cách khác, không có gì sinh ra cũng không có gì mất đi mà chỉ có sự biến đổi trạng thái.

Cơ thể ngừng thở và tan biến hay sự thay đổi của các tế bào mỗi ngày đều là sự biến đổi. Sự thay đổi trong tế bào cũng giống như tán lá thông luôn xanh tươi nhờ có những lá non mọc lên thay thế cho lá già rụng xuống. Còn chuyện cơ thể nhanh chóng tan rã cũng giống như lá mùa thu rụng xuống và cây chết đi. Thực tại chỉ là sự biến đổi, nhưng nhìn thấy thì ta nói là sống, không nhìn thấy ta nói là chết, còn từ không thấy thành thấy ta gọi là sinh ra.

Tình cảm của chúng ta cũng bất chợt bùng cháy rồi đột ngột lụi tàn. Dù hứa rằng “Hãy yêu nhau cho tới khi cái chết chia lìa đôi ta” nhưng thời gian vẫn có thể làm cho tình cảm nhạt nhòa. Nghĩ rằng tình cảm sẽ không bao giờ thay đổi hoặc ước rằng tình cảm sẽ không bao giờ thay đổi, là chúng ta đang cố chấp với những suy nghĩ hão huyền. Chúng ta không khổ vì sự biến đổi mà khổ vì mong muốn mọi chuyện sẽ không biến đổi.

Cơ thể ngừng thở và tan biến, hay sự thay đổi của các tế bào mỗi ngày đều là sự biến đổi.

Thực tại chỉ là sự biến đổi, nhưng nhìn thấy thì ta nói là sống, không nhìn thấy ta nói là chết, còn từ không thấy thành thấy ta gọi là sinh ra.

Nếu biết rằng biến đổi là lẽ tự nhiên thì khi thấy sự biến đổi ta sẽ không còn đau khổ. Giống như sóng biển xuất hiện rồi biến mất, nếu nhận ra tất cả mọi sự được tạo ra và tồn tại đều sẽ có ngày biến mất và buông bỏ được nỗi ám ảnh, ta sẽ không vui vì sinh cũng chẳng khổ vì diệt. Nếu dám nhìn toàn diện, ta sẽ chẳng còn sợ hãi, nhưng vì chỉ biết nhìn một phần nên ta tiếc nuối và bài xích sự biến mất. Chỉ cần ghi nhớ rằng tuổi già và cái chết âu chẳng qua cũng là sự biến đổi, ta sẽ không còn thấy sợ hãi nữa.

TỰ TỬ - GIẾT CHẾT BẢN THÂN MÀ MÌNH KHÔNG HÀI LÒNG

Số liệu thống kê cho thấy một ngày có bốn mươi ba người Hàn Quốc tự tử. Đặc biệt, số vụ tự tử của những thanh thiếu niên đang ở độ tuổi của khao khát thử thách và ước mơ lại ngày một gia tăng, gây chấn động xã hội. Thông qua những buổi hỏi đáp cùng các học sinh sinh viên và cả những người dân bình thường, tôi dần thấu hiểu nỗi thống khổ mà gia đình người quá cố phải chịu đựng và thực sự nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Rốt cuộc vì lý do gì mà nhiều người lại chọn từ bỏ cuộc sống của mình như vậy? Nguyên nhân bắt nguồn từ chính “sai lầm trong nhận thức về bản thân”.

Chúng ta thường có một số hình ảnh về bản thân như sau.

“Tôi là người như thế này.”

“Tôi bắt buộc phải trở thành người như thế này.”

“Tôi mong muốn được trở thành người như thế này.”

Dù người ngoài nói gì, mỗi người đều có một hình ảnh cố định về bản thân “Tôi là người như thế này”. Đây được gọi là “cái tôi”, cái tôi lý tưởng hay cái tôi tự ý thức. Chúng ta tự tạo ra một hình ảnh về bản thân và nhầm tưởng đó thực sự là mình.

Vấn đề là chúng ta thường đặt hình ảnh ấy ở một vị trí hơi cao quá. Gần đây, các gia đình thường chỉ sinh một hai con và chiều chuộng con cái quá mức nên nhiều đứa trẻ mắc bệnh công chúa, bệnh hoàng tử và tự vẽ nên một hình ảnh quá cao về bản thân. Khi đột ngột phải đối mặt với thực tế, chúng cảm thấy bản thân quá tầm thường so với suy nghĩ của mình.

Nếu “cái tôi lý tưởng” khác quá xa với “cái tôi thực tế”, thì cái tôi trong tưởng tượng sẽ thấy không hài lòng với cái tôi của hiện thực. Tất cả có thể chỉ bắt đầu với suy nghĩ mình là một kẻ tầm thường, nhưng dần dần có thể trở nên nghiêm trọng hơn, chúng bắt đầu cảm thấy xấu hổ, không muốn người khác nhìn thấy nên thường xuyên nhốt mình ở trong phòng. Khi đạt đến cực điểm, tâm lý của chúng trở nên méo mó “Một đứa vô dụng như mình thì đáng phải biến mất” và dẫn đến quyết định cực đoan. Tự tử là lúc cái tôi tự ý thức quyết định giết chết cái tôi thực tế.

Không chỉ tự xây dựng những hình ảnh về bản thân, chúng ta còn xây dựng hình ảnh về những người khác nữa. Ví dụ như “Người yêu của tôi phải là người như thế này”. Nhưng nếu trên thực tế, người yêu không đáp ứng được tiêu chuẩn ấy thì ta sẽ cảm thấy bất mãn và chẳng muốn nhìn mặt người ta nữa. Vậy thì chỉ cần chia tay là được, nhưng nhiều trường hợp đối phương không muốn chia tay khiến ta có thể lựa chọn cực đoan: giết người. Cả tự sát hay giết người đều là việc phủ nhận thực tế và đánh giá chỉ dựa trên những hình ảnh do bản thân tự vẽ nên.

Hai hành động này nảy sinh thông qua cùng một quá trình suy nghĩ. Không nhìn đối phương (bản thân) như những gì vốn có mà lại đánh giá dựa trên tiêu chuẩn của bản thân: “Cậu (tôi) phải như thế này mà lại không làm được. Cậu (tôi) đúng là đồ tồi tệ. Người như cậu (tôi) phải biến mất khỏi thế gian này.” Vì vậy, phương pháp xua đuổi bắt đầu từ “Nhìn là thấy ghét rồi” dần chuyển sang “Cút đi! Đừng bao giờ xuất hiện trước mặt tôi nữa!” Nếu như vậy vẫn không được, ta sẽ tìm cách để đối phương (hoặc bản thân) biến mất mãi mãi bằng cách giết người (hoặc tự tử).

Bây giờ, để giải quyết tận gốc vấn đề tự tử, chúng ta cần vứt bỏ nỗi ám ảnh với cái tôi lý tưởng. Thay vì cố gắng kéo cái tôi thực tế gần lại với cái tôi lý tưởng, nếu nhận thức được cái tôi lý tưởng chỉ là giả dối và học cách chấp nhận cái tôi thực tế, thì vấn đề sẽ được giải quyết hoàn toàn.

Hãy chấp nhận chính mình dù bản thân có là một người ăn nói vụng về, mắt kém hay học hành chẳng ra sao. Ấy là hiện thực. Hiện thực có giá trị riêng của hiện thực. Giống như những viên đá, không phải cứ to là tốt cứ nhỏ là xấu, có thể chấp nhận bản thân như những gì vốn có chính là tự yêu thương chính mình.

Nếu không thể chấp nhận thì chúng ta sẽ ghét bỏ và thậm chí là ngược đãi bản thân. Muốn giải quyết vấn đề này, hãy bắt đầu từ bước chấp nhận bản thân như những gì vốn có. Nếu muốn cải thiện khả năng nói hãy luyện tập nhiều hơn. Nếu thấy gặp khó khăn trong lúc đi lại, hãy luyện tập để cải thiện dáng đi. Khi điểm xuất phát là bản thân của hiện tại, thì ta sẽ luôn cảm thấy tự hào trước bất kỳ một cải thiện nào dù nhỏ đến đâu. Nhưng nếu lấy cái tôi lý tưởng làm tiêu chuẩn thì dù cái tôi thực tế có cải thiện đến đâu ta cũng vẫn cảm thấy thiếu sót, như vậy đương nhiên lúc nào ta cũng bất mãn. Bất mãn sẽ nhanh chóng chuyển thành chán nản và tuyệt vọng.

Bây giờ nhiều học sinh cấp hai, cấp ba và thậm chí là cả sinh viên đại học rơi vào trạng thái ức chế tâm lý nghiêm trọng hơn rất nhiều so với những gì người lớn vẫn thường nghĩ. Vì cố gắng để điều chỉnh theo vô số tiêu chuẩn từ những người xung quanh, vì nỗ lực để đạt được mục tiêu mà bản thân tự đặt ra (thường là đặt quá cao), nhưng lại thất bại nên các em dễ dàng rơi vào trạng thái tuyệt vọng và nghĩ đến chuyện từ bỏ bản thân. Lúc này, bố mẹ và thầy cô không nên khuyên con cái, học trò của mình phải cố gắng hơn mà hãy dịu dàng vỗ về các em.

“Ồ, không sao đâu. Chỉ cần như bây giờ là được, chỉ cần thế này thôi là đủ rồi.”

Bằng cách này, người lớn sẽ giúp các em giảm bớt gánh nặng và có thể sống thoải mái dễ chịu hơn.

“MUỐN CHẾT” CHÍNH LÀ TÍN HIỆU CHO THẤY “MUỐN SỐNG”

Nếu nguyên nhân chủ quan khiến một người chọn cách tự tử bắt nguồn từ những tưởng tượng về bản thân, thì nguyên nhân khách quan chính là do gia đình và xã hội đã gieo trồng, vun tưới những hạt giống bất an vào lòng các em. Vì vậy, ta phải tìm ra phương án ngăn chặn hành vi tự tử từ ngay trong nguyên nhân đó.

Trong gia đình, sự thay đổi cảm xúc thất thường của bố mẹ có ảnh hưởng rất lớn lên tâm lý của trẻ. Muốn con cái có cảm xúc ổn định thì người mẹ nhất định phải có tinh thần thư thái. Vì thế, người chồng phải giúp vợ cảm thấy thoải mái dễ chịu, xã hội phải chuẩn bị một môi trường ổn định giúp người mẹ có thể an tâm và toàn tâm toàn ý nuôi dưỡng con cái. Như vậy thì đứa trẻ mới được gieo hạt giống tinh thần mạnh mẽ và có thể trưởng thành khỏe mạnh ngay cả trong những tình huống khó khăn sau này.

Bên cạnh đó, nếu ngay từ ngày còn bé bố mẹ đã áp đặt thái quá, lúc nào cũng bắt con làm theo ý mình, thì sau này đứa trẻ rất dễ mắc các bệnh tâm lý. Nhiều trường hợp dẫu mang trong mình yếu tố gây bệnh nhưng nếu hoàn cảnh xung quanh bình yên thì vẫn có thể sẽ không phát bệnh. Gần đây, trẻ em chịu áp lực quá lớn từ chuyện học hành, thành tích, nên khi bước vào giai đoạn dậy thì các em rất dễ phát sinh nhiều bệnh tâm lý. Bởi thế gia đình nên quan tâm, giảm bớt áp lực cho các em. Bên cạnh đó, trường học cũng cần xây dựng một hệ thống quan tâm theo dõi các em đúng mực. Các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông nên có những chuyên gia tư vấn tâm lý để tư vấn khi các em gặp khó khăn về mặt tinh thần cũng như để điều trị cho các trường hợp nghiêm trọng.

Bây giờ là thời đại mà người ta phải đặt cược cả mạng sống để trở thành kẻ chiến thắng. Tinh thần cộng đồng giúp đỡ lẫn nhau trước đây đã gần như biến mất, chủ nghĩa cá nhân vị kỷ ngày càng sâu sắc. Không thể giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh khốc liệt như vậy, những người có tâm lý yếu càng dễ rơi vào tuyệt vọng và đưa ra lựa chọn cực đoan.

Chúng ta nên hiểu rằng mong muốn tự tử là một loại bệnh. Thông thường, mọi người chỉ cho rằng bệnh thể chất mới là bệnh còn bệnh tinh thần thì không phải bệnh, nên càng làm cho vấn đề ngày một nghiêm trọng hơn. Về mặt tâm lý, một người có thể đang rất bất an và khổ sở, nhưng vì thân thể họ vẫn lành lặn nên những người xung quanh không nhận ra người ấy có vấn đề. Vì vậy, người ta mới dễ dàng buông ra những lời chỉ trích kiểu như “Chỉ cần xốc lại tinh thần là được mà. Thân thể thì lành lặn, có gì đâu mà phải thế?”

Khi xem phim đến cảnh buồn, một người bật khóc vì bị cuốn theo mạch phim, nhưng người đứng ngoài vì không xem cảnh ấy nên mới nghĩ “Sao tự dưng nó lại khóc thế nhỉ, bị điên chắc?” Người ngoài nhìn vào thì tưởng như chẳng có chuyện gì, nhưng trạng thái tâm lý của những người muốn tự tử cũng giống như trạng thái tâm lý của người bị cuốn theo cảnh phim buồn bã kia. Nói cách khác, họ đang sống trong một thế giới khác hẳn với những gì người ngoài nhìn thấy. Điều này cũng giống một người mơ thấy mình đang bị cướp đuổi và hô hoán “Cứu với”. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy là họ đang nói mớ, nhưng bản thân họ trong giấc mơ lại đang ra sức chạy trốn.

Đương nhiên những người nói “Thà chết cho xong” sẽ không chết ngay lập tức. Dù trong hoàn cảnh ấy với trạng thái tâm lý đó, đúng là họ cảm thấy như vậy thật, nhưng sau này khi hoàn cảnh thay đổi thì tâm lý họ cũng sẽ thay đổi theo. Tuy nhiên, người ngoài vì không hiểu được mức độ nghiêm trọng của vấn đề nên rất dễ buông ra những lời lạnh lùng “Lúc nào cũng bảo chết nhưng có chết quái đâu.” Vì thế, khi có người nói mình muốn chết, người ta mới dễ dàng bảo “Ừ, chết đi.” Đến lúc người ta thực sự chết thật thì những người còn sống mới cảm thấy tội lỗi vô cùng.

Khi một người rơi vào tuyệt vọng và nói rằng mình muốn chết, thực ra là họ đang muốn truyền đi tín hiệu “Tôi muốn sống”. Khi ấy, đừng quay lưng với họ hay nói ra những lời vô tình, mà hãy quan tâm giúp đỡ họ.

Lúc này, cách tốt nhất là thay đổi chủ đề. Đừng nói những lời vô dụng như “Vì sao cậu lại muốn chết? Hãy cố lên nào!” Rơi vào trạng thái tâm lý muốn chết cũng giống như rơi vào một vũng lầy, động viên người ta cố lên không hề hữu ích. Khi ấy, nên chuyển sang một chủ đề hoàn toàn khác, ví dụ như “Cậu còn nhớ bộ phim lần trước bọn mình xem không?”

Khi rơi vào trạng thái trầm cảm, nếu có người nói chuyện hoặc đến thăm, người bị trầm cảm sẽ được giải thoát khỏi những suy nghĩ ám ảnh và trở nên tỉnh táo hơn. Nhưng nếu chỉ có một mình thì họ sẽ lại chìm đắm trong ưu tư của bản thân và bị nhấn chìm bởi suy nghĩ muốn tự tử. Những lúc như vậy, hãy thay đổi chủ đề nói chuyện trong vòng năm, mười phút, giúp họ thoát khỏi những suy nghĩ đang ám ảnh họ. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể giúp họ thay đổi tâm trạng bằng cách mời họ ra ngoài ăn hay đi chơi. Khi hoàn cảnh thay đổi thì suy nghĩ muốn tự tử cũng sẽ biến mất.

Nếu ai đó thường xuyên nói rằng mình muốn chết, những người xung quanh hay nghĩ đó chỉ là câu cửa miệng và cho rằng họ quá yếu đuối. Vì nghĩ rằng “Cái cậu này nói muốn chết nhiều quá thành quen rồi” hoặc “Lại muốn đòi hỏi cái gì nữa đây?” nên chúng ta có thể sẽ bỏ lỡ cơ hội giúp đỡ họ.

Lắng nghe câu chuyện của những người đã từng thử tự tử, ta sẽ nhận ra tinh thần họ thay đổi vì một điều rất nhỏ. Có người muốn lên núi để uống thuốc độc tự vẫn, nhưng vì có nhiều người qua lại nên người ấy đành đi tìm một chỗ khác yên tĩnh hơn. Sau đấy, chỉ gặp chỗ người ta hái thảo dược nên người ấy cứ đi lòng vòng một hồi, cuối cùng thì thay đổi suy nghĩ và xuống núi. Một người khác cũng tìm lên núi để tự tử nhưng lại gặp thú dữ, bèn vô thức hét lên “Cứu với!” và bỏ chạy. Kêu cứu và bỏ chạy là bản năng sinh tồn của con người nên người ấy đã thoát khỏi tâm lý muốn chết mà bản thân cũng chẳng hề hay biết. Vì vậy, nếu biết quan tâm, giúp đỡ họ thay đổi bầu không khí thì chúng ta có thể tránh được tình huống tồi tệ nhất.

Nếu bạn cảm thấy trầm cảm, thường xuyên nghĩ tới cái chết, hãy đến bệnh viện xin tư vấn. Căn bệnh này thường xuất hiện nhiều vào những giai đoạn giao mùa nên cần phải đặc biệt chú ý, khi cảm thấy bất an hay có những hành vi bốc đồng, bạn nên sử dụng thuốc theo đơn của bác sĩ. Ở một mình rất dễ nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực nên bạn hãy cố gắng tránh ở một mình quá lâu. Đi bộ, chạy bộ hay đến nhà tắm hơi đều có thể giúp thay đổi tâm trạng.

Nếu được điều trị kịp thời chúng ta hoàn toàn có khả năng chữa khỏi bệnh tâm lý, nhưng nếu để lâu, bệnh trở thành mãn tính thì rất khó để chấm dứt dứt điểm những suy nghĩ cực đoan. Vì thế, điều quan trọng nhất chính là phát hiện và điều trị sớm.

Chương 3:
BUỒN BA NGÀY LÀ ĐỦ

Khi đối phương còn sống, hãy đối xử thật tốt để không phải hối tiếc,

Khi đối phương ra đi, đừng tìm mọi cách để níu giữ.

Vậy mới là cách chia tay đẹp đẽ nhất!

CUỘC CHIA TAY GIÒN TAN NHƯ BÁNH GẠO

Khi bố mẹ còn sống, chúng ta thường không biết họ quan trọng và quý giá đến nhường nào. Đến khi họ qua đời, ta mới cảm thấy trống rỗng và hối tiếc. Khi bạn đời còn ở cạnh bên, ta chẳng biết ơn mà lúc nào cũng chỉ bận lòng bởi những chuyện không ưng ý rồi phàn nàn, bất mãn. Ngay cả với con cái cũng thế, nếu con cái đã khỏe mạnh thì ta muốn chúng phải học giỏi, nếu chúng đã học giỏi thì ta lại muốn chúng nổi trội hơn nữa. Khi đối phương còn ở bên cạnh, chúng ta chẳng biết trân trọng mà chỉ chăm chăm bất mãn, đến khi họ mất rồi ta mới hối hận và khổ sở.

Một cô gái nọ vừa khóc vừa kể với tôi chuyện vị hôn phu của mình vừa đột ngột qua đời do tai nạn giao thông.

“Lúc còn sống, anh ấy thường làm việc từ thiện cho người già và trẻ nhỏ. Nhiều khi những việc anh ấy làm chẳng được thực tế cho lắm nên tôi thường tỏ vẻ không vừa ý và nói những lời gây tổn thương anh ấy. Thế nên bây giờ tôi cảm thấy vô cùng tội lỗi, thậm chí tôi còn nghĩ mình chính là nguyên nhân khiến anh ấy qua đời.”

Cũng giống trường hợp của cô gái này, ta thường hay bất mãn với những người bên cạnh nhưng đến khi họ ra đi, chúng ta lại hối hận và khổ sở. Liệu người chết có nói “Tôi chết là vì nỗi khổ do cô đem lại”? Không đâu, người ra đi chẳng nói gì cả nhưng người ở lại thì tự nhốt mình vào nhà ngục của cảm giác tội lỗi và không ngừng thương nhớ quá khứ đã qua.

Cảm giác tội lỗi và nỗi nhung nhớ đều chỉ là suy nghĩ của người còn sống, chẳng liên quan gì tới người đã chết cả. Vì vậy, tốt hơn hết ta không nên lưu luyến, hối hận, mà hãy để họ ra đi trong thanh thản.

Khi bố mẹ qua đời, người khóc thương buồn bã nhất chính là đứa con bất hiếu. Hồi bố mẹ còn sống, họ không thăm nom thường xuyên nên đến khi bố mẹ mất đi họ mới tiếc nuối và khóc lóc. Nhưng người con hiếu thảo sẽ không khóc. Vì ngày thường họ đã đối xử tốt nhất có thể với bố mẹ nên khi bố mẹ mất, họ không còn tiếc nuối điều gì để mà phải khóc cả. Dù xây một ngôi mộ thật lớn hay làm lễ cúng thật long trọng thì điều ấy cũng chẳng liên quan gì tới người đã khuất. Khi bố mẹ còn sống, có lòng mang cho họ dù chỉ một chén nước lạnh thôi cũng là có hiếu. Khi bố mẹ qua đời, vui vẻ buông tay để họ thanh thản ra đi mới là cách giúp họ siêu thoát. Dù có hối hận hay tiếc nuối, rũ bỏ chuyện quá khứ sẽ tốt hơn cho cả bản thân lẫn cả người đã khuất.

Chẳng ai có thể sống mãi mãi. Sống trên đời nhất định sẽ có lúc mắc bệnh này bệnh kia. Liệu khóc có làm bệnh đỡ hơn, có làm cái chết không tìm tới? Nếu bố mẹ chẳng may bị ốm đau, hãy nấu cho họ thêm một bữa cơm, dọn dẹp nhà cửa thêm một lần và giúp họ cười nhiều thêm một chút. Đừng lúc nào cũng lo lắng, khóc lóc “Lỡ bố/mẹ qua đời thì phải làm sao?” Như vậy sẽ chỉ khiến cả người ốm lẫn bản thân không thoải mái mà thôi. Dẫu ngày mai cái chết tìm tới, hôm nay vẫn phải mỉm cười thì ngày mai mới có thể ra đi trong thanh thản.

Một người phụ nữ nọ có mẹ qua đời vì tai nạn mười năm trước. Bây giờ, mỗi khi gặp khó khăn, cô đều nghĩ về mẹ và khóc. Cô ấy đã hỏi tôi thế này:

“Tôi đã cầu xin để mẹ tôi có thể được đầu thai ở miền cực lạc, nhưng miền cực lạc có thực sự tồn tại không, thưa thầy?”

Tôi đọc cho cô ấy nghe một câu trong Kinh Thánh “Phước cho những kẻ tin tưởng vì thiên đàng thuộc về họ”. Dù miền cực lạc có tồn tại hay không, chỉ cần tin tưởng rằng “Mẹ mình đã đi đến miền cực lạc” thì bản thân cô sẽ được ban phước lành. Nếu nghĩ mẹ phải xuống địa ngục thì cô sẽ mãi vướng bận trong lòng, nếu nghĩ bà đã hoàn toàn biến mất, chẳng phải cô sẽ thấy rất trống rỗng sao?

Cách đây ít lâu, một người thất thần tìm đến tôi tâm sự và không ngừng khóc thương cho đứa con đã chết. Người tóc bạc tiễn kẻ đầu xanh, liệu có bố mẹ nào không xé ruột xé gan? Dẫu vậy, người đã đi thì vẫn phải để họ ra đi.

Dĩ nhiên tiễn đưa con cái chẳng phải chuyện dễ dàng, nhưng dù thế nào người mẹ vẫn nên dứt khoát tạm biệt giống như cách chúng ta cắn miếng bánh gạo giòn tan. Nếu cứ dùng dằng không muốn chia tay thì con cái sẽ chẳng thể rời bước. Người ở lại khóc vì buồn thương nhưng chính điều ấy cũng sẽ níu bước người ra đi. Dù là bố mẹ hay vợ chồng con cái qua đời, sau khi kết thúc tang lễ ta vẫn cần phải mỉm cười tiễn họ “Đi nhé!”

Khi những người thương yêu còn sống hãy cố gắng đối xử với họ thật tốt để không phải hối hận sau này, để khi họ ra đi ta có thể nhẹ lòng buông tay.

NỖI NIỀM SINH LY TỬ BIỆT SẼ CHẲNG BAO GIỜ KẾT THÚC

“Cách đây mười bốn năm, con trai tôi qua đời khi mới vừa được chín tháng và sắp sửa gọi được tiếng ‘mẹ’. Sau khi dỗ cho con ngủ trưa thì vợ chồng chúng tôi ra ngoài phòng khách ngồi chơi. Đến giờ mà chưa thấy con dậy nên chúng tôi mới vào phòng kiểm tra thì phát hiện ra con đã ngừng thở mất rồi.” Một bà mẹ nọ vừa khóc vừa kể chuyện đứa con đã mất cách đây mười bốn năm. Phải tiễn đưa một đứa trẻ còn quá nhỏ như vậy quả thực là một việc đau lòng, đã mười bốn năm trôi qua mà cô ấy vẫn rơi nước mắt khi nghĩ về con, vẫn không ngừng bị ám ảnh bởi cái chết của con.

Một người phụ nữ khác tâm sự mình rất đau khổ vì chồng vừa qua đời, nhưng thật ra bà không đau khổ vì sự thật chồng mình đã chết mà đau khổ vì bị ám ảnh bởi cái chết của chồng. Trong lễ tang, vào giây phút nghĩ rằng đồ ăn ngon, bà không đau khổ vì lúc ấy bà có thể tạm gạt suy nghĩ về chồng qua một bên. Tuy nhiên một lát sau, suy nghĩ ấy lại tiếp tục xâm chiếm tâm trí khiến bà tiếp tục đau khổ. Chúng ta không đau khổ vì cái chết mà đau khổ vì nỗi ám ảnh về cái chết. Chỉ cần buông bỏ nó, chúng ta sẽ thanh thản.

Chúng ta không đau khổ vì cái chết, mà đau khổ vì nỗi ám ảnh về cái chết.

Người mẹ ôm khư khư nỗi đau mất con suốt mười bốn năm trời thực ra cũng là vì không thể buông bỏ nó. Vợ chồng nhà họ vẫn đang tự trách cho tới tận bây giờ là bởi trong lúc đứa con ra đi, họ đang chơi ngoài phòng khách. Ra đi trong lúc đang ngủ, dù không thể biết chắc là bệnh gì nhưng khả năng cao do chứng nhồi máu cơ tim. Nếu còn sống thì khi lớn lên nhiều khả năng con họ cũng sẽ phải khổ sở vì bệnh tim. Nhưng nếu ra đi ngay từ khi còn nhỏ thì chẳng phải cả đứa trẻ lẫn bố mẹ sẽ bớt khổ hơn hay sao? Nếu đứa trẻ ấy mất khi học tiểu học hoặc trung học chưa biết chừng nỗi buồn của bố mẹ sẽ còn lớn hơn bây giờ.

Bố mẹ đứa trẻ đã không làm gì để giết con cả, cũng chẳng phải là họ đã đắp chăn kín quá khiến con chết vì ngạt thở. Đứa bé ra đi một cách tự nhiên. Chỉ vì không thể bên cạnh con vào giây phút cuối cùng mà bố mẹ phải cảm thấy tội lỗi cả đời là điều không cần thiết. Hãy nghĩ rằng “Nhân duyên của chúng ta chỉ được đến đây thôi” và cầu nguyện “Kiếp sau hãy sinh ra trong một thân thể khỏe mạnh và sống thật hạnh phúc con nhé” rồi buông bỏ tất cả những vấn vương quyến luyến còn đọng lại.

CHÚNG TA LÀM CÚNG GIỖ VÌ Al?

“Đứa con đầu tiên của tôi ra đi vì lên cơn nhồi máu cơ tim trong lúc ngủ. Vào ngày hỏa táng nó, tôi bị băng huyết. Đến bệnh viện tôi mới phát hiện ra mình đang có mang đứa thứ hai. Trong lúc mang thai, đáng lẽ phải xốc lại tinh thần nhưng tôi chỉ biết ủ rũ, u uất trong suốt mười tháng ấy. Đứa thứ hai nhà tôi luôn nhạy cảm và dễ quá khích hơn những anh em khác. Khi biết đây là lỗi của mình, tôi đã cố gắng để quan tâm tới con hơn nhưng thực sự khó quá.”

Là một người mẹ, mất con là chuyện vô cùng đau đớn, nhưng chuyện đã xảy ra rồi thì chẳng thể nào cứu vãn. Nếu có thể buông bỏ nỗi ám ảnh về đứa con đã mất thì có lẽ đứa con thứ hai của cô đã lớn lên khỏe mạnh hơn. Có thể nói chuyện đáng tiếc này một phần cũng là do lỗi của cô ấy.

Vì người mẹ đã gần như bị trầm cảm trong suốt thời kỳ mang thai nên cậu con trai thứ hai ra đời cũng chịu ảnh hưởng tiêu cực về mặt tinh thần và tình cảm. Nhưng bây giờ người mẹ thấy con như vậy mà buồn bã và hối hận thì chẳng khác nào phải chịu tai ương thêm lần nữa. Lúc này, hãy chấm dứt tất cả nỗi buồn và sự tiếc nuối về những việc đã qua và xốc lại tinh thần.

“Đức Phật đã dạy rằng nếu vì khờ dại mà bị trúng tên một lần thì ta không nên để mình trúng tên tới lần thứ hai. Vậy mà mình đã không biết điều ấy…”

Hãy hối lỗi như vậy và chấm dứt tất cả. Sau đó, hãy chào tạm biệt và để con trai cả ra đi rồi quyết tâm dành tất cả tâm trí để thấu hiểu con trai thứ hai.

“Mình là mẹ mà lại không bảo vệ được con. Thôi thì giờ chỉ còn cách cầu khấn cho nó.”

Cô không cần phải cảm thấy tội lỗi và dằn vặt mãi. Dù con trai thứ hai phải lớn lên trong sự buồn bã và khờ dại của cô, nhưng cô đâu có cố ý làm như vậy. Chỉ cần ngộ ra và chấp nhận rằng “Vì khờ dại nên mình đã phải nhận quả báo”, thì cô sẽ không còn ghét bỏ hay tức giận trước hành động quá khích của con mà sẽ coi đó là cơ hội để thấu hiểu con và tự kiểm điểm lại bản thân mình. Mất con là một chuyện đau đớn, nhưng nếu không thể thoát khỏi nỗi buồn ấy thì bản thân sẽ phải chịu thêm tai ương lần thứ hai, thứ ba nữa.

Một bà mẹ đến hỏi tôi về chuyện làm lễ cúng cho cậu con trai cả đã mất.

“Sáu năm trước lúc con tôi học lớp mười, một sáng tôi gọi nó dậy đi học thì phát hiện ra nó không còn thở nữa. Dù rất đau lòng nhưng tôi vẫn muốn làm cúng giỗ đầy đủ cho nó. Tuy vậy, mỗi khi đi chợ mua đồ, tôi chỉ càng đau khổ hơn. Hơn nữa, thằng thứ hai nhà tôi không chịu cúi lạy trước bàn thờ của anh nó nên tôi chẳng biết phải làm lễ như thế nào nữa.”

Chỉ khi nào người mẹ quên đi cậu con trai đã mất thì cậu con trai còn sống mới có thể vui vẻ, khỏe mạnh.

Chỉ có như vậy thì bà mới không để mình bị trúng thêm mũi tên thứ hai, thứ ba.

Mỗi khi đến ngày cúng lễ của con trai cả, người mẹ đều cảm thấy khổ sở, nhưng tâm trạng của cậu con thứ hai mỗi khi phải đứng trước bàn thờ anh sẽ như thế nào? Đến ngày giỗ, cậu sẽ phải nhớ về cái chết của anh trai, lại phải nhìn mẹ buồn bã trong lúc chuẩn bị đồ cúng, không phải cậu cũng rất khổ sở sao? Như vậy, hạt giống buồn bã cũng đã bị gieo vào lòng cậu mất rồi. Theo Nho giáo, nếu con cái chết trẻ mà chưa kết hôn thì gia đình thường sẽ không làm lễ cúng.

Nếu con trai cả ra đi trong lúc ngủ thì cậu đã ra đi mà không phải chịu đau đớn gì. Bây giờ người đau đớn hơn cả là chính bản thân người mẹ. Bà khổ sở vì đến tận buổi sáng mới phát hiện ra con đã qua đời, thậm chí không kịp đưa con đi bệnh viện. Trên danh nghĩa, cúng giỗ là vì người đã khuất nhưng thực ra bà làm cúng giỗ chỉ bởi bản thân day dứt khổ sở mà thôi. Điều ấy chẳng chút liên quan đến người con trai đã ra đi thanh thản trong giấc ngủ. Vì hối tiếc nên người mẹ cố gắng làm mọi chuyện để giảm nhẹ nỗi đau đớn mình đang phải gánh chịu.

Nhưng nếu cậu con trai cả bị chết não và phải nằm viện mười năm thì bà sẽ nghĩ như thế nào? Trong trường hợp ấy, chưa biết chừng bà sẽ nghĩ thà con ra đi nhẹ nhàng không đau đớn còn tốt hơn.

Bây giờ, bà nên nghĩ “Không nên làm khổ con cái nữa mà nên buông bỏ thôi” và chỉnh đốn lại tinh thần. Nếu cứ ôm khư khư hình bóng cậu con đã mất thì mỗi khi làm lễ cúng, không chỉ mình bà phải tiếp tục chịu đau khổ mà cậu con trai đang sống cũng sẽ phải khổ sở vì anh trai đã khuất. Chỉ khi nào người mẹ quên đi cậu con trai đã mất thì cậu con trai còn sống mới có thể vui vẻ, khỏe mạnh. Chỉ có như vậy thì bà mới không để mình bị trúng thêm mũi tên thứ hai, thứ ba.

BUỒN ĐÚNG BA NGÀY RỒI CẮT ĐỨT TÌNH CẢM

Bất kể vì lý do gì, chúng ta cũng cần cắt đứt tình cảm với người đã khuất. Chỉ như vậy, họ mới có thể nhanh chóng bước vào miền cực lạc hoặc lên thiên đường mà không chút lưu luyến với thế giới này. Nhưng vì chúng sinh dại khờ không thể điều chỉnh tâm trạng của bản thân ngay lập tức, nên chúng ta làm lễ cúng ba ngày và cho phép mình buồn bã trong ba ngày đó. Nếu là một người nổi tiếng hoặc có ảnh hưởng lớn thì cả đất nước đau lòng, nên không thể chỉ buồn trong ba ngày mà tới tận năm, bảy ngày.

Buồn hết khoảng thời gian ấy, đến lúc kết thúc hãy mỉm cười, chuyện tốt đẹp nhất định sẽ đến với bạn. Dù là bố mẹ, con cái hay bạn đời, tất cả đều như nhau cả. Sau này, khi nhà sư Pomnyun qua đời, các bạn cũng đừng khóc. Chỉ cần chấp nhận rằng “Nhà sư của chúng ta đã qua đời rồi.” Nếu chẳng may tôi qua đời vì tai nạn giao thông, các bạn cũng chỉ cần nói “Cuối cùng nhà sư của chúng ta lại qua đời vì tai nạn giao thông.”

Một cô gái trẻ nọ lên chùa làm lễ cúng bảy ngày cho người chồng mới hơn ba mươi tuổi, vừa qua đời vì tai nạn giao thông cách đây ít lâu. Trong quá trình làm lễ, cô đã khóc rất nhiều. Vì vậy, tôi đã nói với cô thế này:

“Bây giờ, cô nên gặp một người đàn ông khác và sống thật hạnh phúc.”

Đương nhiên người phụ nữ ấy không hề hiểu ý tôi.

“Ôi! Thầy nói thế nghĩa là sao?”

Đang khóc mà cô ấy bỗng gắt lên.

“Nếu khóc thì chồng cô có sống lại không?”

“Không ạ.”

“Không phải cô vẫn còn đứa con nhỏ mới được một tuổi sao? Thấy mẹ khóc lóc suốt thì trong lòng đứa trẻ sẽ chỉ chất chứa nỗi buồn, nhưng nếu mẹ cười hạnh phúc thì nó lúc nào cũng sẽ thấy vui vẻ. Vậy là một người mẹ, cô nghĩ mình nên khóc hay nên cười?”

“Dĩ nhiên là nên cười rồi ạ.”

“Gặp người đàn ông tốt, nếu cô có thể mỉm cười thì cuộc sống của con cô vẫn sẽ vui vẻ, hạnh phúc. Thế nhưng nếu cứ sống một mình trong ủ dột thì trái tim của con cô sẽ tràn ngập nỗi buồn. Như vậy, đứng trên lập trường của đứa trẻ thì mẹ gặp ai không quan trọng, quan trọng là mẹ mỉm cười. Nếu thật sự là vì con thì người mẹ nên cười hay nên khóc?”

“Dĩ nhiên là nên cười rồi ạ.”

“Vì vậy, khi đã có con thì dù xảy ra chuyện gì cũng nên ưu tiên con cái hàng đầu. Ngay cả khi chồng qua đời, cô vẫn cần lo lắng cho con mình trước nhất. Nếu thực lòng yêu con, cô nên mỉm cười vì nó. Nếu không thể tự mỉm cười thì hãy gặp một người đàn ông có thể đem lại nụ cười cho mình. Vấn đề này quan trọng hơn chuyện luân lý đạo đức.”

Thế rồi ba ngày sau, một Phật tử khác kể với tôi là mình đã chứng kiến một cảnh tượng đáng kinh ngạc.

“Thầy còn nhớ cô gái trẻ đã đến đây nghẹn ngào chẳng nói nên lời vì chồng mới qua đời không? Sau khi nghe lời khuyên của thầy, chiều hôm ấy người nhà thấy cô tươi cười hớn hở cùng mẹ ruột đi mua sắm. Thầy đã nói gì với cô ấy vậy?”

Nếu vì người chồng đã khuất mà mỗi ngày đều sống trong nước mắt thì chẳng khác nào tự ngược đãi và hủy hoại chính mình. Người chồng đã sống và chết đúng với số mệnh của mình nên đó không phải lỗi của cô. Cô ấy không cần cảm thấy tội lỗi.

Vì người đã khuất,

vì bản thân mình,

và vì hạnh phúc của những người thân khác,

ta cần nhẹ nhàng buông tay, không níu giữ.

Chỉ khi cô mỉm cười thì con cô mới có thể lớn lên khỏe mạnh. Nếu cô chìm đắm trong đau buồn thì tâm lý của con cũng sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Thông thường khi hơn hai mươi tuổi, con cái sẽ rời khỏi vòng tay bố mẹ và sống cuộc đời riêng của mình, nhưng nếu người mẹ góa bụa lúc nào cũng khóc lóc thì sau này dù có lớn khôn, con cái cũng đâu dám tự lập để mẹ sống một mình. Đứa con sẽ chẳng muốn đi đâu vì “Làm sao có thể để mẹ lại một mình được?” Không chỉ vậy, đến tuổi hẹn hò, cậu cũng không thể lựa chọn một cô gái theo ý mình mà phải cân nhắc “Cô gái này có hợp với mẹ mình không?”, “Cô ấy sẽ chăm sóc tốt cho mẹ mình chứ?” Cuối cùng, cậu không còn được thực sự sống cuộc đời riêng của mình nữa.

Có người thân qua đời là chuyện đáng buồn, nhưng chỉ khi rũ bỏ được nỗi buồn ấy thì con người ta mới thôi vùng vẫy trong phiền muộn và đớn đau. Hơn nữa, càng muốn vì người ra đi thì càng cần phải rũ bỏ tất cả. Chúng ta có thể giữ những kỷ niệm đẹp về người quá cố nhưng tuyệt đối không được trở nên ám ảnh thái quá. Vì người đã khuất, vì bản thân mình và vì hạnh phúc của những người thân khác, ta cần nhẹ nhàng buông tay, không níu giữ.

MÓN QUÀ LỚN NHẤT CON TRAI ĐỂ LẠI TRƯỚC KHI RA ĐI

Chúng ta không thể nào thoát khỏi vòng sinh lão bệnh tử, và vì những tham vọng khác nhau mà ta thường ra đi trong hối tiếc. Một người mẹ mất con trai đã tâm sự với tôi rằng sau cái chết của con, nhà bà liên tục gặp hết tai ương này đến tai ương khác.

“Khi con trai tôi chuẩn bị thi đại học, ngày nào tôi cũng cầu khấn từ sáng sớm. Khi cầu khấn đến ngày thứ 73 thì tôi mất đi đứa con trai hiền lành, ngoan ngoãn, học giỏi của mình. Sau khi con lớn qua đời thì đến lượt con trai thứ của tôi bị gãy xương bàn chân. Trong lúc đợi đèn đỏ, rõ ràng là xe sau đã đâm vào xe tôi nhưng vì tôi rối quá nên rốt cuộc lại trở thành người gây tai nạn. Đã khổ sở vì mất đi một đứa con rồi, chẳng hiểu sao những chuyện tai ương cứ liên tiếp đổ lên đầu tôi như vậy.”

Người mẹ này đã cầu khấn cho con trai chăm chỉ học hành để đỗ vào một trường đại học tốt. Nhưng nếu biết trước con mình sẽ qua đời, có lẽ bà ấy đã cầu khấn cho con mình được khỏe mạnh sống tiếp. Nói cách khác, khi con còn sống bà chỉ biết tham lam chuyện con có vào được trường đại học tốt hay không. Đến lúc con mất rồi thì chuyện con vào trường đại học danh tiếng hay thấp kém đâu còn là vấn đề quan trọng nữa.

Nếu là một người mẹ thực sự nghĩ cho con thì bà nên cầu khấn như thế này:

“Cảm ơn trời Phật vì con của con vẫn còn sống. Chỉ cần nó sống khỏe mạnh thì con chẳng còn mong muốn gì khác nữa.”

Nhưng chuyện đã rồi thì không thể nào thay đổi. Ấy là một cậu bé ngoan ngoãn biết nghe lời, thế nên cậu nhất định sẽ được đến một nơi tốt đẹp. Hãy tin tưởng như vậy và buông tay để con ra đi.

“Con trai mình đã sống tốt nên mới sớm đến một nơi tốt đẹp như vậy.”

Hãy cố gắng nghĩ như vậy. Nếu bà mẹ không ngừng khóc lóc vì nhớ nhung thì con trai cả cũng khó lòng siêu thoát, thay vì khóc thương bà nên cầu khấn để con ra đi thanh thản “Con hãy mau đến một nơi thật tốt đẹp.” Hơn nữa, cậu con trai thứ của bà chỉ bị thương ở chân không phải là đã quá may mắn rồi sao? Con cả qua đời nhưng con thứ vẫn còn sống, như vậy đã là một chuyện may mắn rồi.

“Cảm ơn trời đất, may là nó còn sống và chỉ bị thương ở chân thôi.”

Hãy để mọi chuyện qua đi như vậy. So với những tai nạn giao thông khác thì gãy xương bàn chân cũng không quá nghiêm trọng. So với việc mất con thì xe bị xây xước một chút cũng chẳng hề gì. Bên cạnh đó, chính nhờ những bài học rút ra từ đó mà ta có thể mỉm cười trước tương lai.

“May mà mình không mất mạng hay bị thương dù xe bị đâm từ phía sau. Xe có xước xát một chút cũng coi như là của đi thay người!”

Nghĩ như vậy thì mọi chuyện sẽ chẳng có gì to tát, đâu còn vấn đề gì nữa. Kể cả chẳng may có số phải chịu liên tiếp bốn cái tang một lúc thì chỉ cần chấp nhận được cái chết đầu tiên, những cái chết sau sẽ không còn quá khủng khiếp nữa.

Sau này nếu có ai muốn ngáng chân làm bà ngã, bà vẫn có thể nói rằng “Con trai mất mà tôi vẫn còn sống được thì chẳng lẽ tôi lại không sống nổi vì chuyện cỏn con này?” Bắt đầu từ bây giờ, bà đã chẳng còn gì để sợ hãi nữa. Con trai qua đời mà bà vẫn có thể mỉm cười sống tiếp, chẳng lẽ đánh mất tài sản hay nhà gặp hỏa hoạn lại khiến bà không thể sống được nữa hay sao? Đây chính là sự giác ngộ lớn lao mà cậu con trai quá cố để lại và cũng là món quà quý giá nhất con trai tặng mẹ trước lúc ra đi.

Nếu khóc vì con trai đã khuất thì nghĩa là con trai đã ra đi chỉ để lại cho bà đau khổ, nhưng nếu nhờ con trai mà bà có được sự khôn ngoan thì nghĩa là con trai đã ra đi và trao cho bà một món quà quý giá. Bất cứ khi nào xảy ra chuyện, bà cũng có thể nghĩ thế này:

“Con trai đã để lại cho mình một món quà quý giá. Nếu là trước đây chắc mình sẽ lại khóc lóc và suy sụp, nhưng nhờ con trai mà mình nhận ra chuyện này cũng chẳng có gì.”

Những gì xảy đến trong cuộc đời chúng ta không có chuyện xấu mà cũng chẳng có chuyện tốt. Những chuyện xảy đến chỉ đơn giản là những chuyện xảy đến mà thôi. Nếu nghĩ là tốt thì nó tốt, nếu nghĩ là xấu thì nó sẽ thành xấu. Chuyện tốt hay xấu cuối cùng đều là do tự mình đánh giá mà ra.

Thất bại cũng chẳng phân tốt xấu. Dù là thất bại trong tình yêu hay trong kinh doanh, nếu coi thất bại là vết thương thì ta sẽ chỉ thêm nhụt chí “Nhỡ mình lại thất bại một lần nữa thì sao?”

Tôi đã từng phải vào tù ra tội và chịu cả tra tấn, nếu coi là chuyện xấu thì đó sẽ trở thành vết thương và nỗi hận lớn trong đời tôi. Nhưng vì coi đó là một trải nghiệm có ý nghĩa nên tôi đã có cơ hội giác ngộ những điều lớn lao mà tu hành nhiều năm cũng khó có thể đạt được. Phần lớn mọi người đều coi trải nghiệm là vết thương. Vì vậy, cuộc sống của họ mới khốn khổ. Thế nhưng, dù trải qua điều gì, quan trọng nhất vẫn là phải biết cách biến nó thành bài học, thành tài sản riêng của mình. Nếu làm được như vậy thì càng gặp khó khăn, ta càng vững vàng, càng nâng cao được năng lực của bản thân.

Dẫu chẳng nỗi đau nào có thể so sánh được với nỗi đau mất con, nhưng nếu nhờ chuyện ấy mà có thể giác ngộ, thì sau này người mẹ sẽ trở nên mạnh mẽ, khoáng đạt hơn bất kỳ ai.

Dẫu chẳng nỗi đau nào có thể so sánh được với nỗi đau mất con, nhưng nếu nhờ chuyện ấy mà có thể giác ngộ, thì sau này người mẹ sẽ trở nên mạnh mẽ, khoáng đạt hơn bất kỳ ai.

“Con trai mất mà mình vẫn có thể sống tiếp thì sau này còn chuyện gì có thể khiến mình không sống nổi?”

Như vậy, dù tương lai có chuyện gì xảy đến, dù phải đối mặt với nhiều cái chết khác nữa, thì bản thân bà vẫn sẽ có thể bình thản đón nhận.

LỜI TIỄN BIỆT VÌ NHỮNG NGƯỜI RA ĐI

Khi sắp viên tịch, các đệ tử đã hỏi Đức Phật:

“Thầy muốn tang lễ được tổ chức thế nào ạ?”

Đức Phật mới đáp rằng:

“Đừng lo lắng về chuyện ấy. Những Phật tử có niềm tin khắc tự biết lo liệu.”

Đức Phật nói như vậy, nghĩa là muốn các Phật tử hãy tổ chức tang lễ theo đúng nghi lễ của mình. Vì thế, sau khi Đức Phật viên tịch, các Phật tử đã hỏa táng Người theo phong tục của người Ấn Độ. Nếu Đức Phật sống ở Hàn Quốc có lẽ Người sẽ được chôn cất.

Giáo lý Phật giáo chủ yếu là về các chân lý chứ không chứa đựng điều gì đặc biệt mang tính văn hóa. Vì Phật giáo bắt nguồn ở Ấn Độ nên đã tiếp nhận văn hóa nơi đây và văn hóa truyền thống Ấn Độ đã thấm nhuần vào văn hóa Phật giáo. Nói chính xác hơn, hỏa táng không phải nghi lễ của Phật giáo mà chỉ là tập tục mai táng truyền thống của người Ấn Độ mà thôi. Lễ cúng 49 ngày cũng là sự kết hợp giữa Phật giáo với văn hóa Ấn Độ. Người ta làm lễ cúng 49 ngày là vì mong muốn người đã khuất được siêu thoát. Tùy theo hành vi lúc còn sống mà người chết sẽ được tái sinh về một cõi trong chín bậc hoa sen khác nhau.

“Chỉ cần tha thiết mong muốn thì tất cả mọi người đều có thể được tái sinh về miền cực lạc. Tuy nhiên, họ sẽ không được sinh ra như nhau mà sẽ được phân chia theo chín bậc hoa sen, phụ thuộc vào hành vi khi còn sống.”

Các phẩm vãng sinh được chia thành thượng, trung, hạ. Trong thượng tiếp tục được chia thành thượng, trung, hạ. Trong trung cũng có thượng, trung, hạ và trong hạ cũng có thượng, trung, hạ. Vì vậy mới tạo thành chín bậc khác nhau. Bậc thứ nhất là thượng phẩm thượng sinh, ngay sau khi chết sẽ được tái sinh về miền cực lạc. Giống như thể vừa bước ra khỏi cửa này đã ngay lập tức được bước vào cánh cửa khác vậy.

Bậc thứ hai sẽ tái sinh trong vòng 12 giờ, bậc thứ ba trong vòng 1 ngày, bậc thứ tư trong vòng 3 ngày, bậc thứ năm trong vòng 1 tuần, bậc thứ sáu trong vòng 21 ngày, bậc thứ bảy trong vòng 49 ngày. Đây là lý do vì sao người ta làm lễ cúng 49 ngày, bởi vì ấy chính là cách mà người sống giúp người chết trả hết nợ để được tái sinh về miền cực lạc.

Vậy bậc thứ tám và bậc thứ chín thì sao? Cuối cùng họ vẫn sẽ được tái sinh về miền cực lạc, nhưng trước đó họ sẽ phải xuống địa ngục chịu trừng phạt. Để cứu họ khỏi địa ngục, người sống sẽ làm lễ cúng cô hồn vào ngày 15 tháng Bảy âm lịch hằng năm.

Chúng ta không cần phân định xem đây là sự thật hay dối trá. Vì đây là một tín ngưỡng, nếu muốn thì tin, không muốn có thể không tin.

Tùy vào mỗi tôn giáo mà tập tục mai táng cũng khác nhau. Người Ấn Độ hỏa táng, còn người Tây Tạng thì thiên táng (điểu táng). Họ cắt nhỏ thi thể rồi đặt lên những tảng đá cao để làm mồi cho diều hâu hoặc đại bàng. Còn ở những vùng sa mạc, người ta phong táng. Người chết sẽ được đặt lên một tấm ván và để ngoài trời. Sau khoảng một năm, khi chỉ còn lại xương thì người ta mới làm đám tang. Những người sống trên đảo thì thường thủy táng.

Những tập tục mai táng này đều mang ý nghĩa riêng. Thiên táng mong muốn người chết sẽ được bay lên trời cao nhờ các loài chim, còn chôn cất là vì cho rằng thế giới của người âm nằm sâu trong lòng đất. Ngoài ra, người Ấn Độ cũng tin vào luân hồi nên họ cho rằng nếu còn thân thể thì người chết sẽ còn lưu luyến trần gian. Vì vậy, họ muốn giúp người chết nhanh chóng cắt đứt tình cảm và được tái sinh nên đã lựa chọn hỏa táng.

Dù làm đám tang như thế nào, chết vẫn có nghĩa là đã kết thúc với thế gian. Kết thúc ở đây không có nghĩa là “không có sự tái sinh”, “không thể đến miền cực lạc”, mà chỉ là ngừng thở và kết thúc nhân duyên với thế gian này. Theo Cơ Đốc giáo, người chết được lên thiên đường nên chẳng còn liên quan gì đến thế gian. Còn theo Phật giáo, người chết sẽ được tái sinh nên cũng không còn mối liên hệ nào với thế gian nữa. Vì vậy, hãy nghĩ “Giờ thì nhân duyên đã hết rồi” và thanh thản buông tay để người đã khuất ra đi.

Đó mới là lời tiễn biệt tuyệt vời nhất.

ĐỪNG LƯU LUYẾN CHIẾC ÁO CŨ ĐÃ CỞI RA

Chúng ta thường quan niệm rằng thân thể của người chết đem lại vận xui. Nếu ta không tin thì chẳng có gì đáng nói, nhưng vì ta tin theo nên mới nảy sinh nhiều mâu thuẫn.

Có một người từng giãi bày với tôi về chuyện mộ phần chôn cất.

“Người ta nói rằng sau khi dời mộ thì không được phép động vào trong vòng ba năm. Điều ấy có đúng không ạ? Có người bảo rằng nếu động chạm vào mộ phần thì sẽ có chuyện không may xảy ra. Đúng vậy không ạ?”

Bạn hãy thử bứng cây đem trồng ở nơi khác xem. Nó có lớn ngay được không? Trong ba năm đầu có vẻ nó không lớn lên nhiều nhưng dần dần nó sẽ bắt đầu đâm rễ và phát triển. Con người đang sống ở chỗ này mà chuyển đến chỗ khác ở cũng cần có thời gian để thích ứng. Vì vậy, di chuyển không phải việc xấu, chỉ là để thích ứng thì cần phải có thời gian.

Nếu muốn mê tín thì trong vòng ba năm bạn không động chạm vào mộ phần là được. Người ta đã nói là không tốt tại sao bạn cứ nhất định phải làm? Nhưng nếu có vấn đề nảy sinh, chẳng còn cách nào khác, bắt buộc phải chuyển thì cứ chuyển, có gì đâu mà phải băn khoăn.

Mẹ tôi qua đời vào thứ Năm. Lúc đầu nhà tôi định tổ chức tang lễ vào thứ Bảy, nhưng anh trai tôi ở Mỹ phải đến Chủ nhật mới về kịp, nên tang lễ bắt buộc phải dời sang Chủ nhật. Như vậy là phải đợi tới bốn ngày.

Theo phong tục Hàn Quốc, chúng ta không tổ chức tang lễ sau bốn ngày, mà chỉ sau ba ngày hoặc năm ngày. Đợi đến tận thứ Hai thì cũng bất tiện. Thế là nhà tôi sinh ra tranh cãi.

“Một cậu con trai không về được cũng có sao, hãy tổ chức sau ba ngày.”

“Sao có thể làm như vậy được, phải đợi cả nhà đông đủ hết rồi mới làm đám tang chứ?”

Mọi người trong gia đình tôi tranh cãi rất kịch liệt. Tôi hỏi thầy phong thủy tổ chức sau bốn ngày có được không thì thầy bảo không được. Nhưng đằng sau những chuyện “không được” luôn có những cách lách luật để cho thành được. Nói cách khác, vẫn tồn tại ngoại lệ. Vì vậy, tôi đã biếu tiền và nhờ thầy giúp. Cuối cùng thầy đã sử dụng mộ tạm. Để làm mộ tạm, thầy yêu cầu gia đình lấy dây thừng quấn quanh một cái cọc và chôn xuống vào ngày thứ ba để đánh lừa ma quỷ, đến ngày thứ tư thì bỏ ra và chôn quan tài thật xuống. Nhờ vậy mà vấn đề trong nhà tôi đã được giải quyết.

Có phải vì tôi tin tưởng vào cách giải quyết ấy nên mọi chuyện mới êm xuôi? Sống trên đời nhất định sẽ có lúc chúng ta gặp những chuyện không may như tai nạn giao thông hay hỏa hoạn. Nhưng nếu chuyện xảy ra trong vòng ba năm sau khi nhà có tang thì mọi người đều cho là do làm ma không đúng cách nên mới xảy ra chuyện. Và rồi sẽ lại tiếp tục nảy sinh tranh cãi vì vấn đề ấy. Nhưng nếu dùng những cách “lách luật” như vậy thì sẽ không còn tranh cãi nữa. Nếu chẳng may gặp tai nạn, người nhà cũng không ai nói là do làm ma không đúng cách hay mộ phần không đúng chỗ mà chỉ đơn thuần nói là bị tai nạn. Tôi sử dụng cách “lách luật” không dựa trên tiêu chuẩn đúng sai, có những lúc chúng ta cần phải làm như vậy.

Vì gia đình có nhiều người nên đương nhiên cũng sẽ có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề tổ chức tang lễ. Lúc này, nên tập hợp tất cả các ý kiến và xoa dịu họ. Có một người than vãn với tôi rằng gia đình đang lục đục vì chuyện mộ phần của bố mẹ.

“Bố tôi được chôn còn mẹ tôi lại làm hỏa táng. Nhưng người ta nói rằng như vậy thì không thể để hai ông bà nằm cạnh nhau được. Anh em trong nhà có nhiều ý kiến khác nhau về chuyện này nên tôi chẳng biết phải làm sao nữa.”

Thân thể người chết cũng giống như chiếc áo cũ. Muốn thiêu thì thiêu, muốn chôn thì chôn, muốn thả trôi sông thì thả trôi sông. Tất cả những điều ấy đều không có ý nghĩa gì cả. Nếu có tập tục chôn cất thì chôn cất. Nếu quen với việc hỏa táng thì thiêu xác. Còn nếu có thói quen thả trôi sông thì cũng hãy cứ làm như vậy.

Đạo Cơ Đốc cho rằng người chết sẽ được hồi sinh và lên thiên đường. Còn trong Phật giáo, người chết sẽ được đầu thai ở miền cực lạc. Như vậy đều có nghĩa họ đã đi mất rồi. Còn theo như Ấn Độ giáo, người đã khuất sẽ có một sinh mệnh khác theo vòng luân hồi. Như vậy chuyện đốt, chôn hay thả trôi “chiếc áo cũ” thì có gì quan trọng cơ chứ?

Sau khi chết, tổ chức đám ma trang trọng hay làm cúng giỗ linh đình thì cũng chỉ là chuyện của người còn sống mà thôi. Đám tang chỉ là cách thức để xoa dịu nỗi buồn của người còn sống, điều ấy chẳng can hệ gì đến linh hồn của người đã khuất cả.

Vì vậy, anh em trong nhà không cần phải bàn cãi nhiều về vấn đề ấy, muốn chôn chung thì chôn chung, muốn chôn riêng thì chôn riêng, nếu bố được chôn rồi mà mẹ lại hỏa táng thì cũng có thể rắc tro của mẹ nếu muốn. Chôn quần áo của mẹ, thiêu quần áo của bố hay chôn quần áo của cả bố và mẹ thì có vấn đề gì đâu chứ? Hoặc nếu thờ cả hai cùng một chỗ thì cũng có sao? Không cần phải tranh cãi vô ích về cách xử lý chiếc áo cũ đã được cởi bỏ. Đó chỉ là nỗi ám ảnh của những người đang sống mà thôi.

Một ngày nọ, Đại sư Wonhyo để tránh mưa đã vào một hang động rồi ngủ luôn ở đó. Sáng hôm sau tỉnh dậy ông mới nhận ra đó là một ngôi mộ. Ngày xưa, nhà mồ kiểu Goguryeo được xây dựng trên mặt đất giống mộ vua Gwanggaeto nên có thể đi vào để tránh mưa được.

Nhưng ngày thứ hai khi đại sư ngủ ở đó, ông thường thấy ma xuất hiện. Vì thế, ông đã tỉnh ngộ:

“Trước khi biết là mộ thì mình có thể ngủ ngon lành nhưng giờ nghĩ là mộ thì lại thật khổ não. Tất cả đúng là đều từ suy nghĩ mà ra.”

Ngôi mộ không thể lên tiếng, cũng chẳng thể gây ảnh hưởng gì đến con người. Tất cả chỉ là quan niệm của người còn sống, nếu nghĩ là có vấn đề thì sẽ có vấn đề, nếu nghĩ là không có vấn đề thì sẽ chẳng sao hết cả. Sau khi qua đời, tổ chức tang lễ thế nào hay thờ phụng ra sao đều không quan trọng. Việc những người sống nên làm không phải là tranh cãi về hình thức mà là thống nhất ý kiến rồi cùng nhau thành tâm tiễn đưa người đã khuất. Đó chính là cái kết tốt đẹp nhất cho tất cả mọi người.

Chương 4:
CỞI MỐI RÀNG BUỘC VỚI NGHIỆT DUYÊN

Khi trở nên rộng lượng, thấu hiểu và trưởng thành hơn, thì bản thân ta, cuộc sống của ta cũng sẽ thay đổi theo.

ĐỪNG NHÌN ĐỐI PHƯƠNG, HÃY TỰ SUY XÉT CHÍNH MÌNH

Năm hai mươi tuổi, chúng ta nghĩ rằng vào năm ba mươi, bốn mươi tuổi, mình sẽ trở nên bao dung, rộng lượng, mềm dẻo hơn trong các mối quan hệ, cũng như biết quan tâm hơn tới người khác. Nhưng khi có tuổi rồi bạn thấy mình có rộng lượng hơn không? Người xưa vẫn hay nói “Già đi sẽ khiến con người ta rộng lượng hơn”. Trong xã hội nông nghiệp, nếu tuổi trẻ đã hăng say làm việc thì khi về già, người ta thường giao lại công việc cho con cháu để bản thân được nghỉ ngơi. Khi đã nhàn nhã thì con người ta dĩ nhiên cũng có xu hướng trở nên rộng lượng hơn. Tuy nhiên sống trong xã hội hiện đại, dù đã năm mươi, sáu mươi tuổi nhưng ta vẫn phải ngược xuôi lo chuyện cơm áo gạo tiền, như vậy thì dẫu tuổi tác tăng lên, ta vẫn chẳng thể nào rộng lượng hơn được.

Nhưng dù là ba mươi hay năm mươi tuổi, chỉ cần sẵn sàng mở lòng, thấu hiểu, chấp nhận đối phương thì ta vẫn có thể trở thành một người rộng lượng. Bất kể tuổi tác, chỉ cần có trái tim bao dung, biết thông cảm và đón nhận người khác thì ta sẽ làm cho các mối quan hệ trở nên thoải mái hơn.

Thay vì ghét bỏ, hãy để mọi chuyện diễn ra tự nhiên, đừng gây thù chuốc oán với ai cả, có vậy cuộc đời ta mới bình yên. Vợ chồng sống với nhau hơn hai, ba mươi năm dẫu có phải đến bước ly hôn cũng sẽ không chia tay trong oán hận mà có thể cúi đầu từ biệt nhau:

“Dù gì, được gặp mình vẫn là hạnh phúc của đời tôi. Nhờ có mình mà tôi đã có cơ hội được sinh con và được nuôi dưỡng chúng. Lúc con còn nhỏ thì chúng ta đã sống vì con, nhưng giờ chúng cũng lớn cả rồi, nên ta hãy sống cuộc đời tự do của riêng mình. Cảm ơn mình trong quãng thời gian vừa rồi.”

Nếu có thể vui vẻ gặp gỡ như những người bạn cũ trong hôn lễ của con cái hay những dịp gia đình có việc, rồi hỏi thăm, trò chuyện cùng nhau về những người bạn mới thì không phải cuộc sống sẽ rất tươi đẹp sao? Giống như không cần quá hạnh phúc vì kết hôn, ta cũng chẳng phải bất hạnh vì ly hôn. Ly hôn hay không không phải là vấn đề, quan trọng là ta chia tay và sống tiếp với tâm thế ra sao.

Rốt cuộc, ta mới là người nắm giữ chìa khóa để giải quyết vấn đề của các mối quan hệ. Chính vì thế, tôi thường nghiêm khắc nói với những người đến xin tư vấn rằng, trước khi so đo tính toán sự đúng sai của đối phương, hãy nhìn lại bản thân mình trước đã. Thế là họ buồn bã vì cho rằng tôi đứng về phe đối phương mà chẳng đứng về phía họ.

Giả sử nếu tôi khuyên vợ nên nhún nhường thì thể nào người vợ cũng đáp “Chồng tôi mới là người có vấn đề, tại sao tôi lại phải nhượng bộ?” Còn nếu tôi khuyên người chồng hãy lùi lại một bước thì người chồng lại phản bác “Vợ tôi mới là người có vấn đề, tại sao tôi lại phải nhượng bộ?” Nghĩ rằng mình đúng, đối phương sai thì cả hai chắc chắn sẽ tranh cãi để chứng minh là mình đúng. Nhưng nếu quay lại tự vấn bản thân và thay đổi suy nghĩ, ta có thể sẽ tìm ra một con đường dễ chịu cho cả hai bên.

Ví dụ, nếu một người đàn ông kết hôn, anh ta sẽ rời khỏi vị trí con của bố mẹ và thiết lập một gia đình mới. Nói một cách đơn giản, anh ta cần rút thẻ hội viên ra khỏi nhóm “gia đình bố mẹ” và gia nhập nhóm “gia đình mới”. Như vậy, anh ta cần củng cố lập trường mình là chồng của một người phụ nữ và sắp xếp lại lập trường mình là con trai của mẹ. Nhưng khi nảy sinh mâu thuẫn giữa mẹ chồng nàng dâu, nếu người chồng đứng giữa lại bảo vợ “Em hãy hiểu cho mẹ đi”, thì người vợ sẽ cảm thấy khó chịu vì cho rằng chồng đang đứng về phía mẹ. Còn nếu anh ta đứng về phía vợ thì người mẹ sẽ buồn bã vì cảm thấy như thể bị cướp mất con trai. Vì vậy, người chồng cần phải xác định rõ mình là chồng của một người phụ nữ nhưng đồng thời anh cũng không bao giờ được quên và phải luôn biết ơn rằng mình còn là con trai của một người phụ nữ khác.

Nếu vậy, người vợ cần phải làm gì? Dù thế nào thì cô cũng đã yêu và tin rằng mọi chuyện đều ổn nên mới kết hôn, bởi vậy dẫu sao cô vẫn nên suy nghĩ cho người đã sinh ra chồng mình. Mẹ chồng là người đã sinh ra và nuôi dưỡng chồng cô cho đến tận trước khi kết hôn. Bây giờ, cô đột ngột xuất hiện và “cướp mất” đứa con trai yêu quý bà đã mất bao công nuôi dưỡng, đứng trước một người có tâm lý mất mát, cô nên có suy nghĩ ra sao? Hãy luôn giữ trong lòng hai suy nghĩ. Thứ nhất, biết ơn vì “Mẹ đã sinh ra và nuôi dưỡng chồng con nên người”, và thứ hai, áy náy vì “Con đã cướp mất con trai mẹ”. Khi mẹ chồng cáu giận vô cớ vì tị nạnh, chỉ cần trong lòng vừa cảm thấy biết ơn vừa cảm thấy có lỗi, cô sẽ không làm xung đột nghiêm trọng hơn.

Vậy mẹ chồng nên có cách ứng xử như thế nào? Bây giờ, bà nên buông bỏ con trai trong tâm tưởng vì nó đã có gia đình mới rồi. Nếu lúc nào cũng khư khư suy nghĩ “Nó là con tôi”, “Tôi đã phải nuôi nó vất vả như thế nào chứ?” thì chắc chắn bà sẽ chỉ thấy buồn vì con trai và ghét bỏ con dâu. Khi con cái đã kết hôn thì hãy để chúng tự do sống theo cách của mình. Đã đến lúc từ bỏ sự kỳ vọng về con cái và nỗ lực sống cuộc đời riêng của mình thật thoải mái, thảnh thơi.

Nếu biết buông bỏ để mỗi người được sống đúng như ý mình, thì xung đột nghiêm trọng sẽ chẳng bao giờ xảy ra. Tuy nhiên, người chồng lại áp dụng lời tôi nói theo hướng có lợi cho bản thân và bảo vợ mình:

“Thầy bảo em cần biết ơn và phải cảm thấy có lỗi với mẹ chồng đấy!”

Tương tự, người vợ cũng chỉ nói theo ý mình:

“Thầy cũng bảo anh phải thay đổi hội nhóm của mình rồi mà!”

Nếu muốn giải quyết xung đột thì trước hết ta phải bắt đầu từ chính mình, nếu chỉ mong đối phương thay đổi thì vấn đề sẽ chẳng bao giờ được giải quyết mà chỉ đổ thêm dầu vào lửa, làm xung đột sâu sắc thêm mà thôi. Khi trở nên rộng lượng, thấu hiểu và trưởng thành hơn, thì bản thân ta, cuộc sống của ta cũng sẽ thay đổi theo. Vì thế, muốn cởi nút thắt trong các mối quan hệ, ta không nên tìm cách thay đổi đối phương mà hãy quay lại và bắt đầu thay đổi từ chính mình.

KẾT HÔN KHÔNG PHẢI TẤM VÉ ĐẢM BẢO HẠNH PHÚC

“Thật đúng đắn vì đã kết hôn. Nếu sống độc thân thì không biết cuộc đời mình sẽ ra sao.”

Có bao giờ bạn nghĩ như vậy không? Hay bạn thường nghĩ thế này nhiều hơn:

“Sao mình lại kết hôn nhỉ? Sống một mình có khi mọi chuyện sẽ tốt hơn.”

Nhiều người nói rằng cuộc sống hôn nhân của họ rất mệt mỏi. Như vậy, đáng ra họ phải tỉnh mộng và buông bỏ ám ảnh về chuyện kết hôn, nhưng khi con cái lớn lên họ lại khổ sở vì chuyện con cái không chịu kết hôn.

“Tôi có hai đứa con gái giờ đã hơn ba mươi rồi mà vẫn chưa kết hôn. Hai đứa nó cũng không nói là sẽ ở vậy, nhưng lần nào đi xem mặt cũng bất thành vì người ta viện lý do nhà có hai cô con gái. Tôi thấy rất có lỗi với chúng và thực ra cũng lo lắng nữa vì chúng nó càng ngày càng nhiều tuổi rồi.”

Nếu bố mẹ chung sống hòa thuận với nhau, con cái cũng sẽ ghen tị mà muốn kết hôn sớm. Nhưng nếu cuộc hôn nhân của bố mẹ không yên ả thì chúng sẽ nghĩ “Mình sẽ không bao giờ kết hôn”. Vì thế, dù không nói thẳng ra là mình sẽ không kết hôn nhưng một cách vô thức, chúng cũng sẽ chẳng hứng thú gì với chuyện hôn nhân. Dẫu có hẹn hò chúng cũng vẫn sẽ ngập ngừng trước hôn nhân hoặc luôn ở trạng thái phòng bị, hễ có người tiến tới thì lại theo bản năng lùi về sau. Nếu lúc này bố mẹ cứ bắt kết hôn cho bằng được thì cuộc sống hôn nhân của con sau này nhiều khả năng sẽ trở thành bản sao của bố mẹ mình. Như vậy, các con sẽ chỉ thấy oán hận bố mẹ mà thôi.

Thế nên, cách tốt nhất là ủng hộ dù con cái có muốn kết hôn hay không. Như vậy, chuyện kết hôn của con cái đâu còn là nỗi lo lắng của bố mẹ nữa. Hơn nữa, hơn ba mươi chưa thể coi là đã già. Trong Hội Jungto cũng có rất nhiều người đã bốn mươi, năm mươi tuổi nhưng vẫn chưa kết hôn. Chỉ cần nghĩ rằng “Kết hôn chẳng bao giờ là muộn” thì lúc nào cũng có thể sống hạnh phúc.

Khi con cái không kết hôn hoặc xuất gia đi tu, các bậc phụ huynh đều lo lắng như thế này:

“Lúc còn trẻ, còn khỏe thì không sao nhưng sau này già rồi ốm đau bệnh tật thì lấy ai lo cho?”

Nhưng bây giờ phúc lợi xã hội dành cho người cao tuổi đã tốt hơn trước rất nhiều, có sống một mình cũng chẳng gặp phải nhiều vấn đề. Hơn nữa, các nhà sư dù sống một mình nhưng đến khi qua đời họ vẫn sẽ được người khác lo cho chuyện ma chay, thậm chí là còn tốt hơn nhiều so với con cái làm ở nhà.

Không phải cứ có mối quan hệ đặc biệt với một người nào đó thì nhất định là chuyện tốt. Khi quan hệ trở nên đặc biệt, hai bên sẽ trông đợi ở nhau nhiều hơn, lắm khi còn vì thế mà trở thành kẻ thù của nhau. Chúng ta không trở thành kẻ thù với người xa lạ. Thông thường ta trở thành kẻ thù với vợ chồng, bố mẹ hay anh em trong nhà. Làm kẻ thù với người xa lạ là một chuyện vô cùng hiếm thấy. Vợ chồng trở thành kẻ thù thì sẽ chẳng gọi cho nhau lấy một cuộc điện thoại. Bố mẹ với con cái có thể sẽ không đến thăm nom nhau chỉ vì vấn đề tài sản. Anh em trong nhà cũng có thể chẳng thèm nhìn mặt nhau vì tranh chấp trong chuyện thừa kế. Vì thân thiết nên mới nảy sinh những kỳ vọng, nếu kỳ vọng không được đáp ứng thì sẽ trở thành kẻ thù. Vì vậy, tại sao cứ phải kết hôn hay thiết lập mối quan hệ đặc biệt với một ai đó?

Đâu phải cứ kết hôn thì mọi vấn đề trong cuộc sống sẽ được giải quyết, nhưng bố mẹ lại luôn tự an ủi bản thân rằng “Lo xong chuyện kết hôn cho nó thì coi như mình cũng hoàn thành nghĩa vụ”. Nhưng điều quan trọng nhất là hạnh phúc của con cái họ cơ mà. Sống một mình hay với người khác, sinh con hay không sinh con, tất cả đâu phải là vấn đề, chỉ cần sống hạnh phúc chẳng phải đã quá đủ rồi hay sao?

Khi đi xem mắt mà đối phương nói “Không thích vì nhà có hai con gái” thì thực ra đó cũng chỉ là cái cớ mà thôi. Nhưng tại sao người ta lại dùng cái cớ ấy? Vì khi đi xem mắt, họ muốn gặp được những người có điều kiện tốt hơn. So với con gái của bà, con trai nhà người ta có điều kiện tốt hơn nên mới thấy con bà không vừa mắt. Vì thế, nhà anh ta mới viện cớ “Cô là người tốt nhưng nhà có hai con gái thì không ổn lắm.”

Người mẹ này luôn muốn tìm cho con gái một đối tượng kết hôn tốt. Dù không ngừng than thở “Tôi chỉ muốn tìm một người để con gái tôi có thể thoải mái sống cùng mà cũng không được”, nhưng thật ra khi gặp ai bà cũng cân nhắc so sánh hết mặt này đến mặt kia. Đầu tiên, phải là người có thân thể khỏe mạnh, không được quá nhiều tuổi, phải cao ráo không được quá thấp. Dù không cần đẹp trai như diễn viên nổi tiếng nhưng ngoại hình cũng không được thua kém ai, phải tốt nghiệp đại học, phải có nghề nghiệp đàng hoàng ổn định. Dẫu bản thân cho rằng mình chẳng tính toán nhiều nhưng thực ra bà lại đang cân nhắc rất chi li.

Khi mệt mỏi vì không thể giải quyết chuyện kết hôn cho con cái, bà nên quay lại tự hỏi bản thân.

“Cuộc sống hôn nhân của mình có hạnh phúc không?”

Nếu câu trả lời là “không” thì trước tiên bà nên tự xem xét lại vì bản thân đã không sống hạnh phúc, khiến con cái có cái nhìn tiêu cực về chuyện kết hôn. Nếu con cái không muốn kết hôn thì cha mẹ cũng nên buông bỏ mong đợi của mình và để chúng sống theo ý muốn của bản thân. Bản thân mình kết hôn không hạnh phúc thì ép buộc con cái kết hôn để làm gì?

CÁCH CHIA TAY KHÔNG ĐỂ LẠI HỐI HẬN VÀ TỔN THƯƠNG

“Tôi luôn cảm thấy ghét bỏ, khổ sở, phẫn nộ và vô cùng khó hiểu khi nghĩ về vợ mình.”

Một người chồng đã tâm sự với tôi như vậy trong quá trình tiến hành thủ tục ly hôn. So với khoảng thời gian đầu, giờ anh ấy đã cảm thấy bình tĩnh hơn rất nhiều, nhưng những cảm xúc tiêu cực với đối phương vẫn không hoàn toàn biến mất.

Vợ chồng sống với nhau cũng có thể sẽ có ngày ly hôn. Ly hôn hay không không quan trọng, quan trọng là phải tự mình nhìn lại để tìm ra nguyên nhân dẫn đến chuyện ly hôn. Chỉ có vậy, bạn mới không lặp lại sai lầm với người tiếp theo.

Trong cuộc sống hôn nhân, nguyên nhân lớn nhất dẫn đến xung đột chính là hai bên đều tự cho rằng mình đúng. Khi đối phương nói rằng “Anh là đồ cố chấp”, bạn chẳng hề nhìn nhận lại bản thân, chỉ vì muốn khẳng định mình đúng nên bạn mới đáp trả “Không phải tôi cố chấp, tôi chỉ nói lên suy nghĩ của mình thôi.”

“Anh lúc nào cũng nổi giận và cáu kỉnh.”

Khi nghe đối phương nói vậy, bạn liền đáp lại:

“Tại sao tôi lại tức giận chứ? Tôi cáu kỉnh khi nào? Vì cô tức giận nên tôi mới tức giận chứ!”

Nếu hỏi vợ của bạn “Chồng cô là người biết thấu hiểu hay là người chỉ nghĩ đến bản thân?”, có lẽ cô ấy sẽ đáp “Anh ta vô cùng cố chấp.” Nếu hỏi “Chồng cô là người ích kỷ hay là người biết hy sinh?”, có lẽ cô ấy sẽ trả lời rằng đó là người ích kỷ.

Những gì ta nghĩ về bản thân thường khác với những gì người khác nghĩ về ta. Tất nhiên, chúng ta chẳng thể khẳng định xem ai khách quan hơn. Nhưng thông thường có thể cho rằng, hình ảnh bạn trong mắt đối phương có chút gần với hiện thực khách quan hơn là hình ảnh bạn tự vẽ ra trong đầu đấy.

Trong cuốn Lời chúc phúc của nhà sư, tôi có viết khi gặp gỡ người khác, chúng ta khổ chỉ vì muốn được hưởng lợi. Muốn hưởng lợi từ đối phương không phải là chuyện xấu, nhưng phải hiểu rằng mình nhất định phải trả lại điều gì đó, đúng theo luật nhân quả. Nếu mượn tiền người khác thì lúc này ta có thể tiêu pha thoải mái nhưng sau đó sẽ phải trả cho người ta. Ta hưởng lợi cũng có nghĩa là đối phương bị thiệt hại, vì vậy đối phương sẽ yêu cầu ta phải “trả giá”.

Vì thế, hãy buông bỏ mong muốn được hưởng lợi, còn nếu không hãy nhận thức được mong muốn của bản thân.

“Thì ra là mình đã lợi dụng người ta.”

Khi trở nên cố chấp cũng cần phải tự nhận thức được hiện thực.

“Thì ra là mình đang cố chấp.”

“Vì mình cố chấp nên người ta mới cảm thấy bực bội.”

Bản thân mình phải tự biết mình. Có vậy, khi nghe đối phương nói mình ích kỷ, ta cũng có thể chấp nhận “Đúng vậy, là tôi đã có đôi chút ích kỷ.” Rồi cả hai mới có thể tiếp tục nói chuyện. Chúng ta không nhất định phải từ bỏ hoàn toàn sự cố chấp và ích kỷ của bản thân, mà chỉ cần nhận thức được sự cố chấp và ích kỷ trong ta mà thôi.

Nếu không tự nhận thức thì khi có người nói ta ích kỷ, ta chỉ biết gân cổ phản bác “Mình tôi ích kỷ chắc? Cô không ích kỷ à?” hoặc nổi giận “Tại sao tôi lại ích kỷ?” hoặc chống trả “Tôi mà cố chấp sao?” hoặc “Mình tôi cố chấp, cô thì không chắc?” Đối thoại theo kiểu này chỉ dẫn đến tổn thương cho cả hai bên.

Tất cả mọi người đều ích kỷ. Chỉ cần chấp nhận và đồng ý rằng bản thân mình ích kỷ thì đối thoại sẽ được duy trì. Bình thường ta chỉ gọi điện cho người khác vì có chuyện muốn nhờ vả. Chín trong mười cuộc hoặc thậm chí là cả mười cuộc đều nhằm mục đích hỏi hoặc yêu cầu thứ gì đó từ đối phương. Gần như chẳng ai gọi điện trước để hỏi “Dạo này thế nào?”, “Tôi có thể giúp gì cho cậu không?” cả. Khi chấp nhận chuyện này, thì ta đương nhiên cũng có thể chấp nhận được cuộc điện thoại nhờ vả từ đối phương. Nhưng thông thường, chúng ta lại nghĩ rằng “Chỉ khi nào có chuyện thì nó mới liên lạc.” Đây chính là lúc mâu thuẫn xảy ra. Trước tiên, hãy chấp nhận bản thân là người ích kỷ, như vậy ta cũng sẽ không còn muốn chê trách đối phương nữa.

Khi cần thì đối phương mới gọi điện cho ta, nếu ta có thể giúp đỡ thì đối phương sẽ cảm thấy biết ơn. Mặc dù bị nhờ vả đúng là có chút phiền phức, nhưng nếu nhìn trên phương diện khác, điều đó cũng chứng tỏ ta có khả năng và lợi thế hơn người ấy. Nhưng nếu chỉ nghĩ đó là sự phiền phức thì ta không thể nào phát huy được toàn bộ năng lực của mình. Vì vậy, chúng ta chẳng nên cảm thấy phiền hà khi có người gọi điện tới nhờ vả.

Để có thể đối thoại cùng người khác, ta không nhất thiết phải chấp nhận hy sinh hay khom lưng uốn gối, mà chỉ cần tự nhận thức mình là người như thế nào mà thôi. Có thể người chồng cảm thấy vấn đề nằm ở vợ vì cô ấy là người cố chấp và ích kỷ, nhưng thật ra người vợ cũng sẽ có suy nghĩ tương tự.

Tiếp tục sống cùng nhau hay không là ý muốn của cá nhân nhưng không nên vì thế mà ghét bỏ đối phương. Người phụ nữ mà bạn từ bỏ sẽ được một người đàn ông khác yêu thương, và bạn cũng sẽ gặp được một người phụ nữ khác trân trọng mình. Vì thế, đối phương không xấu cũng không tốt. Chỉ là họ không phù hợp với yêu cầu của bạn nên bạn mới coi họ là xấu. Như thế, bản thân đối phương không phải là vấn đề.

Ngay cả khi chia tay, quan trọng nhất chính là không biến quá khứ thành tổn thương chỉ vì ghét bỏ đối phương. Dù là sống cùng hay chia tay, các bạn cũng tuyệt đối chẳng nên ghét bỏ nhau. Nếu ghét bỏ thì quãng thời gian từng chung sống sẽ trở thành lãng phí, bởi thế ngay cả khi chia tay, cũng nên biết ơn và tạm biệt với chút lòng áy náy.

Nếu không có cô ấy thì chẳng phải bạn đã đơn chiếc cho tới tận bây giờ sao? Dẫu thế nào, nhờ vợ cũ mà bạn cũng đã từng không cô độc. Sau này nếu kết hôn thêm lần nữa, khoảng thời gian trong quá khứ sẽ là một trải nghiệm hữu ích. Nếu căm ghét vợ cũ thì cuộc sống hôn nhân sẽ biến thành vết thương, nhưng khi biết ơn cô ấy thì khoảng thời gian đó lại là kinh nghiệm và tài sản quý báu.

Khi biết quý trọng những gì đã qua thì sau này chúng mới không gây tác động xấu đến cuộc sống tương lai, dù bạn tiếp tục sống một mình hay tái hôn cùng người khác. Nhưng nếu coi đó là vết thương, thì nó sẽ trở thành định kiến đối với người tiếp theo. Chỉ cần người mới có hành động hay khuynh hướng hơi giống vợ cũ, bạn sẽ thấy lo lắng “Có phải sẽ nảy sinh vấn đề không?” và cảm giác ấy sẽ gây tác động tiêu cực lên mối quan hệ.

Mặc dù nhìn từ bên ngoài, quá trình chia tay dường như không gây ra vấn đề gì, nhưng tận sâu trong vô thức, nó rất dễ dàng trở thành một vết thương lòng. Chúng ta có thể chữa lành vết thương ấy theo hai cách. Thứ nhất là sám hối, cảm thấy áy náy với đối phương.

“Sống với tôi, mình đã chịu nhiều cực khổ rồi, thực lòng xin lỗi mình.”

Cách còn lại là cảm thấy biết ơn.

“Dẫu thế nào, nhờ sống cùng mình ba năm mà tôi đã có được nhiều trải nghiệm quý báu.”

Cứ lặp đi lặp lại hai điều này cho tới khi bạn thực lòng cảm thấy hối lỗi và biết ơn, dần dần rồi vết thương lòng cũng sẽ lành lại. Chỉ có như vậy, bạn mới không lặp lại cùng một lỗi lầm với người mới. Tốt hơn hết là hãy rũ bỏ quá khứ bằng sự sám hối và lòng biết ơn, rồi chuẩn bị cho cuộc sống mới với niềm hy vọng.

Để có thể đối thoại cùng người khác, ta không nhất thiết phải chấp nhận hy sinh hay khom lưng uốn gối, mà chỉ cần tự nhận thức mình là người như thế nào mà thôi.

CÔ ĐƠN KHÔNG PHẢI VÌ YÊU NHIỀU HƠN, MÀ VÌ KỲ VỌNG NHIỀU HƠN

Thông thường, sau khi kết hôn một năm thì kỳ trăng mật kết thúc, tình yêu cũng nguội lạnh đi ít nhiều. Thế nhưng, có một người phụ nữ dù đã kết hôn hơn hai mươi năm nhưng mỗi khi nhìn chồng, bà đều cảm thấy lòng mình xao xuyến. Quan tâm đến chồng là chuyện tốt, nhưng nếu quan tâm tới mức khiến bản thân khổ sở và tự thấy chán ghét chính mình thì thật không tốt chút nào.

“Nhà tôi có sở thích chụp ảnh các loài hoa, nhìn mấy bức ảnh ông ấy chụp hoa cánh bướm, hoa cúc dại, tôi bất giác bừng tỉnh. Rõ ràng chồng tôi cũng có cuộc sống riêng nhưng còn tôi thì sao? Đột nhiên trong lòng tôi dấy lên cảm giác ghen ghét đố kỵ. Từ trước đến giờ tôi chưa bao giờ tức giận dù ông ấy có tự ý tiêu tiền hay đi đâu đó mà không bàn bạc trước, nhưng khi nhìn những bức ảnh chụp hoa hồi năm ngoái, tôi thực lòng muốn buông bỏ sợi dây tình yêu này.”

Bà ấy nhờ tôi chỉ cho cách để có thể yêu chồng ít đi, yêu mình nhiều hơn và có được một tinh thần tự do phóng khoáng. Thế nhưng, có phải bà muốn tự do chỉ vì không muốn yêu chồng thêm nữa?

Nếu lúc nào cũng muốn người khác yêu thương, ta sẽ chẳng thể nào đạt được điều mình muốn và luôn phải vùng vẫy trong khổ sở. Người khôn ngoan biết rằng, trước khi muốn được yêu thương, mình phải yêu thương trước, và nếu muốn được người khác khen ngợi, ta phải khen ngợi người khác trước. Khi biết yêu thương và khen ngợi đối phương trước, ta sẽ nhận lại được tình yêu và lời khen từ họ. Làm vậy ta sẽ ít phải khổ sở và vui vẻ hơn. Thế nhưng, đó cũng không phải cách để đạt được hạnh phúc trọn vẹn. Bởi vì đôi khi ta yêu nhưng chưa chắc đối phương đã yêu ta. Vậy, phải làm thế nào để đạt được hạnh phúc trọn vẹn đây? Chỉ khi biết cho đi và không mong cầu nhận lại thì ta mới có thể đạt được điều ấy.

Mức độ thất vọng khi ta giúp đỡ nhưng không được đối phương giúp đỡ lại, và khi ta không giúp đỡ nên đối phương cũng có hành động tương tự, là hoàn toàn khác biệt. Khi giúp và không được giúp, ta sẽ cực kỳ thất vọng. Những ai cho đi và nhận lại tương đương thì sẽ ít đau khổ, nhưng nếu cho đi mà không nhận được tương đương thì sẽ còn đau khổ gấp nhiều lần so với những người chẳng bao giờ cho đi cả. Vì thế, người ta mới nói tình yêu là hạt giống của sự ghét bỏ. Nếu không yêu thì sẽ chẳng sinh ra ghét, nhưng vì yêu nên nhiều khi mới trở thành kẻ thù chẳng đội trời chung. Ghét bỏ bố mẹ từng nuôi dưỡng bản thân, ghét bỏ người bạn từng có thời thân thiết, ghét bỏ người yêu từng một lòng một dạ mến thương, tất cả đều bắt nguồn từ sự kỳ vọng.

Mặc dù miệng nói lời yêu thương, nhưng thực lòng chúng ta chỉ muốn tìm kiếm hạnh phúc khi được người khác yêu thương. Khi cho đi tình yêu, ta muốn nhận lại một lượng tương đương. Tất nhiên khi yêu ai đó, khả năng cao ta cũng sẽ được yêu lại, nhưng nếu chẳng may chuyện ấy không xảy ra, rất có thể ta sẽ đau khổ vì cảm thấy bị phản bội “Yêu mà không được yêu thì yêu để làm gì cơ chứ?” Nếu tình yêu biến thành sự ghét bỏ và nỗi thất vọng, thì có nghĩa ta đã dùng tình yêu như một thủ đoạn để đạt được điều mình mong muốn.

Tình yêu chồng bạn dành cho hoa cánh bướm hay tình yêu của bạn dành cho chồng đều là tình yêu. Thế nhưng tại sao chồng bạn không đau khổ nhưng bạn lại đau khổ vì yêu? Ấy là bởi chồng bạn không nói với cây hoa rằng “Vì tao rất thích mày nên mày cũng phải thích tao”. Nhưng bạn yêu chồng lại muốn chồng cũng phải yêu mình nên bạn mới khổ.

Bạn nói “Vấn đề là tôi yêu chồng mình quá, từ giờ tôi sẽ không yêu ông ấy nữa” nhưng nói như vậy là đã bỏ qua điều cốt lõi rồi. Chồng bạn yêu hoa và bạn yêu chồng đều là những chuyện giống nhau, nhưng vì yêu cầu “anh cũng phải thích tôi” không được thỏa mãn nên bạn mới cảm thấy thất vọng. Vì thế mà bạn mới khổ sở “Chẳng lẽ mình cứ phải đơn phương như vậy đến cuối đời sao?”

Chỉ cần yêu chồng là được rồi mà. Mong muốn của bạn cũng giống với một người sau khi leo núi Seorak năm, sáu lần mà không được ngọn núi ấy nói thích mình thì bèn bảo “Từ giờ mình sẽ không lên núi Seorak nữa”. Tại sao lại phải sống và trói buộc bản thân với núi Seorak?

Chồng bạn đâu có nghĩ “Mình sẽ phải yêu hoa cánh bướm hết đời sao?” Vì thế, hãy cứ tiếp tục yêu thương chồng nhưng nên từ bỏ kỳ vọng nhất thiết phải nhận lại tình yêu từ chồng, như vậy vấn đề sẽ được giải quyết.

Đương nhiên chồng nào chẳng thích được vợ yêu, chỉ có điều nếu được yêu quá thì họ dễ thấy phiền hà. Giả sử, một người bà vì yêu quý cháu nên đã chuẩn bị một bàn đầy ắp những thức ăn ngon, trong bữa bà cứ liên tục gắp cho cháu hết món này đến món khác, nếu là cháu, ta sẽ cảm thấy ra sao? Mặc dù biết đó là cách bày tỏ tình cảm của bà, nhưng lần nào gặp cũng cảm thấy phiền hà nên dần dần ta sẽ tránh không ăn cơm cùng bà nữa.

Chẳng có vấn đề gì khi bạn yêu quý chồng mình. Nhưng đó nên là việc bạn làm vì muốn chứ không phải vì chồng. Nấu cho chồng một bữa cơm ngon nên là việc bạn làm vì thích, chứ không nên là yêu cầu bắt đối phương cũng phải thích lại mình. Vì vậy, bạn nên nghĩ như thế này:

“Thật tốt vì mình yêu chồng giống như cách ông ấy thích hoa. Thật biết ơn làm sao!”

Người vợ này chính là kiểu người không có chồng thì không thể chịu nổi. Nhưng nguyên nhân không phải nằm ở chồng bà mà chỉ nằm ở chỗ: khi không có đối tượng yêu thích, bà ấy chẳng thể chịu nổi. Bà ấy cảm thấy khó khăn mỗi khi chồng đi đâu đó là vì không thể nhìn thấy chồng mỗi lúc bà muốn. Vì thế, thay vì không thích nữa, nếu nghĩ rằng “Nhờ có mình mà tôi có thể yêu thương một ai đó, cảm ơn mình”, thì bà ấy sẽ kiềm chế được cảm xúc và cảm thấy dễ chịu hơn.

Nếu ta cảm thấy vui vẻ khi nhìn thấy biển, thì biển vui vẻ hay là ta vui vẻ? Đương nhiên là ta thấy vui vẻ rồi. Nhưng ta thấy vui không phải vì biển thích ta mà do ta thích biển. Dù thế nào, núi chỉ là núi, biển chỉ là biển và bầu trời cũng chỉ là bầu trời. Vì thích nên chúng ta mới vui vẻ, hạnh phúc và không đòi hỏi gì hơn. Nếu yêu thương ai đó mà chẳng đòi hỏi bất kỳ điều gì thì ngay cả khi không được đáp trả, ta vẫn cảm thấy hạnh phúc dù chỉ là được nhìn thấy người ấy. Hãy yêu thương mà chẳng mong cầu được đáp lại, giống như tình yêu với biển cả núi rừng!

ĐỪNG CẦU XIN HẠNH PHÚC

Nếu bây giờ bạn muốn giữ gìn gia đình vì con còn nhỏ nhưng chồng lại kiên quyết muốn ly hôn, vậy thì bạn sẽ làm thế nào? Nên khóc lóc cầu xin chồng đổi ý hay nên dứt khoát ra đi và đồng ý ly hôn?

“Vì chồng tôi mở rộng kinh doanh quá mức mà kinh tế gia đình tôi gặp khó khăn, đã vậy anh ấy còn chểnh mảng chuyện gia đình, nên dần dần tôi bị trầm cảm. Nhưng bắt đầu từ năm ngoái khi lắng nghe các bài thuyết pháp của thầy, tôi đã cố gắng nỗ lực hơn rất nhiều. Vậy mà giờ chồng tôi đang đòi ly hôn và đã dọn ra khỏi nhà. Tôi luôn cố gắng hết sức và trông đợi ngày chồng trở về. Thế mà chồng tôi vẫn nhất quyết đòi ly hôn và mong muốn thảo luận các vấn đề về con cái để đưa ra quyết định cuối cùng.”

Dù đã làm hết cách để cứu vãn gia đình nhưng giờ bạn chỉ biết khóc vì tất cả mọi nỗ lực đã tan thành mây khói. Thực ra, nỗi đau khổ của bạn bắt nguồn từ một điều. Đó chính là mong muốn thay đổi chồng. Muốn thoải mái thì bạn chỉ cần chấp nhận chồng của hiện tại, nhưng còn nếu cứ cố chấp “Mình làm thế này thì chồng sẽ thay đổi” thì cuộc sống của bạn sẽ bị dao động theo phản ứng của chồng. Khi hiểu và thấy tội nghiệp cho chồng, lòng bạn sẽ nhẹ nhõm, nhưng vì một mực nghĩ rằng “Cứ tiếp tục làm thế này thì nhất định một ngày nào đó anh ấy sẽ thay đổi” nên cuộc đời bạn mới khổ đau. Vì chồng nhất định không thay đổi và tiếp tục muốn ly hôn, nên bạn mới nghẹn ngào muốn khóc. Tất cả cũng chỉ vì bạn đã tự trói buộc bản thân vào chồng.

Về mặt pháp lý, nếu là người yêu cầu ly hôn thì bạn có thể sẽ phải đối diện với ít nhiều bất lợi, nhưng vì người yêu cầu ly hôn là chồng nên bạn chẳng phải lo lắng gì nhiều cả. Chuyện chuẩn bị hồ sơ ly hôn, tìm kiếm luật sư và lên lịch hẹn đều do chồng bạn lo liệu, bạn đâu có gì cần phải bận tâm.

Ngay cả khi ra tòa, chỉ cần mỉm cười và nói “Tôi vẫn còn yêu chồng mình. Xin quý tòa hãy bảo vệ gia đình chúng tôi.” Như vậy, thẩm phán sẽ để bạn ra về.

Nhưng nếu chồng vẫn kiên quyết, bạn nên xem xét tình hình rồi đưa ra quyết định. Có thể chồng bạn sẽ đưa ra những điều kiện như đồng ý cho bạn toàn bộ tài sản, nếu thấy hợp lý thì bạn có thể chấp nhận ly hôn.

“Làm người mà có thể như vậy được sao? Tại sao mình lại gặp phải loại người như thế chứ?” Nếu nghĩ như vậy thì chỉ có bản thân bạn mệt mỏi, đêm đến mất ngủ còn cả ngày chìm trong đau khổ. Vì thế, hãy mặc kệ chồng và sống tốt cùng con cái. Nếu con cái hỏi tại sao bố không về nhà, bạn hãy vỗ về chúng “Dạo này hình như bố rất vất vả. Chúng ta hãy cùng cầu mong cho bố được mạnh khỏe và thành công nhé!” rồi tiếp tục với cuộc sống hiện tại.

Trong thời đại tuyệt vời mà quyền lợi của người phụ nữ ngày càng được đảm bảo, bạn không cần khóc lóc, đeo bám hay chửi bới chồng làm gì.

Vì bây giờ bạn không tập trung vào bản thân, nên may mắn và bất hạnh của bạn mới bị phụ thuộc vào hành động của chồng. Giờ là lúc để bạn từ bỏ mong muốn thay đổi chồng, từ bỏ nỗi mong ngóng anh ta quay về tái hợp và trên hết, từ bỏ cuộc sống chỉ biết cầu xin hạnh phúc từ một người đàn ông đã muốn dứt áo ra đi. Sẽ chẳng sao đâu mà, hãy giữ vững tinh thần, tập trung vào cuộc sống của bản thân rồi bạn sẽ thấy mình mỉm cười nhiều hơn và con cái cũng sẽ khỏe mạnh mà lớn lên.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH LÀ LÀM PHÚC

Trong cuộc sống hôn nhân, hẳn có lúc ta phải chăm sóc cho người bạn đời nằm viện vì đau ốm. Nếu bình thường quan hệ vợ chồng tốt đẹp thì hẳn ta sẽ hết lòng chăm sóc cho đối phương. Tuy nhiên, nếu bình thường hai vợ chồng hay nảy sinh mâu thuẫn thì việc chăm bệnh hẳn sẽ chỉ mang lại cảm giác phiền toái và vất vả.

“Mấy năm nay chồng tôi vật lộn với bệnh nhồi máu não và ung thư nên phải nằm viện điều trị. Suốt khoảng thời gian vừa rồi, tình hình của chồng tôi khá tệ, nhiều khi tôi còn nghĩ vì con cái, mình nên chia tay chồng. Giờ đang là lúc phải nuôi dạy bọn trẻ, tôi thật không đủ khả năng vừa chăm chồng vừa lo cho con. Trước một tương lai tối tăm, tôi chẳng muốn tiếp tục nữa, tôi muốn rời bỏ anh ấy. Ngay cả con cái cũng khuyên tôi nên ly hôn.”

Chồng đau ốm nằm một chỗ, một mình bạn vừa phải lo tiền chạy chữa vừa phải chăm sóc cho chồng, chuyện nuôi dưỡng con cái cũng một tay bạn quán xuyến, thử hỏi làm sao không mệt mỏi cho được? Hơn nữa, vốn dĩ mối quan hệ giữa hai vợ chồng đã không mấy tốt đẹp nên chuyện chăm bệnh cũng làm nảy sinh thêm nhiều mâu thuẫn. Đây chẳng phải việc có thể được giải quyết bằng vài lời an ủi.

Bạn nói rằng con cái cũng muốn bố mẹ ly hôn, nhưng vì bây giờ còn nhỏ nên chúng mới nghĩ như vậy, sau này lớn lên chúng sẽ nghĩ khác. Lúc còn nhỏ nếu bố mẹ cãi nhau, con cái thường có xu hướng đứng về phía mẹ. Nhưng sau này lớn lên, chúng sẽ nhận ra vấn đề không chỉ nằm ở bố mà còn nằm cả ở mẹ nữa. Bây giờ nhìn bố nằm trong phòng bệnh và nổi giận vô cớ, chúng có thể sẽ nghĩ “Tại sao phải sống như thế này chứ?” nhưng sau này lớn lên, chúng sẽ trách mẹ bỏ rơi bố. Vì thế, bên trong lòng biết ơn công dưỡng dục của mẹ, sẽ len lỏi cả sự thù hằn ghét bỏ.

Ngay cả khi vợ chồng không hòa hợp thì cả hai cũng đã chung sống cùng nhau dưới một mái nhà, dù sao người nằm trên giường bệnh bây giờ cũng là bố của các con bạn, chẳng phải bạn vẫn nên chăm sóc cho anh ấy hay sao? Nếu chồng nổi nóng thì hãy nghĩ rằng “Phải đau đớn thế nào mà anh ấy lại tức giận thế kia, chắc vì mình đến muộn và phải ở một mình nên anh ấy mới thế” và tìm cách dỗ dành an ủi chồng. Đó chính là tích đức. Lớn lên dưới sự bao bọc của một người mẹ như vậy thì ngay cả khi con cái chỉ học hết cấp hai, cấp ba vì nhà không có đủ tiền, chúng vẫn sẽ trở thành những người trưởng thành tuyệt vời. Nhưng nếu lúc này bỏ rơi chồng thì ngay cả khi bạn có cho con đi học đại học hay du học ở nước ngoài, thì chúng vẫn khó có thể sống một cuộc đời hạnh phúc.

Dù bây giờ hơi mệt mỏi một chút, nhưng nếu có lòng chăm sóc và chở che cho chồng, chắc chắn hạnh phúc thực sự sẽ tìm đến với bà ấy.

Đừng quên rằng, phía sau nỗi khổ ngắn là một hạnh phúc dài.

Nếu chẳng may chồng bạn tỏ vẻ khó chịu và giận dữ trước mặt con cái, thì bạn cũng nên nói với các con thế này:

“Bố các con vì đau đớn nên mới như vậy. Không phải do ông ấy xấu xa đâu, chỉ là vì bệnh tật đang giày vò ông ấy mà thôi.”

Như vậy, con cái sẽ biết thông cảm cho bố và cảm nhận được tấm lòng bao dung của mẹ. Đây là những viên gạch quan trọng giúp xây dựng nên nhân cách của chúng sau này. Muốn con cái trở thành những người trưởng thành tuyệt vời thì đây mới là phương pháp giáo dục thực sự.

Có lẽ mỗi khi đi chăm sóc chồng, bạn sẽ nghĩ “Kiếp trước mình đã làm gì nên tội mà giờ phải rơi vào hoàn cảnh này?” Nhưng hãy thử thay đổi suy nghĩ, nếu bây giờ hết lòng chăm sóc chồng thì bạn sẽ tạo phúc, sau này phúc ấy sẽ đến với những đứa con của bạn. Thời gian sẽ giúp bạn nhận ra điều này.

Một người phụ nữ nọ than vãn với tôi rằng chồng bà bị suy giảm nhận thức do xuất huyết não, bây giờ khả năng nhận thức chỉ bằng trẻ con học lớp một. Bản thân bà cũng mắc ung thư giai đoạn bốn, đáng lẽ phải được chăm nom thì bà lại phải lo cho chồng. Vì quá mệt mỏi nên bà chỉ muốn từ bỏ mà thôi.

Dĩ nhiên, bản thân ốm đau mà còn phải săn sóc cho chồng là chuyện không hề dễ dàng. Nhưng bà ấy đã không nhận ra một điều. Chính là, cuộc sống của bà được kéo dài vì bà đang làm một việc có ý nghĩa. Không phải vì chồng mà bà sẽ chết sớm hơn, trái lại, nhờ chăm sóc chồng mà bà có thể vượt qua nỗi đau đớn, sự cô đơn và nỗi sợ hãi về cái chết.

Có thể bà ấy sẽ nghĩ cứ ở yên một chỗ trong nhà thì mới khỏe mạnh và sống lâu được, nhưng thật ra con người ta chỉ có thể trường thọ ít bệnh tật khi luôn vận động, đi lại, làm một việc gì đó, dù có hơi khó khăn một chút. Nếu giữ gìn thái quá vì đang bị ung thư giai đoạn bốn, cả ngày chỉ ở lì một mình trong nhà thì bà sẽ dễ trầm cảm, dễ bị nỗi sợ hãi cái chết lấn át, sức khỏe sẽ ngày càng tuột dốc không phanh.

Nhưng ngược lại, nếu có thể giúp đỡ, chăm sóc cho người ốm đau hơn mình, cuộc sống của bà sẽ có ý nghĩa hơn. Nhờ làm điều gì đó cho người khác mà sinh mệnh của bà cũng sẽ được kéo dài. Thế nhưng, bà ấy đã chẳng nhận ra mà còn luôn suy nghĩ thật ngờ nghệch.

“Cảm ơn vì ngày hôm nay tôi được sống. Cảm ơn vì tôi được sống như thế này. Cảm ơn vì tôi có thể chăm sóc cho người khác. Cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời, tôi vẫn sẽ chăm sóc cho một ai đó.”

Phải có tấm lòng lương thiện thì sau này chuyện tốt đẹp mới xảy ra. Bà ấy không nên nghĩ rằng “Có phải kiếp trước mình và chồng có nghiệt duyên không?” Thực ra, con người ta cứ đối xử tốt với nhau thì được coi là nhân duyên tốt đẹp, còn đối xử tệ bạc với nhau thì bị coi là nghiệt duyên. Tất nhiên là bây giờ hơi mệt mỏi một chút, nhưng nếu có lòng chăm sóc và chở che cho chồng, chắc chắn hạnh phúc thực sự sẽ tìm đến với bà ấy. Đừng quên rằng, phía sau nỗi khổ ngắn là một hạnh phúc dài.

NHỮNG THÓI QUEN TINH THẦN KHÓ BỎ KHI NGƯỜI TA CAO TUỔI

Khi càng có tuổi thì những thói quen tinh thần sẽ càng ăn sâu bám rễ. Vì thế các cụ già hiếm khi nào thay đổi.

“Bố à, không phải như vậy đâu, phải làm thế này cơ.”

“Ừ, bố biết rồi.”

Sau đó, ông cụ sẽ lại tiếp tục làm như cũ. Khi già đi, các bạn cũng sẽ như vậy thôi. Tuổi tác sẽ khiến bạn làm mọi chuyện theo thói quen, suy nghĩ cũng không phải ngoại lệ.

Ngày còn nhỏ, chúng ta thường có thói quen bắt chước nên dù đi đâu cũng có thể thích ứng được, học cái gì cũng dễ dàng tiếp thu. Nhưng tuổi tác sẽ trói buộc ta với những suy nghĩ kiểu cũ, làm chúng ta khó có thể tiếp nhận và học hỏi cái mới. Vì thế, trẻ con chỉ cần sang Mỹ một năm là có thể nói được tiếng Anh, nhưng người lớn dù có ở Mỹ mười năm cũng khó mà nói được trôi chảy.

Có tuổi rồi thì con người ta không dễ dàng thay đổi nữa.

Nắm bắt được đặc trưng này của những người cao tuổi thì những xung đột hằng ngày sẽ giảm đi đáng kể. Vì vậy, thay vì bắt họ phải làm thế này thế kia, hãy thay đổi để phù hợp hơn với họ. Con cái xung đột với bố mẹ sống ở nông thôn cũng là vì không thể hiểu được thói quen làm việc của bố mẹ.

“Con sẽ gửi bố mẹ tiền tiêu vặt nên bố mẹ đừng ra ruộng làm việc nữa.”

Vì xót bố mẹ nên con cái mới nói như vậy, nhưng hai ông bà vẫn tiếp tục ra đồng làm việc dù bị ốm, sau đó lại than thở là đau chỗ này mỏi chỗ kia. Nghe vậy, con cái liền nổi nóng.

“Đấy, con đã bảo đừng làm rồi mà vẫn cứ cố, để bây giờ đau ốm ra.”

Dù than đau ốm cả đêm nhưng đến sáng hôm sau, hai ông bà vẫn sẽ vác liềm, vác cuốc ra đồng. Mâu thuẫn giữa con cái và bố mẹ cứ thế ngày càng trở nên sâu sắc.

“Nếu thấy đau ốm thì bố mẹ đừng làm việc. Còn nếu muốn làm việc thì bố mẹ đừng than thở nữa.”

Vì nghĩ “Nếu bố mẹ giữ gìn sức khỏe, không làm việc quá sức thì có thể sống thêm mười năm nữa” nên con cái mới nói như vậy, nhưng sống thêm mười năm chưa chắc đã là sống vui vẻ, khỏe mạnh thêm mười năm nữa. Nếu như được làm điều mình muốn thì dù chỉ sống thêm năm năm, họ vẫn cảm thấy hạnh phúc hơn. Liên tục yêu cầu bố mẹ phải làm thế này thế kia sẽ chẳng khiến ông bà thay đổi mà chỉ tổ làm khổ bản thân thôi. Làm vậy không những gây hại cho mình mà còn làm cho bố mẹ phải mất công phiền muộn.

Khi bố mẹ ra đồng, chỉ cần vui vẻ chào “Vâng, bố mẹ đi nhé.” Đừng cằn nhằn chỉ vì thấy xót xa, khi bố mẹ quay về thì hãy giúp đỡ hết sức là được. Hơn nữa, nếu không muốn giúp thì có thể lựa chọn tránh về nhà. Nhưng nhiều khi, con cái về nhà đã không giúp bố mẹ mà lại còn nổi nóng.

Không chỉ vậy, khi cho tiền để bố mẹ mua đồ ăn ngon, nếu ông bà không tiêu mà để dành cho cháu thì thể nào bố mẹ con cái cũng lại to tiếng cãi cọ. Nhưng sử dụng tiền thế nào là quyền tự do của bố mẹ cơ mà. Con cái không được can thiệp vào dù bố mẹ dùng tiền ấy để cho các cháu hay để mua rượu.

Hãy hiểu rằng đặc trưng của người cao tuổi là không dễ dàng thay đổi, tốt hơn hết là vâng dạ trước mọi điều họ nói. Dĩ nhiên chẳng phải lúc nào con cái cũng có thể làm theo ý bố mẹ, những lúc như vậy thì chỉ cần không làm là được. Nói trước là không làm thì sẽ chẳng dẫn đến chuyện tranh cãi.

“Tuần sau nhớ về nhé.”

“Vâng, con biết rồi ạ.”

Nhưng nếu bận thì không cần về, chứ đừng bực bội với bố mẹ:

“Tuần này con bận nên không về được, có chuyện gì mà bố mẹ cứ gọi suốt vậy?”

Nói rằng “Vâng, con biết rồi” thể hiện rằng ta thấu hiểu được tâm trạng của bố mẹ. Sau đó, nếu không bận gì thì về, còn nếu có việc đột xuất thì xin lỗi và báo lại mình không về được. Chúng ta chẳng nên cố chấp theo ý mình và tranh cãi với bố mẹ.

Không chỉ lo lắng cho sức khỏe của bố mẹ, con cái còn mong muốn bố mẹ được thư thái trong tâm trí. Vì thế khi nghe được bài thuyết pháp hay, ta mới muốn giới thiệu cho bố mẹ mình, điều này cũng giống như khi thấy cảnh đẹp hay món ăn ngon, chúng ta thường muốn giới thiệu cho những người mà mình yêu quý.

Có một người nói với tôi rằng “Mỗi khi nghe được những bài thuyết pháp hay, tôi thường tiếc nuối và ước gì mẹ mình cũng được nghe những điều này rồi mới rời xa trần thế, như vậy bà sẽ chẳng còn bất kỳ nỗi vương vấn nào nữa.” Dù là có ý tốt, nhưng suy nghĩ ấy sẽ để lại sự hối hận. Có suy nghĩ “Giá mà mình biết về những điều này sớm hơn một chút”, “Ước gì mình được tiếp cận những điều này từ ngày còn trẻ”, cũng đồng nghĩa với việc đang tiếc nuối và có cái nhìn tiêu cực về cuộc sống hiện tại. Hãy buông bỏ những chuyện đã rồi và nghĩ rằng “May mà giờ mình được biết về những điều này”, như vậy ta mới có thể sống tích cực và hướng về tương lai.

Hơn nữa, bài thuyết pháp mà ta thích chưa chắc bố mẹ đã thích tới vậy. Nếu lúc này cứ nhất định muốn bố mẹ phải lĩnh ngộ thì cũng chẳng khác nào lòng tham “Ước gì con trai mình học giỏi một chút”, “Ước gì chồng mình kiếm được thật nhiều tiền”, “Ước gì bố mẹ để lại cho mình nhiều tài sản thừa kế hơn”. Tất cả đều là lòng tham, chỉ khác nhau về đối tượng mà thôi.

Nếu may mắn thì bố mẹ có thể hiểu ra một hai điều, nhưng ngay cả khi họ không hiểu thì ta vẫn nên biết ơn vì bố mẹ đã chịu lắng nghe. Chỉ cần bố mẹ thấy vui vẻ trong lúc lắng nghe đã là một thành công lớn rồi.

Khi suy nghĩ đã bám rễ và tầm nhìn bị thu hẹp thì người ta thường sẽ chẳng nhìn thấy dù đang mở mắt và cũng chẳng nghe ra dù đang lắng tai. Vì vậy Đại sư Worthyo đã tìm hiểu xem họ thích điều gì. Khi phát hiện ra họ thích những gánh hát rong, ngài đã mang theo chiếc gáo bầu và nhảy múa ca hát ở khắp mọi nơi. Ngài vừa đi vừa truyền bá đạo Phật, giúp cho mọi người từ bỏ những nỗi ám ảnh của mình.

Ngay cả khi muốn bố mẹ nghe giảng đạo Phật để có được tinh thần thoải mái hơn, con cái vẫn cần cân nhắc đến đặc điểm của người cao tuổi và năng lực tu tập của bố mẹ mình. Đừng nên nghĩ rằng “Tại sao bố mẹ lại chẳng chịu tiếp nhận một điều tốt đẹp như vậy?” và dù cho đã cố gắng truyền đạt theo cách dễ hiểu hơn nhưng bố mẹ vẫn không tiếp nhận, ta cũng đừng quá ám ảnh với chuyện ấy.

PHỤNG DƯỠNG BỐ MẸ ĐỂ SAU NÀY KHÔNG HỐI HẬN

Cách đây ít lâu, trong buổi hỏi đáp được tổ chức tại Mỹ, tôi nhận được một câu hỏi như thế này:

“Ở Mỹ, người ta sẽ kiểm tra xem cái thai là con trai hay con gái, có mắc bệnh di truyền gì hay không rồi mới quyết định giữ hay bỏ. Nếu kết quả không tốt thì có nên sinh con ra không ạ?”

Đó là thái độ khi lựa chọn đồ chơi. Khi có con thì bố mẹ nên yêu thương con bất kể đó là con trai hay con gái, có mắc bệnh hay không. Dù con cái ốm đau bệnh tật, tốt xấu thế nào thì bố mẹ vẫn cần yêu thương, che chở, cố gắng nuôi dưỡng con nên người. Cũng bởi vậy, con cái sau này cũng không nên tính toán thiệt hơn chuyện phụng dưỡng cha mẹ già.

Khi tranh cãi về vấn đề phụng dưỡng cha mẹ, chúng ta thường hay có tư tưởng:

“Đã có con cả lo sao còn phải tới tay tôi?”

“Đã có con trai sao con gái lại phải lo?”

Anh chị em trong nhà có quyền tự do lựa chọn chuyện phụng dưỡng cha mẹ. Nếu có lòng thì phụng dưỡng, còn nếu hoàn cảnh không cho phép thì cũng đành chịu. Chỉ cần làm thế nào cho phù hợp với hoàn cảnh của mình là được, nhưng nếu tị nạnh “Tại sao mình phải chăm sóc bố mẹ mà anh trai lại không?” thì chắc chắn sẽ nảy sinh mâu thuẫn trong gia đình.

“Tôi sống ở nước ngoài. Anh em trong nhà đều đã qua đời cả, giờ chỉ còn mẹ già chín mươi ba tuổi đang sống một mình ở Hàn Quốc. Giờ tôi không biết phải làm thế nào nữa.”

Người mẹ đã chín mươi ba tuổi nhưng lại không thích đất nước con gái đang sống và cũng chẳng muốn vào viện dưỡng lão. Con gái ở xa như vậy không thể nào không lo lắng cho mẹ già.

Nếu vẫn có khả năng đi lại thì mẹ bạn hoàn toàn có thể tự lo chuyện ăn uống, nhưng nếu vẫn chưa yên tâm thì bạn có thể nhờ hàng xóm hoặc bảo vệ khu mỗi sáng qua nhà hỏi thăm mẹ một lần. Nếu không, bạn cũng có thể gọi điện hỏi thăm mẹ hằng ngày. Chẳng may hôm nào mẹ không nghe máy thì có thể thực hiện cuộc gọi khẩn cấp.

Khi bố mẹ ngày càng lớn tuổi, con cái ai ai cũng sẽ lo lắng, đặc biệt là những người sống ở nước ngoài hay trên thành phố. Lo lắng cho bố mẹ ở quê nên con cái muốn đưa hai cụ lên thành phố, khổ nỗi vì đã quen với lối sống nông thôn nên ông bà cảm thấy bức bối khó chịu. Con cái thì lại chẳng thể nghỉ việc về quê sống, thế nhưng nếu đề nghị đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão thì họ sẽ phản đối rằng “Đâu phải tao không có con cái, tại sao lại phải vào viện dưỡng lão?”

Ai có điều kiện thì hãy phụng dưỡng bố mẹ, quan trọng là, đừng để vì chuyện ấy mà anh em trong nhà trách móc, oán hận nhau.

Nếu không có con cái, tài sản thì người cao tuổi có thể vào sống tại các cơ sở phúc lợi của nhà nước. Thế nhưng những người cao tuổi ở thôn quê dẫu có nhà cửa, con cái, đất đai, lại gần như không nhận được bất kỳ sự quan tâm nào. Xã hội Hàn Quốc có rất nhiều những người già neo đơn như vậy.

Nếu bố mẹ đã không còn khả năng đi lại thì con cái có thể tự mình quyết định đưa họ vào bệnh viện hoặc viện dưỡng lão. Nhưng trước đó phải hỏi ý kiến bố mẹ và không được làm trái ý họ. Nhìn ở góc độ của con cái thì bố mẹ già có người nấu nướng chăm sóc cho là chuyện tốt, nhưng thực ra người cao tuổi thường thích hoạt động, đi lại theo ý mình.

Vì thế, anh em trong nhà không cần phải lo lắng quá sớm hay bất hòa về chuyện phụng dưỡng cha mẹ. Chỉ cần làm thế nào cho phù hợp với hoàn cảnh của bản thân là được. Nếu bố mẹ đau ốm thì đưa đi viện, nếu qua đời thì tổ chức tang lễ, nếu sống lâu thì chăm sóc họ hết lòng, nếu một mình không làm được thì anh chị em trong nhà chung tay cùng hỗ trợ, còn nếu chẳng có cách nào thì có thể đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão. Đương nhiên, nếu đau lòng không thể để bố mẹ vào viện dưỡng lão thì hãy cố gắng phụng dưỡng là được. Mọi vấn đề và mâu thuẫn gia đình sẽ được hóa giải dễ dàng khi bạn suy nghĩ một cách đơn giản “Mình sẽ phụng dưỡng bố mẹ mình”, “Mình sẽ làm hết sức trong khả năng có thể” thay vì so đo tính toán xem trong mấy anh em ai phải phụng dưỡng bố mẹ nhiều hơn.

THOÁT KHỎI GÔNG XIỀNG CỦA SỰ ÁM ẢNH VÀ LÀM NGƠ

Tham vọng giữ gìn, đạt được hay thực hiện điều gì đó theo ý mình - người ta thường gọi đó là nỗi ám ảnh. Ví dụ, bạn đi câu cá và có con cá lớn cắn câu nhưng vì không đủ sức nên bạn chẳng thể kéo con cá lên. Đến lúc con cá kéo bạn rơi xuống nước khiến bạn sắp chết đuối tới nơi, đáng lẽ phải buông cần câu nhưng vì tiếc cá nên đến cuối cùng bạn vẫn không thể từ bỏ. Đó chính là nỗi ám ảnh. Trong lúc bị kéo đi bạn không ngừng la hét để cầu cứu. Song nếu người ta bảo hãy mau chóng buông cần câu thì bạn lại đáp “Có chết cũng không được, lấy đâu ra một cơ hội tốt như vậy?” Nếu cứ bị ám ảnh kéo đi thì bạn sẽ chỉ rơi vào hố sâu đau khổ mà thôi.

Mặt khác, có những thứ bạn muốn làm theo ý mình nhưng không được nên đành phải từ bỏ. Đó chính là làm ngơ. Ví dụ như khi không câu được cá bạn bèn cầm cần câu ném đi. Điều này khác với việc buông bỏ cần câu. Khi không được như ý bạn ném cần câu đi, nhưng vài ngày sau lại tiếp tục cầm nó lên. Ám ảnh và làm ngơ là những cách thể hiện của tham vọng muốn làm theo ý mình. Tùy thuộc vào hoàn cảnh mà tham vọng và làm ngơ sẽ được biểu hiện theo những cách khác nhau, nhưng ngọn nguồn vẫn là cùng một cảm xúc.

Nhiều bậc phụ huynh hết ám ảnh rồi lại làm ngơ, hết làm ngơ rồi lại ám ảnh với con cái của mình, cằn nhằn chính là biểu hiện của sự ám ảnh, nhưng đến khi không được như ý thì bèn chuyển sang làm ngơ “Thôi, học hay không tùy mày. Đấy là cuộc đời mày chứ không phải cuộc đời tao.” Nhưng vì sự ám ảnh và làm ngơ không ngừng lặp đi lặp lại nên vấn đề không được giải quyết mà chỉ kéo dài đau khổ.

Một bà cụ sống cùng cậu con trai đã ly dị, toàn bộ số tiền bà đi làm dành dụm được cũng bị con trai lấy hết. Bà than thở với tôi thế này:

“Con trai tôi đã bán nhà, mang cả tiền thế chấp, tiền thuê nhà đi tiêu sạch rồi. Vậy mà bây giờ cả tiền tôi vất vả làm thuê dành dụm được nó cũng lấy đi nốt. Dù đã nghĩ đến nước này phải chết trước mặt nó mất thôi, nhưng tôi vẫn không thể nào cắt đứt tình mẹ con cho nổi. Nó về muộn là tôi nóng ruột. Nấu món ngon cho nó thì nó cũng chẳng biết cảm ơn, nhưng nó mà không ăn thì tôi lại cảm thấy phiền lòng.”

Có thể nói người mẹ già này đã “nghiện” con trai đến mức cả đời chỉ có thể làm kẻ hầu người hạ cho con. Dù con làm bà khổ sở, dù luôn miệng chửi mắng, nhưng bà vẫn sẵn sàng dang tay che chở cho con. Khi con ra ngoài thì bà buồn chán chờ đợi, nhưng khi con trở về thì hai mẹ con lại cãi nhau.

Dù nói “Mẹ sẽ chết trước mặt mày cho xem” nhưng thật ra trong thâm tâm bà lại nghĩ “Mình mà chết đi thì nó phải sống sao đây?” nên không cách nào chết được. Vì thế, dẫu vất vả tột cùng, bà vẫn chẳng còn cách nào khác ngoài sống cùng con. Vì thế, dẫu con trai mang toàn bộ số tiền bà vất vả kiếm được đi uống rượu, bà vẫn chỉ có thể tự an ủi “May là vẫn đủ cho nó uống một chén rượu.”

Người mẹ già khổ sở vì ngày nào con trai cũng tiêu phá, bản thân đã hy sinh nhiều đến vậy mà con trai vẫn không chịu thấu hiểu. Thế nhưng người làm con trai bà ấy thành ra như vậy chẳng phải ai khác mà chính là bản thân bà, do đó giờ muốn thay đổi con trai thì bản thân bà phải thay đổi đầu tiên.

Nếu muốn giúp con thay đổi thì bắt đầu từ ngày mai bà không nên đi làm cũng chẳng nên nấu ăn nữa. Bà có cố gắng kiếm bao nhiêu tiền thì con trai cũng sẽ lấy tiền đó mà tiêu mà phá thôi, nếu không muốn nhìn cảnh đó thì bà không nên đi làm kiếm tiền nữa. Khi bà không mang tiền về thì con trai đâu còn gì để phá. Hơn nữa, bản thân bà hãy thử nhịn đói vài bữa, vì làm gì có bố mẹ nào nấu cơm ăn mà lại không cho con cái ăn. Bà đâu thể bảo con trai “Vì mẹ ghét mày nên mẹ sẽ không cho mày ăn cơm.” Nói vậy mà con trai phản kháng lại thì tình hình sẽ còn tồi tệ hơn nữa.

“Ôi, hôm nay mẹ mệt lắm, không thấy muốn ăn gì cả. Trong tủ lạnh có đồ ăn đấy, con tự nấu mà ăn nhé?”

Hãy tiếp tục như vậy một vài ngày, có lẽ cậu con trai sẽ bắt đầu thay đổi đôi chút.

Thay vì ám ảnh và không ngừng chăm lo cho con từng li từng tí, hãy nằm yên một chỗ và yêu cầu con giúp đỡ có khi sẽ có hy vọng hơn. Nếu không, bà ấy cũng có thể giả vờ gãy tay gãy chân bị bó bột, buộc con trai phải lo chuyện trong nhà. Hoặc không, hãy uống rượu rồi nổi giận ném bát đĩa, khiến con trai bà không chịu nổi mà bỏ đi.

Phải làm như vậy thì may ra mới có thể thay đổi con trai, nhưng người mẹ già này lại không nỡ lòng nào. Dù oán ghét nhưng lại quá ám ảnh với con trai nên bà ấy chẳng thể từ bỏ con. Đó là lý do vì sao con trai bà mãi không thay đổi.

Bây giờ bà ấy có hai con đường. Hoặc là nằm bẹp một chỗ để thay đổi thói quen của con, hoặc là tiếp tục sống với niềm vui con trai đem lại: niềm vui kiếm được 50.000 won thì cho con cả 50.000 won, cũng giống như vãi thóc cho gà ăn vậy. Cuối cùng, lựa chọn thế nào chỉ phụ thuộc vào ý chí của bản thân bà.

THAY VÌ TIỀN, HÃY VỖ VỀ BẰNG TÌNH YÊU

Gần đây, nhiều người dù đã lớn tuổi nhưng không thể độc lập về mặt kinh tế mà vẫn sống dựa vào bố mẹ. Một ông bố quyết định bán nhà lấy tiền chia cho các con làm vốn rồi cùng vợ trở về quê. Ông làm vậy vì nghĩ rằng khi không còn nhà thì các con sẽ phải tự mình kiếm sống, như vậy bản thân ông cũng đỡ khổ sở. Bây giờ ông đang có khả năng thì chỉ cần trăn trở chuyện có cho các con tiền hay không, nhưng sau này lỡ chẳng may không có điều kiện mà con cái vẫn xin thì ông sẽ đau khổ lắm. Đằng nào cũng phải cho, chẳng thà cho luôn từ sớm. Nếu vậy, cách giải quyết cơ bản nhất là gì? Khi con cái ngửa tay xin tiền, hoặc bạn thực sự chẳng còn xu nào để cho hoặc bạn quyết tâm cứng rắn không cho một xu nào.

Một người mẹ than thở với tôi rằng mình đang rất khổ sở vì con trai đã năm mươi tuổi rồi vẫn vòi vĩnh xin tiền trả nợ. Bà bắt đầu cằn nhằn nhưng con trai từng ấy tuổi rồi có lý nào lại chịu nghe? Nếu tiếp tục nói ra nói vào thì sẽ chỉ làm nảy sinh thêm mâu thuẫn giữa bố mẹ và con cái. Như vậy, bà vừa mất tiền vừa khiến hai mẹ con trở thành kẻ thù của nhau. Vậy thì phải làm như thế nào? Bố mẹ tốt nhất là không nên can thiệp. Khi con cái thất bại và quay về tìm mình, thay vì cho tiền, hãy vỗ về và nấu cho con một bữa cơm ấm cúng.

Nếu ngay từ nhỏ bố mẹ đã nghiêm khắc đặt ra ranh giới rõ ràng “Cuộc đời con là của con” thì ngay cả khi kinh doanh thất bại, con cái cũng sẽ không quay về xin tiền. Nhưng nếu từ ngày còn bé mỗi khi con cái gặp khó khăn, bố mẹ đều ngay lập tức ra tay giúp đỡ thì kể cả có già tới tám mươi tuổi, bố mẹ vẫn sẽ phải bán đi mảnh ruộng cuối cùng cho con thôi. Con cái cư xử như vậy không phải lỗi của ai khác mà chính là lỗi của bố mẹ.

Bố mẹ càng giúp đỡ nhiều thì con cái càng thiệt. Dù biết rằng không giúp sẽ tốt hơn, nhưng vì xót con nên nhiều bố mẹ vẫn giúp. Thực ra, họ làm vậy đâu hẳn là vì con mà chủ yếu vì bản thân họ không thể chịu đựng nổi khi phải nhìn con cái chật vật, khổ sở.

Ngày con còn bé, quan tâm chính là tình yêu, nhưng khi con cái trưởng thành thì đứng từ xa quan sát mới là tình yêu. Khổ nỗi nhiều bố mẹ khi con còn nhỏ thì bản thân không đủ thời gian để chăm sóc, khi con lớn thì lại chẳng đủ nhẫn nại để dõi theo. Khi bị ngã, đứa trẻ vừa khóc vừa la hét, thay vì đợi nó tự đứng lên nhiều bố mẹ lại chạy ngay lại ôm lấy, rối rít hỏi con đau ở đâu. Nổi giận om sòm khi con cái không nghe lời, vội vã rối rít khi con ngã là cách giáo dục không phù hợp. Con càng lớn, bố mẹ càng phải biết kiểm soát cảm xúc của mình. Không nên giúp đỡ một cách mù quáng mà nên bình tĩnh quan sát và có một sự lạnh lùng nhất định.

Món quà lớn nhất bố mẹ có thể cho con cái chính là khả năng tự lập. Nuôi dạy đứa trẻ có sức mạnh để sống một mình ngay cả khi không còn bố mẹ mới là tình yêu thật sự bố mẹ dành cho con cái. Thế nhưng, đa phần mọi người thường tìm cách giải quyết bằng tiền. Cứ cho con cái tiền thì số tiền ấy sẽ nhanh chóng tiêu tán hết thôi.

Nếu nuôi dưỡng con lớn lên khỏe mạnh cả thể chất lẫn tinh thần thì sau này nó có thể tự mình kiếm sống, tìm được bạn đời, kết hôn rồi sinh con. Nhưng bố mẹ nào nuôi con lệ thuộc vào mình, lựa chọn giúp trường đại học, trả tiền học phí, tìm hộ việc làm sau khi tốt nghiệp, tìm hộ bạn đời, mua cho nhà, trông cháu hộ, thì cả cuộc đời họ sẽ không lúc nào thảnh thơi. Dù đã tám mươi tuổi nhưng nhìn con trai năm mươi tuổi, người mẹ già vẫn không thể nào buông bỏ nỗi lo “Không có mình thì nó sẽ phải sống sao?” Nghe thì có vẻ như đứa con thật tồi tệ, nhưng thật ra đứa trẻ ấy chưa bao giờ có cơ hội được trưởng thành vì luôn phải sống dưới sự bảo bọc của bố mẹ, vậy nên giờ đây bố mẹ chẳng còn cách nào khác ngoài tiếp tục lo lắng cho đứa con yếu ớt của mình.

Bố mẹ càng giúp đỡ nhiều thì con cái càng thiệt.

Món quà lớn nhất bố mẹ có thể cho con cái chính là khả năng tự lập.

CHĂM SÓC CHÁU MỘT CÁCH KHÔN NGOAN

Có một người phụ nữ băn khoăn về chuyện con gái để cháu cho mình trông vì phải lo công việc trong khi bà thì đang muốn sống thoải mái cùng chồng nốt tuổi già. Từ sáng sớm, bà đã phải chuẩn bị hết mọi thứ để cho cháu đến nhà trẻ, và đến tận tối khi con gái đi làm về đón cháu thì bà mới có thời gian cho riêng mình.

Chăm sóc cho đứa trẻ không cha không mẹ hoặc không có người giám hộ thường được coi là việc làm tích đức. Nhưng rõ ràng cháu của bạn có bố mẹ, thế thì việc trông cháu có tích được chút đức nào không?

Trẻ nhỏ phải được bố mẹ chăm sóc thì mới cảm thấy gần gũi về mặt tình cảm với đấng sinh thành. Dù ông bà có chăm chút đến đâu cũng khó có thể thay thế hoàn toàn được bố mẹ đứa trẻ. Rồi nếu đứa trẻ có thói quen xấu hoặc hư hỏng thì thường bà sẽ là người bị đổ lỗi. Mẹ nuôi dưỡng thì có thể sẽ hay mắng mỏ nhưng như vậy sẽ giúp đứa trẻ có nề nếp, còn bà nuôi dưỡng thì dễ làm hư cháu do quá nuông chiều. Sau này đứa trẻ lớn lên có thói xấu gì, mẹ nó sẽ quay ra trách móc bà “Bà làm hư nó rồi”. Hiếm khi nào mà bà được khen ngợi cả. Không chỉ vậy, nhiều đứa trẻ lớn lên nào có biết gì đến công ơn của đấng sinh thành. Vậy có thể mong chờ nó biết ơn những người thay bố mẹ nuôi dạy mình không? Câu trả lời là không. Dù là ai đi chăng nữa thì cũng chẳng thể nào lo cho con cái như bố mẹ ruột và cũng khó có thể thay thế vị trí của bố mẹ ruột trong lòng bọn trẻ. Vì vậy, hoàn toàn phó thác cho ông bà nuôi dưỡng cháu không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt.

Việc chăm cháu mệt mỏi thế đấy nhưng không phải vì vậy mà tôi khuyên bà không nên chăm cháu. Ngay cả khi bà thấy việc chăm cháu không những chẳng hề vất vả mà lại còn thú vị thì bà cũng hãy để cho bố mẹ đứa trẻ tự quyết định.

Nếu thấy mình không đủ sức chăm cháu, bà hãy dứt khoát nói với con gái “Con nên tự nuôi dạy con của mình.”

Còn nếu hoàn cảnh buộc bà phải chăm cháu, hãy xốc lại tinh thần: “Nuôi con người dưng còn được thì cớ sao mình lại không thể nuôi nổi cháu mình?” Một khi đã nuôi thì đừng kêu ca mệt nhọc, không chỉ tự làm khổ mình mà còn ảnh hưởng tới cháu nhỏ.

Chương 5:
CÁCH LÀM VIỆC VUI VẺ VÀ HẠNH PHÚC TRƯỚC KHI BƯỚC SANG BÊN KIA DỐC CUỘC ĐỜI

Khi quyết tâm ăn ít, mặc ít, sống giản dị thì tinh thần tự nhiên cũng sẽ thư thái hơn.

Ngược lại, nếu ăn nhiều, mặc nhiều, dùng nhiều thì dù có nhiều tiền vẫn sẽ cảm thấy túng thiếu.

CẢM THẤY THIẾU THÌ LÀ NGHÈO, CẢM THẤY ĐỦ THÌ LÀ GIÀU

Khi có tuổi, nhiều người hay có nỗi bất an mơ hồ về chuyện tiền bạc. Gần đây, nhiều người già rồi nhưng vẫn phải chu cấp tiền cho con, nên mỗi khi nghe tới chuyện khi về già phải có bao nhiêu tiền là họ lại lo lắng. Song, khiến chúng ta nghèo khổ và sốt ruột hơn cả không phải việc kiếm tiền khó khăn mà là sự so đo với bạn bè. Ngày còn trẻ chúng ta không quá quan tâm đến tài sản nhà đất, nhưng khi bắt đầu có tuổi, kiểu tư duy so sánh “Có chừng này của chắc sẽ không phải xấu hổ với người ngoài nữa” lại khiến chúng ta ám ảnh với tiền bạc. Chỉ vì mải nghĩ về tiền mà ta quên đi mất những điều thực sự quan trọng trong cuộc sống.

Có một cặp vợ chồng đến tìm tôi xin tư vấn, tình hình sức khỏe của người chồng dường như có vẻ khá nghiêm trọng. Vì thế, tôi đã khuyên người chồng nên tạm nghỉ việc một thời gian để tĩnh dưỡng, nhưng người vợ bên cạnh lại hỏi thế này:

“Đi làm thêm sáu tháng nữa rồi nghỉ có được không ạ?”

“Tại sao vậy?”

“Sau sáu tháng nữa, công ty anh ấy có thay đổi nhân sự. Anh ấy sẽ được thăng chức trong đợt đó, đợi thăng chức xong rồi nghỉ ngơi có được không ạ?”

Dù chồng đang trong tình trạng nguy kịch cần phải nghỉ ngơi ngay, nhưng người phụ nữ này lại không quan tâm đến tính mạng của chồng mà chỉ nghĩ nếu chồng nghỉ bây giờ thì sẽ không được thăng chức. Đáng buồn là cô ấy không phải trường hợp cá biệt, ngày nay rất nhiều người cũng bị ám ảnh bởi tiền bạc như vậy. Chuyện này phát sinh vì chúng ta quá quan tâm đến việc tương lai phải sống thế nào.

Giai cấp tiện dân (Dalit) ở Ấn Độ một ngày chỉ nhận được số tiền dưới 1 đô la, không đủ để trang trải cuộc sống. Nhưng họ vẫn cảm thấy may mắn vì ít nhất còn được nhận số tiền ấy. Có hơn 1,2 tỷ người như vậy trên thế giới này, rất nhiều người đang phải vật lộn trong cơn đói tương tự.

Ấy vậy mà nhiều người đã đủ ăn đủ mặc vẫn sống cuộc đời chạy theo đồng tiền. Vì lúc nào cũng muốn nhận nhiều thêm nên khi lên chùa, người ta mới không ngừng xin thứ gì đó từ Đức Phật. Trước đây khi thiếu lương thực, trong bữa ăn, các nhà sư đều xới cơm ít đi một thìa để góp lại dành phần cho những vị khách tới thăm, đây chính là tinh thần lá lành đùm lá rách. Khi biết chia sẻ như vậy, trái tim của ta sẽ trở nên giàu có.

Nếu quyết tâm ăn ít, mặc ít, sống giản dị thì tất cả số tiền ta có sẽ không bao giờ biến mất, mà thậm chí tinh thần còn thư thái hơn. Ngược lại, nếu ăn nhiều, mặc nhiều, dùng nhiều thì dù có nhiều tiền đến mấy ta vẫn sẽ cảm thấy túng thiếu. Nếu cảm thấy “thiếu” thì sẽ trở thành người nghèo, còn nếu cảm thấy “đủ” thì ta chính là người giàu.

Tôi thường nói thế này với những người hay than thở rằng mình gặp khó khăn về kinh tế:

“Bạn có thể cho tôi vay khoảng hai, ba triệu won không?”

“Dù nghèo khó đến đâu thì tầm đấy tôi vẫn có đủ khả năng.”

“Vậy hãy dùng số tiền đó để đi du lịch Ấn Độ.”

Sau khi dạo một vòng quanh đất nước này, tâm trí của bạn sẽ thay đổi. Bạn sẽ nhận ra mình giàu có và đang sở hữu nhiều thứ đến chừng nào.

Chúng ta dù nghèo khó đến đâu nhưng vẫn lo được một bữa ăn, dù kinh tế có khó khăn thế nào thì vẫn đủ khả năng làm phúc cho người khác 1.000 won. Không phải vì nghèo khó mà chúng ta khổ sở, chỉ cần biết cho đi thì chúng ta sẽ giàu có về mặt tinh thần và có thể sống đàng hoàng. Như vậy, nỗi sợ hãi mơ hồ về sự nghèo cũng sẽ tự động biến mất.

AI RỒI CŨNG SẼ CÓ LÚC THẤT NGHIỆP

“Người ngoài đánh giá về mình như thế nào nhỉ?”

Rất nhiều người bị ám ảnh bởi điều này. Vì thế, chúng ta thường lừa dối những người xung quanh, nỗ lực hết mình để thể hiện ra mặt tốt đẹp nhất với xã hội, để rồi cuối cùng lại chịu khổ sở vì chuyện ấy. Một người phụ nữ có chồng thất nghiệp cách đây bốn năm, nhưng do con mới học tiểu học nên cô không dám nói, e rằng sẽ làm nó bị tổn thương. Vì thế lúc nào cô cũng phải giả vờ là chồng vẫn đi làm. Dần dần cô càng ngày càng cảm thấy ghét bỏ chồng và vô cùng khó chịu vì mình đang lừa dối con.

Tại sao lại phải giấu chuyện chồng không còn đi làm nữa? Vì cảm thấy xấu hổ về người chồng thất nghiệp, vì cảm thấy như thể chồng đã mắc tội gì đó nên cô mới giấu.

Thay vì nói dối chuyện chồng thất nghiệp, đáng lẽ cô nên trung thực với con cái. Tốt hơn hết là cả gia đình hãy cùng nhau bàn bạc để tìm ra phương án giải quyết khó khăn. Hãy bắt đầu bằng “Bố của các con vốn đang làm việc rất chăm chỉ nhưng bây giờ lại phải nghỉ việc mất rồi” và sau đó giải thích tình hình cụ thể là do kinh tế khó khăn hay công ty phá sản, vân vân…

Tiếp theo, hãy nói về cách làm thế nào để đối phó với tình hình trước mắt. Ví dụ như, “Dù bố bị mất việc nhưng nhà vẫn còn tiền tiết kiệm từ mấy năm nay nên chúng ta vẫn có thể sống như trước”, hoặc chia sẻ gánh nặng cùng các con “Giờ thu nhập đã giảm nên chúng ta có thể giảm tiền tiêu vặt xuống được không?” Như vậy thì mới là một gia đình.

Ngược lại, nếu không nói cho con cái biết về tình hình thực tế của nhà mình, phớt lờ chồng và tiếp tục nuôi con như chẳng có chuyện gì xảy ra, thì đối với chúng cũng không phải chuyện tốt. Trong cuộc sống sẽ có lúc này lúc kia, có lúc mọi chuyện thuận lợi nhưng cũng có lúc khó khăn, con trẻ phải biết được và vượt qua được thì mới có thể thực sự trưởng thành.

Nếu bố mẹ phải vừa cõng con vừa làm việc thì chúng sẽ hiểu được sự vất vả của đấng sinh thành và cảm thấy biết ơn. Bởi chúng hiểu dù phải vất vả làm việc, bố mẹ vẫn sẵn sàng hy sinh vì chúng. Nhưng nếu bố mẹ không cho con cái biết đến khó khăn mà chỉ cho chúng thấy cảnh thuận buồm xuôi gió thì chúng sẽ chẳng biết bố mẹ đã nuôi dưỡng mình vất vả như thế nào. Rồi chẳng may bố có thất nghiệp, con cái sẽ cảm thấy tự ti, xấu hổ vì bố mình không có năng lực bằng bố bạn khác.

Những người vô gia cư sống ở cạnh ga Seoul hầu như chẳng mấy ai là người làm nông dưới quê lên thành phố hay làm thuê theo ngày cả. Hầu như tất cả đều là những người làm kinh doanh vừa và nhỏ nhưng phá sản, những người làm đến chức trưởng phòng, trưởng ban nhưng rồi mất việc, những người nghỉ việc nhưng không dám nói với gia đình, hằng ngày họ đều giả vờ là mình đi làm rồi ra ghế đá công viên ngồi và dần dần còn sa vào nghiện ngập.

Hơn bất kỳ ai, người mất việc sẽ là người gặp phải cú sốc lớn nhất, nên gia đình cần dang tay đón nhận họ. Một người đàn ông thất nghiệp ở tuổi năm mươi khó có thể tìm được công việc khác nên đã đề nghị với người vợ đang mở nhà hàng rằng “Thay vì thuê người, em có thể để anh dọn dẹp và làm việc vặt ở nhà hàng của em được không?” Thế nhưng người vợ lại xấu hổ với người ngoài nên không đồng ý. Thành ra người chồng không được làm việc trong nhà hàng. Chẳng có chỗ nào để đi nên ông cứ lang thang hết nơi này đến nơi khác và cuối cùng đã tự kết liễu cuộc đời mình.

Chồng người phụ nữ ở câu chuyện tôi nhắc đến ban đầu đã nghỉ việc bốn năm nhưng không được nói với ai, hãy nghĩ xem anh ấy đã phải khổ sở thế nào trong suốt quãng thời gian đó. Thay vì xấu hổ, đáng lẽ người vợ nên thành thật nói với con về tình trạng của bố và tình hình kinh tế của gia đình. Thấy mẹ mình vẫn tiếp tục vững vàng sống tiếp trong cảnh khó khăn, con cái cũng sẽ học được cách trưởng thành đúng đắn.

Khi một thành viên trong gia đình bị mất việc hoặc nghỉ việc, không chỉ tự người ấy phải tìm cách xoa dịu bản thân, mà những người xung quanh cũng cần thấu hiểu tâm lý và quan tâm giúp đỡ họ.

Như vậy, tình cảm gia đình sẽ càng thêm khăng khít và mọi người có thể cùng nhau vượt qua cơn khủng hoảng.

Khi có tuổi, ai cũng sẽ có lúc mất việc hay phải nghỉ việc. Lúc này, vợ và con cái càng cần phải động viên, tôn trọng chồng và bố hơn cả hồi họ còn đi làm. Bởi khi mất việc, đã phải để ý đến ánh mắt người khác rồi mà còn bị đối xử tệ bạc nữa thì tâm lý của họ sẽ chịu một cú sốc rất nặng nề. Trong tình huống khó khăn ấy, không những không nên đối xử tệ bạc hay thúc giục bắt chồng kiếm tiền bằng mọi giá, người vợ hãy nói thế này:

“Ông đã vất vả kiếm tiền hai, ba mươi năm nay rồi. Phải kiếm tiền nuôi sống gia đình chắc ông cũng mệt mỏi lắm, vậy thì hãy cứ nghỉ ngơi đi đã, trong vòng ba năm đừng làm gì cả.”

Nếu chồng lo lắng chuyện tiền bạc thì hãy trấn an:

“Chuyện đó con với tôi sẽ tự lo. Nếu không được thì tôi sẽ đi làm thêm nên ông đừng lo lắng gì cả.”

Được động viên như vậy thì sau một thời gian nghỉ ngơi, người chồng sẽ có thêm động lực tự mình đi tìm một công việc khác phù hợp với khả năng và tình hình hiện tại.

Tính cách người đàn ông có điểm giống với loài bò. Chuyện kể rằng khi người nông dân dẫn bò lên núi ăn cỏ thì gặp phải hổ. Nếu người nông dân thả dây cương cho bò và bỏ chạy thì cả người lẫn bò đều sẽ bị hổ ăn thịt. Nhưng nếu người nông dân giữ chặt dây cương và động viên bò thì nó có thể dùng sừng của mình để chiến đấu với hổ. Vì thế, người phụ nữ nên giữ chặt dây cương và động viên thì người đàn ông mới tìm lại được sức mạnh đã mất.

Nếu không bị áp lực từ gia đình thì người đàn ông có thể thoải mái tìm một công việc mới phù hợp với mình, nhưng nếu bị đối xử tệ bạc thì họ sẽ nảy sinh tâm lý “Tôi sẽ thành công cho các người xem!” hay “Coi thường tôi sao? Tôi sẽ chứng minh cho mấy người thấy.”

Nếu rơi vào tâm lý này họ rất dễ bị lừa gạt. Ví dụ như bị cám dỗ bởi những lời mời gọi hãy đầu tư vào công ty này thì sẽ được vào vị trí giám đốc, hay hãy đầu tư vào đây thì sẽ được chia nhiều cổ phần, họ bắt đầu tiêu tán tài sản, tiền bạc của gia đình. Tất cả cũng chỉ vì tâm lý “Tôi sẽ cho các người thấy!” Vì vậy khi một thành viên trong gia đình bị mất việc hoặc nghỉ việc, không chỉ tự người ấy phải tìm cách xoa dịu bản thân, mà những người xung quanh cũng cần thấu hiểu tâm lý và quan tâm giúp đỡ họ. Như vậy, tình cảm gia đình sẽ càng thêm khăng khít và mọi người có thể cùng nhau vượt qua cơn khủng hoảng.

TIỀN, ĐỊA VỊ, DANH DỰ KHÔNG THỂ THAY THẾ “TÔI”

Khi có tuổi và đứng ở một vị trí nào đó, con người ta sẽ bắt đầu có ý thức về quyền lực. Họ lầm tưởng quyền lực của giám đốc, của trưởng phòng, của tiền bối, của bố chính là của bản thân mình. Tới khi hai vai trĩu gánh nặng, di chuyển bắt đầu chậm chạp và nặng nề, nếu bị đẩy khỏi vị trí đang đứng họ sẽ lập tức suy sụp. Đánh mất tiền bạc và địa vị khiến họ cảm thấy như thể đánh mất bản thân. Đặc biệt, càng là những người ở địa vị cao lúc nào cũng cao ngạo, đi đâu cũng muốn ngồi đầu để người khác chú ý, thì lại càng như vậy. Khi bị đẩy khỏi vị trí hiện tại, khi chẳng còn ai tìm đến hay chạy theo sau nữa, họ bị tổn thương lòng tự trọng và cảm thấy vô cùng trống rỗng.

Lúc còn kiếm được tiền, chồng có thể lớn giọng bắt vợ pha cà phê hay lấy báo, dù không vừa ý nhưng vợ vẫn nhẫn nhịn nghe theo. Đến khi nghỉ hưu, không còn kiếm được tiền mà chồng vẫn giữ thói quen ấy, nhất định vợ sẽ khó chịu.

“Ông không có chân có tay à? Sao không tự làm đi?”

Khi ấy, chồng sẽ cảm thấy đến cả vợ cũng khinh thường mình. Tuy chịu đựng được sự đối xử tệ bạc từ người ngoài nhưng nếu bị chính người vợ thân thiết nhất khinh thường vì không thể kiếm ra tiền, người chồng sẽ cảm thấy cực kỳ hổ thẹn. Ông ấy sẽ nghĩ mình là kẻ vô dụng và đang bị cả thế giới bỏ rơi.

Ở nhà nhiều cũng có thể làm nảy sinh thêm xung đột với con cái. Thông thường, con cái hay trò chuyện với mẹ hơn là với bố. Một cậu sinh viên đại học vẫn có thể thoải mái hút thuốc, uống rượu hay nằm dài khi có sự xuất hiện của mẹ, nhưng trước mặt bố, cậu chẳng thể nào tùy ý làm như vậy được. Đi đâu về, cậu cũng sẽ chỉ vào phòng chào bố một câu rồi lại ra phòng khách vui vẻ kể chuyện này chuyện kia với mẹ. Đứng trên lập trường của người bố, vì bắt đầu có tuổi và cảm thấy cô đơn nên ông tò mò muốn được nghe chuyện của con cái. Thế nhưng khi nhận được sự quan tâm đột ngột như vậy, con cái sẽ cảm thấy khó chịu và muốn tìm cách tránh đi. Không thể đổ hết lỗi lên đầu con cái được, mà nên nói đó là báo ứng cho việc người bố đã quá độc đoán khi con cái còn nhỏ. Vậy mới nói lúc con còn nhỏ, thay vì ra lệnh một chiều, người bố nên tôn trọng và trò chuyện cùng con thì đến khi ông có tuổi và nghỉ hưu, quan hệ gia đình sẽ hòa thuận êm ấm hơn.

Ngoài ra, để tránh trở nên độc đoán trong cuộc sống xã hội, khi có tiền và địa vị, người đàn ông cũng không nên đồng nhất bản thân với số tiền và địa vị mình đang có. Trong lúc làm việc thì nên cư xử đúng mực, phù hợp với chức vụ của bản thân, nhưng khi đi ra ngoài ăn cơm, uống rượu với đồng nghiệp thì hãy đối xử với họ như bạn bè. Như vậy, ngay cả khi đã rời khỏi vị trí, đồng nghiệp cũ vẫn sẽ tìm đến mình. Nhưng nếu đồng nghiệp cúi đầu chỉ vì chức vụ ta nắm giữ thì đến khi ta không còn ở vị trí ấy nữa, họ cũng sẽ rời xa ngay tức khắc.

Nếu ngay từ hồi còn trẻ mà đã có thói quen độc đoán thì sau khi nghỉ hưu, đàn ông rất khó để làm những nghề như bảo vệ hay dọn dẹp. Vì bị xiềng xích vào địa vị trong quá khứ, vì muốn giữ thể diện cho bản thân mà họ sẽ không chịu làm những việc “thấp kém” ấy. Thế nhưng, phụ nữ lại có khả năng thích ứng tốt hơn nhiều. Ngay cả những bà nội trợ sống cuộc đời giàu có nhưng vì không có địa vị nên khi gặp khó khăn, họ vẫn có thể làm bất cứ việc gì. Do đó, nếu rơi vào hoàn cảnh khó khăn thì phụ nữ có khả năng nuôi sống gia đình tốt hơn.

Dù đã hơn bảy mươi, tám mươi tuổi nhưng các bà vẫn có thể đi chăm cháu hay rửa bát, hoặc tối thiểu thì cũng có thể trông nhà. Vì thế, con cái thường thích mời họ về ở cùng. Nhưng những người đàn ông đã từng ở vị trí cao, đến khi về già sẽ chẳng làm được gì hết. Con dâu sẽ phải nấu cơm, dọn dẹp, pha cà phê cho người bố chồng già cả.

Già đi và vô dụng không phải do thân thể mà bắt nguồn từ ý thức quyền lực. Địa vị xã hội chỉ là một vai trò tạm thời, nếu nhầm lẫn địa vị ấy với bản thân thì tới khi mất đi địa vị, ta sẽ cảm thấy vô cùng trống rỗng. Dù đã từng nắm giữ chức vụ nào, chỉ cần không đánh đồng nó với bản thân và tự kiểm soát mình thật tốt thì khi nghỉ hưu, ta cũng sẽ không bị xã hội hay gia đình xa cách, hơn nữa còn có thể dễ dàng bắt đầu một công việc mới sau đó.

THỬ LÀM VIỆC BẠN MUỐN LÀM MƯỜI NĂM NỮA

Khi bước sang tuổi bốn mươi, nhiều người bắt đầu lo lắng về chuyện nghỉ hưu. Một nhân viên bốn mươi tuổi đang làm việc tại một doanh nghiệp lớn đã tâm sự với tôi thế này:

“Vài năm nữa là đã năm mươi rồi, tôi không biết mình có nên tiếp tục công việc hiện tại hay không. Bản thân tôi muốn thử kinh doanh riêng, nhưng vợ lại phản đối kịch liệt quá nên tôi vẫn còn do dự.”

Đang làm công ăn lương mà tự nhiên nghỉ việc để bắt đầu một công việc mới, lẽ dĩ nhiên nguy cơ rủi ro sẽ rất cao. Tất nhiên nếu đó là một việc an toàn thì bạn có thể thử. Ví dụ như một công việc thầu phụ có liên quan đến công việc hiện tại chẳng hạn. Nhưng nếu bắt đầu một công việc mới mà không lên kế hoạch trước thì vợ bạn nhất định cảm thấy lo lắng rồi. Giờ nếu con cái mới học cấp một, cấp hai thì vẫn cần đến nhiều tiền, nếu bạn nghỉ việc lúc này thì gia đình bạn sẽ mất đi nguồn thu nhập ổn định. Dưới góc độ một người mẹ, vợ bạn không thể không bất an, đời sống cảm xúc của con cái cũng dễ chịu tác động xấu.

Chính vì thế, hãy tiếp tục đi làm đến khi vợ bạn muốn, sau đó thì có thể tìm một công việc mới hoặc tự mình kinh doanh. Nếu vợ nói đi làm đến năm sau thì năm sau bạn hẵng bắt tay vào công việc mới, không cần thiết phải cố chấp nghỉ trước làm gì. Nếu có thể làm công việc hiện tại trong ít nhất mười năm nữa thì hãy tiếp tục làm hết khoảng thời gian đó rồi bắt đầu việc mới cũng chưa muộn.

Một khi đã có kinh nghiệm làm công ăn lương trong hai, ba mươi năm thì sau này làm việc gì cũng sẽ dễ dàng hơn. Khi bắt đầu tự làm ăn riêng, bạn cũng đừng vội vàng dùng đến tiền lương hưu để đầu tư mù quáng, mà nên tự mình tìm hiểu kỹ càng tất cả những vấn đề liên quan. Như vậy, bạn sẽ không phải sống bất an cùng với những gánh nặng không cần thiết do mình tự tạo ra. Là bố mẹ, bạn vẫn cần chịu trách nhiệm với con cái ít nhất là đến khi chúng tốt nghiệp cấp ba. Khi con cái lên đại học nếu có khả năng thì bạn lo cho chúng, còn không thì hãy để con tự lập, bạn đỡ được phần nào hay phần đó.

Ngoài ra, năng lực và kinh nghiệm thường đạt đến độ chín muồi vào những năm bốn mươi, năm mươi tuổi. Khoảng thời gian đi làm ở công ty trong độ tuổi ba mươi có thể coi là thời kỳ dành cho đào tạo và thực hành. Nếu đang ở giữa giai đoạn đỉnh cao mà lại lo lắng chuyện nghỉ hưu vào mười năm tới, thì bạn sẽ chỉ thấy bất an trong hiện tại mà thôi.

Khi muốn bước sang một con đường mới, đừng hành động một cách bất cẩn tùy tiện mà hãy thử nghiệm trước rồi tự mình đánh giá.

Như vậy, bạn vừa giảm thiểu được khả năng thất bại vừa có thể tự tin vượt qua mọi thử thách!

Trước đây, trong một buổi hội thảo tôi đã hỏi những người cao tuổi rằng “Quý vị muốn được quay lại độ tuổi nào nhất?” Đa phần câu trả lời của họ không phải những năm thanh thiếu niên mà là những năm tuổi năm mươi. Tôi cứ tưởng người ta sẽ muốn quay về tuổi thanh xuân nhưng thật ngạc nhiên khi họ lại chọn độ tuổi trung niên. Có lẽ là vì những năm hai mươi, ba mươi tuổi chúng ta thường không có tiền, tương lai còn mờ mịt nên phải đương đầu với nhiều khó khăn, nhưng đến năm năm mươi tuổi, kinh tế đã tương đối ổn định, con cái cũng đã lớn khôn, cơ thể thì vẫn còn khỏe mạnh nên ta có thể thoải mái làm những điều mình muốn. Vì thế, có thể nói rằng thời kỳ hoàng kim của cuộc đời chính là năm năm mươi tuổi. Thời kỳ hoàng kim ấy đang đến gần thì có gì mà bạn phải lo lắng chứ?

Bây giờ bạn không cần lo lắng chuyện của mười năm sau, mà hãy dành thời gian để chuẩn bị cho nó. Nếu muốn tự mình kinh doanh, thì hãy đến một công ty liên quan đến lĩnh vực bạn muốn thử và xin làm việc để tích lũy kinh nghiệm. Nếu muốn vận động, tổ chức các phong trào bảo vệ môi trường thì hãy thử gia nhập một tổ chức môi trường. Nếu muốn làm công tác xã hội thì có thể đăng ký thành viên trong trung tâm phúc lợi dành cho người cao tuổi hoặc trung tâm chăm sóc sức khỏe. Còn nếu muốn mở quán ăn thì hãy đến một nhà hàng nào đó tình nguyện làm thêm vào những lúc rảnh rỗi để học hỏi.

Giả sử bạn cần 100 triệu won để làm vốn mở cửa hàng bán bánh mì, nhưng nếu cầm toàn bộ số tiền nghỉ hưu đầu tư một cách mù quáng thì chắc chắn bạn sẽ thất bại. Đừng động vào số tiền ấy mà hãy thử làm thêm ở tiệm bánh trong vòng một hoặc hai năm, bạn sẽ học được rất nhiều điều. Khi trực tiếp thử nướng bánh hay đi giao hàng, bạn sẽ biết được một cửa hàng bánh được vận hành ra sao, vị trí cửa hàng nên đặt ở chỗ nào thì tốt, đối tượng khách hàng bạn hướng đến có đặc điểm và sở thích như thế nào. Không chỉ vậy, bạn sẽ còn biết được tại sao có những cửa hàng ăn nên làm ra nhưng cũng có những cửa hàng thất bại phải đóng cửa.

Khi đã trực tiếp thử mà cảm thấy không phù hợp thì bạn tuyệt đối không được đầu tư, còn nếu thấy ổn thì hãy tiếp tục làm cho đến khi có thể xác định nên mở cửa hàng ở đâu và bán loại bánh gì. Nếu ngay lập tức bắt đầu ở vị trí chủ cửa hàng thì lúc nào bạn cũng phải bù đầu với chuyện tiền nong, doanh thu nhưng nếu bắt đầu với tư cách một nhân viên, bạn sẽ không phải cáng đáng tất cả những gánh nặng ấy và có cái nhìn tổng thể về mọi việc. Hơn nữa, bạn cũng sẽ có được khách quen, mối quen và cả những người đồng nghiệp sẵn sàng giúp đỡ khi bạn mở cửa hàng. Chỉ khi đã chuẩn bị đầy đủ như vậy thì bạn mới có thể khởi nghiệp thành công.

Tương tự như vậy, trước khi đưa ra bất kỳ lựa chọn mới nào, ta cũng nên trải qua quá trình chuẩn bị tỉ mỉ thì mới có thể giảm bớt nguy cơ rủi ro. Quan trọng nhất là phải tự mình làm thử, vì đứng bên ngoài quan sát sẽ chẳng thể nào cho ta cái nhìn chi tiết của toàn bộ quá trình.

Một thanh niên nọ đang làm việc tại một công ty lớn muốn nghỉ việc và lên núi dựng một căn nhà nhỏ để sống. Cậu ấy hỏi tôi rằng: “Thưa thầy, thầy thấy chuyện sống một mình như thế nào ạ?” Cậu hỏi vậy với tâm trạng muốn thoát khỏi thế gian xô bồ để sống một mình tự do tự tại. Thế nhưng nếu không suy xét kỹ càng mà đã hành động ngay lập tức thì khả năng thất bại và thất vọng là rất cao. Nếu vậy thì cậu ấy nên làm như thế nào? Đừng vội vàng nghỉ việc ngay mà hãy tiếp tục đi làm, rồi về quê xây một căn lều nhỏ và về đó sống một mình vào mỗi cuối tuần. Sống khoảng ba năm như vậy mà thấy ổn thì cậu ấy có thể làm điều mình muốn. Còn nếu ban đầu cậu vô cùng hứng thú nhưng sau mấy tháng lại cảm thấy buồn chán và tẻ nhạt thì tốt hơn hết hãy suy nghĩ lại.

Cũng có rất nhiều kiều bào ở Mỹ nghĩ rằng sau khi nghỉ hưu mình sẽ quay về Hàn Quốc sống. Nhưng nếu tự dưng từ bỏ cuộc sống bên Mỹ mà không lên kế hoạch cẩn thận thì khi trở về Hàn Quốc, bạn sẽ rất dễ hối hận. Tốt hơn hết là nên về Hàn Quốc sống thử trước, nếu thấy thích ứng được thì lúc đó hẵng quay về Mỹ xử lý những vấn đề nhà cửa, giấy tờ. Đại đa số các trường hợp quyết định vội vàng, xử lý mọi chuyện trước rồi mới quay về thì đều khó thích ứng và rơi vào cảnh ở không được mà đi cũng chẳng xong.

“Tôi thấy chán ngấy với tất cả mọi chuyện trên đời. Tôi sẽ cạo đầu và đi tu.”

Việc đầu tiên những người có suy nghĩ như vậy nên làm không phải là cạo đầu mà là vừa đi làm vừa thử tập thiền. Mỗi ngày hoặc mỗi cuối tuần hãy thử tập thiền hai, ba tiếng ở nhà, nếu cảm thấy “Điều này thật tuyệt, mình không thể tiếp tục làm hai việc cùng một lúc được nữa” thì khi ấy bạn có thể quy y cửa Phật. Lúc chưa xuống tóc thì nghĩ rằng nghỉ việc và tập thiền cả ngày là chuyện tốt, nhưng đùng một cái bỏ lên chùa mà không suy xét kỹ càng thì chỉ ba ngày sau, bạn sẽ cảm thấy nhàm chán và mệt mỏi.

Tương tự như vậy, khi muốn thoát khỏi công việc hiện tại và bước sang một con đường mới, đừng hành động một cách bất cẩn tùy tiện mà hãy thử nghiệm trước rồi tự mình đánh giá. Như vậy, bạn vừa giảm thiểu được khả năng thất bại vừa có thể tự tin vượt qua mọi thử thách!

ĐỪNG CHO NGƯỜI THÂN VAY TIỀN MÀ HÃY CHO HẲN LUÔN

Nhiều nhà đầu tư vì muốn hưởng lãi thêm một chút mà gặp phải thất bại. Lòng tham nhỏ có thể gây ra tai họa lớn.

“Bảy năm trước, tôi được kế thừa một mảnh đất và đã bán đi để lấy tiền. Vì muốn cuộc sống về già thoải mái một chút nên tôi đã đến ngân hàng xin tư vấn đầu tư, nhưng cuối cùng lại bị nhân viên ngân hàng lừa mất mấy trăm triệu.”

Bà ấy bị lừa theo một kiểu rất điển hình với mồi nhử là lãi cao. Với những người tham lam thì đây là một mồi nhử tuyệt vời. Ta giao tiền cho đối phương không phải vì lãi cao mà là vì lòng tham.

Hãy nhớ chẳng ai tự dưng lại đưa ra một mức lãi cao ngất ngưởng cả. Giả sử, có người nào đó chào mời chúng ta “Này, nếu mang nấm Triều Tiên sang Hàn Quốc bán thì sẽ kiếm được nhiều gấp năm lần, đầu tư vào đây thì sau bốn tháng sẽ thu hồi được tiền vốn và lãi thêm 30%.” Gửi tiền một năm chưa chắc đã lãi được 3%, giờ người ta lại nói chỉ cần bốn tháng là đã hưởng lãi 30%, dĩ nhiên ai nghe cũng sẽ đặt ra nghi vấn “Có thật vậy không?” Vì thế, tùy theo điều kiện của bản thân mà ta có thể đầu tư 3 triệu hoặc 5 triệu won với suy nghĩ “Mất chừng này thì cũng chẳng có vấn đề gì, cứ thử một lần xem sao.” Nhưng đầu tư một lần mà có lãi thì suy nghĩ sẽ thay đổi ngay. Tưởng sẽ mất mà lại có lãi nên ta muốn tiếp tục đầu tư thêm lần nữa.

Lần thứ nhất đầu tư 3 triệu won có lãi nên lần tiếp theo ta liền đầu tư 10 triệu won. Dẫu còn bán tín bán nghi nhưng tiền lãi vẫn về đúng như lời người ấy nói, đến lúc này ta sẽ hoàn toàn tin tưởng vào đối phương. Trong lần thứ ba, họ liền bảo “Lần này sẽ trúng mánh lớn đấy, hãy đầu tư khoảng 100 hoặc 200 triệu won đi”, dĩ nhiên ta sẽ lập tức đầu tư mà chẳng nghi ngờ gì cả. Thế nhưng mọi chuyện sẽ kết thúc ở đó.

Không chỉ vậy, còn có những lời mời chào kỳ quái kiểu như “Thực dân Nhật đã giấu một kho vàng ở đâu đó, nếu tìm thấy sẽ kiếm được vài trăm triệu won”. Mặc dù vừa nghe đã thấy vô lý nhưng 1/10.000 hoặc 1 /100.000 người vẫn sẽ bị lừa bởi lời dụ dỗ ấy.

Khi đi trên đường nếu có người hỏi “Gần đây bạn thường gặp xui xẻo phải không?”, đa phần mọi người đều sẽ tảng lờ nhưng vẫn có một vài người bị lừa. Khi nghe nói rằng phải làm lễ cầu siêu nếu không gia đình sẽ gặp phải tai họa, vẫn có những người sẵn sàng bỏ ra 5 triệu won rồi 10 triệu won để nhờ người ta làm lễ hộ.

Trong cuộc sống, chúng ta có thể bị lừa và mất tiền nhưng cũng có thể đột ngột mất tiền vì người thân xung quanh. Giả sử một ngày nọ, người thân hoặc bạn bè gọi điện đến xin vay tiền: “Hôm nay đáng ra tiền phải về rồi nhưng vẫn chưa về, giờ không giải quyết được chuyện này thì tôi đến vỡ nợ mất thôi. Cậu cho tôi vay được không, ba hôm nữa tiền của tôi về, tôi sẽ trả lại?” Nếu đồng ý cho vay, khả năng ta nhận được lại tiền là rất thấp. Những người làm kinh doanh mà thiếu tiền thì có thể vay ngân hàng, nếu không có tài sản thế chấp thì có thể vay các công ty chứng khoán, công ty tài chính, công ty bảo hiểm… Nếu như không được nữa thì đi vay nặng lãi. Trong trường hợp tất cả đều không được nữa thì coi như công ty đã chẳng còn khả năng hồi sinh. Khi ấy thì chỉ có thể tìm đến bạn bè hoặc người thân mà thôi. Vì thế cho người thân vay tiền trước khi vỡ nợ thì khả năng không lấy lại được sẽ là hơn 90%.

Tôi không nói là không nên cho người thân vay tiền, mà ý tôi là bạn đừng cho họ vay, hãy cho hẳn luôn. Khi anh em hoặc bạn bè muốn vay 10 triệu won, hãy đưa cho họ 1 triệu won và nói: “Từng ấy tiền thì tôi không có, tôi chỉ có thể giúp cậu thế này thôi.”

Ngoài ra, anh em trong nhà cho nhau vay thường không tính lãi. Như vậy, khả năng được trả lại tiền còn thấp hơn nữa. Cho vay nhằm lấy tiền lãi cao thì rất dễ bị lừa, còn nếu cho người thân mượn tiền không tính lãi thì hầu như chẳng trông mong được trả lại. Làm kinh doanh thì lúc nào cũng cần tiền cả, vì thế người đi vay sẽ ưu tiên trả tiền từ lãi cao đến lãi thấp, như vậy khả năng người cho vay không có lãi lấy lại được tiền là rất thấp.

Mọi người đều sinh ra và mất đi với hai bàn tay trắng, chỉ là chúng ta vẫn lầm tưởng cho rằng những gì có trong tay là của mình.

Nếu không ngừng đau khổ vì số tiền đã mất thì ta không chỉ hủy hoại sức khỏe của bản thân mà còn làm cho vợ chồng con cái cũng như những người xung quanh phải đau đầu mệt mỏi.

Nếu cho người ngoài vay thì ta sẽ có giấy ghi nợ, nhưng cho người thân vay ta lại thường không làm giấy tờ gì cả, sau này có đưa nhau ra tòa cũng khó có thể lấy lại tiền. Lúc này, nếu cứ ám ảnh với chuyện tiền bạc thì không chỉ tổn hại đến sức khỏe của bản thân mà còn dễ đánh mất anh em bạn bè. Chỉ cần buông bỏ suy nghĩ “Mình nhất định phải đòi lại tiền”, thì dù có mất tiền ta cũng sẽ không mất người. Vì tiền mà ghét bỏ ai đó thì đến cả người cũng sẽ mất nốt.

Những lúc như vậy hãy nghĩ rằng “Trên đời này chẳng có thứ gì là thứ vốn thuộc về mình cả.” Mọi người đều sinh ra và mất đi với hai bàn tay trắng, chỉ là chúng ta vẫn lầm tưởng cho rằng những gì có trong tay là của mình. Nếu không ngừng đau khổ vì số tiền đã mất thì ta không chỉ hủy hoại sức khỏe của bản thân mà còn làm cho vợ chồng con cái cũng như những người xung quanh phải đau đầu mệt mỏi. Giả sử bây giờ có thể xốc lại tinh thần, chúng ta sẽ chỉ mất đi số tiền vốn không phải của mình và chẳng hề đánh mất thêm bất cứ điều gì khác.

LÀM PHÚC TRONG VÒNG BA NĂM KỂ TỪ KHI NGHỈ HƯU

Một người đàn ông nọ đã làm việc trong quân đội hơn ba mươi năm và lo lắng không biết mình nên làm gì sau khi nghỉ hưu. Gần đây, công chức nhà nước là một trong những nghề nghiệp được yêu thích nhất, vì ưu điểm của nó là được trả tiền lương hưu định kỳ hằng tháng. Như vậy, ta sẽ chẳng phải lo lắng gì khi về già.

Lương hưu tuy không bằng lương hồi đi làm nhưng vẫn đủ để trang trải cuộc sống ở mức cơ bản. Thế nhưng nếu vì tham lam mà bạn nhận hết tiền lương hưu trong một lần để mang đi đầu tư kinh doanh thì rất dễ thất bại đấy. Tuyệt đối không nên lấy hết lương hưu trong một lần, mà tốt hơn hết là nên nhận đều đặn hằng tháng. Nếu thiếu thốn ta có thể đi làm thêm ở đâu đó để trang trải. Hơn nữa, nhân viên công chức thường ít va chạm nên nếu đầu tư hay làm kinh doanh thì đa phần lỗ nhiều hơn lãi.

Sau khi nghỉ hưu, công nhân viên chức nhà nước nên thử làm các việc thiện nguyện trong ít nhất là ba năm. Dù gì ông cũng đã ăn bổng lộc của nhà nước suốt mấy chục năm, sau khi nghỉ hưu cũng nên tình nguyện giúp đỡ người khác với suy nghĩ rằng “Mình sẽ trả lại ơn huệ cho đất nước và những người dân đã nuôi sống mình trong suốt ba mươi năm qua.” Đây chính là cách giúp ông ghi nhớ những ơn huệ mình từng nhận được.

Sau đó, dần dần ông có thể chuyển sang tìm kiếm những công việc mình muốn làm. Hơn nữa thông qua công việc tình nguyện phù hợp với sở thích và tài năng của bản thân, sau khi nghỉ hưu ông có thể tiếp tục làm việc mà không cảm thấy hụt hẫng. Ông cũng có thể về quê làm nông. Tất nhiên làm nông khó mà kiếm tiền dư dả nhưng vì vẫn còn lương hưu nên ông chẳng cần quá lo lắng về miếng cơm manh áo. Như vậy ông hoàn toàn có thể vừa làm nông vừa sống thư thái.

Nếu chỉ còn mấy năm nữa là nghỉ hưu, ông nên chuẩn bị trước cho cuộc sống sau này. Hãy học thêm về những điều mà ông quan tâm. Giả sử nếu có hứng thú với việc làm nông thì mỗi cuối tuần hãy về quê giúp đỡ, làm thử các công việc liên quan. Như vậy ông sẽ tự nhiên học được thêm nhiều kiến thức về nghề nông. Nếu có điều kiện thì cũng có thể mua một mảnh đất ở vùng ấy để sinh sống. Là người ngoài đến mua có thể phải chịu giá đắt gấp hai, ba lần, nhưng nếu đã làm thân với người làng thì ông có thể sẽ mua được với giá rẻ hơn.

Hơn nữa, đừng đợi đến khi nghỉ hưu rồi mới bắt đầu mà nên sửa soạn từ trước thì ông mới có thể thoải mái tận hưởng tuổi già. Như vậy, ông cũng sẽ không còn bị dằn vặt bởi những lo lắng mơ hồ về việc nghỉ hưu nữa. Trong khoảng thời gian còn lại, hãy chuẩn bị tinh thần, học thêm nhiều điều mới mẻ và nhiệt thành tham gia các hoạt động thiện nguyện thì ông sẽ sẵn sàng về cả mặt tâm lý lẫn thể chất, không còn sợ hãi chuyện “Nghỉ hưu xong thì nên làm gì?”

QUYỀN ĐƯỢC SỐNG TỰ DO SAU KHI NGHỈ HƯU

Nhiều người có ước mơ về quê làm nông sau khi nghỉ hưu. Lúc này nếu vợ chồng hợp ý thì chẳng có vấn đề gì, nhưng nếu một trong hai phản đối thì rất khó để thực hiện mong muốn này. Một người phụ nữ bất mãn vì chồng muốn về quê sống trong khi suốt hơn sáu mươi năm cuộc đời, ông chưa từng sống ở quê bao giờ. Lý do bà ấy đưa ra để phản đối là:

“Chúng tôi đang sống với con trai, năm nay nó ba mươi mốt tuổi rồi. Giờ vì bận rộn công việc nên nó vẫn chưa lấy được vợ, vậy mà chồng tôi cứ nằng nặc đòi về quê sống dù có phải đi một mình, tôi thật không thể yên tâm được.”

Chồng bà đã vất vả cả đời để lo kiếm tiền, giờ ông ấy đã hơn sáu mươi mà bà vẫn không cho ông ấy được tự do về quê sống thử một lần chỉ vì lo lắng cho cậu con trai đã ngoài ba mươi ư?

Khi con cái trưởng thành, sự quan tâm thái quá của bố mẹ sẽ không tốt cho cả hai bên. Con trai bà tốt nghiệp trường đại học danh tiếng và đang đi làm ở một doanh nghiệp hàng đầu, vậy tại sao cậu ấy vẫn mãi không thể hẹn hò? Một trong những lý do là vì được mẹ chăm nom cho quá đầy đủ nên cậu không cảm thấy thiếu thốn điều gì cả. Chỉ khi mẹ “thả lỏng” thì con trai mới có thể mau chóng kết hôn được.

Thực ra vì bản thân không muốn về quê nên bà mới lấy con trai làm cớ. Trong khi hoàn toàn có thể sống thoải mái ở thành phố với tiền lương hưu hằng tháng, chồng bà lại đòi về quê sống, bà không tài nào chấp nhận nổi đề nghị ấy. Đáng ra bà đừng nên viện cớ con cái mà hãy nói thẳng với chồng là mình không thích, rồi hai vợ chồng cùng nhau tìm ra cách giải quyết thỏa đáng nhất cho cả hai. Tất cả mọi người đều có quyền tự do lựa chọn nơi cư trú của mình. Vợ có quyền tự do được sống ở thành phố, chồng cũng có quyền tự do được sống ở nông thôn. Vì vậy, đừng ngăn cản quyền tự do của chồng, bản thân bà cũng chẳng cần cảm thấy bị ép buộc phải trở về quê sống.

Hãy để con trai ra ngoài sống tự lập, bản thân thì tiếp tục sống ở ngôi nhà hiện tại, còn chồng thì về quê sống theo ý ông ấy muốn. Ba người sống riêng như vậy là được. Nếu sống riêng mà cảm thấy cô đơn thì hãy về quê cùng chồng chứ không nên tìm đến con trai. Bây giờ người đàn ông của bà là chồng chứ không phải con trai. Muốn nhà cửa êm ấm thì trước tiên bà cần để con trai ra ở riêng đã, sau đó cùng chồng về quê sống hay ở lại thành phố là do bà quyết định.

Bây giờ chẳng phải là lúc để bà sống thảnh thơi thoải mái mà không cần lo lắng cho chồng cho con hay sao? Chồng bà sẽ tìm được một việc gì đó thích hợp sau khi nghỉ hưu, con trai bà giờ cũng đã khôn lớn đến tuổi lập gia đình, như vậy bà hoàn toàn có quyền được sống tự do một mình.

Sống một mình sẽ cần đến nhiều tiền sinh hoạt, nhưng đó là cái giá phải trả để có thể hoàn toàn độc lập. Chồng bà đã có lương hưu nên cứ để ông ấy làm điều mình muốn. Còn bà sống một mình ở Seoul thì có thể đến siêu thị hoặc nơi nào đó tương tự để làm thêm, một tháng chỉ cần kiếm được 500.000 won là đủ trang trải chi phí sinh hoạt rồi. Nếu không, bà cũng có thể đề nghị con trai biếu mẹ 300.000 won tiền tiêu vặt hằng tháng, dẫu sao bà cũng đã nuôi nó hơn hai mươi năm. Trước khi nó kết hôn, bà nên mau chóng nhận tiền từ con trai, như vậy mới có thể lấy lại đủ “tiền vốn”. Sau này khi nó đã kết hôn rồi, nếu xin tiền thì vợ chồng nó sẽ cãi cọ mất. Vì thế, nhận trước từ lúc này là lựa chọn khôn ngoan hơn cả.

Khi nhìn thấy người vợ khó chịu chuyện chồng muốn về quê làm nông, tôi nghĩ rằng không kết hôn là chuyện vô cùng đúng đắn. Là người một nhà thì không nên khống chế nhau, áp đặt các thành viên trong gia đình nhất nhất sống theo ý mình mà nên biết lúc nào cần buông tay để họ và chính mình có thể tự do sống cuộc đời riêng. Chỉ có như vậy thì tình cảm vợ chồng mới bền lâu, con cái mới có thể tự bước đi trên con đường của riêng chúng, cả nhà vui vẻ hạnh phúc.

MỤC SƯ LÀ NGHỀ NGHIỆP CHÍNH THỨC CÒN NHÀ SƯ THÌ KHÔNG PHẢI

Trong một buổi gặp mặt, một người chợt lên tiếng hỏi: “Mục sư có tuổi về hưu không nhỉ?”

Vừa nghe được câu trả lời là “68 tuổi” thì người ấy lại hỏi tiếp:

“Vậy nhà sư cũng có tuổi nghỉ hưu đúng không?”

“Mục sư là nghề chính thức nên mới có tuổi nghỉ hưu, nhà sư không hẳn là một nghề nên không có tuổi nghỉ hưu cố định.”

Nghe tôi nói, mọi người đều cười. Chúng tôi nhắc tới vấn đề này là vì đang bàn tới chuyện những việc làm không chính thức đang ngày một tăng lên trong xã hội.

Chúng ta cần không ngừng yêu cầu cải cách chế độ và nghiên cứu tìm ra những chính sách mới.

Nhưng trong quá trình ấy, chúng ta vẫn cần phải sống hạnh phúc.

Nếu vừa sống mà vừa bất mãn khổ sở, thì chẳng khác nào ta đang tự lãng phí cuộc đời mình.

Thông thường người ta đều cho rằng cái gì chính thức là tốt, cái gì không chính thức là xấu, nhưng chúng ta không nên vội vàng đưa ra kết luận như vậy. Gần đây, tỷ lệ lao động chính thức đang giảm dần và tỷ lệ lao động không chính thức thì ngày một tăng lên. Ta nên coi đó là một hiện tượng xã hội chứ không nhất thiết phải cho đó là vấn nạn.

Một công việc chính thức có rất nhiều mặt tốt đẹp nhưng khi nhìn trên khía cạnh khác, nó cũng đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ phải gắn bó cả đời với một công việc bất biến. Ngày xưa quý tộc là nghề chính thức, còn người lao động tự do là nghề không chính thức. Tương tự như vậy, chúng ta cần có cái nhìn khác về khái niệm “chính thức” và “không chính thức”. Nếu không xuất gia thì tôi cũng sẽ lựa chọn những công việc không chính thức. So với tiền, tôi nghĩ rằng làm việc tự do phù hợp với sở thích và đem lại nhiều ý nghĩa, sẽ tốt hơn cho tất cả mọi người.

Nếu chỉ tập trung vào việc bắt tất cả mọi lao động không chính thức trở thành chính thức thì chúng ta sẽ không bao giờ tìm ra hướng giải quyết. Hơn nữa, làm như vậy cũng sẽ khiến những người lao động không chính thức cảm thấy bất mãn, tự ti.

Giả sử một công ty cần 100 nhân viên để duy trì hoạt động nhưng khi có nhiều việc hơn thì cần thêm 30 người nữa. Nếu vậy, công ty ấy nhất định phải có 100 nhân viên chính thức, khi nào cần thì có thể thuê thêm những nhân viên không chính thức vào làm việc tạm thời.

Nhưng vấn đề là để giảm chi phí nhân công, các công ty thuê nhân viên không chính thức và để họ làm những công việc của nhân viên chính thức với một nửa số tiền lương. Chỉ vì không có địa vị chính thức nên chỉ được nhận nửa lương, đây rõ ràng là phân biệt đối xử. Vấn đề này chắc chắn cần phải được cải thiện trong tương lai.

Nếu nhân viên chính thức được trả 3 triệu won một tháng, thì nhân viên tạm thời trong vòng sáu tháng hay một năm cần được trả 5 triệu won một tháng. Khi trả lương cho người lao động không chính thức hoặc những người làm việc theo giờ/theo ngày, các công ty cần trả cho họ nhiều hơn so với người lao động chính thức để cân bằng mức lương chung. Hầu như các quốc gia khác đều như vậy, nhưng ở Hàn Quốc những người lao động không chính thức bị đối xử bất công, vừa phải làm công việc của nhân viên chính thức, vừa phải làm lâu dài tới một vài năm chứ không chỉ sáu tháng. Điều này bắt nguồn từ chế độ lương thưởng bất hợp lý.

Hiển nhiên chúng ta cần thay đổi chế độ lương thưởng hiện tại, nhưng trước hết mỗi cá nhân cũng cần thay đổi suy nghĩ của mình. Nếu chúng ta có thể hướng tới một cuộc sống giản dị, thay đổi những quan niệm cố hữu về công việc thì cuộc sống sẽ thoải mái hơn rất nhiều. Nhưng nếu lúc nào cũng muốn làm ít mà vẫn được lương cao hay chỉ hướng tới những nơi hoành tráng thì dù chế độ có thay đổi thế nào cũng không giải quyết được tận gốc vấn đề.

Mọi chuyện sẽ chẳng bao giờ có hồi kết nếu nhà lãnh đạo đổ trách nhiệm cho cá nhân và cá nhân lại tiếp tục đổ trách nhiệm cho chế độ. Dù sao ta cũng chỉ có thể sống trong hiện tại, còn cải cách chế độ thì cần nhiều thời gian. Dĩ nhiên, chúng ta cần không ngừng yêu cầu cải cách chế độ và nghiên cứu tìm ra những chính sách mới nhưng trong quá trình ấy, chúng ta cũng cần phải sống hạnh phúc. Nếu vừa sống mà vừa bất mãn khổ sở, thì chẳng khác nào ta đang tự lãng phí cuộc đời mình. Vì thế, từng người chúng ta nên có cái nhìn tích cực hơn với xã hội và tự tìm ra cách ứng phó phù hợp.

Có nhiều người thuộc thế hệ trước đã từng sống ở nông thôn khi còn nhỏ. Vì thế họ biết gặt hái, cuốc đất, đến khi về quê họ có thể làm được rất nhiều công việc. Nhưng vì không có những trải nghiệm ấy, nhiều người trẻ không muốn làm việc đồng áng. Đang ngồi bàn giấy quay bút mà phải đột ngột trở về quê làm ruộng, họ sẽ cảm thấy đời mình đã rơi xuống đáy vực. Nhưng thực ra, khi có tuổi thì vừa làm việc vừa vận động thân thể sẽ có lợi hơn cho sức khỏe. Với tinh thần “Mình có thể làm được mọi việc”, hãy chăm chỉ ra đồng làm việc, sau đó trở về nhà tắm rửa sạch sẽ, uống thêm một chén rượu gạo rồi đánh một giấc ngon lành, như vậy thì cả thân thể lẫn tinh thần sẽ đều khỏe mạnh, tuổi thọ cũng được kéo dài.

THỪA NHẬN ĐIỂM KHÁC BIỆT THÌ SẼ KHÔNG CÒN TRANH CÃI

Cuộc sống xã hội khó khăn nhất không phải công việc mà là các mối quan hệ. Đặc biệt tại chốn công sở, mâu thuẫn với cấp trên, tiền bối hay đồng nghiệp khiến ta thấy căng thẳng nặng nề hơn nhiều so với công việc thực sự.

“Cấp trên của tôi nói toàn những điều hết sức vô lý.”

“Họ không có khái niệm đúng đắn về công việc.”

Có người đã than thở với tôi như vậy. Nhưng “Cấp trên nói toàn điều vô lý” là một cách thể hiện rất chủ quan. Cấp trên nói và làm theo ý của cấp trên nhưng bạn không thích nên bạn mới thấy là vô lý, là không có khái niệm đúng đắn.

Tất cả mọi người trên thế gian này đều có những đặc điểm khác nhau. Ta có cách nhìn của ta, đối phương có cách nhìn của đối phương. Vì thế, ta có giá trị quan của ta, người ấy có giá trị quan của riêng người ấy; ta cảm thấy thế này nhưng người ấy cảm thấy thế kia; ta làm việc theo cách này còn người ấy lại làm việc theo cách kia. Đó đều chỉ là những điểm khác biệt mà thôi.

Nếu cố gắng phân định quá rõ ràng về chuyện đúng sai, ta sẽ chỉ thấy bản thân mình đúng và dễ dàng bỏ qua quan điểm, giá trị quan của đối phương. Khi xét trên hiệu quả công việc, có thể ta tốt hơn, nhưng xét đến mức độ hòa hợp trong mối quan hệ thì ta có thể sẽ bị điểm trừ. Có những người mặc dù giỏi chuyên môn nhưng vì khó hòa hợp với người khác nên thường phá hỏng bầu không khí chung, gây tác động tiêu cực lên môi trường làm việc. Nhưng cũng có những người tính tình rất tốt song vì không có phương pháp làm việc nên hay gây ra vấn đề trong công việc.

Ngay cả nhân viên với nhau cũng có những người làm người khác căng thẳng vì họ không làm được việc. Thế nhưng, đồng nghiệp hay hậu bối làm việc không đến nơi đến chốn cũng không hẳn là chuyện xấu. Như vậy, chẳng phải ta sẽ có cơ hội trui rèn thêm kỹ năng làm việc, thể hiện khả năng và thêm cơ hội thăng tiến hay sao? Nếu những nhân viên mới học hỏi nhanh, có thể làm hết mọi công việc ta đang làm và chỉ trong một năm đã thành thạo tất cả những điều ta mất đến năm năm để học thì chắc chắn họ sẽ sớm vượt lên ta.

Chốn công sở là nơi tập trung của đủ kiểu người, vì thế điều quan trọng nhất chính là biết đón nhận những điểm khác biệt của nhau. Không cần phải phân biệt đúng sai, chỉ cần thừa nhận sự khác biệt:

“À, thì ra là cậu ấy nghĩ vậy.”

“Với hoàn cảnh và điều kiện đó, cậu ta cũng có thể nghĩ thế.”

“Đứng trên lập trường của cấp trên thì chắc sẽ nghĩ như vậy.”

“Đứng dưới góc độ của cấp dưới thì có khả năng nghĩ như thế.”

Nếu có thể thông cảm và thấu hiểu thì ta sẽ ít bị căng thẳng bởi từng hành động lớn nhỏ của đối phương. Như vậy, trước hết là bản thân sẽ thấy dễ chịu, kế đến là mối quan hệ cũng sẽ trở nên hòa hợp, tốt đẹp hơn. Người đàn ông ở trên còn kể với tôi rằng vì phải chịu quá nhiều căng thẳng trong công việc, nên cách đây ít lâu anh đã phải phẫu thuật ung thư tuyến giáp. Nhiều bất mãn sẽ kéo theo nhiều căng thẳng, từ đó cũng dễ dàng bị mắc bệnh hơn. Người ta nói rằng khi nóng giận thì mạch máu sẽ giãn ra, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và dễ dàng sinh bệnh.

Những ai quá tính toán ở nơi công sở như anh bạn trên cần luôn ghi nhớ hai điều “Cậu ấy khác với mình” và “Trên lập trường của người ta thì có thể như vậy”. Nếu không thì sẽ chẳng thể làm việc lâu dài ở đâu cả. Khuynh hướng chính xác và chặt chẽ có lợi trong công việc, nhưng trong quan hệ giữa người với người, đó không nhất định là điều tốt. Nếu ta sẵn sàng thừa nhận và chấp nhận rằng không phải cứ người nào khác biệt với mình thì đều là người xấu, công việc chung sẽ suôn sẻ thuận lợi hơn nhiều.

TÌM RA ĐỘNG LỰC TRONG CÔNG VIỆC

Khi còn trẻ ta làm việc với niềm đam mê, nhưng đến một lúc nào đó, ta bất chợt cảm thấy công việc không còn thú vị nữa. Vì thế, chúng ta đi làm và về nhà như một thói quen, sức sống dần cạn kiệt, cuộc sống ngày một vô vị khô khan. Khi chuyện này xảy ra, ta cần dừng lại và tự hỏi xem đối với mình công việc là gì, phải làm thế nào để tìm thấy niềm vui và sức sống từ công việc.

Nhìn chung, con người thường tìm thấy niềm vui ở hai nguồn. Thứ nhất là niềm vui khi được làm việc mình muốn. Thế nhưng dẫu vui vẻ thế nào thì đến một lúc nào đó, ta cũng sẽ cảm thấy công việc mình đang làm hơi vô nghĩa. Lúc còn trẻ, uống rượu và chơi đùa cùng bạn bè mỗi ngày thực sự rất thú vị, nhưng mười năm sau nhìn lại, ta bỗng cảm thấy mình đã phí hoài thời gian mà chẳng làm được điều gì. Lúc ngồi trong quán rượu tán phét, cười đùa thì rất vui nhưng khi ra đến cửa, ta chợt cảm thấy trong lòng có chút hụt hẫng. Ấy là bởi sau khi bước ra khỏi quán sẽ chẳng còn điều gì ý nghĩa đọng lại cả. Vì thế, trong cuộc sống nếu chỉ mải theo đuổi niềm vui, đến một lúc nào đó ta sẽ có nguy cơ phải đối mặt với nỗi hối hận và sự hụt hẫng.

Niềm vui thứ hai xuất hiện khi ta làm điều gì đó hữu ích cho người khác. Dù ngay tại lúc ấy ta có thể cảm thấy vô cùng mệt mỏi, nhưng sau này nhìn lại ta sẽ tự hào “Đúng là một việc có ý nghĩa, thật hữu ích, mình đã làm tốt, dẫu có khó khăn nhưng mình đã làm rất tốt.”

Khi coi sự hưởng thụ là niềm vui của cuộc sống, thì sau này chắc chắn chúng ta sẽ phải đối diện với tiếc nuối, hụt hẫng và trống rỗng. Mặt khác, nếu quá quan tâm đến chuyện làm việc có ý nghĩa thì cuộc sống hiện tại sẽ khó khăn, căng thẳng và dễ dàng làm ta mệt mỏi. Tốt nhất là tìm cách kết hợp hài hòa hai điều này, nói cách khác chính là biến việc giúp đỡ người khác thành việc của mình. Đây chính là sự hài hòa bậc nhất, nhưng không may là chúng ta lại sống và tách biệt hai điều ấy.

Ví dụ, những nhà hoạt động xã hội là những người làm công việc có ý nghĩa nhưng về lâu dài lại phải chịu nhiều căng thẳng. Nếu vậy mỗi khi cảm thấy mệt mỏi, họ nên nghỉ ngơi và làm một điều gì đó vì bản thân mình. Đừng lúc nào cũng chỉ nghĩ cho người khác, hãy đáp ứng nhu cầu của bản thân và tận hưởng cuộc sống. Như vậy, họ sẽ tìm lại được sức sống và có thể lại tìm thấy nguồn vui ở công việc của mình.

Ngược lại, những người quá tập trung vào bản thân khi mệt mỏi thì nên làm chuyện gì đó có ích cho người khác, như vậy họ sẽ tìm lại được sức sống để tiếp tục làm việc. Vì thế nếu từ trước đến giờ bạn chỉ theo đuổi những thứ bản thân thấy thú vị, đến khi tuổi già ập tới và trong lòng thấy trống trải, tốt hơn hết là nên tìm một công việc có ý nghĩa để làm. Khi sử dụng tài năng của mình vào những nơi cần thiết hoặc làm những công việc tình nguyện khác với công việc văn phòng thường ngày, ví như lao động thể chất, bạn sẽ tìm lại được sinh khí cho mình.

Hồi trẻ, mỗi lần rơi vào khủng hoảng, tôi đều tuyệt thực. Tôi đóng cửa ở trong nhà và nhịn ăn suốt một tuần. Khi phải nhịn đói, ham muốn sống sẽ trỗi dậy làm hồi sinh lại tinh thần. Nếu cảm thấy chán nản với công việc và không còn sức sống nữa, hãy bước ra khỏi thói quen cố hữu và bắt đầu theo một hướng mới, như vậy bạn sẽ tìm lại được sức sống cho chính mình.

Với tôi, các buổi thuyết giảng giống như một trò chơi. Vì thế công việc và niềm vui của tôi không tách biệt lẫn nhau. Giả sử nếu tôi được trả tiền để làm thì sẽ như thế nào? Nếu một tiếng là 1 triệu won, thì một tiếng rưỡi tôi sẽ phải nhận được thêm 500 nghìn won. Khi làm vì tiền thì đến lúc nhận được ít hơn mong đợi, tôi sẽ thấy không vui. Như vậy, tôi đã bị trói buộc vào đồng tiền. Tôi không nhận tiền khi đi thuyết giảng bởi có làm vậy việc thuyết giảng với tôi mới trở thành trò chơi. Nhờ thế, tôi có thể giảng tới ba, bốn buổi một ngày mà chẳng hề cảm thấy chán nản, mệt mỏi. Nếu là chơi thì chơi lâu một chút cũng không sao hết. Bởi thế khi được mời đi thuyết giảng, có những lời mời tôi sẽ từ chối nếu có thể. Thứ nhất là lời mời của đài truyền hình. Ở đài truyền hình, khán giả đến nghe tôi giảng sẽ được nhận 30 nghìn won. Mặc dù những người nghe được trả tiền sẽ có độ tập trung cao, nhưng tôi không thể giảng quá giờ quy định vì như thế giống như đang bắt họ tăng ca vậy. Đứng trên cương vị một người đang làm ơn, họ sẽ không hưởng ứng nhiệt tình trước bài giảng của tôi. Khi máy quay chiếu đến mình thì họ sẽ viết lách gì đó tỏ vẻ mình đang nghe, nhưng máy quay vừa chuyển sang hướng khác là họ làm việc riêng ngay. Vì thế, đây là buổi diễn giảng khó phối hợp ăn ý với khán giả nhất.

Loại khó thứ hai là các buổi giảng đặc biệt trong quân đội hoặc cho công nhân viên chức, nhân viên công ty. Vì phải điểm danh nên tất cả đều là bị ép đến nghe.

Thứ ba là các buổi giảng đặc biệt cho trường học. Tôi đã từng đến thuyết giảng ở một trường đại học, tất cả sinh viên tham gia đều bị điểm danh. Như vậy, các sinh viên này không tình nguyện đến nghe mà đến vì điểm số. Bị ép đến nên các em thường không tập trung mà cũng chẳng hưởng ứng.

Có thể nói, những ai trả tiền để đến nghe chính là những khán giả tuyệt vời nhất. Họ đến vì muốn, thậm chí còn sẵn sàng trả cả tiền để được nghe, nên họ luôn chăm chú theo dõi tôi để không bỏ lỡ bất cứ một lời nào.

Vì vậy, thay vì lựa chọn dựa trên chuyện mình nhận được bao nhiêu tiền, tôi sẽ đưa ra quyết định dựa trên mình có ích hơn với chỗ nào. Hơn nữa nếu công việc và niềm vui đi đôi với nhau thì khi đi làm cũng sẽ giống như đi chơi. Bởi vậy, sau khi kết thúc công việc, tôi cũng không cần cố gắng tìm lại sức sống ở một nơi khác nữa.

TỪ BỎ SUY NGHĨ “HỒI XƯA”

Trước đây, sáu mươi tuổi đã được coi là người cao tuổi. Vì vậy người ta mới coi sáu mươi là tuổi về hưu. Nhưng bây giờ, về mặt thể chất, người sáu mươi tuổi cũng chỉ giống như người năm mươi tuổi ngày xưa thôi. Vì tuổi thọ dần tăng lên, nên có lẽ tuổi nghỉ hưu cũng nên được nâng thêm khoảng mười năm nữa.

Thế nhưng, chúng ta cần đặt ra một vài điều kiện. Gần đây nhiều người trẻ vốn dĩ đang không có việc làm, nếu tăng tuổi nghỉ hưu thì họ càng chẳng có việc làm, như thế lại cần phân chia lại công việc một chút.

Ví dụ, bạn đã đến tuổi nghỉ hưu, lương trung bình hằng tháng của bạn là 5 triệu won. Nếu tăng tuổi nghỉ hưu thì công ty sẽ phải tiếp tục trả cho bạn mức lương này, như vậy công ty sẽ vừa phải chịu gánh nặng tiền bạc vừa thiếu hụt vị trí công việc. Mặc dù tuổi tác sẽ đi kèm với sự khôn ngoan và kinh nghiệm, nhưng bạn sẽ không thành thạo công nghệ và chậm chạp hơn so với lớp trẻ. Thay vì tận dụng kinh nghiệm của bản thân để giữ vững vị trí, bạn nên rời khỏi chức vụ hiện tại. Nếu là trưởng phòng thì hãy nhường lại chức vụ ấy cho hậu bối, chuyển sang làm tư vấn hoặc tham gia vào tổ định hướng, giảm lương tháng từ 5 triệu won xuống 3 triệu won. Nếu đã bước sang tuổi bảy mươi, bạn cũng nên giảm thời gian đi làm xuống, một tuần chỉ đi làm ba ngày và nhận mức lương 2 triệu won một tháng thôi. Như vậy, công ty vừa có thể sử dụng hiệu quả tài năng của bạn mà vẫn không phải chịu quá nhiều gánh nặng.

Khi có tuổi, bạn cần vứt bỏ những quan niệm cố hữu về công việc. Dù đang làm trưởng phòng vẫn có thể làm được bảo vệ cho công ty. Nếu như tất cả mọi người đều được giáo dục rằng nghề nghiệp không phân sang hèn, thì giám đốc công ty cũng có thể chuyển xuống làm bảo vệ mà chẳng cần cảm thấy hổ thẹn. Ngoài ra, hiệu trưởng sau khi nghỉ hưu cũng không nên nghỉ hẳn mà hãy ở lại giúp đỡ các giáo viên trẻ tuổi thiếu kinh nghiệm, hay lên lớp giảng dạy cho học sinh, sinh viên mỗi tuần một lần. Chỉ cần giảm bớt tiền lương, phân bổ lại thời gian thì những người đã nghỉ hưu vẫn hoàn toàn có thể vừa kiếm được tiền tiêu vừa không phải làm việc quá sức.

Gần đây xã hội thường cho rằng người cao tuổi không thể làm được bất cứ việc gì, nhưng chỉ cần tìm, nhất định sẽ thấy công việc phù hợp với họ. Trong cộng đồng tu hành của chúng tôi, những người trẻ muối kim chi và ủ tương thường không ngon, nhưng những người cao tuổi lại làm rất ngon. Chỉ có điều họ không đủ sức khỏe nên không thể liên tục làm những công việc nặng nhọc. Lúc này, lớp già kết hợp với lớp trẻ sẽ thành một đội hoàn hảo. Người trẻ làm phần việc nặng, còn người lớn tuổi thì chỉ cách trộn gia vị và ngâm muối cải thảo, công việc sẽ vô cùng hiệu quả.

Cả công việc đồng áng cũng thế. Người cao tuổi lo việc cấy hạt và chăm nom ruộng, còn những việc cần sức thì để phần cho người trẻ, như vậy cả hai có thể phối hợp hài hòa cùng nhau.

Ở quê, những người cao tuổi vẫn làm việc bình thường như thanh niên trai tráng. Ngày còn trẻ, ai cũng nghĩ làm công ăn lương trên thành phố là giỏi giang, còn làm việc đồng áng ở nông thôn là tầm thường. Nhưng có tuổi rồi ta mới thấy những cụ già bảy mươi vẫn có thể chăm chỉ làm việc, chẳng biết đến hai chữ “nghỉ hưu”. Họ sẽ tiếp tục làm cho đến khi nào có thể, dù quá tám mươi họ cũng vẫn tiếp tục làm nông và gửi quà cho con cháu chứ không hề ngửa tay nhận tiền từ thế hệ sau để sống.

Khi có tuổi, phải vận động thân thể và vận dụng toàn bộ khả năng của mình thì con người ta mới có sức sống. Người cao tuổi ở những đất nước nghèo khó lúc nào cũng tràn đầy sinh lực, nhưng những người cao tuổi ở Mỹ được ngồi thoải mái trong công viên lại chẳng hề có chút sức sống nào. Sống một cách thoải mái, không làm gì cả chưa hẳn đã là chuyện tốt. Hãy làm việc, dù là nhổ cỏ ngoài đồng hay dọn dẹp nhà cửa, tất cả đều sẽ giúp thân thể và tinh thần khỏe mạnh.

Chương 6:
LÁ VÀNG MÙA THU ĐẸP ĐẼ HƠN HOA CỎ MÙA XUÂN

Nếu có thể bình thản nhuốm màu tựa thiên nhiên xoay vần, hẳn cuộc đời sẽ rất đỗi bình yên.

LÁ VÀNG MÙA THU ĐẸP ĐẼ HƠN HOA CỎ MÙA XUÂN

Vào mùa xuân, những loài hoa đẹp đẽ thi nhau đua sắc trên khắp núi đồi đồng ruộng. Không chỉ có hoa đẹp mà cả những mầm non mới nhú cũng rất xinh xắn. Chồi cây phát triển rậm rạp vào mùa hè rồi đến mùa thu, cành lá chuyển sắc vàng và cuối cùng rụng xuống.

Nhìn cảnh ấy, đa phần mọi người đều cảm thán “Lá vàng rơi xuống nhìn thật thê lương.” Thế nhưng, có thật sự những chiếc lá vàng rụng xuống thật thê lương? Không phải vậy đâu. Tất cả chỉ tại lòng buồn nên cảnh mới không vui nổi mà thôi. Nhìn lá rụng, con người tiếc thương cuộc đời ngày một già đi của mình “Tuổi trẻ rực rỡ của mình đã tàn phai hệt như chiếc lá kia.”

Chẳng lẽ chỉ có hoa cỏ, mầm non mùa xuân mới đẹp đẽ? Không đâu, cả những tán lá đang chuyển màu của mùa thu cũng tuyệt vời không kém. Giống như việc ngắm hoa vào mùa xuân, chúng ta cũng có thể thưởng ngoạn lá vàng mùa thu. Hoa dù có đẹp đến đâu, một khi đã rơi xuống sẽ chẳng được mấy ai nhặt lại, nhưng nhiều người lại thận trọng ép chiếc lá rụng vào trang sách và giữ gìn thật lâu.

Cuộc đời chúng ta sinh ra, lớn lên và già đi, nếu quá trình ấy cũng giống như chiếc lá dần nhuốm sắc vàng thì việc già đi và có tuổi cũng chẳng phải điều gì đáng buồn cả. Khi có thể bình thản già đi giống như cách tự nhiên xoay vần, thì cuộc đời hẳn sẽ tràn ngập bình yên.

Vậy làm thế nào để cuộc đời nhuốm màu thật đẹp đẽ? Nếu không muốn phải vật lộn trong quá trình này, chúng ta cần buông bỏ lòng tham và bình tĩnh chấp nhận tuổi già đang tới gần. Hãy thích nghi với sự biến đổi và từ bỏ ngay cả suy nghĩ “Tuổi già của mình phải có cái kết thật đẹp đẽ!” Khi có tuổi, khi già đi, khi mắc bệnh, khi tóc bạc và nếp nhăn xuất hiện, khi cảm thấy khó chịu với việc đi lại, hãy chấp nhận tất cả như những gì vốn có và nghĩ rằng “Vì từ trước đến nay mình luôn làm việc quá sức, giờ đã đến lúc cơ thể hỏng hóc mất rồi.”

Khuôn mặt của những người biết chấp nhận hoàn cảnh lúc nào cũng thanh thản, thoải mái. Những người khác sẽ cho rằng “Người kia tuy có tuổi rồi mà vẫn tươi trẻ và tự tin thật!” Có thể coi đó là sự già đi thuận theo tự nhiên, không chút bi thương cũng chẳng chút tầm thường, giống như lá mùa thu chuyển sắc vàng vậy.

Để cuộc đời có thể nhuốm màu đẹp đẽ, điều quan trọng nhất chính là nâng cao cảnh giác với “sự thái quá”. Chúng ta chẳng nên hám lợi, nếu tuổi già kết hợp với “thái quá” thì sẽ gây ra nhiều tác dụng không mong muốn. Ngày còn trẻ dù có hơi quá một chút cũng có thể nhanh chóng phục hồi, nhưng khi đã có tuổi thì sẽ khó lòng vượt qua nổi.

Thứ nhất, không được ăn quá. Ngày còn trẻ dù ăn nhiều thì cũng chỉ cần uống men tiêu hóa là ổn. Tuy nhiên, tuổi già khiến cho khả năng tiêu hóa suy giảm, chẳng may ăn quá nhiều bạn sẽ rất dễ bệnh và nhanh chóng lão hóa. Dù thức ăn có ngon đến đâu cũng phải ăn điều độ.

Thứ hai, không được quá chén. Ngày còn trẻ dù say đến mức ngất ngay trên đường nhưng chỉ cần một, hai ngày sau là có thể hồi lại sức. Còn khi có tuổi mà quá chén thì cơ thể sẽ phải trải qua sự biến đổi đột ngột giống như nhiệt độ mùa thu giảm mạnh sau trận mưa. Liên tục như vậy thì chẳng mấy chốc cơ thể sẽ bị hủy hoại.

Thứ ba, không được làm việc quá sức. Ngày còn trẻ dù làm việc quá sức thì cũng chỉ cần đến bệnh viện truyền nước, nằm một lát là có thể đứng dậy ra về. Nhưng có tuổi rồi, cơ thể rất khó để hồi phục sau khi làm việc quá độ. Điều đó không có nghĩa là ta chẳng làm gì cả mà cần làm những việc vừa sức với bản thân.

Khi có tuổi thì chúng ta không được phép “quá” trong bất kỳ chuyện gì, cũng không được phép tham lam như khi còn trẻ. Tuổi trẻ xông xáo thì người ta khen “Đúng là người can đảm và có ý chí!” Nếu cố gắng để đạt được một điều gì đó vĩ đại, người đời sẽ ngợi ca “Thật là có hoài bão!” Nhưng nếu đã cao tuổi rồi mà còn có suy nghĩ như vậy thì người ta sẽ bảo già rồi mà còn tham lam. Ngày còn trẻ có thể quyết liệt bảo vệ ý kiến của bản thân nhưng khi có tuổi, so với việc kiên quyết bảo vệ chủ trương của mình, ta nên giữ lịch sự và hòa khí trong quá trình thuyết phục thì mới có lợi cho mình cho người.

Tuổi tác sẽ đem đến nhiều sự khó lường, vì thế thay vì đặt ra kế hoạch hay cố thử làm điều gì đó, hãy dành thời gian để quản lý và sắp xếp. Đây không phải là từ bỏ mà là quá trình để cuộc đời đơm hoa kết trái, chỉ khi nào cắt bỏ những cành nhánh thừa thì mới có thể thu về quả ngọt.

Ngoài ra, thay vì than thở, phủ nhận tuổi tác và tìm cách níu kéo tuổi trẻ, hãy bình tĩnh đón nhận một “tôi” cũng đang nhuốm màu tự nhiên như lá mùa thu, như vậy thì lòng tham cũng sẽ tự động phai nhạt.

ĐỪNG LÀM NÔNG DÂN, HÃY SỐNG NHƯ NGƯỜI CHĂN BÒ

Tuổi trẻ có sự linh hoạt và dẻo dai, cơ thể vẫn tràn đầy sức sống nên dù bị ốm hay bị thương thì cũng chỉ cần tĩnh dưỡng vài ngày là khỏe lại. Nhưng người cao tuổi thì khác, chỉ cần ốm một trận thôi cũng đủ làm ta già đi cả chục tuổi. Điều đó không có nghĩa là khi còn trẻ, ta tùy tiện bắt cơ thể làm việc quá sức. Làm việc quá sức bắt nguồn từ lòng tham, ép buộc bản thân làm việc vượt quá một tiêu chuẩn thích hợp.

Những người già sống ở nông thôn hay tham công tiếc việc khi còn trẻ nên cơ thể của họ lúc về già mới bị quá sức. Đang cấy mạ mà mặt trời xuống núi, đáng ra nên quay về để mai làm tiếp thì họ lại cố cho đến khi trời tối hẳn, để đêm về lại than vãn mình mẩy đau nhức. Vì thế đừng quá tham công tiếc việc, mà hãy tập thói quen để những chuyện chưa thể xong hôm nay lùi sang ngày mai.

Sử dụng vừa phải thì cơ thể sẽ khỏe mạnh, nhưng nếu bóc lột sức lao động thì tuổi thọ sẽ bị rút ngắn. Những người tập thể dục quá sức có tuổi thọ trung bình thấp hơn người bình thường không tập thể dục. Sử dụng quá nhiều năng lượng một lúc sẽ làm rút ngắn tuổi thọ. Cũng giống như tuổi thọ của xe ô tô không được quyết định dựa trên bao nhiêu năm sử dụng mà dựa trên lượng cây số đã đi. Cho xe chạy quá tốc độ hoặc chạy liên tục trong một thời gian ngắn sẽ làm giảm tuổi thọ của ô tô. Vì thế, nếu chỉ chạy xe trong khoảng từ 80 đến 100km/h và một ngày không chạy quá lâu thì ta mới có thể sử dụng xe trong vòng hai, ba mươi năm mà không bị hỏng hóc nhiều.

Nếu vậy, người khỏe mạnh và sống lâu nhất trên đời này làm nghề gì? Thường thường ta sẽ nghĩ đó là những người nông dân, nhưng họ hay làm việc quá sức khi còn trẻ nên hiếm ai có thể sống quá 100 tuổi. Dĩ nhiên chỉ cần hơi lười biếng một chút thôi là họ có thể kéo dài tuổi thọ của mình.

Dựa trên phân loại công việc thì nghề nghiệp có tuổi thọ cao nhất là những người chăn bò. Dù một ngày họ phải đi bộ rất nhiều nhưng đó không phải dạng vận động mạnh vượt quá sức chịu đựng của cơ thể. Hơn nữa, vùng đất du mục thường nằm ở vị trí cách mực nước biển trong khoảng từ 500 đến 1.000 mét. Bầu không khí tốt nhất là ở độ cao 700 mét, vận động vừa phải tại nơi có không khí trong lành nên dĩ nhiên họ sẽ khỏe mạnh.

Vận động chỉ tốt nếu vừa phải. Chúng ta không nhất thiết phải đến phòng gym hùng hục luyện tập mà có thể lao động và vận động cơ thể ở mức độ vừa phải ngay trong cuộc sống hằng ngày. Ví dụ như rửa bát, dọn dẹp nhà cửa hay làm việc đồng áng nếu sống ở nông thôn. Nếu như cảm thấy hơi mệt một chút mà nằm lì trong phòng thì chỉ có yếu thêm. Ngay cả khi mệt, ta vẫn nên vận động nhẹ nhàng, vừa sức. Dù chân có thể hơi đau nhưng ta vẫn cần đi lại thì cơ bắp mới không bị xơ cứng.

Nếu chơi không quá nhiều thì cơ thể sẽ yếu đi vì thiếu vận động, còn nếu sử dụng quá mức thì cơ thể sẽ yếu đi vì làm việc quá độ. Máy móc nếu để yên trong một thời gian dài không hoạt động thì sẽ dễ bị gỉ sét nhưng nếu sử dụng quá mức thì lại bị nóng máy và sớm hỏng hóc. Nhà cửa bị dùng nhiều quá hay bị bỏ bê đều rất dễ hư hỏng. Bất kể thứ gì, chỉ có sử dụng ở mức độ vừa phải thì ta mới quản lý tốt và sử dụng được lâu.

Có những người cả thời trẻ vô cùng khỏe mạnh, chưa từng bệnh tật đau ốm gì nhưng bỗng một ngày lại đột ngột ra đi, tất cả cũng chỉ vì quá tự tin vào sức khỏe của mình mà làm việc quá sức. Đặc biệt khi bước sang tuổi sáu mươi chúng ta càng phải giữ gìn thân thể cẩn thận. Những người cả đời không đau ốm thường ít khi chuẩn bị cho tuổi già, không chịu chăm sóc cho cơ thể mà chỉ cắm đầu làm việc, nên bỗng một ngày tim họ mới đột nhiên ngừng đập.

Người xưa thường nói rằng những ai hay ốm yếu khi còn nhỏ mới là người sống lâu. Có lẽ vì những người từ trước đến giờ không có sức khỏe tốt thường thận trọng với thân thể của mình nên họ mới có thể trường thọ. Tất nhiên, sống lâu không nhất định là chuyện tốt. Thế nhưng, chúng ta vẫn nên lựa chọn những hoạt động phù hợp với tuổi tác, vì khi già đi cơ thể sẽ không còn được mạnh mẽ giống như hồi còn trẻ nữa.

CẰN NHẰN VÀ CAN THIỆP SẼ LÀM CON CÁI QUAY LƯNG

Ngày còn nhỏ, chúng ta thường thích sống với ông bà. Vì họ vừa không mắng mỏ lại rất yêu chiều chúng ta. Nhưng lớn rồi ta lại chẳng thích nữa, lý do cốt yếu là bởi những lời cằn nhằn. Người lớn tuổi thường thích giáo huấn, khuyên răn người trẻ nên họ mới hay nói nhiều. Thế nhưng, ngay cả một câu chuyện hay người ta cũng không muốn nghe đi nghe lại nhiều lần, chứ đừng nói gì đến những lời răn dạy.

Trẻ con líu lo nói cả ngày thì ai cũng thấy dễ thương, nhưng người già mà nói nhiều thì người ta chỉ thấy dễ ghét. Vì thế, người lớn tuổi cần phải hạn chế những lời cằn nhằn. Tại sao càng có tuổi người ta lại càng thích cằn nhằn và can thiệp vào chuyện của người khác hơn? Vì lúc nào cũng nhìn mọi chuyện dựa trên tiêu chuẩn của “ngày xưa” nên người cao tuổi mới thấy không vừa lòng với rất nhiều thứ của “ngày nay”. Hơn nữa vì là người từng trải, họ dễ dàng nhìn thấy những điểm còn vụng về ở người trẻ, thế là họ mới không ngừng muốn dạy dỗ, khuyên răn.

Giả sử nếu thấy con cái không hay về thăm mình thì bố mẹ cần dành ra chút thời gian tự nhìn lại bản thân.

Hãy bắt đầu từ suy nghĩ “Hình như mình đã cằn nhằn và can thiệp quá nhiều rồi.”

Ví dụ, một cụ bà bảy, tám mươi tuổi sống cả đời ở nông thôn chỉ cần nhìn trời là biết sắp mưa hay không. Thế mà con dâu và con gái vẫn chẳng chịu cất chỗ ớt phơi ngoài sân vào, thấy thế cụ bèn nhắc “Mấy đứa ơi, trời chắc sắp mưa rồi, mau dọn ớt vào nhà đi.” Con dâu và con gái đang dở tay chuyện khác nên cụ phải nhắc đi nhắc lại tới hai, ba lần. Nghe nhiều các con tất sẽ nghĩ là cụ lại cằn nhằn. Thật tốt nếu lúc này con cái có thể nói rằng “Vâng, con biết rồi, mẹ quả là người biết nhìn xa trông rộng” nhưng đa phần ta đều coi đó là lời cằn nhằn chướng tai.

Nếu nói một lần mà không ai nghe thì tốt nhất các cụ không nên nói thêm lần nữa. Ngay cả khi biết chắc chỗ ớt đang phơi sẽ bị ướt, cụ bà vẫn cứ nên mặc kệ. Cứ để ớt bị ướt một vài lần, mất một mùa ớt rồi thì con cái sẽ vỡ vạc ra thôi. Đáng lẽ chỉ nên đứng ngoài quan sát, nhưng vì biết quá rõ chuyện gì sẽ xảy ra nên cụ bà mới không nhịn được mà can thiệp.

Khi con trai năm mươi tuổi ra đường, bố mẹ tám mươi tuổi ở nhà vẫn dặn dò con phải cẩn thận xe cộ, nhưng đó chỉ là lo lắng vô ích. Mặc dù bố mẹ nói vậy vì lo cho con, nhưng với con cái đó chỉ là những lời cằn nhằn phiền phức. Tốt hơn hết là các cụ nên giữ im lặng. Mỗi khi muốn nói gì đó thì hãy tụng kinh. Đang nói “Chỗ ớt kia…” hãy chuyển sang “Nam mô a di đà Phật”. Tụng kinh vừa có ích cho bản thân vừa hạn chế được những lời cằn nhằn con cái chẳng muốn nghe, đây chính là một mũi tên bắn trúng hai đích.

Nếu thấy con cái không hay về thăm mình thì bố mẹ cần dành ra chút thời gian tự nhìn lại bản thân. Hãy bắt đầu từ suy nghĩ “Hình như mình đã cằn nhằn và can thiệp quá nhiều rồi.”

Con trai cãi nhau với vợ, hoặc hai đứa nó không nấu cơm ăn thì cũng đừng bận tâm. Buổi sáng con trai dậy sớm nấu ăn trong lúc con dâu ngủ thể hiện rằng nó là một người chồng biết chăm sóc cho vợ. Việc ấy chẳng can hệ gì tới bản thân nhưng mẹ chồng lại tức giận. Bản thân không được chồng đối xử như thế khiến bà thấy tủi thân, không chấp nhận được chuyện con trai lại yêu chiều vợ nó.

Nếu bố mẹ đã bảy mươi, tám mươi thì con cái cũng đã ngoài bốn mươi, các cháu cũng phải gần hai mươi hết rồi, đến lúc ấy mà bố mẹ vẫn còn tiếp tục can thiệp chuyện này chuyện kia, thử hỏi có ai thấy dễ chịu cho được? Nhưng dù sao, đó là đặc điểm của bố mẹ và của những người cao tuổi, về phần con cái, nếu đã đón bố mẹ về ở cùng thì hãy học cách vui vẻ chấp nhận những lời cằn nhằn của các cụ. Còn các cụ lớn tuổi cũng nên bỏ dần thói quen cằn nhằn. Các cụ có thể bảo con cái ăn cơm hay rủ chúng đi đâu đó, nhưng tuyệt đối đừng can thiệp quá sâu vào đời sống của con cái hoặc đánh giá, phán xét lối sống của chúng. Có vậy gia đình mới hòa thuận được.

PHƯƠNG PHÁP ĐỂ GIÚP CON TRỞ THÀNH NGƯỜI CÓ HIẾU

Vì đã nâng niu nuôi nấng con cái từ tấm bé nên khi chúng lớn lên, các bậc phụ huynh mới đặt vào con mình nhiều kỳ vọng. Hở ra một chút là bố mẹ dằn vặt “Mình đã nuôi dạy nó thế nào cơ chứ?” Nhưng chuyện tận tâm nuôi dạy con cái đã là chuyện của quá khứ, chỉ khi nào buông bỏ được nỗi ám ảnh với con cái thì bố mẹ mới hạnh phúc, con cái mới dễ chịu. Không chỉ vậy, đó cũng là cách để giúp con cái trở nên hiếu thảo hơn.

Nếu bố mẹ quá kỳ vọng vào con, mong chờ chúng gọi điện hoặc đến thăm nhưng con cái lại bận việc nên không thể thường xuyên liên lạc được, như vậy chẳng khác nào con cái đã trở thành kẻ bất hiếu. Nhưng không có tin gì cũng chính là tin vui, chỉ cần nghĩ rằng “Giờ nó đang sống tốt nên mới không liên lạc” thì đó sẽ trở thành chuyện đáng mừng. Hoặc không, ta cũng có thể nghĩ rằng “Ngày bé nó hay vòi vĩnh hết cái này đến cái kia, giờ nó chẳng vòi vĩnh gì nữa cả. Con mình đúng là đứa có hiếu”, như vậy bố mẹ đã giúp con mình trở thành người hiếu thảo rồi. Thay vì nghĩ xấu, lúc nào cũng nghĩ tốt về con cái thì bố mẹ mới cảm thấy cuộc đời mình có ý nghĩa được.

Nếu cứ mải nghĩ rằng “Mình đã hết lòng hết sức nuôi dưỡng chúng nó, vậy mà đến ngày lễ tết chẳng đứa nào thèm về”, thì cuộc đời lúc nào cũng chỉ chìm trong hối tiếc và oán hận mà thôi. Nếu luôn luôn mong muốn điều gì đó từ con cái thì dần dần ta sẽ vì thất vọng mà không ngừng đay nghiến, chì chiết con. Nhưng chửi mắng con cuối cùng cũng chính là tự chửi mắng mình. Ai đã sinh ra chúng? Ai đã nuôi dưỡng chúng? Chúng là con của ai? Tất cả đều là tự phỉ nhổ bản thân. Chỉ cần không mong chờ điều gì từ con cái thì bản thân bố mẹ sẽ được hạnh phúc.

Nếu con cái tìm đến chào hỏi thì hãy cảm thấy may mắn “Thật may mắn vì con cái vẫn đến thăm hỏi mình.” Nếu con cái cho tiền tiêu vặt, không cần biết là bao nhiêu thì cũng nên cảm thấy may mắn “Thật may mắn vì nó biết quan tâm đến mình.” Thậm chí cả khi con cái không tìm đến thì vẫn nên cảm thấy may mắn. Nhiều người dù đã lớn rồi nhưng vẫn quay về ngửa tay xin tiền bố mẹ, nếu con mình không về nhà vòi vĩnh thì đó chẳng phải là chuyện tốt hay sao? Chỉ cần không mong đợi, con cái có đến tìm hay không cũng chẳng thành vấn đề. Không đến tìm chứng tỏ chúng đang sống rất tốt, ta còn gì phải buồn bã nữa đây?

Con cái lớn lên, trưởng thành, ra sống riêng, cũng là lẽ tự nhiên trong cuộc sống. Chim mẹ sinh con xong cũng để chúng bay đi mà chẳng bao giờ oán hận chim con không quay về tìm mình. Ngay cả loài heo, loài bò hay loài chó, dù sinh ra và nuôi con nhưng chúng cũng chẳng bao giờ oán hận con cái mình đẻ ra cả.

Để con cái sống độc lập, bố mẹ phải đứng tách biệt. Sinh con ra thì chỉ cần lo cho con đến hết cấp ba, sau đó nếu có khả năng thì tiếp tục giúp đỡ đến khi chúng học hết đại học. Tuy nhiên, tốt hơn hết nên để chúng sớm tự bước đi trên đôi chân của mình. Để con tự mình tìm việc, tự chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân mới là cách lo lắng cho con thực sự. Mua nhà, mua đồ chuẩn bị cho con kết hôn, nhìn thì có vẻ như bố mẹ bảo bọc con rất tốt nhưng thật ra chuyện ấy không hề có lợi cho con cái sau này.

Dù bạn có chuẩn bị mọi thứ cho con, sau đó vẫn cần phải để chúng tự lập với gia đình mới của mình, vậy mà nhiều bố mẹ vẫn tiếp tục can thiệp dưới danh nghĩa tình yêu thương. Quá quan tâm đến từng việc nhỏ nhặt, nấu sẵn đồ ăn, muối kim chi mang đến tận nhà cho con, tất cả đều là can thiệp. Không phải chỉ chuyện tìm đến nhà và yêu cầu con cho tiền tiêu vặt mới là can thiệp, mà cả chuyện đối xử tốt với con cũng là can thiệp. Khi con cái đã kết hôn thì hãy học cách giữ khoảng cách tình cảm với chúng. Nếu không, bố mẹ sẽ không ngừng khổ sở vì sự kỳ vọng và nỗi ám ảnh với con cái.

Dù hết lòng yêu thương chăm sóc đến đâu, khi con cái đã rời khỏi vòng tay mình rồi thì bố mẹ cũng cần buông khỏi tay những kỳ vọng về chúng. Đây là cách không chỉ khiến bản thân nhẹ nhõm, hạnh phúc hơn mà còn giúp các con trở thành người có hiếu và chứng tỏ rằng những tháng ngày nuôi dưỡng con cái của mình là có ý nghĩa.

NẮM CHẮC TRONG TAY ĐIỀU KIỆN SỐNG CƠ BẢN

Trước đây khi đến tuổi gần đất xa trời, bố mẹ thường trao hết tài sản cho con cái và có thể ngồi yên trong phòng mà chẳng cần phải bận tâm lo lắng chuyện gì bởi vì đã có con cái lo cho hết. Nhưng thời đại đã đổi khác, bây giờ con cái không còn có thói quen đón bố mẹ về ở cùng nữa. Vì thế không thể nào trao lại toàn bộ tài sản của mình cho con cái được.

Nếu cho con cái toàn bộ những gì mình sở hữu, chẳng may chúng thất bại trong kinh doanh thì bố mẹ chỉ có nước ra đường ở. Lúc còn trẻ dẫu có phải lang thang đầu đường xó chợ ta vẫn có sức đứng lên để thử lại lần nữa. Thế nhưng khi đã già cả mà không có chốn dung thân, phải lang thang ngoài đường, thì đúng là chẳng còn gì tội nghiệp bằng. Vì thế dù công ty của con có phá sản thì bố mẹ cũng không được lấy nhà cửa ruộng đất ra làm vật thế chấp để đi vay tiền hộ. Nếu cho đi tất cả thì bản thân mình rất có thể sẽ không còn chỗ sống, tổ tiên cũng chẳng còn nơi để yên nghỉ.

Chỉ khi giữ gìn được nơi ở của bản thân thì tuổi già mới có thể yên ổn được. Nếu đến cả nhà cũng mất sạch thì tuổi già sẽ thật thảm hại. Vì thế, bố mẹ bắt buộc phải giữ lấy nơi ở của mình. Nếu đưa luôn cho con cả nhà cả cửa rồi sống dựa vào chúng thì bố mẹ và con cái rất dễ trở thành kẻ thù với nhau.

Ở đây, tôi không khuyên chúng ta nên tham lam giữ hết của cải, chỉ cần đảm bảo cho mình chỗ nương thân và một khoản tiền đủ để tiêu pha thì có thể trao phần còn lại cho con cái. Phải giữ lại chút ít vốn liếng thì bản thân mới có thể sống độc lập không chút lo buồn được.

Giả sử nếu bạn có 100 phần tài sản, khi còn sống hãy chia cho con cái 70, 80 phần và giữ cho mình 20, 30 phần còn lại. Nếu tài sản ít thì có thể nâng cao tỷ lệ, còn tài sản nhiều thì có thể hạ thấp xuống. Đây là cách để duy trì lâu dài mối quan hệ tốt đẹp giữa bố mẹ và con cái, cũng là cách để có một tuổi già đàng hoàng, không dựa dẫm.

Tất nhiên bạn cũng có thể học theo Đức Phật, từ bỏ tất cả mọi thứ và sống cuộc đời của người tay trắng. Người tu hành chẳng cần sở hữu gì cả, chỉ cần một căn phòng đơn sơ trong chùa để ngả lưng. Tuy nhiên người bình thường không thể sống như vậy nên bạn cần đảm bảo cho mình những điều kiện sống cơ bản. Tốt hơn hết phải có một căn nhà có một phòng ngủ, một mảnh vườn nhỏ để giết thời gian và trồng chút rau củ. Nếu sống ở thành phố thì cần phải gửi ngân hàng một số tiền đủ tiêu, mỗi tháng được hưởng lãi khoảng 20 - 30 nghìn won.

Ít nhất, hãy lo cho mình đủ sống đủ ăn.

Chỉ có như vậy, bố mẹ và con cái mới có thể sống độc lập mà không kỳ vọng hay ám ảnh lẫn nhau.

Có tuổi rồi thì chẳng thể lao động chân tay nữa. Khi không còn sức kiếm tiền, bạn sẽ rất dễ quay sang oán giận nếu con cái chẳng chịu cho mình tiền đấy. Nếu không muốn chuyện ấy xảy ra thì bạn phải chuẩn bị sao cho bản thân đủ sống đủ ăn trước đã. Chỉ có như vậy, bố mẹ và con cái mới có thể sống độc lập mà không kỳ vọng hay ám ảnh lẫn nhau.

TRẢ LẠI ÂN HUỆ CHO THẾ GIAN RỒI MỚI RA ĐI

Để sống, con người cần thức ăn để ăn, quần áo để mặc và một căn nhà để ở. Ngoài ra, chúng ta còn cần gì nữa không nhỉ?

Một bà nội trợ sáu mươi tuổi cảm thấy lo lắng và băn khoăn cho tuổi già sắp đến.

“Bây giờ tất cả những gì tôi có là 200 nghìn won lương hưu một tháng. Nhưng cũng may vẫn còn căn nhà mà nhà nước cho thuê ít nhất là trong vòng hai mươi năm nữa.”

Có một căn nhà để ở là coi như giải quyết được vấn đề sống cơ bản nhất rồi. Hơn nữa, với 200 nghìn won một tháng thì bạn không thể nào bị đói được. Với cả, ăn nhiều cũng đâu có tốt cho sức khỏe. Ở tuổi này rồi, ăn ít một chút sẽ giúp bạn khỏe mạnh hơn. Về mặt xã hội, bạn cũng chẳng cần lo lắng quá nhiều, chế độ phúc lợi đang được cải thiện, tiền trợ cấp cũng sẽ tăng lên theo mỗi năm. Bây giờ bạn mới sáu mươi tuổi, vẫn có thể tự mình kiếm tiền đến năm bảy mươi. Bạn có thể kiếm một công việc bán thời gian, chỉ cần khoảng 500 nghìn won một tháng là đủ để trang trải chi phí sinh hoạt rồi. Kiếm được bao nhiêu thì ta tiêu bấy nhiêu. Nếu không ốm bệnh gì thì phụ nữ vẫn có thể tự mình kiếm tiền cho đến tận năm bảy mươi, bảy lăm tuổi. Chăm cháu hay lên chùa giúp việc đều có thể giúp bạn duy trì cuộc sống.

Đặc biệt, nhắc đến tuổi già người ta thường nhắc đến những trường hợp “có nhà nhưng vẫn nghèo (house poor)”, hay những người dành phần lớn thu nhập để đầu tư sở hữu bất động sản. Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng ở những người cao tuổi, vì vậy bạn nên suy nghĩ kỹ về điều ấy. Khi còn nuôi con bạn cần một căn nhà rộng, nhưng giờ con cái đã có gia đình riêng, nhà chỉ còn hai vợ chồng thì bạn còn cần nhà cao cửa rộng làm gì? Hãy bán hoặc cho thuê căn nhà cũ và chuyển đến một căn nhà nhỏ hơn. Tiền cho thuê bạn có thể gửi ngân hàng, dù tiền lãi không nhiều nhưng vẫn đủ để duy trì cuộc sống. Nếu không, bạn hãy gửi nhà cho ngân hàng và nhận lại một số tiền đều đặn hằng tháng. Hoặc bạn cũng có thể thỏa thuận với con cái để tìm ra một cách thu xếp nào đó phù hợp, ví dụ như “Sau khi chết, mẹ sẽ sang tên căn nhà này cho con, vì thế mỗi tháng hãy gửi cho mẹ 2 triệu won.”

Ngày xưa, bước sang tuổi sáu mươi là đã đi hết một vòng cuộc đời rồi. Nghĩ như vậy thì giờ đây, bước qua ngưỡng tuổi này, nếu có thể quyết tâm trả lại ân huệ mình đã nhận được từ thế gian, thì dù không có nhiều tiền ta vẫn có thể sống một cuộc đời tràn đầy ý nghĩa. Ta có thể sắp xếp lại công việc còn dở dang, bắt đầu một cuộc sống giản dị và kết thúc đời mình như vậy.

Bây giờ dù đang làm nhiều việc khác nhau, nhưng vào khoảng thời gian cuối đời, tôi dự định sẽ trở về quê, làm một nông dân, vừa cày cấy vừa chăn bò, làm ruộng. Tôi sẽ sống trong một căn nhà nhỏ, tự mình trồng rau ăn trên mảnh vườn nhỏ cho đến khi lìa đời. Mãnh thú trên núi cũng tự mình kiếm ăn cho tới khi trút hơi thở cuối cùng kia mà. Tôi cho rằng quay trở về với thiên nhiên, sống cuộc đời tự cung tự cấp là cách kết thúc cuộc đời tự nhiên và thoải mái nhất.

KHI CÒN SỐNG THÌ NÊN BIẾT CHIA SẺ

Khi có tuổi, ta nên biết rộng lượng và chia sẻ nhiều hơn. Thanh niên trai tráng cố sống cố chết để kiếm tiền, người đời khen là có tham vọng, có hoài bão, nhưng nếu già rồi mà vẫn tính toán hay khư khư ôm đống tài sản thì sẽ dễ bị coi thường.

Nếu thấy có người thích quần áo của mình, ta nên chia sẻ cho họ. Lúc chết rồi ta đâu thể mang theo dù chỉ một sợi tóc. Sau khi ta qua đời, con cái cũng chẳng bao giờ giữ lại quần áo của bố mẹ. Nếu không phải là người cực kỳ nổi tiếng đến mức di vật đáng được đưa vào viện bảo tàng cất giữ thì sau khi ta chết, tất cả đều sẽ bị đốt hết. Vì thế khi còn sống, tặng đồ cho người khác thì món đồ đó sẽ trở thành món quà, còn khi chết đi rồi tuy vẫn là món đồ đó nhưng sẽ chẳng ai dám nhận vì nghĩ đó là đồ của người chết, đã bị ma ám. Bởi thế khi còn sống, chia sẻ với người khác vừa là làm phúc vừa giúp ta buông bỏ nỗi ám ảnh vật chất.

Chia sẻ tài sản cho những người cần chính là ban phúc. Giúp người bị đói ăn hay ốm bệnh chính là tích đức.

Người già thường mong con cháu mình sống tốt, nếu vậy thì bản thân ta cần làm phúc cho người trước đã. Hãy không ngừng ban phúc cho người gặp khó khăn dù chỉ là một số tiền nhỏ. Dĩ nhiên, ta cũng không cần quá tham lam trong chuyện này, nếu có 1.000 won thì hãy dùng 900 won cho bản thân và làm phúc với 100 won còn lại. Chúng ta không nên chỉ cầu khấn để con cháu mình được sống tốt, hãy cố gắng làm phúc trong khả năng nữa. Như vậy, con cháu của chúng ta sau này cũng sẽ được hưởng phúc lành.

Tuy nhiên, hãy cẩn thận khi để lại tài sản thừa kế, vì chưa biết chừng những đứa con yêu quý sẽ trở thành kẻ thù của nhau vì những vật ngoài thân ấy. Tôi đã từng đi dự tang lễ ở nhiều nơi nhưng hiếm có nhà nào để lại nhiều tài sản thừa kế mà lại hòa hợp cả. Bố mẹ vừa mất là con cái trong nhà xung đột, mâu thuẫn ngay. Tài sản bố mẹ để lại vì lo cho con cái cuối cùng lại trở thành nguyên nhân khiến anh em trong nhà bất hòa. Nếu không để lại gì thì chắc đã chẳng nảy sinh cãi cọ.

Nếu ta biết phân chia và sắp xếp tài sản từ khi còn sống thì hậu sự sẽ nhẹ nhàng và đơn giản hơn nhiều. Khi về già ta chỉ nên giữ lại một khoản vừa đủ sống, còn đâu thì nên sắp xếp và hoàn lại cho xã hội để phục vụ lợi ích cộng đồng. Nếu đằng nào cũng cần hoàn trả cho xã hội thì khi có thu nhập cao, ta không nên tiếc tiền đóng thuế. Đến cuối đời trả lại một số tiền lớn hay đều đặn trả hằng năm cũng chẳng có gì khác biệt.

Khi còn sống, tặng đồ cho người khác thì món đồ đó mới trở thành món quà.

Chúng ta sống cả đời dựa vào thiên nhiên và nhận được sự ưu đãi từ xã hội loài người. Tất cả số tài sản ta có được không phải hoàn toàn thuộc về ta mà được tạo nên nhờ sự hỗ trợ của các thành viên khác trong xã hội cũng như đãi ngộ của thiên nhiên. Đừng quên điều này, hãy sử dụng tài sản của mình vì lợi ích cộng đồng, đó chính là đang làm phúc. Nếu sử dụng tiền vào những nơi có tác dụng tích cực trong quá trình phát triển của nhân loại, thì số tiền ta kiếm được sẽ hữu ích và giàu ý nghĩa.

Cách đây ít lâu, chủ tịch một công ty lớn đã bị anh trai kiện ra tòa ầm ĩ một phen, chỉ vì lén lút chiếm đoạt tài sản bố mẹ để lại. Chứng kiến cảnh tượng này, chúng ta một lần nữa nhận ra lòng tham của con người đối với tiền bạc là vô đáy, nhiều tiền không đồng nghĩa với hạnh phúc, tiền chẳng thể giải quyết hết mọi vấn đề trong cuộc sống. Vụ việc này cũng một lần nữa xác nhận sự thật rằng tài sản thừa kế có thể gây chia rẽ anh em trong nhà. Vì vậy, khi còn sống hãy suy nghĩ trước và quyết định xem số tiền ta nỗ lực kiếm cả đời nên trở thành món quà cho người khác hay trở thành nguồn cơn lòng oán giận của chính những thành viên trong gia đình.

LÀM PHÚC KHÔNG MONG CHỜ ĐÁP LẠI

Thông thường, người ta vẫn nói làm nhiều việc tốt thì sau này sẽ được hưởng phúc hoặc được đầu thai trong một thế giới tốt đẹp. Thế nhưng, dù làm nhiều việc thiện đến đâu, kết quả vẫn phụ thuộc vào cái tâm của bạn.

Là con người, ai cũng muốn những hành động cho đi tốt đẹp của mình được người khác thừa nhận và khen ngợi. Nếu như không nhận lại được gì từ hành động của mình, ai cũng sẽ cảm thấy bị phản bội vì trái với kỳ vọng.

Ngay cả trong gia đình, dù ngày bé người mẹ luôn tận tâm chăm sóc con cái nhưng khi lớn lên mà chúng không biết ơn điều ấy, nhiều người sẽ cảm thấy buồn phiền. Đôi khi, họ chán nản và nghĩ rằng “Nuôi con lớn xong cũng chẳng để làm gì.” Không chỉ vậy, cả những người tận tâm tận lực, bỏ thời gian và công sức ra làm tình nguyện cho cộng đồng mà chẳng được ai biết đến cũng sẽ cảm thấy khổ sở. Họ là những người dù làm từ thiện, dù ban phúc hay hoạt động vì một đoàn thể nào đó nhưng bản thân lại không cảm thấy hạnh phúc. Dù đã hy sinh bản thân vì người khác nhưng sự hy sinh ấy lại chẳng được bất kỳ ai trân trọng nên họ cảm thấy buồn nản.

Lúc này, tâm thái ta cần có chính là cho đi nhưng không nghĩ rằng mình đang cho đi. Trong Kinh Kim Cương có viết “Bồ Tát cứu rỗi toàn bộ chúng sinh nhưng không nghĩ là mình đang cứu rỗi chúng sinh.” Nếu Bồ Tát cũng đau khổ vì không nhận lại được điều gì, thì đâu thể được coi là Bồ Tát.

Dĩ nhiên nhờ những việc tốt mình tạo ra Bồ Tát có thể được tái sinh ở miền cực lạc, nhưng họ vẫn sẵn sàng xuống địa ngục để giúp đỡ những con người đang chịu đau khổ ở nơi đây. Bồ Tát là người làm chủ cuộc sống của mình, còn chúng sinh là những người bị chi phối bởi nghiệp do mình tạo ra.

Tại sao chúng sinh lại bị dẫn dắt bởi nghiệp của bản thân? Chúng sinh không cho đi nhưng luôn mong muốn được nhận lại, không chịu hiểu cho người nhưng lại muốn người phải hiểu cho mình. Vì luôn bị trói buộc vào khao khát được bồi hoàn nên ta mới không thể làm chủ mà phải trở thành nô lệ cho cuộc sống của mình. Còn Bồ Tát giúp đỡ người khác mà không mong đợi gì cả, nên người khác có biết hay không cũng chẳng hề quan trọng. Vì tự do nên Bồ Tát mới có thể làm chủ cuộc đời của bản thân.

Ngày xưa, ở Hàn Quốc có câu chuyện cổ tích về Heungbu và Nolbu. Mặc dù cả hai đều chăm sóc cho chim nhạn bị thương nhưng kết cục của hai anh em lại hoàn toàn khác biệt. Heungbu gặp may mắn vì giúp chim nhạn mà không mong nhận lại bất cứ điều gì, còn Nolbu vì muốn nhận được may mắn nên cố tình làm gãy chân rồi chữa trị giúp chim nhạn để yêu cầu báo ân, vì vậy mà đã gặp tai họa. Tương tự như vậy khi không mong muốn được báo đáp, ta sẽ vui vẻ khi được nhận lại điều gì đó, nhưng dù không nhận được gì cũng chẳng quan trọng. Mong muốn được báo đáp là mầm mống của sự thất vọng và oán giận.

Tuy chúng ta khó có được tấm lòng không kỳ vọng đền bù giống như Bồ Tát, nhưng hãy luôn soi xét trái tim, xem bản thân có đang trông đợi điều gì không, nếu có hãy tìm cách gạt bỏ chúng. Chỉ khi nào cảm thấy hạnh phúc với chính việc cho đi, thì đó mới là làm phúc thực sự. Như vậy, cả người cho lẫn người nhận đều được tự do và đến lúc ấy, phúc lành mới quay trở lại.

KHẤN NGUYỆN ĐỂ THAY ĐỔI THÓI QUEN CỐ HỮU

Cuộc sống của chúng ta không được quyết định bởi những gì xảy đến với mình mà được quyết định bởi thái độ của ta trước những sự việc ấy. Ta thường nói về số phận nhưng thực ra số phận cũng là do bản thân mỗi người tự tạo ra. Những chuyện xảy đến trong cuộc đời chúng ta không làm nên số phận, cách thức ta đối phó và giải quyết sự việc mới tạo nên số phận.

Một người kể với tôi rằng: “Tôi đã kết hôn mười tám năm rồi nhưng rất hay cãi nhau với chồng. Nhờ nghe những bài thuyết pháp của thầy mà tôi quyết tâm thay đổi và đã không cãi nhau với chồng thêm một lần nào nữa.”

Người ta nói “Cơn mưa báu vật trên trời rơi xuống, tùy thuộc vào năng lực mà mỗi người sẽ nhận được một lượng khác nhau.” Vì thế, dù cùng nghe giảng kinh Phật, có người hiểu được nhiều nhưng cũng có người chẳng hiểu được bao nhiêu. Tất cả đều phụ thuộc vào bản thân mỗi người. Phải mở lòng thì ta mới nhận được niềm vui, ai mở nhiều nhận được nhiều, ai mở ít nhận được ít, còn không mở thì sẽ chẳng nhận được gì cả.

Có người đã hỏi Đức Phật rằng:

“Sự học trên thế gian này đều có thứ tự và cấp bậc, vì thế chỉ cần học từ thấp đến cao. Phật pháp có như vậy không ạ?”

“Phật pháp cũng như vậy.”

“Nếu vậy chỉ cần học theo Đức Phật thì tất cả đều sẽ đạt đến niết bàn ạ?”

“Điều này thì không đúng.”

“Không phải Người vừa nói rằng chỉ cần chầm chậm bước lên từng bậc một thì sẽ đạt được tất cả đấy sao?”

“Đúng vậy.”

“Vậy tại sao lại vẫn có người không đạt được niết bàn?”

“Dù được chỉ đường nhưng cũng có người không chịu đi, hoặc được chỉ hướng này người ta lại đi theo hướng khác. Việc giảng dạy của ta cũng vậy. Vì ta đã đạt đến cảnh giới cao nhất của sự giác ngộ nên ta có thể chỉ cho mọi người con đường để đi tới giác ngộ. Nhưng không phải ai cũng sẽ giác ngộ. Bởi vì sẽ có người nghe theo lời dạy của ta, có người không nghe và cũng sẽ có người dù nghe nhưng không làm theo.”

Tâm trí chúng ta lúc nào cũng chứa đầy “rác rưởi” của sự phiền não.

Hãy dành thời gian để tìm hiểu xem nguồn gốc của sự phiền não là gì, khi vứt bỏ được những nỗi phiền não lớn, việc tu dưỡng sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.

Đức Phật dạy cho chúng ta phương pháp đúng đắn chính là đã trao cho chúng ta một cơ hội lớn, tuy nhiên có đi theo con đường đó hay không lại là phần việc của mỗi người. Nếu vậy, để thay đổi thói quen và thay đổi cuộc sống, chúng ta cần phải làm gì?

Quan trọng nhất là phải biết được nguyên tắc. Nghe thuyết pháp chính là để biết nguyên tắc, bạn sẽ biết “Nếu nghĩ như thế này thì mình sẽ khổ, chỉ cần sửa chữa điều này thì mình có thể thoát khỏi sự đau khổ”.

Giả sử khi tức giận, bạn sẽ thôi tự trách “Tại sao mình lại nổi giận cơ chứ?” mà sẽ nhận thức được mình đang tức giận và tự hứa lần sau sẽ không nổi giận nữa. Nếu lần sau lại nổi giận thì bạn cần tiếp tục tự nói với bản thân “Ồ, mình lại nổi giận nữa rồi, lần sau không nên nổi giận nữa mới được.” Dù nổi giận 100 lần thì cũng hãy tiếp tục tự hứa lần thứ 100 rằng lần sau mình sẽ không nổi giận nữa, ngày hôm nay đâu cần nhắc lại chuyện của ngày hôm qua. Nếu cứ mãi hối hận và dằn vặt chuyện mình nổi giận ngày hôm qua thì bạn chỉ đang lãng phí cuộc đời mình thôi. Ví như khi đang gánh nước mà đánh đổ giữa đường, ta không nên ngồi tiếc chỗ nước đã sánh ra mà nên nhanh chóng đi lấy thêm nước. Đây là con đường để bước tiếp về phía trước mà không hối hận và tự trách mình về chuyện đã qua. Vậy nên, đừng quay lại quá khứ mà hãy không ngừng luyện tập để tiến tới tương lai.

Một cụ có tuổi đã than vãn với tôi thế này:

“Vẫn chưa thực sự trải qua nhân duyên quả báo, vẫn chưa hiểu được bao nhiêu về bản thân, vậy mà tôi đã già rồi.”

Ta cần sức mạnh để nhìn lại bản thân, để đặt ra câu hỏi “Có phải mình đã sống vô ích không?” Làm được vậy ta mới chứng tỏ rằng mình đang sống tốt. Tuy nhiên, nếu cứ than vãn “Đáng lẽ không nên uống rượu mà mình lại cứ uống, mình không có tư cách sống tiếp” thì chẳng ổn chút nào. Ta cần phải cẩn thận với những suy nghĩ kiểu này. Nói rằng mình vẫn chưa giác ngộ, chưa biết mình là ai, chưa hiểu rõ luật nhân quả, cho thấy ông ấy đã nhận thức được tình trạng hiện tại của bản thân và hối lỗi về điều đó. Nhưng nếu cảm thấy căm ghét và oán giận bản thân, như vậy là ông đã hiểu theo cách hơi sai lệch một chút rồi.

Khi sai, ông cần nhận ra sai lầm và cố gắng để sửa chữa. Sau khi nhận ra là mình sai, đừng lùi về sau “Ôi lúc nào mình cũng vậy” mà hãy tiến về phía trước “Lần sau mình sẽ không phạm sai lầm nữa”.

Tự trách bản thân và nghĩ rằng “Nếu trẻ hơn một chút, nếu biết sớm hơn một chút thì mình đã tu dưỡng tốt hơn rồi” thì sẽ chẳng đem lại lợi ích gì hết. Khi nghĩ rằng “Đến giờ mình vẫn chưa thấu tỏ chân lý là gì”, thay vì than thở và hối hận, hãy nỗ lực không ngừng để có thể nắm được chân lý đúng đắn. Nỗ lực là tiến về phía trước, còn cho rằng “Đã hơn sáu mươi tuổi đầu rồi mà mình chẳng biết gì cả” nghĩa là ta đang bị ám ảnh bởi quá khứ.

Tương tự như vậy, khi nhận thức được về bản thân và biết được nguyên tắc thì ta có thể giải quyết rất nhiều vấn đề. Tuy nhiên, cũng có nhiều chuyện dù biết nguyên tắc nhưng ta vẫn không tài nào giải quyết nổi. Khi bị những thói quen cố hữu giữ chân, chúng ta chỉ có thể cải thiện điều này bằng việc không ngừng tu dưỡng. Bất kể là tu luyện, tu hành, khấn nguyện hay thiền định, chỉ cần luôn biết kiểm điểm lại bản thân, biết ăn năn về những sai lầm đã phạm phải và nỗ lực tu dưỡng để trở nên tốt hơn là được. Phải quyết tâm rèn luyện thì mới chiến thắng được thói quen cố hữu.

Cách tốt nhất là mỗi sáng thức dậy, dùng một tiếng để tu dưỡng. Mỗi ngày ta đều cần rửa mặt, chải tóc, trang điểm, mặc quần áo và ăn sáng, vậy hãy đầu tư một phần thời gian ấy cho việc “thanh tẩy tâm hồn” thì các vấn đề trong cuộc sống sẽ dần dần được giải quyết.

Tâm trí chúng ta lúc nào cũng chứa đầy “rác rưởi” của sự phiền não, dù được dọn dẹp mỗi ngày, đầu óc vẫn bộn bề. Nếu dọn thế nào cũng cứ như đổ nước vào một chiếc vại không đáy, hãy dành ra vài ngày thực hiện cuộc “tổng vệ sinh” và giác ngộ. Tập trung quan sát bản thân để tìm hiểu nguồn gốc của những phiền não đang chiếm nhiều “dung lượng” trong tâm trí mình, khi tìm ra ngọn nguồn nguyên nhân ta mới có thể vứt bỏ những nỗi phiền não lớn và việc tu dưỡng cũng sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Chuyện này cũng tương tự như lúc dọn dẹp phòng ốc vậy. Mỗi khi dọn phòng, nếu trong phòng có quá nhiều rác rưởi ta sẽ không có dũng khí để dọn dẹp, nhưng chỉ cần vứt bỏ những đồ vật lớn thì ta sẽ thấy tự tin hơn và có động lực dọn dẹp tiếp.

LÀM VIỆC NHÀ NHƯ THỂ ĐANG TRẢ NỢ

Khi tuổi già ngày một đến gần, chúng ta thường hay quay đầu nhìn lại quãng đời đã qua và nỗ lực để đạt được những điều mình mong muốn trong quãng thời gian còn lại. Đây là lúc rất dễ nổi lòng tham. Vì nghĩ rằng đời mình chẳng còn bao nhiêu nữa nên chúng ta bắt đầu cảm thấy nóng vội. Nhưng nổi lòng tham rất dễ làm hỏng việc.

“Nhìn lại tôi mới thấy hối hận vì không giúp ích gì nhiều cho những người xung quanh. Do đó, tôi muốn sống thật ý nghĩa trong quãng đời còn lại, nhưng vì còn nhiều điểm thiếu sót nên tôi chẳng thể nào làm được như ý muốn.”

Nghe thì giống như người này đang ngẫm lại quãng đời đã qua, nhưng thực ra anh ta đang hối tiếc cuộc sống mình từng sống. Điều này bắt nguồn từ lòng tham. Vì tham lam muốn sống cuộc đời thật ý nghĩa nên ta mới không hài lòng với cuộc sống từ trước đến giờ. Lúc này, điều cần làm trước nhất chính là buông bỏ lòng tham. Khi già đi và bắt đầu nhen nhóm nỗi hối hận về cuộc đời, ta sẽ lo lắng về tất cả mọi chuyện từ việc tóc đang bạc đi, da bắt đầu xuất hiện nhiều nếp nhăn, mắt mờ, chân mỏi, tai lãng. Nếu không thể bình thản chấp nhận tất cả những điều ấy thì ta sẽ cảm thấy bản thân thật thảm hại. Điều quan trọng nhất bây giờ là phải bỏ được lòng tham xuống. Sau đó, ta có thể làm bất cứ việc gì, một cách vừa đủ và điều độ.

Hơn nữa, phải học được tinh thần “Mình đã sống đủ rồi” thì ta mới có thể thôi tham lam quá mức. Sống qua tuổi sáu mươi thì phần đời sau này đều là “khuyến mãi”. Khi có thể rũ bỏ lòng tham và nghĩ rằng giờ đây làm việc gì cũng tốt cả, thì ta sẽ sống hữu ích cho đời. Nếu con cái hay bạn bè nhờ vả, hãy đến giúp đỡ họ. Đó chính là cuộc sống biết đặt người khác lên trước mình.

“Mình phải làm theo kế hoạch mới được.”

Ta nghĩ rằng đó là chuyện tốt nhưng thật ra đó cũng là lòng tham.

“Mình đã sống đủ, làm đủ rồi. Vì thế từ giờ mình sẽ không làm gì nữa.”

Đây cũng là lòng tham. Vì đó cũng là mục tiêu trong cuộc đời. Nghỉ ngơi không làm gì cả, cũng là một loại mục tiêu.

Nỗi hối tiếc về cuộc sống của bản thân bắt nguồn từ lòng tham.

Vì tham lam muốn sống cuộc đời thật ý nghĩa nên ta mới không hài lòng với cuộc sống từ trước đến giờ.

Khi đã đi qua ngưỡng sáu lăm tuổi và bắt đầu nhận được đãi ngộ dành cho người cao tuổi, ta cần thay đổi cuộc sống của mình, hãy năng làm từ thiện để báo đáp lại những ân huệ mình đã được nhận trong thời gian vừa rồi. Nếu có tiền thì hãy làm từ thiện bằng tiền bạc, nếu không có tiền thì hãy dùng sức lực của mình để làm việc thiện. Hãy quyết tâm giúp đỡ người khác, có lời nói thì dùng lời nói, có sức mạnh thì dùng sức mạnh, có thời gian thì dùng thời gian. Và quan trọng nhất là, không đặt ra mục tiêu và nổi lòng tham. Chỉ có như vậy thì cả cơ thể lẫn tinh thần mới không bị quá sức.

Hơn nữa, làm từ thiện cũng không nhất thiết là phải làm những việc đao to búa lớn ở bên ngoài. Nếu từ trước đến giờ được vợ giúp đỡ rất nhiều thì bây giờ ta hãy trả nợ cho vợ mình. Mỗi sáng thức dậy mà vợ thấy cơm nước đã được chuẩn bị sẵn sàng, nhất định bà ấy sẽ rất vui. Nếu từ trước đến giờ đều cứng đầu cứng cổ chỉ muốn làm theo ý mình, thì bây giờ hãy xắn tay vào giúp đỡ việc nhà coi như báo đáp vợ. Như vậy, dù sáu mươi hay bảy mươi tuổi, vợ chồng vẫn có thể hòa thuận như thời mới kết hôn, lúc nào cũng hòa hợp hạnh phúc.

TU HÀNH ĐỂ VỨT BỎ SỰ NÓNG VỘI

Có một người luôn cố gắng để chăm chỉ làm mọi việc nhưng không tài nào tập trung được. Tại sao lại như vậy? Ấy là bởi, khi còn trẻ, nhiều người tham lam muốn tu tâm dưỡng tính cũng giống như tham lam kiếm tiền vậy. Từ bỏ lòng tham chính là tu hành nhưng vì lòng tham “Mình phải tập trung vào tu hành” nên người ta mới khổ sở.

“Tôi đã chép Kinh Kim Cương trong suốt 10 năm nay, học thêm cả Chú Lăng Nghiêm và tụng Chú Đại Bi 108 lần mỗi sáng sớm thức dậy nữa.”

Làm điều này làm điều kia vì nghĩ là có ích lợi cho mình - ấy chính là lòng tham. Phải vứt bỏ lòng tham thì mới được siêu thoát, nhưng chỉ vì lòng tham mà người ấy mới vừa chép Kinh Kim Cương vừa học thuộc Chú Lăng Nghiêm. Lúc này, đừng nổi lòng tham mà hãy lựa chọn kiên trì làm một việc thôi.

Điều tồi tệ nhất trong quá trình tu hành chính là nóng vội. Giống như không thể nóng vội muốn kiếm thật nhiều tiền khi kinh doanh, việc tu hành cũng vậy, cần điềm tĩnh và thành tâm. Muốn nhanh chóng đạt được thành quả cũng giống như muốn có đồ miễn phí mà không phải bỏ ra công sức vậy.

Một người hỏi tôi rằng “Tôi muốn chăm chỉ tu dưỡng bản thân để bù đắp lại cho những nghiệp mà mình gây ra từ trước đến giờ, vậy tôi phải sống phần đời còn lại của mình như thế nào?”

Người ấy quyết tâm tu hành và muốn sống phần đời còn lại thật hạnh phúc, nhưng đó cũng chính là lòng tham. Nếu tu tâm dưỡng tính bằng lòng tham thì kết quả sẽ chẳng bao giờ được như mong muốn. Nhưng tại sao đó lại là tham lam? Nếu nghĩ rằng mình tạo ra nhiều nghiệp thì ta cần chuẩn bị tinh thần để nhận lại quả báo. Nếu muốn tránh quả báo nhờ đọc một vài dòng kinh Phật thì đó chính là lòng tham. Điều đó cũng giống như gây tổn thương sâu sắc cho người khác nhưng lại chỉ muốn dùng một lời xin lỗi đơn thuần để bù đắp thôi vậy. Xin lỗi một lần rồi biện minh rằng “Tôi xin lỗi rồi mà người ta không nhận đấy chứ” thì đó chính là lòng tham.

Nếu thực lòng hối hận về những tổn thương mình đem lại cho đối phương thì phải sẵn sàng đi theo người ta để xin lỗi ít nhất là mười năm. Xin lỗi có một lần, đối phương không chấp nhận thì lại đi chỉ trích ngược người ta, đó chính là lòng tham. Như vậy là gieo nhân ác nhưng lại không muốn nhận quả báo.

Tu hành chính là quyết tâm sẵn sàng nhận quả báo khi đã gieo nhân ác. Cấm kỵ là suy nghĩ kiểu này: “Mình đã không nuôi dạy con đến nơi đến chốn, nhưng chỉ cần đọc vài dòng kinh Phật thì chắc mọi chuyện sẽ ổn thôi nhỉ?” Trong kinh Phật cũng viết rằng mỗi người đều phải sẵn sàng chấp nhận chịu quả báo cho những gì mình đã gây ra. Bắt đầu từ bây giờ, dù trong nhà xảy ra chuyện hay con cái gặp phải tai ương, hãy nghĩ rằng “Vậy là quả báo đã đến rồi, mình phải chấp nhận thôi” thì ta sẽ bớt đau khổ. Đây chính là tu hành, sẵn sàng chấp nhận quả báo thì cũng sẽ đem lại cho ta cõi lòng thanh thản giống như không phải nhận quả báo vậy.

Mượn 1 triệu won của người khác rồi đọc mấy dòng kinh Phật thì ta sẽ chẳng cần trả lại tiền cho họ nữa sao? Tất nhiên là không rồi, nhưng đọc kinh Phật cũng sẽ giúp ích cho chúng ta ít nhiều trong việc thay đổi suy nghĩ và cách hành động. Ví dụ như khi người cho vay đến đòi, có 10 won thì ta trả 10 won, có 100 won thì trả 100 won, có 1.000 won thì trả 1.000 won, vừa trả vừa cầu xin sự tha thứ. “Bây giờ tôi chỉ có thế này thôi, xin cậu cứ cầm tạm giúp. Tôi sẽ trả dần dần, xin cậu hãy cầm giúp chỗ tiền này về trước.” Với thái độ như vậy, trong đại đa số trường hợp, đối phương sẽ chấp nhận và ra về. Như vậy, ngay cả khi bị đòi nợ thì ta cũng không phải chịu quá nhiều bất hạnh và đau khổ, thậm chí là còn tránh được quả báo.

HÓA RA, HẠNH PHÚC HAY BẤT HẠNH KHÔNG PHẢI DO NGƯỜI KHÁC TẠO RA

Chúng ta thường có những nỗi lo lắng mơ hồ về tuổi già, nên mới hay đặt ra câu hỏi “Phải làm gì để có được một tuổi già hạnh phúc?” Tuy nhiên, trên đời này không có “một tuổi già hạnh phúc” chỉ cần bây giờ hạnh phúc là đủ rồi. Giả sử đang đi cầu thang mà bị trượt ngã gãy một bên chân, nếu lúc này ta ôm chân gãy than thở “Ôi, đúng là đen đủi, đã nghe thuyết pháp rồi mà vẫn bị gãy chân” thì trong lòng sẽ cảm thấy vô cùng tồi tệ. Nhưng nếu ôm chiếc chân lành lặn và nghĩ “Ngã như vậy có thể sẽ gãy cả hai chân nhưng may mà đã nghe thuyết pháp nên mình chỉ gãy có một chân thôi”, thì ta sẽ cảm thấy hết sức vui vẻ. Chỉ cần có cái nhìn tích cực thì lúc nào cuộc sống cũng hạnh phúc cả. Chúng ta không cần chuẩn bị điều gì cho tuổi già hạnh phúc hết.

“Đài báo lúc nào cũng nói nếu không chuẩn bị thì tuổi già sẽ khó khăn, phải làm thế này làm thế kia thì tuổi già mới hạnh phúc được, nên tôi cũng nghĩ mình phải chuẩn bị điều gì đó cho tuổi già.”

Những người nói rằng phải chuẩn bị để có được hạnh phúc chính là những người cả đời chưa từng hạnh phúc. Chúng ta thường mải miết chuẩn bị cho hạnh phúc đến tận khi lìa đời nên thường ra đi mà chẳng một lần được hưởng hạnh phúc. Chúng ta không cần chuẩn bị gì hết. Chỉ cần hạnh phúc ngay bây giờ là được. Đừng chuẩn bị để có được hạnh phúc mà hãy hạnh phúc ngay từ ngày hôm nay.

Người nào không thể hạnh phúc ngay hôm nay thì cũng không thể hạnh phúc ngày mai, không hạnh phúc trong kiếp này thì kiếp sau cũng chẳng thể nếm trải hương vị của hạnh phúc. Những người bất mãn trong cuộc sống hiện tại, đến khi chầu trời vẫn sẽ tiếp tục bất mãn. Lúc còn ở trần gian mà cứ nghĩ rằng chỉ cần đến miền cực lạc thì sẽ được hạnh phúc, khi thực sự đến miền cực lạc rồi, ta vẫn sẽ tiếp tục cảm thấy đau khổ. Không phải cứ đến một nơi cụ thể nào đó thì sẽ tự động tìm được hạnh phúc. Chớ nghĩ đâu xa, ngay tại nơi đây, ngay lúc này, chúng ta cần phải hạnh phúc.

Vậy làm thế nào để hạnh phúc? Nếu tôi lúc nào cũng ghen tị với mọi người và nghĩ rằng “Nếu mình cũng kết hôn thì sẽ tuyệt thế nào nhỉ?”, tôi sẽ cảm thấy khổ sở lắm. Còn nếu các bạn đã kết hôn lại nghĩ “Nếu sống một mình sẽ tuyệt thế nào nhỉ? Có thể tự do tự tại giống như nhà sư thì thích thú biết bao!” thì các bạn cũng sẽ cảm thấy khổ sở. Nhà sư sống một mình phải sống thật ý nghĩa, phải tự hào về lối sống của mình, còn những người đã kết hôn thì phải sống thật vui vẻ, hạnh phúc giống như là để trêu ngươi nhà sư. Như vậy thì mỗi người mới đang sống tốt cuộc đời của mình.

Mỗi người có một số phận riêng, hãy chấp nhận cuộc đời của mình. Có như vậy thì ta mới có thể luôn sống trong miền cực lạc. Chẳng bao giờ có chuyện kiếp này sống như thể đang trong địa ngục mà kiếp sau ta lại đến được miền cực lạc cả!

Một người Hàn Quốc sống hạnh phúc ở Hàn Quốc thì nơi đây là miền cực lạc. Và dĩ nhiên có sang Mỹ, người ấy cũng vẫn sống hạnh phúc thôi. Thế nhưng những người bất mãn tại nơi ở hiện tại dù được đến miền cực lạc vẫn sẽ tiếp tục bất mãn. Người hay phàn nàn thì đi đến đâu cũng sẽ phàn nàn. Trên đời này không tồn tại địa ngục và miền cực lạc, chỉ cần lòng ta hạnh phúc thì nơi đó là miền cực lạc, còn nếu lòng ta khổ đau thì nơi đó là địa ngục.

Lúc nào cũng than thở vì người khác mà mình không sống nổi, vì người khác mà mình đau khổ, nhưng nếu nhìn sâu hơn, ta sẽ nhận ra hạnh phúc hay bất hạnh đều từ bản thân mà ra. Những ai tự làm mình bất hạnh thì đến miền cực lạc vẫn sẽ bất hạnh, những ai tự làm mình hạnh phúc thì đi xuống địa ngục vẫn sẽ hạnh phúc.

Như vậy, lúc nào chúng ta cũng nên biết thỏa mãn với bản thân của hiện tại. Khi dậy sớm hãy cảm thấy vui vì mình đã dậy sớm, khi tập thiền hãy cảm thấy vui vì mình đã tập thiền, khi cúi lạy hãy cảm thấy vui vì mình có thể cúi lạy, và khi ăn cơm hãy cảm thấy vui vì mình đã có cơm ăn. Trên đời này vẫn đang tồn tại biết bao nhiêu người phải nhịn đói, bản thân ta vẫn có cái bỏ vào miệng hằng ngày, chẳng phải đã là chuyện rất đáng biết ơn rồi sao? Lúc nào chúng ta cũng phải sống tích cực như vậy.

Ngay lúc này đây, bạn cũng đang hạnh phúc. Chỉ là bạn không nhìn thấy và cảm nhận được mà thôi. Ngày xưa, có một người tìm đến thiền sư không ngớt lời kể lể, thiền sư bèn nói thế này:

“Hãy uống một chén trà đã.”

Ý của thiền sư chính là “Đừng nói những chuyện vô nghĩa nữa.”

Các bạn vốn đã hạnh phúc rồi. Vậy nên, không cần phải nỗ lực để có được hạnh phúc nữa.

Ngay khi từ bỏ suy nghĩ “Mình phải sống hạnh phúc” thì bạn sẽ có được hạnh phúc.

Hóa ra hạnh phúc và bất hạnh,

Là do ta làm nên.

Hóa ra hạnh phúc và bất hạnh,

Chẳng phải do ai khác.

Khi yêu thương, quý trọng và thấu hiểu người khác, lòng ta sẽ thoải mái, bình yên và hạnh phúc.

Khi chăm sóc và giúp đỡ người khác, ta sẽ trưởng thành hơn và cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn.

So với tiền tài, danh vọng và những vật chất phù phiếm, đó mới là những cách tốt hơn cả để tô điểm cho bản thân.

Lời bạt:
HÃY BẮT ĐẦU HẠNH PHÚC TỪ CHÍNH BẢN THÂN MÌNH

Đằng nào cũng phải sống trên đời, chẳng thà trong quãng đời có hạn đó chúng ta cố gắng tô điểm cho cuộc đời mình thêm đẹp đẽ. Trên đời này vốn làm gì có người xấu kẻ tốt, tất cả đều do ta tự huyễn mà thôi. Đã vậy thì khi xây dựng hình ảnh về đối phương, chẳng phải xây dựng hình ảnh đẹp đẽ sẽ tốt hơn hay sao? Cũng giống như khi mơ thì nên mơ một giấc mơ đẹp. Chỉ cần suy nghĩ tích cực thì tinh thần sẽ vui vẻ, cuộc đời sẽ bớt muộn phiền.

Nếu trong lòng vốn đã tồn tại một hình ảnh được vẽ nên từ sự ghét bỏ thì ta hãy học cách dần dần xóa bỏ nó, sám hối và khấn nguyện để tạo ra một hình ảnh đẹp đẽ hơn. Hãy bắt đầu từ suy nghĩ “Vợ/chồng tôi là một người tốt”. Luôn áp dụng điều này trong cuộc sống sẽ đem lại rất nhiều lợi ích, dù cho lúc mới đầu sẽ không dễ dàng. Bởi thế, hãy luôn tự kiểm điểm bản thân, rũ bỏ lòng hận thù, còn nếu vô thức phạm sai lầm, hãy nhận biết, hối lỗi và tâm niệm rằng mình sẽ không tái phạm nữa. Dần dần, đến một lúc nào đó, cuộc sống của ta sẽ thay đổi và hạnh phúc sẽ tự động gõ cửa. Chỉ cần thay đổi suy nghĩ, vận mệnh đời ta cũng đổi khác.

Nếu cảm thấy phiền não vì phải tranh cãi với đối phương, từ bỏ nỗi ám ảnh về họ sẽ giúp ta nhẹ lòng. Khi cảm thấy vui vẻ vì chồng con có chút thay đổi, hãy cẩn thận vì niềm vui ấy cũng có thể làm ta nảy sinh lòng tham, mong muốn đối phương thay đổi thêm chút nữa: “Nếu mình khấn nguyện thành tâm hơn thì họ sẽ thay đổi nhiều hơn nữa.” Để rồi nếu đối phương không thay đổi gì thêm, ta sẽ thất vọng, thậm chí nổi giận. Vì thế mặc dù ta có thể thấy vui vẻ vì chồng con hoặc những người xung quanh thay đổi, nhưng nếu lấy đó làm niềm vui cả đời thì sẽ vô cùng nguy hiểm. Chuyện thay đổi hay không là vấn đề của họ, chỉ khi nào tu hành mà không quan tâm đến sự thay đổi của người khác thì ta mới có thể đạt được tự do thực sự.

Sự thay đổi của đối phương chỉ là phần thưởng nhỏ đi kèm khi ta tu tâm dưỡng tính. Nhìn đối phương thay đổi mà nghĩ là kỳ tích, đặt niềm vui của mình vào đó, ta nhất định sẽ không tránh khỏi đau khổ sau này. Dĩ nhiên đối phương không thay đổi cũng chẳng phải là chuyện tốt, nhưng thay đổi hay không là chuyện riêng của họ, chẳng liên quan gì đến ta hết. Nếu họ thay đổi thì tốt còn không thay đổi thì đó cũng là vấn đề của họ mà thôi.

Chỉ khi không bị tác động bởi sự thay đổi hoặc không thay đổi bên ngoài, thì hạnh phúc của ta mới bền vững. Chồng con thay đổi là chuyện tốt, nhưng ta không nên nghĩ rằng đó là nhờ công lao của mình. Chỉ nên biết ơn chứ chẳng nên quá vui sướng khi họ thay đổi. Nên nghĩ rằng “Thật biết ơn vì chồng mình được hạnh phúc” chứ không nên để hạnh phúc của mình phụ thuộc vào sự thay đổi của chồng. Bằng không, ta rất dễ vì thái độ của chồng mà đau khổ.

Chỉ khi nào tập trung vào việc tu tâm dưỡng tính của bản thân thì dù đất trời sụp đổ, chồng mắc bệnh hoặc qua đời hay con cái gặp tai nạn giao thông, ta mới không quá suy sụp. Gặp tai nạn thì chỉ cần xử lý, bị đau ốm thì vào viện chữa trị, đến lúc thì nhắm mắt xuôi tay, lúc nào cũng nên giữ vững tinh thần bất biến như vậy.

Tuy nhiên nếu ta cứ không ngừng đặt niềm vui của mình vào sự thay đổi của bên ngoài “Thế này tốt, thế kia xấu” thì nỗi khổ sẽ chẳng bao giờ chấm dứt.

Bất kể chuyện gì xảy ra, chỉ khi tự mình tu dưỡng, không còn bị ràng buộc vào những đổi thay của cuộc đời thì chúng ta mới có thể hoàn toàn tự do tự tại. Từ trước đến nay, vợ ta, chồng ta, con cái ta hay cha mẹ ta sống như thế nào, xét cho cùng đều là cuộc đời của riêng họ. Muốn hạnh phúc, ta phải đảm bảo hạnh phúc bắt đầu từ chính mình chứ không phải ai khác.

Tập trung tu tâm dưỡng tính như vậy rồi một ngày nào đó khi tỉnh dậy, cách nhìn thế giới của ta cũng sẽ thay đổi. Vì vậy, Đức Phật đã nói thế này:

Dù ra ngoài chiến trường, một mình chiến thắng ngàn vạn kẻ thù,

Ta cũng chẳng thể trở thành chiến binh tuyệt vời nhất,

Nếu không biết tự chiến thắng chính bản thân mình.

Chiến thắng bản thân là điều khôn ngoan nhất,

Vì nhờ thế, ta sẽ trở thành anh hùng giữa mọi anh hùng.

Khi yêu thương, quý trọng và thấu hiểu người khác, lòng ta sẽ thoải mái, bình yên và hạnh phúc. Khi chăm sóc và giúp đỡ người khác, ta sẽ trưởng thành hơn và cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn. So với tiền tài, danh vọng và những vật chất phù phiếm, đó mới là những cách tốt hơn cả để tô điểm cho bản thân. Có vậy sau này già đi, cuộc sống của ta vẫn đường hoàng, an bình và được nhuộm sắc đẹp đẽ vô ngần.

Con đường chân lý sẽ đem tới cho ta tự do và hạnh phúc. Con đường chân lý tốt cho ta, tốt cho người, tốt cho cả bây giờ và cho cả tương lai. Những việc tốt cho ta xấu cho người, hay tốt cho người xấu cho ta đều không thể tồn tại lâu dài. Nếu là việc lợi cho ta hại cho người thì ta sẽ phải gặp quả báo. Nếu phải hy sinh vì lợi ích của người khác thì ta không thể làm mãi. Chỉ khi nào là việc tốt cho cả đôi bên thì ta mới có được hạnh phúc bền vững. Nếu là việc tốt bây giờ nhưng có hại về sau thì trong tương lai ta sẽ cảm thấy hối hận. Còn nếu là việc tốt cho sau này nhưng có hại bây giờ thì ngay lúc này ta sẽ khổ sở vất vả. Vì vậy, chỉ khi là chuyện tốt cho cả bây giờ lẫn tương lai thì hạnh phúc mới dài lâu.

Hy vọng rằng nhờ vào con đường chân lý này, cả bạn cả tôi, cả tương lai lẫn hiện tại của chúng ta đều sẽ trở nên tốt đẹp, để chúng ta có thể tự do tận hưởng hạnh phúc lâu bền.

Pomnyun

Theo lời giảng của đại sư trong một buổi hỏi đáp tại chỗ, dưới thời chính quyền Chun Doo Hwan, ông từng bị bắt vì tội vi phạm Luật tụ tập biểu tình, do giảng Phật pháp cho các sinh viên ở chùa thay vì ở Pháp đường. ↩

Nguyên Hiểu (617-686) là một vị cao tăng dưới triều đại Silla. Bằng cách đi khắp nơi truyền bá Phật giáo theo phương pháp bình dân, giản dị, tất cả đều hiểu được, ông đã có đóng góp vô cùng to lớn vào sự phát triển của Phật giáo ở bán đảo Triều Tiên. ↩

Quảng Khai Thổ Thái Vương (374-413) là vị vua thứ 19 của nước Goguryeo, trị vì từ năm 391-413. Những cuộc chinh phạt mở rộng lãnh thổ của ông đã đánh dấu một thời kỳ huy hoàng trong lịch sử Hàn Quốc. ↩

Hội Jungto (miền đất lành) là một hội do sư Pomnyun sáng lập, chuyên tư vấn và giải đáp mọi thắc mắc, khó khăn cho Phật tử. ↩